Παλεπηζηήκην Παηξώλ ρνιή Θεηηθώλ Δπηζηεκώλ Σκήκα Καζεκαηηθώλ. Γηπισκαηηθή εξγαζία. Ρνκπνηηθή ζηελ Δθπαίδεπζε

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Παλεπηζηήκην Παηξώλ ρνιή Θεηηθώλ Δπηζηεκώλ Σκήκα Καζεκαηηθώλ. Γηπισκαηηθή εξγαζία. Ρνκπνηηθή ζηελ Δθπαίδεπζε"

Transcript

1 Παλεπηζηήκην Παηξώλ ρνιή Θεηηθώλ Δπηζηεκώλ Σκήκα Καζεκαηηθώλ Γηπισκαηηθή εξγαζία Ρνκπνηηθή ζηελ Δθπαίδεπζε Εκπαιδεςηική αξιοποίηζη πομποηικών καηαζκεςών ζηη διδαζκαλία μαθημαηικών εννοιών και πληποθοπικήρ Φνηηήηξηα Γειή Γεσξγία Α.Κ. : 343 Δπηβιέπσλ θαζεγεηήο Εαγνύξαο Υαξάιακπνο Πάηξα, Iνύληνο 2011

2 «Παλ κέξνο ηεο κεραληθήο ελ ηε απηνκαηνπνηεηηθή παξαιακβαλόκελνλ» Αλαθέξεη ν Ήξσλ ν Αιεμαλδξεύο ζηελ εηζαγσγή ηεο Ασηομαηοποιηηικής ηνπ, πξηλ από 2150 ρξόληα. 1

3 ΔΤΥΑΡΗΣΗΔ Ζ παξνχζα δηπισκαηηθή εξγαζία εθπνλήζεθε ζηα πιαίζηα ηεο νινθιήξσζεο ησλ ζπνπδψλ κνπ ζην Κεηαπηπρηαθφ Ξξφγξακκα Ππνπδψλ ηνπ Καζεκαηηθνχ Ρκήκαηνο ηεο Πρνιήο Θεηηθψλ Δπηζηεκψλ ηνπ Ξαλεπηζηεκίνπ Ξαηξψλ ζηα «πνινγηζηηθά Καζεκαηηθά Ξιεξνθνξηθή ζηελ Δθπαίδεπζε». Θέισ λα επραξηζηήζσ ηνλ θαζεγεηή κνπ θ. Σαξάιακπν Εαγνχξα γηα ην ζέκα ηεο παξνχζαο δηπισκαηηθήο πνπ κνπ πξφηεηλε θαζψο θαη γηα ηελ άςνγε ζπλεξγαζία καο. Δπραξηζηψ ηνπο θαζεγεηέο κνπ θ. Ρζνβφια Π. θαη θα Καξθέα Σ. γηα ηηο ζπκβνπιέο ηνπο θαη ηελ θαζνδήγεζή ηνπο, θαζψο θαη ηνλ θ. Ρξηάληε Α. γηα ηελ ακέξηζηε ππνζηήξημε πνπ κνπ παξείρε ζε φιε ηε δηάξθεηα ηεο εθπφλεζεο ηεο παξνχζαο εξγαζίαο. Δπραξηζηψ ηνλ θ. Πάθε Ονδίηε θαη ηελ θα Ε. Κπίιηα, καζεκαηηθνχο ηνπ 17 νπ Γπκλαζίνπ Ξαηξψλ, γηα ηε δπλαηφηεηα πνπ κνπ έδσζαλ λα πξαγκαηνπνηήζσ ηηο δηδαζθαιίεο κνπ ζηηο νκάδεο ησλ καζεηψλ ηνπο, θαζψο θαη γηα ηελ επίδεημε πνπ έγηλε ζην ηέινο ηεο ζρνιηθήο ρξνληάο ελψπηνλ θαζεγεηψλ, γνλέσλ, καζεηψλ θαη θνξέσλ ηεο ηνπηθήο θνηλσλίαο (αληηδεκάξρνπ Ξαηδείαο, ππεχζπλσλ πεξηβαιινληηθήο εθπαίδεπζεο θαη αγσγήο πγείαο θ.ι.π.). Ρέινο ζέισ λα επραξηζηήζσ ηνπο θαζεγεηέο κνπ θ. Θφκε Β. θαη θ. Οάγγν Ν. γηα ηελ ηηκή πνπ κνπ έθαλαλ λα ηεζνχλ κέιε ηεο ηξηκεινχο επηηξνπήο. Νη επραξηζηίεο απεπζχλνληαη επίζεο πξνο ηνπο ζπκθνηηεηέο κνπ θαη ηνπο δηδάζθνληεο ηνπ κεηαπηπρηαθνχ πξνγξάκκαηνο γηα ηελ ζπλεξγαζία πνπ είρακε θαηά ηε δηάξθεηα ησλ ζπνπδψλ κνπ. Ζ εξγαζία απηή αθηεξψλεηαη ζηελ νηθνγέλεηά κνπ γηα ηε ζηήξημε πνπ κνπ παξείρε θαζφιε ηε δηάξθεηα ηεο εθπφλεζήο ηεο. Γ.Η.Γ. 2

4 (Απφζπαζκα απφ ην βηβιίν «Δγψ, ην Ονκπφη» ) «Ξψο μέξνπκε, ηειηθά, πνην πξαγκαηηθά είλαη ην θαιφ ηεο αλζξσπφηεηαο; Γελ έρνπκε ζηε δηάζεζή καο ηνπο άπεηξνπο παξάγνληεο, πνπ έρεη ε κεραλή, ζηε δηθή ηεο. Λα ζνπ αλαθέξσ έλα πνιχ γλσζηφ παξάδεηγκα, ίζσο νιφθιεξνο ν ηερληθφο καο πνιηηηζκφο λα δεκηνπξγήζεη πεξηζζφηεξε δπζηπρία θαη αζιηφηεηα απ' φζε έρεη απνηξέςεη. Ίζσο έλαο γεσξγηθφο- αγξνηηθφο πνιηηηζκφο κε ιηγφηεξε θνπιηνχξα θαη κηθξφηεξν πιεζπζκφ λα είλαη θαιχηεξνο. Αλ είλαη έηζη, νη κεραλέο, πξέπεη λα θηλεζνχλ πξνο απηέο ηηο θαηεπζχλζεηο, πξνηηκφηεξα ρσξίο λα καο ην πνπλ, αθνχ κε ηελ άγλνηα θαη ηε κεξνιεςία καο, μέξνπκε κφλν φ,ηη έρνπκε ζπλεζίζεη λα ζεσξνχκε θαιφ θαη ηφηε Θα θαηαπνιεκνχζακε ηελ αιιαγή. Ή, κπνξεί, κηα νινθιεξσηηθή αζηηθνπνίεζε ή κηα θνηλσλία ηέιεηα ξαηζηζηηθή ή ην θνκκνπληζηηθφ ζχζηεκα ή ε θαζνιηθή αλαξρία, λα είλαη ε ιχζε. Γελ ην μέξνπκε. Κνλάρα νη κεραλέο ην μέξνπλ θαη πξνρσξνχλ πξνο ηα εθεί, παίξλνληαο καο καδί ηνπο». «κσο κνπ είπεο, Πνχδαλ, πψο ν «Πχλδεζκνο ηεο Αλζξσπφηεηαο» έρεη δίθην θαη πψο ην Αλζξψπηλν Γέλνο έρεη ράζεη ηελ πξσηνβνπιία γηα ην κέιινλ ηνπ». «Πηελ πξαγκαηηθφηεηα, δελ ηελ είρε πνηέ ηνπ. Βξηζθφηαλ πάληνηε ζην έιενο νηθνλνκηθψλ θαη θνηλσληθψλ δπλάκεσλ πνπ δελ θαηαιάβαηλε, ζηα θαπξίηζηα ηνπ θιίκαηνο θαη ζηελ έθβαζε θάζε ζηξαηησηηθήο ζχγθξνπζεο. Ρψξα νη Κεραλέο ηα πξνιαβαίλνπλ θαη ηα εμνπδεηεξψλνπλ θαη θαλείο δελ κπνξεί λα ηηο ζηακαηήζεη, αθνχ νη Κεραλέο ζα ηνλ αληηκεησπίζνπλ, φπσο ηνλ ζχλδεζκν, έρνληαο ην απφιπην φπιν ζηε δηάζεζή ηνπο, ηνλ νινθιεξσηηθφ έιεγρν ηεο Ξαγθφζκηαο Νηθνλνκίαο». «Φξηθηαζηηθφ!». «Ίζσο ζαπκάζην. Πθέςνπ, φηη γηα πάληα, θάζε ζχγθξνπζε είλαη α π ν θ ε π θ η ή. Απφ ηψξα θη χζηεξα κνλάρα νη Κεραλέο είλαη ην α λ α π φ θ ε π θ η ν!». 3

5 ΠΔΡΗΔΥΟΚΔΛΑ ειίδα ΠΔΡΗΙΖΦΖ 8 1. EΗΑΓΧΓΖ ΓΔΛΗΘΑ ΓΗΑ ΣΖ ΡΟΚΠΟΣΗΘΖ Ονκπνηηθά ζπζηήκαηα Νξηζκφο ξνκπφη Ηζηνξία ησλ ξνκπφη Δθαξκνγέο ησλ ξνκπνηηθψλ ζπζηεκάησλ Βηνκεραληθέο Δθαξκνγέο Ονκπνηηθή Πην Γηάζηεκα Δπηθίλδπλν Ξεξηβάιινλ Δηθνληθή Ξξαγκαηηθφηεηα Απηνθηλεηφδξνκνη Ηαηξηθή Ονκπνηηθή Ξξνζσπηθή Φξνληίδα γηα Αλήκπνξνπο Αλζξψπνπο Τπραγσγία Ζ Ονκπνηηθή Πηελ Θαζεκεξηλή Εσή ηνπ Αλζξψπνπ Ονκπνηηθή Αλαβάζκηζε ηεο πνηφηεηαο δσήο 25 Βνήζεηα ζε παξαπιεγηθνχο Ονκπνηηθή Ξνιχηηκν ρέξη βνεζείαο ζηελ Ηαηξηθή Ονκπνηηθή Ξαξνρή πεξεζηψλ ζηνλ Πηξαηφ Βνήζεηα ζηελ εμνπδεηέξσζε Λαξθψλ Ονκπνηηθή Σέξη Βνεζείαο ζηελ Δγθιεκαηηθφηεηα Ονκπνηηθή θαη Βηνκεραληθή Ξαξαγσγή Ονκπνηηθή θαη Τπραγσγία Νηθηαθή Βνήζεηα παθνή ζε θάζε αλζξψπηλε εληνιή Ονκπνηηθή Νηθηαθή Βνήζεηα Ραθηνπνίεζε πξντφλησλ ζε εξγνηάμηα Ονκπνηηθή γηα εξεπλεηηθνχο ζθνπνχο ΔΘΠΑΗΓΔΤΣΗΘΖ ΡΟΚΠΟΣΗΘΖ Ρη είλαη ε εθπαηδεπηηθή ξνκπνηηθή Δθαξκνγέο ηεο ξνκπνηηθήο ζηελ εθπαίδεπζε Ρν Βαζηθφ παθέην εθπαηδεπηηθήο ξνκπνηηθήο ΛΣΡ Ζ ξνκπνηηθή ζηελ ππεξεζία ηεο δηαδηθαζίαο κάζεζεο Λέν εθπαηδεπηηθφ πξφγξακκα ξνκπνηηθήο γηα καζεηέο Ξαηδαγσγηθή πξνζέγγηζε θαη εθπαηδεπηηθή θηινζνθία Ζ ξνκπνηηθή ζαλ εξγαιείν κάζεζεο Tα ξνκπφη ζηελ εθπαίδεπζε πάξρνπζεο έξεπλεο θαη κειέηεο κε ρξήζε ζπζηεκάησλ ξνκπνηηθήο ζηελ εθπαίδεπζε H πξψηε ειιεληθή εκπεηξία Ζ Σηιηαλή εκπεηξία Ζ Γαιιηθή εκπεηξία. 44 4

6 Κηα κειέηε ζε εζληθή θιίκαθα Κηα κειέηε ζε ππνβαζκηζκέλε πεξηνρή Δηζαγσγή ησλ lego κε κνξθή project θαη αμηνπνίεζε ηνπ βίληεν Ρα ξνκπφη θαη ε Βηνινγία Κηα αξλεηηθή θξηηηθή Κηα κειέηε ζηελ πξνζρνιηθή εθπαίδεπζε Κηα κειέηε ζε Διιεληθφ Γεκνηηθφ Πρνιείν κε επηιεγκέλνπο θαινχο 52 καζεηέο Κηα κειέηε ζε Διιεληθφ Γπκλάζην Κηα Δλαιιαθηηθή Ξξνζέγγηζε Γηδαζθαιίαο ηνπ Ξξνγξακκαηηζκνχ ζηε 57 Γεπηεξνβάζκηα Δθπαίδεπζε Γηδαζθαιία ηεο Ονκπνηηθήο Δπηζηήκεο ζηε Γεπηεξνβάζκηα Δθπαίδεπζε Ονκπνηηθή LOGO-Σειψλα Δπηζθφπεζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ πεξηβαιιφλησλ πξνγξακκαηηζκνχ Ζ/ Δξγαζηήξην Δθπαηδεπηηθήο Ονκπνηηθήο: Έλα πξνπηπρηαθφ κάζεκα ζην 62 Ξαηδαγσγηθφ Ρκήκα Γεκνηηθήο Δθπαίδεπζεο α. Αλαπηχζζνληαο έλα Ξιαίζην Πρεδίαζεο θαη Δθαξκνγήο Γξαζηεξηνηήησλ Ξξνγξακκαηηδφκελσλ Ονκπνηηθψλ Θαηαζθεπψλ: ην Έξγν TERECoP, β. Robotics & Constructivism in Education: the TERECoP project, γ. Teaching with robotics: didactic approaches and experiences, TERECoP Workshop Ξεξηζηξεθφκελα θσηνβνιηατθά κε ρξήζε ηνπ κηθξνειεγθηή Basic Stamp «Βηνληθφ Σέξη» θαη «Ρειεξνκπφη»: ινπνίεζε Ππλζεηηθψλ Δξγαζηψλ ζηα πιαίζηα Γηαζεκαηηθήο Ππλεξγαζίαο, β. Κηα κειέηε πεξίπησζεο δηαζεκαηηθήο ζπλεξγαζίαο ηνπ Ρνκέα Ξιεξνθνξηθήο κε άιινπο Ρνκείο ηεο Δπαγγεικαηηθήο Δθπαίδεπζεο γηα ηελ πινπνίεζε έξγσλ Δθπαηδεπηηθέο Δθαξκνγέο κε Ονκπνηηθέο Θαηαζθεπέο ζε Ξξνγξάκκαηα Ξξψηεο Πρνιηθήο Ζιηθίαο: Δλδεηθηηθά Ππκπεξάζκαηα απφ Ξεξηπηψζεηο Θαιψλ Ξξαθηηθψλ Ξαξαζηαηηθή Γηδαζθαιία Ξξνγξακκαηηζκνχ Κε Σξήζε Ονκπνηηθψλ Κεζφδσλ Ξξφηαζε γηα ηε Γηδαζθαιία ηνπ Ξξνγξακκαηηζκνχ ζην Γπκλάζην κε Σξήζε ηνπ Ονκπφη Karel Δκπεηξίεο απφ έλα πξφγξακκα εθπαηδεπηηθήο ξνκπνηηθήο: ην πξφγξακκα TERECoP απφ ηε ζθνπηά ηνπ εθπαηδεπφκελνπ Αλάπηπμε δηαζεκαηηθψλ ζπλζεηηθψλ εξγαζηψλ κε ηε ρξήζε ξνκπνηηθψλ θαηαζθεπψλ ζηα πιαίζηα ηνπ επνηθνδνκηζκνχ Ονκπνηηθφο βξαρίνλαο κε ρξήζε ηνπ κηθξνειεγθηή Basic Stamp ηεο Parallax Σξσκαηηθφο ηαμηλνκεηήο κε κηθξνειεγθηή θαη εθπαηδεπηηθέο δξαζηεξηφηεηεο ΠΙΖΡΟΦΟΡΗΔ ΥΔΣΗΘΑ ΚΔ ΣΟ ΙΟΓΗΚΗΘΟ LEGO MINDSTORMS Ρερληθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ Lego NXT, αηζζεηήξεο, κνηέξ Απεηθφληζε ηνπ ΛΣΡ Αλάιπζε ησλ κεξψλ πνπ ην απνηεινχλ 80 5

7 Θχξεο εηζφδνπ εμφδνπ Αηζζεηήξαο αθήο ηνπ ΛΣΡ Αηζζεηήξαο ήρνπ ηνπ ΛΣΡ Αηζζεηήξαο θσηφο ηνπ ΛΣΡ Αηζζεηήξαο πεξήρσλ ηνπ ΛΣΡ Πεξβνθηλεηήξεο ηνπ ΛΣΡ Δπηπιέσλ αηζζεηήξεο ηνπ ΛΣΡ πνζηεξηδφκελεο Γιψζζεο πξνγξακκαηηζκνχ Θεληξηθή ηδέα ηνπ ινγηζκηθνχ Ξψο γίλεηαη ν πξνγξακκαηηζκφο ησλ LEGO ΛΣΡ - Ξαξαδείγκαηα απιψλ πξνγξακκάησλ Βαζηθέο ιεηηνπξγίεο θαη δπλαηφηεηεο Ξαηδαγσγηθέο ρξήζεηο Ρα LEGO Mindstorms σο εξγαιείν κε γλσζηηθφ δπλακηθφ πάξρνπζεο δξαζηεξηφηεηεο θαη ζελάξηα ΤΠΑΡΥΟΤΔ ΔΡΔΤΛΔ ΠΟΤ ΑΛΑΓΔΗΘΛΤΟΤΛ ΘΔΣΗΘΔ ΔΠΗΠΣΧΔΗ ΣΖ ΔΘΠΑΗΓΔΤΣΗΘΖ ΡΟΚΠΟΣΗΘΖ ΣΖΛ ΔΘΠΑΗΓΔΤΖ Δηζαγσγή ζε βαζηθέο αξρέο θαη δνκέο πξνγξακκαηηζκνχ κε ηηο ξνκπνηηθέο θαηαζθεπέο Lego Mindstorms Κηα κειέηε πεξίπησζεο ηεο δηδαζθαιίαο ηνπ πξνγξακκαηηζκνχ ζηε Γεπηεξνβάζκηα εθπαίδεπζε κε ηα Lego Mindstorms Σξήζε ησλ Lego Mindstorms ζην Γεκνηηθφ θαη Ιχθεην : ην παηρλίδη σο έλαπζκα κάζεζεο Ξξνγξακκαηηζκφο ξνκπνηηθψλ θαηαζθεπψλ: κειέηε πεξίπησζεο κε καζεηέο δεκνηηθνχ Ξηπρέο ηεο παηδαγσγηθήο αμηνπνίεζεο ηεο Ρερλνινγίαο Διέγρνπ ζηελ Πρνιηθή Ράμε Ζ εθπαηδεπηηθή ξνµπνηηθή σο εξγαιείν αλάπηπμεο δεμηνηήησλ Γηθηπαθή δηδαζθαιία θπζηθψλ επηζηεκψλ ζηε Γεπηεξνβάζκηα Δθπαίδεπζε κε ξνκπνηηθφ ηειεζθφπην Γηδαζθαιία Βαζηθψλ Ξξνγξακκαηηζηηθψλ Δλλνηψλ ζην Ξεξηβάιινλ Νπηηθνχ Ξξνγξακκαηηζκνχ ROBOLAB Νη ξνκπνηηθέο θαηαζθεπέο LEGO Mindstorms ζηελ θαηαλφεζε ελλνηψλ θπζηθήο ζην Γεκνηηθφ ζρνιείν: Κηα κειέηε πεξίπησζεο Ξαξνπζίαζε Ινγηζκηθνχ RoboLab ηεο Lego Dacta γηα ηελ πνζηήξημε Ξξνγξακκαηηδφκελσλ Ονκπνηηθψλ Θαηαζθεπψλ Ονκπνηηθή, Νπηηθφο Ξξνγξακκαηηζκφο θαη Βαζηθέο Ξξνγξακκαηηζηηθέο Γνκέο Ξξνγξακκαηηζκφο ξνκπνηηθψλ θαηαζθεπψλ: κειέηε πεξίπησζεο κε καζεηέο δεκνηηθνχ Αμηνπνίεζε ηνπ MicroWorlds EX Robotics γηα ηελ θαηαλφεζε βαζηθψλ δνκψλ πξνγξακκαηηζκνχ Ρν πξνγξακκαηηζηηθφ πεξηβάιινλ Lego Mindstorms σο εξγαιείν ππνζηήξημεο εθπαηδεπηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ ξνκπνηηθήο πνζηήξημε Γηδαζθαιίαο Καζεκάησλ Ξιεξνθνξηθήο ππνβνεζνχκελε απφ ηελ πιαηθφξκα LEGO Mindstorms 119 6

8 5.16. Δθπαηδεπηηθή Ονκπνηηθή: Ρν παξάδεηγκα ηνπ απηφκαηνπ ζπζηήκαηνο δηαρείξηζεο λεξνχ Σξήζε ξνκπνηηθήο ζηε δηδαζθαιία δνκψλ πξνγξακκαηηζκνχ: «Δχθνιν παξθάξηζκα» «Robo-πνιε». Κηα πξφηαζε γηα ηε δηδαθηηθή αμηνπνίεζε ζπζηεκάησλ ξνκπνηηθήο ζην Γεκνηηθφ Πρνιείν Γηαινγέαο Αλαθπθιψζηκσλ Απνξξηκκάησλ Σξήζε ηερλνινγηψλ ξνκπνηηθήο σο εθπαηδεπηηθψλ εξγαιείσλ ζηελ πξσηνβάζκηα, θαη δεπηεξνβάζκηα εθπαίδεπζε, ε πεξίπησζε ησλ Νκίισλ Ξαίδνπκε κπάζθεη; Δθπαηδεπηηθή δξαζηεξηφηεηα ξνκπνηηθήο ζην πξνγξακκαηηζηηθφ πεξηβάιινλ Lego Mindstorms From the Logo Turtle to the Tiny Robot Turtle: practical and pedagogical issues Δθπαηδεπηηθνί ζε ξφιν ζρεδηαζηή εθπαηδεπηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ ξνκπνηηθήο: ε πεξίπησζε ηεο επηκφξθσζεο εθπαηδεπηηθψλ ζηα πιαίζηα ηνπ ΡERECoP project Δθπαηδεπηηθή αμηνπνίεζε ζπζηεκάησλ ξνκπνηηθήο Πρεδηάδνληαο δξαζηεξηφηεηεο ξνκπνηηθήο γηα καζεηέο Γπκλαζίνπ Νξγάλσζε θαη ιεηηνπξγία νκίινπ ξνκπνηηθήο: ε πεξίπησζε ηνπ πξνγξάκκαηνο «Θνηλφηεηεο κάζεζεο κε ηε ρξήζε ξνκπνηηθήο» Σξεζηκνπνηψληαο ηα Lego Mindstorms NXT γηα ηε δηδαζθαιία ηνπ Ξξνγξακκαηηζκνχ ζε έλα δηαζεκαηηθφ πιαίζην: κία πηινηηθή κειέηε Ζ Δθπαηδεπηηθή Ονκπνηηθή σο εξγαιείν αλάπηπμεο ηερλνινγηθνχ εγξακκαηηζκνχ θαη πεξηβαιινληηθήο βησζηκφηεηαο: Κηα έξεπλα δξάζεο ζε καζεηέο Γεκνηηθνχ Αλαιπηηθόο πίλαθαο ππαξρνπζώλ δξαζηεξηνηήησλ ΔΡΔΤΛΑ Ιφγνη γηα ηνπο νπνίνπο θαηαιήμακε ζηα Lego Mindstorms Ξαηδαγσγηθφ πιαίζην εθαξκνγήο ζην ζρνιείν Ξξνηεηλφκελν κεζνδνινγηθφ κνληέιν αλάπηπμεο ζπλζεηηθψλ εξγαζηψλ Ιφγνη γηα ηνπο νπνίνπο θαηαιήμακε ζηε ζπγθεθξηκέλε εθπαηδεπηηθή δξαζηεξηφηεηα, δειαδή ζηελ εθπαηδεπηηθή αμηνπνίεζε ησλ ξνκπφη γηα ηε δηδαζθαιία ηνπ καζήκαηνο πνπ αλαθέξεηαη ζην Θ.Π.Π Γνκή ηεο εθπαηδεπηηθήο πξνζέγγηζεο Δθπαηδεπηηθφ ζελάξην (Πθνπνί, ζηφρνη, κεζνδνινγία, πφηε θαη πψο) Φχιια εξγαζίαο αλαιπηηθή παξνπζίαζε εξγαζίαο καζεηψλ ΓΔΓΟΚΔΛΑ (ΔΡΧΣΖΚΑΣΟΙΟΓΗΟ) ΑΛΑΙΤΖ - ΑΠΟΣΔΙΔΚΑΣΑ - ΦΧΣΟΓΡΑΦΗΔ ΑΛΑΘΔΦΑΙΑΗΧΖ - ΤΛΟΦΖ ΤΚΠΔΡΑΚΑΣΑ ΠΡΟΒΙΖΚΑΣΑ ΠΟΤ ΔΛΓΔΥΔΣΑΗ ΛΑ ΠΡΟΘΤΦΟΤΛ 9. ΗΓΔΔ ΔΠΔΘΣΑΖ ΘΑΗ ΔΚΠΙΟΤΣΗΚΟΤ ΒΗΒΙΗΟΓΡΑΦΗΑ - ΒΗΒΙΗΟΓΡΑΦΗΘΔ ΑΛΑΦΟΡΔ 325 ΠΑΡΑΡΣΖΚΑΣΑ 332 7

9 ΠΔΡΗΙΖΦΖ ηελ παξνύζα εξγαζία ζα παξνπζηαζηεί κία λέα δηδαθηηθή πξνζέγγηζε γηα ηε δηδαζθαιία ησλ καζεκαηηθώλ θαη ηεο πιεξνθνξηθήο, ε νπνία αλαπηύρζεθε κε ηε βνήζεηα ηνπ ζπζηήκαηνο εθπαηδεπηηθήο ξνκπνηηθήο LEGO Mindstorms, κε ζθνπό λα αμηνπνηεζεί ηόζν ζηε δηδαζθαιία ηεο ελόηεηαο ησλ Μαζεκαηηθώλ ηεο Β Γπκλαζίνπ θαη ζπγθεθξηκέλα ζην κάζεκα: «Καξηεζηαλό ύζηεκα πληεηαγκέλσλ», όζν θαη ζηε δηδαζθαιία ηεο ελόηεηαο ηεο Πιεξνθνξηθήο ηεο Γ Γπκλαζίνπ, πνπ αθνξά ζηελ έλλνηα ηεο αληηκεηάζεζεο, σο ελδηαθέξνπζαο δηαζεκαηηθήο εθαξκνγήο. Σα LEGO Mindstorms είλαη εύθνια πξνγξακκαηηδόκελα ξνκπόη κε αηζζεηήξεο, ηα νπνία πεξηιακβάλνπλ κηα κεγάιε πνηθηιία από ηνπβιάθηα, θηλεηήξεο, αηζζεηήξεο θαη άιια εμαξηήκαηα κε ηα νπνία κπνξεί θαλείο λα θηίζεη θπζηθά κνληέια. Σα ξνκπόη κε ηε ρξήζε θαηάιιεισλ πεξηβαιιόλησλ αλάπηπμεο πξνγξακκάησλ κπνξνύλ λα πξνγξακκαηηζηνύλ ώζηε λα εθηεινύλ κία ζεηξά ελεξγεηώλ θαη λα αληηδξνύλ ζε εξεζίζκαηα πνπ δέρνληαη νη αηζζεηήξεο ηνπο. Η εθαξκνγή απηή ζηόρεπε λα αλαδείμεη ηε ζεκαζία ηεο ύπαξμεο επαξθώλ γλώζεσλ, εκπεηξηώλ θαη εξγαιείσλ ζηελ αληηκεηώπηζε πξνβιεκάησλ πνπ ζπλδένληαη κε ην ζύζηεκα νξζνγσλίσλ αμόλσλ θαη ην νξζνθαλνληθό ζύζηεκα αμόλσλ, ηα ηεηαξηεκόξηα, ηελ ηεηκεκέλε, ηελ ηεηαγκέλε, ηηο ζπληεηαγκέλεο ελόο ζεκείνπ ζην επίπεδν, ηνλ ππνινγηζκό πεξηκέηξσλ, ηελ κεηαηξνπή ζε απόζηαζε πεξηκέηξνπ θύθινπ (ηξνρνύ) θαζώο θαη ηελ επηβεβαίσζή ηεο, αιιά θαη ηελ θαηαλόεζε κηαο δύζθνιεο έλλνηαο ζηελ πιεξνθνξηθή, ηεο έλλνηαο ηεο αληηκεηάζεζεο, κε ηελ εκπινθή ησλ καζεηώλ θαη ηελ θαηαζθεπή θαηάιιεισλ ηύπσλ ξνκπόη, ρξεζηκνπνηώληαο ηόζν ηηο γλώζεηο πνπ απέθηεζαλ, όζν θαη ηελ θαηαζθεπαζηηθή ηνπο ηθαλόηεηα θαη ηε θαληαζία ηνπο. Η πινπνίεζε απηήο ηεο εξγαζίαο πξαγκαηνπνηήζεθε ζην 17 ν Γπκλάζην Παηξώλ θαη δηήξθεζε 20 δηδαθηηθέο ώξεο ζπλνιηθά. Η παξαηήξεζε θαη ε αμηνιόγεζε ησλ ελεξγεηώλ ησλ καζεηώλ έδεημαλ πώο ε εξγαζία απηή ηνπο βνήζεζε λα θαηαλνήζνπλ ηηο παξαπάλσ έλλνηεο, ελώ ηαπηόρξνλα ζπλεξγάζηεθαλ κεηαμύ ηνπο αληαιιάζνληαο εκπεηξίεο θαη δεμηόηεηεο θαη δνθηκάδνληαο λένπο ηξόπνπο κάζεζεο ελδπλακώλνληαο ηελ απηνεθηίκεζή θαη ηελ απηνπεπνίζεζή ηνπο. Από ηε ζπκκεηνρή θαη ηηο απαληήζεηο ησλ καζεηώλ ζηα εξσηεκαηνιόγηα βγάδνπκε ην ζπκπέξαζκα όηη δηακόξθσζαλ ζεηηθέο ζηάζεηο έλαληη ηεο εθπαηδεπηηθήο ξνκπνηηθήο θαη ζα ήζειαλ λα ζπκκεηέρνπλ ζην κέιινλ ζε παξόκνηα πξνγξάκκαηα. 8

10 1. EΗΑΓΧΓΖ Ρν αληηθείκελν απηήο ηεο εξγαζίαο κπνξεί λα ηνπνζεηεζεί ζε έλαλ ηνκέα πνπ βξίζθεηαη κεηαμχ ηεο επηζηήκεο ηεο Ονκπνηηθήο θαη ηεο επηζηήκεο ησλ Καζεκαηηθψλ. Ζ ζεκαληηθφηεηα θαη ρξεζηκφηεηα απηψλ είλαη φηη πξέπεη λα δηδάζθνληαη γηα λα δίλνπλ ζηνπο καζεηέο ηελ επθαηξία λα αθνλίδνπλ ην κπαιφ ηνπο, λα κάζνπλ λα ζθέθηνληαη φρη κεραληθά θαη λα κπνξέζνπλ λα απνθηήζνπλ θξίζε, γλψζε θαη λα κε θνβνχληαη λα απαληήζνπλ ζε δηάθνξα εξσηήκαηα ζηε δσή καο. Ρα Καζεκαηηθά θάλνπλ ηνλ άλζξσπν λα ζθέθηεηαη ινγηθά θαη εθηφο απηνχ απνηεινχλ ηε βάζε φισλ ησλ Θεηηθψλ Δπηζηεκψλ. Νη Θεηηθέο Δπηζηήκεο, φπσο ε Φπζηθή θαη ε Σεκεία, εξεπλνχλ ηνλ θφζκν γχξσ καο θαη πξνζπαζνχλ λα εμεγήζνπλ ινγηθά θαη εκπεξηζηαησκέλα ηα θαηλφκελα πνπ ζπκβαίλνπλ. Γη απηφ φινη πξέπεη λα γλσξίδνπκε απηή ηελ επηζηήκε, πνπ επί πιένλ καο βνεζάεη ζην λα απνθηήζνπκε επξχηεηα πλεχκαηνο. Γεληθεχνληαο, ζα θάλνπκε κία ζχλδεζε ηνπ θάζε καζεκαηηθνχ πξνβιήκαηνο κε ηνπ ηη πξνζθέξεη ζην αλζξψπηλν κπαιφ. Γλσξίδνπκε φηη έλα καζεκαηηθφ πξφβιεκα απνηειείηαη απφ δχν θχξηα κέξε: ηελ πφζεζε θαη ην Ππκπέξαζκα (δεηνχκελν). Ζ ππφζεζε είλαη έλα ζχλνιν πιεξνθνξηψλ πνπ δέρεηαη ν καζεηήο θαη ην ζπκπέξαζκα είλαη έλαο καζεκαηηθφο ηζρπξηζκφο ηνπ νπνίνπ ε «αιήζεηα» δεηείηαη λα απνδεηρζεί. Ζ απφδεημε ηεο «αιήζεηαο» ηνπ ζπκπεξάζκαηνο γίλεηαη κε βάζε: i) ζπγθεθξηκέλνπο θαλφλεο, ζπγθεθξηκέλεο ινγηθήο (ηππηθή, δηαιεθηηθή), ii) ζπγθεθξηκέλν αμησκαηηθφ ζχζηεκα (γλσζηά καζεκαηηθά «αληηθείκελα», ζρέζεηο, πξάμεηο), iii) ζπγθεθξηκέλεο καζεκαηηθέο πξνηάζεηο (ζεσξήκαηα, πνξίζκαηα, θαλφλεο, ηζφηεηεο, θιπ) ησλ νπνίσλ ε «αιήζεηα» ζεσξείηαη ήδε απνδεδεηγκέλε. Απνηέιεζκα: i) λα αλαγλσξίδνληαη ζσζηά νη πιεξνθνξίεο, ii) λα ρξεζηκνπνηνχληαη ζσζηά νη ιέμεηο (απφ λνεκαηηθή άπνςε) θαη ην ζπληαθηηθφ ηνπο (νξζή δηαηχπσζε) iii) λα ππάξρεη κνλνζήκαληε δηαηχπσζε (λα κελ επηδέρνληαη ηα ιεγφκελα παξεξκελείεο) iv) αλαγλψξηζε θαη «αίξεζε» δηάθνξσλ απξνζδηνξηζηηψλ v) χπαξμε πεηζηηθφηεηαο κφλν κε ηεθκεξησκέλεο πξνηάζεηο θαη vi) παξαγσγή ζπκπεξαζκάησλ κε ζσζηφ ηξφπν. 9

11 2. ΓΔΛΗΘΑ ΓΗΑ ΣΖ ΡΟΚΠΟΣΗΘΖ 2.1. Ρνκπνηηθά ζπζηήκαηα Δίλαη πιένλ επξεία ε ρξήζε ησλ ξνκπνηηθψλ ζπζηεκάησλ ζε φινπο ηνπο ηνκείο ηεο ζχγρξνλεο δσήο. H απηνκαηνπνίεζε πνπ επηηπγράλεηαη κε ηε ρξήζε ησλ ξνκπφη ηδηαίηεξα ζην βηνκεραληθφ ηνκέα, απνθέξεη κεγάιε θαη ηαρχηεξε παξαγσγή κε ζρεηηθά κηθξφ θφζηνο. Ζ παξαγσγή ηψξα πηα έρεη απηνκαηνπνηεζεί κε ηε βνήζεηα ξνκπνηηθψλ ρεηξηζηψλ νη νπνίνη κπνξνχλ λα πξνγξακκαηηζηνχλ μερσξηζηά ν θαζέλαο ή λα ειεγρζνχλ απφ έλα θεληξηθφ ππνινγηζηή. Κε μερσξηζηά ειεγρφκελα ξνκπφη ν έιεγρνο γίλεηαη κέζσ ελφο κηθξνεπεμεξγαζηή, αλ θαη ην ζχζηεκα ειέγρνπ ηνπ γθξνππ ησλ ξνκπνηηθψλ ρεηξηζηψλ πεξηιακβάλνπλ αξθεηνχο κηθξνεπεμεξγαζηέο ηνπο νπνίνπο δηαρεηξίδεηαη ν θεληξηθφο ππνινγηζηήο Οξηζκόο ξνκπόη Μεθηλψληαο ηελ πεξηήγεζε καο ζην ρψξν ηεο ξνκπνηηθήο, ζα πξνζπαζήζνπκε αξρηθά λα δψζνπκε έλα νξηζκφ ζηελ έλλνηα ηνπ ξνκπφη. Υο Ονκπφη ινηπφλ ζα νξίδακε κηα απηφκαηε ζπζθεπή ή κεραληζκφ πνπ εθηειεί ιεηηνπξγίεο πνπ ζπλήζσο απνδίδνληαη ζηνπο αλζξψπνπο ή ιεηηνπξγνχλ κε απηφ πνπ εκθαλίδεηαη λα είλαη ζρεδφλ αλζξψπηλε λνεκνζχλε. Πχκθσλα κε ην Ακεξηθαληθφ Ηλζηηηνχην Ονκπνηηθήο (Robot Institute of America, RIA) ην ξνκπφη νξίδεηαη σο έλαο επαλαπξνγξακκαηηδφκελνο βξαρίνλαο πνιιαπιψλ ιεηηνπξγηψλ, ζρεδηαζκέλνο γηα λα κεηαθέξεη πιηθά, εμαξηήκαηα, εξγαιεία ή άιιεο εηδηθέο δηαηάμεηο κέζσ κεηαβιεηψλ πξνγξακκαηηζκέλσλ θηλήζεσλ γηα ηελ επίηεπμε ελφο αξηζκνχ εξγαζηψλ. Ρν ξνκπφη είλαη έλα κεράλεκα, κε δπλαηφηεηεο ηερλεηήο λνεκνζχλεο. Ζ ιέμε "Ονκπφη" πξνέξρεηαη απφ ην ηζέρηθν "ξνκπφηα" πνπ ζεκαίλεη 'θαηαλαγθαζηηθή εξγαζία'. Πχκθσλα κε άιιεο εθδνρέο ν φξνο "ξνκπφη" (ξνκπφη = εξγαζία), πνπ θαζηεξψζεθε δηεζλψο, πξνέξρεηαη απφ ηε ηζερηθή ιέμε "robotnik" ε νπνία κεηαθξαδφκελε ζεκαίλεη εξγαδφκελνο. 10

12 2.3. Ηζηνξία ησλ ξνκπόη Ζ επηζπκία ηνπ αλζξψπνπ λα θαηαζθεπάζεη έλα νλ πνπ λα ηνπ κνηάδεη θαη πνπ λα είλαη ζε ζέζε λα ηνλ αληηθαηαζηήζεη ζε κία ζεηξά δχζθνιεο δνπιεηέο, ππήξρε απ' ηα παιηά ρξφληα. Νη πξφγνλνί καο, νη αξραίνη Έιιελεο, θαίλεηαη πσο ζ' απηήλ ηελ θαηεχζπλζε είραλ θάλεη αξθεηέο πξνφδνπο. Ν κεξνο καο κηιά γηα ηνπο ηξίπνδεο ιέβεηεο, πνπ θηλνχληαλ κφλνη ηνπο, απηφκαηα. Δπίζεο ν ίδηνο καο πεξηγξάθεη θάπνηα αλζξσπφκνξθα κεραλήκαηα, πνπ εθηεινχζαλ ρξέε ππεξέηε. Πην Βπδάληην είρε θαηαζθεπαζηεί κηα ηερλεηή ρειψλα, πνπ πεξηθεξφηαλ ζηνπο δξφκνπο θαη ηνπο θαζφξηδε. Ρα δηάθνξα απηφκαηα απηά κεραλήκαηα ιέγνληαλ ζην Βπδάληην "ζαπκάζηα". Ζ θαληαζία ηνπ αλζξψπνπ δε ζηακάηεζε λ' αλαπηχζζεηαη πξνο ηελ θαηεχζπλζε ηεο θαηαζθεπήο απηφκαησλ κεραλεκάησλ. Ξνιιέο πξνζπάζεηεο έγηλαλ θαη γίλνληαη γηα λα βξεζεί ην ξνκπφη εθείλν, πνπ ζα πιεζηάδεη πην πνιχ ηνλ άλζξσπν. Ζ κεραλνπνίεζε θαη ν απηνκαηηζκφο κπνξνχλ λα επηζεκαλζνχλ πίζσ ζηε βηνκεραληθή επαλάζηαζε. Ρν πξψην παξάδεηγκα ηεο πιήξνπο κεραλνπνίεζεο ρξνλνινγείηαη πίζσ ζηνπο αξγαιεηνχο (φπσο νλνκάζηεθαλ κεηά απφ ηνλ πθαληή κεηαμηνχ Joseph Maria Jacquard) πνπ ρξεζηκνπνηνχληαλ ζηε βηνκεραλία κεηαμηνχ ζηε Γαιιία θαη ηελ Ηηαιία ζηηο αξρέο ηνπ 19νπ αηψλα. Απηνί νη αξγαιεηνί ζα κπνξνχζαλ λα επαλαπξνγξακκαηηζηνχλ κεραληθά γηα λα παξαγάγνπλ ηα δηαθνξεηηθά πξφηππα εληνχηνηο απηνί νη αξγαιεηνί ήηαλ απιά κεραλέο. Γελ ππάξρεη θακία έλλνηα "ηεο λνεκνζχλεο" ζε απηνχο ηνπο αξγαιεηνχο. Ρα επφκελα έηε εκθαλίζηεθαλ πνιιέο θαηλνηφκεο ιχζεηο εθαξκνζκέλεο κεραληθήο ζε βηνκεραληθά πξνβιήκαηα. Έλαο πεξηζηξνθηθφο γεξαλφο πνπ εμνπιίζηεθε κε κηα κεραλνπνηεκέλε πέλζα γηα λα αθαηξέζεη ηα θαπηά πιηλζψκαηα απφ έλαλ θιίβαλν αλαπηχρζεθε απφ ηνλ Babbit ην 1892 ελψ ην 1938 ν Pollard εθεχξε έλαλ κεραληθφ βξαρίνλα γηα ηε δσγξαθηθή κε spray. H πξψηε ζπζθεπή ηειερεηξηζκνχ, κηα ζπζθεπή πνπ επηηξέπεη ζε έλαλ ρεηξηζηή λα εθηειέζεη κηα ζηνηρεηψδε εξγαζία απφ απφζηαζε, απνκνλσκέλνο απφ ην πεξηβάιινλ φπνπ ε εξγαζία εθηειείηαη, αλαπηχρζεθε απφ ηνλ Goertz. Πρεδηάζηεθε γηα λα ρεηξηζηεί ηα ξαδηελεξγά πιηθά. Ν ρεηξηζηήο απνκνλψζεθε απφ ηα ξαδηελεξγά πιηθά απφ έλαλ ηνίρν. Γχν ιαβέο ζηε "θχξηα" πιεπξά επέηξεςαλ ζην ρεηξηζηή λα ρεηξηζηεί έλα δεπγάξη ησλ ιαβίδσλ ζηελ πιεπξά ησλ ξαδηελεξγψλ πιηθψλ. Θαη νη ιαβίδεο θαη νη ιαβέο ήηαλ ζπλδεδεκέλνη κε κεραληζκνχο πνιιψλ βαζκψλ ειεπζεξίαο 11

13 γηα λα επηηξέςνπλ ζηνπο ρεηξηζηέο ηνλ επηδέμην ρεηξηζκφ ησλ ιαβίδσλ (master-slave). Ν φξνο Ονκπφη ρξεζηκνπνηήζεθε γηα πξψηε θνξά απφ ηνλ Ρζέρν ζεαηξηθφ ζπγγξαθέα Karel Capek, πνπ αλέβαζε ην ζεαηξηθφ έξγν κε ηίηιν "Rossom's Universal Robots" ην 1921, θαη ζε απηφ παξνπζηάδεη θάπνηεο πξσηφγλσξεο, πεξίεξγεο κεραλέο, απφ ηηο νπνίεο εμαξηάηαη ε αλζξψπηλε θνηλσλία, πνπ ηειηθά θαηαζηξέθεηαη απφ απηέο. Απφ ηφηε, ηα ξνκπφη απέθηεζαλ φιν θαη κεγαιχηεξε ζεκαζία ηφζν ζηελ αλζξψπηλε θαληαζία φζν θαη ζηελ πξαγκαηηθφηεηα. Ρν 1927 αλαθαιχθζεθε ε "Σειεβόμ" απφ ηνλ Νπέλζιετ, κεράλεκα πνπ κπνξνχζε λ' απαληά ζηα ηειεθσλήκαηα. Άιιεο κεραλέο θαηέγξαθαλ ηε ζεξκνθξαζία ή ηελ πγξαζία νξηζκέλσλ πιψλ. Πηα κέζα ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1940, ν πξψηνο κεγάινο ειεθηξνληθφο ππνινγηζηήο (ENIAC) θαηαζθεπάζηεθε ζην παλεπηζηήκην ηεο Ξελζπιβαλίαο (1946), θαη ν πξψηνο γηα πνιιέο ρξήζεηο ςεθηαθφο ππνινγηζηήο (Whirlwind) έιπζε ην πξψην πξφβιεκά ηνπ ζην MIT. Ρν ζέκα ξνκπφη δηαδφζεθε απφ ηνλ Isaac Asimov ( ) - ςεπδψλπκν Ξσι Φξέληο, ν νπνίνο είλαη γλσζηφο σο ν Παηξηάξρεο ηεο Δπηζηεκνληθήο Φαληαζίαο... ζε έλα επηζηεκνληθφ κπζηζηφξεκα πξνο ην ηέινο ηεο δεθαεηίαο ηνπ '40 θαη ζηε ζπλέρεηα απφ ην Hollywood ζηνπο θηλεκαηνγξάθνπο. Ν Ηζαάθ Αζίκσθ, εκπλεπζκέλνο απφ ηηο ηζηνξίεο ηνπ Φξαλθελζηάτλ θαη ηνπ Φάνπζη αιιά θαη απφ ην ζεαηξηθφ έξγν «Ξα.Ον.Ον» (= Ξαγθφζκηα Ονκπφη ηνπ Οφζζνπκ) ηνπ Ρζέρνπ ζπγγξαθέα Θάξει Θάπεθ μεθίλεζε ην 1940 λα γξάθεη ηηο ηζηνξίεο ηνπ γηα ηνλ θιάδν ηεο Δ.Φ πνπ ν ίδηνο βάθηηζε ξνκπνηηθή. Έρνληαο βαξεζεί ηε ρηιηνεηπσκέλε κέρξη ηφηε ηζηνξία ησλ ξνκπφη πνπ επηηίζεληαη ζηνπο δεκηνπξγνχο ηνπο απνθάζηζε λα γξάςεη γηα ξνκπφη κηαο δηαθνξεηηθήο άπνςεο. Θαη γηα λα ζηεξίμεη ηελ πξνζπάζεηα ηνπ απηή, φληαο ν ίδηνο επηζηήκνλαο, πξνρψξεζε ζηελ επηζηεκνληθή δηαηχπσζε ησλ ηξηψλ λφκσλ ηεο ξνκπνηηθήο. Νη λφκνη απηνί πνπ δέλνληαη κε κηα απζηεξή επηζηεκνληθή, θνηλσληνινγηθή θαη θηινζνθηθή αιιεινπρία, δεκηνχξγεζαλ ηηο αζθαιηζηηθέο δηθιείδεο ψζηε ηα ξνκπφη λα ππαθνχνπλ ηνλ άλζξσπν θαη λα κελ ηνλ απεηινχλ κε ηηο ηεξάζηηεο δπλάκεηο ηνπο. Νη λφκνη απηνί εθηφο απφ ηεξάζηην επηζηεκνληθφ άικα απνηέιεζαλ έλα breakthrouth γηα ηνλ θφζκν ηεο Δ.Φ. Ρα βηβιία ηνπ Αζίκσθ άλνημαλ ην δξφκν ζηε ζθέςε ησλ αλζξψπσλ γηα λα αλαξσηεζνχλ θαηά πφζν κηα κεραλή κπνξεί λα δηαζέηεη επθπΐα θαη θαη' επέθηαζε θαηά πφζν κηα επθπήο κεραλή, 12

14 φπσο ην ξνκπφη, κπνξεί λα έρεη ζπλείδεζε. Γηαηί εάλ έλα ξνκπφη κπνξεί λα απνθηήζεη ζπλείδεζε ζεκαίλεη φηη έρεη ηελ ηθαλφηεηα λα επεμεξγάδεηαη ην πξντφλ ηνπ εγθεθάινπ ηνπ θαη ην πξντφλ ηεο ζρέζεο ηνπ εγθεθάινπ κε ην πεξηβάιινλ θαη έπεηηα λα ηα ζπλδπάδεη. Άξα, ην ξνκπφη κπνξεί λα επηβάιιεη ελφηεηα ζηηο εκπεηξίεο ηνπ. Κέζα απφ ηηο ηζηνξίεο ηνπ γηα ηα ξνκπφη, ζέηεη ην ζέκα ηνπ εγψ, ηεο ζπλείδεζεο, ηεο γιψζζαο θαη θαη' επέθηαζε ηεο ηαπηφηεηαο ηνπ αλζξψπνπ, δεηήκαηα πνπ αθφκε θαη ζήκεξα είλαη επίθαηξα. Δίλαη πξαγκαηηθά εληππσζηαθφ ην φηη έλαο άλζξσπνο ελ έηεη 1940 θαηφξζσζε λα ηαμηδέςεη κε ην κπαιφ θαη ηε θαληαζία ηνπ ηφζν κπξνζηά ζην κέιινλ, ψζηε λα καο πεξηγξάςεη κε αλάγιπθν ηξφπν κηα επνρή φπνπ μεθηλά ε θπξηαξρία ησλ ξνκπφη ελψ ήδε ν άλζξσπνο έρεη πξνρσξήζεη ζε αμηνζεκείσηεο επηζηεκνληθέο θαη ηερλνινγηθέο θαηαθηήζεηο. Ν Αζίκσθ καο παξνπζηάδεη ηε δηθή ηνπ νπηηθή γσλία γηα ηα ξνκπφη θαη θάλεη ηελ πξφηαζή ηνπ γηα ην κέιινλ. Κηα πξφηαζε πνπ θαηαδεηθλχεη φηη ην 1940 ν ζπγγξαθέαο είρε θαηαλνήζεη ηε δχλακε ηεο κεραλήο θαη ηηο δπλαηφηεηέο ηεο. Ρν δήηεκα πιένλ είλαη εάλ ε αλζξσπφηεηα είλαη ή ζα είλαη έηνηκε λα δηαρεηξηζηεί κηα ηέηνηα πξννπηηθή. Ζ ηερλνινγία θαη ε επηζηήκε πνιιέο θνξέο έρνπλ απνδεηρηεί θαηαζηξνθηθέο γηα ηνλ άλζξσπν θαζψο νη δπλάκεηο ηνπο ζπρλά μεπεξλνχλ ηηο δηθέο καο. Απηφ πνπ κέλεη ινηπφλ δελ είλαη λα πξνζπαζήζνπκε λα θξχςνπκε ην «δαρηπιίδη» καο αιιά λα εθπαηδεπηνχκε κε ηέηνην ηξφπν ψζηε λα απνθιείζνπκε φπνηα πηζαλφηεηα λα θαηαζηξαθνχκε απφ ηα δεκηνπξγήκαηα καο. ΛΟΓΙΑ ΣΟΤ ΙΓΙΟΤ Νξακαηίδνκαη έλαλ θφζκν γεκάην ππνινγηζηέο θαη ξνκπφη λα θάλνπλ ηε ζθιεξή δνπιεηά ή έλαλ θφζκν δηαζηεκηθνθεληξηθφ κε αλζξψπνπο λα ηαμηδεχνπλ γχξσ απφ ηε Γε θαη λα θηάλνπλ ζε αζηεξνεηδείο. Απφ ηελ άιιε πιεπξά φκσο θαληάδνκαη έλα κνιπζκέλν πιαλήηε φπνπ ε πνηφηεηα δσήο βνπιηάδεη ή έλαλ ζηνλ νπνίν ζα γίλεη ππξεληθφο πφιεκνο θαη ζα απηνθαηαζηξαθνχκε. Γελ ππάξρεη ηίπνηε πνπ λα πξέπεη λα γίλεη, ηα πάληα εμαξηψληαη νινθιεξσηηθά απφ ηη ζα απνθαζίζνπκε εκείο λα θάλνπκε. Ρν δήηεκα είλαη, φηη ν άλζξσπνο ζήκεξα ηείλεη λα ελεξγεί κε ηέηνην παξάινγν ηξφπν, ψζηε πεξηζζφηεξν βιάπηεη παξά επεξγεηεί ηελ αλζξσπφηεηα. 13

15 ΟΙ ΣΡΔΙ ΝΟΜΟΙ ΤΜΠΔΡΙΦΟΡΑ ΣΩΝ ΡΟΜΠΟΣ 1. Γελ επηηξέπεηαη ζην Ονκπφη λα βιάπηεη ηνλ άλζξσπν ή κε ηελ αδξάλεηά ηνπ λ' αθήζεη λα πάζεη θαθφ. 2. Ρν ξνκπφη πξέπεη λα ππαθνχεη ζηηο δηαηαγέο πνπ ιακβάλεη απφ ηνλ άλζξσπν, εθηφο εάλ νη δηαηαγέο απηέο έξρνληαη ζε αληίζεζε κε ηνλ Ξξψην Λφκν. 3. Ρν ξνκπφη πξέπεη λα πξνζηαηεχεη ηελ χπαξμή ηνπ, εθ' φζνλ ε θξνληίδα απηή δε ζπγθξνχεηαη κε ηνλ Ξξψην θαη Γεχηεξν Λφκν. Ζ ξνκπνηηθή είλαη κηα απφ ηηο ελδηαθέξνπζεο ηερλνινγίεο αηρκήο πνπ ζπλαληνχλ νινέλα πεξηζζφηεξεο εθαξκνγέο ζηελ απγή ηνπ 21 νπ αηψλα. Υζηφζν φπσο αλαθέξζεθε παξαπάλσ, ε ηζηνξία ηεο ξνκπνηηθήο μεθίλεζε ζρεδφλ έλαλ αηψλα πξηλ. Ππγθεθξηκέλα απφ ηηο αξρέο ηνπ 20νπ αηψλα είρε αξρίζεη λα αλαπηχζζεηαη ην κεραλνινγηθφ κέξνο ηνπ ζρεδηαζκνχ ελφο robot, δειαδή ν ζρεδηαζκφο ηεο πξνζνκνίσζε ελφο κεραληθνχ βξαρίνλα κε δπλαηφηεηα θίλεζεο ζε πνιιαπινχο άμνλεο. Ξέξαζαλ πεξίπνπ 60 ρξφληα γηα λα ρξεζηκνπνηεζεί ην πξψην robot ζηε βηνκεραλία γηα λα θηάζνπκε ζηε δεθαεηία ηνπ 1970, φπνπ ηα Robot άξρηζαλ πιένλ λα ζπληζηνχλ κηα ηδηαίηεξα δεκνθηιή ηερλνινγία γηα ηε βειηίσζε ηεο παξαγσγηθφηεηαο πνιιψλ εξγνζηαζίσλ ζηα βηνκεραληθά αλαπηπγκέλα θξάηε ηεο επνρήο. Πηηο κέξεο καο, ε επηζηήκε γχξσ απφ ηα ξνκπφη θαη ηα θνκπηνχηεξ, έρεη θάλεη ηεξάζηηα άικαηα. Πρεδφλ ζ' φιεο ηηο κεγάιεο επηρεηξήζεηο ππάξρνπλ νη ειεθηξνληθνί εγθέθαινη, πνπ είλαη ζε ζέζε λα δέρνληαη θαη λα εθηεινχλ δηαηαγέο κέζα ζε ιίγα ιεπηά ή δεπηεξφιεπηα. Ινγαξηαζκνχο πνπ ν άλζξσπνο ζα ρξεηαδφηαλ κηα εβδνκάδα λα ηνπο θάλεη, ν εγθέθαινο ηνπο θάλεη ζε κεξηθά ιεπηά. πάξρεη θαη νξηζκέλε γιψζζα απφ ήρνπο θαη αξηζκνχο, πνπ κ' απηή κπνξεί θαλείο λα ζπλελλνεζεί κε ηνλ εγθέθαιν, κε ηε κνξθή ησλ εξσηαπαληήζεσλ. Ζ έλλνηα ηνπ ξνκπφη εμειίρζεθε κε ηελ πάξνδν ηνπ ρξφλνπ θαη απφ ηηο απιέο κεραλέο πνπ κπνξνχζαλ λα εθηειέζνπλ ζηεξεφηππεο θαη επαλαιακβαλφκελεο θηλήζεηο, ε επηζηεκνληθή θαληαζία έθηαζε ζηα πςειήο λνεκνζχλεο αλδξνεηδή, δειαδή ξνκπφη πνπ ζπκπεξηθέξνληαη φπσο νη άλζξσπνη... Ξαξφιν πνπ ηα ζεκεξηλά ξνκπφη εμαθνινπζνχλ λα είλαη κεραλέο ρσξίο λνεκνζχλε, έρνπλ γίλεη κεγάιεο πξνζπάζεηεο λα επεθηαζεί ε ρξεζηκφηεηά ηνπο. 14

16 Πήκεξα ηα ξνκπφη ρξεζηκνπνηνχληαη γηα ηελ εθηέιεζε πνιχ ζπγθεθξηκέλσλ εξγαζηψλ πςειήο αθξηβείαο ζηε βαξηά βηνκεραλία θαη ζηελ επηζηεκνληθή έξεπλα πνπ παιαηφηεξα ήηαλ αδχλαην λα πξαγκαηνπνηεζνχλ απφ ην αλζξψπηλν δπλακηθφ. Ρα ξνκπφη ρξεζηκνπνηνχληαη πιένλ θαζεκεξηλά ζηελ θαηαζθεπή κηθξνεπεμεξγαζηψλ, ζηελ εμεξεχλεζε ηνπ δηαζηήκαηνο θαη ησλ βπζψλ θαη γεληθά ζε εξγαζίεο πνπ πξαγκαηνπνηνχληαη ζε επηθίλδπλν πεξηβάιινλ. Υζηφζν ηα ξνκπφη, θαζπζηέξεζαλ πνιχ λα εηζαρζνχλ ζηελ ηαηξηθή. Ρα ρεηξνπξγηθά ξνκπφη εηζέβαιιαλ δπλακηθά ζην πεδίν ηεο ηαηξηθήο κέζα ζηελ ηειεπηαία δεθαεηία. Ππζηήκαηα ξνκπνηηθήο ηειερεηξνπξγηθήο έρνπλ ήδε ρξεζηκνπνηεζεί γηα ππεξαηιαληηθέο επεκβάζεηο (επέκβαζε Lindbergh 2001). Ονκπνηηθνί βξαρίνλεο πνπ ελεξγνπνηνχληαη κε ηε θσλή κπνξνχλ θαη ρεηξίδνληαη ηε ιαπαξνζθνπηθή θάκεξα. Ζ δηάδνζε ζπζηεκάησλ ηειεξνκπνηηθήο ρεηξνπξγηθήο είλαη ξαγδαία ζήκεξα θαη θαζεκεξηλά αλαθαιχπηνληαη νη δπλαηφηεηέο ηνπο ζηηο επεκβάζεηο ιαπαξνελδνζθνπηθήο ρεηξνπξγηθήο. Ζ πξνέιεπζε ησλ ρεηξνπξγηθψλ ξνκπφη πξέπεη λα αλαδεηεζεί ζηηο δπλαηφηεηεο θαη ηνπο πεξηνξηζκνχο ησλ πξνγελέζηεξσλ κεζφδσλ ειάρηζηα ηξαπκαηηθήο ρεηξνπξγηθήο πνπ μεθηλνχλ κε ηελ πξψηε ιαπαξνζθνπηθή ρνινθπζηεθηνκή ην Απφ ηφηε, ε ιίζηα ησλ επεκβάζεσλ πνπ πξαγκαηνπνηνχληαη ιαπαξνζθνπηθά νινέλα κεγαιψλεη ζε ζπλάξηεζε κε ηελ εμέιημε ηεο ηερλνινγίαο θαη ηελ εκπεηξία ησλ ρεηξνπξγψλ. Ρα ξνκπφη ηειερεηξνπξγηθήο ζρεδηάζηεθαλ γηα λα ππεξβνχλ ηνπο πεξηνξηζκνχο ηεο ζπκβαηηθήο ιαπαξνζθφπεζεο. Ζ ηζηνξία ηνπο αξρίδεη κε ηε ρξήζε ηνπ Puma 560, έλα ξνκπφη πνπ ρξεζηκνπνηήζεθε απφ ηνλ Kwoh ηo 1965 γηα ηε ιήςε λεπξνρεηξνπξγηθψλ βηνςηψλ κε κεγάιε αθξίβεηα. Κεηά απφ 3 ρξφληα, ν Davies θαη ε νκάδα ηνπ ρξεζηκνπνίεζαλ ην Puma 560 γηα λα πξαγκαηνπνηήζνπλ δηνπξεζξηθή πξνζηαηεθηνκή. Ρν ζχζηεκα απηφ νδήγεζε ζηελ θαηαζθεπή ηνπ PROBOT, ελφο ξνκπφη πνπ ζρεδηάζηεθε απνθιεηζηηθά γηα ηε δηνπξεζξηθή πξνζηαηεθηνκή. Ξαξάιιεια ε εηαηξεία Integrated Surgical Supplies Ltd. ζην Sacramento, CA, θαηαζθεχαζε ην ROBODOC, έλα ξνκπνηηθφ ζχζηεκα πνπ εθηεινχζε επεκβάζεηο αληηθαηάζηαζεο ηζρίνπ κε κεγαιχηεξε αθξίβεηα. Ρν ROBODOC ήηαλ ην πξψην ρεηξνπξγηθφ ξνκπφη πνπ έιαβε ηελ έγθξηζε ηνπ FDA (Food and Drug Administration). Δπίζεο ζηα κέζα ηεο δεθαεηίαο ηνπ 80, νκάδα επηζηεκφλσλ ηνπ εξεπλεηηθνχ θέληξνπ Ames ηεο NASA (National Air and Space Administration) ελδηαθέξζεθαλ λα αμηνπνηήζνπλ απηή ηε ηερλνινγία γηα λα αλαπηχμνπλ ηε ηειερεηξνπξγηθή. Πηηο 15

17 αξρέο ηνπ '90, πνιινί απφ ηνπο εξεπλεηέο απηνχο ζπλεξγάζηεθαλ κε ην Stanford Research Institute (SRI). Πε ζπλεξγαζία κε επηζηήκνλεο ξνκπνηηθήο θαη εηδηθνχο ζηελ εηθνληθή πξαγκαηηθφηεηα, νη εξεπλεηέο απηνί αλέπηπμαλ έλα βξαρίνλα γηα επεκβάζεηο άθξαο ρείξαο. Θαηά ηελ αλάπηπμε απηψλ ησλ ζπζηεκάησλ, γεληθνί ρεηξνπξγνί θαη ελδνζθφπνη κπήθαλ ζηελ εξεπλεηηθή νκάδα θαη αλαθάιπςαλ ηηο δπλαηφηεηεο ππέξβαζεο ησλ κέρξη ηφηε γλσζηψλ δπζθνιηψλ κε ηε ιαπαξνζθφπεζε. Ν ακεξηθαληθφο ζηξαηφο ζεψξεζε φηη κε ηε δνπιεηά ηεο SRI ζα κπνξνχζε λα κεηψζεη ηε ζλεηφηεηα ζην πεδίν κάρεο "θέξλνληαο ηνλ ρεηξνπξγφ ζηνλ ηξαπκαηηζκέλν ζηξαηηψηε κέζσ ηειερεηξνπξγηθήο". Κε επηδφηεζε ηνπ ζηξαηνχ αλαπηχρζεθε έλα ζχζηεκα πεξηζπιινγήο ησλ ηξαπκαηηψλ θαη γξήγνξεο κεηαθνξάο ζε θνληηλή θηλεηή ρεηξνπξγηθή κνλάδα - Mobile Advanced Surgical Hospital (MASH). Ρν ζχζηεκα έρεη εθαξκνζηεί κε επηηπρία ζε πεηξακαηηθά κνληέια, αιιά δελ έρεη εθαξκνζζεί αθφκα ζε πξαγκαηηθνχο ζηξαηηψηεο ζην πεδίν ηεο κάρεο. Ξνιιέο νκάδεο απφ ρεηξνπξγνχο θαη κεραληθνχο πνπ δνχιεςαλ ζε ρεηξνπξγηθά ξνκπνηηθά ζπζηήκαηα ηνπ ζηξαηνχ, ζέιεζαλ λα θαηαζθεπάζνπλ πην εκπνξηθά κεραλήκαηα γηα ην επξχ θνηλφ. Ππγθεθξηκέλα, ε Computer Motion, Inc. ζηε Santa Barbara, CA, αλέπηπμε ην ξνκπφη AESOP (Automated Endoscopic System for Optimal Positioning) έλα ξνκπνηηθφ βξαρίνλα πνπ θξαηνχζε ηελ ελδνζθνπηθή θάκεξα θαη ηε κεηαθηλνχζε κε θσλεηηθέο εληνιέο απφ ηνλ ρεηξνπξγφ. Κεηά απφ ηελ εκθάληζε ηνπ AESOP, ε Integrated Surgical Systems (ζεκεξηλή Intuitive Surgical) ζην Mountain View, CA, αγφξαζε ηα δηθαηψκαηα ηνπ SRI Green Telepresence Surgery system. Ρν ζχζηεκα ππνβιήζεθε ζε πξνζεθηηθφ επαλαζρεδηαζκφ θαη παξνπζηάζηεθε σο Da Vinci Surgical System. Κέζα ζε έλα ρξφλν, ε Computer Motion μεθίλεζε λα παξάγεη ην ξνκπφη Zeus. Ζ πξψηε αξηζκεηηθά ειεγρφκελε κεραλή ήηαλ επίζεο ε πξψηε θνξά πνπ ε ηερλνινγία ειέγρνπ ζεξβνκεραληζκψλ ζπλδπάζηεθε κε ηνπο ςεθηαθνχο ππνινγηζηέο. Απηή ε πξψηε κεραλή θαηαζθεπάζηεθε ην Ρα ξνκπφη άξρηζαλ κε ηελ επίδεημε ηνπ πξψηνπ ρεηξηζηή κε play-back κλήκε απφ ηνλ George Devol ην Ρν ξνκπφη κπνξνχζε λα παξνπζηάζεη επαλαιακβαλφκελεο "απφ ζεκείν ζε ζεκείν" θηλήζεηο. Ξέληε ρξφληα αξγφηεξα, ην πξψην ξνκπφη πνπ ηειηθά απνηέιεζε θαη ην πξψην βηνκεραληθφ ξνκπφη θαηαζθεπάζηεθε θαη αλαπηχρζεθε απφ ηελ Unimation ζπλδπάδνληαο ηα ραξαθηεξηζηηθά γλσξίζκαηα ησλ αξηζκεηηθά ειεγρφκελσλ κεραλψλ κε ηε ηερλνινγία ειέγρνπ ησλ ζεξβνκεραληζκψλ θαη ηνπο αξζξσκέλνπο κεραληζκνχο 16

18 ηειερεηξηζκνχ. Πηε δεθαεηία ηνπ '60 ππήξμε αλάπηπμε ησλ ξνκπφη πεξπαηήκαηνο (walking robots) ρξεζηκνπνηψληαο ηελ ίδηα ηερλνινγία. Ρν 1967, ν Ralph Moser ηεο εηαηξείαο General Electric αλέπηπμε φρεκα κε ηέζζεξα πφδηα. Ρν 1983, ε Odetics, κηα ακεξηθαληθή εηαηξεία θαηαζθεχαζε έλα ξνκπφη κε έμη πφδηα πνπ ζα κπνξνχζε λα πεξπαηήζεη πάλσ απφ ηα εκπφδηα, ελψ κπνξνχζε λα ζεθψζεη θνξηίν κέρξη 2-3 θνξέο ην βάξνο ηνπ. Ρν 1985, ε πξψηε απηφλνκε κεραλή-ξνκπφη πεξπαηήκαηνο αλαπηχρζεθε ζην θξαηηθφ παλεπηζηήκην ηνπ Νράην. Ρν εππξνζάξκνζην φρεκα κε αλαξηήζεηο (Adaptive Suspension Vehicle, ASV) ήηαλ έλα πξσηφηππν νρήκαηνο πνπ ζρεδηάζηεθε γηα λα ιεηηνπξγεί ζε αλψκαια εδάθε πνπ δελ είλαη πξνζπειάζηκα κε ηα ζπκβαηηθά νρήκαηα ηεο επνρήο απηήο. Δίρε χςνο 3.3 κέηξα θαη δχγηζε πεξίπνπ 3200 Kg. Θα κπνξνχζε λα ρξεζηκνπνηεζεί κε έλαλ επνπηηθφ ηξφπν ειέγρνπ (κε ηελ επνπηεία ρεηξηζηή φπσο έλαο άλζξσπνο νδεγά έλα απηνθίλεην) ή κε έλαλ απηφλνκν ηξφπν. Πην ξνκπφη απηφ είραλ ηνπνζεηεζεί πάλσ απφ 80 αηζζεηήξεο, 17 onboard single board ππνινγηζηέο θαη κηα κεραλή κνηνζηθιέηαο 900 c.c κε ηζρχ 50 kw (70 HP). Δίρε ηξεηο actuators ζε θάζε έλα απφ ηα έμη πφδηα πνπ ηνπ παξείραλ ζπλνιηθά 18 βαζκνχο ειεπζεξίαο. (Ζ νδήγεζε γηλφηαλ κε ηελ ρξήζε πδξαπιηθψλ ζπζηεκάησλ) Νη 18 βαζκνί ειεπζεξίαο σζήζεθαλ πδξαπιηθά κέζσ κηαο πδξνζηαηηθήο δηακφξθσζεο. Ν ζεκαληηθφηεξνο αηζζεηήξαο ήηαλ έλα νπηηθφ απνζηαζηφκεηξν αλίρλεπζεο ην νπνίν είλαη έλα θαζηθά δηακνξθσκέλνπ θχκαηνο, ζπλερνχο κέηξεζεο ζχζηεκα κε αθηίλα πεξίπνπ 10 κέηξσλ θαη αλάιπζε 6 ηληζψλ. Δμνπιίζηεθε επίζεο κε αδξαλείο ζπζθεπαζίεο αηζζεηήξσλ πνπ απνηεινχληαη απφ έλα θάζεην γπξνζθφπην, γπξνζθφπηα γηα φινπο ηνπο άμνλεο θίλεζεο ηνπ ξνκπφη, θαη γξακκηθνχο ελδείθηεο επηηάρπλζεο γηα λα παξέρνπλ ηηο πιεξνθνξίεο εθείλεο πνπ ζα θαζνξίζνπλ ηελ ηαρχηεηα θαη ηε ζέζε ησλ κεραληθψλ κειψλ ηνπ ξνκπφη. Ρν ASV, αληίζεηα απφ ηνπο πξνθαηφρνπο ηνπ, ήηαλ απφιπηα ειεγρφκελν απφ ππνινγηζηή θαη αλεμάξηεην εθηφο απφ ην ρεηξηζηή. Ν ρεηξηζηήο εθηειεί ηηο ιεηηνπξγίεο ηεο επηινγήο κνλνπαηηψλ θαη πξνζδηνξίδεη ηηο γξακκηθέο ηαρχηεηεο ηνπ νρήκαηνο ζηηο νπίζζηεο θαη πιεπξηθέο θαηεπζχλζεηο, θαη ηελ ηαρχηεηα εθηξνπήο. ιεο νη θηλήζεηο ηνπ ξνκπφη, ε ηαρχηεηα θαζψο θαη νη γσλίεο πεξηζηξνθήο ξπζκίζηεθαλ απηφκαηα απφ ππνινγηζηέο. Ρν Γεθέκβξην ηνπ 1996, ε Honda θαηαζθεχαζε ην Honda Humanoid, έλα ξνκπφη κε δχν πφδηα θαη δχν βξαρίνλεο πνπ ζρεδηάζηεθε γηα ρξήζε ζε έλα ραξαθηεξηζηηθφ εζσηεξηθφ πεξηβάιινλ. Ρν πξσηφηππν δχγηδε 210Kg είρε 30 βαζκνχο 17

19 ειεπζεξίαο, είλαη εμνπιηζκέλν κε θάκεξεο, γπξνζθφπηα, ελδείθηεο επηηάρπλζήο, θαη αηζζεηήξεο δχλακεο ζηνπο θαξπνχο θαη ηα πφδηα. Δίλαη ζε ζέζε λα πεξπαηήζεη, λα αλαξξηρεζεί ζε κηα ζθάια, λα θαζίζεη ζε κηα θαξέθια, λα ζεθσζεί θαη λα ζεθψζεη θνξηίν 4,5Θg. Πηηο 9 Πεπηεκβξίνπ 2003 ε HONDA παξνπζίαζε έλα εμειηγκέλν Humanoid ην ASIMO (εηθφλα 1) ην νπνίν είρε ηα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ πξψηνπ ξνκπφη Humanoid κε εμειηγκέλεο βέβαηα δξαζηεξηφηεηεο Δθαξκνγέο ησλ ξνκπνηηθώλ ζπζηεκάησλ Ρα robot ζπρλά παίξλνπλ ηελ κνξθή αλζξψπνπ, αλ φρη ζηελ εμσηεξηθή εηθφλα, αιιά ζηελ ιεηηνπξγία ηνπο. Γηα δεθάδεο ρξφληα επηζηήκνλεο θαη πεηξακαηηζηέο έρνπλ πξνζπαζήζεη λα αλαπαξάγνπλ ην αλζξψπηλν ζψκα, λα δεκηνπξγήζνπλ κεραλέο κε λνεκνζχλε, δχλακε θαη κεραληζκνχο απηφκαηεο αίζζεζεο ηνπ πεξηβάιινληα ρψξνπ. Ν ζηφρνο δελ έρεη αθφκα πξαγκαηνπνηεζεί, αιιά πξέπεη λα βξηζθφκαζηε ρξνληθά πνιχ θνληά πνπ απηφ ζα γίλεη ίζσο κηα κέξα πξαγκαηηθφηεηα. Ζ θχζε πξνζθέξεη πνιιά πξφηππα γηα ηνπο θαηαζθεπαζηέο robot πξνθεηκέλνπ λα ηα κηκεζνχλ θαη έγθεηηαη ζε εκάο λα αμηνπνηήζνπκε ηελ επθαηξία. Κεξηθά, νιηθψο ή φρη, κπνξνχλ λα αλαπαξαρζνχλ ζην εξγαζηήξην. Ρα robot κπνξνχλ λα θαηαζθεπαζηνχλ κε «κάηηα» λα βιέπνπλ, «απηηά» λα αθνχλε, «ζηφκα» λα κηιάλε θαη ζπζηήκαηα θίλεζεο λα δηαρεηξίδνληαη ή λα εμεξεπλνχλ ην πεξηβάιινλ. Απηή είλαη ζίγνπξα κηα σξαία ζεσξία φκσο ηη γίλεηαη ζηελ πξαγκαηηθφηεηα; Ρη βαζηθά εμαξηήκαηα πξέπεη λα έρεη ψζηε λα 18

20 ζεσξείηαη robot; Αο πξνζπαζήζνπκε λα δψζνπκε ηε βαζηθή αλαηνκία πνπ πξέπεη λα έρνπλ θαη ηα εμαξηήκαηα πνπ ρξεηάδεηαη ψζηε λα θαηαζθεπαζηεί. Νη άλζξσπνη πνιιέο θνξέο δηαθσλνχλ σο πξνο ην ηη κηα κεραλή είλαη έλα πξαγκαηηθφ robot. Ζ κηα πιεπξά ιέεη φηη είλαη κηα απηνζπληεξνχκελε κεραλή πνπ ρξεηάδεηαη πεξηζηαζηαθά εληνιέο απφ ηνλ θχξην ηνπ γηα λα εθηειέζεη δηάθνξεο εξγαζίεο. Έλα απηνζπληεξνχκελν robot έρεη ζχζηεκα ελέξγεηαο, εγθέθαιν, ζχζηεκα θίλεζεο, πφδηα ή ηξνρνχο, θαη ζπζθεπέο δηαρείξηζεο αληηθεηκέλσλ φπσο ρέξηα. Σν ζπγθεθξηκέλν robot δελ βαζίδεηαη ζε άιινλ κεραληζκό ή ζύζηεκα γηα λα εθηειέζεη ηηο εξγαζίεο ηνπ. Δίλαη νινθιεξσκέλν ηόζν εζσηεξηθά όζν θαη εμσηεξηθά. Ζ άιιε πιεπξά πηζηεχεη φηη έλα robot είλαη νηηδήπνηε θηλείηαη κε ηελ ηζρχ ηνπ θηλεηήξα ηνπ γηα λα εθηειέζεη ζπγθεθξηκέλεο εξγαζίεο πνπ κνηάδνπλ κε αλζξψπηλεο. Ζ δηαζχλδεζε ηνπ robot κε ηα φξγαλα ειέγρνπ γίλεηαη κε θαιψδηα, ππέξπζξεο αθηίλεο θαη ξαδηνθχκαηα. Υζηφζν είλαη ζεκαληηθφ λα δψζνπκε έλαλ ηειηθφ νξηζκφ. Ρη θάλεη έλα robot λα δηαθέξεη απφ νπνηαδήπνηε άιιε κεραλή; Αο ζεσξήζνπκε ην robot ζαλ νπνηαδήπνηε κεραλή πνπ κηκείηαη αλζξψπηλεο ή δσηηθέο ιεηηνπξγίεο. Νη ιεηηνπξγίεο πνπ ελδηαθέξνπλ ηνλ δεκηνπξγφ robot απνηεινχλ κηα κεγάιε γθάκα: Λα αθνχλε ήρνπο θαη λα αληηδξνχλ αλάινγα, λα πεξπαηνχλ θαη κηινχλ, λα ζεθψλνπλ αληηθείκελα, θαη λα αηζζάλνληαη ζπγθεθξηκέλεο πεξηβαιινληηθέο ζπλζήθεο φπσο ζεξκνθξαζία θαη θσο. Όηαλ αλαθεξόκαζηε ζηα robot κπνξνύκε λα ηα ζεσξήζνπκε θαη ζαλ έλα αλεμάξηεην απηόλνκν ζύζηεκα πνπ πξνγξακκαηίδεηαη απηφκαηα, καζαίλεη απφ ην πεξηβάιινλ ηνπ θαη απηνζπληεξείηαη ή είλαη έλα ζχζηεκα θίλεζεο πνπ ειέγρεηαη λα επαλαιακβάλεη ηηο ίδηεο ιεηηνπξγίεο. Αθφκε κπνξεί λα είλαη θαη έλαο ηειεθαηεπζπλφκελνο βξαρίνλαο πνπ ειέγρεηαη απφ έλαλ πίλαθα ειέγρνπ. Ρν θαζέλα δελ είλαη ιηγφηεξν ή πεξηζζφηεξν έλα robot αλ θαη άιια είλαη πην ρξήζηκα θαη εχρξεζηα. ια ηα robot δελ έρνπλ ζρεδηαζηεί λα θηλνχληαη ζην έδαθνο. Κεξηθά έρνπλ ζρεδηαζηεί λα είλαη ζηαζεξά θαη λα δηαρεηξίδνληαη αληηθείκελα πνπ έρνπλ ηνπνζεηεζεί απφ πξηλ. Νη πεξηζζφηεξνη ηχπνη robot βξίζθνληαη ζε ζηαζεξή βάζε νη νπνίνη πεξηιακβάλνληαη ζηελ θαηαζθεπή απηνθηλήηνπ, ζηελ βηνκεραλία αθφκα θαη ζηελ θαηαζθεπή άιισλ robot. Άιινο ηχπνο ζηαζεξψλ robot ιεηηνπξγεί ζαλ πξνζηαηεπηηθή αζπίδα κεηαμχ ηνπ αλζξψπνπ ρεηξηζηή θαη κεξηθψλ επηθίλδπλσλ πιηθψλ φπσο ξαδηελεξγά ηζφηνπα θαη θαπζηηθά ρεκηθά. Ρέηνηνπ είδνπο robot επίζεο είλαη εθνδηαζκέλα κε εηδηθά εξγαιεία. Γηα παξάδεηγκα έλα robot ζρεδηαζκέλν λα ελψλεη θνκκάηηα απηνθηλήηνπ έρεη ηα θαηάιιεια εμαξηήκαηα πνπ ηα ηνπνζεηεί ζε ζπγθεθξηκέλε ζέζε φηαλ ην 19

21 απηνθίλεην θηλείηαη αξγά ζε κηα θπιηφκελε ξάγα. Υζηφζν ηα θηλνχκελα robot έρνπλ ζρεδηαζηεί λα κεηαθηλνχληαη απφ ην έλα κέξνο ζην άιιν. Ρξνρνί ή πφδηα επηηξέπνπλ ηελ ιεηηνπξγία απηή λα γίλεη πξαγκαηηθφηεηα. Δπίζεο αλ είλαη εθνδηαζκέλα κε ρέξηα κπνξνχλ λα ρεηξηζηνχλ θαη αληηθείκελα. Απφ ηα δπν (ζηαζεξά ή θηλνχκελα) ηα θηλνχκελα είλαη πην δεκνθηιή. Θαη ηα δπν έρνπλ ηηο ηδηαίηεξεο δπζθνιίεο θαηαζθεπήο ηνπο. Ρα ζηαζεξά απαηηνχλ κεγαιχηεξε αθξίβεηα, ηζρχ θαη ηζνξξνπία. Αληίζεηα ηα θηλνχκελα απαηηνχλ επθνιία θίλεζεο, πεγή ηξνθνδνζίαο θαη απνθπγή ζχγθξνπζεο. Πηηο κέξεο καο ε θιαζηθή εηθφλα ηνπ robot είλαη κηα κεραλή ηειείσο απηφλνκε. πάξρνπλ παξαδείγκαηα απφ ηειενπηηθά έξγα φπσο ν Robby απφ ηελ ηαηλία Forbidden Planet, ην robot B-9 απφ ην Lost in Space, θαη ην R2-D2 απφ ην Star Wars. Κε ηα ζπγθεθξηκέλα robot, φπσο ην πεξηγξάθνπλ νη ηαηλίεο επηζηεκνληθήο θαληαζίαο, δελ ππάξρεη άλζξσπνο ρεηξηζηήο, θαλέλαο ηειερεηξηζκφο. Έλα ηειεθαηεπζπλφκελν robot ρεηξίδεηαη απφ ηνλ άλζξσπν. Έλα ηειερεηξηδφκελν κεγάιεο απφζηαζεο ρξεζηκνπνηεί κηα θάκεξα ζπλήζσο, ζηέιλεη ηα δεδνκέλα, θαη ν άλζξσπνο ην δηεπζχλεη αλάινγα. Ξνιιά ηειε-ξνκπφη, φπσο ην παγθνζκίσο δηάζεκν Mars Rover Sojourner (εηθφλα 2), ην πξψην δηαπιαλεηηθφ ακάμη αλψκαινπ δξφκνπ είλαη ζπλήζσο κηζφ ηειερεηξηδφκελν θαη κηζφ απηφλνκν. Νη θχξηεο ιεηηνπξγίεο ρεηξίδνληαη απφ κηθξφ-επεμεξγαζηέο ζηελ κεραλή. Ν άλζξσπνο δίλεη γεληθέο νδεγίεο. Ρν robot είλαη ηθαλφ λα εθηειεί βαζηθέο ιεηηνπξγίεο, δίλνληαο ηελ δπλαηφηεηα ζηνλ ρεηξηζηή λα κελ είλαη απαζρνιεκέλνο κε θάζε πιεπξά ηεο ζπκπεξηθνξάο ηεο κεραλήο. Ζ θχξηα θαηαζθεπή ηνπ robot γίλεηαη ζπλήζσο απφ πιαζηηθφ, μχιν, ή κέηαιιν. Κπνξνχλ λα δεκηνπξγεζνχλ νπνηαδήπνηε ζρήκαηα φπσο θχιηλδξνη ή ηεηξάγσλα. Πην πιαίζην ηνπ robot κπνξνχλ λα πξνζαξκνζηνχλ θηλεηήξεο, κπαηαξίεο, 20

22 ειεθηξνληθά θπθιψκαηα θαη άιια απαξαίηεηα εμαξηήκαηα. Ρν κέγεζνο θαη ην ζρήκα κπνξεί λα πνηθίιεη, θαη ην κέγεζνο απφ κφλν ηνπ δελ πξνζδηνξίδεη ηελ λνεκνζχλε ηεο κεραλήο, νχηε θαη ηηο δπλαηφηεηεο ηνπ. πάξρνπλ πνιιά έμππλα θαη πνιιά ραδά robot, αιιά ε δηαθνξά δελ έρεη λα θάλεη κε ηε λνεκνζχλε. ια ηα απηφλνκα robot είλαη ηδηαίηεξα ραδά άζρεηα κε ηνλ ειεθηξνληθφ εγθέθαιν πνπ ηα δηεπζχλεη. Η λνεκνζύλε δελ είλαη ε ηθαλόηεηα καζεκαηηθώλ ππνινγηζκώλ αιιά ε ηθαλόηεηα λα θξίλεηο, λα απνθαζίζεηο πσο ζα πξαγκαηνπνηήζεηο κηα πξάμε εμεηάδνληαο όινπο ηνπο επηκέξνπο παξάγνληεο θαη επηιέγνληαο ηελ θαιύηεξε ζεηξά ελεξγεηώλ, αθόκα θαη αλ είλαη κηα λέα επηινγή Βηνκεραληθέο Δθαξκνγέο Ζ αλάγθε γηα ηα βηνκεραληθά ξνκπφη (γηα ηνλ απηνκαηηζκφ ηεο παξαγσγήο) εκθαλίδεηαη λα νδεγείηαη πξσηίζησο απφ ηελ έιιεηςε ηεο εξγαζίαο θαη ην θφζηνο ηεο εξγαζίαο. Δλψ κφλν ε Ηαπσλία έρεη αγθαιηάζεη ηε ξνκπνηηθή θαηά ηξφπν δπλακηθφ, θαηλφηαλ φηη είλαη κφλν ζέκα ρξφλνπ λα αθνινπζήζνπλ άιια βηνκεραλνπνηεκέλα έζλε ην παξάδεηγκα ηεο Ηαπσλίαο. Δληνχηνηο, ππάξρνπλ εθαξκνγέο ζε επηθίλδπλα πεξηβάιινληα ζηα νπνία είλαη απαξαίηεην λα ρξεζηκνπνηεζνχλ ηα ξνκπφη (παξαδείγκαηνο ράξηλ, ζην δηάζηεκα, ππξεληθέο εγθαηαζηάζεηο) ή είλαη επίζεο επηθίλδπλν λα ρξεζηκνπνηεζνχλ νη άλζξσπνη (παξαδείγκαηνο ράξηλ, ζηξαηησηηθέο δηαδηθαζίεο). πάξρνπλ άιιεο εθαξκνγέο φπνπ απαηηνχληαη ηθαλφηεηεο πνπ νη άλζξσπνη απιά δελ έρνπλ (παξαδείγκαηνο ράξηλ, ζε ζπγθεθξηκέλεο ρεηξνπξγηθέο επεκβάζεηο). Κεξηθέο απφ απηέο ηηο εθαξκνγέο πεξηγξάθνληαη ελ ζπληνκία παξαθάησ: Ονκπνηηθή Πην Γηάζηεκα Ζ εμεξεχλεζε ηνπ δηαζηήκαηνο ρξεηάδεηαη ηελ αλζξψπηλε λνεκνζχλε αιιά δελ ρξεηάδεηαη ηε θπζηθή παξνπζία αλζξψπηλσλ ζσκάησλ. Πε γεληθέο γξακκέο, νη αλζξψπηλνη ρεηξηζηέο ζηε γε κπνξνχλ λα ειέγμνπλ ηα κεξηθψο απηφλνκα νρήκαηα ζην θεγγάξη ή ζε απφκαθξνπο πιαλήηεο (εηθφλα 3). 21

23 2.4.3.Δπηθίλδπλν Ξεξηβάιινλ Δηθφλα 3 Σξεζηκνπνίεζε ηεο ξνκπνηηθήο γηα απηνκαηηζκφ ηεο παξαγσγήο εθξεθηηθψλ πιηθψλ θαη γηα ηελ απνζπλαξκνιφγεζε ξαδηελεξγνχ ή ηνμηθνχ εμνπιηζκνχ. Ρν ακεξηθαληθφ λαπηηθφ πξνζπαζεί λα ρξεζηκνπνηήζεη ηελ ηερλνινγία ξνκπνηηθήο γηα ηελ αλίρλεπζε θαη εμνπδεηέξσζε λαξθψλ (εηθφλα 4). Δηθφλα Δηθνληθή Ξξαγκαηηθφηεηα Ρα ζπζηήκαηα εηθνληθήο πξαγκαηηθφηεηαο (πξνζνκνησηέο) κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ γηα ηελ θαηάξηηζε θαη ηελ εθπαίδεπζε ησλ αλζξψπσλ. Έλα ζεκαληηθφ εμάξηεκα απηψλ ησλ ζπζηεκάησλ είλαη ην haptic interface, ην νπνίν επηηξέπεη ζην ρξήζηε λα αηζζαλζεί ην εηθνληθφ πεξηβάιινλ θαη λα αζθήζεη δπλάκεηο ζε απηφ. Θαηά ζπλέπεηα έλα εηθνληθφ ζχζηεκα πξαγκαηηθφηεηαο είλαη έλα ξνκπφη ζπλ ηα πςειήο επθξίλεηαο displays. 22

24 Απηνθηλεηφδξνκνη Ρα απηνθίλεηα εμνπιίδνληαη κε φιν θαη πεξηζζφηεξν πεξίπινθνπο αηζζεηήξεο, ζπζηήκαηα λαπζηπινΐαο θαη ειεγθηέο. Ρν πξφγξακκα IVHS (ΖΞΑ) ζηνρεχεη ζηελ νηθνδφκεζε ελφο επθπνχο ζπζηήκαηνο εζληθψλ νδψλ ζην νπνίν νη δηαδηθαζίεο φπσο ε αιιαγή ισξίδαο θαη ε έμνδνο απφ ηνλ απηνθηλεηφδξνκν κπνξνχλ λα απηνκαηνπνηεζνχλ έηζη ψζηε ν αλζξψπηλνο νδεγφο λα ελεξγεί κφλν κε (έλαλ) επνπηηθφ ηξφπν. Ζ ζπληήξεζε θαη ε θαηαζθεπή απηνθηλεηφδξνκσλ είλαη επίζεο πεξηνρέο φπνπ ηα ξνκπνηηθά ζπζηήκαηα κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ γηα απηνκαηνπνίεζε. Δληνχηνηο, ππάξρνπλ πνιιέο εθαξκνγέο ζηε βηνκεραλία ππεξεζηψλ φπνπ ε ξνκπνηηθή αλακέλεηαη λα δηαδξακαηίζεη έλαλ ζεκαληηθφ ξφιν θαη ζχκθσλα κε θάπνηεο απφςεηο "ε ξνκπνηηθή ππεξεζηψλ ζα μεπεξάζεη ζίγνπξα ηε βηνκεραληθή ξνκπνηηθή". Κεξηθέο πηζαλέο πεξηνρέο εθαξκνγήο ζηε βηνκεραλία ππεξεζίαο είλαη: Ηαηξηθή Ονκπνηηθή Πηελ ξνκπφη-βνεζνχκελε ρεηξνπξγηθή επέκβαζε ν ρεηξνχξγνο θαηεπζχλεη ην ξνκπφη γηα λα θάλεη ειεγρφκελεο, κεγάιεο αθξίβεηαο ηνκέο κε πνιχ κεγαιχηεξε αθξίβεηα απφ έλα ρεηξνχξγν. Ζ πην πξφζθαηε πξφνδνο ζηε ιαπαξνζθνπηθή ρεηξνπξγηθή επέκβαζε πεξηιακβάλεη ηελ παξεκβνιή ελφο κηθξνυπνινγηζηή-ξνκπφη κέζσ κηαο κηθξήο ηνκήο ζην ζψκα θαη ηειερεηξηζκφο απηνχ γηα λα εθηειέζεη ηε ρεηξνπξγηθή επέκβαζε, ην ξάςηκν, θιπ. Ρψξα ε Ηαπσλία θαη ε Δπξψπε έρνπλ ηα ελεξγά εξεπλεηηθά πξνγξάκκαηα ζε απηήλ ηελ πεξηνρή (εηθφλα 5). Δηθφλα 5 23

25 Ξξνζσπηθή Φξνληίδα γηα Αλήκπνξνπο Αλζξψπνπο πάξρνπλ πνιιέο βνεζεηηθέο ζπζθεπέο γηα αλζξψπνπο κε εηδηθά πξνβιήκαηα. Ρα ξνκπφη κπνξνχλ λα είλαη βνεζνί κε ηε ρξεζηκνπνίεζε ηνπο σο βξαρίνλεο γηα παξαπιεγηθνχο. Κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ γηα λα πξνζθνκίζνπλ ηα έγγξαθα ή λα πάξνπλ ηειέθσλν. Πε έλα ζπίηη, κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ γηα λα σζήζνπλ ηηο αλνηθηέο πφξηεο, λα θέξνπλ λεξφ απφ κηα βξχζε θαη λα πάξνπλ ηα απνξξίκκαηα απφ ην πάησκα. Γεδνκέλνπ φηη έλαο αλζξψπηλνο ρξήζηεο ειέγρεη ην πξνζσπηθφ ξνκπφη, ε αλάγθε ηνπ ξνκπφη γηα λνεκνζχλε είλαη πεξηνξηζκέλε (εηθφλα 6) Τπραγσγία Δηθφλα 6 Ζ ρξήζε ησλ ξνκπφη ζηε ςπραγσγία είλαη κηα γξήγνξα απμαλφκελε αγνξά πνπ ηξνθνδνηείηαη απφ ηελ αχμεζε ησλ πάξθσλ ζεάκαηνο. Πηα πάξθα ηεο Disney, ηα ξνκπφη ρξεζηκνπνηνχληαη γηα λα δεκηνπξγήζνπλ θηλνχκελα γξαθηθά Ζ Ονκπνηηθή Πηελ Θαζεκεξηλή Εσή ηνπ Αλζξψπνπ 24

26 Ονκπνηηθή Αλαβάζκηζε ηεο πνηφηεηαο δσήο Βνήζεηα ζε παξαπιεγηθνχο Ονκπνηηθή Ξνιχηηκν ρέξη βνεζείαο ζηελ Ηαηξηθή Ρν ΞΑΓΘΝΠΚΗΥΠ δηάζεκν Da Vinci 25

27 Γηπιή Ρνκπνηηθή Δπέκβαζε ζε παηδί ζηελ Διιάδα 24/12/09 Με απόιπηε επηηπρία πξαγκαηνπνηήζεθε ε πξώηε Γηεζλώο ζε παηδί (έλα 11ρξνλν αγόξη) δηπιή ξνκπνηηθή επέκβαζε ζπιελεθηνκήο θαη ρνινθπζηεθηνκήο ζην Ιαηξηθό Κέληξν Αζελώλ από ηνλ ρεηξνύξγν Γξ. Κ. Μ. Κσλζηαληηλίδε θαη ηελ νκάδα ηνπ Ονκπνηηθή Ξαξνρή πεξεζηψλ ζηνλ Πηξαηφ 26

28 Βνήζεηα ζηελ εμνπδεηέξσζε Λαξθψλ Ονκπνηηθή Σέξη Βνεζείαο ζηελ Δγθιεκαηηθφηεηα 27

29 Ονκπνηηθή θαη Βηνκεραληθή Ξαξαγσγή Ονκπνηηθή θαη Τπραγσγία 28

30 Νηθηαθή Βνήζεηα παθνή ζε θάζε αλζξψπηλε εληνιή Ονκπνηηθή Νηθηαθή Βνήζεηα Ραθηνπνίεζε πξντφλησλ ζε εξγνηάμηα 29

31 Ονκπνηηθή γηα εξεπλεηηθνχο ζθνπνχο 30

32 31

33 3. ΔΘΠΑΗΓΔΤΣΗΘΖ ΡΟΚΠΟΣΗΘΖ 3.1. Ση είλαη ε εθπαηδεπηηθή ξνκπνηηθή Ζ εθπαηδεπηηθή ξνκπνηηθή απνηειεί κηα θαηλνηφκα καζεζηαθή κεζνδνινγία ε νπνία ζπλδπάδεη ζηνηρεία βαζηθψλ επηζηεκψλ (θπζηθή, κεραλνινγία), λέσλ ηερλνινγηψλ πιεξνθνξηθήο (αλάπηπμε ινγηζκηθνχ, ηερλεηή λνεκνζχλε) θαη κειέηεο ηεο αλζξψπηλεο ζπκπεξηθνξάο. Ζ εθπαηδεπηηθή ξνκπνηηθή απφ παηδαγσγηθή πιεπξά εληάζζεηαη ζην πιαίζην ηνπ θαηαζθεπαζηηθνχ επνηθνδνκηζκνχ (constructionism). Ζ ελαζρφιεζε ησλ καζεηψλ κε ηε ξνκπνηηθή δεκηνπξγεί δχν δξαζηεξηφηεηεο, κηα θαηαζθεπαζηηθή θαη κηα πξνγξακκαηηζηηθή. Ζ ηερλεηή θαηαζθεπή δεκηνπξγείηαη απ ηνπο καζεηέο αμηνπνηψληαο έλα ζχλνιν δνκηθψλ πιηθψλ φπσο είλαη ηα Lego MindStorms. Πε έλα θχιιν εξγαζίαο θαηαγξάθνπλ ηε ζθέςε ηνπο κε δηάθνξνπο ηξφπνπο φπσο ειεχζεξν θείκελν, ςεπδνθψδηθα ή ινγηθφ δηάγξακκα. Κέζσ ηνπ ππνινγηζηή πξνγξακκαηίδνπλ κε νπηηθφ πξνγξακκαηηζκφ ηε ζπκπεξηθνξά ηεο ξνκπνηηθήο νληφηεηαο. Ζ αληηκεηψπηζε ηεο κάζεζεο σο ςπραγσγίαο κε ηε ρξήζε ησλ ξνκπφη Lego MindStorms απνηειεί κηα επράξηζηε δεκηνπξγηθή κέζνδν δηδαζθαιίαο γηα ηελ εθκάζεζε βαζηθψλ ελλνηψλ πξνγξακκαηηζκνχ. Αληηθείκελν ηεο «Δθπαηδεπηηθήο Ονκπνηηθήο» απνηειεί ε αλάπηπμε εθαξκνγψλ ζηελ πξνεηνηκαζία ησλ παηδηψλ γηα ηηο λέεο ηερλνινγίεο. Ζ εθπαηδεπηηθή δπλακηθή ηεο ξνκπνηηθήο νδεγεί ηνπο καζεηέο ζην λα ζπλζέζνπλ κηα κεραληθή νληφηεηα (π.ρ. έλα κνληέιν απηνθηλήηνπ) θαη λα ηελ θαηεπζχλνπλ κε ηε βνήζεηα ελφο απινχ θαη εχρξεζηνπ πξνγξακκαηηζηηθνχ πεξηβάιινληνο. Ζ ζρεδίαζε δξαζηεξηνηήησλ κε ξνκπνηηθέο θαηαζθεπέο ζπλδέεηαη κε ηελ εθπιήξσζε ελφο έξγνπ κε ζηφρν ηελ επίιπζε ελφο πξνβιήκαηνο. Ρα ζηάδηα εξγαζίαο, πνπ ζα γίλνπλ σο θάζεηο κηαο εληαίαο εξγαζίαο, κπνξνχλ λα επαλαιακβάλνληαη κε θπθιηθφ ηξφπν ή λα επηθαιχπηνληαη. 32

34 Ζ εηζαγσγή ηεο ξνκπνηηθήο ζην «ςεθηαθφ ζρνιείν» ππνζηεξίδεηαη απ ηηο πην ζχγρξνλεο ζεσξίεο κάζεζεο ζχκθσλα κε ηηο νπνίεο ε δεκηνπξγία ηεο λέαο γλψζεο είλαη πεξηζζφηεξν απνηειεζκαηηθή φηαλ νη καζεηέο εκπιέθνληαη ζηελ θαηαζθεπή πξντφλησλ πνπ έρνπλ πξνζσπηθφ λφεκα γηα ηνπο ίδηνπο. Κέζα απφ ηηο δξαζηεξηφηεηεο, ηα παηδηά έρνπλ επθαηξίεο λα εθθξαζηνχλ κέζσ ηεο πξνζσπηθήο αλαθάιπςεο θαη δεκηνπξγίαο, λα θαζνδεγήζνπλ ηα ίδηα ην ζρεδηαζκφ ησλ θαηαζθεπψλ ηνπο, λα δνθηκάζνπλ ηα δηθά ηνπο ξνκπνηηθά κνληέια θαη λα κνηξαζηνχλ ηηο ηδέεο ηνπο ζε έλα ζπλεξγαηηθφ πεξηβάιινλ κάζεζεο. [1] 3.2. Δθαξκνγέο ηεο ξνκπνηηθήο ζηελ εθπαίδεπζε Ρν ζρνιείν ηεο λέαο επνρήο ε ςεθηαθή δηάζηαζε ηνπ Λένπ Πρνιείνπ, πνπ πξνσζεί ην πνπξγείν Ξαηδείαο, απαηηεί λέεο δηδαθηηθέο κεζφδνπο, θαηλνηφκεο δξάζεηο θαη ςεθηαθά εθπαηδεπηηθά κέζα. Ζ Ξιεξνθνξηθή θαη ε Ονκπνηηθή κπνξνχλ λα απνηειέζνπλ έλα ρξήζηκν εξγαιείν γηα ηελ ελεξγφ ζπκκεηνρή ησλ καζεηψλ ζηε δηαδηθαζία ηεο κάζεζεο θαη γηα ηελ αλάπηπμε δεμηνηήησλ θαηαζθεπήο θαη πξνγξακκαηηζκνχ. Δπηδίσμε δελ είλαη απιψο λα κάζεη θαλείο ηελ ηερλνινγία, αιιά κέζσ απηήο λα αιιάμεη νπζηαζηηθά φιε ε αληίιεςε ηεο εθπαίδεπζεο. Πηε ρψξα καο ε δηδαζθαιία ηεο ξνκπνηηθήο θαη ησλ εθαξκνγψλ ηεο γίλεηαη θπξίσο ζε καζήκαηα ηκεκάησλ Ξαλεπηζηεκίσλ, ελψ ζηελ Ξξσηνβάζκηα θαη Γεπηεξνβάζκηα Δθπαίδεπζε δελ πξνβιέπεηαη ζπγθεθξηκέλν κάζεκα ζην νπνίν λα εληάζζεηαη ε δηδαζθαιία ηεο. Υζηφζν, ζα κπνξνχζε λα εληαρζεί κε παηγληψδε ηξφπν σο ζπκπιεξσκαηηθή δξαζηεξηφηεηα ζην κάζεκα ηεο Ξιεξνθνξηθήο ζην Γεκνηηθφ θαη ζην Γπκλάζην. Θξίζηκνο θξίλεηαη ν ξφινο ηνπ εθπαηδεπηηθνχ, ν νπνίνο, αμηνπνηψληαο δηάθνξα κέζα, ζα εηζάγεη ηνπο καζεηέο ζηνλ θφζκν ηεο ηερλνινγίαο θαη ζα ηνπο βνεζήζεη λα αληηιεθζνχλ βαζηθέο έλλνηεο ηνπ πξνγξακκαηηζκνχ θαη ηεο θαηαζθεπήο. Κέζσ ηεο άκεζεο εκπινθήο ηνπο ζηελ αλάιπζε, ζρεδίαζε θαη εθαξκνγή ξνκπνηηθψλ θαηαζθεπψλ, ηα παηδηά ζα αηζζάλνληαη φηη δεκηνπξγνχλ παίδνληαο. [2] Ζ εθπαηδεπηηθή ξνκπνηηθή απνηειεί έλα ζχγρξνλν εθπαηδεπηηθφ πεξηβάιινλ, φπνπ ν ρξήζηεο (καζεηήο) είλαη ζε ζέζε, κε ηε βνήζεηα κηαο απιήο γιψζζαο πξνγξακκαηηζκνχ, λα ζπλζέζεη θαη λα θαηεπζχλεη κηα ηερλνινγηθή νληφηεηα, φπσο γηα παξάδεηγκα έλα ξνκπφη. Ξέξα απφ ηελ πξνθαλή ζπκβνιή ηεο ζηνλ ηερλνινγηθφ αιθαβεηηζκφ ησλ καζεηψλ, ε εθπαηδεπηηθή ξνκπνηηθή κπνξεί λα βξεη άκεζε εθαξκνγή ζηηο θπζηθέο επηζηήκεο, ζηα καζεκαηηθά θαη ζηε ιχζε πξνβιήκαηνο, ελψ νη 33

35 έξεπλεο δείρλνπλ φηη ηαπηφρξνλα πξνάγεη ηε ζπλεξγαηηθή κάζεζε, ηελ απηνπεπνίζεζε θαη ηε δεκηνπξγηθφηεηα ησλ καζεηψλ. πσο αλαθέξακε πξνεγνπκέλσο θχξηνο ζηφρνο ηεο εθπαηδεπηηθήο ξνκπνηηθήο είλαη ε επίιπζε πξνβιεκάησλ κε ρξήζε λέσλ ηερλνινγηψλ θπξίσο θπζηθνχ πιηθνχ. Ζ κεζνδνινγία πνπ αθνινπζείηαη γηα ηελ επίιπζε ηνπ πξνβιήκαηνο πεξηγξάθεηαη απφ ην παξαθάησ δηάγξακκα: ΔΡΔΤΝΑ ΑΝΑΓΝΧΡΙΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΣΟ ΓΙΔΡΔΤΝΗΗ ΤΦΙΣΑΜΔΝΧΝ ΛΤΔΧΝ ΚΑΣΑΝΟΗΗ ΚΑΙΝΟΤΡΓΙΧΝ ΑΠΑΙΣΗΔΧΝ ΤΛΛΗΦΗ ΑΡΥΙΚΟΤ ΜΟΝΣΔΛΟΤ ΚΑΙΝΟΤΡΓΙΑ ΙΓΔΑ ΥΔΓΙΑΜΟ ΠΔΡΙΓΡΑΦΗ ΣΡΑΣΗΓΙΚΗ ΑΝΑΓΝΧΡΙΗ ΠΡΟΓΙΑΓΡΑΦΧΝ ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΥΡΟΝΟΓΙΑΓΡΑΜΑΣΟ ΤΠΑΡΞΗ ΠΡΟΣΑΗ ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΠΡΧΣΟΣΤΠΟΤ ΓΟΚΙΜΗ ΓΙΑΓΟΥΙΚΔ ΚΑΙ ΔΚΣΔΝΔΙ ΓΟΚΙΜΑΙΔ ΣΟΤ ΦΤΙΚΟΤ ΤΛΙΚΟΤ ΚΑΙ ΛΟΓΙΜΙΚΟΤ ΣΔΛΙΚΗ ΛΤΗ ΣΟ ΣΔΛΙΚΟ ΑΠΟΣΔΛΔΜΑ ΜΠΟΡΔΙ ΝΑ ΑΠΟΣΔΛΔΙ ΑΦΔΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΔΝΑΝ ΚΑΙΝΟΤΡΙΟ ΚΤΚΛΟ ΓΗΜΙΟΤΡΓΙΑ ΠΡΧΣΟΣΤΠΟΤ ΑΝΑΚΟΠΗΗ ΥΔΓΙΧΝ ΤΠΑΡΞΗ ΒΔΛΣΙΧΔΧΝ 34

36 Ρν Βαζηθφ παθέην εθπαηδεπηηθήο ξνκπνηηθήο ΛΣΡ. Κε ην βαζηθφ παθέην εθπαηδεπηηθήο ξνκπνηηθήο LEGO MINDSTORMS NXT κηα νκάδα 2-6 καζεηψλ έρεη ηελ δπλαηφηεηα λα εμνκνηψζεη ζρεδφλ φινπο ηνπο ζχγρξνλνπο απηνκαηηζκνχο θαη λα πξνζεγγίζεη ηθαλνπνηεηηθά ζπζηήκαηα απηφκαηνπ ειέγρνπ κέζα απφ έλα δεκηνπξγηθφ θαη επράξηζην καζεζηαθφ πεξηβάιινλ. Νη δπλαηφηεηεο ηνπ παθέηνπ είλαη πξαγκαηηθά αλεμάληιεηεο θαη ην κφλν πνπ βάδεη φξην ζηηο δπλαηφηεηεο απηέο είλαη ε θαληαζία ηνπ ρξήζηε! Ρν παθέην εθπαηδεπηηθήο ξνκπνηηθήο πεξηέρεη ζπλνιηθά 431 δνκηθά ζηνηρεία LEGO θαη κηα πιαηθφξκα αλάπηπμεο εθαξκνγψλ κε επεμεξγαζηή 32 bit (ΑRΚ7) ε νπνία ππνζηεξίδεη: νζφλε LCD ερείν 8Υ Bluetooth ηέζζεξηο εηζφδνπο θαη 3 ηξεηο εμφδνπο πιήθηξα ειέγρνπ θαη ζχξα USB γηα ζχλδεζε κε Ζ/ [3] Ζ εκπεηξία θαη νη γλψζεηο ζηνλ ηνκέα ηεο Ονκπνηηθήο έρνπλ δεκηνπξγήζεη έλα φιν θαη πεξηζζφηεξν ζεηηθφ θιίκα εθαξκνγήο ηεο ζην ρψξν ηεο εθπαίδεπζεο. πσο έρεη δηαπηζησζεί απφ δηάθνξεο έξεπλεο εληζρχεη ηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία ζηνλ πξνγξακκαηηζκφ - ρεηξηζκφ ξνκπνηηθψλ θαηαζθεπψλ (Θαξαηξάληνπ θ.α., 2005; Hussain, et al., 2006; Φαζνπιάο & Θνπιηδήο, 2009) θαζψο θαη ζηελ αλάπηπμε δηαζεκαηηθψλ ζπλζεηηθψλ εξγαζηψλ (Φξάγθνπ & Γξεγνξηάδνπ, 2009). Δθαξκνγέο ηεο εθπαηδεπηηθήο ξνκπνηηθήο κε καζεηέο θαη εθπαηδεπηηθνχο έδεημαλ ζεηηθά απνηειέζκαηα ζηελ αλάπηπμε ηνπ ηερλνινγηθνχ εγξακκαηηζκνχ θαη ηεο επίιπζεο πξνβιεκάησλ (Anagnostakis & Michaelides, 2006, 2007; Ρζνβφιαο & Θφκεο, 2010). [4] Ζ ξνκπνηηθή ζηελ ππεξεζία ηεο δηαδηθαζίαο κάζεζεο Ξξαγκαηνπνηνχληαη ζεκηλάξηα ζηελ Αζήλα απφ ηελ εηαηξεία Γηεξεπλεηηθή Κάζεζε, κε αληηθείκελν ηελ παξνπζίαζε αλάπηπμεο καζεζηαθψλ εθαξκνγψλ, ρξεζηκνπνηψληαο ηα Lego Mindstorms σο καζεζηαθφ εξγαιείν ζηελ πξνεηνηκαζία ησλ παηδηψλ γηα ηηο λέεο ηερλνινγίεο, ζηελ θαηαλφεζε γλσζηηθψλ αληηθεηκέλσλ (θίλεζε, ελέξγεηα, κεραληθή, ειεθηξηζκφ), ζηελ 35

37 πξναγσγή ηεο ζπλεξγαηηθήο κάζεζεο, ηελ παξνρή θηλήηξσλ, ηε δηδαζθαιία πξνγξακκαηηζκνχ θαη ζηε δηαδηθαζία επίιπζεο πξνβιήκαηνο. Ζ δηαδηθαζία ηεο εθπαίδεπζεο πεξηιακβάλεη πέληε ζηάδηα: Πηάδην εκπινθήο: δηαηππψλεηαη κηα πξψηε εθδνρή ηνπ πξνβιήκαηνο θαη νη καζεηέο κέζα απφ ειεχζεξν δηάινγν εκπιέθνληαη ζηνλ πξνζδηνξηζκφ ηνπ. Πηάδην πεηξακαηηζκνχ: νη καζεηέο πεηξακαηίδνληαη κε πξνγξακκαηηδφκελεο απιέο κεραληθέο δνκέο (γξαλάδηα, ηξνραιίεο, άμνλεο θιπ.), θηλεηήξεο, αηζζεηήξεο θαη εμνηθεηψλνληαη κε ην ζρεηηθφ ινγηζκηθφ, κέζα απφ απιά πξνβιήκαηα πνπ θαινχληαη λα αληηκεησπίζνπλ κε ζηφρν ηελ θαηαλφεζε ηνπ ηξφπνπ ιεηηνπξγίαο ησλ πξνγξακκαηηδφκελσλ ξνκπνηηθψλ θαηαζθεπψλ θαζψο θαη ησλ δπλαηνηήησλ πνπ απηέο έρνπλ. Tν ινγηζκηθφ. Πηάδην δηεξεχλεζεο: Νη καζεηέο επαλαπξνζδηνξίδνπλ ην πξφβιεκα θαη ηα εξσηήκαηα πνπ δηαηχπσζαλ ζην πξψην ζηάδην κέζα απφ ηελ εκπεηξία πνπ απέθηεζαλ κεηά ηελ εμνηθείσζε κε ην βαζηθφ πιηθφ θαη αλαιακβάλνπλ ηελ επίιπζε ησλ επηκέξνπο πξνβιεκάησλ εξγαδφκελνη ζε νκάδεο. Πηάδην Πχλζεζεο θαη Γεκηνπξγίαο: Νη καζεηέο θαινχληαη λα ζπλζέζνπλ ηα επηκέξνπο ζηνηρεία θαη πιηθά (πξνγξάκκαηα) ηα νπνία παξνπζηάζηεθαλ ζηελ ηάμε ζε κία ηειηθή κνξθή πνπ απαληά ζην αξρηθφ πξφβιεκα. Πε απηφ ην ζηάδην νη καζεηέο απηννξγαλψλνληαη θαη θαηαγξάθνπλ ηελ πνξεία ηεο δνπιεηάο ηνπο ζε εκεξνιφγηα ή ζε θχιια παξαθνινχζεζεο. Ζ θάζε νκάδα εξγάδεηαη γηα ηε ζχλζεζε κηαο εληαίαο ιχζεο. Πηάδην Αμηνιφγεζεο: ηα ηειηθά πξντφληα ησλ νκάδσλ παξνπζηάδνληαη ζηελ ηάμε θαη αμηνινγνχληαη. Νη καζεηέο θαινχληαη λα αληηκεησπίζνπλ θξηηηθά ηελ δνπιεηά ηνπο, λα εθθέξνπλ απφςεηο θαη λα ζπγθξίλνπλ κε βάζε ηα θξηηήξηα πνπ έρνπλ ζέζεη. Ν πξνγξακκαηηζκφο γίλεηαη κε ηε βνήζεηα ελφο πξνγξάκκαηνο νπηηθνχ πξνγξακκαηηζκνχ πνπ πεξηέρεη εληνιέο θίλεζεο, ελεξγνπνίεζεο αηζζεηήξσλ (αθήο, ήρνπ, φξαζεο, θ.α.). Ρν πξφγξακκα επίζεο δηαζέηεη εληνιέο ινγηθήο θαη καζεκαηηθψλ Λέν εθπαηδεπηηθφ πξφγξακκα ξνκπνηηθήο γηα καζεηέο. Νη απμεκέλεο αλάγθεο ηεο θνηλσλίαο γηα ηερλνινγηθά ελήκεξνπο πνιίηεο επηβάιινπλ ηε δηεξεχλεζε λέσλ πιηθψλ αιιά θαη κεζφδσλ πνπ ζα εμνηθεηψζνπλ ηνπο καζεηέο κε ηε ιεηηνπξγηθή ρξήζε ηεο ηερλνινγίαο θαη ζα ηνπο επηηξέςνπλ λα δηεξεπλνχλ βαζχηεξα ηνλ πξαγκαηηθφ θφζκν. Ζ εθπαηδεπηηθή ξνκπνηηθή απνηειεί έλα ζχγρξνλν εθπαηδεπηηθφ πεξηβάιινλ, φπνπ ν ρξήζηεο 36

38 (καζεηήο) είλαη ζε ζέζε, κε ηε βνήζεηα κηαο απιήο γιψζζαο πξνγξακκαηηζκνχ, λα ζπλζέζεη θαη λα θαηεπζχλεη κηα ηερλνινγηθή νληφηεηα, φπσο γηα παξάδεηγκα έλα ξνκπφη. Ζ Ονκπνηηθή ζήκεξα έρεη εθαξκνγή ζε φιεο ηηο αλζξψπηλεο δξαζηεξηφηεηεο, είηε απηέο αθνξνχλ ηνλ πιαλήηε καο, είηε αθνξνχλ δξαζηεξηφηεηεο έμσ απφ απηφλ ζην δηάζηεκα. Ζ εθπαηδεπηηθή ξνκπνηηθή είλαη κηα εθπαηδεπηηθή δξαζηεξηφηεηα πνπ πξαγκαηνπνηείηαη κε ηελ ελεξγή ζπκκεηνρή ησλ καζεηψλ νη νπνίνη δνπιεχνπλ ζε νκάδεο ρξεζηκνπνηψληαο έλα εθπαηδεπηηθφ παθέην πνπ πεξηέρεη επεμεξγαζηή (κπαιφ), αηζζεηήξεο (αηζζήζεηο) σο εηζφδνπο ηεο θαηαζθεπήο, θηλεηήξεο σο εμφδνπο θαη δνκηθά ζηνηρεία γηα ηελ νινθιήξσζε ηεο θαηαζθεπήο. Πηε ζπλέρεηα πξνγξακκαηίδνπλ ηελ θαηαζθεπή ηνπο (ξνκπφη) ζε κηα απιή γιψζζα πξνγξακκαηηζκνχ - εηδηθά ζρεδηαζκέλε γηα καζεηέο - ψζηε λα πξαγκαηνπνηήζεη κηα ζπγθεθξηκέλε ελέξγεηα. Νη καζεηέο έρνπλ ηε δπλαηφηεηα λα θαηαζθεπάζνπλ, λα πξνγξακκαηίζνπλ θαη λα επηβεβαηψζνπλ άκεζα ηα απνηειέζκαηα ηνπο ελψ παξάιιεια έρνπλ δνπιέςεη ζπιινγηθά έρνληαο ν θαζέλαο ηνλ ξφιν ηνπ κέζα ζηελ νκάδα. Κεηά απφ ηελ επηηπρεκέλε επηκφξθσζε θαζεγεηψλ πξσηνβάζκηαο θαη δεπηεξνβάζκηαο εθπαίδεπζεο πάλσ ζηελ πιαηθφξκα εθπαηδεπηηθήο ξνκπνηηθήο LEGO Mindstorms NXT έρεη μεθηλήζεη ν δεχηεξνο θχθινο εξγαζηεξίσλ εθπαηδεπηηθήο ξνκπνηηθήο. Ν δεχηεξνο θχθινο εξγαζηεξίσλ έρεη ηειείσο δηαθνξεηηθνχο ζηφρνπο θαη δνκή αθνχ δελ απεπζχλεηαη ζε εθπαηδεπηηθνχο αιιά απεπζχλεηαη ζηνπο ζπιιφγνπο γνλέσλ θαη θεδεκφλσλ ζηνπο καζεηέο θαη θαη επέθηαζε ζηα ζρνιεία ηνπο. Πε γνλείο πνπ δηαθξίλνπλ ζην παηδί ηνπο κηα ηδηαίηεξε θιίζε ζηα ζέκαηα ηερλνινγίαο θαη πιεξνθνξηθήο αιιά δελ κπνξνχλ λα ηνπ δψζνπλ νη ίδηνη ηηο θαηάιιειεο θαηεπζχλζεηο γηα λα εθπαηδεπηεί. Πε καζεηέο πνπ ιαρηαξνχλ λα γλσξίζνπλ ην ζαπκαζηφ θφζκν ηεο ηερλνινγίαο, πνπ έρνπλ ηελ πεξηέξγεηα λα αλαθαιχςνπλ ηνπο ηξφπνπο κε ηνπο νπνίνπο εθαξκφδεηαη ε ηερλνινγία θαη νη απηνκαηηζκνί ζηελ θαζεκεξηλή ηνπο δσή θαη πνπ ζέινπλ λα δεκηνπξγήζνπλ θαη νη ίδην ηνπο δηθνχο ηνπο «έμππλνπο» απηνκαηηζκνχο θαη ξνκπφη. Πε ζρνιεία πνπ ζέινπλ λα εληάμνπλ ζηηο εμσζρνιηθέο δξαζηεξηφηεηεο ηνπο θαηλνηφκα πξνγξάκκαηα πνπ ζαλ ζηφρν δελ ζα έρνπλ κφλν ηελ ςπραγσγία ησλ καζεηψλ ηνπο αιιά θαη ηελ δεκηνπξγηθή κάζεζε ζε εθπαηδεπηηθνχο ηνκείο πνπ ην σξνιφγην πξφγξακκα ηνπ ζρνιείνπ δελ εκβαζχλεη. 37

39 Ξαηδαγσγηθή πξνζέγγηζε θαη εθπαηδεπηηθή θηινζνθία Ν θαζεγεηήο S. Papert (M.I.T. USA) εηζήγαγε ηελ έλλνηα ηνπ construction (καζαίλσ επθνιφηεξα κέζα απφ ηελ θαηαζθεπή - constructionism) θαη ζε ζπλεξγαζία κε ηελ εηαηξεία LEGO αλέπηπμε ηελ πιαηθφξκα ξνκπνηηθήο ηα γλσζηά ζε φιν ηνλ θφζκν Lego Mindstorms for schools. Πε ζπλεξγαζία κε ηα Ξαλεπηζηήκηα Tufts θαη Carnegie Mellon έρνπλ αλαπηχμεη καζήκαηα κε ζθνπφ ηελ εηζαγσγή ησλ ζηελ ππνρξεσηηθή εθπαίδεπζε. Ζ παηδαγσγηθή πξνζέγγηζε ζεσξεί ηνλ καζεηή σο κέξνο ελφο ζπλφινπ ζην νπνίν έρεη ελεξγή ζπκκεηνρή ελψ παξάιιεια δηαηεξεί ηνλ δηαθξηηφ ηνπ ξφιν (σο θαηαζθεπαζηήο, πξνγξακκαηηζηήο, ζπληνληζηήο θ.ιπ. ηεο νκάδαο). Δπλνείηαη θαη ελζαξξχλεηαη έηζη ε αλάπηπμε θνηλσληθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ ησλ καζεηψλ (ε πιένλ ζχγρξνλε παηδαγσγηθή πξνζέγγηζε) ελψ σο γλσζηηθέο θαη ηερληθέο δεμηφηεηεο ( skills) αλαθέξνπκε ελδεηθηηθά ηελ: Πρεδίαζε θαη θαηαζθεπή κεραλψλ ρξεζηκνπνηψληαο θαηάιιεια πιηθά (Ρερλνινγία). Σξήζε ινγηζκηθνχ θαη δνκψλ πξνγξακκαηηζκνχ γηα ηελ θίλεζε θαη ηνλ έιεγρν ησλ κεραλψλ θαηαζθεπψλ (Ξιεξνθνξηθή). Ρνλ ππνινγηζκφ θπζηθψλ πνζνηήησλ πνπ επηδξνχλ ζηε ζρεδίαζε θαη ηε ιεηηνπξγία ησλ θαηαζθεπψλ φπσο ε απφζηαζε, ε γσλία βνιήο, ην κήθνο ηνπ άμνλα (Φπζηθή). Αμηνπνίεζε ηερληθψλ επίιπζεο πξνβιήκαηνο. Γηαηχπσζε θαη έιεγρν ππνζέζεσλ. Απηννξγάλσζε θαη έιεγρνο ηεο πνξείαο ηεο εξγαζίαο ηνπο Ζ ξνκπνηηθή ζαλ εξγαιείν κάζεζεο Νη εθπαηδεπφκελνη εθαξκφδνπλ ζηελ πξάμε ηε βαζηζκέλε ζε ζρέδην εξγαζίαο θαηαζθεπή πινπνηψληαο έλα πξαγκαηηθφ project πνπ έρεη σο ζέκα ηελ θαηαζθεπή ελφο ξνκπφη πνπ ζα αλαθπθιψλεη πιηθά, ξνκπφη ππξνζβέζηεο θαη ξνκπφη βνεζεηηθά νρήκαηα. Έηζη νη εθπαηδεπφκελνη εκπιέθνληαη ζηε δηαδηθαζία θαηαζθεπήο θαη πξνγξακκαηηζκνχ ελφο ξνκπφη αμηνπνηψληαο ην παθέην θαηαζθεπψλ Lego Mindstorms NXT θαη ην ινγηζκηθφ Lego Education NXT Tα ξνκπφη ζηελ εθπαίδεπζε Νη Γαγδηιέιεο θ.α. πξνηείλνπλ γηα εθπαηδεπηηθή ρξήζε έλα πξαγκαηηθφ ξνκπφη ζαλ δηακνηξάζηκν δηδαθηηθφ πφξν φπσο απνηππψλεηαη παξαθάησ. 38

40 Ν ειεγθηήο ηνπ ζπζηήκαηνο ζε πξψην πιάλν θαη ε εξγαζηεξηαθή δηάηαμε κε ην ξνκπνηηθφ βξαρίνλα ζην βάζνο. Ρν πεξηβάιινλ εξγαζίαο ζηνλ ππνινγηζηή ηνπ καζεηή Πχκθσλα κε ηνλ πξνβιεκαηηζκφ ηεο νκάδαο απηήο : «Ζ επίζθεςε ησλ καζεηψλ ζηνπο βηνκεραληθνχο ρψξνπο πνπ ζπλαληάκε εθαξκνγέο ξνκπνηηθήο κπνξεί λα ζεσξεζεί απαγνξεπηηθή (επηθηλδπλφηεηα πεξηβάιινληνο, αξλεηηθή δηάζεζε ηδηνθηεηψλ, παξεκπφδηζε παξαγσγήο). Ππλεπψο κε ηνλ παξαπάλσ κηθξφθνζκν ηνπο πξνζθέξεηαη ε επθαηξία λα παξαθνινπζήζνπλ θαη λα γλσξίζνπλ ηε ιεηηνπξγία ησλ απηφκαησλ κεραληζκψλ. Ζ δπλαηφηεηα ηνπ ζπζηήκαηνο λα εθηειεί πνηθηιία δηαθνξεηηθψλ εξγαζηψλ, κε αληίζηνηρα επνπηηθά αληηθείκελα, νδεγεί ζε πην νινθιεξσκέλε εηθφλα ησλ εθαξκνγψλ ησλ ξνκπνηηθψλ βξαρηφλσλ ζηε βηνκεραλία, ελψ ε επίζθεςε ζε έλα εξγνζηάζην ζα παξείρε πεξηνξηζκέλν αξηζκφ εθαξκνγψλ. Κε απηφλ ηνλ κηθξφθνζκν ν καζεηήο ζπκκεηέρεη ελεξγά ζην ρεηξηζκφ θαη ζηελ εθηέιεζε ησλ εξγαζηψλ, ιακβάλνληαο άκεζε γλψζε ηεο επειημίαο, ηεο ηαρχηεηαο θαη ηεο αθξίβεηαο πνπ παξέρεη ζηελ παξαγσγηθή δηαδηθαζία ε ξνκπνηηθή. Δπίζεο ε ξνκπνηηθή σο αηρκή ηεο ζχγρξνλεο ηερλνινγίαο ζπκβάιιεη ηα κέγηζηα ζηνλ ηερλνινγηθφ αιθαβεηηζκφ ησλ καζεηψλ θαη ζηελ αλάπηπμε ζρεηηθψλ δεμηνηήησλ». Πην θνηλσθειήο Ίδξπκα Θνηλσληθήο Δξγαζίαο είλαη εμνπιηζκέλν κε ην Δξγαζηήξην πνζηεξηθηηθήο Ρερλνινγίαο 39

41 «Ιίιηαλ Βνπδνχξε» θαη έρεη ζαλ ζχλζεκά ηνπ «πξνζαξκφζηε ηελ ηερλνινγία θαη φρη ην άηνκν κε εηδηθέο αλάγθεο» Ρν εξγαζηήξην απηφ δηαηίζεηαη γηα δηπιφ ξφιν : δηάγλσζε θαη ζεξαπεία δηαθφξσλ αλαγθψλ (λνεηηθψλ, θηλεηηθψλ θιπ). Πηε ζρεηηθή ηζηνζειίδα ζεκεηψλεηαη: «Αμηνπνηψληαο ηα πξνηεξήκαηα ηνπ ηξηζδηάζηαηνπ ρψξνπ, ηεο ξνκπνηηθήο ηερλνινγίαο θαη ηεο αζχξκαηεο επηθνηλσλίαο, δεκηνπξγήζακε κηα πξνζνκνίσζε πφιεο (καθέηα), ε νπνία παξέρεη ζην άηνκν δπλαηφηεηεο γηα έιεγρν ηνπ πεξηβάιινληνο, γλσζηηθέο δηεξγαζίεο θαη πιεξνθφξεζε. Κε ηε βνήζεηα ηνπ ππνινγηζηή ην άηνκν νδεγεί εμ' απνζηάζεσο ην εθπαηδεπηηθφ ξνκπφη κέζα ζηελ πφιε. Ξαξάιιεια κε ηελ πξνζέγγηζε ηνπ Ονκπφη ζηα θηίξηα, ην ζχζηεκα αζχξκαηεο επηθνηλσλίαο κεηαδίδεη ηε ζρεηηθή πιεξνθφξεζε γηα ην ξφιν ησλ θηηξίσλ θαη ησλ δξαζηεξηνηήησλ πνπ εμππεξεηνχλ. Κέζα απφ απηή ηελ εθπαηδεπηηθή θαη ςπραγσγηθή δξαζηεξηφηεηα ν κηθξφθνζκνο εκπιέθεη ην άηνκν ζε θαηαζηάζεηο επίιπζεο, εμεξεχλεζεο, πξφβιεςεο θαη ελεκέξσζεο» Γηάθνξεο εηαηξείεο πξνηείλνπλ ξνκπνηηθέο θαηαζθεπέο είηε γηα παηρλίδη είηε γηα εθπαηδεπηηθνχο ζθνπνχο φπσο ηα επφκελα: Ρν ΘΝΑLΑ Ρν Palm Pilot Robot Kit 40

42 Ρν parallax πνπ ε ζπλαξκνιφγεζε θαη ν πξνγξακκαηηζκφο ηνπ αθήλεηαη ζηνλ καζεηή. Ζ πην ελδηαθέξνπζα εθδνρή είλαη ηεο lego, πνπ ζα κειεηεζεί παξαθάησ. 41

43 3.3. Τπάξρνπζεο έξεπλεο θαη κειέηεο κε ρξήζε ζπζηεκάησλ ξνκπνηηθήο ζηελ εθπαίδεπζε. Ρα ζπζηήκαηα ξνκπνηηθήο πξνζέιθπζαλ ην ελδηαθέξνλ ησλ εξεπλεηψλ θαη ζήκεξα βξίζθνπκε πιεζψξα κειεηψλ πνπ αθνξνχλ ηε ρξήζε ηεο ξνκπνηηθήο ζηελ εθπαίδεπζε. Κε δεδνκέλν πσο δελ ππάξρεη ζε θακηά ρψξα αληίζηνηρν απηνηειέο κάζεκα ή γλσζηηθφ αληηθείκελν ζηηο δχν πξψηεο βαζκίδεο ηεο εθπαίδεπζεο, νη εθπαηδεπηηθνί θαη νη εξεπλεηέο βξήθαλ πνιινχο δηαθνξεηηθνχο ηξφπνπο γηα λα ηελ εληάμνπλ ζην πξφγξακκα ησλ ζρνιείσλ H πξψηε ειιεληθή εκπεηξία Mηα πξψηε πξνζπάζεηα ζηνλ Διιαδηθφ ρψξν βξίζθνπκε ζηελ Ξνιπηερληθή Πρνιή Θεζζαινλίθεο φπνπ νη Φαραληίδεο θ.α. κειέηεζαλ ηνλ ηειερεηξηζκφ ελφο πξαγκαηηθνχ ξνκπνηηθνχ βξαρί0λα (PUMA 761 ηεο Unimation). Πηα πιαίζηα ηεο κειέηεο θαη αλάπηπμεο δηακνηξάζηκσλ δηδαθηηθψλ πφξσλ ε νκάδα αλέπηπμε έλα πξαγκαηηθφ ζχζηεκα, πνπ πξνζθέξεη σο δηακνηξάζηκν δηδαθηηθφ πφξν ηελ θαζνδήγεζε θαη ιεηηνπξγία ελφο απηφκαηνπ ξνκπνηηθνχ βξαρίνλα, κε 6 βαζκνχο ειεπζεξίαο, πξαγκαηηθνχ κεγέζνπο. Φαίλεηαη θαηάιιειν ηφζν γηα επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ φζν θαη γηα εξγαζίεο ησλ καζεηψλ εηδηθά ηεο ηερληθήο εθπαίδεπζεο. Ζ ιεηηνπξγία ηνπ δελ πεξηνξίδεηαη ζε θάπνηεο ζπγθεθξηκέλεο εθαξκνγέο, αιιά είλαη γεληθήο ρξήζεο θαη ζπλαληάηαη ζε κεγάιε γθάκα ξνκπνηηθψλ εθαξκνγψλ φπσο κεηαθνξάο θαη κεηαθίλεζεο, ζπλαξκνιφγεζεο, παξαθνινχζεζεο επηθάλεηαο, εθαξκνγήο δχλακεο, επηθαλεηαθήο θαηεξγαζίαο, γξαθήο, βαθήο θ.α. Ρν ξνκπφη θαζνδεγείηαη κέζα απφ έλα ζχλνιν εληνιψλ νη νπνίεο κπνξνχλ λα εθηειεζηνχλ είηε άκεζα, είηε έκκεζα, δειαδή κε ηε κνξθή πξνγξάκκαηνο. Έηζη ν καζεηήο έρεη ηε δπλαηφηεηα λα εθηειέζεη έλα πξφγξακκα θαη ν βξαρίνλαο λα πινπνηήζεη κηα νξηζκέλε εθ ησλ πξνηέξσλ ζεηξά εξγαζηψλ (κηθξφθνζκνο έκκεζεο δηαρείξηζεο) ή λα εθηειέζεη έλα πξφγξακκα πνπ ηνπ δίλεη ηε δπλαηφηεηα λα ειέγρεη θαη λα πξνγξακκαηίδεη θάζε θίλεζε ηνπ βξαρίνλα (κηθξφθνζκνο άκεζεο δηαρείξηζεο), φπσο ζηελ πεξίπησζε ηνπ πξνγξάκκαηνο RobotLogo πνπ αλαπηχρζεθε παξάιιεια ζην εξγαζηήξην (Γαγδηιέιεο Β. θα. 1999). Δπίζεο κπνξεί λα εθηειέζεη κηα ζεηξά απφ πξνγξάκκαηα πνπ ην θαζέλα γξάθηεθε έηζη ψζηε λα απνηειεί κηα απινπνηεκέλε γηα ηνλ καζεηή εληνιή θίλεζεο ηνπ ξνκπφη (π.ρ. movedown 100) θαη φια καδί λα ζπλζέηνπλ κηα απιή γιψζζα πξνγξακκαηηζκνχ (π.ρ. movedxfz 50 5, κεηαθίλεζε 50 mm θαηά ηνλ άμνλα Σ θαη 42

44 εθαξκνγή δχλακεο 5 Λ θαηά ηνλ άμνλα Ε). Πχκθσλα κε ην ζθεπηηθφ ηεο νκάδαο απηήο: Ζ δπλαηφηεηα ηνπ ζπζηήκαηνο λα εθηειεί πνηθηιία δηαθνξεηηθψλ εξγαζηψλ, κε αληίζηνηρα επνπηηθά αληηθείκελα, νδεγεί ζε πην νινθιεξσκέλε εηθφλα ησλ εθαξκνγψλ ησλ ξνκπνηηθψλ βξαρηφλσλ ζηε βηνκεραλία, ελψ ε επίζθεςε ζε έλα εξγνζηάζην ζα παξείρε πεξηνξηζκέλν αξηζκφ εθαξκνγψλ. Κε απηφλ ηνλ κηθξφθνζκν ν καζεηήο ζπκκεηέρεη ελεξγά ζην ρεηξηζκφ θαη ζηελ εθηέιεζε ησλ εξγαζηψλ, ιακβάλνληαο άκεζε γλψζε ηεο επειημίαο, ηεο ηαρχηεηαο θαη ηεο αθξίβεηαο πνπ παξέρεη ζηελ παξαγσγηθή δηαδηθαζία ε ξνκπνηηθή. Δπίζεο ε ξνκπνηηθή σο αηρκή ηεο ζχγρξνλεο ηερλνινγίαο ζπκβάιιεη ηα κέγηζηα ζηνλ ηερλνινγηθφ αιθαβεηηζκφ ησλ καζεηψλ θαη ζηελ αλάπηπμε ζρεηηθψλ δεμηνηήησλ. Δθηφο απφ ηε ζπκβνιή ηεο σο γλσζηηθνχ αληηθεηκέλνπ, ε ξνκπνηηθή ιφγσ ηεο θχζεο ηεο - δελ είλαη κία επηζηήκε, αιιά ζπκβνιή πνιιψλ επηζηεκψλ-έρεη λα δψζεη πνιχ πεξηζζφηεξα σο γλσζηηθφ κέζν θαη δηεξεπλεηηθφ εξγαιείν ηεο κάζεζεο. Ξξνζθέξεη ζηνπο καζεηέο ηε δπλαηφηεηα δηεξεχλεζεο πξαγκαηηθψλ θαηαζηάζεσλ θαη δηεπθνιχλεη ηελ αλάπηπμε δεκηνπξγηθήο θαη αλαθαιππηηθήο κάζεζεο. Βνεζά ζηελ απφθηεζε γλψζεσλ ζρεηηθά κε ηε δηαδηθαζία επίιπζεο απιψλ πξνβιεκάησλ, ηελ αλαγσγή ησλ ζχλζεησλ πξνβιεκάησλ ζε απιά θαη ηελ αλαθάιπςε φηη δηαδηθαζία ιχζεο δελ είλαη κνλαδηθή. Απνηειεί έλα αλνηρηφ κηθξφθνζκν φπνπ δελ ππάξρεη πξνθαζνξηζκέλν ζελάξην δξάζεο ηνπ ρξήζηε, αιιά ν καζεηήο αθήλεηαη λα δεκηνπξγήζεη απηφβνπια θαη λα δηαρεηξηζηεί ηηο νληφηεηεο, αλαπηχζζνληαο κεζνδηθφ θαη επηζηεκνληθφ ηξφπν ζθέςεο, σζεί ην καζεηή ζηε ζπλεξγαζία θαη ηελ αιιειεπίδξαζε κε ηνπο ζπκκαζεηέο ηνπ θαη ην δάζθαιν, αθνχ αληηκεησπίδεη πξνβιήκαηα πνπ δελ ιχλνληαη κε ηελ απιή γλψζε κία πιεξνθνξίαο. Ρν ξνκπφη αληηδξά ζηηο εληνιέο ηνπ ρξήζηε θαη επνκέλσο ην ζθάικα ή ε επηηπρία ησλ εληνιψλ είλαη ακέζσο νξαηή ζπκβάιινληαο ζηελ απηναμηνιφγεζε ηνπ καζεηή. Νη εληνιέο θίλεζεο θαη πεξηζηξνθήο ηνπ ξνκπφη θαη ησλ αληηθεηκέλσλ πνπ ρεηξίδεηαη ζηνλ ηξηζδηάζηαην ρψξν, απμάλεη ζην καζεηή ηελ ηθαλφηεηα αληίιεςεο ηνπ ρψξνπ Ζ Σηιηαλή εκπεηξία Κηα άιιε πξνζπάζεηα έξρεηαη απφ ηε Σηιή. Ζ Σηιηαλή εκπεηξία έρεη έλα ηδηαίηεξν ελδηαθέξνλ φρη ηφζν γηαηί ε ρψξα είλαη αλαπηπζζφκελε, αιιά γηαηί ε ξνκπνηηθή απνπζηάδεη παληειψο απφ ην αλαιπηηθφ πξφγξακκα ηεο εθπαίδεπζεο θαη νχηε είλαη δηαδεδνκέλε κε νπνηνδήπνηε άιιν ηξφπν. Νη ζπγγξαθείο (J.Solar and R. Aviles, Robotics Courses for Children as a Motivation Tool: 43

45 The Chilean Experience ) παξνπζηάδνπλ ηηο δξαζηεξηφηεηεο ηνπ ηκήκαηνο Ζιεθηξνιφγσλ Κεραλνιφγσλ ηνπ Ξαλεπηζηεκίνπ Santiago ηεο Σηιήο. Γηαπηζηψλνπλ αξρηθά ην ρακειφ επίπεδν ηεο ρψξαο ηνπο ζε ζέκαηα ηερλνινγίαο θαη ην πφξηζκα ην εμάγνπλ απφ ηα πνιχ ιίγα δηπιψκαηα επξεζηηερλίαο πνπ θαηαηίζεληαη θαη απφ ην ρακειφ αξηζκφ δεκνζηεχζεσλ. Ρν Ξαλεπηζηήκην πξνθεηκέλνπ λα αληηζηξέςεη ηελ θαθή εηθφλα ηεο ρψξαο ζε ηερλνινγηθά ζέκαηα, ζρεδίαζε δξαζηεξηφηεηεο γηα καζεηέο, ηφζν κέζα ζηα πιαίζηα φζν θαη εθηφο ηνπ αλαιπηηθνχ πξνγξάκκαηνο κε ζθνπνχο: ηνλ ηερλνινγηθφ αιθαβεηηζκφ ησλ καζεηψλ ηελ επηκφξθσζε ησλ δαζθάισλ ηελ πξνζέιθπζε κειινληηθψλ θνηηεηψλ κε ηδηαίηεξν ελδηαθέξνλ γηα ηελ ηερλνινγία. Αξρηθά ρξεζηκνπνηνχζε πιηθά (ειεθηξνινγηθά ζηνηρεία πξνο ζχλζεζε θπθισκάησλ ή ζπζθεπψλ) πνπ θαηαζθεχαδε ην ίδην ην παλεπηζηεκηαθφ ηκήκα. Πηελ ζπλέρεηα επεθηάζεθε ζηελ εθπαηδεπηηθή ξνκπνηηθή κε πξψηε δξαζηεξηφηεηα ηελ εξγαζία κε ην parallax θαη ζηε ζπλέρεηα κε ην παθέην legodacta. Αμηνπνίεζε αθφκα θαη ηηο ζρνιηθέο εθδξνκέο, ηα ζαββαηνθχξηαθα θαη θάπνηεο θαινθαηξηλέο δηαθνπέο θαη επεηδή ν ρξφλνο επίζθεςεο ησλ καζεηψλ είλαη ζρεηηθά κηθξφο δίλνληαλ ζηνπο καζεηέο ην πιηθφ λα ην δηεξεπλήζνπλ θαη λα εξγαζηνχλ κε απηφ ζην ζπίηη δεκηνπξγψληαο ηηο θαηαζθεπέο ηνπο. Πηα καζήκαηα έιαβαλ κέξνο 700 καζεηέο θαη 90 δάζθαινη. Ήδε θάπνηα ζρνιεία αλαπαξάγνπλ ηε γλψζε πνπ απέθηεζαλ απφ ηα καζήκαηα απηά ζε κηθξφηεξε θιίκαθα ζην ρψξν ηνπο θαη ζην καζεηηθφ δπλακηθφ ηνπο Ζ Γαιιηθή εκπεηξία. Πηε Γαιιία, ε εθπαηδεπηηθή ξνκπνηηθή επηζηξαηεχεηαη απφ ην 1989 πξνθεηκέλνπ λα ζπλεηζθέξεη ζε έλα θαπηφ ζέκα ηεο αγνξάο: ηελ επηκφξθσζε ησλ εξγαδνκέλσλ ζε κηθξνκεζαίεο επηρεηξήζεηο (Pascal Leroux Martial Vivet, Micro-Robots Based Learning Environments for conntinued education in the Small and Medium Enterprises (SMEs)). Νη επηρεηξήζεηο πξέπεη λα πξνζαξκφδνληαη ζπλερψο πξνθεηκέλνπ λα θξαηήζνπλ ηελ αγνξά ηνπο θαη ε πξνζαξκνγή επηβάιεη θαη ηελ εμνηθείσζε ηνπ πξνζσπηθνχ ζηηο λέεο ηερλνινγίεο θαη ηνπο απηνκαηηζκνχο. Ζ ξνκπνηηθή θξίζεθε ε θαηαιιειφηεξε γηα εθπαίδεπζε πξηλ ε επηρείξεζε αλαβαζκίζεη ηνλ εμνπιηζκφηεο κε πην ζχγρξνλν. Παλ εξγαιείν ειέγρνπ θαη πξνγξακκαηηζκνχ ησλ 44

46 θαηαζθεπψλ ησλ επηκνξθνχκελσλ επηιέρζεθε ε logo. Πηελ πνξεία αλαδείρζεθε ε αλάγθε βνεζεηηθνχ ινγηζκηθνχ πνπ ζα βνεζά ηνλ επηκνξθσηή. Ν βαζηθφο ιφγνο είλαη ε κεγάιε πνηθηιία αλαγθψλ θάζε νκάδαο. Έηζη θαηαζθεπάζηεθε ην βνεζεηηθφ ινγηζκηθφ robotech πνπ βνεζά ηνλ επηκνξθνχκελν λα νινθιεξψζεη ην έξγν ηνπ νπφηε ν επηκνξθσηήο έρεη ηελ επρέξεηα λα ζπληνλίδεη θαη λα θαηεπζχλεη ηηο δηάθνξεο νκάδεο. Ζ βνήζεηα έγθεηηαη ζηελ δνκή θαη θχζε ηνπ βνεζεηηθνχ ινγηζκηθνχ πνπ κπνξεί λα παξαθνινπζεί ηε δξαζηεξηφηεηα ησλ κειψλ θαη λα δίλεη θαηάιιειε βνήζεηα φηαλ ρξεηαζηεί. Ρν ινγηζκηθφ απηφ βξίζθεηαη ζε έθδνζε γηα απνκαθξπζκέλε ππνζηήξημε. Ππλνςίδνληαο πξέπεη λα ζεκεηψζνπκε φηη: Ζ εθπαηδεπηηθή ξνκπνηηθή είλαη θαηάιιειε ηφζν γηα καζεηέο φζν θαη γηα ελήιηθεο. Πηελ πεξίπησζε πνπ εηζαρζεί ζηελ εθπαίδεπζε δελ κπνξεί λα εζηηάζεη κφλν ζηνπο καζεηέο αιιά ηαπηφρξνλα (ή πξψηα) ζηελ επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ. Απφ ηε ζηηγκή πνπ δελ ππάξρεη ζαλ απηνηειέο γλσζηηθφ αληηθείκελν ζην αλαιπηηθφ πξφγξακκα, κφλε ε επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ δελ ζα είρε ζεκαληηθά απνηειέζκαηα. Σσξίο επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ είλαη αδχλαηε ε εηζαγσγή ηεο ζηελ εθπαίδεπζε. Νη δχν πξψηεο νκάδεο ην γλψξηδαλ απηφ πνιχ θαιά θαη κε ηε δξαζηεξηφηεηέο ηνπο ελέπιεμαλ ηφζν εθπαηδεπηηθνχο φζν θαη καζεηέο Κηα κειέηε ζε εζληθή θιίκαθα Ζ δξάζε Infoescuela δηελεξγήζεθε ζην Ξεξνχ κε ηελ θαζνδήγεζε ηεο νκάδαο ηνπ Papert. Ππκκεηείραλ 130 ζρνιεία 1630 καζεηψλ (πεηξακαηηθή νκάδα) θαη 14 ζρνιεία ε νκάδα ειέγρνπ. Δίρε δχν ηκήκαηα: Ξνζνηηθφ θαη πνηνηηθφ. Ξνζνηηθφ: επηιέρηεθαλ 750 καζεηέο απφ ηελ πεηξακαηηθή νκάδα πνπ θιήζεθαλ ζην ηέινο λα απαληήζνπλ ζε θαηάιιεια ηεζη/δνθηκαζίεο. Βξέζεθαλ ζεκαληηθέο απνθιίζεηο ζπγθξηηηθά κε ηελ νκάδα ειέγρνπ ζε: Ρερλνινγία, Καζεκαηηθά, Γιψζζα (Ηζπαληθά), Θσδηθνπνίεζε/ζπγρξνληζκφ ρεξηψλ-καηηψλ, Απηνεθηίκεζε. Ξνηνηηθφ: Δζηίαζε ζε 9 νκάδεο 3 δαζθάισλ, 3 καζεηψλ, 3 γνλέσλ θαη αλάιπζε ησλ ζπλεληεχμεψλ ηνπο. Πχκθσλα κε ηνπο δαζθάινπο δηαπηζηψλνληαη νη παξαθάησ ζεηηθέο επηδξάζεηο ζηνπο καζεηέο: Θξηηηθή ζθέςε θαη κηα θαιχηεξε άπνςε γηα ηελ επηζηήκε Δξεπλεηηθφ ελδηαθέξνλ Αλάπηπμε δεκηνπξγηθφηεηαο θαη θαληαζίαο Δλζάξξπλζε γηα κάζεζε 45

47 Αλάπηπμε ηεο πξνζσπηθφηεηαο (επηθνηλσλία) Πχκθσλα κε ηνπο καζεηέο: Δλδηαθέξνλ γηα ηελ επηζηήκε Απηνεθηίκεζε θαη απηνπεπνίζεζε Δλδηαθέξνλ γηα αλαθάιπςε κε ιχζε ή ζπλαξκνιφγεζε ζπζθεπψλ Ξαξαθίλεζε γηα πεξαηηέξσ κειέηε ησλ Καζεκαηηθψλ θαη Φπζηθήο Δπθαηξίεο γηα ην κέιινλ Πχκθσλα κε ηνπο γνλείο: Δλδηαθέξνλ γηα αλαθάιπςε κε ιχζε ή αξκνιφγεζε ζπζθεπψλ Ξην αλνηρηή πξνζσπηθφηεηα Θίλεηξν γηα κάζεζε Κηα κειέηε ζε ππνβαζκηζκέλε πεξηνρή. H έξεπλα πξαγκαηνπνηήζεθε ηνπο ζεξηλνχο κήλεο ζε έλα Αγγιηθφ ζρνιείν ηεο Ξξσηνβάζκηαο Δθπαίδεπζεο πνπ επηιέρζεθε ζηε πην ππνβαζκηζκέλε θαη θνηλσληθά ζηεξεκέλε γεηηνληά ψζηε λα κειεηεζνχλ νη επηπηψζεηο ηεο εηζαγσγήο ησλ LEGO. Ξξφθεηηαη γηα κηα πνηνηηθή κειέηε πνπ νξγαλψζεθε θαη επνπηεχηεθε απφ ην Ξαλεπηζηήκην Sheffield Hallam (Margaret Noble, The Educational Impact of the LEGO Dacta Materials) αθνχ ήδε έγηλαλ γλσζηά ηα πνξίζκαηα ηεο δξάζεο infoescuela. Γηα ην ζθνπφ απηφ νξγαλψζεθαλ νη παξαθάησ νκάδεο: Νκάδα εθπαηδεπηψλ - δαζθάισλ ηνπ ζρνιείνπ πνπ πξαγκαηνπνίεζε ην έξγν θαη δεκηνπξγήζεθε: γηα λα δηδάμεη ηηο δξαζηεξηφηεηεο γηα λα ειέγμεη ηηο αιιαγέο ζηελ επίδνζε, ην θίλεηξν θαη ηε ζπκπεξηθνξά ησλ καζεηψλ γηα λα κεηξήζεη ηηο επηδφζεηο ησλ καζεηψλ. γηα λα ειέγμεη νπνηαδήπνηε δπλαηφηεηα κεηαθνξάο γλψζεο απφ ηηο δξαζηεξηφηεηεο LEGO Dacta ζε άιινπο ηνκείο ηνπ πξνγξάκκαηνο ζπνπδψλ γηα λα πξνζδηνξίζεη ηε ρξήζε ησλ πιηθψλ LEGO Dacta πέξα απφ ην πξφγξακκα ζπνπδψλ. γηα λα παξέρεη ηελ αλαηξνθνδφηεζε ζηνλ εξεπλεηηθφ δηνξγαλσηή θαη ην δηεπζπληή πξνγξάκκαηνο. Νκάδα εθπαηδεπηψλ ζπνπδαζηψλ ηνπ Ξαλεπηζηεκίνπ πνπ πξαγκαηνπνίεζαλ απηήλ ηελ κειέηε σο ηκήκα ησλ δηαηξηβψλ ηνπο θαη είραλ ζαλ θαζήθνληα: λα ειέγμνπλ νπνηαδήπνηε αιιαγή θαη ζην θίλεηξν ησλ 46

48 καζεηψλ θαη ησλ δαζθάισλ θαη ηηο ηνπνζεηήζεηο θαηά ηε δηάξθεηα ηνπ πξνγξάκκαηνο. λα παξαηεξήζνπλ ηνπο καζεηέο θαηά ηε δηάξθεηα ησλ δξαζηεξηνηήησλ θαη ηελ έθζεζε επάλσ ζηηο εθβάζεηο λα πξνζδηνξίζνπλ άιια δεηήκαηα πνπ πξνθχπηνπλ φηαλ αζρνινχληαη νη καζεηέο θαη νη δάζθαινη κε ηηο δξαζηεξηφηεηεο. λα ππνβάινπλ έθζεζε πίζσ ζηνλ εξεπλεηηθφ δηνξγαλσηή θαη ην δηεπζπληή πξνγξάκκαηνο. λα εηνηκάζνπλ ηα απνηειέζκαηα ησλ κεκνλσκέλσλ εξεπλψλ ηνπο. Γηεπζπληήο έξγνπ θαη επηκνξθσηήο κε θαζήθνληα : λα επηθνηλσλήζεη κε LEGO Dacta λα αξρίζεη ην πξφγξακκα ζην ζρνιείν. λα εθπαηδεχζεη ηελ νκάδα πξνγξάκκαηνο θαη ηνπο εξεπλεηέο ζπνπδαζηψλ ζηε ρξήζε θαη ηε δπλαηφηεηα ησλ πφξσλ LEGO Dacta. λα παξέρεη ηελ ππνζηήξημε ζηελ νκάδα πξνγξάκκαηνο λα επηθνηλσλήζεη κε ην πξνζσπηθφ απφ ην ζρνιείν θαη απφ ην παλεπηζηήκην. Νξγαλσηήο έξεπλαο κε θαζήθνληα λα επνπηεχζεη θαη λα νξγαλψζεη ηνπο εξεπλεηέο ζπνπδαζηέο. λα επηθνηλσλεί κε ηελ νκάδα πξνγξάκκαηνο θαη ην δηεπζπληή έξγνπ. λα ζπιιέμεη ηα ζηνηρεία απφ φινπο εθείλνπο πνπ ζρεηίδνληαη κε ην έξγν. λα γξάςεη ηελ έθζεζε Αληηθείκελν ηεο έξεπλαο ήηαλ: 1. Ζ επίδνζε ησλ καζεηψλ 2. Ρα θίλεηξα, ε δέζκεπζε θαη ε ζηάζε ησλ καζεηψλ ζηε κάζεζε 3. Νη πξνζδνθίεο ησλ δαζθάισλ ζηα πξνεγνχκελα 4. Ρα θίλεηξα ησλ δαζθάισλ Ρα απνηειέζκαηα έδεημαλ επηηπρία ηνπ πξνγξάκκαηνο θαη πξφνδν ησλ καζεηψλ ζε: Πρέδην θαη ηερλνινγία, Γιψζζα (Αγγιηθά), Καζεκαηηθά, Βαζηθέο δεμηφηεηεο ηνπ πξνγξάκκαηνο ζπνπδψλ θαη δεμηφηεηεο ζθέςεο. 47

49 Δηζαγσγή ησλ lego κε κνξθή project θαη αμηνπνίεζε ηνπ βίληεν Ζ εξγαζία δηεξεπλά ηα νθέιε ηεο ξνκπνηηθήο ηερλνινγίαο Lego ζηελ κάζεζε. Δζηηάδεη ζε δχν ζεκεία: Α) Γείγκαηα απφ ηηο θαηαζθεπέο ησλ καζεηψλ θαζψο θαη ηηο εμεγήζεηο πνπ δίλνπλ νη καζεηέο γη απηέο. Β) Απνηειεζκαηηθή ρξήζε ηνπ βίληεν πνπ κπνξεί λα δψζεη επθαηξία κειέηεο ησλ ελδηάκεζσλ θαηαζθεπψλ ησλ καζεηψλ. Ξαξφιν πνπ αμηνπνηνχληαη φιεο νη πεγέο έθθξαζεο ησλ καζεηψλ ην βίληεν θάλεθε ην πνιπηηκφηεξν ηφζν γηα ηνπο καζεηέο φζν θαη γηα ηνπο δαζθάινπο ηνπο ( M.Carbonaro, Using LEGO Robotics in a Project-Based Learning Environment). Ρν βίληεν εθηφο απφ επηπξφζζεην ζηνηρείν αμηνιφγεζεο αμηνπνηήζεθε απνηειεζκαηηθά απφ ηνπο δαζθάινπο. Πε θάζε θάζε ηεο θαηαζθεπήο νη καζεηέο πεξηέγξαθαλ ηελ θαηαζθεπή ηνπο. Έηζη νη καζεηέο πνπ δελ κπνξνχζαλ λα εθθξαζηνχλ ηθαλνπνηεηηθά κε ην γξαπηφ ιφγν ην έθαλαλ πξνθνξηθά ζην βίληεν θαη απηφ ηνπο επέηξεπε λα έρνπλ κηα ζπλέρεηα ζην ζρέδην δξάζεο ηνπο. Ρν βίληεν είλαη επίζεο ζηνηρείν δηακνηξάζηκν ζε επξχηεξν αθξναηήξην. Ζ ηδέα ηνπ επξχηεξνπ αθξναηεξίνπ θηλεηνπνηεί ηνπο καζεηέο. Γηα ηνπο καζεηέο ην βίληεν ηνπο παξείρε έλα κεραληζκφ αλαηξνθνδφηεζεο πνπ ηνπο βνήζεζε λα αμηνινγήζνπλ ηελ πξφνδφ ηνπο θαη λα ζηαζεξνπνηήζνπλ έλα ζρέδην δξάζεο. Ρνπο ελζάξξπλε λα ζηαζεξνπνηήζνπλ πεξαηηέξσ ηελ κάζεζή ηνπο ιφγσ ηεο αλάγθεο δεκφζηαο επεμήγεζεο ηεο δηαδηθαζίαο επίιπζεο ηνπ πξνβιήκαηφο πνπ είραλ εκπιαθεί. Αξθεί αθφκα θαη κηα απιή θαηαζθεπή ξνκπφη γηα λα εκπιέμεη ην καζεηή ζε δηαδηθαζία επίιπζεο πξνβιήκαηνο πνπ ραξαθηεξίδεηαη απφ πέληε θάζεηο: (α) δέζκεπζε, (β) εμεξεχλεζε, (γ) έξεπλα, (δ) δεκηνπξγία, θαη (ε) δηαλνκή Πην πιαίζην απηφ εξγαζίαο πνπ πξνηείλνπλ νη ζπγγξαθείο ζα πξέπεη ζε θάζε ζηηγκή νη καζεηέο: (α) λα θαηαιάβνπλ ηε δηαδηθαζία γηα ην πψο έθηαζαλ εθεί πνπ είλαη θαη πνχ ζέινπλ λα πάλε π.ρ., νη επηινγέο επίιπζεο πξνβιήκαηνο πνπ θάλνπλ (β) λα είλαη ζε ζέζε λα ζθέθηνληαη γηα ηηο εθβάζεηο ηεο εξγαζίαο ηνπο (απηφ κπνξεί λα γίλεη κέζσ ηνπ ζπλδπαζκνχ ελφο γξαπηνχ εκεξνινγίνπ, ηεο ιεθηηθήο εμήγεζεο, ή ησλ ηειενπηηθψλ 48

50 επηδείμεσλ) θαη, (γ) νη επφκελεο ελέξγεηεο πξέπεη λα πεξηιάβνπλ κεξηθά επίπεδα θξηηεξίσλ κε ηα νπνία νη καζεηέο κπνξνχλ λα εξγαζηνχλ ζηα δηάθνξα ζεκεία θαηά ηε δηάξθεηα ηεο δηαδηθαζίαο Ρα ξνκπφη θαη ε Βηνινγία Κε ηελ εξγαζία απηή δηεξεπλάηαη ε επίδξαζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ ξνκπφη αλ ζεσξεζνχλ ηερλεηνί νξγαληζκνί (O. Miglino,.., Robotics as an Educational Tool). Ρξεηο ιφγνη ζπλεγνξνχλ ζ απηφ: Νη αηζζεηήξεο κπνξνχλ λα αλαπαξαζηήζνπλ ηηο αηζζήζεηο ησλ δψσλ Ρα κνηέξ αλαπαξηζηνχλ ηα δηάθνξα αληαλαθιαζηηθά θαη πηζαλή θίλεζε ζηα εξεζίζκαηα Ρν θνπηί RCX πνπ θξαηά ην πξφγξακκα ζα ηζνδπλακεί κε ηελ ζπκπεξηθνξά ηνπ ηερλεηνχ νξγαληζκνχ (ηνλ εγθέθαιφ ηνπ). Κπνξνχλ λα πξνζεγγηζηνχλ απφ ηνπο καζεηέο έλλνηεο φπσο: α) δπλακηθψλ ζπζηεκάησλ (πσο ε κηθξή επηκέξνπο αιιειεπίδξαζε κπνξεί λα επεξεάζεη καθξνζθνπηθά κεγέζε ηνπ ζπζηήκαηνο ή κεγάιεο θιίκαθαο κηθξνζθνπηθή κεηαβνιή κπνξεί καθξνζθνπηθά λα κείλεη αζήκαληε) θαη β) ηεο Βηνινγίαο (θπζηθή επηινγή, αλαπαξαγσγή, κεηάιιαμε) πνπ ζε δψληεο νξγαληζκνχο ρξεηάδνληαη πνιχ ρξφλν γηα λα παξαηεξεζνχλ. Γηα λα επηηεπρζνχλ ηα παξαπάλσ πξέπεη λα θαηαζθεπαζηνχλ θαηάιιειεο ζπκπεξηθνξέο θαη λα αθεζνχλ νη κεκνλσκέλεο θαηαζθεπέο λα ιεηηνπξγήζνπλ ζχκθσλα κε απηέο γηα παξάδεηγκα απνκάθξπλζε ή πιεζίαζκα ζην θσο Κηα αξλεηηθή θξηηηθή Ζ κειέηε είλαη κηθξή κεηνςεθία θαη ακθηζβεηεί ηελ άπνςε ησλ εθπξνζψπσλ ηεο LEGOdacta φηη ην ζπλνδεπηηθφ ινγηζκηθφ νπηηθνχ πξνγξακκαηηζκνχ κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί απνηειεζκαηηθά γηα λα βνεζήζεη ην καζεηή λα θαηαθηήζεη πξνγξακκαηηζηηθέο δνκέο ( J. Ivarsson, Kids in Zen: computersupported learning environments and illusory intersubjectivity). Δπίζεο ζεσξεί πνιχ απιντθή θαη ππεξβνιηθά αηζηφδνμε ηελ θξάζε «δψζε ζην καζεηή έλα ζθπξί θαη φινο ν θφζκνο ζα κνηάδεη κε θαξθί». Ξξφθεηηαη γηα κηα εκπεηξηθή κειέηε κε 32 καζεηέο έθηεο ηάμεο, ρσξηζκέλνπο ζε 10 νκάδεο πνπ εξγάζηεθαλ κε ηα πιηθά LEGO-dacta γηα δχν εβδνκάδεο ζην θαλνληθφ ηνπο σξάξην. Σξεζηκνπνηήζεθε ζαλ κέζνδνο εζηίαζεο ζε κία νκάδα θαη κειέηε 49

51 ηεο. Έγηλε θαηαγξαθή ησλ γεγνλφησλ θαη δηαιφγσλ κε δχν βηληενθάκεξεο, ε κία γηα θαηαγξαθή ησλ δηαιφγσλ θαη κηα γηα ηε ζχιιεςε ηεο νζφλεο φπνπ εξγαδφηαλ ε νκάδα. Ξξαγκαηνπνηήζεθε εκπινθή ησλ καζεηψλ ζε έλα λέν πξφβιεκα : ηελ αλαδξνκή. Πηε ζπλέρεηα έγηλε αλάιπζε ησλ δηαιφγσλ θαη εζηίαζε ηεο κειέηεο ζηε γιψζζα θαη ην ιεμηιφγην πνπ ρξεζηκνπνηνχλ νη καζεηέο. Ρα ζπκπεξάζκαηα πνπ πξνέθπςαλ: 1. Γεηθηηθή θπξηαξρία: Ν αιιειεπηδξαζηηθφο θαη νπηηθφο ραξαθηήξαο ηνπ ηερληθνχ πεξηβάιινληνο θπξηαξρείηαη απφ επηθνηλσληαθφ ζηπι θαηάδεημεο ή ρεηξνλνκίαο (δεηθηηθή γιψζζα). Ζ πηζαλή ζχγθξνπζε δεηθηηθήο γιψζζαο θαη ζεσξεηηθήο γλψζεο θξχβεηαη απφ ηηο εθθξάζεηο ή ρεηξνλνκίεο θαηάδεημεο. 2. Απνκνλσκέλε δξαζηεξηφηεηα: Ρν δεηθηηθφ ιεμηιφγην θαη νη ρεηξνλνκίεο θαηάδεημεο δείρλνπλ πσο νη καζεηέο αζρνινχληαη κφλν κε ηνλ θφζκν ηεο νζφλεο θαη θαζφινπ κε ηνλ θφζκν έμσ απφ ηελ νζφλε. Γελ ρεηξίδνληαη ην πξφβιεκα ζε ελλνηνινγηθφ επίπεδν επνκέλσο δελ κπνξνχλ λα ην ζπλδέζνπλ κε άιια πιαίζηα (αδπλακία αλαπιαηζίσζεο). ηαλ ν δάζθαινο κε παξέκβαζή ηνπ πξνζπάζεζε λα δψζεη ελλνηνινγηθφ πξνζαλαηνιηζκφ (δηάθξηζε ξνήο θαη ιεηηνπξγηψλ) ην ελδηαθέξνλ ράζεθε απφ ηε κεξηά ησλ καζεηψλ. 3. Τεπδαηζζεηηθή δηππνθεηκεληθφηεηα: Ακνηβαία θαηαλφεζε ππάξρεη κφλν ζε βαζκφ πνπ λα βνεζάεη ηελ ζπδήηεζε λα θπιήζεη. Νη καζεηέο κέλνπλ πξνζθνιιεκέλνη ζε έλαλ ηνπηθφ κε ελλνηνινγηθφ θφζκν ελψ νη δάζθαινη ην εξκελεχνπλ ζαλ αλαδξνκή κφλν επεηδή νη ίδηνη ρξεζηκνπνηνχλ δηαθνξεηηθνχο πφξνπο γηα ηηο εξκελείεο ηνπο. Πηελ πξαγκαηηθφηεηα νη καζεηέο δελ είλαη ηθαλνί λα δηαθξίλνπλ αλ ν αιγφξηζκνο είλαη ζεκαληηθφηεξνο γηα ηελ επίιπζε ηνπ πξνβιήκαηφο ή ην ρξψκα ησλ θνπκπηψλ πνπ ρξεζηκνπνηνχλ. Ζ κειέηε καο είλαη ρξήζηκε θπξίσο γηαηί πεξηγξάθεη πνιχ επηηπρεκέλα ηα ζπκπηψκαηα ησλ καζεηψλ ζε πεξηπηψζεηο απνηπρίαο δηθήο ηνπο ή δηθήο καο. Ξην ζπγθεθξηκέλα αλ ν δηδάζθσλ ζθέθηεηαη κε φξνπο «ζηφρνη εκπφδηα» ηφηε ηα εκπφδηα είλαη αμεπέξαζηα απφ ηνπο καζεηέο θαη πξέπεη λα ζθεθηεί θάπνηα δηδαθηηθή παξέκβαζε. Αλ ν δηδάζθσλ ζθέθηεηαη κε φξνπο «αλαθάιπςεο ηεο γλψζεο» ηφηε απηή ε αλαθάιπςε ζα αξγήζεη πνιχ λα ζπκβεί απφ ηε κεξηά ησλ καζεηψλ, ίζσο λα κε γίλεη πνηέ γηαηί ήδε ζα έρεη ραζεί απφ ηε κεξηά ηνπο ην ελδηαθέξνλ. Θαη ζαπηή ηελ πεξίπησζε ν δηδάζθσλ πξέπεη λα αιιάμεη ηε δηδαζθαιία ηνπ. Πηε κειέηε απηή δεηήζεθε απφ ηνπο καζεηέο λα «αλαθαιχςνπλ» ηελ αλαδξνκή, κηα απφ ηηο δπζθνιφηεξεο έλλνηεο ηεο Ξιεξνθνξηθήο. Θα απνηεινχζε εμαίξεζε ε επηηπρία ηέηνηαο πξνζπάζεηαο. Δπηπιένλ θάζε εξγαιείν έρεη πιενλεθηήκαηα θαη 50

52 κεηνλεθηήκαηα. Ρν νπηηθφ πεξηβάιινλ πξνγξακκαηηζκνχ ζίγνπξα δηεπθνιχλεη ην καζεηή λα γξάςεη γξήγνξα «θψδηθα πνπ δνπιεχεη» αιιά δελ θάλεη ζαχκαηα. Κε ηα πιενλεθηήκαηα κπνξνχκε λα ζρεδηάδνπκε ηε δηδαζθαιία θαη λα ειπίδνπκε πσο ζα είλαη πην απνηειεζκαηηθή αιιά κφλν απηφ. Ρν θάζε εξγαιείν, φζν θαιφ θαη αλ είλαη, απνθηά αμία κέζα ζε έλα ζπλνιηθφ καζεζηαθφ πεξηβάιινλ, ζε έλα πιαίζην εξγαζίαο Κηα κειέηε ζηελ πξνζρνιηθή εθπαίδεπζε M. U. Bers,.. Teachers as Designers: Integrating Robotics in Early Childhood Education Ζ κειέηε ππνζηεξίδεη πσο ε ξνκπνηηθή κπνξεί λα εηζαρζεί ζηελ πξνζρνιηθή εθπαίδεπζε αλ ηεξεζνχλ θάπνηεο πξνυπνζέζεηο: Θαηάιιειε επηκφξθσζε ησλ δαζθάισλ Πεβαζκφο ζηηο επνηθνδνκηζηηθέο αληηιήςεηο Δπηινγή θαηάιιεισλ ζελαξίσλ Πα ζεβαζκφ ησλ επνηθνδνκηζηηθψλ αληηιήςεσλ ελλννχλ ηελ εξγαζία πάλσ ζε ηέζζεξηο αξρέο: 1. Καζαίλσ ζρεδηάδνληαο ελδηαθέξνληα πξάγκαηα θαη δηαλέκνληάο ηα ζε επξχηεξε θνηλφηεηα 2. Θαηαζθεπάδσ ή ρξεζηκνπνηψ αληηθείκελα ηα νπνία κε βνεζνχλ λα ζθεθηψ γηα ην ζέκα. Καζαίλσ θαηαζθεπάδνληαο θαη ελζσκαηψλσ ζηηο θαηαζθεπέο κνπ ηελ ζχγρξνλε ηερλνινγία φπσο νη αηζζεηήξεο ψζηε λα επηιχσ πξνβιήκαηα πνπ πξηλ απφ ρξφληα ήηαλ αδχλαην. Κπνξψ λα κεξηκλήζσ αθφκα θαη γηα ηελ αηζζεηηθή ησλ αληηθεηκέλσλ 3. Ηζρπξέο ηδέεο πξνθχπηνπλ ζην πξνζσπηθφ επίπεδν ηνπ καζεηή φηαλ ζπλδπάδεηαη ε πξνγελέζηεξε γλψζε κε κηα δηαλνεηηθή επαγξχπλεζε, ηίζεηαη έλα εξψηεκα πνπ κπνξεί λα θαιχπηεη επξχ θάζκα γλψζεο. Παλ απνηέιεζκα ν καζεηήο κπνξεί λα ζπλδπάζεη γλψζε, λα ζέζεη λέν εξψηεκα ή λα ρξεζηκνπνηήζεη ζπζθεπέο κε λέν ηξφπν πνπ δελ κπνξνχζε πξηλ. Δλδερφκελα νη ηζρπξέο ηδέεο λα ζπλδένληαη κε δηαλνεηηθφ ζηάδην εμέιημεο ηνπ αηφκνπ. Δπρήο έξγν ζηε θάζε απηή είλαη ε θαζνδήγεζε απφ επηδέμηνπο δαζθάινπο. 4. Έιεγρνο ηεο πνξείαο ηεο γλψζεο κε ρξήζε ζηξαηεγηθψλ. Ζ δηθαηνιφγεζε ζε δηάθνξεο θάζεο ηεο εξγαζίαο θαη ε θαηαγξαθή ηεο δηθαηνιφγεζεο βνεζνχλ ην καζεηή θαη ην δάζθαιν λα απνθηά κηα εηθφλα ηεο πνξείαο ηεο δξαζηεξηφηεηάο ηνπ. Πε ζπλδπαζκφ κε ηελ πξννπηηθή ηνπ επξχηεξνπ αθξναηεξίνπ επέξρεηαη κηα θηλεηνπνίεζε ηνπ καζεηή πνπ βνεζά ζηε κάζεζε. Ρα ζελάξηα πνπ επηιέρζεθαλ ήηαλ: Κεηακφξθσζε ησλ δψλησλ νξγαληζκψλ (θάκπηα ζε πεηαινχδα) 51

53 Ηζνξξνπία (ζηαζεξφηεηα, φξηα αλαηξνπήο γεξαλνχ) Ν θχθινο δσήο (Γέλλεζε, αλάπηπμε, ελειηθίσζε, γήξαλζε) Ρα παηδηά εξεχλεζαλ ηε δηαδηθαζία κε ηε ρξεζηκνπνίεζε ησλ αθφινπζσλ βεκάησλ γηα λα ιχζνπλ έλα πξφβιεκα: (α) πξνζδηνξηζκφο ηνπ πξνβιήκαηνο, (β) θαηαηγηζκφο ηδεψλ ζαλ ιχζεηο ζην πξφβιεκα, (γ) επηινγή κηαο ηδέαο γηα λα πινπνηεζεί, (δ) ζρεδηαζκφο ηεο ιχζεο κε βάζε ηελ επηιεγκέλε ηδέα, (ε) θαηαζθεπή ηεο ιχζεο ρξεζηκνπνηψληαο ηα LEGO, (ζη) δεκηνπξγία πξνγξάκκαηνο πνπ ειέγρεη ηε ζπζθεπή κε ην ROBOLAB, (δ) δεκηνπξγία εγγξάθνπ πνπ πεξηγξάθεη ηελ φιε δηαδηθαζία, θαη (ε) ην φιν πξφγξακκα παξνπζηάδεηαη ζε έλα επξχηεξν αθξναηήξην Κηα κειέηε ζε Διιεληθφ Γεκνηηθφ Πρνιείν κε επηιεγκέλνπο θαινχο καζεηέο. Γηεμήρζε ην 2003 απφ ηνπο Γεκεηξίνπ Σαηδεθξαληψηε ( Ζ εθπαηδεπηηθή ξνκπνηηθή σο εξγαιείν αλάπηπμεο δεμηνηήησλ γηα ηε ιχζε πξνβιήκαηνο: Δθαξκνγή κε ην πεξηβάιινλ LegoDacta). Ρα LegoDacta ρξεζηκνπνηήζεθαλ ζηα πιαίζηα κηαο δηδαθηηθήο παξέκβαζεο ζην 22ν Γεκνηηθφ Πρνιείν Ιακίαο-Ονδίηζαο (Γεκνζζέλεην), ε νπνία δηάξθεζε ελλέα ζπλερείο κέξεο θαηά ηηο νπνίεο ηα παηδηά δηδάζθνληαλ θαζεκεξηλψο γηα δχν δηδαθηηθέο πεξηφδνπο. Νη καζεηέο δελ είραλ πξνεγνχκελε εκπεηξία ή δηδαζθαιία ζε πξνγξακκαηηζκφ. Πηε δηδαθηηθή παξέκβαζε έιαβαλ κέξνο ηέζζεξα παηδηά ηεο Πη ηάμεο, θαηφπηλ ζπλδπαζκέλεο επηινγήο βάζεη ελφο ηεζη λνεηηθψλ δεμηνηήησλ ιχζεο πξνβιήκαηνο θαη ηεο επάξθεηαο ηνπο ζηηο γλψζεηο ρεηξηζκνχ ηνπ ππνινγηζηή. Δπηιέγεθαλ δχν αγφξηα θαη δχν θνξίηζηα ηεο Πη ηάμεο ηα νπνία ζεκείσζαλ θαιή ή κέηξηα επίδνζε ζην ηεζη πνπ ηνπο δφζεθε, θαηείραλ ηηο βαζηθέο γλψζεηο ρεηξηζκνχ ηνπ ειεθηξνληθνχ ππνινγηζηή (π.ρ. ρξήζε πνληηθηνχ, απνζήθεπζε, εθηχπσζε) θαη πξνέξρνληαλ φια απφ ην ίδην κεζαίν θνηλσληθννηθνλνκηθφ επίπεδν. Γηα ζθνπνχο ζπιινγήο δεδνκέλσλ, ρξεζηκνπνηήζεθαλ ηεζη λνεηηθψλ δεμηνηήησλ ιχζεο πξνβιήκαηνο, ηεζη ζηάζεσλ ιχζεο πξνβιήκαηνο θαη ζπλεληεχμεηο απφ ηα ηέζζεξα παηδηά πνπ επηιέγεθαλ, ηφζν πξηλ φζν θαη κεηά ην πέξαο ηεο δηδαζθαιίαο. Δπηπιένλ, θαζεκεξηλά γηλφηαλ ερνγξάθεζε φινπ ηνπ καζήκαηνο θαη βηληενζθφπεζε επηιεθηηθά ζε θξίζηκα ζεκεία ηεο παξέκβαζεο. Ρέινο, ζηα δεδνκέλα πνπ ζπιιέρζεθαλ ζπκπεξηιακβάλνληαη ηα θχιια εξγαζίαο ησλ παηδηψλ, ηα απνζεθεπκέλα πξνγξάκκαηα πνπ θαηαζθεχαζαλ, ηα δχν 52

54 δηαγσλίζκαηα πνπ ζπκπιήξσζαλ θαηά ηε δηάξθεηα ησλ καζεκάησλ θαζψο θαη θσηνγξαθηθφ πιηθφ απφ ηηο θαηαζθεπέο ηνπο. Ζ δηδαθηηθή εθαξκνγή ρσξίζηεθε ζε δχν θάζεηο, α) ηελ θαζνδεγνχκελε θάζε θαη β) ηελ απηφλνκε θάζε. Θαηά ηελ θαζνδεγνχκελε θάζε πνπ δηάξθεζε έμη κέξεο, ηα παηδηά εμνηθεηψζεθαλ κε ηηο δπλαηφηεηεο ηνπ LegoDacta. Ππλεηδεηά δελ έγηλε απφπεηξα δηδαζθαιίαο ησλ αξρψλ πξνγξακκαηηζκνχ, θαη νη απαηηνχκελεο έλλνηεο (βξφγρνο, ξνή πξνγξάκκαηνο, ινγηθή επηινγή, θ.ι.π.) θαιχθζεθαλ κε βησκαηηθή πξνζέγγηζε, κέζα απφ ζε ζπλδπαζκέλεο δξαζηεξηφηεηεο ζπδήηεζεο θαη παίμηκν ξφισλ. Θαηά ηελ απηφλνκε θάζε ηεο δηδαθηηθήο εθαξκνγήο, πνπ δηάξθεζε ηξεηο κέξεο, ηνπο αλαηέζεθε ε ηειηθή εξγαζία, έλα πιήξεο ινγηθφ θαη ππνινγηζηηθφ πξφβιεκα, ηελ νπνία έπξεπε λα δηεθπεξαηψζνπλ βάζεη ησλ γλψζεσλ ηεο πξνεγνχκελεο θάζεο. Γηα ηελ επίιπζε ηνπ πξνβιήκαηνο, ηα παηδηά εξγάζηεθαλ απηφλνκα θαηαζθεπάδνληαο αξρηθά ην ινγηθφ δηάγξακκα ηνπ πξνγξάκκαηνο. Έπεηηα, αθνινπζψληαο ηε ζπλεξγαηηθή δηαδηθαζία ζηελ νπνία είραλ εμαζθεζεί ηηο πξνεγνχκελεο κέξεο, ζπλαπνθάζηζαλ πνηνη αηζζεηήξεο πξέπεη λα κπνπλ, πψο πξέπεη λα ηνπνζεηεζνχλ θαη ζε πνηα ζέζε λα ζπλδεζνχλ ζηνλ κηθξνυπνινγηζηή, ζρεδηάδνληαο πξφρεηξα ην ξνκπφη ζην θχιιν εξγαζίαο ηνπο. Παλ ζπκπεξάζκαηα νη εξεπλεηέο αλαθέξνπλ: πσο έρεη δηαπηζησζεί, ην εθπαηδεπηηθφ πεξηβάιινλ LegoDacta, πέξαλ απφ ηελ πξνθαλή εκπινθή ησλ παηδηψλ ζηηο λέεο ηερλνινγίεο, απνηειεί έλα εμαηξεηηθφ πιαίζην γηα ηε δηεμαγσγή ζπλεξγαηηθήο κάζεζεο αθνχ ε νινθιήξσζε ηεο δξαζηεξηφηεηαο θαζηζηά αλαγθαία ηε ζπλελλφεζε θαη ηελ αιιεινζηήξημε ησλ παηδηψλ πνπ ελαιιάζζνληαη ζηνπο ξφινπο ησλ πξνγξακκαηηζηψλ ή θαηαζθεπαζηψλ. Δπηπιένλ, πξνσζεί ηε δεκηνπξγηθφηεηα θαη ηελ επξεκαηηθή ηνπο θαληαζία, ηφζν ζηελ θαηαζθεπή ηνπ πξνγξάκκαηνο φπνπ αλαπηχζζνληαη θπξίσο νη λνεηηθέο δεμηφηεηεο, φζν θαη ζηελ θαηαζθεπή ηνπ κνληέινπ φπνπ αλαπηχζζνληαη νη ρεηξηζηηθέο δεμηφηεηέο ηνπο. Ξαξάιιεια, αλαπηχζζνληαη θαη ηα θίλεηξα γηα κάζεζε, γεγνλφο πνπ δηαθάλεθε ηφζν απφ ην φηη ηα παηδηά απηφβνπια έκελαλ κέζα θαη ηα δηαιείκκαηα λα θάλνπλ κάζεκα, φζν θαη απφ ην φηη έθαλαλ απνγεπκαηηλέο ζπλαληήζεηο ζην ζπίηη ελφο παηδηνχ γηα λα νινθιεξψζνπλ απφ θνηλνχ ηηο θαηαζθεπέο πνπ ηνπο αλαηέζεθαλ γηα ηελ ηειηθή εξγαζία. Ρέινο, ε φιε δηαδηθαζία πνπ αθνινπζείηαη θαηά ηε ρξήζε ηνπ εθπαηδεπηηθνχ πιηθνχ LegoDacta, ζπλάδεη κε ηα έμη βήκαηα γηα ηε ιχζε πξνβιήκαηνο πνπ εηζεγείηαη ν Polya (1957): α) θαηαλφεζε ηνπ πξνβιήκαηνο, 53

55 β) αλαπαξάζηαζε ηνπ πξνβιήκαηνο, γ) ζρεδηαζκφο ηεο ιχζεο ηνπ πξνβιήκαηνο, δ) εθηέιεζε ηνπ ζρεδίνπ, ε) έιεγρνο ηεο ιχζεο θαη ζη) παγίσζε ηεο γλψζεο. Πηελ ηειηθή εξγαζία, ηα παηδηά αθνχ θαηαλφεζαλ ην πξφβιεκα, ην αλαπαξάζηεζαλ κε ηε βνήζεηα ηνπ ινγηθνχ δηαγξάκκαηνο ρσξίδνληάο ην ζε επηκέξνπο βήκαηα. Πρεδίαζαλ ηε ιχζε ζπλαπνθαζίδνληαο γηα ηε κνξθή θαη ηνλ εμνπιηζκφ πνπ ζα έρεη ην ξνκπφη θαη αθνινχζσο εθηέιεζαλ βήκα-βήκα ην πξφγξακκα ειέγρνληάο ην θάζε θνξά. Ρα ιάζε πνπ εληνπίδνληαλ δηνξζψλνληαλ θαη κφλν ηφηε πξνρσξνχζαλ ζην επφκελν βήκα. Ρν ινγηθφ δηάγξακκα πνπ θαηαζθεχαζαλ ηα παηδηά γηα ην «έμππλν ηαμί». 54

56 Κηα κειέηε ζε Διιεληθφ Γπκλάζην Ζ έξεπλα πινπνηήζεθε ζε δχν ηάμεηο Β Γπκλαζίνπ απφ θαζεγεηέο καζεκαηηθψλ, ηερλνινγίαο θαη πιεξνθνξηθήο (Ξηπρέο ηεο παηδαγσγηθήο αμηνπνίεζεο ηεο Ρερλνινγίαο Διέγρνπ ζηελ Πρνιηθή Ράμε Θπλεγφο Σξφλεο, Φξάγθνπ Πηαζηλή). Δζηηάδνληαο ζηελ ειιεληθή πξαγκαηηθφηεηα ε έξεπλα επηθεληξψλεηαη ζηα παξαθάησ εξσηήκαηα: Ξψο θαηαλννχλ νη καζεηέο ηελ ζρέζε ηνπ θπζηθνχ κνληέινπ κε ην εηθνληθφ, έηζη φπσο απηφ : 1. Δκθαλίδεηαη ζην ινγηζκηθφ, κέζα ζε έλα πεξηβάιινλ ζπρλήο παιηλδξφκεζεο αλάκεζα ζηα δχν; 2. Κε πνηνπο ηξφπνπο ε Ρερλνινγία Διέγρνπ βνεζά ηνπο καζεηέο λα αλαπηχμνπλ κεζνδνινγίεο έξεπλαο: παξαηήξεζε, δηαηχπσζε ππφζεζεο, ζρεδηαζκφ θαη δηεμαγσγή πεηξάκαηνο, αμηνιφγεζε θαη γελίθεπζε; 3. Ξψο ε Ρερλνινγία Διέγρνπ ζπλεηζθέξεη ζηελ αλάπηπμε ηθαλνηήησλ θαηαζθεπήο κνληέισλ; 4. Ρη είδνπο ζηξαηεγηθέο επηιέγνληαη απφ ηνπο καζεηέο γηα ηελ επίιπζε πξνβιεκάησλ; Νη δξαζηεξηφηεηεο αλαπηχρζεθαλ ζε δχν θχθινπο. Κύθινο 1: Νη καζεηέο εθηεινχλ θαηεπζπλφκελεο δξαζηεξηφηεηεο θαηαζθεπήο θαη πξνγξακκαηηζκνχ γηα ηελ εμνηθείσζε ηνπο κε ην ηερλνινγηθφ κέξνο ησλ θαηαζθεπψλ θαη ην ινγηζκηθφ. Πηελ ζπλέρεηα αθνινπζεί πεηξακαηηζκφο, δηεξεχλεζε αλνηρηνχ ηχπνπ, κε ηε ρξήζε ηεο ζπγθεθξηκέλεο θαηαζθεπήο. Κύθινο 2: Νη καζεηέο πεξηγξάθνπλ, ζρεδηάδνπλ θαη πινπνηνχλ δηθέο ηνπο θαηαζθεπέο. Γηα ηελ πξαγκαηνπνίεζε απηνχ ηνπ θχθινπ γίλνληαη ππνδείμεηο θαηαζθεπψλ θαη δηεξεπλήζεσλ. Νη δξαζηεξηφηεηεο είραλ ηα παξαθάησ ραξαθηεξηζηηθά: Λα αληηζηνηρνχλ ζε πξαγκαηηθά πξνβιήκαηα. Λα έρνπλ δηαζεκαηηθφ ραξαθηήξα. Λα επηηξέπνπλ ηνλ πεηξακαηηζκφ κε θαηαζθεπαζηηθά ραξαθηεξηζηηθά (γξαλάδηα, ξφδεο, θηλεηήξεο, αηζζεηήξεο). Λα κπνξνχλ λα επεθηαζνχλ απφ ηνπο καζεηέο. Λα δηαηεξνχλ ηζνξξνπία αλάκεζα ζην θαηαζθεπαζηηθφ θαη ην πξνγξακκαηηζηηθφ κέξνο. Ζ ηππηθή κνξθή κίαο δξαζηεξηφηεηαο πεξηιάκβαλε ηελ εηζαγσγή λέσλ ζηνηρείσλ σο πξνο ην ινγηζκηθφ θαη ηηο δπλαηφηεηεο πξνγξακκαηηζκνχ, ηελ αλάζεζε κίαο αλνηθηήο 55

57 δηεξεχλεζεο ζηνπο καζεηέο, ηελ παξνπζίαζε θαη ηε ζπδήηεζε ηεο δνπιεηάο θάζε νκάδαο. Θαηά ηε δηάξθεηα ηεο δξαζηεξηφηεηαο νη καζεηέο ζπκπιήξσλαλ εκεξνιφγηα γηα ηελ εξγαζία ηνπο. Ππκπιεξσκαηηθά ζε θάπνηεο δξαζηεξηφηεηεο ζπκπιεξψζεθαλ θαη θχιια εξγαζίαο. Ξξαγκαηνπνηήζεθε έλαο θχθινο 12 δηδαθηηθψλ σξψλ ζε θάζε ηάμε. Θεκαηηθά νη αλαπηχρζεθαλ νη παξαθάησ δξαζηεξηφηεηεο: Γξαζηεξηφηεηα 1 : Γλσξηκία κε ην πιηθφ θαη ην ινγηζκηθφ-θίλεζε ηνπ Απηνθηλήηνπ Γξαζηεξηφηεηα 2 : Βειηίσζε κνληέινπ απηνθηλήηνπ Γξαζηεξηφηεηα 3 : Έιεγρνο ηνπ απηνθίλεηνπ κε ηελ βνήζεηα ησλ αηζζεηήξσλ Η Γξαζηεξηφηεηα 4 : Έιεγρνο ηνπ απηνθίλεηνπ κε ηελ βνήζεηα ησλ αηζζεηήξσλ ΗΗ Γξαζηεξηφηεηα 5 : Κειέηε θαηαζθεπαζηηθψλ παξαγφλησλ πνπ επεξεάδνπλ ηελ ηαρχηεηα ηνπ απηνθηλήηνπ Γξαζηεξηφηεηα 6 : Κειέηε Θίλεζεο Ζ πνιππινθφηεηα ηεο δξαζηεξηφηεηαο επέβαιε ηελ ζπιινγή δεδνκέλσλ κε : Βηληενζθφπεζε ησλ δξαζηεξηνηήησλ ηεο ηάμεο. Βηληενζθφπεζε ηεο εξγαζίαο κίαο ζπγθεθξηκέλεο νκάδαο. Ππιινγή ησλ εκεξνινγίσλ, πξνγξακκάησλ θαη ησλ θχιισλ εξγαζίαο ησλ καζεηψλ. Ζκηδνκεκέλεο ζπλεληεχμεηο κε νκάδεο καζεηψλ. Ζκηδνκεκέλεο ζπλεληεχμεηο κε ηνπο θαζεγεηέο πνπ ζπκκεηείραλ ζην πξφγξακκα. Πχκθσλα κε ηνπο εξεπλεηέο: Νη δξαζηεξηφηεηεο κε ηελ Ρερλνινγία Διέγρνπ παξέρνπλ έλα γφληκν πεξηβάιινλ γηα ηελ αλάπηπμε πξνβιεκαηηζκνχ γχξσ απφ γλσζηηθέο έλλνηεο φπσο ν πξνβιεκαηηζκφο πνπ παξαηεξήζακε ζηα παξαδείγκαηα γηα ηελ ηαρχηεηα. Νη καζεηέο παξνπζηάδνπλ θαη εθαξκφδνπλ ζηελ πξάμε ηηο ηδέεο ηνπο γχξσ απφ ηηο γλσζηηθέο έλλνηεο πνπ δηαπξαγκαηεχνληαη φπσο γηα παξάδεηγκα ε ηδέα ηεο ρξήζε ζπλδπαζκνχ γξαλαδηψλ γηα ηελ κεηαθνξά ηεο θίλεζε. Ξαξνπζηάδνληαη θαηαζηάζεηο πξνζσπηθνχ πξνβιεκαηηζκνχ ησλ καζεηψλ πνπ ζπλνδεχεηαη απφ έξεπλα θαη αλαδήηεζε ιχζεσλ ζε πξαγκαηηθά πξνβιήκαηα φπσο ε πξνζπάζεηα ησλ παηδηψλ λα θηηάμνπλ έλα γξήγνξν απηνθίλεην. Δπηζηξαηεχεηαη ε επξεκαηηθφηεηα θαη ε θαληαζία ησλ παηδηψλ ζηελ ιχζε πξαθηηθψλ πξνβιεκάησλ φπσο ζην ηειεπηαίν παξάδεηγκα κε ην πξφβιεκα ηεο θίλεζεο κέζα ζε ζπγθεθξηκέλν ρψξν. 56

58 Θαιιηεξγείηαη ε επηθνηλσλία θαη ηελ ιεθηηθή έθθξαζε ηδεψλ κέζα απφ ηελ ιεηηνπξγία ηεο νκάδαο φηαλ νη καζεηέο αλαγθάδνληαη λα εμεγήζνπλ ηδέεο θαη ζθέςεηο ηνπο. Θαιιηεξγείηαη ε αθαηξεηηθή ηθαλφηεηα κέζα απφ ην ζπκβνιηθφ πεξηβάιινλ ηνπ ινγηζκηθνχ. Απφ φιεο ηηο παξαπάλσ κειέηεο αλαδεηθλχνληαη πνιχηηκα ζπκπεξάζκαηα: Ζ εθδνρή legodacta είλαη θαηάιιειε γηα φιεο ηηο βαζκίδεο ηεο εθπαίδεπζεο αξθεί λα ιεθζνχλ ππφςε νη ηθαλφηεηεο ησλ καζεηψλ ζε θάζε ειηθία. Έρεη ζεηηθέο επηπηψζεηο ηφζν ζηνπο θαινχο φζν θαη ζηνπο αδχλακνπο καζεηέο. Κπνξεί λα αμηνπνηεζεί ζε πιεζψξα γλσζηηθψλ αληηθεηκέλσλ (ηερλνινγηθφ αιθαβεηηζκφ, πιεξνθνξηθή, καζεκαηηθά, θπζηθέο επηζηήκεο). Κπνξεί αθφκα λα αμηνπνηεζεί ζαλ «ζθαισζηά» γηα ηελ θαηάθηεζε ζπλζεηφηεξσλ ελλνηψλ φπσο ησλ δπλακηθψλ ζπζηεκάησλ ηεο Βηνινγίαο θιπ. Πε θάζε πεξίπησζε πξέπεη λα ιεθζεί ππφςε ην ηξηζδηάζηαην ηνπ παθέηνπ: α) πιηθφ γηα θαηαζθεπέο β) ινγηζκηθφ γηα έιεγρν ησλ θαηαζθεπψλ γ) επνηθνδνκηζηηθέο αληηιήςεηο. Απηή ε ηξίηε ζπληζηψζα δεκηνπξγεί ηηο ζπλζήθεο γηα ηηο ζεηηθέο επηπηψζεηο εθηφο απφ ην γλσζηηθφ ηνκέα (ηερλνινγηθφο αιθαβεηηζκφο, πξνγξακκαηηζκφο θ.α.) θαη ζην ζπλαηζζεκαηηθφ (απηνεθηίκεζε) θαη θνηλσληθφ (θνηλσληθνπνίεζε, απνκπζνπνίεζε). [5] Κηα Δλαιιαθηηθή Ξξνζέγγηζε Γηδαζθαιίαο ηνπ Ξξνγξακκαηηζκνχ ζηε Γεπηεξνβάζκηα Δθπαίδεπζε, Κ. Παηξαηδέκε, Βαζίιεηνο Γαγδηιέιεο, Γεψξγηνο Δπαγγειίδεο, 3ν Ππλέδξην ΔΡΞΔ, Οφδνο, Πεπηεκβξίνπ 2002 Πηελ παξαπάλσ δεκνζίεπζε παξνπζηάδεηαη έλα πξνηεηλφκελν πεξηβάιινλ ηνπ Karel the Robot, ή αθξηβέζηεξα ε νηθνγέλεηα ησλ πεξηβαιιφλησλ απηψλ. Νπσο δείρλνπλ κέρξη ζηηγκήο ηα εξεπλεηηθά ή εκπεηξηθά δεδνκέλα ηα παξαπάλσ πεξηβάιινληα θαίλνληαη λα είλαη θαηάιιεια γηα κηα εηζαγσγή ζηνλ πξνγξακκαηηζκφ. Νη κηθξφθνζκνη απηήο ηεο θαηεγνξίαο επηηξέπνπλ νπζηαζηηθά ηελ εμνηθείσζε ησλ αξραξίσλ κε ηελ αιγνξηζκηθή θπξίσο φςε ηνπ πξνγξακκαηηζκνχ Ζ/ - θαη κάιηζηα κε έλαλ ηξφπν πνπ είλαη αθφκε απινχζηεξνο θαη ηεο Logo. Ζ αλππαξμία δηαρείξηζεο δεδνκέλσλ θαη απνηειεζκάησλ (δειαδή εηζφδνπ θαη εμφδνπ), ν άκεζνο θαη «πξνθαλήο» ηξφπνο αληαπφθξηζεο ηνπ ζπζηήκαηνο ζπληζηνχλ ζηνηρεία ηα νπνία, ηνπιάρηζηνλ ζε κηα αξρηθή θάζε, κπνξνχλ λα ζπληειέζνπλ κε νπζηαζηηθφ ηξφπν ζηελ ππέξβαζε πξνβιεκάησλ θαηαλφεζεο πνπ αληηκεησπίδνπλ νη αξράξηνη πξνγξακκαηηζηέο 57

59 Βέβαηα ην πεξηβάιινλ Karel κπνξεί λα παξνπζηάδεη πνιιά πιενλεθηήκαηα, αιιά ηνχην δε ζεκαίλεη φηη δελ παξνπζηάδεη θαη πξνβιήκαηα. Γηα παξάδεηγκα ε γλψζε πνπ ζα απνθηήζνπλ νη ζπνπδαζηέο κπνξεί λα είλαη ππεξβνιηθά πιαηζηνπνηεκέλε, δειαδή ππεξβνιηθά εμαξηψκελε απφ ην πεξηβάιινλ Karel. πσο κάιηζηα ηείλνπλ λα ππνζηεξίμνπλ ζρεηηθέο εξγαζίεο (Dagdilelis, Balasheff, Capponi, 1990), νη ζπνπδαζηέο δχζθνια γεληθεχνπλ ή κεηαθέξνπλ ζε άιια πεξηβάιινληα πξνγξακκαηηζηηθέο γλψζεηο πνπ έρνπλ απνθηεζεί ζε ζπγθεθξηκέλα πεξηβάιινληα. Ζ δηαδηθαζία ηεο απνπιαηζηνπνίεζεο ηεο γλψζεο θαη ηεο επαλαπιαηζηνπνίεζεο ηεο δελ είλαη απηφκαηε. Δπίζεο, ην πξφβιεκα ηεο δηαρείξηζεο κεηαβιεηψλ θαη ηεο εηζφδνπ-εμφδνπ ηηκψλ παξακέλεη αλνηθηφ, αιιά ηα πξνβιήκαηα απηήο ηεο θαηεγνξίαο θαίλνληαη λα είλαη ιηγφηεξν άκεζα ζπλδεδεκέλα κε ηελ αιγνξηζκηθή επίιπζε ησλ ζρεηηθψλ πξνβιεκάησλ. Νη κηθξφθoζκνη Karel απνηεινχλ ινηπφλ κηα πξφηαζε γηα ηε δηδαζθαιία ηνπ πξνγξακκαηηζκνχ. Ρφζν ε ζεσξεηηθή a priori αλάιπζε, φζν θαη ηα εκπεηξηθά δεδνκέλα απφ ηελ πνιπεηή ρξήζε ησλ κηθξνθφζκσλ (Brusilovsky P. et al, 1997), (MilIer, Pane, Meter & Vorthmann, 1994) θαίλνληαη λα ζπγθιίλνπλ ζηελ άπνςε φηη απνηεινχλ κηα αμηνπξφζεθηε δπλαηφηεηα, θπξίσο ζε φηη αθνξά ηε Γεπηεξνβάζκηα Δθπαίδεπζε Γηδαζθαιία ηεο Ονκπνηηθήο Δπηζηήκεο ζηε Γεπηεξνβάζκηα Δθπαίδεπζε: Δκπεηξίεο απφ αιια εθπαηδεπηηθά ζπζηήκαηα θαη πξνζαξκνγή ζηελ Διιεληθή πξαγκαηηθφηεηα, Α. Ρδεο, Γ. Ληθνιαθφπνπινο, 2004 Πθνπφο ηεο εξγαζίαο απηήο ήηαλ λα παξνπζηάζεη ηνλ ηξφπν θαη ηηο κεζφδνπο κε ηηο νπνίεο γίλεηαη ε δηδαζθαιία ηεο ξνκπνηηθήο ζηελ δεπηεξνβάζκηα εθπαίδεπζε, ζηελ Ακεξηθή. Ρν βαζηθφ ζπκπέξαζκα ηεο αλάιπζεο πνπ πξνεγήζεθε ήηαλ φηη ε ξνκπνηηθή παξφιε ηελ ηερλνινγηθή θαη καζεκαηηθή ηεο ππεξνρή, κπνξεί λα πξνζεγγηζζεί απφ λεαξνχο καζεηεπφκελνπο, νη νπνίνη κπνξνχλ λα εμνηθεησζνχλ κε ηηο έλλνηεο θαη ηεο δπλαηφηεηεο απηήο. Ζ αλάπηπμε πεηξακαηηθψλ δηαηάμεσλ θαη ε ζπκκεηνρή ζε ξνκπνηηθνχο δηαγσληζκνχο, κπνξεί λα ηνλψζεη αιιά θαη λα επηκνξθψζεη πεξηζζφηεξν ηνπο λένπο ζηνλ ρψξν ηεο ξνκπνηηθήο. Δίλαη πιήξσο εθηθηφ, κέζσ ηεο ζσζηήο εθπαηδεπηηθά θαζνξηζκέλεο δηδαζθαιίαο, ε δεπηεξνβάζκηα εθπαίδεπζε λα απνηειέζεη ηελ θνηηίδα λέσλ αηφκσλ πνπ ζα ζπλεηζθέξνπλ ζηελ πξφνδν ηεο ξνκπνηηθήο επηζηήκεο θαη ηνπ πεξηβάιινληνο θφζκνπ. 58

60 Ονκπνηηθή LOGO-Σειψλα, Λ. Γηαλλαθφπνπινο, 3ν Ξαλειιήλην Ππλέδξην «Γηδαθηηθή ηεο Ξιεξνθνξηθήο», Θφξηλζνο, 7-9 Νθησβξίνπ 2005 Ζ εξγαζία απηή πνπ πξαγκαηνπνηήζεθε κε ηε κέζνδν project πεξηιακβάλεη ηελ θαηαζθεπή ελφο ξνκπφη εδάθνπο πνπ θηλείηαη ζε επίπεδεο επηθάλεηεο θαη έρεη ηελ ηθαλφηεηα λα δσγξαθίδεη ην ίρλνο ηεο θίλεζήο ηνπ πάλσ ζηελ επίπεδε επηθάλεηα ηελ νπνία θηλείηαη. Ρν ξνκπφη ζπλδέεηαη κέζσ ηεο παξάιιειεο ζχξαο κε ηνλ Ζ/ απφ φπνπ θαζνδεγείηαη κε ηελ εθηέιεζε εηδηθνχ πξνγξάκκαηνο (software) πνπ έρεη θαηαζθεπαζηεί εηδηθά γη απηφ ην ξνκπφη θαη απνηειεί κέξνο ηεο εξγαζίαο. Ρν ινγηζκηθφ απηφ εθηειεί έλα πεξηβάιινλ πξνζνκνίσζεο εληνιψλ ηεο γιψζζαο πξνγξακκαηηζκνχ LOGO. Έηζη ν ρξήζηεο θαζνδεγεί ην Ονκπφη απφ ηνλ ειεθηξνληθφ ππνινγηζηή θαη έρεη ηε δπλαηφηεηα λα παξαθνινπζεί απηά πνπ θάλεη ην ξνκπφη ζην πάησκα θαη πάλσ ζηελ νζφλε ηνπ κέζα απφ ην πεξηβάιινλ πξνζνκνίσζεο ηνπ ινγηζκηθνχ. Νη καζεηέο βίσζαλ έλα εληειψο λέν ηξφπν αλαθάιπςεο ηεο γλψζεο κέζα απφ ηελ ζπλεξγαηηθή κάζεζε. Σξεζηκνπνίεζαλ ηνλ ππνινγηζηή θαη ηηο λέεο ηερλνινγίεο ζαλ εξγαιείν γηα λα θηηάμνπλ δηθά ηνπο πξάγκαηα. Αλαθάιπςαλ ζηελ πξάμε ηελ εθαξκνγή ησλ ζεηηθψλ επηζηεκψλ, ησλ καζεκαηηθψλ ηεο πιεξνθνξηθήο πάλσ ζε κία ηερλνινγηθή θαηαζθεπή. Ξξνβιεκαηίζηεθαλ κε πην ηξφπν ζα μεπεξάζνπλ δηάθνξα πξνβιήκαηα εθαξκφδνληαο ζηελ πξάμε ηα βήκαηα επίιπζεο πξνβιεκάησλ πνπ είραλ δηδαρζεί ζην κάζεκα ηεο ΡΔΣΛΝΙΝΓΗΑΠ ΔΞΗΘΝΗΛΥΛΗΥΛ θαη κε ηελ θαληαζία θαη ηνλ ελζνπζηαζκφ πνπ ηνπο δηέθξηλε έδσζαλ ζην έξγν ηελ δηθή ηνπο ζθξαγίδα πξνηείλνληαο θαη πινπνηψληαο δηθνχο ηνπο ζηφρνπο. Ζ αλάπηπμε απηνχ ηνπ πξνγξάκκαηνο ζε ζπλεξγαζία κε ηελ ΡΔΣΛΝΚΑΘΔΗΑ ΗV έζεζε κία ζεηξά απφ λέεο πξνθιήζεηο θαη δπζθνιίεο, αιιά πξφζθεξε θαη έλα εθηελέο θάζκα λέσλ επθαηξηψλ κε πξαγκαηηθή εθπαηδεπηηθή θαη θνηλσληθή αμία γηα ηνπο ζπκκεηέρνληεο. Ζ φιε πξνζπάζεηα απνηέιεζε έλα «άλνηγκα ηνπ εθπαηδεπηηθνχ νξγαληζκνχ θαη θπξίσο ηνπ ζρνιείνπ ζηελ θνηλσλία» (Αζαλαζνχια-Οέππα θ.α. 1999). Βηψζεθε ην πξφγξακκα απηήο ηεο εξγαζίαο ζαλ έλα ηαμίδη πνπ είρε θαη δπζθνιίεο, αιιά θπξίσο ηελ νκνξθηά ηεο αλαδήηεζεο. Πρεηηθφ πιηθφ κε ην project Ονκπνηηθή LOGO Σειψλα βξίζθεηαη δεκνζηεπκέλν ζηνλ δηθηπαθφ ηφπν 59

61 Δπηζθφπεζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ πεξηβαιιφλησλ πξνγξακκαηηζκνχ Ζ/, Γ. Φεζάθεο, Α. Γεκεηξαθνπνχινπ, 5ν Ππλέδξην ΔΡΞΔ, Θεζζαινλίθε, 5-8 Νθησβξίνπ 2006 Γηα ηελ εηζαγσγή ζηνλ πξνγξακκαηηζκφ ησλ Ζ/ ζπρλά ρξεζηκνπνηνχληαη επαγγεικαηηθά πεξηβάιινληα αλάπηπμεο εθαξκνγψλ πνπ δελ έρνπλ ζρεδηαζηεί γηα δηδαζθαιία ηδηαίηεξα γηα λεαξέο ειηθίεο. Πηελ παξνχζα εξγαζία γίλεηαη επηζθφπεζε πεξηβαιιφλησλ εθπαίδεπζεο ζηνλ πξνγξακκαηηζκφ Ζ θαη πξνηείλεηαη έλα ζχζηεκα ηαμηλφκεζεο. Νη πξνηεηλφκελεο θαηεγνξίεο πξνβάιινληαη ζε δηάθνξεο δηαζηάζεηο φπσο ηα ππνδείγκαηα πξνγξακκαηηζκνχ θαη νη ειηθηαθέο πεξίνδνη εθαξκνγήο. Πηφρνο ηεο εξγαζίαο ήηαλ ε ππνζηήξημε ηνπ δηδαθηηθνχ ζρεδηαζκνχ γηα ηνλ πξνγξακκαηηζκφ θαη ηηο δηαζεκαηηθέο εθαξκνγέο ηνπ θαζψο θαη ε επηθαηξνπνίεζε ηνπ πξνζαλαηνιηζκνχ ησλ ζρεηηθψλ εξεπλψλ. Πηελ παξνχζα εξγαζία παξνπζηάζηεθαλ ζπλνπηηθά νη θαηεγνξίεο πνπ αλαιχζεθαλ ζηα πξνεγνχκελα, πξνβάιινληαο δηαζηάζεηο πνπ βνεζνχλ ζηνλ εθπαηδεπηηθφ ζρεδηαζκφ. Πην παξαθάησ ζρήκα εκθαλίδεηαη δηάγξακκα κε ηηο θαηεγνξίεο θαη ραξαθηεξηζηηθνχο αληηπξνζψπνπο γηα θάζε κηα. Ρν δηάγξακκα εζηηάδεη θπξίσο ζηα εθπαηδεπηηθά πεξηβάιινληα θαη θαζηζηά θαλεξή ηελ απμεκέλε αληηπξνζψπεπζε ηεο νηθνγέλεηαο LOGO. Θαηεγνξηνπνίεζε ησλ πεξηβαιιφλησλ εηζαγσγήο ζηνλ πξνγξακκαηηζκφ. 60

62 Πηνλ παξαθάησ πίλαθα εκθαλίδνληαη ηα πεξηβάιινληα εθπαίδεπζεο ζηνλ πξνγξακκαηηζκφ θαη νη αληίζηνηρεο ειηθίεο πνπ ελδείθλπηαη λα εθαξκνζηνχλ. Ζ ειηθηαθή αληηζηνίρηζε είλαη ελδεηθηηθή θαη βαζίδεηαη ζηηο πξνηάζεηο ησλ θαηαζθεπαζηψλ θαη ζηηο εθηηκήζεηο ησλ ζπγγξαθέσλ. Απφ ηνλ πίλαθα θαίλεηαη φηη, ε νηθνγέλεηα ηεο LOGO θαιχπηεη φιεο ηηο ειηθίεο ηεο πξσηνβάζκηαο θαη δεπηεξνβάζκηαο εθπαίδεπζεο. Ξίλαθαο : Ζιηθίεο εθαξκνγήο ησλ πεξηβαιιφλησλ εηζαγσγήο ζηνλ πξνγξακκαηηζκφ. Απφ ηελ επηζθφπεζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ πεξηβαιιφλησλ γηα ηνλ πξνγξακκαηηζκφ δηαπηζηψλεηαη πνηθηιία δηαζέζηκσλ ζπζηεκάησλ πνπ κπνξνχλ λα θαιχςνπλ φιν ην θάζκα ησλ καζεηηθψλ ειηθηψλ θαζψο θαη ηα πην ζπλεζηζκέλα είδε θαη ηηο γλσζηέο γιψζζεο πξνγξακκαηηζκνχ. Θάζε πεξηβάιινλ πηνζεηεί δηαθνξεηηθφ κνληέιν γηα ηελ δηαδηθαζία θαη ηνλ ζθνπφ ηνπ πξνγξακκαηηζκνχ κε απινχζηεξν απηφ ησλ πεξηεγεηψλ θαη πνιππινθφηεξν απηφ ηεο εθπαηδεπηηθήο ξνκπνηηθήο. Απφ ηελ επηζθφπεζε θαίλεηαη φηη ηα εθπαηδεπηηθά πεξηβάιινληα δηαθέξνπλ ζεκαληηθά κεηαμχ ηνπο ζην ππφδεηγκα πξνγξακκαηηζκνχ θαη επνκέλσο ζηελ αθαηξεηηθή εηθφλα πνπ παξέρνπλ ζηνπο καζεηέο-πξνγξακκαηηζηέο γηα ην ζχζηεκα πνπ ζα εθηειέζεη ηα πξνγξάκκαηα. Ζ εμέιημε ησλ πεξηβαιιφλησλ πξνγξακκαηηζκνχ γίλεηαη κε ηελ εηζαγσγή λέσλ επηπέδσλ ινγηζκηθήο ππνδνκήο πνπ απνκαθξχλνπλ ηνλ πξνγξακκαηηζηή απφ ηελ κεραλή. Ρα εθπαηδεπηηθά πεξηβάιινληα πξνγξακκαηηζκνχ εηζάγνπλ έηζη λέεο δηαζηάζεηο ζην δήηεκα ηεο δηδαθηηθήο ηνπ πξνγξακκαηηζκνχ πνπ 61

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ηότοι εργαζηηρίοσ ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ ζα παξνπζηαζηνύλ βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ησλ Windows XP πνπ ζρεηίδνληαη

Διαβάστε περισσότερα

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger Κεθάλαιο 1 Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ΠΛΑΝΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Κεθάιαην 1: Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Σπγγξαθείο: Δξ. Andrea Grimm, Δξ.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2 ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ Τν Σρήκα 1 δείρλεη ηελ αιιαγή ηεο ζηάζκεο ηεο Λίκλεο Τζαλη, ζηε Σαράξα ηεο Βόξεηαο Αθξηθήο. Η Λίκλε Τζαλη εμαθαλίζηεθε ηειείσο γύξσ ζην 20.000 π.χ., θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ηειεπηαίαο επνρήο ησλ

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Φξεζηκόηεηα καζεκαηηθώλ Αξρή θαηακέηξεζεο Όζα έδσζαλ νη Έιιελεο... Τξίγσλνη αξηζκνί Τεηξάγσλνη αξηζκνί Δπηκήθεηο αξηζκνί Πξώηνη αξηζκνί Αξηζκνί κε μερσξηζηέο ηδηόηεηεο Γίδπκνη πξώηνη

Διαβάστε περισσότερα

Μεηαπηπρηαθή δηαηξηβή

Μεηαπηπρηαθή δηαηξηβή ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΖ ΚΑΛΧΝ ΚΑΗ ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΧΝ ΣΔΥΝΧΝ Μεηαπηπρηαθή δηαηξηβή ΣΑ TABLETS Χ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΔΡΓΑΛΔΗΟ ΣΟ ΝΖΠΗΑΓΧΓΔΗΟ ΓΗΑ ΣΖΝ ΔΝΗΥΤΖ ΤΝΔΡΓΑΣΗΚΧΝ ΓΡΑΣΖΡΗΟΣΖΣΧΝ ΜΑΘΖΜΑΣΗΚΧΝ Έιελα Κσλζηαληίλνπ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2 ΣΡΙΓΩΝΟΜΔΣΡΙΚΔ EΞΙΩΔΙ Πνηα παξαδείγκαηα εμηζώζεσλ ή θαη πξνβιεκάησλ πηζηεύεηαη όηη είλαη θαηάιιεια γηα ηελ επίιπζε ηνπο θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο κέζα ζηελ ηάμε; 1 ε ΓΙΓΑΚΣΙΚΗ ΩΡΑ Α.

Διαβάστε περισσότερα

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12 Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 11-12 Project 6: Ταμίδη κε ηε Μεραλή ηνπ Φξόλνπ Υπεύζπλνη Καζεγεηέο: Ε. Μπηιαλάθε Φ. Αλησλάηνο Δρώηηζη 3: Πνηα από ηα παξαθάησ ΜΜΕ ηεξαξρείηε από πιεπξάο ζεκαζίαο;

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι ηα Δθπαηδεπηήξηα Πάλνπ ππνζηεξίδνπκε ηελ άπνςε όηη ην «αεηθόξν ζρνιείν» είλαη έλα όξακα εθηθηό. Η εθπαίδεπζε γηα ηελ αεηθνξία δελ είλαη κάζεκα, αιιά

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 Βάσεις Δεδομέμωμ Εξγαζηήξην V Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 2 Σκοπός του 5 ου εργαστηρίου Σθνπόο απηνύ ηνπ εξγαζηεξίνπ είλαη: ε κειέηε ζύλζεησλ εξσηεκάησλ ζύλδεζεο ζε δύν ή πεξηζζόηεξεο ζρέζεηο ε κειέηε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Σχολικό έτος: 2011-2012 Καθηγήτριες: Κεφαλληνού Λουκία- Καλλία Αθηνά ΙΙ. ΟΙ ΑΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΠΟ ΣΟΤ ΠΡΟΙΣΟΡΙΚΟΤ ΥΡΟΝΟΤ ΕΩ ΚΑΙ ΣΟ Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ 1. ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ 1.Απηόο πνπ ζα αλαγλσξηζηεί απνπζηάδεη γηα πνιύ θαηξό. 2.Δπηζηξέθεη κε πιαζηή ηαπηόηεηα ή κεηακνξθσκέλνο. 3.Απνκνλώλνληαη ηα δύν πξόζσπα 4.Άξζε κεηακόξθσζεο 5.Απνθάιπςε 6.Ακθηβνιίεο-απνδεηθηηθά

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα!

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Cpyright 2013 Λόγος & Επικοινωνία // All rights Reserved Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Αυηό ηο παιχνίδι έχει ζηόχους: 1. ηελ εθγύκλαζε ηεο αθνπζηηθήο κλήκεο ησλ παηδηώλ 2. ηελ εμάζθεζε ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

Μορθές Κακόβοσλοσ Κώδικα (Malicious Code)

Μορθές Κακόβοσλοσ Κώδικα (Malicious Code) Μορθές Κακόβοσλοσ Κώδικα (Malicious Code) Page 1 Υποπλοίαρτος Ν. Πεηράκος ΠΝ Αηδένηα Γνύξεηνη Ίππνη (Trojan Horses) Ινί (Viruses) Worms Root-kit Page 2 Γνύξεηνο Ίππνο (Trojan Horse) Οξηζκόο: Πξόγξακκα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά:

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά: ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ Η Μηκή θαη ν Νηίλνο αλαξσηήζεθαλ πνην αληειηαθό πξντόλ παξέρεη ηελ θαιύηεξε πξνζηαζία ζην δέξκα ηνπο. Τα αληειηαθά πξντόληα έρνπλ έλα δείθηε αληειηαθήο πξνζηαζίαο (SPF), ν νπνίνο δείρλεη πόζν

Διαβάστε περισσότερα

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H )

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H ) Ξ G O O G L E S C H O L A R Α Ο Ξ Ε Κ Ε Θ Λ Θ Α Λ Η Τ Α Μ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η Ρ Οξαγκαηνπνηώληαο αλαδήηεζε ζην GoogleScholar (http://scholar.google.com/) ν ρξήζηεο κπνξεί λα εληνπίζεη πιηθό αθαδεκαϊθνύ θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP 1 ΜΑΘΗΜΑ 6 ο Προγράμμαηα θωηογραθικών μηχανών Επιλογέας προγραμμάηων Μαο δίλεη ηε δπλαηόηεηα λα ειέγμνπκε ην άλνηγκα δηαθξάγκαηνο θαη

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο:

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Σύνθεζη ηαλανηώζεων Α. Σύλζεζε δύν α.α.η ηεο ίδιας ζστνόηηηας Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Η απνκάθξπλζε

Διαβάστε περισσότερα

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots)

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) 1.1 Σςνοπτική Πεπιγπαυή Hot Spots Σα ζεκεία αζύξκαηεο πξόζβαζεο πνπ επηιέρζεθαλ αλαθέξνληαη ζηνλ επόκελν πίλαθα θαη παξνπζηάδνληαη αλαιπηηθά ζηηο επόκελεο παξαγξάθνπο.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ.

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ. ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΟΑIΤΜΘΔΘ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ 11V11 ΗΚΘΙΘΑ 6-10 ΤΠΞΜΩΜ ΛΕΘΞΜΕΙΗΛΑΑ ΞΣ ΟΑΘΤΜΘΔΘΞΣ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ ΓΘΑ ΟΑΘΙΕΡ ΗΚΘΙΘΑΡ 6-10 ΕΩΜ Η ΔΘΑΔΠΞΛΗ ΑΟΞ Η ΛΘΑ ΕΡΘΑ ΡΗΜ ΑΚΚΗ ΕΘΜΑΘ ΛΕΓΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία

Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία λεαληθήο επηρεηξεκαηηθφηεηαο Η αξρηηεθηνληθή ηεο πξώηεο επηρείξεζεο Δπηρεηξεκαηηθή ΙΓΔΑ Ο ΔΠΙΥΔΙΡΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Καηαζθεπάδνπκε έλα νγθνκεηξηθό δνρείν από πιαζηηθό κπνπθάιη λεξνύ

Διαβάστε περισσότερα

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Stylianos Kalaitzis Μνλνϋβξηδηζκνο 1 Γπν γνλείο, εηεξόδπγνη γηα ηνλ αιθηζκό θάλνπλ παηδηά. Πνία ε πηζαλόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε.

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε. ΑΝΟΙΓΜΑ ΝΔΑ ΥΡΗΗ 1. Γεκηνπξγείηε ηε λέα ρξήζε από ηελ επηινγή «Παξάκεηξνη/Παξάκεηξνη Δηαηξίαο/Γηαρείξηζε Δηαηξηώλ». Πιεθηξνινγείηε ηνλ θσδηθό ηεο εηαηξίαο ζαο θαη παηάηε Enter. Σηελ έλδεημε «Υξήζεηο» παηάηε

Διαβάστε περισσότερα

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67)

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Γηα λα επαλαθέξεηε ην FritzBox Fon WLAN 7140 ζηηο πξνεπηιεγκέλεο ηνπ ξπζκίζεηο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 1. ρεδίαζε πλδπαζηηθνύ Κπθιώκαηνο Έλα ζπλδπαζηηθό θύθισκα (Κ) έρεη ηξεηο εηζόδνπο A, B θαη C θαη κία έμνδν Y Y=A B+AC Να θαηαζθεπάζεηε ην ράξηε Karnaugh. B 0

Διαβάστε περισσότερα

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ ΤΕΙ Δσηικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομητανικού Στεδιαζμού Εργαζηήριο C 3 www.c3.teiwm.gr C 3 LAB www.c3.teiwm.gr 1 Εηζαγσγή Πεπιεσόμενα ύκβνια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΠΡΟΒΛΗΜΑ Σε έλα ηνπξλνπά βόιετ δήισζαλ ζπκκεηνρή νκάδεο Γπκλαζίσλ ηεο Κύπξνπ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΘΔΜΑ Α Α1. α. Σ β. Σ γ. Λ δ. Λ ε. Λ ζη. Σ Α2. Γ Α3. 1. γ 2. ε 3. δ 4. α Β1. ΘΔΜΑ Β Οη ηειηθνί ππνινγηζηέο παίξλνπλ απνθάζεηο δξνκνιόγεζεο κόλν γηα ηα δηθά ηνπο απηνδύλακα

Διαβάστε περισσότερα

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη ΔΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΑ ΘΔΜΑΣΑ ΣΟ ΓΙΑΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΙΜΟ Μάρτιος 0 ΘΔΜΑ Να ππνινγίζεηε ηα όξηα: i ii lim 0 0 lim iii iv lim e 0 lim e 0 ΘΔΜΑ Γίλεηαη ε άξηηα ζπλάξηεζε '( ) ( ) γηα θάζε 0 * : R R γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ 1) Υξηζηνπγελληάηηθα ειαηάθηα θάξηα ή θαδξάθη θάξηα ή θαδξάθη Τιηθά πνπ ζα ρξεηαζηνύκε: Υαξηί θάλζνλ καύξν γηα ην θόλην, πξάζηλν γηα ηα ειαηάθηα, θόθθηλν γηα ηα αζηεξάθηα Απιό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ β. ΣΟ ΠΝΕΤΜΑΣΙΚΟ ΜΑ ΚΕΝΣΡΟ γ. Η ΠΑΝΟΡΑΜΙΚΗ ΘΕΗ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ. Η Εθθιεζία ηνπ ρσξηνύ καο, ε Αγία Άλλα, είλαη θηηζκέλε πξηλ πνιιά

Διαβάστε περισσότερα

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ»

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη Ανθρώπινου Δυναμικοφ «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» Εταιρεία Ένταςησ Γνώςησ Αριςτοτελείου Πανεπιςτημίου Θεςςαλονίκησ Δια Βίου Μάθηςη Νόκνο:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ

ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ Α. Αεπόβια ικανόηηηα: ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ 1. Φόλλοος ζηα δύο καλάθια: νη αζιεηέο είλαη απέλαληη από ηα ηακπιώ ζε δπν γξακκέο. Οη πξώηνη έρνπλ από κηα κπάια. Με ην ζύλζεκα θάλνπλ θόιιννπ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΕΛΕΓΚΤΕΣ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΕΛΕΓΚΤΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΕΛΕΓΚΤΕΣ Η ζεκεξηλή ξαγδαία εμέιημε ηεο ηερλνινγίαο ηεο κηθξνειεθηξνληθήο επέηξεςε ηελ θαηαζθεπή εηδηθώλ νινθιεξσκέλσλ θπθισκάησλ απνζήθεπζεο δεδνκέλσλ θαη πιεξνθνξηώλ θαηαιακβάλνπλ

Διαβάστε περισσότερα

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2 TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 Δημιουργία σελίδων και βιβλίων Έλα θαηλνύξην βηβιίν πεξηέρεη κία άδεηα ζειίδα κε έλα άδεην background. Δελ κπνξνύκε λα μερσξίζνπκε

Διαβάστε περισσότερα

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ.

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Μονοψϊνιο Ολιγοψώνιο Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Οπιακή αξία Δπηπξόζζεηα νθέιε από ηελ ρξήζε/θαηαλάισζε κηαο επηπξόζζεηε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Εισαγωγή στη Φωτογραυία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Εισαγωγή στη Φωτογραυία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Εισαγωγή στη Φωτογραυία Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP 1 ΜΑΘΗΜΑ 3 ο ΚΛΕΙΣΡΟ ΣΑΥΤΣΗΣΑ ΚΛΕΙΣΡΟΤ-ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΑΣΑΛΛΗΛΗ ΣΑΥΤΣΗΣΑ Σι είναι υωτογραυική μητανή; Από πνηα κέξε απνηειείηαη: 1. Φαθό

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα.

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα. Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα Γηαθξάγκαηα Δξγαιεία Καηαζθεπέο 2 Η θαηαζθεπή πεξηγξάθεηαη ζηελ αληίζηνηρε ελόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ ΠΑΙΓΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΚΤΠΡΟΤ Πξόγξακκα Δπηκόξθσζεο Τπνςεθίσλ Καζεγεηώλ Σερλνινγίαο Γελάξεο 2011 ΗΛΔΚΣΡΟΝΙΚΑ Ι (Ύιε Γπκλαζίνπ) Διδάσκων: Σαββίδης Σάββας Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ Σν ζύγρξνλν πξόηππν αληηκεηώπηζεο ηεο ηεξεδόλαο ελειίθσλ δελ εζηηάδεηαη κόλν ζηελ απνθαηάζηαζε ησλ ηεξεδνληθώλ βιαβώλ πνπ έρνπλ εθδεισζεί, αιιά έρεη

Διαβάστε περισσότερα

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα «ην θνηλό θαη ην θύξην» (Γ.νισκόο) γηα λα ρηίδω πάληα κε ηνλ ίδηνλε ηξόπν, κε ηηο ίδηεο θαηαζθεπαζηηθέο θαη πιαζηηθέο πξννπηηθέο, κε ηελ ίδηαλε πάληνηε πίζηε θαη αγάπε.. Α.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ Συστήματα Αρίθμησης Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ 1 Ειζαγωγή Τν bit είλαη ε πην βαζηθή κνλάδα κέηξεζεο. Είλαη κία θαηάζηαζε on ή off ζε έλα ςεθηαθό θύθισκα. Άιιεο θνξέο είλαη κία θαηάζηαζε high ή low voltage

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΛΕΣ WINDOWS ΚΑΙ UNIX

ΕΝΤΟΛΕΣ WINDOWS ΚΑΙ UNIX ΕΝΤΟΛΕΣ WINDOWS ΚΑΙ UNIX Σηότοι εργαζηηρίοσ Σην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ, νη θνηηεηέο ζα εμνηθεησζνύλ κε βαζηθέο εληνιέο δηθηπαθώλ πξσηνθόιισλ νη νπνίεο βξίζθνπλ εθαξκνγή ζε πεξηβάιινληα Windows

Διαβάστε περισσότερα

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) =

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) = ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 9. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(,y) = y.. Να ππνινγηζηνύλ ηα νινθιεξώκαηα: a) ln b) a) 3cos b) e sin 4. Να ππνινγηζηεί ην νινθιήξσκα: S ( y) 3

Διαβάστε περισσότερα

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Εηζαγσγή Οη ηερληθέο ζπληήξεζεο ηξνθίκσλ έρνπλ ζθνπό : α) λα παξεκπνδίζνπλ αλεπηζύκεηεο κεηαβνιέο ζηα ραξαθηεξηζηηθά (γεύζε - ρξώκα -

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1382/153 1. Καη όηαλ έγηλε ε ππνρώξεζε αξγά ην απόγεπκα, επεηδή θνβήζεθαλ νη νιηγαξρηθνί κήπσο νη δεκνθξαηηθνί, αθνύ θάλνπλ επίζεζε, θαηαιάβνπλ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000.

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000. ΔΕΟ 13 Ποσοτικές Μέθοδοι Σσνάρηηζη Κόζηοσς C(), μέζο κόζηος C()/. Παράδειγμα 1 Μηα εηαηξεία δαπαλά γηα θάζε πξντόλ Α πνπ παξάγεη 0.0 λ.κ. Τα πάγηα έμνδα ηεο εηαηξείαο είλαη 800 λ.κ. Ζεηείηαη 1) Να πεξηγξάςεηε

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD

Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD Γηα ηε δηεπθόιπλζή ζαο θαηά ην switch-off ηεο πεξηνρήο ηεο Πεινπνλλήζνπ έρνπκε πξνζζέζεη ζηνπο ςεθηαθνύο καο δέθηεο κία λέα,

Διαβάστε περισσότερα

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Οη Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα εθαξκόδνληαη γηα ηελ απνξξνθνύκελε ελέξγεηα από Αηνιηθά Πάξθα πνπ είλαη ζπλδεδεκέλα ζην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ Εδώ ζα ππνινγίζνπκε ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier κεξηθώλ αθόκα ζεκάησλ, πξνζπαζώληαο λα μεθηλήζνπκε από ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier γλσζηώλ ζεκάησλ

Διαβάστε περισσότερα

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861 Οπγάνωζη και διοίκηζη ηοςπιζηικών επισειπήζεων (ξενοδοσεία, ηοςπιζηικά γπαθεία ) Α) ΑΔΙ ΣΔΙ και Β) ΑΠΟΦΟΙΣΟΙ ΤΠΟΥΡΔΩΣΙΚΗ ΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ και ΜΔΣΑΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ Ρν πξόγξακκα απηό ζρεδηάζηεθε γηα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1379/50 1. Όηαλ ινηπόλ ήξζαλ [νη πξέζβεηο ζηελ Αζήλα], αθνύ ζπλέιαβαλ νη Αζελαίνη θαη ηνπο πξέζβεηο σο ππνθηλεηέο ζηάζεο θαη όζνπο έπεηζαλ [νη πξέζβεηο], ηνπο ζπγθέληξσζαλ γηα αζθάιεηα ζηελ Αίγηλα.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ. Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ. Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ Αργσρώ Ιωάννοσ Λεμεσός 2012 ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο

Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο Τν crossover καλώδιο ρξεζηκνπνηείηαη γηα λα ζπλδεζνύλ δπν ππνινγηζηέο κεηαμύ ηνπο θαη αλ θηηάμνπλ έλα κηθξό ηνπηθό δίθηπν(lan). Έλα LAN κπνξεί λα είλαη ηόζν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KRNUGH Γηα λα θάλνπκε απινπνίεζε κηαο ινγηθήο ζπλάξηεζεο κε πίλαθα (ή ράξηε) Karnaugh αθνινπζνύκε ηα παξαθάησ βήκαηα:. Η ινγηθή ζπλάξηεζε ζα πξέπεη λα είλαη ζε πιήξε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_3207/391 1. Τελ άιιε κέξα νη Τξηάθνληα, πνιύ ηαπεηλσκέλνη θαη ληώζνληαο εγθαηαιειεηκκέλνη, ζπγθεληξώζεθαλ ζην ρώξν ησλ ζπλεδξηάζεσλ παξάιιεια, νη «ηξεηο ρηιηάδεο», ζε όια ηα ζεκεία όπνπ είραλ ηνπνζεηεζεί,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1 ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ Πνιινί άλζξσπνη πηζηεύνπλ όηη ν άλεκνο ζα έπξεπε λα αληηθαηαζηήζεη ην πεηξέιαην θαη ην θάξβνπλν σο πεγή ελέξγεηαο γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηζκνύ. Οη θαηαζθεπέο πνπ θαίλνληαη ζηελ εηθόλα είλαη

Διαβάστε περισσότερα

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία ΧΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ Α.Ε Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία Πνηνί είκαζηε Η ΜΙΝΔΡΑΛ ΥΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΣΑ Α.Δ. μεθίλεζε ηελ πνξεία ηεο ην 1976. Από ηελ αξρή ζπλεξγαζηήθακε κε πξωηνπόξνπο εηαηξείεο ζηνλ

Διαβάστε περισσότερα

Οη πην γλσζηέο κνξθέο Pervasive παηρληδηώλ είλαη ηα Location Based Games, Augmented Reality Games θαη Mixed Reality Games.

Οη πην γλσζηέο κνξθέο Pervasive παηρληδηώλ είλαη ηα Location Based Games, Augmented Reality Games θαη Mixed Reality Games. Pervasive Games Pervasive games Τν ζπγθεθξηκέλν είδνο παηρληδηώλ ζηεξίδεηαη ζηελ αλάγλσζε ησλ παξακέηξσλ ηνπ πεξηβάιινληνο (Context) ηνπ ρξήζηε ησλ νπνίσλ ηα απνηειέζκαηα ρξεζηκνπνηεί ζηνπο θαλόλεο θαη

Διαβάστε περισσότερα

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική Δίζηε μησανικόρ διοίκηζηρ μεγάληρ καηαζκεςαζηικήρ εηαιπείαρ και καλείζηε να ςλοποιήζεηε ηο έπγο πος πεπιγπάθεηαι από ηον Πίνακα 1. Κωδ.

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Εθνικό Συνέδριο «Γεωθερμική Ηλεκτροπαραγωγή» Ξενοδοχείο Divani Caravel Αθήνα 20 Νοεμβρίου 2013 Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Α.Μπένου, Ι. Χωροπανίτης Τμήμα Γεωθερμικής Ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 Σν ΚΔ.ΔΛ.Π.ΝΟ., Γξαθείν Θεζζαινλίθεο θαη ε Γηεύζπλζε Γεκόζηαο Τγείαο ηεο

Διαβάστε περισσότερα

HYUNDAI. Η δηαγλσζηηθή θίζζα ησλ Hyundai έρεη 12 επαθέο θαη ηνπνζεηείηαη ζηνλ ρώξν ηνπ θηλεηήξα

HYUNDAI. Η δηαγλσζηηθή θίζζα ησλ Hyundai έρεη 12 επαθέο θαη ηνπνζεηείηαη ζηνλ ρώξν ηνπ θηλεηήξα HYUNDAI ηα κνληέια ηεο Hyundai ππάξρνπλ ηέζζεξεηο δηαθνξεηηθνί ζπλδπαζκνί θσδηθώλ βιάβεο: κνλνςήθηνη, δηςήθηνη ηεηξαςήθηνη θαη θσδηθνί πνπ αθνινπζνύλ ηα πξσηόθνιια EOBD. Γιαγνωζηική Φίζζα Η δηαγλσζηηθή

Διαβάστε περισσότερα

Πνηα λνκίδεηο όηη ζα είλαη ε ζπλνιηθή αληίζηαζε κηαο ζπλδεζκνινγίαο δύν αληηζηαηώλ ζπλδεδεκέλεο ζε ζεηξά; Γηαηί;...

Πνηα λνκίδεηο όηη ζα είλαη ε ζπλνιηθή αληίζηαζε κηαο ζπλδεζκνινγίαο δύν αληηζηαηώλ ζπλδεδεκέλεο ζε ζεηξά; Γηαηί;... ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Ιζοδύναμη ανηίζηαζη ζύνδεζηρ ανηιζηαηών Η δηδαζθαιία ηεο ηζνδύλακεο αληίζηαζεο γηα ζύλδεζε αληηζηαηώλ ζε ζεηξά θαη παξάιιεια ππάξρεη ζην Αλαιπηηθό Πξόγξακκα Σπνπδώλ ζηα καζήκαηα Φπζηθήο

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Οδηγίες για ηη διδαζκαλία ηων θιλολογικών μαθημάηων ζηο Ενιαίο Λύκειο (απόζπαζμα) Αθήνα 2001 ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ Α. Τν πεξηερόκελν ηεο πεξίιεςεο (0-12

Διαβάστε περισσότερα

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ 10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ Σσποποιημένες παροτές ΥΣ Γηα ηελ ειεθηξνδόηεζε θάζε εζωηεξηθήο εγθαηάζηαζεο θαηαζθεπάδεηαη κία από ηηο «ηππνπνηεκέλεο» παξνρέο πνπ αλαθέξνληαη παξαθάηω. Γηα θάζε ηππνπνηεκέλε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΓΑΙΑ ΣΡΙΣΟΤ ΣΡΙΜΗΝΟΤ ΣΗΝ ΟΓΤΔΙΑ

ΔΡΓΑΙΑ ΣΡΙΣΟΤ ΣΡΙΜΗΝΟΤ ΣΗΝ ΟΓΤΔΙΑ ΔΡΓΑΙΑ ΣΡΙΣΟΤ ΣΡΙΜΗΝΟΤ ΣΗΝ ΟΓΤΔΙΑ Α.Να γξάςεηε ηα ηππηθά ζηάδηα ηεο αλαγλώξηζεο ζηελ Οδύζζεηα. Το θέμα της αναγνώρισης είναι συχνό, ιδιαίτερα στις τελευταίες ραψωδίες του έπους, δηλαδή από τότε που ο Οδυσσέας

Διαβάστε περισσότερα

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Α ο υ ι ς ε κ ς ξ μ ι κ ή ρ ύ μ θ ε ρ η 6 Τ ξ μ έ α π ΘΘΘ, X ώ ο ξ π κ α ι Δ π ι κ ξ ι μ χ μ ί α Η έ μ α : Διδάρκξμςεπ: Τξ εύοξπ ςξσ ξοίξσ Ιεοαμεικόπ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Θεματικές Ενότητες 1. Απιέο έλλνηεο θβαληηθήο κεραληθήο θαη ην ζύζηεκα δύν θβαληηθώλ θαηαζηάζεωλ. 2. Qubit θαη θβαληηθόο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Διζαγφγή ζηη Φφηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Διζαγφγή ζηη Φφηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Διζαγφγή ζηη Φφηογραθία Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP ΜΑΘΗΜΑ 1 ον ΔΙΑΓΩΓΗ ΣΟ ΧΔΙΡΙΜΟ ΣΗ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΚΗ ΜΗΧΑΝΗ Δξαζηηέρλεο Φσηνγξαθίδσ Σι είναι θφηογραθική μητανή; Από πνηα κέξε απνηειείηαη:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΣΑ Ο πολσμεριζμός Πολσμεριζμός είναι η τημική ανηίδραζη καηά ηην οποία πολλά μόρια ίδιων ή διαθορεηικών οργανικών ενώζεων, ποσ ονομάζονηαι μονομερή, ενώνονηαι και ζτημαηίζοσν

Διαβάστε περισσότερα

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Ναηαιία Σπαλνύ, spanou@igme.gr & natspanou@gmail.com Τερληθόο Γεσιόγνο (M.Sc.) Πεξηγξαθή Χάξηεο ρσξηθήο θαηαλνκήο

Διαβάστε περισσότερα

Χρονική ζήμανζη Δπώνσμο 10/8/2014 8:34:45 ΑΡΖΒΑΗΛΔΗΟΤ ΥΑΡΑΛΑΜΠΟ 10/8/2014 11:02:50 Γνκνπρηζή Διέλε 10/9/2014 11:55:41 Σδειέπε Αλαζηαζία 10/9/2014

Χρονική ζήμανζη Δπώνσμο 10/8/2014 8:34:45 ΑΡΖΒΑΗΛΔΗΟΤ ΥΑΡΑΛΑΜΠΟ 10/8/2014 11:02:50 Γνκνπρηζή Διέλε 10/9/2014 11:55:41 Σδειέπε Αλαζηαζία 10/9/2014 Χρονική ζήμανζη Δπώνσμο Όνομα 10/8/2014 8:34:45 ΑΡΖΒΑΗΛΔΗΟΤ ΥΑΡΑΛΑΜΠΟ 10/8/2014 11:02:50 Γνκνπρηζή Διέλε 10/9/2014 11:55:41 Σδειέπε Αλαζηαζία 10/9/2014 15:00:19 Λαηίλεο Αλδξέαο 10/9/2014 17:59:31 ΜΑΓΔΜΣΕΟΓΛΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ

Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ ΣΜΖΜΑ ΓΔΩΛΟΓΗΑ ΔΡΓΑΣΖΡΗΟ ΣΔΥΝΗΚΖ ΓΔΩΛΟΓΗΑ ΜΑΘΖΜΑ: ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΓΗΓΑΚΟΝΣΔ: Β. ΥΡΖΣΑΡΑ, Καθ. ΔΞΑΜΖΝΟ: 7 ο Β. ΜΑΡΗΝΟ, Δπ.Καθ. Φεβροσάριος

Διαβάστε περισσότερα

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 10 ε : ΜΗΥΑΝΙΚΗ ΜΔΡΟ Β ΠΙΔΗ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Καξέθια θαθίξε Όξγαλα Τιηθά Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ 1 ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ ΝΟΗΠΚΝΠ 2 Τν πεηξέιαην, πνπ κεξηθέο θνξέο ζηελ θαζεκεξηλή γιώζζα απνθαιείηαη θαη μαύπορ σπςσόρ ή τσάι τος Ρέξαρ, είλαη

Διαβάστε περισσότερα

Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger

Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger 1 θύιιν ζθνιηάηαο 2 πξάζα 150 γξ. bacon 150 γξ. θέηα ΓΧΓΧΝΗ 100 γξ. γξαβηέξα ΓΧΓΧΝΗ 1 θ.ζ. ειαηόιαδν Κόβνπκε ηα πξάζα ζε ιεπηέο ξνδέιεο. Κόβνπκε ην bacon

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΠΑΣΡΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΔΤΣΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ ΕΠΙΜΕΛΗΣΗΡΙΟ ΑΧΑΪΑ. 24 25 26 Απριλίου 2015 κλειςτό γυμναςτήριο «Δημήτρησ Τόφαλοσ»

ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΠΑΣΡΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΔΤΣΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ ΕΠΙΜΕΛΗΣΗΡΙΟ ΑΧΑΪΑ. 24 25 26 Απριλίου 2015 κλειςτό γυμναςτήριο «Δημήτρησ Τόφαλοσ» ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΠΑΣΡΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΔΤΣΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ ΕΠΙΜΕΛΗΣΗΡΙΟ ΑΧΑΪΑ 24 25 26 Απριλίου 2015 κλειςτό γυμναςτήριο «Δημήτρησ Τόφαλοσ» Τν Παλεπηζηήκην Παηξώλ, ην Δπηκειεηήξην Αραΐαο θαη ε Πεξηθέξεηα Γπηηθήο Διιάδαο

Διαβάστε περισσότερα

1. Οδηγίερ εγκαηάζηαζηρ και σπήζηρ έξςπνυν καπηών και τηθιακών πιζηοποιηηικών με σπήζη ηος λογιζμικού Μοzilla Thunderbird

1. Οδηγίερ εγκαηάζηαζηρ και σπήζηρ έξςπνυν καπηών και τηθιακών πιζηοποιηηικών με σπήζη ηος λογιζμικού Μοzilla Thunderbird 1. Οδηγίερ εγκαηάζηαζηρ και σπήζηρ έξςπνυν καπηών και τηθιακών πιζηοποιηηικών με σπήζη ηος λογιζμικού Μοzilla Thunderbird 1.1 Εγκαηάζηαζη ηυν οδηγών ηηρ έξςπνηρ κάπηαρ ζηο λογιζμικό Mozilla Thunderbird

Διαβάστε περισσότερα

ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΔΡΓΑΙΑ. «Ζ Γηδαζθαιία εθπαηδεπηηθήο ξνκπνηηθήο κε ηε ρξήζε κηθξνειεγθηψλ(π.ρ. ARDUINO, PIC)»

ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΔΡΓΑΙΑ. «Ζ Γηδαζθαιία εθπαηδεπηηθήο ξνκπνηηθήο κε ηε ρξήζε κηθξνειεγθηψλ(π.ρ. ARDUINO, PIC)» ΑΝΧΣΑΣΟ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΛΑΡΗΑ ΥΟΛΖ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΧΝ ΔΦΑΡΜΟΓΧΝ ΣΜΖΜΑ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΠΛΖΡΟΦΟΡΗΚΖ ΚΑΗ ΣΖΛΔΠΗΚΟΗΝΧΝΗΧΝ ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΔΡΓΑΙΑ «Ζ Γηδαζθαιία εθπαηδεπηηθήο ξνκπνηηθήο κε ηε ρξήζε κηθξνειεγθηψλ(π.ρ.

Διαβάστε περισσότερα

1. Η απιή αξκνληθή ηαιάλησζε πνπ εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη πιάηνο Α = 20 cm θαη

1. Η απιή αξκνληθή ηαιάλησζε πνπ εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη πιάηνο Α = 20 cm θαη ΛΤΜΔΝΔ ΑΚΖΔΗ ΣΖΝ ΔΤΡΔΖ ΑΡΥΗΚΖ ΦΑΖ 1. Η αιή αξκνληθή ηαιάλησζε ν εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη ιάηνο Α = cm θαη ζρλόηεηα f = 5 Hz. Τε ρξνληθή ζηηγκή = ην κηθξό ζώκα δηέξρεηαη αό ηε ζέζε ανκάθξλζεο

Διαβάστε περισσότερα

Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ ζηεξεή, ζηελ πγξή θαη ζηελ αέξηα.

Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ ζηεξεή, ζηελ πγξή θαη ζηελ αέξηα. Καηαζηάζεηο ηεο ύιεο 1 ΔΚΦΔ ΥΑΝΗΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΟΗ ΦΤΗΚΔ ΔΠΗΣΖΜΔ ΣΖΝ ΠΡΟΥΟΛΗΚΖ ΑΓΧΓΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 1: ΔΗΑΓΧΓΖ ΚΔΦΑΛΑΗΟ 4: ΚΑΣΑΣΑΔΗ ΣΖ ΤΛΖ ΚΑΣΑΣΑΔΗ ΣΖ ΤΛΖ Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ

ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ Μεγάιε επηηπρία ζεκείωζε ε θνηλή εθδήιωζε γηα ηελ θνπή πίηαο γηα ην 2009, ηνπ Παλειιήληνπ πλδέζκνπ Δπηρεηξήζεωλ Πξνζηαζίαο Πεξηβάιινληνο (ΠΑΔΠΠΔ) θαη ηεο Διιεληθήο Δηαηξίαο

Διαβάστε περισσότερα

Παλεπηζηήκην Πεηξαηψο Τκήκα Πιεξνθνξηθήο

Παλεπηζηήκην Πεηξαηψο Τκήκα Πιεξνθνξηθήο Παλεπηζηήκην Πεηξαηψο Τκήκα Πιεξνθνξηθήο Πξφγξακκα Μεηαπηπρηαθψλ Σπνπδψλ «Πξνεγκέλα Σπζηήκαηα Πιεξνθνξηθήο» Μεηαπηπρηαθή Γηαηξηβή Τίηινο Γηαηξηβήο Μοντελοποίηση Χρηστών και Στερεότυπα για Προσαρμοστικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΜΑΚΖΛΝ (κατ. Καθηματικού Δυαρμογών) Δηδηθά Θέκαηα Γηαθξηηώλ Μαζεκαηηθώλ ακθ. 1 ----------- Μεραληθή ησλ ζξαύζεσλ θαη Δξγαζηήξην ΠΒ101, ΠΒ102

ΔΜΑΚΖΛΝ (κατ. Καθηματικού Δυαρμογών) Δηδηθά Θέκαηα Γηαθξηηώλ Μαζεκαηηθώλ ακθ. 1 ----------- Μεραληθή ησλ ζξαύζεσλ θαη Δξγαζηήξην ΠΒ101, ΠΒ102 ΔΘΛΗΘΝ ΚΔΡΠΝΒΗΝ ΞΝΙΡΔΣΛΔΗΝ ΠΣΝΙΖ ΔΦΑΟΚΝΠΚΔΛΩΛ ΚΑΘΖΚΑΡΗΘΩΛ ΘΑΗ ΦΠΗΘΩΛ ΔΞΗΠΡΖΚΩΛ ΑΘΑΓΖΚΑΪΘΝ ΔΡΝΠ 2009-2010 ΡΔΙΗΘΝ ΞΟΝΓΟΑΚΚΑ ΔΞΑΛΑΙΖΞΡΗΘΩΛ ΔΜΔΡΑΠΔΩΛ ΑΘΑΓΖΚΑΪΘΝ ΔΡΝΠ 2009-2010 ΖΚ/ΛΗΑ 1ο - 2ο 2/8/10 ο-4ο 9.00

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43

ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43 ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43 Κα ακαθένεηε 5 εονςπασθέξ πώνεξ θαη κα βνείηε ημ είδμξ ημο μνοθημύ ημοξ πιμύημο. Πμημη πανάγμκηεξ επηηνέπμοκ ηεκ θαηαζθεοή μεγάιςκ ηεπκηθώκ ένγςκ; Ε ελόνολε (ελαγςγή

Διαβάστε περισσότερα

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Μαξία-Ησάλλα Αξγπξνπνύινπ Βαζίιεο Παπιόπνπινο Τνκέαο Ψπρνινγίαο, Παλεπηζηήκην Αζελώλ Αλαθνίλσζε ζην 5 ν Παλειιήλην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ

ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ Σε όια ηα πξνβιήκαηα πνπ ζα αληηκεηωπίζνπκε, ην ειαηήξην ζα είλαη αβαξέο θαη ζα ηθαλνπνηεί ην λόκν ηνπ Hooke (ηδαληθό ειαηήξην), δειαδή ε δύλακε πνπ αζθεί έλα ηδαληθό ειαηήξην έρεη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3: Ζ ΘΔΡΜΟΣΖΣΑ ΓΗΑΓΗΓΔΣΑΗ ΜΔ ΑΚΣΗΝΟΒΟΛΗΑ

ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3: Ζ ΘΔΡΜΟΣΖΣΑ ΓΗΑΓΗΓΔΣΑΗ ΜΔ ΑΚΣΗΝΟΒΟΛΗΑ 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 3: ΘΔΡΜΟΚΡΑΗΑ - ΘΔΡΜΟΣΖΣΑ ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3: Ζ ΘΔΡΜΟΣΖΣΑ ΓΗΑΓΗΓΔΣΑΗ ΜΔ ΑΚΣΗΝΟΒΟΛΗΑ ΓΗΑΡΚΔΗΑ: 1 δηδαθηηθή ώξα ΓΗΓΑΚΣΗΚΟΗ ΣΟΥΟΗ: Να δηαπηζηώζνπλ νη καζεηέο πεηξακαηηθά

Διαβάστε περισσότερα

Άζθεζε 2ε ΤΣΗΜΑΣΑ ΔΛΔΓΥΟΤ ΑΝΟΙΚΣΟΤ ΒΡΟΥΟΤ ΚΑΙ MATLAB

Άζθεζε 2ε ΤΣΗΜΑΣΑ ΔΛΔΓΥΟΤ ΑΝΟΙΚΣΟΤ ΒΡΟΥΟΤ ΚΑΙ MATLAB Άζθεζε 2ε ΤΣΗΜΑΣΑ ΔΛΔΓΥΟΤ ΑΝΟΙΚΣΟΤ ΒΡΟΥΟΤ ΚΑΙ MATLAB. ςνάπηηζη μεηαθοπάρ Γηα ηε κειέηε ελόο ζπζηήκαηνο κε ην Matlab απαξαίηεηε πξνϋπόζεζε είλαη λα δεκηνπξγήζνπκε έλα κνληέιν, ώζηε λα εμεηάζνπκε ηα ραξαθηεξηζηηθά

Διαβάστε περισσότερα

Γξαθηθά Τπνινγηζηώλ θαη ε ζπκβνιή ηνπο ζηελ Ιαηξηθή

Γξαθηθά Τπνινγηζηώλ θαη ε ζπκβνιή ηνπο ζηελ Ιαηξηθή Γξαθηθά Τπνινγηζηώλ θαη ε ζπκβνιή ηνπο ζηελ Ιαηξηθή Δέζπνηλα Μηραήι Τπ. Δξ. Πιεξνθνξηθήο Εξεπλεηηθό Εξγαζηήξην: Γξαθηθώλ Τπνινγηζηώλ & Εηθνληθήο Πξαγκαηηθόηεηαο Σκήκα Πιεξνθνξηθήο - Παλεπηζηήκην Κύπξνπ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ Κιηληθή ηαμηλόκεζε ηνπ βαζκνύ ηεξεδνληθήο βιάβεο ηωλ νπώλ θαη ζρηζκώλ καζεηηθώλ επηθαλεηώλ θαηά ICDAS 1 νο Βαζκόο

Διαβάστε περισσότερα

όπου R η ακηίνα ηου περιγεγραμμένου κύκλου ηου ηριγώνου.

όπου R η ακηίνα ηου περιγεγραμμένου κύκλου ηου ηριγώνου. ΕΩΜΕΤΡΙ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΕΜΔ ΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΣ Ι ΤΗΝ ΛΥΣΗ ΣΚΗΣΕΩΝ ΕΜΔ Πρόηζε Ίζ πολυγωνικά χωρί έχουν ίζ εμβδά Το νηίζηροθο δεν ιζχύει ηλδή δύο ιζοεμβδικά χωρί δεν είνι κηά νάγκη ίζ Εκβδόλ ηεηργώλοσ πιεσράς Εκβδόλ

Διαβάστε περισσότερα

Η Δπιστήμη τηρ Βιολογίαρ

Η Δπιστήμη τηρ Βιολογίαρ Όινη καο έρνπκε, κέρξη ζήκεξα, αξξσζηήζεη ηνπιάρηζηνλ κία θνξά. Αθόκε θαη ηα θαηνηθίδηα καο αξξσζηαίλνπλ, θαη ηα θπηά ζηνλ θήπν καο. Κάπνηεο θνξέο γηα λα κπνξέζνπκε λα γίλνπκε θαιά ρξεηάδεηαη λα πάξνπκε

Διαβάστε περισσότερα

Παλεπηζηήκην Θεζζαιίαο. Πνιπηερληθή Σρνιή. Τκήκα Μεραληθώλ Η/Υ, Τειεπηθνηλσληώλ & Δηθηύσλ. [ www.inf.uth.gr ]

Παλεπηζηήκην Θεζζαιίαο. Πνιπηερληθή Σρνιή. Τκήκα Μεραληθώλ Η/Υ, Τειεπηθνηλσληώλ & Δηθηύσλ. [ www.inf.uth.gr ] Παλεπηζηήκην Θεζζαιίαο Πνιπηερληθή Σρνιή Τκήκα Μεραληθώλ Η/Υ, Τειεπηθνηλσληώλ & Δηθηύσλ [ www.inf.uth.gr ] 1 ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΗΥ312 (ΔΙΔΑΚΣΙΚΗ ΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ι) ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ Θ: Αλιμήζηρ Χπήζηορ Βεπούληρ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ύςσζε ηνπ Τηκίνπ Σηαπξνύ. 14 Σεπηεκβξίνπ

Η Ύςσζε ηνπ Τηκίνπ Σηαπξνύ. 14 Σεπηεκβξίνπ Η Ύςσζε ηνπ Τηκίνπ Σηαπξνύ 14 Σεπηεκβξίνπ Ση γηνξηάδνπκε ηελ εκέξα ηεο ύςσζεο ηνπ Σηκίνπ ηαπξνύ (1/6) Τν έηνο 326 ε Αγία Ειέλε πήγε ζηελ Ιεξνπζαιήκ γηα λα πξνζθπλήζεη ηνπο Αγίνπο Τόπνπο θαη λα επραξηζηήζεη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΚΑΒΑΛΑ ρνιή Γηνίθεζεο θαη Οηθνλνκίαο Σκήκα Λνγηζηηθήο

ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΚΑΒΑΛΑ ρνιή Γηνίθεζεο θαη Οηθνλνκίαο Σκήκα Λνγηζηηθήο ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΚΑΒΑΛΑ ρνιή Γηνίθεζεο θαη Οηθνλνκίαο Σκήκα Λνγηζηηθήο Θέκα πηπρηαθήο εξγαζίαο: Δθπαηδεπηηθή Σερλνινγία Δθαξκνγέο ηεο πιεξνθνξηθήο θαη ηνπ δηαδηθηχνπ ζηελ εθπαίδεπζε Τπνβιεζείζα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ TH BIOMHXANIA ΕΠΙΠΛΟΥ / FOR THE FURNITURE INDUSTRY

ΓΙΑ TH BIOMHXANIA ΕΠΙΠΛΟΥ / FOR THE FURNITURE INDUSTRY ΓΙΑ TH BIOMHXANIA ΕΠΙΠΛΟΥ / FOR THE FURNITURE INDUSTRY ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΜΑΣ Όια ηα πξντφληα πνπ ρξεζηκνπνηνχκε ζηελ παξαγσγή είλαη επηιεγκέλα θαη δνθηκαζκέλα ζην ρεκηθφ καο εξγαζηήξην. Σπγθεθξηκέλα, ηα πεξηζζφηεξα

Διαβάστε περισσότερα