Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις 2009 (σειρά: «Αρχαίοι Φιλόσοφοι»), 356 σ., 25.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις 2009 (σειρά: «Αρχαίοι Φιλόσοφοι»), 356 σ., 25."

Transcript

1 1/ Αριστοτέλης: Μεταφυσική Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις 2009 (σειρά: «Αρχαίοι Φιλόσοφοι»), 356 σ., 25. Κρίνει ο Γιώργος Καραμανώλης (Πανεπιστήμιο Κρήτης) Το 1ο βιβλίο των Μετά τα φυσικά του Αριστοτέλη γεννά στον αναγνώστη μια σειρά από προκλητικά ερωτήματα. Ένα πρώτο τέτοιο ερώτημα είναι τι ακριβώς κάνει ο Αριστοτέλης στο εν λόγω κείμενο. Επιχειρεί να γράψει μια ιστορία της φιλοσοφίας, ή να κάνει μια διαλεκτική επισκόπηση της οντολογικής συζήτησης μέχρι την εποχή του, ανάλογη με αυτή που συναντάμε στο 1ο βιβλίο του Περί ψυχής και στο 1ο βιβλίο των Φυσικών; Ή μήπως και τα δύο; Κάθε προσπάθεια να απαντηθεί το ερώτημα αυτό έρχεται αντιμέτωπη με το ερώτημα που αφορά τη σχέση μεταξύ του 1ου και των υπολοίπων βιβλίων των Μετά τα φυσικά (ΜτΦ). Ανεξάρτητα από το πότε, πώς και από ποιον το συγκεκριμένο κείμενο έγινε το βιβλίο Άλφα των ΜτΦ, είναι εμφανές ότι η πρόταξή του αυτή δικαιολογείται κυρίως από το γεγονός ότι ο Αριστοτέλης προϋποθέτει στο κείμενο αυτό ολοκληρωμένη τη δική του οντολογική θέση, με βάση την οποία οι προσπάθειες των προγενεστέρων κρίνονται και αξιολογούνται. Το ερώτημα όμως τώρα είναι το εξής: α- ντιλαμβάνεται ο Αριστοτέλης την οντολογική του θέση ως μια απολύτως διακριτή θέση, ή μήπως εμφανίζει τον εαυτό του να συνεχίζει, να τροποποιεί και να εξελίσσει την πλατωνική οντολογία; Μιλά ο Αριστοτέλης ως πρώην πλατωνικός ή ως εξελιγμένος πλατωνικός; Τα προκλητικά και σύνθετα αυτά ερωτήματα έρχεται να αντιμετωπίσει ο Βασίλης Κάλφας. Το βιβλίο του έχει τη συνήθη τριμερή δομή των βιβλίων της σειράς που διευθύνει, δηλαδή εκτενή εισαγωγή σε πέντε ενότητες (σ ), αρχαίο κείμενο με νεοελληνική μετάφραση (σ ) και σχόλια (σ ). Συμπληρώνεται από βιβλιογραφία (σ ) και δύο πίνακες, αρχαίων ονομάτων και αρχαίων χωρίων. Κρίνω σκόπιμο να αρχίσω από τη μετάφραση, η οποία λειτουργεί ως οδηγός στις θεωρητικές συζητήσεις του πρώτου και του τρίτου μέρους. Η μετάφραση του Κάλφα έχει πολλές αρετές. Ακολουθεί πιστά το κείμενο, αποδίδει περιεχόμενο και ύφος, είναι μια ρέουσα και κατανοητή νεοελληνική απόδοση που δεν προϋποθέτει συνανάγνωση του αρχαίου κειμένου για να γίνει σαφής. Μεταφράζει και δεν διατηρεί τεχνικούς αριστοτελικούς όρους, όπως τί ἦν εἶναι και καθ ὑποκειμένου λέγεσθαι εγχείρημα δύσκολο, καθώς η νεοελληνική δεν έχει το υπόβαθρο της αριστοτελικής εξηγητικής παράδοσης που

2 2/8 έχουν οι νεολατινικές και οι γερμανικές γλώσσες λόγω της Λατινικής. Από την άλλη, ο Κάλφας δείχνει ευαισθησία στο ύφος του κειμένου. Εντοπίζει π.χ. τη διαφορά μεταξύ αντικειμενικής και υποκειμενικής αιτιολογίας στη φράση τὸ μὲν πρῶτον εἰκὸς... θαυμάζεσθαι ὑπό τῶν ἀνθρώπων μὴ μόνον διὰ τὸ χρήσιμον εἶναί τι τῶν εὐρεθέντων ἀλλ ὡς σοφὸν καὶ διαφέροντα τῶν ἄλλων («τον πρώτο καιρό οι άνθρωποι περιέβαλλαν με θαυμασμό όποιον επινοούσε μια τέχνη...όχι μόνο γιατί κάποιο από τα ευρήματά του ήταν χρήσιμο, αλλά και γιατί τον θεωρούσαν σοφό και διαφορετικό από τους άλλους», 981b13-7 η υπογράμμιση δική μου). Θα είχα ωστόσο να κάνω ορισμένες κριτικές παρατηρήσεις προκειμένου να αναδείξω τις δυσκολίες απόδοσης του ακριβούς νοήματος του αριστοτελικού κειμένου. Η πρώτη αφορά τον όρο αἴσθησις, που απαντά επανειλημμένα στο κεφάλαιο 1 (980a22, 28, 980b25, 981b10, 14), τον οποίο ο μεταφραστής διατηρεί αμετάφραστο. Ο όρος αἴσθησις όμως τόσο στα αρχαία όσο και στα νέα ελληνικά μπορεί να έχει τόσο δυνητική όσο και ενεργητική σημασία, να σημαίνει δηλαδή αφενός την ικανότητα του αισθάνεσθαι (the sense), αφετέρου το ενέργημα ή το αποτέλεσμα/περιεχόμενό του (perception, Wahrnehmung). Ο μεταφραστής (όπως η πλειονότητα των μελετητών) [1] αντιλαμβάνεται τον όρο με την πρώτη σημασία και μεταφράζει τη φράση ἡ διὰ τῶν ὀμμάτων [ενν.] αἴσθησις (980a23) ως «η αίσθηση της όρασης». Τη συγκεκριμένη μεταφραστική επιλογή φαίνεται να στηρίζει η επόμενη φράση: τὸ ὁρᾶν αἱρούμεθα ἀντὶ πάντων. Και στις δύο φράσεις, ωστόσο, ο Αριστοτέλης μπορεί κάλλιστα να κάνει λόγο για την ενέργεια του «βλέπειν» (seeing) και όχι για τη σχετική ικανότητα, να υποστηρίζει δηλαδή ότι αυτό που οι άνθρωποι αγαπούν είναι να βλέπουν και γενικά να αισθάνονται. Αυτό βέβαια είναι συζητήσιμο, δεν συζητείται όμως στα σχόλια (όπως θα άξιζε σε ένα πολλαχῶς λεγόμενον). Ένας λόγος που βαρύνει υπέρ της ενεργητικής σημασίας είναι ότι στη συνέχεια το κείμενο εστιάζει στα περιεχόμενα των αισθήσεων. Στο χωρίο 981b10, όταν ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι δεν θεωρούμε σοφία καμία από τις αἰσθήσεις γιατί είναι κατεξοχήν γνώσεις των καθέκαστα (κυριώταταί γ εἰσὶν αὗται τῶν καθ ἕκαστα γνώσεις), είναι σαφές πια ότι μιλά για αισθητηριακές παραστάσεις. Η τελευταία φράση όμως μεταφράζεται με γνώμονα την αντίληψη ότι αφορά αισθητηριακές ικανότητες, δηλαδή ως εξής: «δεν θεωρούμε σοφία καμία από τις αισθήσεις αν και αποτελούν τις κυριότερες πηγές των γνώσεών μας για τα επιμέρους πράγματα...». Το κείμενο όμως δεν κάνει λόγο για πηγές γνώσεων (όπως στο 980a25-6, τὸ ὁρᾶν ποιεῖ γνωρίζειν) αλλά για γνώσεις, ακριβώς γιατί δεν μιλά για τις αισθήσεις-ικανότητες αλλά για τις αισθητηριακές παραστάσεις. Ανάλογο ζήτημα υπάρχει με τους όρους «μνήμη» και «φαντασία» που απαντούν στο ίδιο χωρίο, καθώς και αυτοί μπορούν να δηλώνουν τόσο τις σχετικές ικανότητες όσο και τα περιεχόμενά τους. Νομίζω ότι ο Αριστοτέλης χρησιμοποιεί και αυτούς τους ό- ρους με τη δεύτερη σημασία. Υποστηρίζει ότι από την αίσθηση δημιουργείται μνήμη (980a27-9) και ότι από τη μνήμη δημιουργείται εμπειρία (980b28-9). Η αίσθηση όμως, ως ικανότητα, δεν μπορεί να δημιουργήσει μνήμη, ενώ οι αισθητηριακές παραστάσεις μπορούν να δημιουργήσουν μνήμες. Φυσικά, μπορεί να αναρωτηθεί κανείς πώς μπο-

3 3/8 ρούν να υπάρξουν μνήμες χωρίς να προηγηθεί η μνήμη ως ικανότητα. Κατά τον Αριστοτέλη όμως φαίνεται ότι η ικανότητα προκύπτει από τις μνήμες και όχι αντίστροφα. Στο τέλος των Αναλυτικών Υστέρων υποστηρίζει ότι σε κάποια ζώα η αίσθηση διατηρείται και μετά το τέλος του ερεθίσματος, και ονομάζει αυτό το φαινόμενο μονή (99b36). Το φαινόμενο αυτό το διακρίνει από τη μνήμη ως ικανότητα να ανακαλεί κανείς αυτό που παραμένει της αίσθησης (Περί μνήμης 452a10-13). Όπως και να έχουν όμως τα πράγματα στο περίπλοκο αυτό ζήτημα, η ιδέα ότι ο Αριστοτέλης στο Άλφα 1 μιλάει για περιεχόμενα αίσθησης και μνήμης και όχι για ικανότητες, ενισχύεται από το γεγονός ότι περιγράφει την εμπειρία ως άθροισμα μνημών (αἱ πολλαὶ μνῆμαι τοῦ αὐτοῦ πράγματος μιᾶς ἐμπειρίας δύναμιν ἀποτελοῦσιν, 980b28-9), ενώ στη μεταβατική πρόταση 980b25-6 υποστηρίζει ότι τα ζώα ζουν ταῖς φαντασίαις καὶ ταῖς μνήμαις, που ορθά ο Κάλφας μεταφράζει ως «έχοντας παραστάσεις και μνήμες». Ο Αριστοτέλης εστιάζει με σαφήνεια πια στα περιεχόμενα των αισθήσεων, και η εστίαση αυτή είναι σημαντική για τη διάρθρωση της επιχειρηματολογίας στο Άλφα, καθώς το βιβλίο εξετάζει ουσιαστικά με ποιους όρους έχει γίνει αλλά και οφείλει να γίνει η συζήτηση για τις αιτίες των αισθητών. Και το 1ο κεφάλαιο του Άλφα στοχεύει να δείξει ότι η συζήτηση αυτή οφείλει να γίνει με όρους υπερβατικούς των αισθητών και της εμπειρίας, δηλαδή με όρους καθολικούς, ακριβώς επειδή η σοφία, που ενέχει γνώση των αιτιών, με τέτοιους όρους συγκροτείται. Στο κεφάλαιο 2 σημαντικοί για την κατανόηση της γένεσης της φιλοσοφίας είναι οι ό- ροι της οικογένειας θαυμάζειν (θαυμάσια, θαυμάσαντες κ.τ.λ.). Το θαυμάζειν, γνωρίζουμε, σημαίνει τόσο «απορώ με κάτι» όσο και «έχω δέος και εκτίμηση για αυτό». Στα νεοελληνικά επιβίωσε η δεύτερη σημασία, στο συγκεκριμένο αριστοτελικό κείμενο ό- μως, όπως ήδη στον Θεαίτητο όπου πάλι η συζήτηση είναι για τις αρχές της φιλοσοφίας, οι όροι αυτοί χρησιμοποιούνται με την πρώτη. Αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι απαντούν δίπλα σε όρους δηλωτικούς απορίας, όπως τὰ πρόχειρα τῶν ἀτόπων («τα παράξενα της καθημερινής ζωής», 982b13-4), περὶ τῶν μειζόνων διαπορήσαντες («άρχισαν να προβληματίζονται για τα πιο σημαντικά», 982a15), ὁ ἀπορῶν καὶ θαυμάζων, ο οποίος ενδιαφέρεται και για τους «μύθους» όχι γιατί αυτοί «συνίστανται σε γεγονότα θαυμάσια» (σύγκειται ἐκ θαυμασίων) αλλά σε γεγονότα «αξιοπερίεργα», όπως σωστά αποδίδει ο Κάλφας στα σχόλια (σ. 245) αλλά περιέργως δεν υιοθετεί στη μετάφραση (πρβ. τη μετάφραση των θαυμάζειν, θαυμαστόν, με τη δεύτερη σημασία, και θαυμάσειεν ἄν, με την πρώτη, στο χωρίο 983a13-21). Η μεταφραστική αυτή αμφιταλάντευση υποβιβάζει κάπως, νομίζω, τον καίριο ρόλο που η απορία παίζει κατά τον Αριστοτέλη στην ενθάρρυνση της φιλοσοφικής διερεύνησης του κόσμου (δες ΜτΦ 995a24-b4, Περί ψυχής 403b20-24) ρόλο που ορθά εξαίρει ο Κάλφας στην Εισαγωγή του (σ. 54-5, 70-1) παραπέμποντας στο «απορητικό» βιβλίο Βήτα των ΜτΦ (δες και σχόλια σ. 245). Η σχετική σειρά των βιβλίων εδώ είναι σημαντική. Το Άλφα, συνεχίζοντας τη γραμμή του Θεαίτητου, υποστηρίζει πως τὸ θαυμάζειν, δηλαδή μια πρωτογενής, μη αρθρωμένη απορία, είναι το έναυσμα για τη δημιουργία φιλοσοφικής σκέψης, η οποία συγκροτεί έπειτα αρθρωμένες απορίες [2].

4 4/8 Περισσότερα από φιλοσοφική άποψη διακυβεύονται στους όρους κίνησις, ὁμώνυμα, καθ ὑποκειμένου λέγεσθαι. O πρώτος όρος απαντά στο 3ο κεφάλαιο του Άλφα και στη συνέχεια σε όλο το βιβλίο, καθώς σε αυτόν οικοδομείται μία από τις σημαντικές κριτικές παρατηρήσεις του Αριστοτέλη σχετικά με τις προγενέστερες προσπάθειες εύρεσης των αιτίων των όντων, ότι δηλαδή καμία από αυτές δεν εξήγησε ικανοποιητικά από ποιες αιτίες προκύπτει η μεταβολή στα αισθητά (ὅθεν ἡ κίνησις ὑπάρχει τοῖς οὖσιν, 984b22). Ο Κάλφας μεταφράζει παντού τον όρο ως «κίνηση» (σ. 161, 181, 183, 185, 187, 191, 199, 207), ενώ ο Αριστοτέλης διαρκώς μας θυμίζει ότι μιλά για τη μεταβολή εν γένει, εκδοχές της οποίας είναι η αμοιβαία μεταβολή των στοιχείων, η γένεση, η φθορά (988b25-989a30, πρβ. ΜτΦ Κ12). Στη μετάφραση αυτή ο Κάλφας έχει αρκετούς συμμάχους (Ross, Irwin/Fine, Tredennick, Szlezak). Ένας λόγος της μεταφραστικής αυτής επιλογής είναι, νομίζω, ότι ο Αριστοτέλης ονομάζει το αίτιο της μεταβολής κινοῦν. Με τη λογική αυτή, ο όρος «κίνηση» θα μπορούσε να διατηρηθεί όταν γίνεται λόγος για το αίτιο της αλλαγής (985a13, 988a33, 988b28, 991a11), όπως για τις Εμπεδόκλειες αρχές φιλία και νεῖκος (985a31). Το αποτέλεσμα ωστόσο του αιτίου της «κίνησης», «οι κινήσεις» (988b11, 989a25, 990a8-10), θα πρέπει να αποδίδεται ως «μεταβολές». Ο ίδιος ο Αριστοτέλης άλλωστε μας προσφέρει τον όρο, όταν εξηγεί ότι εγκαταλείπει τόσο τις θεωρίες των φυσιολόγων (συμπεριλαμβανομένων των Ατομικών που μιλούν για κινήσεις της ύλης, 985b19) όσο και τη θεωρία των Ιδεών, επειδή αδυνατούν να εξηγήσουν τη μεταβολή (ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς μεταβολῆς, 992a26). Ακόμη πιο κρίσιμη είναι η χρήση του όρου ὁμώνυμα στα χωρία 987b10 και 991a6. Στο πρώτο χωρίο, ο Αριστοτέλης εκθέτει πώς σύμφωνα με τους Πλατωνικούς τα αισθητά εξηγούνται από τις Ιδέες, ενώ στο δεύτερο συζητά κριτικά τη σχέση τους θέτοντας το ακόλουθο δίλημμα: είτε θα πρέπει οι Ιδέες και τα αισθητά να έχουν κάτι κοινό, οπότε θα μοιράζονται και την αλλαγή που υφίστανται τα δεύτερα, είτε να μην έχουν τίποτε κοινό, οπότε έχουμε «ομωνυμία». Στο πρώτο χωρίο υπάρχει πρόβλημα με το κείμενο. Ο Λαυρεντιανός κώδικας Αb σώζει τη γραφή κατὰ μέθεξιν γὰρ εἶναι τὰ πολλὰ τῶν συνωνύμων τοῖς εἴδεσιν, δηλαδή «τα περισσότερα πράγματα που έχουν το ίδιο όνομα και την ίδια ουσία με τις Ιδέες υπάρχουν μετέχοντας σε αυτές», ενώ ο (πιο αξιόπιστος) Παρισινός κώδικας Ε γράφει κατὰ μέθεξιν γὰρ εἶναι τὰ πολλὰ τῶν συνωνύμων ὁμώνυμα τοῖς εἴδεσιν. Ο Ross γράφει τὰ πολλὰ ὁμώνυμα τοῖς εἴδεσιν, ενώ ο Jaeger τὰ ὁμώνυμα τοῖς εἴδεσιν. Ο Κάλφας υιοθετεί τη γραφή Ross (όχι Jaeger όπως αναφέρει), χωρίς όμως να εξηγεί τον λόγο (σ. 278). Το ζήτημα εδώ είναι αν η σχέση ομωνυμίας είναι πλατωνικού ή αριστοτελικού τύπου. Ο Πλάτων χρησιμοποιεί τον όρο (Παρμενίδης 133d3) με τη μη τεχνική σημασία «όσα έχουν κοινό όνομα», ενώ στον Αριστοτέλη η σχέση ομωνυμίας είναι αυτή μεταξύ δύο όντων με κοινό όνομα και διαφορετικό ορισμό (Κατηγορίαι, κεφ. 1). Στο δεύτερο χωρίο (991a6), όπου ο Αριστοτέλης επικρίνει τη θεωρία, σαφώς χρησιμοποιεί τον όρο με την τεχνική σημασία και θέτει το δίλημμα: ή οι Ιδέες εξηγούν τα πάντα σχετικά με τα αισθητά, μαζί και τη μεταβολή, ή δεν υφίσταται καμία εξηγητική σχέση μεταξύ τους παρά μόνο κοινό όνομα. Για τον Αριστοτέλη δηλαδή οι Ιδέες έχουν με τα αισθητά σχέση (αριστοτελικής) ομωνυμίας, ενώ για τον Πλάτωνα έχουν σχέση συνωνυμίας. Αυτό φαίνεται να επιβεβαιώνει ο Αλέξανδρος (Εις τα ΜτΦ 50-1), όταν υ-

5 5/8 ποστηρίζει σχετικά με το πρώτο χωρίο (987b10) ότι κατά τον Πλάτωνα η σχέση Ιδεών και αισθητών είναι σχέση συνωνυμίας, δηλαδή τα αισθητά έχουν ίδιο όνομα και ορισμό με τις Iδέες (ὁμοειδῆ... καὶ συνώνυμα, ). Ο Κάλφας φαίνεται να πιστεύει ότι ο όρος ὁμώνυμα χρησιμοποιείται και στα δύο χωρία με την κοινή σημασία, όπως στον Πλάτωνα, και τον μεταφράζει και στις δύο περιπτώσεις ως «συνώνυμα» (σ. 175, 197) [3], ενώ παραπέμπει τον αναγνώστη (στο σχόλιο σ. 278) στην αριστοτελική χρήση του όρου «ομώνυμα» στις Κατηγορίες. Ένας διεξοδικότερος σχολιασμός του κειμενικού και ερμηνευτικού προβλήματος σχετικά με τη χρήση του όρου ὁμώνυμα στα πιο πάνω χωρία θα απομάκρυνε ενδεχόμενες παρανοήσεις, ειδικά σχετικά με το δεύτερο χωρίο. Έρχομαι τώρα στο ζήτημα της στάσης του Αριστοτέλη απέναντι στη θεωρία των Ιδεών. Υπάρχουν τρία βασικά ζητήματα εδώ: Πρώτον, τι ακριβώς έχει υπόψη του ο Αριστοτέλης όταν μιλά για τις θέσεις των Πλατωνικών δεύτερον, ποια ακριβώς είναι η κριτική του Αριστοτέλη τρίτον, από ποια σκοπιά γίνεται. Ξεκινώντας από το τελευταίο, έχει δίκιο ο Κάλφας να τονίζει (σ. 23) ότι ο Αριστοτέλης βρίσκεται σε συνεχή διάλογο με τον Πλάτωνα. Έχει άδικο όμως να υποστηρίζει ότι ο διάλογος αυτός δεν είναι νηφάλιος (σ. 83) αλλά μάλλον ένα «ξεκαθάρισμα λογαριασμών» (σ. 83, 87). Το κείμενο απεναντίας δείχνει, νομίζω, ότι ο διάλογος και νηφάλιος είναι και ουσιαστικός. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Αριστοτέλης στο κεφ. 9, όπου επικρίνει τη θεωρία των Ι- δεών, χρησιμοποιεί συνεχώς πρώτο πληθυντικό πρόσωπο ως υποκείμενο της θεωρίας (οἰόμεθα, 990b11, βουλόμεθα, 990b18, φαμέν, 990b23, βουλόμενοι, 992a10). Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό είναι το χωρίο 992a24-9, όπου ο Αριστοτέλης χρησιμοποιεί πρώτο πληθυντικό αδιάκριτα, και όταν αναφέρεται στη θεωρία των Ιδεών (992a25, 27, 28) και όταν αναφέρεται στην κριτική της (992a29 αντί για πρώτο ενικό στη δεύτερη περίπτωση). Ο Κάλφας αντιλαμβάνεται τη χρήση αυτή ως ρητορικό τέχνασμα (σ. 50) και σχολιάζει (σ ) σχετικά με το βουλόμενοι στο 992a10 ότι ο Αριστοτέλης συμπεριλαμβάνει ρητορικά τον εαυτό του στους Πλατωνικούς που παρήγαγαν όχι μόνο τους ιδεατούς αριθμούς από τις αρχές Εν και υάς, αλλά και τα ιδεατά μεγέθη. Γιατί όμως να μην είναι ειλικρινής ο πληθυντικός εδώ, αφού ο Αριστοτέλης τον χρησιμοποιεί γενικά για τους υποστηρικτές της θεωρίας των Ιδεών; Γιατί η διαφωνία με τη σχολή του να σημαίνει αναγκαστικά αποστασιοποίηση; Άλλωστε, όταν θέλει να αποστασιοποιηθεί o Αριστοτέλης το κάνει με σαφήνεια, όπως από αυτούς που ονομάζουν τους αριθμούς ἐνδιάμεσα (991b27-30). Η προειλημμένη εναντίωση του Αριστοτέλη στο πλατωνικό στρατόπεδο μεταφέρεται στη μετάφραση, η οποία προσωποποιεί την κριτική στο χωρίο 992b9-13: Και αυτό που φαίνεται εύκολο, το να δείξει κανείς ότι τα πάντα είναι ένα, δεν το καταφέρνουν [οὐ γίγνεται]. Γιατί από την έκθεση της μεθόδου τους [τῇ γὰρ ἐκθέσει] δεν προκύπτει ότι τα πάντα είναι ένα, αλλά μόνο ότι υπάρχει το απόλυτο Ένα, αν βεβαίως δεχτεί κανείς όλες τις παραδοχές τους [ἂν διδῷ τις πάντα η έμφαση δική μου]. Το αρχαίο κείμενο όμως δεν έχει αναφορές σε πρόσωπα, και αυτό νομίζω ότι δεν είναι τυχαίο. Ο διάλογος του Αριστοτέλη είναι διάλογος με απόψεις που κυκλοφορούσαν μέ-

6 6/8 σα στην Ακαδημία, η οποία, όσο γνωρίζουμε, και όπως σωστά σημειώνει ο Κάλφας, ή- ταν μια ανοικτή και διαφοροποιημένη κοινότητα στοχαστών (σ. 87). Από το κείμενο του Άλφα και μόνο γίνεται φανερό ότι υπήρχαν ποικίλες ερμηνείες της θεωρίας των Ιδεών, πράγμα που επιβεβαιώνει ο ίδιος ο Πλάτων στον Παρμενίδη, και με μία έννοια ο Αριστοτέλης δεν επικρίνει μία θεωρία, αλλά μια πλειάδα εκδοχών της. Αν λοιπόν υπήρχε μια συνεχιζόμενη συζήτηση στην Ακαδημία, όπως τόσο η πλατωνική όσο και η αριστοτελική μαρτυρία δείχνουν, τότε θα πρέπει να ξανασκεφτούμε τι εννοούμε όταν μιλούμε για θέσεις του Πλάτωνα. Κατά μια ευρέως αποδεκτή άποψη, ο Πλάτων αποφεύγει με τους διαλόγους του να υποστηρίξει απόψεις με δέσμευση σε αυτές. Και το πρόβλημα, υποτίθεται, είναι ότι ο Αριστοτέλης του χρεώνει απόψεις, κάνει μάλιστα λόγο για «άγραφα δόγματα». Αλλά γιατί να μην είναι αυτές οι απόψεις διαλεκτικού τύπου προκειμένου να λειτουργήσει η διαλεκτική μέθοδος (όπως περιγράφεται στην Πολιτεία 532d1-534e5), συστατικό της οποίας είναι ο «έλεγχος» (Γοργίας 461a); Από το παράδειγμα αυτό άλλωστε εμπνέονταν οι Πλατωνικοί από τον Αρκεσίλαο και για δύο αιώνες μετά. Γιατί λοιπόν να ταυτίζουμε την προφορική διδασκαλία του Πλάτωνα, που σίγουρα υπήρχε ως άσκηση της διαλεκτικής, με ένα σύνολο απόψεων δογματικού χαρακτήρα, όπως ερμηνεύονται συνήθως τα «άγραφα δόγματα» (σ. 81); Μια τέτοια ερμηνεία βέβαια πιθανότατα είχε οπαδούς ήδη στην αρχαιότητα. Αλλά το ζήτημα είναι αν είναι δικαιολογημένη τουλάχιστον με βάση την αριστοτελική μαρτυρία. Η αριστοτελική χρήση αυτής της φράσης, όπως σωστά υποστηρίζει ο Κάλφας (σ. 126), παραπέμπει σε μια μη συστηματική και μη συνεκτική πλατωνική θεωρία. Εκτός όμως από τον τόνο της αριστοτελικής κριτικής στη θεωρία των Ιδεών, ενδεικτικό ενός ουσιαστικού φιλοσοφικού διαλόγου είναι και το ίδιο το περιεχόμενό της. Θα πρέπει καταρχήν να διακρίνουμε ανάμεσα στις ποικίλες εκδοχές της θεωρίας των Ιδεών, την οποία επικρίνει ο Αριστοτέλης, και την υπόθεση της ύπαρξης Ιδεών, δηλαδή υπερβατικών καθολικών όρων που εξηγούν τα αισθητά, αντίληψη που o Αριστοτέλης θεωρεί πρόοδο σε σχέση με τις θεωρίες των φυσιολόγων και των Πυθαγορείων (989b24-7). Αυτό που κυρίως επικρίνει ο Αριστοτέλης είναι ο τρόπος ύπαρξης των Ιδεών και η σχέση τους με τα αισθητά. Η αποτυχία δεν έγκειται στη ριζική διχοτόμηση των δύο κόσμων, νοητού (Ιδέες) και αισθητού (αισθητά), όπως υποστηρίζει ο Κάλφας (σ. 118), αλλά στην προβληματική τους σχέση «μέθεξης». Η «μέθεξη» των αισθητών στα νοητά είναι προβληματική κατά τον Αριστοτέλη πρώτον επειδή οι Ιδέες δεν μπορούν να είναι εξηγητικές των αισθητών αν είναι αυτόνομες και χωριστές από αυτά, και δεύτερον ε- πειδή η «μέθεξη» δεν είναι μονοσήμαντη, καθώς τα νοητά υπάρχουν στα αισθητά είτε ως ουσίες είτε ως ιδιότητες (990b27-34, 992b17-24) και αντίστοιχα αποδίδονται άλλοτε ως κατηγορούμενα ουσίας και άλλοτε ως κατηγορούμενα ιδιότητας. Τη διάκριση αυτή συσκοτίζει κάπως η μετάφραση της φράσης καθ ὑποκειμένου λέγεσθαι (σ. 197) ως «αποδίδεται κατηγόρημα σε ένα υποκείμενο», στον βαθμό που δεν κάνει σαφές ότι πρόκειται για κατηγόρημα ουσίας. Η αριστοτελική διάκριση όμως προκύπτει ακριβώς σε διάλογο με τη θεωρία των Ιδεών η έκταση άλλωστε που της αφιερώνει ο Αριστοτέλης (δες και σ. 97) και η σχετική επιτυχία που της πιστώνει είναι ενδεικτική του σεβασμού του προς αυτήν. Αν είναι έτσι, τότε η αριστοτελική κριτική στη θεωρία των Ιδεών όχι

7 7/8 μόνο «ξεκαθάρισμα λογαριασμών» δεν είναι, αλλά συνιστά ουσιαστικό διάλογο με αυτήν, στη βάση του οποίου ο Αριστοτέλης διαμορφώνει τη δική του οντολογική θέση. Ο Κάλφας συμμερίζεται την τελευταία αυτή άποψη. Προσθέτει μάλιστα (σ. 86-7) ότι ο Αριστοτέλης δεν έγινε ποτέ πολέμιος του Πλατωνισμού, πράγμα που σημαίνει ότι με το «ξεκαθάρισμα λογαριασμών» δεν εννοεί μια πολεμική στάση εκ μέρους του Αριστοτέλη. Η θέση του, όπως την ερμηνεύω, είναι ότι ναι μεν ο Αριστοτέλης διαμορφώνει την οντολογία του σε διάλογο με την πλατωνική θεωρία των Ιδεών, το γεγονός αυτό όμως δεν τον καθιστά Πλατωνικό, δεδομένης της έντονης κριτικής του σε αυτή. Νομίζω ότι εδώ υπάρχουν δύο ερωτήματα που συχνά συγχέονται: α) πώς αυτοκατανοείται ο Αριστοτέλης, β) πώς τον κρίνουμε εμείς, ανεξάρτητα από τη δική του στάση. Το γεγονός ότι ο Αριστοτέλης γράφει ως Πλατωνικός, όπως υποστήριξα, δεν σημαίνει ότι θα πρέπει αναγκαστικά να κριθεί και ως τέτοιος από εμάς. Ξεχωρίζω στο βιβλίο Άλφα δύο στοιχεία που κατά τη γνώμη μου είναι ιδιαίτερα αποκα- λυπτικά της οφειλής του Αριστοτέλη προς τον Πλάτωνα. Το πρώτο είναι η υπεράσπιση από τον Αριστοτέλη μια έννοιας θεωρητικής φιλοσοφίας που αναζητά τα αίτια των ό- ντων με καθολικούς όρους (σ. 50) [4]. Το δεύτερο είναι ο διάλογος ως μεθοδολογική αρχή στη φιλοσοφία. Έργο του Αριστοτέλη στο Άλφα είναι, νομίζω, να παρουσιάσει τον διάλογό του με την ιστορική πορεία της φιλοσοφίας, χαρακτηριστικό της οποίας είναι ότι οι θέσεις, οι διαφωνίες, οι πρόοδοι επιβάλλονται από τα ίδια τα πράγματα (984a18-20), από την αλήθεια (984b9-11), αναγκαστικά (984a19, 985a20, 990b10). Ο Αριστοτέλης θέλει να δείξει ότι και οι δικές του θέσεις έχουν προκύψει ανάλογα, και να δείξει έτσι πώς εντάσσεται η δική του σκέψη στην ιστορική πορεία της φιλοσοφίας. Αν είναι έτσι, είναι άδικο να κρίνεται ο Αριστοτέλης με κριτήρια ιστορικού της φιλοσοφίας, όπως εισηγείται ο Cherniss (σ. 64-9, 293), και να κατηγορείται για επιλεκτική και αναχρονιστική ανασυγκρότηση της ιστορίας της φιλοσοφίας. Τα παραπάνω έδειξαν, ελπίζω, το μέγεθος της δυσκολίας αλλά και τη σημασία του εγ- χειρήματος του Κάλφα. Πρόκειται για μια συστηματική και υπεύθυνη δουλειά σε ένα από τα πιο πλούσια και θεμελιώδη κείμενα της αρχαίας φιλοσοφίας. Οι όποιες αστοχίες δεν μειώνουν το εγχείρημα, αλλά μάλλον μας ευαισθητοποιούν στις απαιτήσεις της α- νάγνωσης των δύσβατων βιβλίων των ΜτΦ και στις δυσκολίες της μελέτης των πηγών των αρχαίων φιλοσοφικών θεωριών γενικότερα. Γιατί, όπως έγινε φανερό, ο Κάλφας αναμετριέται όχι μόνο με κομβικά ζητήματα της αριστοτελικής μεταφυσικής αλλά και με μερικά από τα κεντρικότερα ζητήματα που απασχόλησαν και δίχασαν την αρχαία φιλοσοφία και το κάνει με προσοχή, ευαισθησία και μεθοδικότητα. Μας θυμίζει, επίσης, από πόση βιβλιογραφία θα πρέπει πια να πάρουμε κριτικές αποστάσεις (Jaeger, Cherniss, Krämer) προκειμένου να σκύψουμε απροκατάληπτα πάνω στο αριστοτελικό κείμενο. Σημειώσεις: [1] Εξαίρεση ο T. Szlezak: Aristoteles, Metaphysik. Berlin: Akademie Verlag 2003.

8 8/8 [2] Αυτή τη διάσταση του αριστοτελικού θαυμάζειν αναδεικνύει ο Michael Frede στο «Ο Σέξτος Εμπειρικός για τις απαρχές της φιλοσοφίας», στον τόμο: Μ. Frede, Η αρχαία ελληνική φιλοσοφία (επιμ. Χλόη Μπάλλα). Αθήνα: Εκκρεμές 2008, σ [3] Ανάλογη είναι η αντίληψη των T. Irwin / G. Fine: Aristotle, Introductory Readings. Indianapolis: Hackett 1996, σ [4] Το σημείο αυτό συζητά διεξοδικά ο M. Frede, «Aristotle s account of the origins of philosophy», Rhizai 1 (2004), σ. 1-44, ιδίως σ ημοσιεύθηκε: Τρόπος παραπομπής στη βιβλιοκρισία: Καραμανώλης, Γ.: (Βιβλιοκρισία του:) Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας (Αθήνα: Πόλις 2009). Κριτικά , <http://www.philosophica.gr/critica/ html>.

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία Εισαγωγή στη Φιλοσοφία Ενότητα 3: Είναι - Συνειδέναι Κωνσταντίνος Μαντζανάρης Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία Εισαγωγή στη Φιλοσοφία Ενότητα: Αριστοτέλης Ι Κωνσταντίνος Μαντζανάρης Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης 120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης Σκοπός Σκοπός αυτού του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύπτουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε προσωπικό για την διδασκαλία των μαθημάτων της

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικού Μαθητικού Διαγωνισμού Φιλοσοφίας 2011/12

Πανελλαδικού Μαθητικού Διαγωνισμού Φιλοσοφίας 2011/12 Προτάσεις Βιβλιογραφίας (ελληνική βιβλιογραφία) Πανελλαδικού Μαθητικού Διαγωνισμού Φιλοσοφίας 2011/12 Οι προτάσεις αυτές σκοπόν έχουν να διευκολύνουν τους καθηγητές στην αναζήτηση υλικού, από το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ A.1. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Επομένως, ούτε εκ φύσεως, αλλά ούτε και αντίθετα προς τη φύση μας υπάρχουν μέσα μας οι αρετές, αλλά έχουμε από τη φύση

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Τμήμα 5 ης -6 ης Δημοτικού Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2012 Θαλής ο Μιλήσιος 630/635 π.χ. 543 π.χ. Ο πρώτος φιλόσοφος! Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανήκει στους προσωκρατικούς

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

H Θεωρία των Ιδεών του Πλάτωνα

H Θεωρία των Ιδεών του Πλάτωνα H Θεωρία των Ιδεών του Πλάτωνα Η θεωρία των ιδεών που εισήγαγε ο Πλάτωνας αποτελεί μια τομή στην ιστορία της φιλοσοφίας. Ταυτόχρονα αποτελεί και σημείο αναφοράς για όλη την κατοπινή φιλοσοφική αναζήτηση.

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαράσταση και μεθοδολογικοί φόβοι

Αναπαράσταση και μεθοδολογικοί φόβοι Αναπαράσταση και μεθοδολογικοί φόβοι Αν δεν υπήρχε διαφορά ανάμεσα στην όψη των πραγμάτων και στην ουσία τους, η επιστήμη θα ήταν περιττή. Karl Marx Τα αξιώματα της επιχειρηματολογίας δεν επαρκούν για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

3. Ο Πλάτων. 1. Ποιο οντολογικό πρόβληµα προσπάθησε να επιλύσει ο Πλάτων µε τη θεωρία των ιδεών;

3. Ο Πλάτων. 1. Ποιο οντολογικό πρόβληµα προσπάθησε να επιλύσει ο Πλάτων µε τη θεωρία των ιδεών; 3. Ο Πλάτων Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιο οντολογικό πρόβληµα προσπάθησε να επιλύσει ο Πλάτων µε τη θεωρία των ιδεών; 2. Ποια άποψη έχει ο Πλάτων για τις γνώσεις που προκύπτουν από τις αισθήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος: Ηθική. Η θεραπεία της ψυχής. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Γ. Ζωγραφίδης. Θεσσαλονίκη: Ζήτρος 2009, 704 σ., 31.

Επίκουρος: Ηθική. Η θεραπεία της ψυχής. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Γ. Ζωγραφίδης. Θεσσαλονίκη: Ζήτρος 2009, 704 σ., 31. 1/6 2010-12 Ζωγραφίδης: Επίκουρος Επίκουρος: Ηθική. Η θεραπεία της ψυχής. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Γ. Ζωγραφίδης. Θεσσαλονίκη: Ζήτρος 2009, 704 σ., 31. Κρίνει ο Πάνος ήμας (University of Oslo / Νορβηγικό

Διαβάστε περισσότερα

ἐπιθυμητικόνἐ θ ό Πλάτωνος Πολιτεία ή Περί δικαίου (380 π.χ.) δικαιοσύνη = οἰκειοπραγία: κάθε μέρος ενός συνόλου ή

ἐπιθυμητικόνἐ θ ό Πλάτωνος Πολιτεία ή Περί δικαίου (380 π.χ.) δικαιοσύνη = οἰκειοπραγία: κάθε μέρος ενός συνόλου ή Τριπουλά Ιωάννα 1 Εισαγωγικές παρατηρήσεις Πλάτωνος Πολιτεία ή Περί δικαίου (380 π.χ.) δικαιοσύνη = οἰκειοπραγία: κάθε μέρος ενός συνόλου ή μέλος μιας ομάδας πράττει το έργο που του αντιστοιχεί αναλόγως

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α 323 Α) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Για όποιον εξετάζει το πολίτευμα, δηλαδή ποια είναι η ουσία του κάθε πολιτεύματος και ποια τα χαρακτηριστικά του, το πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18232 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 14-12-2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Άννα Αδάμ Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου Α. Nα αποδώσετε περιληπτικά το κείμενο (80-100 λέξεις). Οι κοινωνικοί

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις 2009 (σειρά: «Αρχαίοι Φιλόσοφοι»), 356 σ., 25.

Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις 2009 (σειρά: «Αρχαίοι Φιλόσοφοι»), 356 σ., 25. 1/7 2009-16 Αριστοτέλης: Μεταφυσική Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις 2009 (σειρά: «Αρχαίοι Φιλόσοφοι»), 356 σ., 25. Κρίνει η Παρασκευή Κοτζιά (ΑΠΘ)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Πλάτων: Μένων. Εισαγωγή Μετάφραση Ερμ. σχόλια: Ιωάννης Πετράκης. Αθήνα: Πόλις 2008, 392 σ., 25.

Πλάτων: Μένων. Εισαγωγή Μετάφραση Ερμ. σχόλια: Ιωάννης Πετράκης. Αθήνα: Πόλις 2008, 392 σ., 25. 1/6 2009-04 Πλάτων: Μένων Πλάτων: Μένων. Εισαγωγή Μετάφραση Ερμ. σχόλια: Ιωάννης Πετράκης. Αθήνα: Πόλις 2008, 392 σ., 25. Κρίνει ο Μανώλης Παπουτσάκης (Υπ. Δρ Φιλοσοφίας, ΑΠΘ) epapouts@edlit.auth.gr Ο

Διαβάστε περισσότερα

«Ο πλατωνικός διάλογος»

«Ο πλατωνικός διάλογος» «Ο πλατωνικός διάλογος» Εισαγωγή στους πλατωνικούς διαλόγους Τρόποι ανάγνωσης και ερµηνείας του πλατωνικού έργου ιάλογος και διαλεκτική Γιώργος Καµπάλιος Το έργο «ΑΚΑ ΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη φιλοσοφία

Εισαγωγή στη φιλοσοφία Εισαγωγή στη φιλοσοφία Ενότητα 8 η : Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Περιεχόμενα ενότητας Με τι ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο B Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ Η Κλασική Μηχανική σηµματοδοτεί την πρώτη µμεγάλη επανάσταση της ανθρώπινης σκέ- ψης στην πορεία της για την ερµμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του φωτός σαν παραμύθι

Η ιστορία του φωτός σαν παραμύθι Η ιστορία του φωτός σαν παραμύθι περιγραφή της δράσης Χρήστος Γκοτζαρίδης Φυσικός ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΤΑΡΤΙΚΗ ΦΑΣΗ Μικρή Περιγραφή: Οι μαθητές θα παρακολουθήσουν μία ιστορία, για την εξέλιξη των

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ Εαρινό εξάµηνο 2013-2014 ιδάσκουσα: Μαρία ασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τµήµα Φ.Π.Ψ. Θεµατική του µαθήµατος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής ως επιστήµης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ 1. Να γράψετε ένα κείµενο, όπου θα αναφέρετε τα στοιχεία που συναγάγουµε για τη δοµή και τη λειτουργία της αθηναϊκής πολιτείας από τον «Ὑπὲρ Μαντιθέου» λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ -ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ -ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Σχέδιο Διδασκαλίας Τάξη: Β Γυμνασίου Μάθημα: Νεοελληνική Γλώσσα Θέμα: Η συνοχή ενός ευρύτερου Κειμένου Διάρκεια: Μία περίοδος Στην τέταρτη ενότητα ο προγραμματισμός προβλέπει έξι περιόδους. Η συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Tο φαινόμενο της ανάγνωσης προσεγγίζεται ως ολική διαδικασία, δηλαδή ως λεξιλόγιο, ως προφορική έκφραση και ως κατανόηση. ημήτρης Γουλής Πρώτη Πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Τέλης Τύμπας (Πανεπιστήμιο Αθηνών, Swedish Institute for Disability Research; tympas@phs.uoa.gr)

Τέλης Τύμπας (Πανεπιστήμιο Αθηνών, Swedish Institute for Disability Research; tympas@phs.uoa.gr) Εισήγηση στην Ημερίδα Η Πολιτική για την Αναπηρία, Η Αναπηρία για την Πολιτική που συνδιοργάνωσε η ευρωβουλευτίνα του ΣΥΡΙΖΑ Κωνσταντίνα Κούνεβα, το Τμήμα ΑΜΕΑ του ΣΥΡΙΖΑ και το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς

Διαβάστε περισσότερα

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς;

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; Ζωγραφιά: Β. Χατζηβαρσάνης 2014, ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; 95 Οδηγίες για τις δραστηριότητες της Γ φάσης Έχοντας συζητήσει για την κατάσταση της γειτονιάς μας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ «Διαχρονικές αξίες στην εκπαίδευση σε ένα περιβάλλον που αλλάζει μέσα από τον ανατρεπτικό οραματιστή καλλιτέχνη Γιάννη Γαΐτη» (Βιωματικό εργαστήριο με την αξιοποίηση του μοντέλου PERKINS) ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ &

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Τι είναι αρχείο; Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να χαρακτηρίσουμε μια πληροφορία ως αρχειακή; Τι είναι αρχειονομία; Ποιος είναι ο αρχειονόμος;

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προκαταρκτική έρευνα Διερευνήστε πριν απ όλα την περιοχή μέσα στην οποία μπορεί να βρεθεί ένα ερευνητικό ερώτημα. Τυπικές

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

Πλάτωνος Βιογραφία Δευτέρα, 23 Μάιος 2011 01:55

Πλάτωνος Βιογραφία Δευτέρα, 23 Μάιος 2011 01:55 Ο Πλάτων (427 π.χ. - 347 π.χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος από την Αθήνα, ο πιο γνωστός μαθητής του Σωκράτη και δάσκαλος του Αριστοτέλη. Το έργο του με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων έχει σωθεί ολόκληρο

Διαβάστε περισσότερα

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12 ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2004-05-25 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΟΜΑ Α Α Α.1 Να µεταφέρετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

Η Αριστοτελική Φρόνηση

Η Αριστοτελική Φρόνηση Η Αριστοτελική Φρόνηση µία δια βίου πρακτική για τον δια βίου µαθητευόµενο Χριστίνα Ζουρνά ΠΜΣ ΕΚΠ ΠΑΜΑΚ ΒΜ και σύγχρονη Πολιτεία Αυτό που θεωρείται πολύ σηµαντικό στο πρόγραµµα των Μεταπτυχιακών Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ Σκοπός του έργου Σκοπός του έργου είναι: 1. η δημιουργία μιας on line εφαρμογής διαχείρισης ενός επιστημονικού λεξικού κοινωνικών όρων 2. η παραγωγή ενός ικανοποιητικού

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της παιδείας

Φιλοσοφία της παιδείας Ενότητα 1 η : Εισαγωγή στη Φιλοσοφία της Παιδείας Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

Το Νόημα της Ιστορίας

Το Νόημα της Ιστορίας ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Λ. ΠΙΕΡΡΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2014-2015 Το Νόημα της Ιστορίας Σεμινάριο 1 ο Πέμπτη 13 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Επειδή παρατηρούμε ότι κάθε κράτος είναι ένα είδος συνύπαρξης και ότι κάθε κοινότητα έχει συγκροτηθεί για κάποιο καλό σκοπό διότι για χάρη αυτού που θεωρούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (ΟΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΟΥΝΤΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ) A1. Επομένως,

Διαβάστε περισσότερα

DPSDbeyond: The font Σκέψεις, παρατηρήσεις, συμπεράσματα

DPSDbeyond: The font Σκέψεις, παρατηρήσεις, συμπεράσματα DPSDbeyond: The font Σκέψεις, παρατηρήσεις, συμπεράσματα Η διαδικασία που ακολουθήθηκε στο ολιγόωρο workshop εκείνου του Σαββάτου (12/11/2011) είχε ως αποτέλεσμα την δημιουργία 59 σχεδίων, ένα (ή και περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΥΛΗ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2014-15 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Από το βιβλίο «Ευκλείδεια Γεωμετρία Α και Β Ενιαίου Λυκείου» των Αργυρόπουλου Η., Βλάμου

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟ ΛΟΓΟ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ) ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ Τ.Π.Ε.

ΣΕΝΑΡΙΟ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟ ΛΟΓΟ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ) ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ Τ.Π.Ε. ΣΕΝΑΡΙΟ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟ ΛΟΓΟ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ) ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ Τ.Π.Ε. Α. Ταυτότητα σεναρίου 1. Τίτλος σεναρίου : Η επαγωγική µέθοδος σε Σωκράτη, Πλάτωνα

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

4. Ο Αριστοτέλης. 3. Πώς συλλαµβάνει ο Αριστοτέλης την έννοια της ουσίας και πώς τη συσχετίζει µε τα συµβεβηκότα 1 ;

4. Ο Αριστοτέλης. 3. Πώς συλλαµβάνει ο Αριστοτέλης την έννοια της ουσίας και πώς τη συσχετίζει µε τα συµβεβηκότα 1 ; 4. Ο Αριστοτέλης Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Να ανασυνθέσετε το λεγόµενο επιχείρηµα του τρίτου ανθρώπου δια του οποίου ο Αριστοτέλης ασκεί κριτική στη θεωρία των ιδεών του Πλάτωνος. 2. Η αληθινή

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γαβριέλλα Κοντογιαννίδου, Φιλόλογος 1. Το πρώτο βήμα μας είναι η κατανόηση του θέματος και η ένταξή του σε ευρύτερες θεματικές ενότητες Συνήθως, ένα θέμα Έκθεσης έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Βασικέ Οδηγίε : ίνεται ιδιαίτερη σηµασία στην εισαγωγή στα ρητορικά κείµενα (Βιβλίο Ρητορικών Κειµένων Μαθητή, Βιβλίο εκπαιδευτικού). Σε κάθε περίοδο διδασκαλία θα πρέπει να γίνεται ανάγνωση ολόκληρη τη

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Πουρνάρη: Επιστημική δικαιολόγηση. Μια γνωσιοθεωρητική προσέγγιση. Αθήνα: Νήσος 2013, 170 σ., 10.

Μαρία Πουρνάρη: Επιστημική δικαιολόγηση. Μια γνωσιοθεωρητική προσέγγιση. Αθήνα: Νήσος 2013, 170 σ., 10. 1/7 2014-07 Πουρνάρη: Επιστημική δικαιολόγηση Μαρία Πουρνάρη: Επιστημική δικαιολόγηση. Μια γνωσιοθεωρητική προσέγγιση. Αθήνα: Νήσος 2013, 170 σ., 10. Κρίνει ο Στέφανος ημητρίου (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Θέμα Α. Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1. Επομένως, ούτε οι αρετές γεννιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Β Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Κ Ο Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α

Β Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Κ Ο Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α Β Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Κ Ο Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α του Πετράκη Ιωάννη, δ.φ., καθηγητή του Προτύπου Πειραματικού Λυκείου του Πανεπιστημίου Μακεδονίας Γεννήθηκα στην Έδεσσα το 1963. Είμαι απόφοιτος του Τμήματος Κλασικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα