Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις 2009 (σειρά: «Αρχαίοι Φιλόσοφοι»), 356 σ., 25.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις 2009 (σειρά: «Αρχαίοι Φιλόσοφοι»), 356 σ., 25."

Transcript

1 1/ Αριστοτέλης: Μεταφυσική Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις 2009 (σειρά: «Αρχαίοι Φιλόσοφοι»), 356 σ., 25. Κρίνει ο Γιώργος Καραμανώλης (Πανεπιστήμιο Κρήτης) Το 1ο βιβλίο των Μετά τα φυσικά του Αριστοτέλη γεννά στον αναγνώστη μια σειρά από προκλητικά ερωτήματα. Ένα πρώτο τέτοιο ερώτημα είναι τι ακριβώς κάνει ο Αριστοτέλης στο εν λόγω κείμενο. Επιχειρεί να γράψει μια ιστορία της φιλοσοφίας, ή να κάνει μια διαλεκτική επισκόπηση της οντολογικής συζήτησης μέχρι την εποχή του, ανάλογη με αυτή που συναντάμε στο 1ο βιβλίο του Περί ψυχής και στο 1ο βιβλίο των Φυσικών; Ή μήπως και τα δύο; Κάθε προσπάθεια να απαντηθεί το ερώτημα αυτό έρχεται αντιμέτωπη με το ερώτημα που αφορά τη σχέση μεταξύ του 1ου και των υπολοίπων βιβλίων των Μετά τα φυσικά (ΜτΦ). Ανεξάρτητα από το πότε, πώς και από ποιον το συγκεκριμένο κείμενο έγινε το βιβλίο Άλφα των ΜτΦ, είναι εμφανές ότι η πρόταξή του αυτή δικαιολογείται κυρίως από το γεγονός ότι ο Αριστοτέλης προϋποθέτει στο κείμενο αυτό ολοκληρωμένη τη δική του οντολογική θέση, με βάση την οποία οι προσπάθειες των προγενεστέρων κρίνονται και αξιολογούνται. Το ερώτημα όμως τώρα είναι το εξής: α- ντιλαμβάνεται ο Αριστοτέλης την οντολογική του θέση ως μια απολύτως διακριτή θέση, ή μήπως εμφανίζει τον εαυτό του να συνεχίζει, να τροποποιεί και να εξελίσσει την πλατωνική οντολογία; Μιλά ο Αριστοτέλης ως πρώην πλατωνικός ή ως εξελιγμένος πλατωνικός; Τα προκλητικά και σύνθετα αυτά ερωτήματα έρχεται να αντιμετωπίσει ο Βασίλης Κάλφας. Το βιβλίο του έχει τη συνήθη τριμερή δομή των βιβλίων της σειράς που διευθύνει, δηλαδή εκτενή εισαγωγή σε πέντε ενότητες (σ ), αρχαίο κείμενο με νεοελληνική μετάφραση (σ ) και σχόλια (σ ). Συμπληρώνεται από βιβλιογραφία (σ ) και δύο πίνακες, αρχαίων ονομάτων και αρχαίων χωρίων. Κρίνω σκόπιμο να αρχίσω από τη μετάφραση, η οποία λειτουργεί ως οδηγός στις θεωρητικές συζητήσεις του πρώτου και του τρίτου μέρους. Η μετάφραση του Κάλφα έχει πολλές αρετές. Ακολουθεί πιστά το κείμενο, αποδίδει περιεχόμενο και ύφος, είναι μια ρέουσα και κατανοητή νεοελληνική απόδοση που δεν προϋποθέτει συνανάγνωση του αρχαίου κειμένου για να γίνει σαφής. Μεταφράζει και δεν διατηρεί τεχνικούς αριστοτελικούς όρους, όπως τί ἦν εἶναι και καθ ὑποκειμένου λέγεσθαι εγχείρημα δύσκολο, καθώς η νεοελληνική δεν έχει το υπόβαθρο της αριστοτελικής εξηγητικής παράδοσης που

2 2/8 έχουν οι νεολατινικές και οι γερμανικές γλώσσες λόγω της Λατινικής. Από την άλλη, ο Κάλφας δείχνει ευαισθησία στο ύφος του κειμένου. Εντοπίζει π.χ. τη διαφορά μεταξύ αντικειμενικής και υποκειμενικής αιτιολογίας στη φράση τὸ μὲν πρῶτον εἰκὸς... θαυμάζεσθαι ὑπό τῶν ἀνθρώπων μὴ μόνον διὰ τὸ χρήσιμον εἶναί τι τῶν εὐρεθέντων ἀλλ ὡς σοφὸν καὶ διαφέροντα τῶν ἄλλων («τον πρώτο καιρό οι άνθρωποι περιέβαλλαν με θαυμασμό όποιον επινοούσε μια τέχνη...όχι μόνο γιατί κάποιο από τα ευρήματά του ήταν χρήσιμο, αλλά και γιατί τον θεωρούσαν σοφό και διαφορετικό από τους άλλους», 981b13-7 η υπογράμμιση δική μου). Θα είχα ωστόσο να κάνω ορισμένες κριτικές παρατηρήσεις προκειμένου να αναδείξω τις δυσκολίες απόδοσης του ακριβούς νοήματος του αριστοτελικού κειμένου. Η πρώτη αφορά τον όρο αἴσθησις, που απαντά επανειλημμένα στο κεφάλαιο 1 (980a22, 28, 980b25, 981b10, 14), τον οποίο ο μεταφραστής διατηρεί αμετάφραστο. Ο όρος αἴσθησις όμως τόσο στα αρχαία όσο και στα νέα ελληνικά μπορεί να έχει τόσο δυνητική όσο και ενεργητική σημασία, να σημαίνει δηλαδή αφενός την ικανότητα του αισθάνεσθαι (the sense), αφετέρου το ενέργημα ή το αποτέλεσμα/περιεχόμενό του (perception, Wahrnehmung). Ο μεταφραστής (όπως η πλειονότητα των μελετητών) [1] αντιλαμβάνεται τον όρο με την πρώτη σημασία και μεταφράζει τη φράση ἡ διὰ τῶν ὀμμάτων [ενν.] αἴσθησις (980a23) ως «η αίσθηση της όρασης». Τη συγκεκριμένη μεταφραστική επιλογή φαίνεται να στηρίζει η επόμενη φράση: τὸ ὁρᾶν αἱρούμεθα ἀντὶ πάντων. Και στις δύο φράσεις, ωστόσο, ο Αριστοτέλης μπορεί κάλλιστα να κάνει λόγο για την ενέργεια του «βλέπειν» (seeing) και όχι για τη σχετική ικανότητα, να υποστηρίζει δηλαδή ότι αυτό που οι άνθρωποι αγαπούν είναι να βλέπουν και γενικά να αισθάνονται. Αυτό βέβαια είναι συζητήσιμο, δεν συζητείται όμως στα σχόλια (όπως θα άξιζε σε ένα πολλαχῶς λεγόμενον). Ένας λόγος που βαρύνει υπέρ της ενεργητικής σημασίας είναι ότι στη συνέχεια το κείμενο εστιάζει στα περιεχόμενα των αισθήσεων. Στο χωρίο 981b10, όταν ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι δεν θεωρούμε σοφία καμία από τις αἰσθήσεις γιατί είναι κατεξοχήν γνώσεις των καθέκαστα (κυριώταταί γ εἰσὶν αὗται τῶν καθ ἕκαστα γνώσεις), είναι σαφές πια ότι μιλά για αισθητηριακές παραστάσεις. Η τελευταία φράση όμως μεταφράζεται με γνώμονα την αντίληψη ότι αφορά αισθητηριακές ικανότητες, δηλαδή ως εξής: «δεν θεωρούμε σοφία καμία από τις αισθήσεις αν και αποτελούν τις κυριότερες πηγές των γνώσεών μας για τα επιμέρους πράγματα...». Το κείμενο όμως δεν κάνει λόγο για πηγές γνώσεων (όπως στο 980a25-6, τὸ ὁρᾶν ποιεῖ γνωρίζειν) αλλά για γνώσεις, ακριβώς γιατί δεν μιλά για τις αισθήσεις-ικανότητες αλλά για τις αισθητηριακές παραστάσεις. Ανάλογο ζήτημα υπάρχει με τους όρους «μνήμη» και «φαντασία» που απαντούν στο ίδιο χωρίο, καθώς και αυτοί μπορούν να δηλώνουν τόσο τις σχετικές ικανότητες όσο και τα περιεχόμενά τους. Νομίζω ότι ο Αριστοτέλης χρησιμοποιεί και αυτούς τους ό- ρους με τη δεύτερη σημασία. Υποστηρίζει ότι από την αίσθηση δημιουργείται μνήμη (980a27-9) και ότι από τη μνήμη δημιουργείται εμπειρία (980b28-9). Η αίσθηση όμως, ως ικανότητα, δεν μπορεί να δημιουργήσει μνήμη, ενώ οι αισθητηριακές παραστάσεις μπορούν να δημιουργήσουν μνήμες. Φυσικά, μπορεί να αναρωτηθεί κανείς πώς μπο-

3 3/8 ρούν να υπάρξουν μνήμες χωρίς να προηγηθεί η μνήμη ως ικανότητα. Κατά τον Αριστοτέλη όμως φαίνεται ότι η ικανότητα προκύπτει από τις μνήμες και όχι αντίστροφα. Στο τέλος των Αναλυτικών Υστέρων υποστηρίζει ότι σε κάποια ζώα η αίσθηση διατηρείται και μετά το τέλος του ερεθίσματος, και ονομάζει αυτό το φαινόμενο μονή (99b36). Το φαινόμενο αυτό το διακρίνει από τη μνήμη ως ικανότητα να ανακαλεί κανείς αυτό που παραμένει της αίσθησης (Περί μνήμης 452a10-13). Όπως και να έχουν όμως τα πράγματα στο περίπλοκο αυτό ζήτημα, η ιδέα ότι ο Αριστοτέλης στο Άλφα 1 μιλάει για περιεχόμενα αίσθησης και μνήμης και όχι για ικανότητες, ενισχύεται από το γεγονός ότι περιγράφει την εμπειρία ως άθροισμα μνημών (αἱ πολλαὶ μνῆμαι τοῦ αὐτοῦ πράγματος μιᾶς ἐμπειρίας δύναμιν ἀποτελοῦσιν, 980b28-9), ενώ στη μεταβατική πρόταση 980b25-6 υποστηρίζει ότι τα ζώα ζουν ταῖς φαντασίαις καὶ ταῖς μνήμαις, που ορθά ο Κάλφας μεταφράζει ως «έχοντας παραστάσεις και μνήμες». Ο Αριστοτέλης εστιάζει με σαφήνεια πια στα περιεχόμενα των αισθήσεων, και η εστίαση αυτή είναι σημαντική για τη διάρθρωση της επιχειρηματολογίας στο Άλφα, καθώς το βιβλίο εξετάζει ουσιαστικά με ποιους όρους έχει γίνει αλλά και οφείλει να γίνει η συζήτηση για τις αιτίες των αισθητών. Και το 1ο κεφάλαιο του Άλφα στοχεύει να δείξει ότι η συζήτηση αυτή οφείλει να γίνει με όρους υπερβατικούς των αισθητών και της εμπειρίας, δηλαδή με όρους καθολικούς, ακριβώς επειδή η σοφία, που ενέχει γνώση των αιτιών, με τέτοιους όρους συγκροτείται. Στο κεφάλαιο 2 σημαντικοί για την κατανόηση της γένεσης της φιλοσοφίας είναι οι ό- ροι της οικογένειας θαυμάζειν (θαυμάσια, θαυμάσαντες κ.τ.λ.). Το θαυμάζειν, γνωρίζουμε, σημαίνει τόσο «απορώ με κάτι» όσο και «έχω δέος και εκτίμηση για αυτό». Στα νεοελληνικά επιβίωσε η δεύτερη σημασία, στο συγκεκριμένο αριστοτελικό κείμενο ό- μως, όπως ήδη στον Θεαίτητο όπου πάλι η συζήτηση είναι για τις αρχές της φιλοσοφίας, οι όροι αυτοί χρησιμοποιούνται με την πρώτη. Αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι απαντούν δίπλα σε όρους δηλωτικούς απορίας, όπως τὰ πρόχειρα τῶν ἀτόπων («τα παράξενα της καθημερινής ζωής», 982b13-4), περὶ τῶν μειζόνων διαπορήσαντες («άρχισαν να προβληματίζονται για τα πιο σημαντικά», 982a15), ὁ ἀπορῶν καὶ θαυμάζων, ο οποίος ενδιαφέρεται και για τους «μύθους» όχι γιατί αυτοί «συνίστανται σε γεγονότα θαυμάσια» (σύγκειται ἐκ θαυμασίων) αλλά σε γεγονότα «αξιοπερίεργα», όπως σωστά αποδίδει ο Κάλφας στα σχόλια (σ. 245) αλλά περιέργως δεν υιοθετεί στη μετάφραση (πρβ. τη μετάφραση των θαυμάζειν, θαυμαστόν, με τη δεύτερη σημασία, και θαυμάσειεν ἄν, με την πρώτη, στο χωρίο 983a13-21). Η μεταφραστική αυτή αμφιταλάντευση υποβιβάζει κάπως, νομίζω, τον καίριο ρόλο που η απορία παίζει κατά τον Αριστοτέλη στην ενθάρρυνση της φιλοσοφικής διερεύνησης του κόσμου (δες ΜτΦ 995a24-b4, Περί ψυχής 403b20-24) ρόλο που ορθά εξαίρει ο Κάλφας στην Εισαγωγή του (σ. 54-5, 70-1) παραπέμποντας στο «απορητικό» βιβλίο Βήτα των ΜτΦ (δες και σχόλια σ. 245). Η σχετική σειρά των βιβλίων εδώ είναι σημαντική. Το Άλφα, συνεχίζοντας τη γραμμή του Θεαίτητου, υποστηρίζει πως τὸ θαυμάζειν, δηλαδή μια πρωτογενής, μη αρθρωμένη απορία, είναι το έναυσμα για τη δημιουργία φιλοσοφικής σκέψης, η οποία συγκροτεί έπειτα αρθρωμένες απορίες [2].

4 4/8 Περισσότερα από φιλοσοφική άποψη διακυβεύονται στους όρους κίνησις, ὁμώνυμα, καθ ὑποκειμένου λέγεσθαι. O πρώτος όρος απαντά στο 3ο κεφάλαιο του Άλφα και στη συνέχεια σε όλο το βιβλίο, καθώς σε αυτόν οικοδομείται μία από τις σημαντικές κριτικές παρατηρήσεις του Αριστοτέλη σχετικά με τις προγενέστερες προσπάθειες εύρεσης των αιτίων των όντων, ότι δηλαδή καμία από αυτές δεν εξήγησε ικανοποιητικά από ποιες αιτίες προκύπτει η μεταβολή στα αισθητά (ὅθεν ἡ κίνησις ὑπάρχει τοῖς οὖσιν, 984b22). Ο Κάλφας μεταφράζει παντού τον όρο ως «κίνηση» (σ. 161, 181, 183, 185, 187, 191, 199, 207), ενώ ο Αριστοτέλης διαρκώς μας θυμίζει ότι μιλά για τη μεταβολή εν γένει, εκδοχές της οποίας είναι η αμοιβαία μεταβολή των στοιχείων, η γένεση, η φθορά (988b25-989a30, πρβ. ΜτΦ Κ12). Στη μετάφραση αυτή ο Κάλφας έχει αρκετούς συμμάχους (Ross, Irwin/Fine, Tredennick, Szlezak). Ένας λόγος της μεταφραστικής αυτής επιλογής είναι, νομίζω, ότι ο Αριστοτέλης ονομάζει το αίτιο της μεταβολής κινοῦν. Με τη λογική αυτή, ο όρος «κίνηση» θα μπορούσε να διατηρηθεί όταν γίνεται λόγος για το αίτιο της αλλαγής (985a13, 988a33, 988b28, 991a11), όπως για τις Εμπεδόκλειες αρχές φιλία και νεῖκος (985a31). Το αποτέλεσμα ωστόσο του αιτίου της «κίνησης», «οι κινήσεις» (988b11, 989a25, 990a8-10), θα πρέπει να αποδίδεται ως «μεταβολές». Ο ίδιος ο Αριστοτέλης άλλωστε μας προσφέρει τον όρο, όταν εξηγεί ότι εγκαταλείπει τόσο τις θεωρίες των φυσιολόγων (συμπεριλαμβανομένων των Ατομικών που μιλούν για κινήσεις της ύλης, 985b19) όσο και τη θεωρία των Ιδεών, επειδή αδυνατούν να εξηγήσουν τη μεταβολή (ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς μεταβολῆς, 992a26). Ακόμη πιο κρίσιμη είναι η χρήση του όρου ὁμώνυμα στα χωρία 987b10 και 991a6. Στο πρώτο χωρίο, ο Αριστοτέλης εκθέτει πώς σύμφωνα με τους Πλατωνικούς τα αισθητά εξηγούνται από τις Ιδέες, ενώ στο δεύτερο συζητά κριτικά τη σχέση τους θέτοντας το ακόλουθο δίλημμα: είτε θα πρέπει οι Ιδέες και τα αισθητά να έχουν κάτι κοινό, οπότε θα μοιράζονται και την αλλαγή που υφίστανται τα δεύτερα, είτε να μην έχουν τίποτε κοινό, οπότε έχουμε «ομωνυμία». Στο πρώτο χωρίο υπάρχει πρόβλημα με το κείμενο. Ο Λαυρεντιανός κώδικας Αb σώζει τη γραφή κατὰ μέθεξιν γὰρ εἶναι τὰ πολλὰ τῶν συνωνύμων τοῖς εἴδεσιν, δηλαδή «τα περισσότερα πράγματα που έχουν το ίδιο όνομα και την ίδια ουσία με τις Ιδέες υπάρχουν μετέχοντας σε αυτές», ενώ ο (πιο αξιόπιστος) Παρισινός κώδικας Ε γράφει κατὰ μέθεξιν γὰρ εἶναι τὰ πολλὰ τῶν συνωνύμων ὁμώνυμα τοῖς εἴδεσιν. Ο Ross γράφει τὰ πολλὰ ὁμώνυμα τοῖς εἴδεσιν, ενώ ο Jaeger τὰ ὁμώνυμα τοῖς εἴδεσιν. Ο Κάλφας υιοθετεί τη γραφή Ross (όχι Jaeger όπως αναφέρει), χωρίς όμως να εξηγεί τον λόγο (σ. 278). Το ζήτημα εδώ είναι αν η σχέση ομωνυμίας είναι πλατωνικού ή αριστοτελικού τύπου. Ο Πλάτων χρησιμοποιεί τον όρο (Παρμενίδης 133d3) με τη μη τεχνική σημασία «όσα έχουν κοινό όνομα», ενώ στον Αριστοτέλη η σχέση ομωνυμίας είναι αυτή μεταξύ δύο όντων με κοινό όνομα και διαφορετικό ορισμό (Κατηγορίαι, κεφ. 1). Στο δεύτερο χωρίο (991a6), όπου ο Αριστοτέλης επικρίνει τη θεωρία, σαφώς χρησιμοποιεί τον όρο με την τεχνική σημασία και θέτει το δίλημμα: ή οι Ιδέες εξηγούν τα πάντα σχετικά με τα αισθητά, μαζί και τη μεταβολή, ή δεν υφίσταται καμία εξηγητική σχέση μεταξύ τους παρά μόνο κοινό όνομα. Για τον Αριστοτέλη δηλαδή οι Ιδέες έχουν με τα αισθητά σχέση (αριστοτελικής) ομωνυμίας, ενώ για τον Πλάτωνα έχουν σχέση συνωνυμίας. Αυτό φαίνεται να επιβεβαιώνει ο Αλέξανδρος (Εις τα ΜτΦ 50-1), όταν υ-

5 5/8 ποστηρίζει σχετικά με το πρώτο χωρίο (987b10) ότι κατά τον Πλάτωνα η σχέση Ιδεών και αισθητών είναι σχέση συνωνυμίας, δηλαδή τα αισθητά έχουν ίδιο όνομα και ορισμό με τις Iδέες (ὁμοειδῆ... καὶ συνώνυμα, ). Ο Κάλφας φαίνεται να πιστεύει ότι ο όρος ὁμώνυμα χρησιμοποιείται και στα δύο χωρία με την κοινή σημασία, όπως στον Πλάτωνα, και τον μεταφράζει και στις δύο περιπτώσεις ως «συνώνυμα» (σ. 175, 197) [3], ενώ παραπέμπει τον αναγνώστη (στο σχόλιο σ. 278) στην αριστοτελική χρήση του όρου «ομώνυμα» στις Κατηγορίες. Ένας διεξοδικότερος σχολιασμός του κειμενικού και ερμηνευτικού προβλήματος σχετικά με τη χρήση του όρου ὁμώνυμα στα πιο πάνω χωρία θα απομάκρυνε ενδεχόμενες παρανοήσεις, ειδικά σχετικά με το δεύτερο χωρίο. Έρχομαι τώρα στο ζήτημα της στάσης του Αριστοτέλη απέναντι στη θεωρία των Ιδεών. Υπάρχουν τρία βασικά ζητήματα εδώ: Πρώτον, τι ακριβώς έχει υπόψη του ο Αριστοτέλης όταν μιλά για τις θέσεις των Πλατωνικών δεύτερον, ποια ακριβώς είναι η κριτική του Αριστοτέλη τρίτον, από ποια σκοπιά γίνεται. Ξεκινώντας από το τελευταίο, έχει δίκιο ο Κάλφας να τονίζει (σ. 23) ότι ο Αριστοτέλης βρίσκεται σε συνεχή διάλογο με τον Πλάτωνα. Έχει άδικο όμως να υποστηρίζει ότι ο διάλογος αυτός δεν είναι νηφάλιος (σ. 83) αλλά μάλλον ένα «ξεκαθάρισμα λογαριασμών» (σ. 83, 87). Το κείμενο απεναντίας δείχνει, νομίζω, ότι ο διάλογος και νηφάλιος είναι και ουσιαστικός. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Αριστοτέλης στο κεφ. 9, όπου επικρίνει τη θεωρία των Ι- δεών, χρησιμοποιεί συνεχώς πρώτο πληθυντικό πρόσωπο ως υποκείμενο της θεωρίας (οἰόμεθα, 990b11, βουλόμεθα, 990b18, φαμέν, 990b23, βουλόμενοι, 992a10). Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό είναι το χωρίο 992a24-9, όπου ο Αριστοτέλης χρησιμοποιεί πρώτο πληθυντικό αδιάκριτα, και όταν αναφέρεται στη θεωρία των Ιδεών (992a25, 27, 28) και όταν αναφέρεται στην κριτική της (992a29 αντί για πρώτο ενικό στη δεύτερη περίπτωση). Ο Κάλφας αντιλαμβάνεται τη χρήση αυτή ως ρητορικό τέχνασμα (σ. 50) και σχολιάζει (σ ) σχετικά με το βουλόμενοι στο 992a10 ότι ο Αριστοτέλης συμπεριλαμβάνει ρητορικά τον εαυτό του στους Πλατωνικούς που παρήγαγαν όχι μόνο τους ιδεατούς αριθμούς από τις αρχές Εν και υάς, αλλά και τα ιδεατά μεγέθη. Γιατί όμως να μην είναι ειλικρινής ο πληθυντικός εδώ, αφού ο Αριστοτέλης τον χρησιμοποιεί γενικά για τους υποστηρικτές της θεωρίας των Ιδεών; Γιατί η διαφωνία με τη σχολή του να σημαίνει αναγκαστικά αποστασιοποίηση; Άλλωστε, όταν θέλει να αποστασιοποιηθεί o Αριστοτέλης το κάνει με σαφήνεια, όπως από αυτούς που ονομάζουν τους αριθμούς ἐνδιάμεσα (991b27-30). Η προειλημμένη εναντίωση του Αριστοτέλη στο πλατωνικό στρατόπεδο μεταφέρεται στη μετάφραση, η οποία προσωποποιεί την κριτική στο χωρίο 992b9-13: Και αυτό που φαίνεται εύκολο, το να δείξει κανείς ότι τα πάντα είναι ένα, δεν το καταφέρνουν [οὐ γίγνεται]. Γιατί από την έκθεση της μεθόδου τους [τῇ γὰρ ἐκθέσει] δεν προκύπτει ότι τα πάντα είναι ένα, αλλά μόνο ότι υπάρχει το απόλυτο Ένα, αν βεβαίως δεχτεί κανείς όλες τις παραδοχές τους [ἂν διδῷ τις πάντα η έμφαση δική μου]. Το αρχαίο κείμενο όμως δεν έχει αναφορές σε πρόσωπα, και αυτό νομίζω ότι δεν είναι τυχαίο. Ο διάλογος του Αριστοτέλη είναι διάλογος με απόψεις που κυκλοφορούσαν μέ-

6 6/8 σα στην Ακαδημία, η οποία, όσο γνωρίζουμε, και όπως σωστά σημειώνει ο Κάλφας, ή- ταν μια ανοικτή και διαφοροποιημένη κοινότητα στοχαστών (σ. 87). Από το κείμενο του Άλφα και μόνο γίνεται φανερό ότι υπήρχαν ποικίλες ερμηνείες της θεωρίας των Ιδεών, πράγμα που επιβεβαιώνει ο ίδιος ο Πλάτων στον Παρμενίδη, και με μία έννοια ο Αριστοτέλης δεν επικρίνει μία θεωρία, αλλά μια πλειάδα εκδοχών της. Αν λοιπόν υπήρχε μια συνεχιζόμενη συζήτηση στην Ακαδημία, όπως τόσο η πλατωνική όσο και η αριστοτελική μαρτυρία δείχνουν, τότε θα πρέπει να ξανασκεφτούμε τι εννοούμε όταν μιλούμε για θέσεις του Πλάτωνα. Κατά μια ευρέως αποδεκτή άποψη, ο Πλάτων αποφεύγει με τους διαλόγους του να υποστηρίξει απόψεις με δέσμευση σε αυτές. Και το πρόβλημα, υποτίθεται, είναι ότι ο Αριστοτέλης του χρεώνει απόψεις, κάνει μάλιστα λόγο για «άγραφα δόγματα». Αλλά γιατί να μην είναι αυτές οι απόψεις διαλεκτικού τύπου προκειμένου να λειτουργήσει η διαλεκτική μέθοδος (όπως περιγράφεται στην Πολιτεία 532d1-534e5), συστατικό της οποίας είναι ο «έλεγχος» (Γοργίας 461a); Από το παράδειγμα αυτό άλλωστε εμπνέονταν οι Πλατωνικοί από τον Αρκεσίλαο και για δύο αιώνες μετά. Γιατί λοιπόν να ταυτίζουμε την προφορική διδασκαλία του Πλάτωνα, που σίγουρα υπήρχε ως άσκηση της διαλεκτικής, με ένα σύνολο απόψεων δογματικού χαρακτήρα, όπως ερμηνεύονται συνήθως τα «άγραφα δόγματα» (σ. 81); Μια τέτοια ερμηνεία βέβαια πιθανότατα είχε οπαδούς ήδη στην αρχαιότητα. Αλλά το ζήτημα είναι αν είναι δικαιολογημένη τουλάχιστον με βάση την αριστοτελική μαρτυρία. Η αριστοτελική χρήση αυτής της φράσης, όπως σωστά υποστηρίζει ο Κάλφας (σ. 126), παραπέμπει σε μια μη συστηματική και μη συνεκτική πλατωνική θεωρία. Εκτός όμως από τον τόνο της αριστοτελικής κριτικής στη θεωρία των Ιδεών, ενδεικτικό ενός ουσιαστικού φιλοσοφικού διαλόγου είναι και το ίδιο το περιεχόμενό της. Θα πρέπει καταρχήν να διακρίνουμε ανάμεσα στις ποικίλες εκδοχές της θεωρίας των Ιδεών, την οποία επικρίνει ο Αριστοτέλης, και την υπόθεση της ύπαρξης Ιδεών, δηλαδή υπερβατικών καθολικών όρων που εξηγούν τα αισθητά, αντίληψη που o Αριστοτέλης θεωρεί πρόοδο σε σχέση με τις θεωρίες των φυσιολόγων και των Πυθαγορείων (989b24-7). Αυτό που κυρίως επικρίνει ο Αριστοτέλης είναι ο τρόπος ύπαρξης των Ιδεών και η σχέση τους με τα αισθητά. Η αποτυχία δεν έγκειται στη ριζική διχοτόμηση των δύο κόσμων, νοητού (Ιδέες) και αισθητού (αισθητά), όπως υποστηρίζει ο Κάλφας (σ. 118), αλλά στην προβληματική τους σχέση «μέθεξης». Η «μέθεξη» των αισθητών στα νοητά είναι προβληματική κατά τον Αριστοτέλη πρώτον επειδή οι Ιδέες δεν μπορούν να είναι εξηγητικές των αισθητών αν είναι αυτόνομες και χωριστές από αυτά, και δεύτερον ε- πειδή η «μέθεξη» δεν είναι μονοσήμαντη, καθώς τα νοητά υπάρχουν στα αισθητά είτε ως ουσίες είτε ως ιδιότητες (990b27-34, 992b17-24) και αντίστοιχα αποδίδονται άλλοτε ως κατηγορούμενα ουσίας και άλλοτε ως κατηγορούμενα ιδιότητας. Τη διάκριση αυτή συσκοτίζει κάπως η μετάφραση της φράσης καθ ὑποκειμένου λέγεσθαι (σ. 197) ως «αποδίδεται κατηγόρημα σε ένα υποκείμενο», στον βαθμό που δεν κάνει σαφές ότι πρόκειται για κατηγόρημα ουσίας. Η αριστοτελική διάκριση όμως προκύπτει ακριβώς σε διάλογο με τη θεωρία των Ιδεών η έκταση άλλωστε που της αφιερώνει ο Αριστοτέλης (δες και σ. 97) και η σχετική επιτυχία που της πιστώνει είναι ενδεικτική του σεβασμού του προς αυτήν. Αν είναι έτσι, τότε η αριστοτελική κριτική στη θεωρία των Ιδεών όχι

7 7/8 μόνο «ξεκαθάρισμα λογαριασμών» δεν είναι, αλλά συνιστά ουσιαστικό διάλογο με αυτήν, στη βάση του οποίου ο Αριστοτέλης διαμορφώνει τη δική του οντολογική θέση. Ο Κάλφας συμμερίζεται την τελευταία αυτή άποψη. Προσθέτει μάλιστα (σ. 86-7) ότι ο Αριστοτέλης δεν έγινε ποτέ πολέμιος του Πλατωνισμού, πράγμα που σημαίνει ότι με το «ξεκαθάρισμα λογαριασμών» δεν εννοεί μια πολεμική στάση εκ μέρους του Αριστοτέλη. Η θέση του, όπως την ερμηνεύω, είναι ότι ναι μεν ο Αριστοτέλης διαμορφώνει την οντολογία του σε διάλογο με την πλατωνική θεωρία των Ιδεών, το γεγονός αυτό όμως δεν τον καθιστά Πλατωνικό, δεδομένης της έντονης κριτικής του σε αυτή. Νομίζω ότι εδώ υπάρχουν δύο ερωτήματα που συχνά συγχέονται: α) πώς αυτοκατανοείται ο Αριστοτέλης, β) πώς τον κρίνουμε εμείς, ανεξάρτητα από τη δική του στάση. Το γεγονός ότι ο Αριστοτέλης γράφει ως Πλατωνικός, όπως υποστήριξα, δεν σημαίνει ότι θα πρέπει αναγκαστικά να κριθεί και ως τέτοιος από εμάς. Ξεχωρίζω στο βιβλίο Άλφα δύο στοιχεία που κατά τη γνώμη μου είναι ιδιαίτερα αποκα- λυπτικά της οφειλής του Αριστοτέλη προς τον Πλάτωνα. Το πρώτο είναι η υπεράσπιση από τον Αριστοτέλη μια έννοιας θεωρητικής φιλοσοφίας που αναζητά τα αίτια των ό- ντων με καθολικούς όρους (σ. 50) [4]. Το δεύτερο είναι ο διάλογος ως μεθοδολογική αρχή στη φιλοσοφία. Έργο του Αριστοτέλη στο Άλφα είναι, νομίζω, να παρουσιάσει τον διάλογό του με την ιστορική πορεία της φιλοσοφίας, χαρακτηριστικό της οποίας είναι ότι οι θέσεις, οι διαφωνίες, οι πρόοδοι επιβάλλονται από τα ίδια τα πράγματα (984a18-20), από την αλήθεια (984b9-11), αναγκαστικά (984a19, 985a20, 990b10). Ο Αριστοτέλης θέλει να δείξει ότι και οι δικές του θέσεις έχουν προκύψει ανάλογα, και να δείξει έτσι πώς εντάσσεται η δική του σκέψη στην ιστορική πορεία της φιλοσοφίας. Αν είναι έτσι, είναι άδικο να κρίνεται ο Αριστοτέλης με κριτήρια ιστορικού της φιλοσοφίας, όπως εισηγείται ο Cherniss (σ. 64-9, 293), και να κατηγορείται για επιλεκτική και αναχρονιστική ανασυγκρότηση της ιστορίας της φιλοσοφίας. Τα παραπάνω έδειξαν, ελπίζω, το μέγεθος της δυσκολίας αλλά και τη σημασία του εγ- χειρήματος του Κάλφα. Πρόκειται για μια συστηματική και υπεύθυνη δουλειά σε ένα από τα πιο πλούσια και θεμελιώδη κείμενα της αρχαίας φιλοσοφίας. Οι όποιες αστοχίες δεν μειώνουν το εγχείρημα, αλλά μάλλον μας ευαισθητοποιούν στις απαιτήσεις της α- νάγνωσης των δύσβατων βιβλίων των ΜτΦ και στις δυσκολίες της μελέτης των πηγών των αρχαίων φιλοσοφικών θεωριών γενικότερα. Γιατί, όπως έγινε φανερό, ο Κάλφας αναμετριέται όχι μόνο με κομβικά ζητήματα της αριστοτελικής μεταφυσικής αλλά και με μερικά από τα κεντρικότερα ζητήματα που απασχόλησαν και δίχασαν την αρχαία φιλοσοφία και το κάνει με προσοχή, ευαισθησία και μεθοδικότητα. Μας θυμίζει, επίσης, από πόση βιβλιογραφία θα πρέπει πια να πάρουμε κριτικές αποστάσεις (Jaeger, Cherniss, Krämer) προκειμένου να σκύψουμε απροκατάληπτα πάνω στο αριστοτελικό κείμενο. Σημειώσεις: [1] Εξαίρεση ο T. Szlezak: Aristoteles, Metaphysik. Berlin: Akademie Verlag 2003.

8 8/8 [2] Αυτή τη διάσταση του αριστοτελικού θαυμάζειν αναδεικνύει ο Michael Frede στο «Ο Σέξτος Εμπειρικός για τις απαρχές της φιλοσοφίας», στον τόμο: Μ. Frede, Η αρχαία ελληνική φιλοσοφία (επιμ. Χλόη Μπάλλα). Αθήνα: Εκκρεμές 2008, σ [3] Ανάλογη είναι η αντίληψη των T. Irwin / G. Fine: Aristotle, Introductory Readings. Indianapolis: Hackett 1996, σ [4] Το σημείο αυτό συζητά διεξοδικά ο M. Frede, «Aristotle s account of the origins of philosophy», Rhizai 1 (2004), σ. 1-44, ιδίως σ ημοσιεύθηκε: Τρόπος παραπομπής στη βιβλιοκρισία: Καραμανώλης, Γ.: (Βιβλιοκρισία του:) Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας (Αθήνα: Πόλις 2009). Κριτικά , <http://www.philosophica.gr/critica/ html>.

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ A.1. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Επομένως, ούτε εκ φύσεως, αλλά ούτε και αντίθετα προς τη φύση μας υπάρχουν μέσα μας οι αρετές, αλλά έχουμε από τη φύση

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις 2009 (σειρά: «Αρχαίοι Φιλόσοφοι»), 356 σ., 25.

Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις 2009 (σειρά: «Αρχαίοι Φιλόσοφοι»), 356 σ., 25. 1/7 2009-16 Αριστοτέλης: Μεταφυσική Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις 2009 (σειρά: «Αρχαίοι Φιλόσοφοι»), 356 σ., 25. Κρίνει η Παρασκευή Κοτζιά (ΑΠΘ)

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (ΟΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΟΥΝΤΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ) A1. Επομένως,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ &

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Τι είναι αρχείο; Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να χαρακτηρίσουμε μια πληροφορία ως αρχειακή; Τι είναι αρχειονομία; Ποιος είναι ο αρχειονόμος;

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις : Διδαγμένο Κείμενο Α1. Μετάφραση Β1. α) στις διανοητικές αρετές β) στις ηθικές αρετές Οι διανοητικές αρετές διδασκαλία πείρα χρόνο

Απαντήσεις : Διδαγμένο Κείμενο Α1. Μετάφραση   Β1. α) στις διανοητικές αρετές β) στις ηθικές αρετές  Οι διανοητικές αρετές διδασκαλία πείρα χρόνο Απαντήσεις : Διδαγμένο Κείμενο Α1. Μετάφραση Οι αρετές λοιπόν δεν υπάρχουν μέσα μας εκ φύσεως, ούτε όμως είναι αντίθετο με τη φύση μας να γεννιούνται μέσα μας, αλλά εμείς έχουμε από τη φύση την ιδιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προκαταρκτική έρευνα Διερευνήστε πριν απ όλα την περιοχή μέσα στην οποία μπορεί να βρεθεί ένα ερευνητικό ερώτημα. Τυπικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α 323 Α) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Για όποιον εξετάζει το πολίτευμα, δηλαδή ποια είναι η ουσία του κάθε πολιτεύματος και ποια τα χαρακτηριστικά του, το πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Β Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Κ Ο Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α

Β Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Κ Ο Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α Β Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Κ Ο Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α του Πετράκη Ιωάννη, δ.φ., καθηγητή του Προτύπου Πειραματικού Λυκείου του Πανεπιστημίου Μακεδονίας Γεννήθηκα στην Έδεσσα το 1963. Είμαι απόφοιτος του Τμήματος Κλασικής

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12)

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Ἐπειδὴ πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινὰ οὖσαν καὶ πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γὰρ εἶναι δοκοῦντος ἀγαθοῦ χάριν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων της Στήλης Α και δίπλα το γράµµα της θέσης που αποδίδεται στον καθένα από αυτούς από τη Στήλη Β.

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός

Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός Αντικείµενο της συγκεκριµένης δραστηριότητας είναι η µεθοδική παρατήρηση των καιρικών συνθηκών για ένα σχετικά µεγάλο χρονικό διάστηµα, η καταγραφή και οργάνωση των παρατηρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι Η εφαρμογή του στην Κύπρο. Δάφνη Καραγιάννη Διαμαντή-Λογοθεραπεύτρια Κρίστια Χρίστου-Εργοθεραπεύτρια

Τι είναι Η εφαρμογή του στην Κύπρο. Δάφνη Καραγιάννη Διαμαντή-Λογοθεραπεύτρια Κρίστια Χρίστου-Εργοθεραπεύτρια Τι είναι Η εφαρμογή του στην Κύπρο Δάφνη Καραγιάννη Διαμαντή-Λογοθεραπεύτρια Κρίστια Χρίστου-Εργοθεραπεύτρια ΓΟΝΕΙΣ ΕΥΑΛΩΤΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΠΟΛΛΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟΡΙΕΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις 2009 (σειρά: «Αρχαίοι Φιλόσοφοι»), 356 σ., 25.

Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις 2009 (σειρά: «Αρχαίοι Φιλόσοφοι»), 356 σ., 25. 1/8 2009-18 Αριστοτέλης: Μεταφυσική Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις 2009 (σειρά: «Αρχαίοι Φιλόσοφοι»), 356 σ., 25. Κρίνει ο Σπύρος Ράγκος (Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

2012-10. Αριστοτελικές μεταφράσεις 1/7

2012-10. Αριστοτελικές μεταφράσεις 1/7 1/7 2012-10 Αριστοτελικές μεταφράσεις Αριστοτέλης: Κατηγορίαι Περὶ ἑρμηνείας (Σειρά: «Αριστοτέλης Έργα», Τόμος Πρώτος). Μετάφραση εισαγωγή επιμέλεια: Π. Καλλιγάς. Αθήνα: Νήσος 2011, 195 σ., 25. Αριστοτέλης:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ Κριτική στην Πλατωνική θεωρία των ιδεών : Ποια η σχέση των Πλατωνικών ιδεών με την αισθητή πραγματικότητα ; Δύο δυνατότητες

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ Κριτική στην Πλατωνική θεωρία των ιδεών : Ποια η σχέση των Πλατωνικών ιδεών με την αισθητή πραγματικότητα ; Δύο δυνατότητες ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ Κριτική στην Πλατωνική θεωρία των ιδεών : Ποια η σχέση των Πλατωνικών ιδεών με την αισθητή πραγματικότητα ; Δύο δυνατότητες Α Ο ιδέες παριστάνονται στα αισθητά αντικείμενα Β Τα αισθητά αντικείμενα

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Λάμπρος Κουλουμπαρίτσης: Η Φυσική του Αριστοτέλους (μτφρ.: Μ. Γιόση). Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών 2012, I-XIX+412 σ., 33.

Λάμπρος Κουλουμπαρίτσης: Η Φυσική του Αριστοτέλους (μτφρ.: Μ. Γιόση). Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών 2012, I-XIX+412 σ., 33. 1/7 2014-05 Κουλουμπαρίτσης: Αριστοτελική Φυσική Λάμπρος Κουλουμπαρίτσης: Η Φυσική του Αριστοτέλους (μτφρ.: Μ. Γιόση). Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών 2012, I-XIX+412 σ., 33. Κρίνει ο Ιωάννης Παπαχρήστου (Humboldt-Universität

Διαβάστε περισσότερα

Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού

Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η παρούσα έρευνα έχει σκοπό τη συλλογή εμπειρικών δεδομένων σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Εισαγωγικά Το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας οργανώνει για το ακαδημαϊκό έτος 2013 2014 ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων. Το εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Βασικέ Οδηγίε : ίνεται ιδιαίτερη σηµασία στην εισαγωγή στα ρητορικά κείµενα (Βιβλίο Ρητορικών Κειµένων Μαθητή, Βιβλίο εκπαιδευτικού). Σε κάθε περίοδο διδασκαλία θα πρέπει να γίνεται ανάγνωση ολόκληρη τη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Κύριε Πρόεδρε, εκλεκτά μέλη της ακαδημαϊκής και της επιχειρηματικής κοινότητας, αγαπητοί απόφοιτοι, κυρίες και κύριοι. Βρίσκομαι απόψε

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ - 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ - 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ - 2014 Α1. Επομένως, ούτε εκ φύσεως αλλά ούτε και αντίθετα προς τη φύση μας υπάρχουν μέσα μας οι αρετές, αλλά έχουμε από τη φύση την ιδιότητα

Διαβάστε περισσότερα

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου.

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου. Ομιλία της Συνηγόρου του Πολίτη Καλλιόπης Σπανού στη Διεθνή Συνδιάσκεψη της ΟΚΕ στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα: «Μια ολοκληρωμένη και κοινή μεταναστευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ:

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ ΒΙΒΛΙΟ Λ ΤΩΝ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ: ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΚΙΝΟΥΝΤΟΣ ΑΚΙΝΗΤΟΥ. ΌΝΟΜΑ: KΑΤΣΙΜΠΟΥΡΗ ΕΥΣΤΑΘΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ Του Στράτου Ιωακείμ Η Αρχιτεκτονική Χωρίς Σύνορα είναι Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση, μέλος του διεθνούς μη κυβερνητικού, μη κερδοσκοπικού οργανισμού ASF international (Architecture Sans Frontieres International).

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

Martin Heidegger: Περί της ουσίωσης και της έννοιας της φύσης (προλεγόμενα, μτφρ., σχόλια. Υφαντής). Αθήνα: Ροές 2014, 261 σ., 20.

Martin Heidegger: Περί της ουσίωσης και της έννοιας της φύσης (προλεγόμενα, μτφρ., σχόλια. Υφαντής). Αθήνα: Ροές 2014, 261 σ., 20. 1/5 2015-01 Χάιντεγκερ: Ουσίωση και έννοια της φύσης Martin Heidegger: Περί της ουσίωσης και της έννοιας της φύσης (προλεγόμενα, μτφρ., σχόλια. Υφαντής). Αθήνα: Ροές 2014, 261 σ., 20. Κρίνει ο Παύλος Κόντος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΙ ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ Κυρία ΦΟΥΝΤΟΥΛΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ Κύριο ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΙΕΥΘΥΝΣΗ: ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΑΜΑΡΓΙΑΝΑΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Στάθης Ψύλλος 24/2/2011 1. Η φιλοσοφία συγκροτείται ως δραστηριότητα μέσω μιας σειράς θεμελιωδών ερωτημάτων που προκύπτουν κατά την διάρκεια της προσπάθειας μας να αποκτήσουμε μια

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση»

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» ΛΑΜΠΡΟΣ ΠΟΡΦΥΡΑΣ (1879-1932), Είδα Εἶδα μία χώρα ξωτικιὰ στ ἀνήσυχο ὄνειρό μου: πόσ ὄμορφη δὲ

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ Η σημαντικότερη από τις ανθρώπινες λειτουργίες. Η τέχνη της αποτελεσματικής ανταλλαγής πληροφοριών,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ

ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ Έβδομος (7ος) Κύκλος Επιμόρφωσης των ΔΙΑΔΡΟΜΩΝ 2013-2014 Συντάκτρια Άννα Κοκκινίδου Υπεύθυνη διαχείρισης του προγράμματος 1 Η συμμετοχή του εκπαιδευόμενου στο πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 35

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 35 ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 35 «Οἱ μὲν πολλοὶ ἐπαινοῦσι τὸν προσθέντα Ο Περικλής, όμως, διαφωνεί. τῷ νόμῳ τὸν λόγον τόνδε» Γιατί; 1. «ἐμοὶ δὲ ἀρκοῦν ἂν ἐδόκει εἶναι ἀνδρῶν ἀγαθῶν ἔργῳ γενομένων

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η φιλοσοφία; Εισαγωγή στη Φιλοσοφία

Τι είναι η φιλοσοφία; Εισαγωγή στη Φιλοσοφία Τι είναι η φιλοσοφία; Εισαγωγή στη Φιλοσοφία Μια απόπειρα ορισµού Έντονη, εσωτερικήδιάθεσηγιαέρευνα, γνώση, µάθηση. ΗΦιλοσοφίαδεµένειστοεπίπεδοτης απλής εµπειρίας ή περιέργειας αλλά γίνεται σοβαρή, µεθοδική

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας Α Τίτλος Προγράμματος Εκπαίδευσης Ενηλίκων Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Β Ομάδα Στόχος στην οποία απευθύνεται Το πρόγραμμα απευθύνεται σε αποφοίτους Γενικών / Τεχνικών Λυκείων, ΤΕΕ που

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί"

Σόφη Θεοδωρίδου: Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους

Διαβάστε περισσότερα

DAVID HUME (1711-1776) «Δεν αντίκειται στο λόγο να προτιμήσω την καταστροφή του κόσμου από το να γδάρω το δάχτυλό μου» 28

DAVID HUME (1711-1776) «Δεν αντίκειται στο λόγο να προτιμήσω την καταστροφή του κόσμου από το να γδάρω το δάχτυλό μου» 28 47 DAVID HUME (1711-1776) «Δεν αντίκειται στο λόγο να προτιμήσω την καταστροφή του κόσμου από το να γδάρω το δάχτυλό μου» 28 Γενικά. Κύριος σκοπός του Hume είναι να περιορίσει τη μεταφυσική και να εγκαταστήσει

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ RICHARD DAWKINS «ΤΗΕ GOD DELUSION» («Η ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ ΑΥΤΑΠΑΤΗ») Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08/07/2007 00:00 Του Π. Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ Η ανθρωπότητα και

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού»

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού» 1 ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Για την ενηµέρωση των υποψηφίων συγγραφέων εγχειριδίων Γλώσσας και Μαθηµατικών, κοινοποιούµε απάντηση σε σχετικό ερωτηµατολόγιο που µας είχαν υποβάλει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Α1. (Μετάφραση) Και αυτά, επειδή η ηθική αρετή συνδέεται με τα ευχάριστα και τα δυσάρεστα συναισθήματα. δηλαδή η ευχαρίστηση είναι εκείνη για την οποία κάνουμε τις τιποτένιες

Διαβάστε περισσότερα

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)...

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)... Eισαγωγικό σημείωμα: «Οι κατ οίκον εργασίες στη διδασκαλία των μαθηματικών» Οι εργασίες «για το σπίτι» ή όπως λέγονται στις παιδαγωγικές επιστήμες οι κατ οίκον εργασίες αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ: ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

ΚΕΙΜΕΝΟ: ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ: ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΑΠΑΝΤΗΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΓΝΩΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ) ΚΕΙΜΕΝΟ: Α) Μαρτυρεῖ δὲ καὶ τὸ γινόμενον ἐν ταῖς πόλεσιν οἱ γὰρ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς, καὶ τὸ μὲν

Διαβάστε περισσότερα