Φιλολογικά σχόλια καί μεταφραστικά προβλήματα στή θεία Λειτουργία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Φιλολογικά σχόλια καί μεταφραστικά προβλήματα στή θεία Λειτουργία"

Transcript

1 Σχοινᾶς Φώτιος, διδάκτωρ φιλοσοφίας Φιλολογικά σχόλια καί μεταφραστικά προβλήματα στή θεία Λειτουργία 1. Εἰσαγωγικές παρατηρήσεις Στήν παροῦσα ἐργασία θά ἀναφερθῶ σέ συντακτικά, γραμματικά καί λεξιλογικά σχόλια στή γλῶσσα τῆς Θείας Λειτουργίας τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου. Θά προβῶ σέ ἑρμηνεία, ἐξομάλυνση καί διασάφηση τῶν ἀγνώστων ἀπό τόν σύγχρονο Ἕλληνα γλωσσικῶν στοιχείων τῆς Θείας Λειτουργίας. Ἐπίσης θά ἀναφερθῶ καί σέ μεταφραστικά προβλήματα στή Θ. Λειτουργία. Τά προβλήματα αὐτά δέν περιορίζονται μόνο στή γλῶσσα σέ ὁρισμένες περιπτώσεις ἔχουν σαφῆ θεολογική προέκταση, ὅπως θά διαπιστώσει ὁ ἐπαρκής ἀναγνώστης. Οἱ μεταφράσεις πού θά χρησιμοποιηθοῦν πρός προβληματισμό εἶναι, κυρίως, ἡ μετάφραση τοῦ Σεβασμιωτάτου Ἐπισκόπου Πρεβέζης κ. Μελετίου 1 καί ἡ μετάφραση τοῦ μακαριστοῦ Μητροπολίτου Σερβίων καί Κοζάνης κυροῦ Διονυσίου 2, δευτερευόντως δέ, ἡ μετάφραση τοῦ μακαριστοῦ καθηγητοῦ Ἀνδρέου Θεοδώρου. 3 Καί οἱ τρεῖς μεταφραστές εἶναι καταξιωμένες Ἐκκλησιαστικές καί θεολογικές προσωπικότητες, οἱ ἐπιχειρηθεῖσες μεταφράσεις τῶν ὁποίων θά μᾶς παράσχουν γόνιμο ἔδαφος προβληματισμοῦ γιά τήν ἐν γένει μετάφραση καί ἑρμηνεία τῆς Λειτουργικῆς γλώσσας. 2.Φιλολογικός σχολιασμός καί μεταφραστικά προβλήματα στή Θεία Λειτουργία Ἡ θεία Λειτουργία ἀρχίζει μέ τήν δοξολογική ἐκφώνηση τῆς Ἁγίας Τριάδος: Εὐλογημένη (=Δοξασμένη) ἡ βασιλεία τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος νῦν (=τώρα) καί ἀεί(=πάντοτε) καί εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Στήν ἀκολουθοῦσα πρώτη Συναπτή στήν πρώτη ἐκφώνηση «Ὑπέρ τῆς ἄνωθεν εἰρήνης καί τῆς σωτηρίας τῶν ψυχῶν ἡμῶν τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν» ἄγνωστο στοιχεῖο, καλῶς ὅμως κατανοήσιμο εἶναι ὁ ἐμπρόθετος προσδιορισμός: ὑπέρ τῆς 1 Βλ. Θεία Λειτουργία ἁγίου Ἰωάννου Χρυσοστόμου, Ἱερός Ναός Ἀγίου Ἰωάννου Χρυσοστόμου, Πρέβεζα 2 Ἡ Θεία Λειτουργία τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, Τό πρωτότυπο κείμενο μέ μετάφραση τοῦ μακαριστοῦ Μητροπολίτου Σερβίων καί Κοζάνης κυροῦ Διονυσίου, Ἀποστολική Διακονία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος 3 Ἀνδρέα Θεοδώρου, «Τά σά ἐκ τῶν σῶν». Ἑρμηνευτικό σχόλιο στή Θεία Λειτουργία, Ἀποστολική Διακονία, Ἀθήνα

2 ἄνωθεν εἰρήνης. Ὁ σύγχρονος πιστός, ἀλλά καί τό σύγχρονο παιδί, εἶναι καλά ἐξοικειωμένοι μέ τή χρήση τῆς προθέσεως ὑπέρ. Π.χ. τό τελικό ἀποτέλεσμα εἶναι 2-0 ὑπέρ τοῦ Πανιωνίου. Ἄλλο σχετικῶς ἄγνωστο στοιχεῖο εἶναι ἡ θέση τοῦ ἀντικειμένου σέ πτώση γενική: τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. Ὅμως στή σύγχρονη Νεοελληνική κοινή, παρ ὅλο πού τό συντακτικό τῆς Δημοτικῆς τό ἀπαγορεύει, πλειστάκις ἔχουμε ἀντικείμενο σέ πτώση γενική. Π.χ. ὁ Πρόεδρος ἐξέρχεται τοῦ μεγάρου, τό θέμα στερεῖται σοβαρότητας, τό θέμα χρήζει ἐξέτασης, ὁ Πανιώνιος προηγεῖται τοῦ Ἀτρομήτου μέ 1-0. Ἄρα δέν ἀποτελεῖ ἐντελῶς ἄγνωστο συντακτικό σχῆμα στό σύγχρονο πιστό ἀκόμη καί στούς νέους. Μᾶλλον ἄγνωστο γλωσσικό σχῆμα εἶναι ἡ προτρεπτική ὑποτακτική δεηθῶμεν (=ἄς παρακαλέσουμε). Οἱ λοιπές ἐκφωνήσεις εἶναι καλῶς κατανοήσιμες ἐκτός ἴσως τῆς ἐκφωνήσεως «Ὑπέρ τοῦ ρυσθῆναι ἡμᾶς ἀπό πάσης θλίψεως, ὀργῆς κινδύνου καί ἀνάγκης». Βασικά τό ἄνωστο στοιχεῖο εἶναι ἡ ἐμπρόθετη ἐκφορά μέ ἔναρθρο ἀπαρέμφατο, ὑπέρ τοῦ ρυσθῆναι ἡμᾶς. Ὁ τύπος ρυσθῆναι εἶναι ἀπαρέμφατο τοῦ ρήματος ρύομαι=σώζω, λυτρώνω,γλυτώνω κάποιον ἀπό κάτι. Παράβαλε ρύστης=σωτήρ, λυτρωτής, ρῦσις=ἀπελευθέρωση, ἀπαλλαγή (ἐνῶ τό ρύσις=ροή ἀπό τό ρέω). Ἐπίσης παράβαλε τήν ἀρχαία προσωνυμία ρύσιος Ἀπόλλων=λυτρωτής, ἐλευθερωτής Ἀπόλλων. Ὁ τύπος ρύστης ἀπαντᾶ στό «Ἀγαπήσω σε, Κύριε ἡ ἰσχύς μου, Κύριος στερέωμά μου, και καταφυγή μου και ρύστης μου (=λυτρωτής μου)». Ὁ τύπος ρῦσαι προστακτική = σῶσε, λύτρωσε ἀπαντᾶ ἐπίσης στήν Κυριακή Προσευχή: «Ἀλλά ρῦσαι ἡμᾶς ἀπό τοῦ πονηροῦ». Στήν ἐκφώνηση «Ἀντιλαβοῦ, σῶσον, ἐλεήσον και διαφύλαξον ἡμᾶς, ὁ Θεός, τῇ σῇ χάριτι» τό ἀντιλαμβάνομαι=βοηθῶ, παίρνω τό μέρος κάποιου εἶναι πιό ἰσχυρό ἀπό τό βοηθῶ, ὅπως μεταφράζει ὁ μακαριστός Διονύσιος: «Βοήθησέ μας καί σῶσε μας, ἐλέησέ μας καί σέ ὅλα διαφύλαξέ μας, Θεέ, μέ τή χάρη σου». Τό ὅτι τό ἀντιλαμβάνομαι δέν εἶναι ἀκριβῶς ταυτόσημο μέ τό βοηθῶ, ἀλλά πιό ἰσχυρό φαίνεται στήν εὐχή τοῦ Ἀποδείπνου πρός τήν Θεοτόκο: «...διά τῆς σῆς ἀντιλήψεως και βοηθείας». Ὁ ἐπιρρηματικός προσδιορισμός τῇ σῇ χάριτι εἶναι δοτική τῆς αἰτίας= ἐξ αἰτίας τῆς χάριτός σου ἤ ὀρθότερα δοτική τοῦ μέσου=διά τῆς χάριτός σου, μέ τή χάρη σου. 2

3 Στήν τελευταία ἐκφώνηση «Τῆς Παναγίας, ἀχράντου, ὑπερευλογημένης» Ὁ τύπος ἄχραντος=ἀμόλυντος, προέρχεται ἀπό τό ἀ στερ.+χραίνω Τό ρῆμα χραίνω σημαίνει ἐγγίζω ἐλαφρῶς, ἀλείφω, χρίω, μιαίνω (=μαγαρίζω), μολύνω. Τό ρῆμα χρίω σημαίνει ἀλείφω, ἐπιχρίω, βάπτω, χρωματίζω. Ἀπό αὐτό τό χριστός= ὅν δύναταί τις νά ἀλείψῃ ἐπί τινος ἤ χρίσῃ, χρησιμεύων ὡς ἀλοιφήν ἤ μύρον κεγχρισμένος. Κατά τόν Μέγα Βασίλειο «Ἡ γάρ τοῦ Χριστοῦ προσηγορία, τοῦ παντός ἐστιν ὁμολογία δηλοῖ γάρ τόν τε χρίσαντα Θεόν, καί τόν χρισθέντα Υἱόν, καί τό χρῖσμα τό Πνεῦμα». 4 Στή Συναπτή μετά τήν καθαγίαση τῶν Τιμίων Δώρωνἡ ἐκφώνηση «Ὑπέρ τῶν προσκομισθέντων καί ἁγιασθέντων Τιμίων Δώρων τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. Ὅπως ὁ φιλάνθρωπος Θεός ἡμῶν, ὁ προσδεξάμενος αὐτά εἰς τό ἅγιον καί ὑπερουράνιον καί νοερόν αὐτοῦ θυσιαστήριον, εἰς ὀσμήν εὐωδίας πνευματικῆς, ἀντικαταπέμψῃ ἡμῖν την θείαν χάριν και την δωρεάν τοῦ Πνεύματος δεηθῶμεν» ἀποτελεῖ μία νοηματική ἑνότητα μέ μία κυρία πρόταση «Ὑπέρ τῶν προσκομισθέντων καί ἁγιασθέντων Τιμίων Δώρων τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν» καί μία δευτερεύουσα: «Ὅπως ὁ φιλάνθρωπος Θεός ἡμῶν, ὁ προσδεξάμενος αὐτά εἰς τό ἅγιον καί ὑπερουράνιον καί νοερόν αὐτοῦ θυσιαστήριον, εἰς ὀσμήν εὐωδίας πνευματικῆς, ἀντικαταπέμψῃ ἡμῖν την θείαν χάριν και την δωρεάν τοῦ Πνεύματος δεηθῶμεν». Ἡ πρόταση «Ὅπως ὁ φιλάνθρωπος Θεός ἡμῶν» δευτερεύουσα εἶναι τελική πρόταση ἐξαρτωμένη ἀπό την κυρία πρόταση. Ὅπως=γιά νά... Τό ἀντικείμενο τῆς δεήσεώς μας δέν εἶναι αὐτά καθεαυτά τά Τίμια Δῶρα, δηλ. ὁ Χριστός, ἀλλά ἡ ἁγιαστική ἐπενέργειά τους ἐφ ἡμᾶς. Μέ τήν πρώτη κυρία πρόταση «Ὑπέρ τῶν προσκομισθέντων καί ἁγιασθέντων Τιμίων Δώρων» δέν προσευχόμαστε γιά τόν Χριστό, πρᾶγμα παράλογο, ἀλλά (μέ τήν κυρία πρόταση μαζί μέ τήν ἀκολουθοῦσα δευτερεύουσα τελική, πού ἀποτελοῦν ἕνα φραστικό σύνολο), γιά μᾶς τούς κοινωνοῦντες τῶν Τιμίων Δώρων, γιά νά μή εἶναι αὐτά ἀνενεργά, ἀλλά νά ἁγιάσουν ἐμᾶς. Στό Ἀντίφωνο «Ταῖς πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου, σῶτερ, σῶσον ἡμᾶς» ὁ πτωτικός προσδιορισμός Ταῖς πρεσβείαις εἶναι κατά τόν Κωνσταντῖνο Γανωτῆ 5 δοτική τῆς αἰτίας=ἐξ αἰτίας τῶν πρεσβειῶν. Νομίζουμε ὅμως ὅτι ὀρθότερα εἶναι δοτική τοῦ μέσου: διά τῶν πρεσβειῶν, μέ τίς πρεσβεῖες. Ἡ πρεσβεία τῆς Θεοτόκου εἶναι τό αἴτιον ἤ τό μέσον, τό ὄργανον τῆς σωτηρίας μας; 4 Μ. Βασιλείου, Περί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, κεφ. 12, ΕΠΕ, Θεσσαλονίκη 1974, σσ Κωνσταντίνου Σ. Γανωτῆ, Μαθήματα Λειτουργικῆς γλώσσας. Ἡ Θεία Λειτουργία τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, ἐκδόσεις Παρρησία, Ἀθήνα 2011, σελ. 13 3

4 Στό δεύτερο Ἀντίφωνο «Σῶσον ἡμᾶς Υἱέ Θεοῦ, ὁ ἀναστάς ἐκ νεκρῶν...» ὁ ἐνεργητικός 6 ἤ ὀρθότερα μέσος τύπος ἀναστάς δέν εἶναι ταυτόσημος μέ τόν νεώτερο παθητικό ἀναστημένος. Ὁ τύπος Ἀναστάς σημαίνει ὅτι ἐξουσίᾳ ἑαυτοῦ ἀνέστη ὁ Χριστός. Σημαίνεται διά τοῦ γραμματικοῦ τύπου «ἀναστάς» τό ὁμοούσιον, ὁμοδύναμον τοῦ Υἱοῦ πρός τόν Πατέρα, πράγματα πού δέν σημαίνονται μέ τόν τύπο Ἀναστημένος = ὁ Χριστός ἀνέστη ἀπό ἄλλη δύναμη ἤ πρόσωπο ἔξω ἀπό αὐτόν τόν ἴδιο. Ἔτσι ἡ μετάφραση τοῦ μακαριστοῦ κυροῦ Διονυσίου «Σῶσε μας, Υἱέ Θεοῦ, ἀναστημένε ἀπό τούς νεκρούς, ὅλους ἐμᾶς πού ψάλλουμε σέ σένα ἀλληλούϊα» μειώνει δραστικά τήν ἐμβέλεια τῆς σημάνσεως τοῦ πρωτοτύπου. Στό Σύμβολο τῆς Πίστεως «Φῶς ἐκ φωτός, Θεόν ἀληθινόν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, γεννηθέντα οὐ ποιηθέντα, ὁμοούσιον τῷ Πατρί, δι οὗ τά πάντα ἐγένετο...» Οἱ μετοχές ὅπως καί οἱ λοιπές μετοχές τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως γεννηθέντα, ποιηθέντα εἶναι ἐπιθετικές, ἀναφορικές μετοχές= ὁ ὁποῖος γεννήθηκε καί δέν κατασκευάστηκε, δέν δημιουργήθηκε. Ὁ ὅρος ὁμοούσιος εἶναι εἰλημμένος ἀπό τήν ἀρχαία ἑλληνική φιλοσοφία καί συγκεκριμένα ἀπό τόν Πλωτῖνο. 7 Ὁ ὅρος ὁμοούσιος εἶναι ὁ κρίσιμος, ὁ ἐπίμαχος ὅρος πού ἤγειρε ἔριδες, συζητήσεις και διχογνωμία μέ τούς Ἀρειανούς καί ὄχι ὁ ὅρος Θεός. Κατά τούς Ἀρειανούς ὁ Χριστός εἶναι ἑτερούσιος τῷ Πατρί, κτίσμα, τρεπτός, ἠργμένος. Κατά τόν Ἄρειο «οὐδέ Θεός ἀληθινός ἐστιν ὁ Λόγος, ἀλλά μετοχῇ καί αὐτός ἐθεοποιήθη εἰ δέ καί λέγεται Θεός, ἀλλά οὐκ ἀληθινός ἐστιν, ἀλλά μετοχῇ και χάριτι ὥσπερ καί οἱ ἄλλοι πάντες, οὕτω καί αὐτός λέγεται ὀνόματι μόνον Θεός εἰ δέ καί Θεόν ἀληθινόν λέγουσι τόν Υἱόν, οὐ λυπεῖ ἡμᾶς 6 Ὁ π. Βασίλειος Θερμός παρετήρησε σέ παλαιότερο ἄρθρο του στή Σύναξη ὅτι ὁ γραμματικός τύπος ἀναστάς δέν εἶναι ἐνεργητικός, ὅπως τόν εἶχα χαρακτηρίσει σέ ἄρθρο μου στή Σύναξη. Θεωρῶ ὀρθή τήν παρατήρηση τοῦ π. Βασιλείου καί τόν εὐχαριστῶ γιά τήν ὑπόδειξη. Ἐξακολουθῶ ὡστόσο νά τόν χαρακτηρίζω ἐνεργητικό, διότι ἐνεργητικό χαρακτηρίζει τόν γραμματικό τύπο στάς τόσο ἡ γραμματική τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς τοῦ Μιχ. Χ. Οἰκονόμου, πού εἶναι καί ἡ σχολική γραμματική τῆς ἀρχαίας, ὅσο καί αὐτή τοῦ Α. Τζαρτζάνου. Βλ. Μιχ. Χ. Οἰκονόμου, Γραμματική τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς, Α Ἑνιαίου Λυκείου, Ὀργανισμός Ἐκδόσεως Διδακτικῶν Βιβλίων, Ἀθήνα χ.χ. σελ καί Ἀχιλλέως Α. Τζαρτζάνου, Γραμματική τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς γλώσσης, ἐκδ. Καλοκάθη χ.χ., 242, σελ Εἶναι χαρακτηριστικό πάντως ὅτι ὁ Ἰωάννης Σταματάκος στήν Ἱστορική Γραμματική τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς, ἐκδοτικός οἶκος Πέτρου Δημητράκου Α.Ε., Ἀθῆναι 1949 χαρακτηρίζει τόν τύπο στάς ὡς παθητικό (εἰδικώτερα ριζικό) ἀόριστο, 103, σελ. 321ἕως327 7 Δέσπω Ἀθ. Λιάλου, Ἑρμηνεία τῶν Δογματικῶν καί Συμβολικῶν κειμένων τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, τόμος Α, Θεσσαλονίκη 1992, σημ. 5 τῆς σελίδος 33 4

5 γενόμενος γάρ καί ἀληθινός ἐστιν». 8 Ἑπομένως οἱ Ἀρειανοί δέν ἠρνοῦντο νά ὀνομάσουν τόν Χριστό Θεό ἀληθινό. Αὐτό πού ριζικά ἠρνοῦντο εἶναι τό ὁμοούσιος, τό ὅτι ὁ Λόγος εἶναι ὁμοούσιος μέ τόν Πατέρα. Ὁ ἅγιος Ἰουστῖνος Πόποβιτς γράφει ἐπ αὐτοῦ: «Ἡ σύγχρονος εὐρωπαϊκή σχετικοκρατία ἀκολουθεῖ τόν ἀρειανισμόν Δέν ὑπάρχει τίποτε τό ἀπόλυτον οὔτε ὑπεράνω τοῦ κόσμου ἤ τοῦ ἀνθρώπου, οὔτε εἰς τόν κόσμον ἤ τόν ἄνθρωπον. Ἀλλά καί ἀπό τόν νεώτερον σχετικισμόν, ὅπως καί ἀπό τόν παλαιόν ἀρειανικόν τοιοῦτον σώζει μόνον ἡ πίστις εἰς την θεανθρωπότητα τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, εἰς τό ὁμοούσιόν του μέ τόν Θεόν Πατέρα σώζει δηλαδή ἡ θαυμαστή λέξις ὁμοούσιος». 9 Ἡ λέξη αὐτή εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατον νά ἀποδοθεῖ διαφορετικά στή Νεοελληνική. Γι αὐτό καί ὁ μακαριστός καθηγητής Ἀνδρέας Θεοδώρου δέν τήν μεταφράζει καί τήν παραλείπει. 10 Ἐπίσης στό «δι οὗ τά πάντα ἐγένοντο...» τό δι οὗ δέν σημαίνει τό ὄργανο ἤ τό μέσον τῆς δημιουργίας, ὅπως ἐπρέσβευαν οἱ Ἀρειανοί, ἀλλά το ὁμοῦ. 11 Δηλαδή ὁ Χριστός εἶναι συνδημιουργός μέ τόν Πατέρα. Τά ρήματα ποιῶ-πράττω δέν εἶναι ταυτόσημα. Γενικά σημαίνουν «κάνω». Τό ποιῶ σημαίνει φτιάχνω, κατασκευάζω, δημιουργῶ καί ἀντιστοιχεῖ στό ἀγγλικό make. Τό πράττω σημαίνει βασικά δρῶ καί εἶναι ἀντίστοιχο τοῦ do τῆς Ἀγγλικῆς. Κατά τόν Ἀριστοτέλη οἱ ἐπιστῆμες διαιροῦνται σέ τρεῖς ὁμάδες: τίς θεωρητικές, τίς πρακτικές καί τίς ποιητικές. «Πᾶσα διάνοια ἤ πρακτική ἤ ποιητική ἤ θεωρητική». 12 Μετάφραση Κ. Γεωργούλη: «πᾶσα διανοητική ἐνέργεια εἶναι ἤ θεωρητική ἤ πρακτική ἤ ποιητική». 13 Ποίησις σημαίνει τήν παραγωγή ἑνός 8 Ἰωάννου Καρμίρη, Τά Δογματικά καί Συμβολικά μνημεῖα τῆς Ὀρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας, ἔκδοσις Δευτέρα, τόμος 1ος, Ἐν Ἀθήναις 1960, σελ Ἀρχιμανδρίτου Ἰουστίνου Πόποβιτς, Ἄνθρωπος καί Θεάνθρωπος, μετάφρασις Ἱερομονάχου Ἀθανασίου Γιέβτιτς, Ζ ἔκδοσις, Ἐκδοτικός Οἶκος Ἀστήρ, Ἀθῆναι χ.χ. σελ Ἀνδρέα Θεοδώρου, «Τά σά ἐκ τῶν σῶν». Ἑρμηνευτικό σχόλιο στή Θεία Λειτουργία, Ἀποστολική Διακονία, Ἀθήνα 2000, σελ Πρωτοπρεσβυτέρου Χαραλάμπους Π. Χατζοπούλου, Ἐρμηνεία τῆς Θείας Λειτουργίας, Ἀθῆναι 1973, σελ Ἀριστοτέλους, Μετά τά φυσικά 1025 b Κωνσταντίνου Δ. Γεωργούλη, Ἀριστοτέλης ὁ Σταγιρίτης, Ἐκδόσεις ἱστορικῆς καί Λαογραφικῆς Ἑταιρείας Χαλκιδικῆς, Θεσσαλονίκη 1962, σελ

6 ἐξωτερικοῦ ἀποτελέσματος. Πρᾶξις σημαίνει τήν παραγωγή ἑνός ἐσωτερικοῦ ἀποτελέσματος, τήν συμπεριφορά. 14 Στήν Εὐχή τοῦ Ἀντιφώνου Γ στή μικρά Εἴσοδο τό φραστικό σύνολο «Ποίησον σύν τῇ εἰσόδῳ ἡμῶν εἴσοδον ἁγίων ἀγγέλων γενέσθαι» ὁ Σεβασμιώτατος κ. Μελέτιος μεταφράζει «Κᾶμε καί τώρα, ἐνῶ θά γίνεται ἡ εἴσοδός μας στά ἅγια νά εἰσοδεύσουν καί ἅγιοι ἄγγελοι...» Ὅπως δείξαμε ἀπό τήν μόλις προηγηθεῖσα ἀνάλυση τῆς λέξεως ποιῶ, τό ρῆμα αὐτό ἔχει ἰδιαίτερα δυνατό, ἱστορικά, φιλοσοφικά καί θεολογικά, σημασιολογικό φορτίο τό κᾶνε δέν μπορεῖ νά ἀντικαταστήσει ἱκανοποιητικά τό ποίησον. Ἄλλωστε τό ποιῶ καί οἱ διάφοροι γραμματικοί τύποι του εἶναι καλῶς κατανοήσιμοι ἀπό τό σύγχρονο Ἕλληνα καί δέν ὑπάρχει σοβαρός λόγος ἀντικαταστάσεώς του ἀπό τό κάνω. Τουναντίον ὑπάρχουν σοβαροί, σοβαρότατοι λόγοι (ἱστορικοί, φιλοσοφικοί, θεολογικοί) διατηρήσεώς του. Ὁμοίως στήν πρώτη εὐχή τῶν πιστῶν «Ποίησον ἡμᾶς ἀξίους γενέσθαι τοῦ προσφέρειν σοι δεήσεις» ὁ Πρεβέζης μεταφράζει «Κᾶνε μας ἀξίους νά προσφέρουμε δεήσεις...» Ὁμοίως στήν εὐχή τοῦ καθαγιασμοῦ «Καί ποίησον τόν μέν ἄρτον τοῦτον, τίμιον σῶμα τοῦ Χριστοῦ σου» μεταφράζει «Καί κᾶνε ἐτοῦτον τόν ἄρτον τίμιο σῶμα τοῦ Χριστοῦ σου». Στήν εὐχή πρό τῆς ἀναγνώσεως τοῦ Εὐαγγελίου «Ἔλαμψον ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, φιλάνθρωπε Δέσποτα, τό τῆς θεογνωσίας ἀκήρατον φῶς καί τούς τῆς διανοίας ἡμῶν διάνοιξον ὀφθαλμούς, εἰς τήν τῶν εὐαγγελικῶν σου κηρυγμάτων κατανόησιν. Ἔνθες ἡμῖν καί τῶν μακαρίων σου ἐντολῶν φόβον...» Ἡ μετάφραση τοῦ Σεβ. κ. Μελετίου εἶναι: «Δῶσε, φιλάνθρωπε Κύριε, νά λάμψει στίς καρδιές μας τό ἄκτιστο φῶς σου πού βοηθᾶ τόν ἄνθρωπο νά σέ ἀναγνωρίζει καί νά σέ ὁμολογεῖ Θεό του καί ἄνοιξε τά μάτια τοῦ μυαλοῦ μας νά κατανοήσουμε τά λόγια τοῦ εὐαγγελίου σου. Βᾶλε μέσα μας καί τήν ἀγάπη τῶν ἁγίων ἐντολῶν σου...». Στήν ἀνωτέρω μετάφραση ἄς προσέξουμε τά πρωτότυπα καί μεταφρασμένα φραστικά σύνολα: ἀκήρατον φῶς = ἄκτιστο φῶς. Θεογνωσία= πού βοηθᾶ τόν ἄνθρωπο νά σέ ἀναγνωρίζει καί νά σέ ὁμολογεῖ Θεό του. Τούς τῆς διανοίας ὀφθαλμούς= τά μάτια τοῦ μυαλοῦ.τόν φόβον τῶν ἐντολῶν= τήν ἀγάπη τῶν ἐντολῶν. Ἡ μετάφραση τοῦ ἐπιθέτου ἀκήρατον μέ τό ἐπίθετο ἄκτιστο εἶναι βέβαια θεολογικά νόμιμη, ὅμως φτωχαίνει δραματικά τή Λειτουργική γλῶσσα. Τό ἐπίθετο ἀκήρατος σημαίνει τόν ἀβλαβῆ, τόν ἀνώλεθρο, τόν σωστικό συγγ. 14 Κωνσταντίνου Δ. Γεωργούλη, ἔνθ. ἀν., 136 6

7 κηραίνω = βλάπτω, ἡ κήρ, γεν. κηρός= θάνατος. Ἐπίσης κατά δεύτερη ἐκδοχή τό ἐπίθετο ἀκήρατος προέρχεται ἀπό τό ρῆμα κεράννυμι. Ἀκήρατος=ἀμιγής, ἀμίαντος, ἀκέραιος, καθαρός, Κεράννυμι=ἀναμειγνύω, ἀνακατεύω. Συγγενικά εἶναι τά ἄκρατος, κράση, εὐκρασία. Οἱ λέξεις πού σημαίνουν τό ἀνακάτωμα εἶναι: (Ἀνα)μειγνύω πού σημαίνει τήν ἀνάμειξη δύο ὑγρῶν οὐσιῶν πού δέν ἀνακατεύονται μεταξύ τους, π.χ. λάδι καί νερό. Φύρω πού σημαίνει τήν ἀνάμειξη ὑγροῦ και στερεοῦ σώματος, π.χ. αἷμα καί χῶμα, ἐξ οὗ καί αἱμόφυρτος. Ἐξ οὗ καί φυρμός, σύμφυρση. Ὅταν λέγουμε ὅτι οἱ δύο φύσεις, ἡ θεία καί ἡ ἀνθρωπίνη, ἑνώθηκαν στή μία ὑπόσταση/πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ χωρίς φυρμό, χωρίς σύμφυρση, ἐννοοῦμε ὁτι οἱ δύο φύσεις ἑνώθηκαν χωρίς νά ἀνακατευθοῦν μεταξύ τους: ἡ θεία παρέμεινε ἀμιγῶς θεία καί ἡ ἀνθρωπίνη ἀμιγῶς ἀνθρωπίνη χωρίς ἀνακάτωμα μεταξύ τους. Ὅθεν ὁ ἱερός Δαμασκηνός ἀποφαίνεται ὅτι δέν εἶναι θεολογικά νόμιμο τό φραστικό σύνολο «σύνθετος φύση» ἐπί τοῦ Χριστοῦ, ὅπως ἐπρέσβευαν οἱ Μονοφυσῖτες καί, σημειωτέον, πρό εἰκοσαετίας καί πλέον εἶχε ὑποστηρίξει ὁ Σεβ. κ. Μελέτιος μέ ἄρθρο του στόν Ὀρθόδοξο Τύπο. Κεράννυμι πού σημαίνει τήν ἀνάμειξη δύο ὑγρῶν οὐσιῶν πού ἀνακατεύονται, π.χ. την ἀνάμιξη νεροῦ και οἴνου, ἐξ οὗ καί ἄκρατος οἶνος. Εἴπαμε ὅτι ἡ μετάφραση τοῦ «ἀκήρατον φῶς» μέ «ἄκτιστο φῶς» εἶναι θεολογικά νόμιμη, ἀλλά φτωχαίνει δραστικά τή Λειτουργική γλῶσσα, διότι τό ἄκτιστον φῶς κατά τό Πατερικόν λόγιον εἶναι «κυριώνυμον, ἀνώνυμον καί πολυώνυμον». Ἔτσι λοιπόν ἔχουμε φῶς ἀγέννητον, ἀδιον, ἀναλλοίωτον, ἄπειρον, ἀπρόσιτον, αὐθυπόστατον, ἄϋλον, ἐνυπόστατον, ἐπουράνιον, θεοποιόν, θεουργικόν, νοερόν, νοητόν, οὐσιῶδες, ὑπερουράνιον, ὑποστατικόν, ἄδυτον, ἀνέσπερον, ἄχρονον, ἀτελεύτητον, ἄναρχον κ.λ. Δέν ὑπάρχει κανείς λόγος νά καταργήσουμε τήν πολυωνυμία τοῦ ἀκτίστου φωτός. Τοὐναντίον ὑπάρχουν πολλοί καί αὐτονόητοι λόγοι νά τή διατηρήσουμε. Ἐπίσης ἡ μετάφραση τοῦ φραστικοῦ συνόλου «τούς τῆς διανοίας ὀφθαλμούς» μέ «τά μάτια τοῦ μυαλοῦ» εἶναι ἐντελῶς ἀδόκιμη. Κατ ἀρχήν στίς γνωστικές δυνάμεις τῆς ψυχῆς πού εἶναι ὁ νοῦς, ἡ διάνοια (ὁ λόγος, ἡ λογική), ἡ δόξα, ἡ φαντασία καί οἱ αἰσθήσεις 15 ὑπάρχει σαφής διάκριση νοῦ καί διανοίας. Δέν 15 Ἰωάννου Δαμασκηνοῦ, Ἔκδοσις ἀκριβής τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, κεφ. λστ 30-31, ἔκδ. B. Kotter, τόμος II, Βερολῖνο 1973, σελ : «Χρή γινώσκειν, ὅτι ἡ ἡμετέρα ψυχή διττάς ἔχει τάς δυνάμεις, τάς μέν γνωστικάς, τάς δέ ζωτικάς. Καί γνωστικαί μέν εἰσί νοῦς, διάνοια, δόξα, φαντασία, αἴσθησις, ζωτικαί δέ ἤγουν ὀρεκτικαί βούλησις καί προαίρεσις». 7

8 μένουμε περισσότερο ἐπ αὐτοῦ διότι θά ἐφεύγαμε πολύ ἀπό τό θέμα μας. Ὁ ἀναγνώστης μπορεῖ νά καταφύγει στά βιβλίου τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ναυπάκτου κ. Ἱεροθέου Βλάχου γιά πλήρη ἐνημέρωση πάνω στό θέμα αὐτό. 16 Πολλές φορές ὅμως στήν Πατερική γραμματεία χρησιμοποιοῦνται οἱ δύο αὐτοί ὅροι νοῦς καί διάνοια ἀδιακρίτως ἤ καί ἐναλλάξ. Ὁ νοῦς λοιπόν εἶναι τό ὀπτικόν τῆς ψυχῆς, ὁ νοερός ὀφθαλμός τῆς ψυχῆς. 17 Ἐδῶ χρησιμοποιεῖται ἡ λέξη διάνοια ἀντί τοῦ νοῦ.ἔτσι λοιπόν εἶναι πλῆρες νοήματος τό φραστικό σύνολο «οἱ ὀφθαλμοί τῆς διανοίας», χωρίς κανένα ὅμως νόημα τό φραστικό σύνολο «τά μάτια τοῦ μυαλοῦ». Ἐκτός αὐτοῦ γιατί χρειάζεται μετάφραση τό φραστικό σύνολο «οἱ ὀφθαλμοί τῆς διανοίας»; Εἶναι ἀκατανόητο στόν μέσης μορφώσεως πιστό; Βέβαια γιά νά γίνει πλήρως κατανοητό τό ἐν λόγῳ φραστικό σύνολο χρειάζεται ἑρμηνεία καί ἐννοιολογική ἀνάλυση καί ὄχι βεβαίως ψιλή μεταγλώττιση. Τό φραστικό σύνολο «τά μάτια τοῦ μυαλοῦ» δέν λέει ἀπολύτως τίποτε! Ἡ μετάφραση τῆς λέξεως «θεογνωσία» μέ τό φραστικό σύνολο «πού βοηθᾶ τόν ἄνθρωπο νά σέ ἀναγνωρίζει καί νά σέ ὁμολογεῖ Θεό του» καί ἀδόκιμη καί πρό πάντων ἐντελῶς περιττή. Ἡ λέξη θεογνωσία εἶναι καλῶς κατανοήσιμη ἀπό τόν μέσης μορφώσεως πιστό. Τέλος στή μετάφραση τοῦ φραστικοῦ συνόλου «τόν φόβον τῶν ἐντολῶν» μέ «τήν ἀγάπη τῶν ἐντολῶν» γιατί νά ἀλλάξουμε τήν λέξη «φόβον» μέ τή λέξη «ἀγάπη»; Μήπως γιατί ἡ λέξη «φόβος» ἠχεῖ ἄσχημα στά αὐτιά τοῦ συγχρόνου μετανεωτερικοῦ ἀνθρώπου, ἐνῶ ἡ λέξη «ἀγάπη» ἠχεῖ καλύτερα; Ἔτσι ὅμως ἀλλοιώνουμε βάναυσα τό πρωτογενές νόημα τοῦ πρωτοτύπου κειμένου. Στήν εὐχή τοῦ Τρισαγίου «ὁ ἐκ τοῦ μή ὄντος εἰς τό εἶναι παραγαγών τά σύμπαντα» ὁ Σεβασμιώτατος κ. Μελέτιος μεταφράζει ὡς «Σύ πού ἐδημιούργησες ἀπό τό μηδέν τά σύμπαντα». Ἐπίσης στήν εὐχή τῆς Ἀναφορᾶς «...Σύ ἐκ τοῦ μή ὄντος εἰς τό εἶναι ἡμᾶς παρήγαγες...» ὁ μακαριστός κυρός 16 Βλ. Ἱεροθέου Βλάχου, Ὀρθόδοξη Ψυχοθεραπεία, ἐκδ. Ἱερά Μονή Γενεθλίου τῆς Θεοτόκου, Λεβάδεια χ.χ.ἐπίσης Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγ. Βλασίου Ἱεροθέου, Ἐμπειρική Δογματική τῆς Ὀρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας κατά τίς παραδόσεις τοῦ π. Ἰωάννου Ρωμανίδη, τόμος Β, Ἱερά Μονή Γενεθλίου τῆς Θεοτόκου, Λεβάδεια 2011, σελ. 148 ἕως 172. Ἐπίσης βλ. Φώτη Σχοινᾶ, Βυζαντινή Λογική καί Ὀντολογία. Ἡ περί κατηγοριῶν διδασκαλία Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ, ἐκδ. Παρουσία, Ἀθήνα 2005, σελ. 187 ἕως 197 καί Φωτίου Σχοινᾶ, Ἑλληνισμός καί Χριστιανισμός: ρήξη ἤ ζεύξη; Στοιχεῖα ὀργανικῆς συνθέσεως ἑλληνικῆς φιλοσοφίας καί πατερικῆς φιλοσοφίας, Ἀθήνα 2009, σελ. 63 ἕως Ἰωάννου Δαμασκηνοῦ, Ἔκδοσις ἀκριβής τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, κεφ. κστ, 48, ἔκδ. B. Kotter, τόμος II, Βερολῖνο 1973, σελ. 77 8

9 Διονύσιος μεταφράζει ὡς «...Σύ ἀπό τό μηδέν μᾶς ἔδωσες τήν ὕπαρξη...». Ἡ ἀπόδοση τῆς φράσεως «ἐκ τοῦ μή ὄντος» μέ τή φράση «ἀπό τό μηδέν» εἶναι ἀδόκιμη καί θεολογικά μή νόμιμη. Ἰσχυριζόμεθα τοῦτο διότι ἡ χριστιανική δημιουργία δέν εἶναι δημιουργία ex nihilo (=ἐκ τοῦ μηδενός), cum nihilo (=μετά τοῦ μηδενός), in nihilo (=ἐν τῷ μηδενί), ἀλλά δημιουργία ἐκ τοῦ Θεοῦ, διά τοῦ Θεοῦ, ἐν τῷ Θεῷ καί πρός τόν Θεόν. Χαρακτηριστικά ὁ Σταῦρος Γιαγκάζογλου γράφει: «Τό μηδέν, ἀκόμη καί ὅταν νοεῖται ὡς ἀπόλυτο, φαντάζει ὡς νά συνυπάρχει καί νά προϋποτίθεται δίπλα στόν ἀπόλυτο Θεό. Ἡ δημιουργία ἐκ τοῦ μή ὄντος καί ὄχι ἁπλῶς ex nihilo γιά τήν πατερική θεολογία ἐπισημαίνει πώς ὅ,τι προϋπάρχει τῆς κτίσεως εἶναι ἀποκλειστικά ἡ ἴδια ἡ ὕπαρξη τοῦ Θεοῦ. Τό μηδέν, ἔστω καί στήν ἀπόλυτη διάστασή του, δέν ἀποτελεῖ πρωτολογική ἔννοια γιά τή δημιουργία τοῦ Θεοῦ». 18 Ὡσαύτως ὁ ἅγιος Διάδοχος Φωτικῆς γράφει ἐπ αὐτοῦ: «Ἐρωτ. Τί ἦν ἐν τῷ κόσμῳ πρό τοῦ τόν κόσμον γενέσθαι; Ἀπόκρ. Θεός, ὁ τόν κόσμον ποιήσας. Ἐρωτ. Μήπω ὄντος τοῦ κόσμου πῶς ἦν ἐν τῷ κόσμῳ; Ἀπόκρ. Ὅτι, καί προτοῦ γενέσθαι, ἐν τῷ Θεῷ πάντως ὡς γεγονώς ἦν ὁ κόσμος καθό καί οἱ μήπω παραχθέντες ἄνθρωποι ἐν τῷ κόσμῳ, ὡς ἤδη γεγενημένοι εἰσί παρά τῷ Θεῷ. Συνέστηκε γάρ ἐν αὐτῷ τά πάντα καί τά μήπω κτισθέντα, εἰ καί μή καταλαμβάνονται παρ'ἡμῶν». 19 Ὁ μακαριστός κυρός Διονύσιος τήν ὑπό τοῦ ἱερέως ἀναπεμπομένη πρός τό ἐκκλησίασμα ἐκφώνηση «Ἡ χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καί ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καί Πατρός, καί ἡ κοινωνία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, εἴη μετά πάντων ὑμῶν» μεταφράζει ὡς «Ἡ χάρη τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ, καί ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καί Πατέρα, καί ἡ ἑνότητα τοῦ Ἀγίου Πνεύματος ἄς εἶναι μέ ὅλους σας». Ἡ ἀπόδοση τοῦ «ἡ κοινωνία τοῦ ἁγίου Πνεύματος» μέ τό «ἡ ἑνότητα τοῦ ἁγίου Πνεύματος» εἶναι ἐντελῶς λανθασμένη. Στό ἐννοιολογικό αὐτό πλαίσιο (context) ἡ «κοινωνία τοῦ ἁγίου Πνεύματος» σημαίνει τήν «μέθεξη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος».Ἐπίσης ἡ λέξη κοινωνία εἶναι ἔντονα θεολογικά φορτισμένη στήν Κ. Διαθήκη καί Θ. Λειτουργία, ὥστε νά ἀκυρώνεται κάθε λόγος ἀντικαταστάσεώς της μέ ἄλλη λέξη... Εἴη: εὐκτική τοῦ ρήμ. εἰμί. Εἴη=εἴθε νά εἶναι, ἄς εἶναι. Ὁμοίως καί στήν ἐκφώνηση τῆς Συναπτῆς μετά τήν καθαγίαση τῶν Τιμίων Δώρων «Τήν ἑνότητα τῆς πίστεως καί τήν κοινωνίαν (=τήν μέθεξη) τοῦ Ἁγίου Πνεύματος». Κοινωνία= (ἐδῶ) μέθεξη Σταύρου Γιαγκάζογλου, Κοινωνία θεώσεως, ἐκδ. Δόμος, Ἀθήνα 2001, σελ 42, σημ Φιλοκαλία τῶν Νηπτικῶν καί Ἀσκητικῶν, Διαδόχου Φωτικῆς, Ἐρωταποκρίσεις 1-2, ΕΠΕ, Θεσσαλονίκη 1986, σελ Πρωτοπρεσβυτέρου Χαραλάμπους Π. Χατζοπούλου, ἔνθ. ἀν., σελ. 205: «Κοινωνία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος σημαίνει τήν μετάδοσιν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος εἰς τούς πιστούς». 9

10 Ἐπίσης μερικές Λειτουργικές λέξεις εἶναι τόσο δυνατές, ἔχουν τόσο ἐννοιολογικό βάρος ὥστε ἡ μετάφρασή τους τίς ἀπομειώνει δραστικά. Τοῦτο μπορεῖ νά διαπιστωθεῖ στά κάτωθι δείγματα. Τήν εὐχή τοῦ Ἀντιφώνου Α «Κύριε ὁ Θεός ἡμῶν, οὗ τό κράτος ἀνείκαστον καί ἡ δόξα ἀκατάληπτος, οὗ τό ἔλεος ἀμέτρητον καί ἡ φιλανθρωπία ἄφατος αὐτός, Δέσποτα, κατά τήν εὐσπλαγχνία σου, ἐπίβλεψον ἐφ ἡμᾶς και ἐπί τόν ἅγιον οἶκον τοῦτον καί ποίησον μεθ ἡμῶν και τῶν συνευχομένων ἡμῖν πλούσια τά ἐλέη σου καί τούς οἰκτιρμούς σου», ὁ μακαριστός κ. Διονύσιος μεταφράζει ὡς «Κύριε, Θεέ μας, πού τή δύναμή σου δεν ὑπάρχει τρόπος νά φαντασθοῦμε καί τή δόξα σου δέν μποροῦμε νά καταλάβουμε πού ἡ ἀγάπη σου εἶναι ἀμέτρητη καί ἡ φιλανθρωπία σου ἀνέκφραστη ἐσύ Δέσποτα, ρίξε τό βλέμμα σου ἐπάνω μας καί σέ τοῦτον ἐδῶ τον ἅγιο ναό, καί δεῖξε σέ μᾶς καί σ αὐτούς πού προσεύχονται μαζί μας πλούσια την ἀγάπη σου καί τη συμπόνια σου». Τό κράτος ἀνείκαστον ἀποδίδεται ὡς δύναμη πού δέν ὑπάρχει τρόπος να φαντασθοῦμε- δύναμη ἀπέραντη. Ὅμως καλό εἶναι νά μείνει ὡς ἔχει. Ἄλλωστε συγγενεύει ἐτυμολογικά μέ τή λέξη εἰκάζω=ἀπεικονίζω, συγκρίνω, συμπεραίνω, ὑπολογίζω, ὑποθέτω καί κυρίως μέ τή λέξη εἰκών (εἰκόνα) πού ἔχει τεράστιο φιλοσοφικό καί θεολογικό φορτίο. Ἐπίσης τό ἔλεος ἀμέτρητον ἀποδίδεται ὡς ἀγάπη ἀμέτρητη. Ὡσαύτως ἡ λέξη ἔλεος ἔχει τεράστιο βάρος στήν Ὀρθόδοξη πνευματικότητα καί πρέπει νά μείνει ὡς ἔχει. Γιά τή λέξη ποίησον πού ἀποδίδεται ὡς δεῖξε ἔχουμε ἤδη μιλήσει. Ὡσαύτως καί ἡ λέξη συμπόνια δέν νομίζουμε ὅτι μπορεῖ νά ἀποδώσει ἐπαρκῶς τή λέξη οἰκτιρμοί. Ἡ λέξη οἶκτος εἶναι Ὁμηρική (Ὀδ. Β 81 «οἶκτος δ ἕλε (=κυρίευσε) λαόν πάντα» καί Ὀδ. Ω 438 «οἶκτός τις ἴσχει κατακτείνειν (=κάποιος οἶκτος τόν ἐμποδίζει ἀπό τό νά σκοτώσει)». Ἡ λέξη αὐτή μέ τά παράγωγά της ἐνοφθαλμίσθηκε στόν χριστιανισμό καί δέν ὑπάρχει κανείς λόγος νά τήν ἀποκορασκίσουμε, ἀφοῦ ἄλλωστε εἶναι καλῶς κατανοήσιμη ἀπό τό σύγχρονο πιστό. Ἐπίσης στήν εὐχή τῆς Εὐχαριστίας τό λεκτικό σύνολο «Σύ γάρ εἶ (=εἶσαι) Θεός ἀνέκφραστος, ἀπερινόητος, ἀόρατος, ἀκατάληπτος, ἀεί ὤν, ὡσαύτως ὤν» ὁ Σεβασμιώτατος κ. Μελέτιος μεταφράζει ὡς «Ἀφοῦ ἐσύ εἶσαι Θεός πάνω καί πέρα ἀπ ὅτι μπορεῖ κάποιος να ἐκφράσει μέ λόγια (=ἀνέκφραστος), νά συλλάβει μέ τή σκέψη (=ἀπερινόητος), νά δεῖ μέ τά μάτια (=ἀόρατος) ἤ νά καταλάβει μέ τή δύναμη τῆς λογικῆς (=ἀκατάληπτος). Ὑπῆρχες πάντα. Καί θά ὑπάρχεις πάντοτε (=ἀεί ὤν). Καί θά εἶσαι μονίμως ὁ ἴδιος» (=ὡσαύτως ὤν)». Οἱ λειτουργικές λέξεις ἀνέκφραστος, ἀπερινόητος, ἀόρατος, ἀκατάληπτος καί τά φραστικά σύνολα ἀεί ὤν καί ὡσαύτως ὤν καίτοι ἀποδίδονται ὀρθά, ὅμως χάνονται τελείως μέ ἀποτέλεσμα νά ἀπομειώνεται καί νά φτωχαίνει ἡ Λειτουργική γλῶσσα.ἐπίσης χάνονται ὁρισμένα καλολογικά στοιχεῖα. Οἱ λέξεις ἀνέκφραστος, ἀπερινόητος, ἀόρατος, ἀκατάληπτος ἀρχίζουν μέ τό (στερητικό) ἀ καί τελειώνουν μέ τό τος μέ τόν ἴδιο τρόπο. Ἐπίσης ἔχουμε περίπου ἰσοσυλλαβία. Χάνεται τό 10

11 ἰσοδομικόν τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας, ὅπως ἔλεγε ὁ π. Πορφύριος. Ὡσαύτως δέχεται ἰσχυρό πλῆγμα ἡ μουσικότητα καί ἐν γένει ἡ αἰσθητική τῆς πρωτότυπης γλώσσας. Τό ἴδιο παρατηροῦμε καί στήν εὐχή τῆς Ἀναφορᾶς, ὅπου τό λεκτικό σύνολο «λαβών ἄρτον ἐν ταῖς ἁγίαις αὐτοῦ καί ἀχράντοις, καί ἀμωμήτοις χερσί» ὁ Σεβασμιώτατος κ. Μελέτιος μεταφράζει ὡς «πῆρε ψωμί στά ἅγια καί ἀμόλυντα καί ἀναμάρτητα χέρια του». Δηλαδή τόν ἄρτον ἀποδίδει ὡς ψωμί, τό ἐπίθετο ἄχραντα ὡς ἀμόλυντα καί τό ἐπίθετο ἀμώμητα ὡς ἀναμάρτητα. Ὅμως ἡ λέξη ἄρτος οὐδόλως εἶναι ἀκατανόητη στόν σύγχρονο Ἕλληνα καί ἐπιπλέον προσιδιάζει περισσότερο στή λειτουργική γλῶσσα, ἄν θέλετε καί ἐκ συνηθείας συνηθείας αἰώνων. Ἄλλωστε ἔχουμε καί ἐν χρήσει τή λέξη ἀρτοκλασία.εὐρέως ἀπαντοῦν καί οἱ λέξεις ἀρτοποιεῖον, ἀρτοποιός, ἀρτοσκευάσματα κλπ. Λέγουμε ὅτι προσιδιάζει περισσότερο στή Θ. Λειτουργία ὄχι γιατί εἶναι λογιώτερη, ἀλλά ἐπειδή εἶναι καθιερωμένη ἐπί αἰῶνες. Ἄλλωστε καί ἡ λέξη ψωμί εἶναι ἀρχαιοτάτη καί οὐδόλως ὑπολείπεται τῆς λέξεως ἄρτος σέ ἀρχαιότητα. Ἡ λέξη ὁ ψωμός, τοῦ ψωμοῦ σημαίνει τεμάχιον, κομμάτι ἄρτου καί συνεκδοχικά τροφῆς, μπουκιά. Ἀπαντᾶ ἤδη στόν Ὅμηρο: Ὀδύσσεια Ι στιχ «φάρρυγγος δ ἐξέσσυτο οἶνος ψωμοί δ ἀνδρομέοι» Μετάφραση (Ζήσιμου Σιδέρη): «Κι ἔβγαινε ἀπό τά λαρύγγια μπουκιές ἀνθρώπων καί κρασί». Ἐπίσης ὁ Ἀριστοτέλης χρησιμοποιεῖ τή λέξη στήν Ρητορική 1047a «ἡ Περικλέους εἰς Σαμίους, ἐοικέναι αὐτούς τοῖς παιδίοις ἅ τόν ψωμόν δέχεται μέν, κλαίοντα δέ». Τό ψωμίον ὑποκοριστικό τοῦ ψωμοῦ. Ἡ λέξη ἄχραντος προέρχεται ἀπό τό ἀ στερ.+ χραίνω=ρυπαίνω, ὄπως ἔχουμε ἤδη πεῖ, καί ἡ λέξη ἀμώμητος προέρχεται ἀπό τό ἀ στερ.+ μῶμος=μομφή, ψόγος, ψεγάδι, σκῶμμα. Ἐξ οὗ καί ἡ ἐκκλησιαστικωτάτη λέξη Πανάμωμος καί παναμώμητος. Ὡσαύτως στήν εὐχή τῆς Ἀναφορᾶς τό φραστικό σύνολο «Ὥστε γενέσθαι τοῖς μεταλαμβάνουσιν εἰς νῆψιν ψυχῆς» ὁ Σεβασμιώτατος κ. Μελέτιος μεταφράζει ὡς «Ὥστε ἐκεῖνοι πού θά τά μεταλάβουν νά ἀποκτήσουν γαλήνη καί ἐγρήγορση ψυχῆς». Ἔτσι ὅμως χάνεται ἡ λέξη νῆψις μέ τό ἰσχυρό, ἀναντικατάστατο ἀσκητικό καί πνευματικό φορτίο της. Νῆψις ψυχῆς σημαίνει τήν νηφαλιότητα, τήν σωφροσύνη, τήν ἐγρήγορση ψυχῆς. Νήφω σημαίνει εἶμαι νηφάλιος, ἀπέχω τοῦ οἴνου, εἶμαι σώφρων. Ἔξ οὗ καί νηπτικός, νηπτικοί Πατέρες, νηπτική γραμματεία, νηπτική θεολογία, νηφάλιος μέθη κλπ. Ὁμοίως στήν εὐχή γιά τήν προετοιμασία τῆς Θ. μεταλήψεως τό λεκτικό σύνολο «Σοί παρακατατιθέμεθα τήν ζωήν ἡμῶν ἅπασαν καί τήν ἐλπίδα, Δέσποτα φιλάνθρωπε» ὁ Σεβασμιώτατος κ. Μελέτιος μεταφράζει ὡς «Στά χέρια σου φιλάνθρωπε Κύριε ἀφίνουμε ὅλη μας τή ζωή καί τήν ἐλπίδα». Ἔτσι ὅμως χάνεται ἡ λέξη παρακατατιθέμεθα, ἡ ὁποία ἔχει ἐπίσης ἰσχυρό θεολογικό 11

12 φορτίο. Ἄλλωστε καί ἡ λέξη ἀφίνουμε ἀδυνατεῖ νά ἐκφράσει τό σημασιολογικό εὖρος καί βάθος τῆς λέξεως παρακατατιθέμεθα. Παρακατατιθέμεθα τοῦ ρήμ. παρακατατίθεμαι σημαίνει καταθέτω κάτι δικό μου στά χέρια κάποιου πρός φύλαξη καί ἀξιοποίηση,ἐμπιστεύομαι. Ἐξ οὗ καί παρακαταθήκη. Ὁμοίως στήν αὐτή εὐχή τό φραστικό σύνολο «Καί καταξίωσον ἡμᾶς Δέσποτα μετά παρρησίας, ἀκατακρίτως» ὁ μακαριστός κυρός Διονύσιος μεταφράζει ὡς «Καί καταξίωσέ μας, Δέσποτα, μέ θάρρος ἀκατάκριτο» Καί ἐδῶ ἔχουμε ἀπώλεια τῆς δυνατῆς λέξεως παρρησία, ἡ ὁποία μάλιστα ἦταν ἰσχυρῶς φορτισμένη καί στήν κλασσική ἀρχαιότητα. Παρρησία εἶναι ἡ περί τό λαλεῖν ἐλευθερία, τό ἐκφράζειν ἐλευθέρως τό τί φρονεῖ τις, ἐλευθεροστομία, ἥν οἱ Ἀθηναῖοι ἐθεώρουν ἴδιον δικαίωμα. Εὐριπίδου, Ἱππόλυτος στιχ. 422 «Ἀλλ ἐλεύθεροι παρρησίᾳ θάλλοντες οἰκεῖεν πόλιν κλεινῶν Ἀθηνῶν» Μετάφραση (Ἔφης Φερεντίνου): «Μά στῆς Ἀθήνας τή δοξασμένη πόλη, λέφτερα καί δίχως φραγμό στα λόγια τους κανένα, ἄς κατοικοῦνε». Πλάτωνος Πολιτεία 557 b: «οὐκοῦν πρῶτον μέν δή ἐλεύθεροι, καί ἐλευθερίας ἡ πόλις μεστή καί παρρησίας γίγνεται, καί ἐξουσία ἐν αὐτῇ ποιεῖν ὅ,τι τις βούλεται;». Μετάφραση (Κ. Γεωργούλη): «Τό πρώτιστο γεγονός δέν εἶναι ὅτι ζοῦν ἐλεύθεροι, καί δέν βασιλεύει μέσα στήν πόλη ἡ πολιτική ἐλευθερία, ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου καί τό δικαίωμα νά κάνη ὁ καθένας μέσα σ αὐτή ὅ,τι θέλει;». 21 Μάλιστα ὁ Ἰωάννης Γρυπάρης τήν ἀφίνει ἀμετάφραστη: «Λοιπόν, πρῶτα ὅλοι τους εἶναι ἐλεύθεροι, καί ἐπικρατεῖ στήν πολιτεία πλήρης ἐλευθερία καί παρρησία καί ἐξουσία νά κάνη ὁ καθένας ὅ,τι θέλει». 22 Ἡ λέξη αὐτή ἔρχεται ἀπό τά βάθη τῶν αἰώνων, εἶχε ἰσχυρή πολιτική φόρτιση στήν κλασσική ἀρχαιότητα καί μεταπλασμένο τό ἰσχυρό πολιτικό φορτίο της σέ θεολογικό εἰσῆλθε στή χριστιανική γραμματεία. Στήν εὐχή μετά τήν καθαγίαση τῶν Τιμίων Δώρων τό λεκτικό σύνολο «Μνήσθητι, Κύριε, τῆς πόλεως Μνήσθητι, Κύριε, πλεόντων, ὁδοιπορούντων Μνήσθητι, Κύριε, τῶν καρποφορούντων» ὁ μακαριστός κ. Διονύσιος μεταφράζει ὡς «Θυμήσου, Κύριε, τήν πόλη Θυμήσου, Κύριε, ἐκείνους πού ταξιδεύουν στή θάλασσα καί στή στεριά Θυμήσου, Κύριε». Μεταφράζει δηλαδή τό μνήσθητι μέ τό θυμήσου. Ὅμως ἡ λέξη θυμήσου ἀπέχει παρασάγγας ἀπό τήν πνευματική, ἀκόμη καί συγκινησιακή, φόρτιση τοῦ μνήσθητι. Νομίζουμε ὅτι πολύ ὀρθῶς ὁ Σεβασμιώτατος κ. Μελέτιος τό ἀφήνει ὡς ἔχει στήν δική του μετάφραση. 21 Πλάτωνος Πολιτεία, εἰσαγωγή-ἑρμηνεία-σημειώσεις Κ. Δ. Γεωργούλη, Τρίτη ἔκδοσις,ἐκδοτικός Οἶκος Ἰ. Σιδέρης, Ἀθήνα χ.χ. σελ Πλάτωνος Πολιτεία, εἰσαγωγή, μετάφραση, σχόλια Ἰωάννης Γρυπάρης, τόμος Β, Βιβλιοθήκη Ἀρχαίων Συγγραφέων, Ἰ. Ζαχαρόπουλος, Ἀθήνα χ.χ., σελ

13 Τήν εὐχή «Μελίζεται καί διαμερίζεται ὁ Ἀμνός τοῦ Θεοῦ, ὁ μελιζόμενος καί μή διαιρούμενος, ὁ πάντοτε ἐσθιόμενος καί μηδέποτε δαπανώμενος, ἀλλά τούς μετέχοντας ἁγιάζων» ὁ μακαριστός κ. Διονύσιος μεταφράζει ὡς «Τεμαχίζεται καί διαμοιράζεται ὁ Ἀμνός τοῦ Θεοῦ, ἐκεῖνος πού τεμαχίζεται καί δέν διαιρεῖται, πού πάντα τρώγεται καί δέν σώνεται, ἀλλά ἁγιάζει ἐκείνους πού τόν κοινωνοῦν». Ἡ λέξη τεμαχίζεται ἀντί τῆς λέξεως μελίζεται δημιουργεῖ ἑρμηνευτικό πρόβλημα καθότι εἶναι ἀδιαίρετος καί ὁλόκληρος ὁ Χριστός σέ κάθε μερίδα τοῦ μεταλαμβανομένου Εὐχαριστιακοῦ Ἄρτου. Κατά τόν ἅγιο Μάξιμο τόν Ὁμολογητή, ὅταν προσερχόμεθα ἀξίως, ἐν αἰσθήσει καί ἐν Πνεύματι μεταλαμβάνουμε ἕκαστον μέλος τοῦ Κυριακοῦ σώματος. Μεταλαμβάνουμε τήν κεφαλή, τά ὦτα, τούς ὀφθαλμούς, τό στῆθος, τάς χεῖρας, τήν κοιλία, τῶν ἐνδοσθίων, τῶν κάτω τοῦ Λόγου μερῶν, τῶν μηρῶν, τά γόνατα, τάς κνήμας, τούς πόδας, τούς βοστρύχους, τήν ρῖνα, τά χείλη, τόν τράχηλον, τούς ὤμους, τούς δακτύλους τοῦ Χριστοῦ, μεταλαμβάνουμε ὁλόκληρο τόν Χριστό σέ κάθε μερίδα τοῦ Κυριακοῦ Σώματος. 23 Στήν ἐκφώνηση τῆς Ἀναφορᾶς «Τά σά ἐκ τῶν σῶν σοί προσφέρομεν κατά πάντα καί διά πάντα» τόν ἐμπρόθετο πρασδιορισμό «κατά πάντα» ὁ μέν σεβασμιώτατος κ. Μελέτιος ἀποδίδει ὡς «συμφώνως μέ ὅλα ὅσα ὥρισες», ὁ δέ μακαριστός κ. Διονύσιος ὡς «σέ κάθε καιρό». Ἐπίσης τόν ἐμπρόθετο προσδιορισμό «διά πάντα» ὁ Σεβ. κ. Μελέτιος ἀποδίδει ὡς «καί γιά ὅλα ὅσα ἔκαμες» ἐνῶ ὁ μακαριστός κ. Διονύσιος ὡς «γιά ὅλες τίς εὐεργεσίες». Τό «κατά πάντα» ἑρμηνεύεται ὡς «Συμφώνως πρός τά ὑπό Σοῦ διατεταγμένα, συμφώνως πρός τάς διατάξεις τάς Ἀποστολικάς».Ἐπίσης ὁ μακαριστός Π. Τρεμπέλας ἑρμηνεύει ὡς κατά πάντα τόπον καί χρόνον, ἐν παντί τόπῳ καί χρόνῳ (ἐν ἀντιθέσει πρός τήν συγκεκριμένη-περιορισμένη τοπικά καί χρονικά θυσία τῆς Π. Διαθήκης). Τό «διά πάντα» ἑρμηνεύεται ὡς «δι ὅσα ἔχεις πράξει ὑπέρ ἡμῶν». 24 Βλέπουμε λοιπόν ὅτι στίς ἀνωτέρω μεταφράσεις ὑπάρχει δραστική συρρίκνωση τῶν σημαινομένων ἐννοιῶν, ἰδιαίτερη σ αὐτή τοῦ μακαριστοῦ κ. Διονυσίου. Κατά τόν Σεβασμιώτατο π. Ἰωάννη Ζηζιούλα ἡ Κυριακή προσευχή ἔχει ἰδιαίτερο ἐσχατολογικό χαρακτῆρα, ὁ ὁποῖος ἐκφαίνεται στό «Ἁγιασθήτω τό ὄνομά σου», 23 Βλέπε στό Νικολάου Λουδοβίκου, Ἡ εὐχαριστιακή ὀντολογία, ἐκδόσεις Δόμος, Ἀθήνα 1992, στίς σελίδες 65 ἔως 67, ὅπου παρατίθεται πλῆρες τό κείμενο τοῦ ἁγίου Μαξίμου καθώς καί ἡ μετάφρασή του. 24 Βλ. Φώτη Σχοινᾶ, Λειτουργική γλῶσσα, ἐκδ. Τῆνος, Ἀθήνα 2006, σελ. 21 ἕως 23, ὅπου καί οἱ σχετικές παραπομπές στό ἔργο τοῦ Π. Τρεμπέλα καί τῶν λοιπῶν ἑρμηνευτῶν 13

14 «Γεννηθήτω τό θέλημά σου ὡς ἐν οὐρανῷ καί ἐπί τῆς γῆς» καί κυρίως στό «Τόν ἄρτον ἡμῶν τόν ἐπιούσιον δός ἡμῖν σήμερον». 25 Στήν Κυριακή Προσευχή «Ἁγιασθήτω τό ὄνομά σου» τό ἁγιασθήτω=δοξασθήτω κατά τόν ἱερό Χρυσόστομο. 26 Ἄς δοξάζεται καί ἄς λατρεύεται παντοῦ στόν κόσμο, ἄς κηρύσσεται καί ἄς ὁμολογεῖται ὡς ἅγιον τό ὄνομα τοῦ Θεοῦ. 27 Κατά τόν ἱερό Χρυσόστομος «καταξίωσον οὕτως ἡμᾶς βιοῦν ὡς δι ἡμῶν ἅπαντάς σε δοξάζειν». 28 Τό «Γεννηθήτω τό θέλημά σου ὡς ἐν οὐρανῷ καί ἐπί τῆς γῆς» ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ἑρμηνεύει «οὕτω καί ἡμᾶς καταξίωσον μή ἐξ ἡμισείας τό θέλημά σου ποιεῖν, ἀλλά πάντα καθάπερ θέλεις πληροῦν καί πάλιν τήν ὑπέρ τῆς οἰκουμένης πρόνοιαν ἕκαστον ἡμῶν τῶν προσευχομένων ἀναδέχεσθαι ἐπέταξεν. Οὐδέ γάρ εἶπε, γεννηθήτω τό θέλημά σου ἐν ἐμοί, ἤ ἐν ἡμῖν ἀλλά, πανταχοῦ τῆς γῆς, ὥστε λυθῆναι τήν πλάνην καί φυτευθῆναι τήν ἀλήθειαν καί ἐκβληθῆναι κακίαν ἅπασαν καί ἐπανελθεῖν ἀρετήν, καί μηδέν τοιαύτην διαφέρειν λοιπόν τόν οὐρανόν τῆς γῆς. Εἰ γάρ τοῦτο γένοιτο, φησίν, οὐδέν διοίσει (= καθόλου δέν θά διαφέρουν) τά κάτω τῶν ἄνω, εἰ καί τῇ φύσει διέστηκεν, ἀγγέλοις ἑτέροις τῆς γῆς ἡμῖν ἐπιδεικνυμένοις». 29 Ὁ ἐσχατολογικός χαρακτῆρας τῆς Κυριακῆς προσευχῆς κατά τόν Σεβ. Π. Ἰωάννη Ζηζιούλα ἐκφαίνεται στό «Τόν ἄρτον ἡμῶν τόν ἐπιούσιον δός ἡμῖν σήμερον». Ἐπιούσιον: προέρχεται εἴτε ἀπό τό ἐπεῖναι ἤ ἐπουσία τοῦ ἐπί+εἰμί, ὁπότε σημαίνει τόν ἄρτο πού εἶναι ἀπαραίτητος γιά τήν ὕπαρξή μας, τόν συστατικόν τῆς ὑπάρξεώς μας εἴτε ἀπό τό ἐπιέναι τοῦ ἐπί+εἶμι (=ἔρχομαι), ὁπότε σημαίνει τόν ἄρτον τόν ἐρχόμενον, τόν ἄρτον τῆς ἐρχομένης ἡμέρας, τόν ἄρτον τοῦ μέλλοντος αἰῶνος Μητροπολίτου Περγάμου Ἰωάννου, Εὐχαριστίας Ἐξαμπλάριον, ἐκδ. Εὐεργέτις, Μέγαρα 2006, σελ Ἰωάννου Χρυσοστόμου, Ὁμιλία ΙΘ,4, Ὑπόμνημα εἰς τό κατά Ματθαῖον Εὐαγγέλιον, ΕΠΕ, τόμος 9 ος, Θεσσαλονίκη 1978, σελ Πρωτοπρεσβυτέρου Χαραλάμπους Π. Χατζοπούλου, ἔνθ. ἀν., σελ Ἰωάννου Χρυσοστόμου,ἔνθ. ἀν.,σελ Ἰωάννου Χρυσοστόμου, ἔνθ. ἀν., σελ Βλ. Φώτη Σχοινᾶ, Λειτουργική γλῶσσα, ἐκδ. Τῆνος, Ἀθήνα 2006, σελ. 40 ἕως 42, ὅπου καί οἱ σχετικές παραπομπές στό ἔργο τοῦ Σεβ. κ. Ἰωάννη Ζηζιούλα 14

15 Στήν εὐχή τῆς εὐχαριστίας γιά τή θεία κοινωνία τό λεκτικό σύνολο «Ὀρθοτόμησον ἡμῶν τήν ὁδόν...» ὁ Σεβ. κ. Μελέτιος ἀποδίδει ὡς «Δῶσε νά εἶναι χωρίς ἐμπόδια ἡ πνευματική μας πορεία...» Ἡ ἀπόδοση αὐτή περιστέλλει δραματικά τό περιεχόμενο τῆς δυνατῆς λέξεως «ὀρθοτόμησον». Ὀρθοτομῶ σημαίνει τέμνω κατ εὐθεῖαν γραμμήν, μεταφορικά ὀρθοτομῶ τόν λόγον σημαίνει διδάσκω αὐτόν ὀρθῶς.νομίζουμε ὅτι περισσότερο ὀρθά ἀποδίδει ὁ μακαριστός κ. Διονύσιος «Κάμε ἴσιο καί σωστό τό δρόμο μας». Καί σ αὐτήν ὅμως τήν ἀπόδοση χάνεται τό ἰσχυρό ρῆμα ὀρθοτομῶ. Σημειωτέον ὅτι τό ὀρθοτόμησον εἶναι προστακτική ἀορίστου τοῦ ὀρθοτομῶ. Περαίνοντας τήν περιδιάβασή μας στή θεία Λειτουργία θά ἀναφερθοῦμε στήν σημασιολογική μετεξέλιξη τεσσάρων λέξεων: τῆς ἐκκλησίας, τῆς λειτουργίας, τοῦ νάματος καί τοῦ ναοῦ. Ἡ λέξη ἐκκλησία, προερχομένη ἀπό τό ρῆμα ἐκαλλῶ = προσκαλῶ, καλῶ σέ συγκέντρωση, εἶναι ἀρχαιοτάτη καί στήν ἀρχαιότητα σήμαινε τή συνέλευση τοῦ λαοῦ γιά λήψη ἀποφάσεων. Ἡ ἐκκλησία τοῦ Δήμου ἦταν τό κυρίαρχο θεσμικό ὄργανο τῆς ἀρχαίας δημοκρατίας. Στόν χριστιανισμό μετεξελίχθηκε σέ Ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ ἤ τοῦ Χριστοῦ. Ἡ λέξη λειτουργία προέρχεται ἀπό τίς λέξεις λειτός=λεώς=λαός+ἔργον καί σημαίνει ἀκριβῶς τό ἔργον τοῦ λαοῦ. Στήν ἀρχαιότητα σήμαινε τήν διαδικασία μέ τήν ὁποία κατασκευάζεται κάτι. Στήν Ἀθηναϊκή Δημοκρατία σήμαινε τήν προσφορά χρημάτων ἐκ μέρους τῶν πλουσίων Ἀθηναίων, γιά νά πραγματοποιηθεῖ μιά δημόσια τελετή ἤ ἕνα δημόσιο ἔργο. Π.χ. ἡ τριηραρχία ἦταν μία θεμελιώδης λειτουργία τῆς Ἀθηναϊκῆς Δημοκρατίας κατά τήν ὁποία ἕνας πλούσιος Ἀθηναῖος ἀνελάμβανε τά ἔξοδα γιά τήν κατασκευή καί τόν ἐξοπλισμό μιᾶς τριήρους, ἑνός πολεμικοῦ πλοίου. 31 Χορηγία ἦταν ἡ λειτουργία κατά τήν ὁποία ἕνας πλούσιος Ἀθηναῖος ἀνελάμβανε τά ἔξοδα γιά θεατρική παράσταση. Στόν χριστιανισμό φυσικά σημαίνει τή Λατρευτική πράξη τῆς Ἐκκλησίας καί κυρίως τήν τελετή τελέσεως τοῦ Μυστηρίου τῆς Θείας Εὐχαριστίας. Ἐξ οὗ καί λειτουργιά=πρόσφορο Ἡ λέξη νᾶμα παράγεται ἀπό τό ἀρχαιοελληνικό ρῆμα νάω πού σημαίνει ρέω.νᾶμα σημαίνει τό νερό πού βγαίνει ἀπό μιά πηγή καί ρέει. Συνεκδοχικά ἡ λέξη νᾶμα σημαίνει τήν πηγή τοῦ νεροῦ, τήν βρύση, τήν κρήνη. Ἡ λέξη νᾶμα πολλές φορές χρησιμοποιεῖται μεταφορικά, ὁπότε σημαίνει τήν ἀναζωογονητική δύναμη. Ὁπότε μιλοῦμε γιά νάματα σοφίας, νάματα ζωῆς, νάματα παιδείας καί 31 Χρίστου Τσολάκη, Τή γλώσσα μοῦ ἔδωσαν ἑλληνική, πρῶτος τόμος, ἐκδ. Νησίδες, Θεσσαλονίκη 1999, σελ

16 θεογνωσίας, νάματα λόγων. 32 Ὁ Πλάτων στόν Τίμαιο 75 e λέγει: «Τό δέ λόγων νᾶμα ἔξω ρέον καί ὑπηρετοῦν φρονήσει κάλλιστον καί ἄριστον πάντων ναμάτων». Μετάφραση (Χρ. Τσολάκη): «Τό νερό τῶν λόγων πού τρέχει/ρέει πρός τά ἔξω καί ὑπηρετεῖ τή φρόνηση εἶναι τό κάλλιστο καί ἄριστο ἀπό ὅλα τά νάματα, ἀπό ὅλα τά τρεχούμενα νερά». 33 Στό τροπάριο τῶν Τριῶν Ἰεραρχῶν ἔχουμε: «Τούς τήν κτίσιν πᾶσαν θεογνωσίας νάμασι καταρδεύσαντας». Μέ τό ρῆμα νάω=ρέω, ὅπως εἴπαμε μόλις ἀνωτέρω, σχετίζεται ἐτυμολογικά καί τό ρῆμα ναίω πού σημαίνει κατοικῶ, διαμένω. Ἀπό τό ναίω παράγεται ἡ λέξη ναός= τό μέρος, στό ὁποῖο κατοικεῖ (ναίει) ὁ Θεός. Συγγενής ἐτυμολογικά καί ἡ λέξη νέω=πλέω ἀπό τήν ὁποία ἡ ναῦς, τῆς νηός=πλοῖο. Ἐπίσης κατά τόν Χρ. Τσολάκη ἡ λέξη νερό συνδέεται μέ τό ρῆμα νάω καί ναίω. Τό νερό ἐτυμολογικά πρέπει νά συσχετισθεῖ μέ τό ναρός=αὐτός πού ρέει, ὁ ρευστός. Ἀπό τό οὐδέτερο ναρόν προέρχεται τό νερό Συμπερασματικές παρατηρήσεις Ἡ συντακτική δομή τῆς ἀρχαιόμορφης γλώσσας τῆς Θ. Λειτουργίας δίδει τή δυνατότητα πολλαπλῶν ἐννοιολογικῶν ἀποχρώσεων, τίς ὁποῖες θά ἀποσβέσει ἀναγκαστικά ἡ οἱαδήποτε νεοελληνική μεταγλώττισή της. Ἔχει γραφεῖ ὅτι «τά σύμβολα καί οἱ εἰκόνες τῆς Θ. Λειτουργίας... συχνά δέ ἀποκαλύπτουν καί εἰκονίζουν ὄχι μόνο μία ἀλλά καί περισσότερες ἀλήθειες τοῦ μυστηρίου τοῦ Χριστοῦ». 35 Τό ἴδιο ἰσχύει καί γιά τήν Λειτουργική γλῶσσα. Ἐπίσης ὁρισμένες λειτουργικές λέξεις ἔχουν ἰδιαίτερο ἐννοιολογικό βάρος, τό ὁποῖο ὡσαύτως ἀπομειώνει δραστικά ἡ οἱαδήποτε ἀπόδοσή τους στή νεοελληνική. Γιά τή γλῶσσα καί τίς λέξεις τῆς Θ. Λειτουργίας ὁ μακαριστός Βασίλειος Μουστάκης γράφει:«ἡ λειτουργική, λοιπόν, γλῶσσα εἶναι ἕν πανάχραντον σύνολον νοημάτων καί ἠχημάτων, περιέχον καί ἀκτινοβολοῦν τήν ἀλήθειαν καί τό κάλλος τῆς αἰωνίας ζωῆς μέσα ἀπό τόν ἀγῶνα τοῦ ἀνθρώπου πρός ἀνταπόκρισιν εἰς τήν κλῆσιν τῆς θείας ἀγάπης. Αἱ λέξεις αὐτῆς τῆς γλώσσης φέρουν ἐπ' αὐτῶν ἄλλαι τό φῶς ἐκείνης τῆς ζωῆς καί ἄλλαι τόν φωτεινόν 32 Χρίστου Τσολάκη, Τή γλώσσα μοῦ ἔδωσαν ἑλληνική, πέμπτος τόμος, ἐκδ. Νησίδες, Θεσσαλονίκη 2006, σελ Χρίστου Τσολάκη, Τή γλώσσα μοῦ ἔδωσαν ἑλληνική, πέμπτος τόμος, ἐκδ. Νησίδες, Θεσσαλονίκη 2006, σελ Χρίστου Τσολάκη, Τή γλώσσα μοῦ ἔδωσαν ἑλληνική, πέμπτος τόμος, ἐκδ. Νησίδες, Θεσσαλονίκη 2006, σελ Ἀρχιμ. Νικολάου Χ. Ἰωαννίδη, Μελετήματα πατερικῆς καί ἀντιρρητικῆς θεολογίας, ἐκδ. Ἔννοια, Ἀθήνα 2011, σελ

17 παλμόν τῆς ἀνταποκρίσεώς μας εἰς ἐκείνην τήν ζωήν, τήν ὁποίαν ἤδη κάτω ἐδῶ ζῶμεν διά τῶν χαρισμάτων τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἅλλαι ἀπό αὐτάς τάς λέξεις εἶναι ἀντικειμενικῶς θεοφόροι καί ἄλλαι ὑποκειμενικῶς. Αἱ πρῶται ἀντανακλοῦν τό ἀνέσπερον καί μακάριον φῶς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Αἱ δεύτεραι σημαίνουν τό τί κάμνομεν ἡμεῖς, ἔχοντες τήν χάριν τοῦ Θεοῦ, διά νά εἰσέλθωμεν καί μείνωμεν εἰς αὐτό τό φῶς. Καί αἱ μέν καί αἱ δέ δέν εἶναι παρά μία ἀπόρροια τῆς Γραφῆς, ὅπου ἐπίσης αἱ δύο αὐταί κατηγορίαι λέξεων ὑπάρχουν (μάλιστα αἱ ἴδιαι λέξεις, κατά ἕν σεβαστόν μέρος, ἀπαντοῦν καί εἰς τήν Γραφήν καί εἰς τήν λειτουργικήν γλῶσσαν)». 36 Κρίνουμε ἐπιβλαβές νά θυσιασθεῖ καί νά χαθεῖ ὁ πλοῦτος πού κομίζουν οἱ λέξεις αὐτές. Ἄλλωστε ὁρισμένες ἀπό αὐτές τίς λέξεις ἔχουν ἀρχαιοελληνική προέλευση/χρήση καί μεταποιοιημένες σημασιολογικά ἐνοφθαλμίσθηκαν ὀργανικά στόν Χριστιανισμό.Ἐκτός τῶν ἄλλων σ αὐτές τίς λέξεις φαίνεται καί ἡ προσπάθεια τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας νά ἀποδομήσουν τόν ἀρχαῖο εἰδωλολατρικό κόσμο καί νά δομήσουν τόν καινό κόσμο τοῦ χριστιανισμοῦ κρατῶντας τίς ἴδιες λέξεις (ἐπανασημασιολογούμενες βέβαια μέ καινό ἐννοιολογικό περιεχόμενο) καί ἐπινοώντας καινούργιες, ὅπου χρειαζόταν. Ἡ μετάφραση τῆς γλώσσας τῆς Θείας Λειτουργίας συνεπάγεται δραστική συρρίκνωση τοῦ πλούτου τῶν σημαινομένων θεολογικῶν ἐννοιῶν. Ἀκόμη καί ἡ αἰσθητική τῆς γλώσσας πρέπει νά διατηρεῖται σέ ἀνάλογο κάλλος καί νά μή περιστέλλεται ἀπό μεταφραστικές ἀπόπειρες. Στόν Θεό προσφέρουμε ὅ,τι καλύτερο ἔχουμε. Αὐτό ἰσχύει κατ ἐξοχήν στήν κορυφαία πράξη τῆς ἀνθρωπότητος, στήν Θεία Λειτουργία. Ἡ ἱερολογία καί ἡ ἱεροπραξία κατά τή Θεία Λειτουργία πρέπει νά εἶναι ὅ,τι ὑψηλότερον καί εὐγενέστερον μπορεῖ νά ἐπιδείξει καί παραγάγει τό ἀνθρώπινο γένος.ἐπίσης ἡ βραχυλογία, ἡ μουσικότητα καί ὁ ρυθμός τῆς πατροπαράδοτης Λειτουργικῆς γλώσσας χάνονται μέ τή μετάφραση. Ὑψίστης σημασίας νομίζουμε ὅτι εἶναι ἡ ἀκριβολογία, ἡ βραχυλογία καί ἡ ἐννοολογική πύκνωση τῆς Λειτουργικῆς γλώσσας ἰδιότητες πού χάνονται μέ τή μεταγλώττιση. Ἄς φέρουμε ἕνα παράδειγμα ἐπ αὐτοῦ.τήν ἐκφώνηση «Τάς θύρας, τάς θύρας! Ἐν σοφίᾳ πρόσχωμεν» ὁ μακαριστός κ. Διονύσιος μεταφράζει: «Τίς θύρες! Φυλάγετε καλά τίς θύρες! Ἄς βάλωμε νοῦ κι ἄς προσέξουμε καλά». Χάθηκε ὅλη ἡ ἐπιγραμματική σήμανση καί ἐννοιολογική πυκνότητα τοῦ πρωτοτύπου λόγου! Εἰδικά γιά τήν βραχυλογία τῆς ἀρχαιόμορφης Ἐκκλησιαστικῆς γλώσσας ὁ Κωνσταντῖνος Γεωργούλης γράφει: «ἡ βραχυλογία τῶν γραφικῶν περιγραφῶν (θά ἐλέγομεν καί τῶν πατερικῶν κειμένων) καί ὁ ἐπιβλητικός ἐκφραστικός τόνος, ἐνεργοῦν, 36 Βασ. Μουστάκη: Γλῶσσα Λειτουργική, ἐν Θ.Η.Ε., τόμ. 4, σελ

18 πολύ πειστικώτερα, μέσα στήν ψυχή ἀπό κάθε διαλεκτική ἐπιχειρηματολογία». 37 Γιά δέ τήν μουσικότητα τῆς Λειτουργικῆς γλώσσας ὁ π. Πορφύριος λέγει: «Ἡ γλώσσα ἡ ἑλληνική εἶναι μουσική. Αὐτοί πού παλαιά ξέρανε καλά τή γλώσσα, μέσα ὅπως τά ἔψαλλαν, ὅπως τά μιλοῦσαν ὅλα τά νοήματά των, ψυχικά, ὅπως τά αἰσθάνονταν, τά μετέδιδαν ἀκριβῶς μέ τούς τόνους, τή βαρεία, τήν ὀξεία, τήν περισπωμένη καί, δέν ξέρω κι ἐγώ, πῶς τά λένε». 38 Θεωροῦμε πώς οἱ ἐπίδοξοι μεταφραστές τῆς Λειτουργικῆς γλώσσας, ἀλλά καί οἱ ὑποστηρικτές τῆς γλωσσικῆς μεταρρυθμήσεώς της πρέπει νά λάβουν σοβαρά ὑπ ὅψιν ὅτι ἡ Λειτουργική γλῶσσα δέν λειτουργεῖ μόνο μέ τά σημαινόμενα ἀλλά καί μέ τά σημαίνοντα. Ὁρισμένες λέξεις, ὁρισμένοι γραμματικοί τύποι, ὁρισμένες συντακτικές δομές λειτουργοῦν κατά τέτοιο τρόπο, ὥστε ὁ παραμερισμός ἤ ἡ ἀλλοίωσή τους σέ οἱαδήποτε μετάφραση θά προξενήσει βλάβη στήν σημαντική ἀλλά καί ἐξαγιαστική δύναμη τῆς Λειτουργικῆς γλώσσας. Ὅπως γράφει καί ὁ π. Σωφρόνιος Σαχάρωφ «Ἡ ἐπί τοσοῦτον χρόνον χρησιμοποιηθεῖσα καί καθαγιασθεῖσα γλῶσσα τῆς Θείας Λειτουργίας (σημ. ἐννοεῖ τήν ἑλληνική Λειτουργική γλῶσσα), ἥτις δύναται νά χαρακτηρισθῇ καί ὡς κατηγόρημα τῆς ὀρθοδόξου λατρείας, εἶναι ἀδύνατον νά ἀντικατασθῇ, ἄνευ οὐσιώδους βλάβης αὐτῆς ταύτης τῆς λατρείας. Διά τούς λόγους τούτους εἴμεθα κατηγορηματικῶς πεπεισμένοι ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ χρῆσις τῆς παραδεδομένης Λειτουργικῆς γλώσσης ἐν ταῖς ἐκκλησιαστικαῖς ἀκολουθίαις οὐδόλως ὑπάρχει ἀνάγκη ἀντικαταστάσεως αὐτῆς ὑπό τῆς γλώσσης τῆς καθ ἡμέραν ζωῆς, πρᾶγμα ὅπερ ἀναποφεύκτως θά καταβιβάσῃ τό πνευματικόν ἐπίπεδον καί θά προξενήσῃ οὕτως ἀνυπολόγιστον ζημίαν» Κωνσταντίνου Γεωργούλη, ἡ οὐσία καί ἡ διδακτική τῶν θρησκευτικῶν, ἐκδ. Παπαδήμα, Ἀθῆναι 1973, σελ Παρατίθεται στό Ἀνδρέου Ἰωαν. Φυτράκη, Ἡ σύγχρονος Ὀρθόδοξος ἀγωγή εἰς τήν χῶραν μας καί τά προβλήματά της, Ἐν Ἀθήναις 1988, σελ Εὐαγγέλου Χρ. Καραδήμου, Βίος καί πολιτεία τοῦ ὁσίου γέροντος Πορφυρίου, ἐκδόσεις Ἡ Μεταμόρφωσις τοῦ Σωτῆρος, Μήλεσι 2011, σελ Ἀρχιμ. Σωφρονίου Σαχάρωφ, Ὀψόμεθα τόν Θεόν καθώς ἐστι, ἔκδ. Ἱερᾶς Μονῆς Τιμίου Προδρόμου, Ἔσσεξ Ἀγγλίας σσ

19 19

20 20

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας):

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας): ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ 99. Παρ ότι η δεύτερη ευχή είναι συγκροτημένη με το προοίμιό της, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και με άλλα προοίμια, ιδιαίτερα με εκείνα που σε περίληψη περιγράφουν το Μυστήριο της Σωτηρίας,

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων ÄÉÌÇÍÉÁÉÁ ÅÊÄÏÓÇ ÅÍÇÌÅÑÙÓÇÓ ÊÁÉ ÐÍÅÕÌÁÔÉÊÇÓ ÏÉÊÏÄÏÌÇÓ ÉÅÑÁ ÌÇÔÑÏÐÏËÉÓ ÈÅÓÓÁËÏÍÉÊÇÓ ÉÅÑÏÓ ÍÁÏÓ ÌÅÔÁÌÏÑÖÙÓÅÙÓ ÔÏÕ ÓÙÔÇÑÏÓ ÄÅËÖÙÍ - ÌÉÁÏÕËÇ ÔÇË. 2310-828989 Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14 Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος Διδ. Εν. 14 Σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα η Εκκλησία μας γιορτάζει την Ανάληψη του Κυρίου στους ουρανούς Με την Ανάληψη, επισφραγίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το Άγιο Πνεύμα. Διδ. Εν. 8

Τι είναι το Άγιο Πνεύμα. Διδ. Εν. 8 Τι είναι το Άγιο Πνεύμα Διδ. Εν. 8 Κεντρικό γεγονός στη ζωή της Εκκλησίας Το Άγιο Πνεύμα επιφοίτησε στους αποστόλους και παραμένει στην Εκκλησία ως Παράκλητος, για να καθοδηγεί τους πιστούς «Εἰς πᾶσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Ας υψώσουμε τις καρδιές μας. Είναι στραμμένες προς τον Κύριο. Ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο τον Θεό μας. Άξιο και δίκαιο.

ΤΡΙΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Ας υψώσουμε τις καρδιές μας. Είναι στραμμένες προς τον Κύριο. Ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο τον Θεό μας. Άξιο και δίκαιο. 107. Ο Κύριος να είναι μαζί σας. Και με το πνεύμα σου. ΤΡΙΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ Ας υψώσουμε τις καρδιές μας. Είναι στραμμένες προς τον Κύριο. Ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο τον Θεό μας. Άξιο και δίκαιο. Ακολουθεί το

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο )

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο ) 1 Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο ) Η Εκκλησία, στην οποία είναι ο χώρος που ενεργεί το Άγιο Πνεύμα, περιλαμβάνεται στη θεϊκή κυριαρχία πάνω στο χρόνο. Το έργο

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, και 3 επιλέγοντας τη σωστή

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, και 3 επιλέγοντας τη σωστή ΜΑΘΗΜΑ 6 Ο ΠΟΙΗΣΩΜΕΝ ΑΝΘΡΩΠΟΝ... Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, και 3 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, κατά τη διδασκαλία του Χριστιανισμού, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ. Στη συνέχεια,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ 2014 Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα στο σταυρό, για να πεθάνουμε κι εμείς ως προς την αμαρτία και να

Διαβάστε περισσότερα

Σε παρακαλούμε, λοιπόν, Κύριε: το ίδιο Πανάγιο Πνεύμα ας ευδοκήσει να αγιάσει τα δώρα αυτά, 118. Ενώνει τα χέρια, τα επιθέτει στα Δώρα και λέει:

Σε παρακαλούμε, λοιπόν, Κύριε: το ίδιο Πανάγιο Πνεύμα ας ευδοκήσει να αγιάσει τα δώρα αυτά, 118. Ενώνει τα χέρια, τα επιθέτει στα Δώρα και λέει: ΤΕΤΑΡΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ 116. Το προοίμιο της παρακάτω Ευχαριστιακής ευχής δεν επιτρέπεται να αντικατασταθεί με άλλο, διότι συνολικά παρουσιάζει σε περίληψη την ιστορία της σωτηρίας μας. Ο Κύριος να είναι μαζί

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΕΥΧΗ: Η ΠΗΓΗ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ Β ΤΟΜΟΣ (Το πρακτικό μέρος)

ΠΡΟΣΕΥΧΗ: Η ΠΗΓΗ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ Β ΤΟΜΟΣ (Το πρακτικό μέρος) ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΦΩΤΟΔΟΤΕΣ» - Κορυδαλλών 10 Κάντζα Αττικής 153 51 Phone: 210 6658 551 - Email: fotodotes@yahoo.gr ΠΡΟΣΕΥΧΗ: Η ΠΗΓΗ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ Β ΤΟΜΟΣ (Το πρακτικό μέρος) Συγγραφέας: Παπαδημητρακόπουλος Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΙΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΙΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ιάταξη της θείας Λειτουργίας 1. Όταν ο λαός συναχθεί, ο ιερέας με τους βοηθούς του προχωρεί προς το ιερό, ενώ ψάλλεται το εισοδικό άσμα. Όταν φτάσει στο ιερό, κάνει υπόκλιση

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλη προετοιμασία, χωρίς προσδοκίες. Τετάρτη 23 Μαρτίου 2016, 9.00 π.μ. Στάδιο Εἰρήνης καί Φιλίας, Αἴθουσα «Μελίνα Μερκούρη» Πειραιῶς

Μεγάλη προετοιμασία, χωρίς προσδοκίες. Τετάρτη 23 Μαρτίου 2016, 9.00 π.μ. Στάδιο Εἰρήνης καί Φιλίας, Αἴθουσα «Μελίνα Μερκούρη» Πειραιῶς ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡΙΔΟΣ «ΑΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΝΟΔΟΣ» Μεγάλη προετοιμασία, χωρίς προσδοκίες. Τετάρτη 23 Μαρτίου 2016, 9.00 π.μ. Στάδιο Εἰρήνης καί Φιλίας, Αἴθουσα «Μελίνα Μερκούρη»

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοδος οὐρανοῦ καί γῆς

Σύνοδος οὐρανοῦ καί γῆς Σύνοδος οὐρανοῦ καί γῆς...ἡ ὀρθόδοξη εἰκόνα εἶναι καρπός τῆς ἀποκαλυπτικῆς ἐμπειρίας τῶν θεουμένων ἁγίων. Εἶναι γνωστόν ὅτι οἱ ἅγιοι, ὅταν φθάνουν στήν θέωση καί τήν θεωρία τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, μετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Βασικέ Οδηγίε : ίνεται ιδιαίτερη σηµασία στην εισαγωγή στα ρητορικά κείµενα (Βιβλίο Ρητορικών Κειµένων Μαθητή, Βιβλίο εκπαιδευτικού). Σε κάθε περίοδο διδασκαλία θα πρέπει να γίνεται ανάγνωση ολόκληρη τη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: Ο Άγιος Πέτρος μετανοών (1600) «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα στο σταυρό, για

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4)

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4) 53 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2013 ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά,

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας ΜΑΘΗΜΑ 7 Ο Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας σύμφωνα με τη χρονική σειρά που πραγματοποιήθηκαν: 1. Προαναγγελία του Μεσσία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 3)

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 3) ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 3) Διδαγμένο κείμενο από το πρωτότυπο Πλάτωνος Πρωταγόρας, 324 Α-C Εἰ γάρ ἐθέλεις ἐννοῆσαι τό κολάζειν, ὦ Σώκρατες, τούς ἀδικοῦντας τί ποτε

Διαβάστε περισσότερα

Το αντικείμενο [τα βασικά]

Το αντικείμενο [τα βασικά] Το αντικείμενο [τα βασικά] Στην ενότητα αυτή θα ασχοληθούμε με το αντικείμενο στα αρχαία ελληνικά. Παράλληλα θα δίνονται παραδείγματα και στα Νέα Ελληνικά (ΝΕ) Τι είναι το αντικείμενο; Αντικείμενο είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τίνα με λέγουσιν οι άνθρωποι είναι; Διδ. Εν. 7

Τίνα με λέγουσιν οι άνθρωποι είναι; Διδ. Εν. 7 Τίνα με λέγουσιν οι άνθρωποι είναι; Διδ. Εν. 7 Ερώτημα προς τους μαθητές Τι λέγουν οι άνθρωποι για μένα; Οι μαθητές απαντούν Άλλοι λένε πως είσαι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, άλλοι ο Προφήτης Ηλίας και άλλοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Άγιο Πνεύμα και Πνευματικότητα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Άγιο Πνεύμα και Πνευματικότητα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Άγιο Πνεύμα και Πνευματικότητα Όλοι λίγο πολύ έχουμε ακούσει τα λόγια: «Σε βαπτίζω στο όνομα του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος» είτε έχουμε βαπτιστεί είτε όχι (δείτε Ματθ. 28/κη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ. Μεθοδολογία της ποιμαντικής Η προβληματική του θέματος. Πολλαπλή μέθοδος στην εκκλησιαστική παράδοση. Δημιουργία νέων

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα ΕΚΛΟΓΗ, ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑ, ΕΝΘΡΟΝΙΣΗ

Περιεχόμενα ΕΚΛΟΓΗ, ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑ, ΕΝΘΡΟΝΙΣΗ Περιεχόμενα Πρόλογος Α ΕΚΛΟΓΗ, ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑ, ΕΝΘΡΟΝΙΣΗ Ἀντιφώνηση κατά τό μικρό μήνυμα ἀνακοίνωση τῆς ἐκλογῆς Χειροτονητήριος λόγος τοῦ Ἐψηφισμένου Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου Προσφώνηση

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας.

Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας. Ἀναγνωσθήτω ἐπ Ἐκκλησία Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας. Ἀγαπητοί ἐν Χριστῷ Ἀδελφοί. «Ὁ Χριστός μεθ ἡμῶν καί οὐδείς καθ ἡμῶν» Μέ αἴσθημα εὐθύνης καί πικρίας ἀναλογιζόμενος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

Η ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Η ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Βήματα που ακολουθούμε όταν προσπαθούμε να συντάξουμε και να μεταφράσουμε ένα αρχαίο ελληνικό κείμενο. Ποια διαδικασία προηγείται; Της μετάφρασης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ A.1. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Επομένως, ούτε εκ φύσεως, αλλά ούτε και αντίθετα προς τη φύση μας υπάρχουν μέσα μας οι αρετές, αλλά έχουμε από τη φύση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΚΟΙΝΟ 1 Η αποκατάσταση των πάντων διά του Ιησού Χριστού

ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΚΟΙΝΟ 1 Η αποκατάσταση των πάντων διά του Ιησού Χριστού ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΚΟΙΝΟ 1 Η αποκατάσταση των πάντων διά του Ιησού Χριστού 72. Το προοίμιο που ακολουθεί χρησιμοποιείται στις Λειτουργίες που είτε δεν Θεέ παντοδύναμε και αιώνιε, Δι αυτού ευδόκησες να αποκαταστήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ποιος είναι ο Θεός κατά την πίστη του Χριστιανισμού. Διδ. Εν. 4

Ποιος είναι ο Θεός κατά την πίστη του Χριστιανισμού. Διδ. Εν. 4 Ποιος είναι ο Θεός κατά την πίστη του Χριστιανισμού Διδ. Εν. 4 Ο Θεός είναι άγνωστος στην ουσία του και γνωστός με τις ενέργειές του στον κόσμο όλα τα όντα γιατί δίνει την ύπαρξη σε αυτά Ενέργειες= Θεϊκές

Διαβάστε περισσότερα

Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα. με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη

Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα. με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη ΜΑΘΗΜΑ 3 Ο Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΓΚΑΙΝΙΑΖΕΙ ΤΗΝ ΑΛΗΘΙΝΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ. (Επιλεγόμενο Μάθημα - Χειμερινού Εξαμήνου 2013)

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ. (Επιλεγόμενο Μάθημα - Χειμερινού Εξαμήνου 2013) ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ (Επιλεγόμενο Μάθημα - Χειμερινού Εξαμήνου 2013) Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης - Λέκτορας 8η Εβδοµάδα Η Φιλοσοφία της Παιδείας στην ορθόδοξη

Διαβάστε περισσότερα

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο.

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο. ΜΑΘΗΜΑ 23 ο ΤΟ ΒΑΘΥΤΕΡΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να συμπληρώσετε την παρακάτω πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε

Διαβάστε περισσότερα

1. Η Αγία Γραφή λέει ότι ο Χριστός είναι η μόνη δυνατότητα σωτηρίας. 2. Ο Θεός φανερώνεται στην Παλαιά Διαθήκη πάντα με κεραυνούς και αστραπές.

1. Η Αγία Γραφή λέει ότι ο Χριστός είναι η μόνη δυνατότητα σωτηρίας. 2. Ο Θεός φανερώνεται στην Παλαιά Διαθήκη πάντα με κεραυνούς και αστραπές. ΜΑΘΗΜΑ 13 Ο Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη λέξη «σωστό»

Διαβάστε περισσότερα

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με ΜΑΘΗΜΑ 21 Ο ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΜΑΤΟΣ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις ή φράσεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ Ο. ΠΑΛΑΙΟΧΩΡΙΝΟΥ

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ Ο. ΠΑΛΑΙΟΧΩΡΙΝΟΥ Περίοδος ονομάζεται το κομμάτι του λόγου που αρχίζει και τελειώνει σε ισχυρό σημείο στίξης (τελεία, ερωτηματικό, θαυμαστικό). Όταν στην αρχή ή στο τέλος έχουμε άνω τελεία, μιλάμε τώρα πια για ημιπερίοδο.

Διαβάστε περισσότερα

11. Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ 36. ΔΕΥΤΕΡΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑ E34ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

11. Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ 36. ΔΕΥΤΕΡΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑ E34ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ 11. Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ 36. ΔΕΥΤΕΡΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑ E34ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ 12. ΔΟΓΜΑ ΚΑΙ ΖΩΗ 37. Η ΩΡΑ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ 13. ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΑΞΙΕΣ 38. ΣΩΤΗΡΑΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΣ 14. ΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΟΥ ΠΙΣΤΟΥ 39. Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ 15. Η

Διαβάστε περισσότερα

ατηρηθῆ ἡ ἐσωτερική ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας, ὅταν χάνεται ἡ ἀποκαλυπτική ἀλήθεια (δόγμα) καί ἡ ἀσκητική - νηπτική προϋπόθεση βιώσεως καί διατηρήσεως τοῦ

ατηρηθῆ ἡ ἐσωτερική ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας, ὅταν χάνεται ἡ ἀποκαλυπτική ἀλήθεια (δόγμα) καί ἡ ἀσκητική - νηπτική προϋπόθεση βιώσεως καί διατηρήσεως τοῦ Παλαιά καί νέα Ρώμη Μετά τήν Πεντηκοστή ἐπεκτάθηκε ἡ Ἐκκλησία σέ ὅλον τόν κόσμο καί μέ τήν πάροδο τοῦ χρόνου διαρθρώθηκε σέ τοπικές Ἐκκλησίες σέ μιά ἑνότητα, κατά τόν εὐχαριστιακό λόγο «μελίζεται καί διαμερίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2

Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2 Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2 Χρήστος Καρακόλης Τμήμα Θεολογίας Σελίδα 2 1. Πρόλογος Ι Α 1α Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος α β καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν θεόν, β γ καὶ θεὸς ἦν ὁ λόγος, α 2 οὗτος ἦν

Διαβάστε περισσότερα

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους ΜΑΘΗΜΑ 30 Ο 31 Ο ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να συμπληρώσετε την πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε με συντομία την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι.

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Το κομποσχοίνι είναι φτιαγμένο για να κάνουμε προσευχή. Δεν είναι διακοσμητικό, ούτε κάτι μαγικό. Είναι όπλο ιερό, μας υπενθυμίζει την προσευχή την οποία

Διαβάστε περισσότερα

Συναγμένοι στη Θεία Ευχαριστία: Η ουσία της Εκκλησίας. Διδ. Εν. 15

Συναγμένοι στη Θεία Ευχαριστία: Η ουσία της Εκκλησίας. Διδ. Εν. 15 Συναγμένοι στη Θεία Ευχαριστία: Η ουσία της Εκκλησίας Διδ. Εν. 15 α) Η εξάπλωση της Εκκλησίας Μετά την Πεντηκοστή, η νέα πραγματικότητα που δημιουργείται στον κόσμο, η Εκκλησία, ζει και κινείται σε μια

Διαβάστε περισσότερα

Θεολογία γεγονότων. Ὅπως ἡ ἰατρική ἐπιστήμη μεταδίδεται ἀπό ἰατρούς σέ μαθητές, ἔτσι μεταδίδεται καί ἡ πνευματική ἰατρική ἐπιστήμη στούς

Θεολογία γεγονότων. Ὅπως ἡ ἰατρική ἐπιστήμη μεταδίδεται ἀπό ἰατρούς σέ μαθητές, ἔτσι μεταδίδεται καί ἡ πνευματική ἰατρική ἐπιστήμη στούς Θεολογία γεγονότων Τά πάντα μέσα στήν Ἐκκλησία ἔχουν δογματικό καί ἀσκητικό χαρακτήρα, ἀφοῦ ἔχουν δημιουργηθῆ ἀπό ἁγίους Πατέρες, οἱ ὁποῖοι εἶχαν ἐμπειρίες τῆς πνευματικῆς ζωῆς καί ὁδηγοῦν τούς πιστούς

Διαβάστε περισσότερα

Ξενοφώντος Κύρου Παιδεία 3, 2, 12

Ξενοφώντος Κύρου Παιδεία 3, 2, 12 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Αρχαία (άγνωστο) Θεωρητική Β Λυκείου 1 ο τετράμηνο Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Ξενοφώντος Κύρου Παιδεία 3, 2, 12 Β. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 1) Να μεταφραστεί στη Νέα Ελληνική το παραπάνω κείμενο. (20 μονάδες)

Διαβάστε περισσότερα

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων.

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. Ενότητα 3: Ο θεολογικός χαρακτήρας

Διαβάστε περισσότερα

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ & ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΑΡΧΗ & ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΑΡΧΗ & ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Η φιλοσοφική σκέψη Στοχάζεται.. Θαλής ο Μιλήσιος: «Κάλλιστος ὁ κόσμος. Ποίημα γάρ Θεοῦ ἐστι». Αναξαγόρας: «Νοῦς τις ἐστί ὁ τά πάντα διακοσμήσας». Πλάτων : «Ὁ κόσμος εἰκών τοῦ νοητοῦ

Διαβάστε περισσότερα

Πώς οι Πατέρες αντιμετώπισαν τους αιρετικούς.

Πώς οι Πατέρες αντιμετώπισαν τους αιρετικούς. Πώς οι Πατέρες αντιμετώπισαν τους αιρετικούς. του Πρωτοπρεσβύτερου Ιωάννου. Ρωμανίδου ( ) από το βιβλίο Πατερική Θεολογία Εκδόζεις Παρακαηαθήκη Περί της εννοίας του δόγματος Οι Πατέρες τονίζουν ότι η σωτηρία

Διαβάστε περισσότερα

«Προσκυνοῦμεν σου τά πάθη Χριστέ» Οδοιπορικό στη Μεγάλη Εβδομάδα. Διδ. Εν. 10

«Προσκυνοῦμεν σου τά πάθη Χριστέ» Οδοιπορικό στη Μεγάλη Εβδομάδα. Διδ. Εν. 10 «Προσκυνοῦμεν σου τά πάθη Χριστέ» Οδοιπορικό στη Μεγάλη Εβδομάδα Διδ. Εν. 10 α) Οι ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας Μεγάλη Εβδομάδα: επειδή γιορτάζουμε μεγάλα (σπουδαία) γεγονότα Από την Κυριακή των Βαΐων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΑΓΟΡΑ 322Α - 323Α

ΠΡΩΤΑΓΟΡΑ 322Α - 323Α ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Αµυραδάκη 20, Νίκαια (210-4903576) ΤΑΞΗ... Γ ΛΥΚΕΙΟΥ... ΜΑΘΗΜΑ...ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ... Α] ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΉΡΥΓΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΘΑΎΜΑΤΑ ΜΈΣΑ ΑΠΌ ΤΗ ΛΑΤΡΕΊΑ

ΤΟ ΚΉΡΥΓΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΘΑΎΜΑΤΑ ΜΈΣΑ ΑΠΌ ΤΗ ΛΑΤΡΕΊΑ ΤΟ ΚΉΡΥΓΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΘΑΎΜΑΤΑ ΜΈΣΑ ΑΠΌ ΤΗ ΛΑΤΡΕΊΑ ΓΕΓΟΝΌΤΑ ΤΗς ΖΩΉς ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΎ Ακίνητες γιορτές Κινητές γιορτές Χριστούγεννα Περιτομή Υπαπαντή Θεοφάνεια Μεταμόρφωση Είσοδος στα Ιεροσόλυμα Μυστικός Δείπνος

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία 3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία Εισαγωγή Και οι τρεις γεννήθηκαν τον 4ο αιώνα μ.χ., στα Βυζαντινά Χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 18 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Κείµενο ιδαγµένο: ηµοσθένους, Υπέρ τῆς Ῥοδίων ἐλευθερίας, (18-20) 18 Ὥστ ἔγωγ οὐκ ἄν ὀκνήσαιµ

Διαβάστε περισσότερα

Ποια μετοχή λέγεται επιρρηματική; Επιρρηματική λέγεται η μετοχή που χρησιμοποιείται για να εκφράσει επιρρηματικές

Ποια μετοχή λέγεται επιρρηματική; Επιρρηματική λέγεται η μετοχή που χρησιμοποιείται για να εκφράσει επιρρηματικές Η Επιρρηματική Μετοχή Ποια μετοχή λέγεται επιρρηματική; Επιρρηματική λέγεται η μετοχή που χρησιμοποιείται για να εκφράσει επιρρηματικές σχέσεις, δηλ. το χρόνο, την αιτία, το σκοπό, την υπόθεση, την εναντίωση

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματική Διδασκαλία του αδίδακτου αρχαιοελληνικού κειμένου στη Β Λυκείου με διαγραμματική παρουσίαση και χρήση της τεχνολογίας

Δειγματική Διδασκαλία του αδίδακτου αρχαιοελληνικού κειμένου στη Β Λυκείου με διαγραμματική παρουσίαση και χρήση της τεχνολογίας ΓΕΛ Ελευθερούπολης, Πέμπτη 7-2-2013 3 ο ΓΕΛ Καβάλας, Πέμπτη 14-2-2013 Δρ Κωνσταντίνα Κηροποιού Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Καβάλας Δειγματική Διδασκαλία του αδίδακτου αρχαιοελληνικού κειμένου στη Β Λυκείου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: 2012-2013 ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: 2012-2013 ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: 2012-2013 ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Προτεινόμενος Προγραμματισμός κατά ενότητα Ενότητα 15 Α. Κείμενο Η Αθήνα προπύργιο της Ευρώπης

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

το αντικείμενο στα αρχαία ελληνικά. Ο.Π

το αντικείμενο στα αρχαία ελληνικά. Ο.Π 1 το αντικείμενο στα αρχαία ελληνικά. 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΙ ΔΙΑΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ (i) Μονόπτωτα ρήματα (ii) Δίπτωτα ρήματα ΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΕΓΚΛΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

* * * Ὁ πατέρας μου ἀπό τίς ἐπιστολές του

* * * Ὁ πατέρας μου ἀπό τίς ἐπιστολές του Εἰς μνημόσυνον...ὁ πατέρας μου διακρινόταν ἐπίσης ἀπό εὐλάβεια, μέ ὅλη τήν σημασία τῆς λέξεως. Σεβόταν ἀπόλυτα τόν Θεό, σεβόταν τούς Κληρικούς, δέν ὁμιλοῦσε ποτέ ἐναντίον τους, οὔτε συμμετεῖχε σέ συζητήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήριο smartclass.gr

Φροντιστήριο smartclass.gr Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Αρχαία Ελληνικά Θεωρητικής Κατεύθυνσης Ενδεικτικές Απαντήσεις Θεμάτων Α.1. Επομένως, ούτε εκ φύσεως ούτε αντίθετα από τη φύση μας δημιουργούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΟΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΙΝ. Σῆς Μοναχῆς Εἰρήνης

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΟΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΙΝ. Σῆς Μοναχῆς Εἰρήνης ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΟΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΙΝ Σῆς Μοναχῆς Εἰρήνης Ἡ κατάθλιψη εἶναι μιά πάθηση, πού ταλαιπωρεῖ πολλούς ἀνθρώπους στήν ἐποχή μας. Ἀνθρώπους πού εἴτε πάσχουν οἱ ἴδιοι ἀπό κατάθλιψη, εἴτε ἔχουν νά ἀντιμετωπίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν).

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΜΑΘΗΜΑ 25 Ο ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΣΤΗΛΗ Α ΣΤΗΛΗ Β α. «Κατ οίκον εκκλησία» 1.

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον»

Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον» Α Λυκείου - Θρησκευτικά Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον» ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Να ερμηνεύουν θεολογικά τη φράση «κατ εικόνα και καθ ομοίωσιν». 2. Να διατυπώνουν το σκοπό δημιουργίας του ανθρώπου. 3. Να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Μαθητικό Συνέδριο Ιστορίας "Το Βυζάντιο ανάμεσα στην αρχαιότητα και τη σύγχρονη Ελλάδα" ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Η επίδραση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας στο Βυζαντινό Πολιτισμό Μαθητική Κοινότητα

Διαβάστε περισσότερα

-17 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

-17 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ -17 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: «Θανάτου εορτάζουμε νέκρωσιν...» (κεφ.12) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

Μιά βραδυά στήν ἔρημο τοῦ Ἁγίου Ὄρους

Μιά βραδυά στήν ἔρημο τοῦ Ἁγίου Ὄρους Μιά βραδυά στήν ἔρημο τοῦ Ἁγίου Ὄρους Ἅγιε Γέροντα, ἄρχισα μέ φωνή χαμηλή, αὐτόν τόν καιρό μέ κατέλαβε πολύ δυνατά μιά ἐπιθυμία. Πιστεύω πώς ὁ Θεός τήν ἔχει φυτεύσει. Θέλω νά καθαριστῶ. Βλέπω μέσα μου

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο )

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο ) 1 Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο ) Ι.) Η θεμελιακή αφετηρία της Εκκλησίας Η Εκκλησία από την πρώτη στιγμή της ιστορικής της φανέρωσης, είναι μια κοινότητα λατρευτική,

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙI

Χριστιανική Γραμματεία ΙI Χριστιανική Γραμματεία ΙI Ενότητα 1-Β Α7-8: Χριστολογία 4ου-5ου αιώνα Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Εκκλησία Ιεροσολύμων: πρότυπο χριστιανικών κοινοτήτων

Εκκλησία Ιεροσολύμων: πρότυπο χριστιανικών κοινοτήτων Εκκλησία Ιεροσολύμων: πρότυπο χριστιανικών κοινοτήτων Η αγάπη και η κοινοχρησία των πρώτων χριστιανών Μετά το πρώτο κήρυγμα του αποστόλου Πέτρου, την ημέρα της Πεντηκοστής, πίστεψαν και βαπτίσθηκαν 3.000

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ:

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: ΜΑΘΗΜΑ 18 Ο ΟΙ ΑΓΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: 1. Η αποκατάσταση της προσκύνησης των εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ 5. Ο Ευαγγελισμός της Μαρίας για τη γέννηση του Μεσσία

ΔΕ 5. Ο Ευαγγελισμός της Μαρίας για τη γέννηση του Μεσσία ΔΕ 5. Ο Ευαγγελισμός της Μαρίας για τη γέννηση του Μεσσία Ευαγγελισμός Ευαγγελισμός είναι η ανακοίνωση στην Παναγία της καλής είδησης ότι θα γεννήσει τον Μεσσία, αυτόν που υποσχέθηκε ο Θεός και περίμενε

Διαβάστε περισσότερα

Μια προσεγγιση αναφορικα με τη ψυχη.

Μια προσεγγιση αναφορικα με τη ψυχη. Κληρικολαικη Συνελευση Ιουλιος 2015 Ιερα Μητροπολη Τοροντο και παντος Καναδα Θεμα: εστω δε ο λογος υμων ναι ναι και ου ου (Ματθ. 5. 37) Μια προσεγγιση αναφορικα με τη ψυχη. Ομιλητης: Αρχιμ. Δημητριος Αντωνοπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης 1 ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Οι Πατέρες των πρώτων αιώνων Ποιοι ονοµάζονταν

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

(Πρβλ. Ἀρχιμ. Ἐπιφανίου Θεοδωροπούλου, Ἄρθρα-Μελέται-Ἐπιστολαί, Ἐν Ἀθήναις, 1986, «Περί τάς ἑλληνοχριστιανικάς συνθέσεις»).

(Πρβλ. Ἀρχιμ. Ἐπιφανίου Θεοδωροπούλου, Ἄρθρα-Μελέται-Ἐπιστολαί, Ἐν Ἀθήναις, 1986, «Περί τάς ἑλληνοχριστιανικάς συνθέσεις»). Ἀρχιμανδρίτου Ἐπιφανίου Θεοδωροπούλου Ὁ Γέροντας, βαθύς γνώστης τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας καί φιλόπατρις, ἐθλίβετο γιά τήν ἠθική καί πνευματική ἀλλοτρίωσι τοῦ λαοῦ μας. Ἀγωνιοῦσε καί προσευχόταν καθημερινῶς

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις.

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Επιμέλεια: Βασιλική Σωτηριάδη Θεού πλάσμα είναι η γυναίκα. Με την αποστροφή σου δεν προσβάλλεις εκείνην, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Παρόμοια νὰ σκεφθῇς ὅτι καὶ ἕνας ποὺ στέκεται κοντὰ σὲ μία μεγάλη πυρκαϊά, διατηρεῖ τὴν θερμότητα γιὰ πολὺ καιρὸ καὶ μετὰ τὴν ἀπομάκρυνσί του ἀπὸ τὴν φωτιά. Άραγε ἀπὸ ποιὰ ἄρρητη εὐωδία φιλανθρωπίας, ἀπὸ

Διαβάστε περισσότερα

Α.) ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ

Α.) ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ 1 Α.) ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ I.) Το λυτρωτικό έργο του Χριστού Ο Θεός της χριστιανικής πίστης δεν είναι «Θεός αποκεκρυμμένος» (Deus absconditus), αλλά «Θεός αποκεκαλυμμένος» (Deus revelatus). Κι αν κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΤΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Οι Πατέρες λένε ότι κατά την πτώση του ανθρώπου εσκοτίσθηκε ο νους του ανθρώπου. Εκσοτίσθη ο νους του Αδάμ.

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΤΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Οι Πατέρες λένε ότι κατά την πτώση του ανθρώπου εσκοτίσθηκε ο νους του ανθρώπου. Εκσοτίσθη ο νους του Αδάμ. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΤΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Οι Πατέρες λένε ότι κατά την πτώση του ανθρώπου εσκοτίσθηκε ο νους του ανθρώπου. Εκσοτίσθη ο νους του Αδάμ. Δεν ασχολούνται οι Πατέρες με τον Αδάμ ως Αδάμ, αλλά με τον νουν του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ενότητα 6: ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ὁμιλίες εἰς προσκυνητὰς

Ὁμιλίες εἰς προσκυνητὰς Ὁμιλίες εἰς προσκυνητὰς 1 20-06-83 Ὁ Ἀντίχριστος διά μέσου τῶν αἰώνων καί ὁ συνοδός τοῦ Ἀντιχρίστου [δ.29'] 2 14-09-83 Τό σημεῖον τοῦ Σταυροῦ καί τό σημεῖον τοῦ Ἀντιχρίστου [δ.28'] 3 05-11-83 Εὐαγγελιζόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: 03-04 ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Προγραμματισμός κατά ενότητα Ενότητα Α. Κείμενο Θυσία για την πατρίδα ½ Εκμάθηση λεξιλογίου: εὐδαίμων,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, 105 56 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 2103352364 FAX: 2103237654 www.iaath.gr, E-Mail: ipe.iaath@gmail.com ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 5 Η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Α Λυκείου

Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Α Λυκείου Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Α Λυκείου Ξενοφώντος Αγησίλαος Κεφάλαιο 7, 1 Διδακτική πρόταση: Πόπη Πούγιουρου, Σύμβουλος Φιλολογικών Μαθημάτων Εποπτεία:Λουκία Χατζημιχαήλ, ΕΜΕ Φιλολογικών Μαθημάτων Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας.

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 2. Ποια η έννοια της λέξεως είδωλο στο θρησκευτικό τομέα; 3. Ποιο από τα παρακάτω αποτελούν μορφές σύγχρονης

Διαβάστε περισσότερα

α/α ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ 1. Αρχαία Εβραϊκή Γλώσσα Βελουδία Σιδέρη- Παπαδοπούλου

α/α ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ 1. Αρχαία Εβραϊκή Γλώσσα Βελουδία Σιδέρη- Παπαδοπούλου Εξάμηνο Α Μαθήματα Υποχρεωτικά ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011 σελ. 1 1. Αρχαία Εβραϊκή Γλώσσα Βελουδία Σιδέρη- Παπαδοπούλου 1/9/2011 Πέμπτη 9:00 Γραφείο 2. Εισαγωγή στην Κωνσταντίνος 7/9/2011 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα