ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ Π.Μ.Σ.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ Π.Μ.Σ."

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ Π.Μ.Σ. «ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑΚΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Της Τελλίδου Ελένης Α.Μ.: 425M/ ΘΕΜΑ: «Ο Ρόλος του Γονεϊκού Μοντέλου Διαπαιδαγώγησης και της Συναισθηματικής Νοημοσύνης στην Ανάπτυξη Συναισθηματικών Σχέσεων στην Εφηβική Ηλικία.» ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΣΑΟΥΣΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΡΟΥΣΣΟΣ ΠΕΤΡΟΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΜΕΛΟΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΑΠΑΗΛΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΜΕΛΟΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΡΟΔΟΣ, 2014

2 Περιεχόμενα ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΩΝ... 4 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ... 5 ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Γονεϊκό μοντέλο διαπαιδαγώγησης Μοντέλα γονεϊκότητας Σχετικές έρευνες Συναισθηματική Νοημοσύνη Ιστορική αναδρομή Ορισμοί Συναισθηματικής Νοημοσύνη Μοντέλα Συναισθηματικής Νοημοσύνης Έρευνες σχετικές με τη Συναισθηματική Νοημοσύνη Συναισθηματικές σχέσεις (Romantic Relationships) Ιστορική αναδρομή Θεωρίες Συναισθηματικές Σχέσεις στην εφηβεία Έρευνες σχετικές με τις συναισθηματικές σχέσεις Σκοπός της Έρευνας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΜΕΘΟΔΟΣ Συμμετέχοντες Επιλογή του δείγματος Εργαλεία Κλίμακα Αξιολόγησης Συναισθηματικών Σχέσεων Ελληνική Κλίμακα Συναισθηματικής Νοημοσύνης (ΕΚΣΥΝ - Τσαούσης, 2008) Ερωτηματολόγιο Γονεϊκής Αποδοχής-Απόρριψης για Παιδιά Συνοπτική Έκδοση (Parental Acceptance Rejection Questionnaire: Child Version Child PARQ - Rohner, 1990) Φόρμα δημογραφικών

3 2.3 Διαδικασία ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 : ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Περιγραφικοί δείκτες, δείκτες εσωτερικής συνοχής και ενδοσυσχετίσεις Έλεγχος 1 ης ερευνητικής υπόθεσης Έλεγχος 2 ης ερευνητικής υπόθεσης Έλεγχος 3 ης 4 ης ερευνητικής υπόθεσης ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ: ΣΥΖΗΤΗΣΗ Βιβλιογραφία ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

4 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΩΝ Πίνακας 1: Μέσοι Όροι, Τυπικές Αποκλίσεις και Δείκτης Εσωτερικής Συνοχής (alpha) των Μεταβλητών της Έρευνας Πίνακας 2: Δείκτης Συσχέτισης ανάμεσα στις Μεταβλητές της Έρευνας (Ν=225) Πίνακας 3: Πίνακας Βηματικής Πολλαπλής Παλινδρόμησης με Εξαρτημένη Μεταβλητή τη Συναισθηματική Επιφυλακτικότητα (Ν=225) Πίνακας 4: Πίνακας Βηματικής Πολλαπλής Παλινδρόμησης με Εξαρτημένη Μεταβλητή τη Συναισθηματική Ασφάλεια (Ν=225) Πίνακας 5: Πίνακας Βηματικής Πολλαπλής Παλινδρόμησης με Εξαρτημένη Μεταβλητή τη Συναισθηματική Αποδοχή (Ν=225) Πίνακας 6: Πίνακας ρυθμιστικής ανάλυσης με ρυθμιστική μεταβλητή τη Χρήση Συναισθημάτων (Ν=225) Πίνακας 7: Πίνακας ρυθμιστικής ανάλυσης με ρυθμιστική μεταβλητή το Ενδιαφέρον για τους άλλους Ενσυναίσθηση (Ν=225) Πίνακας 8: Πίνακας ρυθμιστικής ανάλυσης με ρυθμιστική μεταβλητή το Ενδιαφέρον για τους άλλους Ενσυναίσθηση (Ν=225) Πίνακας 9: Πίνακας ανάλυσης διαμεσολάβησης με διαμεσολαβητική μεταβλητή το Ενδιαφέρον για τους άλλους Ενσυναίσθηση (Ν=225) Πίνακας 10: Πίνακας ανάλυσης διαμεσολάβησης με διαμεσολαβητική μεταβλητή τη Συνολική επίδοση στη Συναισθηματική Νοημοσύνη (Ν=225) Πίνακας 11: Πίνακας ανάλυσης διαμεσολάβησης με διαμεσολαβητική μεταβλητή τη Συνολική επίδοση στη Συναισθηματική Νοημοσύνη (Ν=225) Πίνακας 12: Πίνακας ανάλυσης διαμεσολάβησης με διαμεσολαβητική μεταβλητή τη Χρήση Συναισθημάτων (Ν=225) Πίνακας 13: Αποτελέσματα της Επίδρασης του Φύλου ως προς την Ανάπτυξη Συναισθηματικών Σχέσεων ( Ν= 225) Πίνακας 14: Αποτελέσματα της Επίδρασης του Τόπου Διαμονής ως προς την Ανάπτυξη Συναισθηματικών Σχέσεων ( Ν= 225) 4

5 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ Γράφημα 1: Γραφική αναπαράσταση του αριθμού των μαθητών/τριών του δείγματος από Δράμα και από Ρόδο. Γράφημα 2: Γραφική αναπαράσταση του αριθμού των μαθητών/τριών του δείγματος που φοιτούν σε Γενικό και σε Τεχνικό Λύκειο. Γράφημα 3: Γραφική αναπαράσταση του αριθμού κοριτσιών και αγοριών του δείγματος. 5

6 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παρούσα διπλωματική εργασία έχει ως στόχο τη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ του Γονεϊκού Μοντέλου Διαπαιδαγώγησης και της Συναισθηματικής Νοημοσύνης με την Ανάπτυξη Σχέσεων στην Εφηβική ηλικία. Η επιλογή του δείγματος, ήταν συμπτωματική. Το δείγμα προερχόταν από δύο διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας, τη Δράμα και τον Αρχάγγελο Ρόδου. Στην έρευνα συμμετείχαν μαθητές και μαθήτριες και από τα δύο είδη Λυκείου (Γενικό και Τεχνικό) και από όλες τις τάξεις, αλλά και τις κατευθύνσεις/τομείς. Τα κορίτσια υπερίσχυαν κατά πολύ των αγοριών, ήταν σχεδόν διπλάσια. Έπειτα από την ανάλυση και την επεξεργασία των δεδομένων, παρατηρήθηκε ότι η Συναισθηματική Νοημοσύνη αποτελεί προβλεπτική μεταβλητή για την Ανάπτυξη Συναισθηματικών Σχέσεων, σε αντίθεση με το γονεϊκό μοντέλο διαπαιδαγώγησης. Ακόμη, διερευνήθηκε ο ρυθμιστικός και/ή διαμεσολαβητικός ρόλος της Συναισθηματικής Νοημοσύνης στη σχέση μεταξύ Γονεϊκού Μοντέλου Διαπαιδαγώγησης και Ανάπτυξης Συναισθηματικών Σχέσεων. Από τη Ρυθμιστική Ανάλυση, προέκυψε ότι η χρήση των συναισθημάτων και το ενδιαφέρον για τους άλλους ενσυναίσθηση αποτελούν ρυθμιστικό μηχανισμό, είτε ενισχύοντας, είτε αποδυναμώνοντας την αιτιώδη επίδραση της μεταβλητής «Γονεϊκό Μοντέλο Διαπαιδαγώγησης (της μητέρας ή του πατέρα)» στη μεταβλητή «Συναισθηματική Αποδοχή/Ασφάλεια». Από την Ανάλυση Διαμεσολάβησης, παρατηρήθηκε ότι το ενδιαφέρον για τους άλλους ενσυναίσθηση, η συνολική επίδοση στη Συναισθηματική Νοημοσύνη και η χρήση των συναισθημάτων για τη διευκόλυνση της σκέψης, αποτελούν διαμεσολαβητικό μηχανισμό στη σχέση μεταξύ Γονεϊκού Μοντέλου Διαπαιδαγώγησης (της μητέρας ή του πατέρα) και της Συναισθηματικής Αποδοχής/Ασφάλειας. Τέλος, εξετάστηκε η επίδραση του φύλου και του τόπου διαμονής, στην Ανάπτυξη Συναισθηματικών Σχέσεων. Παρατηρήθηκε ότι τα κορίτσια αισθάνονται μεγαλύτερη Συναισθηματική Ασφάλεια και Συναισθηματική Αποδοχή, καθώς επίσης και ότι οι μαθητές/τριες από τη Δράμα νιώθουν σε μεγαλύτερο βαθμό Συναισθηματική Ασφάλεια, Συναισθηματική Αποδοχή, αλλά και Συναισθηματική επιφυλακτικότητα 6

7 Λέξεις κλειδιά Γονεϊκό Μοντέλο Διαπαιδαγώγησης, Συναισθηματική Νοημοσύνη, Ανάπτυξη Συναισθηματικές Σχέσεις, Εφηβική ηλικία 7

8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 1.1 Γονεϊκό μοντέλο διαπαιδαγώγησης Οι διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ των παιδιών αλλά και των εφήβων, συχνά έχουν αποτελέσει αντικείμενο έρευνας. Αρκετοί είναι αυτοί οι οποίοι υποστηρίζουν ότι οι συμπεριφορές των ανηλίκων εξαρτώνται από τον τρόπο διαπαιδαγώγησής τους, καθώς επίσης και από την αγάπη που λαμβάνουν από τους γονείς τους. Οι ισχυρισμοί αυτοί οδήγησαν στη δημιουργία της Θεωρίας Γονεϊκής Αποδοχής Απόρριψης (PAR Theory). Η Θεωρία Γονεϊκής Αποδοχής-Απόρριψης (PAR Theory) είναι μια θεωρία κοινωνικοποίησης και δια βίου ανάπτυξης που σκοπό έχει να προβλέψει και να εξηγήσει τις αιτίες και τις συνέπειες της γονεϊκής αποδοχής-απόρριψης παγκοσμίως. Η ανθρώπινη ανάγκη για θετική ανταπόκριση είναι τόσο μεγάλη που όταν δεν ικανοποιείται από τους γονείς, τα παιδιά τείνουν να γίνονται αγχώδη και ανασφαλή (Khaleque, 2012). Η Θεωρίας Γονεϊκής Αποδοχής Απόρριψης προσπαθεί να προβλέψει και να εξηγήσει τις αιτίες και τις συνέπειες αυτής της αποδοχής/απόρριψης. Η τρυφερότητα είναι μια διάσταση που βιώνουν όλοι οι άνθρωποι κατά την παιδική ηλικία. Εξαρτάται άμεσα από την ποιότητα του δεσμού ανάμεσα στους γονείς και τα παιδιά και κυρίως από τον τρόπο που εκφράζουν οι γονείς τα συναισθήματά τους σε αυτά. Ειδικότερα όσον αφορά στη γονεϊκή απόρριψη, αυτή είναι δυνατό να εκφραστεί με αποστασιοποιημένη συμπεριφορά, με έλλειψη τρυφερότητας, με παραμέληση, με αδιαφορία ή ακόμη και με επιθετικότητα. Υπάρχουν ωστόσο και οι περιπτώσεις, που τα παιδιά αισθάνονται παραμελημένα χωρίς να υπάρχουν απαραίτητα οι παραπάνω ενδείξεις. Σε αυτό το σημείο καλό θα ήταν να αναφέρουμε την υποκατηγορία της προσωπικότητας. Αυτή η υποκατηγορία έχει ως αρχή την υπόθεση ότι οι άνθρωποι αναπτύσσουν μια βιολογική και συναισθηματική ανάγκη για θετική ανταπόκριση από τους ανθρώπους που αγαπούν. Η αίσθηση ασφάλειας που έχουν τα παιδιά εξαρτάται άμεσα από στη σχέση που έχουν με τους γονείς. Ενώ η απόρριψη οδηγεί σε επιθετικότητα, ψυχολογικά προβλήματα και πολλές φορές, ακόμη και σε εχθρικότητα (Rohner, Khaleque, Cournoyer, 2007). Επιπλέον υπάρχει και η υποκατηγορία της αντιμετώπισης. Αυτή η υποκατηγορία εξετάζει πώς ορισμένα άτομα τα οποία έχουν δεχθεί απόρριψη μπορούν να ανταπεξέλθουν έχοντας το βάρος της απόρριψης χωρίς 8

9 να υποφέρουν και χωρίς να επηρεάζονται από τις αρνητικές συνέπειες οι οποίες ταλανίζουν τα περισσότερα άτομα που ζουν μια απόρριψη. Θεωρητικά και εμπειρικά αυτή η διαδικασία είναι το λιγότερο αναπτυγμένο μέρος της PAR Theory. Λίγα είναι ακόμα γνωστά όσο αφορά τους μηχανισμούς και τις διαδικασίες που βοηθούν προς αυτήν την κατεύθυνση. Αυτό που πρέπει να γίνει κατανοητό είναι ότι η συμπεριφορά ενός ατόμου είναι αποτέλεσμα της επαφής με τον ίδιο του τον εαυτό, τους άλλους και το περιβάλλον (Rohner και συν., 2007). Στη συνέχεια θα αναφερθούμε στα μοντέλα γονεϊκότητας, στα στάδια εξέλιξής της και σε ορισμένες έρευνες οι οποίες εξετάζουν τα ποσοστά της επιρροής της Γονεϊκής Αποδοχής Απόρριψης στις διαπροσωπικές σχέσεις των παιδιών Μοντέλα γονεϊκότητας Αρχικά θα επικεντρωθούμε στα μοντέλα τα οποία εξετάζουν κυρίως την αλληλεπίδραση διαφόρων παραγόντων όπως για παράδειγμα τους κοινωνικούς, τους εκπαιδευτικούς και τους οικονομικούς. Ακόμη, δίνουν ιδιαίτερη βαρύτητα στην επίδραση που αυτοί οι παράγοντες έχουν στην εξέλιξη του κάθε ατόμου. Οι πιο αντιπροσωπευτικές θεωρίες είναι η βιο-οικολογική θεωρία και η θεωρία του εξελικτικού δομισμού, γιατί ουσιαστικά ασχολούνται με την κατανόηση της ανθρώπινης ανάπτυξης, συνεπώς και με την κατανόηση της γονεϊκότητας. Απαραίτητο είναι να κάνουμε μια αναφορά στο οικολογικό μοντέλο το οποίο προτάθηκε από τους Bronfenbrenner και Ceciτο (1994). Σύμφωνα με τους Bronfenbrenner και Morris (1998) η βιο οικολογική θεωρία δίνει έμφαση στην πολυδιάστατη προσέγγιση της ανάπτυξης του ανθρώπου και πιο συγκεκριμένα στη γονεϊκότητα. Σύμφωνα με αυτήν τη θεωρία το άτομο, ο γονέας αλλά και το παιδί, βρίσκονται αδιαλείπτως σε αλληλεπίδραση με τον περίγυρό τους όπως τα άτομα, τα σύμβολα και τα αντικείμενα που τους περιβάλλουν. Συνεπώς, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του καθενός λειτουργούν ταυτοχρόνως ως έμμεσοι παραγωγοί, αλλά και ως προϊόντα ανάπτυξης (Bronfenbrenner και Morris, 1998). Ένα άλλο μοντέλο γονεϊκότητας είναι αυτό του εξελικτικού δομισμού στο οποίο ιδιαίτερη σημασία παίζει η δυναμική αλληλεπίδραση των παραγόντων που προαναφέρθηκαν, όπως ο κοινωνικός, ο εκπαιδευτικός και ο οικονομικός. Σε αυτό το σημείο καλό θα ήταν να σημειώσουμε ότι η αλληλεπίδραση αυτή μπορεί να είναι είτε θετική και άρα να προσαρμόζεται ομαλά στις διάφορες καταστάσεις, είτε αρνητική 9

10 για το άτομο με αποτέλεσμα να δυσκολεύεται να ανταπεξέλθει. Συνεπώς το άτομο είναι αυτό το οποίο θα καθορίσει το ποσοστό της επιρροής από τους εξωτερικούς παράγοντες και κατ επέκταση την εξέλιξή του (Lerner, Rothbaum, Boulos, Castellino, 2002). Συμπερασματικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτή η συνεχής αλληλεπίδραση του ατόμου (γονέα και παιδιού) με το περιβάλλον του, καθιστούν και τις δύο πλευρές υπόχρες να αναλαμβάνουν συνεχώς πολλούς και διαφορετικούς ρόλους. Από τη μία ο γονέας οφείλει να είναι σύζυγος και εργαζόμενος και από την άλλη το παιδί να είναι μαθητής, αδερφός και φίλος. Συνεπώς, η διαπαιδαγώγηση ενός παιδιού, θα μπορούσαμε να πούμε, ότι έχει δύο συνιστώσες, τη συμπεριφορά των γονιών ως προς τα παιδιά τους, αλλά και τη συμπεριφορά των παιδιών προς τους γονείς γιατί αυτή επηρεάζει άμεσα τις αντιδράσεις των γονέων. Οπότε η σχέση αυτή είναι αμφίδρομη, οι γονείς διαμορφώνουν τα παιδιά τους, αλλά και τα παιδιά διαμορφώνουν τις συμπεριφορές των γονέων (Lerner και συν., 2002). Οι Thomas και Chess (1980) πρεσβεύουν την καταλυτική σημασία της οικολογίας της ανθρώπινης ανάπτυξης με τη βοήθεια του μοντέλου της ορθής προσαρμογής (goodnessoffit). Σύμφωνα με το συγκεκριμένο μοντέλο, η θετική ή η αρνητική αντιμετώπιση του παιδιού και συνεπώς και η προσαρμογή του σε ένα περιβάλλον, οικογενειακό, σχολικό, κοινωνικό, εξαρτώνται άμεσα από το πόσο τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του παιδιού είναι αποδεκτά από το περιβάλλον αυτό. Τέλος σύμφωνα με τη Baumrind, η αυτοεκτίμηση του ατόμου εξαρτάται από τον τρόπο διαπαιδαγώγησής του από τους γονείς. Κατά τη Baumrind υπάρχουν τρία μοντέλα γονεϊκής διαπαιδαγώγησης: Ελαστικό μοντέλο: αποφεύγουν τις τιμωρίες και εκδηλώνουν συνεχώς τα συναισθήματά τους. Δημοκρατικό μοντέλο: θέτουν όρια στα παιδιά, έχουν αρκετές προσδοκίες από αυτά και η μεταξύ τους επικοινωνία είναι ουσιαστική. Αυταρχικό μοντέλο: έχουν τον απόλυτο έλεγχο όλων των καταστάσεων. Η Baumrind υποστήριξε ότι τα παιδιά τα οποία μεγάλωσαν σύμφωνα με το δημοκρατικό μοντέλο διαπαιδαγώγησης, είναι περισσότερο ανεξάρτητα, καθώς επίσης έχουν ιδιαίτερα αναπτυγμένο τον αυτοέλεγχο και συνεπώς έχουν και υψηλότερη αυτοεκτίμηση, σε αντιδιαστολή με τα παιδιά των δύο άλλων μοντέλων. 10

11 1.1.2 Σχετικές έρευνες Τέλος θα γίνει αναφορά σε ορισμένες έρευνες οι οποίες σχετίζονται με τη γονεϊκή αποδοχή/απόρριψη. Και οι τρεις έρευνες τις οποίες θα δούμε παρακάτω, έχουν ως αποτέλεσμα την άμεση εξάρτηση της γονεϊκής αποδοχής/απόρριψης με την εξέλιξη του παιδιού είτε στις διαπροσωπικές του σχέσεις, είτε στο ψυχολογικό υπόβαθρό του. Η πρώτη έρευνα εκπονήθηκε από τα Πανεπιστήμια Παμούκαλε και Μαρμαρά της Τουρκίας και είχε ως θέμα τα επίπεδα της γονεϊκής απόρριψης και τις σχέσεις με τους συνομήλικους σε παιδιά προσχολικής ηλικίας στην Τουρκία. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το επίπεδο αποδοχής/απόρριψης της μητέρας προέβλεπε σε μεγάλο βαθμό αν το παιδί θα έπεφτε θύμα, θα εκδήλωνε επιθετικότητα αντικοινωνική συμπεριφορά και υπερδραστηριότητα, ενώ τα επίπεδα αποδοχής/απόρριψης του πατέρα δεν είχαν την ίδια ισχύ. Επιπλέον, όταν συνυπολογίζονταν τα επίπεδα και της μητέρας και του πατέρα υπήρχε σημαντικό επίπεδο πρόβλεψης (HülyaGülay και AlevÖnder, 2011). Η δεύτερη έρευνα υλοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ. Το θέμα το οποίο διαπραγματευόταν ήταν η επίδραση της γονεϊκής αποδοχής/απόρριψης στις σχέσεις μεταξύ ενηλίκων. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο τρόπος που ένα παιδί αντιλαμβάνεται την αποδοχή/απόρριψη από τους γονείς στην παιδική ηλικία σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με την ψυχολογική προσαρμογή του ως άνδρα ή γυναίκας (Rohner, 2009). Την επόμενη έρευνα εκπόνησε ο Abdul Khaleque και είχε ως σκοπό τη διερεύνηση της επιρροής της γονεϊκής τρυφερότητας ως προς την ψυχολογική προσαρμογή του παιδιού. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η αίσθηση τρυφερότητας που αντιλαμβάνεται το παιδί από το γονέα σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με την ψυχολογική του προσαρμογή και τις διαθέσεις της προσωπικότητάς του και αυτό αφορά σε όλα τα παιδιά ανεξάρτητα από εθνικότητες, φύλο και γεωγραφικά όρια (Khaleque, 2012) Συναισθηματική Νοημοσύνη Η Συναισθηματική Νοημοσύνη (ΣΝ) ή (EQ) (Emotional Intelligence, Emotional Quotient) είναι μια νέα έννοια, θα μπορούσαμε να πούμε, η οποία εισήχθη από τους επιστήμονες, ώστε να μπορούν να περιγράψουν τα χαρακτηριστικά που φαίνεται να επηρεάζουν την επαγγελματική επιτυχία, εκτός των στενών, τυπικών, 11

12 επιστημονικών ορίων. Τα τελευταία χρόνια, η ΣΝ έχει προκύψει σαν ένας νέος όρος για την εξήγηση της ποικιλομορφίας των συμπεριφορών που δεν μπορούσαν να εξηγηθούν από παραδοσιακές κλίμακες γενικής ακαδημαϊκής νοημοσύνης ή προσωπικότητας. Ο Thorndike ήταν ο πρώτος που ανέφερε ότι η Κοινωνική νοημοσύνη είναι ανεξάρτητη από τη γενική ή ακαδημαϊκή νοημοσύνη (Thorndike, 1920). Η ΣΝ αναφέρεται στις ικανότητες που αφορούν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται, εκφράζουν και διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους καθώς και τα συναισθήματα των άλλων. Παρόλο που υπάρχουν αρκετές διαφορετικές ερμηνείες και μοντέλα, υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάμεσά τους. Στον πυρήνα κάθε ερμηνείας υπάρχουν οι ικανότητες της αντίληψης των συναισθημάτων του ίδιου του ατόμου και των άλλων, η χρήση των συναισθημάτων στη διευκόλυνση της σκέψης και της δράσης, η κατανόηση πως τα συναισθήματα επηρεάζουν τη συμπεριφορά του ίδιου του ατόμου και των άλλων και η ρύθμιση των συναισθηματικών αντιδράσεων Ιστορική αναδρομή Τα πρώτα βήματα ξεκίνησαν τη δεκαετία του 1940, χωρίς όμως να δίνεται κάπου ο ορισμός της ΣΝ, αλλά με την παραδοχή ότι διανοητικά, αλλά και μη διανοητικά στοιχεία προβλέπουν την επιτυχία στη ζωή, αλλά και στην εργασία, από τον David Weschler το 1943 (Cherniss, 2000). Τα παραπάνω ήρθε να επιβεβαιώσει μια έρευνα η οποία υλοποιήθηκε τη δεκαετία του 1940, υπό την καθοδήγηση του Hemphillστο Οχάιο. Το αποτέλεσμα ήταν ότι οι ηγέτες που καθιερώνουν αμοιβαία εμπιστοσύνη, σεβασμό και κάποια οικειότητα με τα μέλη της ομάδας τους, ήταν και πιο αποτελεσματικοί (Fleishman & Harris, 1962). Την ίδια περίπου χρονική στιγμή, αναπτύχθηκε μια διαδικασία εκτίμησης, βασισμένη στο έργο του Murray (1938) που περιλάμβανε και τις μηδιανοητικές ικανότητες. Αυτή η εκτίμηση εξελίχθηκε στο «κέντρο εκτίμησης», που πρωτοχρησιμοποιήθηκε στον ιδιωτικό τομέα το 1956 (Bray,1976). Είναι λοιπόν, φανερό ότι υπήρχε μακρά παράδοση στην έρευνα και στο ρόλο των μη-διανοητικών παραγόντων και στον τρόπο που βοηθούν (Cherniss, 2000). Το 1973 ο McClelland σε εργασία του, εισάγει την παράμετρο της ενσυναίσθησης, αλλά και την αυτοπειθαρχία και την πρωτοβουλία, ως παράγοντες διαμόρφωσης επιτυχημένων εργαζομένων σε αντίθεση με αυτούς που απλά 12

13 εργάζονταν έχοντας ως γνώμονα μόνο τις αναμενόμενες προσδοκίες απόδοσης (Δαλακούρα, 2011). Η πρώτη ολοκληρωμένη εργασία αναφορικά με τη ΣΝ έρχεται το 1990 από τους Salovey και Mayer. Θεώρησαν λοιπόν ότι υπάρχει ένα είδος νοημοσύνης διαφορετικό από αυτό της γνωσιακής ευφυΐας. Ο ορισμός που δίνεται για τη ΣΝ είναι ο ακόλουθος: «η ικανότητα να μπορεί κάποιος να παρακολουθεί και να ρυθμίζει τα δικά του συναισθήματα αλλά και αυτά των άλλων και να τα χρησιμοποιεί ως οδηγό για σκέψη και δράση» (Δαλακούρα, 2011). Αυτός όμως που έφερε στη επιφάνεια τη ΣΝ ήταν ο Danniel Goleman, ο οποίος εξέδωσε το πρώτο του βιβλίο σχετικά με τη ΣΝ, το 1995, και το δεύτερο το οποίο ήταν αποκλειστικά για τη ΣΝ στο χώρο της εργασίας το Ο Goleman αναφέρεται αρχικά στη «νοημοσύνη της καρδιάς» και ορίζει τη ΣΝ ως «την ικανότητα ενός ατόμου να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του και τα συναισθήματα των άλλων, να τα χειρίζεται αποτελεσματικά και να δημιουργεί κίνητρα για τον εαυτό του» (Δαλακούρα, 2011) Ορισμοί Συναισθηματικής Νοημοσύνη Σε αυτό το σημείο θα γίνει μία αναφορά στους ορισμούς, οι οποίοι έχουν δοθεί στη ΣΝ. Καλό θα ήταν να αναφέρουμε ότι οι ορισμοί διαφέρουν μεταξύ τους μιας και ο καθένας τους χρησιμοποιεί διαφορετικό μοντέλο προσέγγισης της ΣΝ, τα οποία θα παρουσιαστούν στη συνέχεια. Ένας άλλος παράγοντας ο οποίος κάνει αυτούς τους ορισμούς να διαφοροποιούνται είναι και η οπτική με βάση την οποία εξετάζει ο καθένας τους τη σχέση μεταξύ συναισθηματικής και κοινωνικής νοημοσύνης (Νεοφύτου, Κουτσελίνη, 2006). Σύμφωνα με τους Salovey και Mayer, «Η ΣΝ στην ουσία είναι η ικανότητα της αντίληψης, της εκτίμησης και της έκφρασης των συναισθημάτων με ακρίβεια, αλλά και με την ιδιαιτερότητα να μπορεί να τα προσαρμόζει κάθε φορά ανάλογα με τις εκάστοτε συνθήκες. Η ΣΝ είναι η ικανότητα να κατανοεί κάποιος τα συναισθήματα και τη γνώση για τα συναισθήματα, η ικανότητα να αποκτά κανείς πρόσβαση και να δημιουργεί συναισθήματα όταν αυτά διευκολύνουν τις γνωστικές λειτουργίες και τις λειτουργίες προσαρμογής, και τέλος η ικανότητα να ρυθμίζει τα συναισθήματα στον εαυτό του και στους άλλους.» (Mayer και Salovey,1997, σ.2). Ουσιαστικά η ΣΝ είναι η ικανότητα του ανθρώπου να επεξεργάζεται της πληροφορίες οι οποίες απορρέουν από την κατανόηση των συναισθημάτων των άλλων και να μπορεί να τις χρησιμοποιεί, ώστε να πράττει σωστά. 13

14 Σύμφωνα με τον Bar-On, συναισθηματική νοημοσύνη είναι μία «..διαθεματική περιοχή από συσχετιζόμενες συναισθηματικές και κοινωνικές ικανότητες, δεξιότητες και παράγοντες που καθορίζουν πόσο αποτελεσματικά κατανοούμε τον εαυτό μας, εκφραζόμαστε κατανοούμε τους άλλους και συσχετιζόμαστε μαζί τους και ανταποκρινόμαστε στις καθημερινές ανάγκες» (Bar- On, 1997, σ.14). Εδώ παρατηρούμε ότι η κατανόηση των συναισθημάτων άλλων αποτελεί ουσιαστικά, κατανόηση των δικών μας συναισθημάτων αρχικά. Τέλος ο Daniel Goleman (1995) θεωρεί τη ΣΝ ως μία ικανότητα να κατανοεί και να διαχειρίζεται τα συναισθήματα τόσο του εαυτού του, όσο και των γύρω του Μοντέλα Συναισθηματικής Νοημοσύνης Τέσσερα είναι τα μοντέλα τα οποία έχουν συγκεντρώσει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον όσον αφορά την έρευνα και την εφαρμογή, του Salovey και Mayer (1997), του Bar-On (1997), του Goleman (1998) και των Petrides και Furnham (2000). Παρά το γεγονός ότι όλοι αυτοί οι μελετητές μίλησαν για τη ΣΝ, υπάρχει διαφορά στη γλώσσα που χρησιμοποίησαν για να αναφερθούν στις θεωρίες και τους ορισμούς, όπως άλλωστε έγινε κατανοητό από τα προαναφερθέντα. Ενώ το κάθε μοντέλο αντιπροσωπεύει ένα μοναδικό σετ εννοιών, όλοι μοιράζονται μια κοινή επιθυμία, να κατανοήσουν και να μετρήσουν τις ικανότητες αναγνώρισης και ρύθμισης των συναισθημάτων στον εαυτό μας και τους άλλους. Παρά το γεγονός ότι οι ορισμοί διαφέρουν, είναι συμπληρωματικοί και όχι αντικρουόμενοι. Οι Salovey και Mayer το 1997 ονόμασαν το μοντέλο τους «μοντέλο ικανότητας» (ability EI), σύμφωνα με το οποίο θεωρούν ότι η Συναισθηματική Νοημοσύνη αποτελεί μια πρόσθετη πτυχή της νοημοσύνης (Mayer, Caruso και Salovey 1999). Χρησιμοποιώντας μια επαγωγική προσέγγιση, αναγνώρισαν τέσσερα «παρακλάδια» που σχετίζονται με ιεραρχικό τρόπο: α) την ικανότητα αντίληψης των συναισθημάτων με συνέπεια, β) την ικανότητα χρήσης των συναισθημάτων για τη διευκόλυνση της σκέψης, γ) την ικανότητα αντίληψης των συναισθημάτων και δ) την ικανότητα διαχείρισης των συναισθημάτων (Cherniss, 2004). Ένα άλλο μοντέλο που έχει προσελκύσει αρκετή προσοχή είναι το μοντέλο Bar-On το οποίο επίσης βασίζεται στην ικανότητα, συνδυάζοντας το EQ (Emotional Quotient) με το IQ (Intelligence Quotient). Το μοντέλο αυτό αποτελείται από πέντε διαστάσεις: α) την προσωπική, η οποία περιλαμβάνει ικανότητες όπως η αυτογνωσία, 14

15 β) τη διαπροσωπική, η οποία περιλαμβάνει την «εμπάθεια» και τις διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ άλλων, γ) τη διαχείριση του άγχους, η οποία περιλαμβάνει την ανοχή του άγχους και τη διαχείριση της παρόρμησης, δ) την προσαρμοστικότητα, η οποία περιλαμβάνει την ευελιξία, τη δοκιμασία της πραγματικότητας και τη λύση προβλημάτων και ε) τη γενική διάθεση, που καλύπτει την αισιοδοξία και την ευτυχία (Cherniss, 2004). Το πιο πρόσφατο μοντέλο είναι το μοντέλο «με βάση την επίδοση» του Goleman. Η θεωρία του Goleman (1998) συνδέθηκε με την θεωρία της πολλαπλής νοημοσύνης του Gardner (1983) κι όχι άδικα μια που κι αυτός ασχολήθηκε με το θέμα των ενδοατομικών και διατομικών σχέσεων των παιδιών με τον εαυτό τους και τους άλλους. Ο Goleman υποστηρίζει ότι έχουμε δυο είδη νοημοσύνης, τη διανοητική και τη συναισθηματική. Αυτά τα δύο είδη είναι απαραίτητο να ισορροπούν και να αναπτύσσονται ανάλογα, μιας και η διανοητική διάσταση δεν εξασφαλίζει την επιτυχία στον άνθρωπο, όταν ο συναισθηματικός τομέας δεν έχει αναπτυχθεί εξίσου (Νεοφύτου, Κουτσελίνη, 2006). Όπως το μοντέλο Salovey και Mayer έτσι και το μοντέλο του Goleman στηρίζεται αρχικά στην αντίληψη του συναισθήματος. Σ αυτήν την περίπτωση, ωστόσο, η προσοχή συγκεντρώνεται στη γνώση των συναισθημάτων του ίδιους μας του εαυτού (Αυτογνωσία). Ένα δεύτερο χαρακτηριστικό του μοντέλου είναι η γνώση των συναισθημάτων των άλλων (Κοινωνική Γνώση). Αυτά τα δύο πρώτα χαρακτηριστικά προϋποθέτουν αναγνώριση του συναισθήματος. Τα άλλα δύο χαρακτηριστικά απαιτούν ρύθμιση του συναισθήματος: Αυτό-διαχείριση και Διαχείριση Σχέσεων. Επίσης, όπως οι Salovey και Mayer, και ο Goleman πρότεινε ένα είδος ιεραρχικής σχέσης ανάμεσα σε αυτά τα χαρακτηριστικά, με την Αυτογνωσία να αποτελεί τα θεμέλια για την Αυτό-διαχείριση, και την Κοινωνική Γνώση, η οποία έπειτα παρέχει τα θεμέλια για την Διαχείριση Σχέσεων. Ο Goleman πρόσθεσε και ένα ακόμα επίπεδο στο μοντέλο του, συμπεριλαμβάνοντας περίπου 20 «ικανότητες» που συνδέονται με τις 4 βασικές διαστάσεις της ΣΝ. Για παράδειγμα, κάτω από τη διάσταση της Αυτοδιαχείρισης υπάρχουν ικανότητες όπως η ευελιξία και η πρωτοβουλία. Ο Goleman τόνισε ότι αυτές οι ικανότητες δεν είναι συνώνυμες με τη ΣΝ, παρόλο που η ΣΝ τους παρέχει τα θεμέλια. Είναι ικανότητες που μαθαίνονται και συνεισφέρουν σε καλύτερες επιδόσεις (Cherniss, 2004). Πιο συγκεκριμένα ο Goleman, επικεντρώθηκε κυρίως στην ικανότητα του ατόμου να ελέγχει την αυτογνωσία, την αυτό-διαχείριση και την κοινωνική γνώση, 15

16 ώστε να είναι επιτυχημένο στον εργασιακό χώρο. Έπειτα από έρευνες σε χιλιάδες εταιρίες και οργανισμούς παγκοσμίως, αποδείχτηκε ότι η ικανότητα της ΣΝ αποφέρει στους εργαζόμενους καλύτερη επίδοση. Τέλος, σύμφωνα με τους Petrides και Furnham (2000), υπάρχει και δεύτερη πτυχή της Συναισθηματικής Νοημοσύνης, το χαρακτηριστικό της Συναισθηματικής Νοημοσύνης (trait EI), το οποίο ουσιαστικά είναι χαρακτηριστικό της προσωπικότητας που αφορά στην αντίληψη του καθενός για τα συναισθήματα (Petrides, Pérez-González και Furnham, 2007) Έρευνες σχετικές με τη Συναισθηματική Νοημοσύνη Αν και, όπως έχει ήδη αναφερθεί, η ΣΝ είναι μία αρκετά καινούρια έννοια, παρόλα αυτά, πολλές είναι οι έρευνες οι οποίες πραγματοποιήθηκαν έχοντάς την ως βασική μεταβλητή. Στη συνέχεια θα αναφερθούμε σε ορισμένες από αυτές. Αρχικά θα εστιάσουμε σε άρθρο το οποίο εκδόθηκε από το Πανεπιστήμιο του Rutgers το 2008 και στο οποίο συνοψίζεται η πλειοψηφία της έρευνας που έχει εκδοθεί από το 2006 έως και το 2008 και αφορά στο ρόλο της ΣΝ στο χώρο εργασίας. Τα αποτελέσματα των ερευνών αυτών αφορούν σε τρία γενικά θέματα: Ανάπτυξη ΣΝ, Ομαδικότητα και ΣΝ, Επίδοση και ΣΝ. Σε αυτό το σημείο καλό θα ήταν να σημειώσουμε ότι η επίδοση χωρίζεται σε τρεις επιμέρους ενότητες: οργανισμοί, εκπαίδευση και χώροι φροντίδας. Αναπτύσσοντας τη ΣΝ Στο άρθρο των Βογιατζή και Satcigolu (2008) παρουσιάζονται τα ευρήματα 17 μακροχρόνιων μελετών για τον αντίκτυπο ενός προγράμματος ΜΒΑ στην ανάπτυξης Συναισθηματικών, Κοινωνικών και Γνωστικών ικανοτήτων. Οι ικανότητες που προβλέπουν την αποτελεσματικότητα στη διεύθυνση και την ηγεσία μπορούν να βελτιωθούν και η βελτίωση κρατά έως και 7 χρόνια. Οι ικανότητες της ΣΝ μπορούν να βελτιωθούν αλλά χρειάζεται συνεχής βελτίωση και ανανέωση (Βογιατζής και Satcigolu, 2008). Ο σκοπός της μελέτης του Grant είναι να συγκρίνει την επιρροή μακροπρόθεσμης εξάσκησης (13 εβδομάδες), με βραχυπρόθεσμη (2 ημέρες) σε 23 συμμετέχοντες. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η συμμετοχή στο πρώτο πρόγραμμα 16

17 συσχετίστηκε με αύξηση και στις ικανότητες εξάσκησης και στη ΣΝ, ενώ το δεύτερο πρόγραμμα έδειξε αυξημένη ικανότητα εξάσκησης αλλά όχι και ΣΝ. Ενώ τα σύντομα, εντατικά προγράμματα βελτιώνουν τις ικανότητες εξάσκησης, χρειάζεται περισσότερος χρόνος για τη ΣΝ (Grant, 2008). Σκοπός της μελέτης των Groves, McEnrue και Shen ήταν να εξετάσει αν είναι δυνατό να αναπτυχθεί η ΣΝ βασιζόμενη στο μοντέλο Salovey και Mayer (1997). Οι συγγραφείς ανέπτυξαν μια κλίμακα αυτό-αναφοράς ΣΝ. Η μελέτη έγινε σε δείγμα 135 φοιτητών διοίκησης επιχειρήσεων που χωρίστηκαν σε δύο γκρουπ. Το ένα γκρουπ συμμετείχε σε ένα πρόγραμμα 11 εβδομάδων για την ανάπτυξη της ΣΝ, ενώ το άλλο γκρουπ δε συμμετείχε. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η ΣΝ μπορεί να αναπτυχθεί (Groves, McEnrue και Shen, 2008). Ομαδική ΣΝ Στην έρευνα των Ayoko, Gallan και Hartel, οι συμμετέχοντες ήταν 528 υπάλληλοι σε 97 οργανωτικές ομάδες. Για τη μέτρηση χρησιμοποιήθηκε το Προφίλ Ομαδικής Εργασίας (WEIP). Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι ομάδες με λιγότερο καθορισμένη ΣΝ, σχετίζονταν με αυξημένη και έντονη αντιπαράθεση. Οι αρχηγοί των ομάδων και τα μέλη πρέπει να γνωρίζουν τις αντιδράσεις των άλλων μελών στην αντιπαράθεση. Δηλαδή, οι ομάδες που αντιμετωπίζουν καταστροφικές αντιδράσεις χρειάζονται εξάσκηση σε ικανότητες όπως η εμπάθεια και η διαχείριση του συναισθήματος (Ayoko, Gallan και Hartel, 2008). Σύμφωνα με τη μελέτη των Frye, Bennett και Caldwell το 2006, εξετάστηκε η σχέση ανάμεσα στη ΣΝ 33 επαγγελματικών ομάδων ενός οργανισμού και δύο διαστάσεων της αποτελεσματικότητας της ομαδικής διαδικασίας: προσανατολισμός της άσκησης (έμφαση στη διεκπεραίωση της ίδιας της άσκησης) και λειτουργίες διατήρησης (έμφαση στη διατήρηση θετικών σχέσεων). Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι ομάδες με υπεύθυνα μέλη που έχουν καλές κοινωνικές ικανότητες και γενικά θετική στάση ζωής, μπορεί να υιοθετήσουν πιο αποτελεσματικές διαδικασίες για την ολοκλήρωση των ασκήσεων (Frye, Bennett και Caldwell, 2006). 17

18 Η μελέτη των Koman και Wolff εξετάζει τη σχέση ανάμεσα στις ικανότητες ΣΝ του αρχηγού μιας ομάδας και του ομαδικού επιπέδου ΣΝ. Συμμετείχαν 349 μέλη αεροπορικών και στρατιωτικών ομάδων, που αντιπροσώπευαν 81 ομάδες. Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν ότι η ΣΝ του αρχηγού της ομάδας συνδέεται με την παρουσία συναισθηματικά ικανών ομαδικών τύπων και αυτοί οι τύποι συνδέονται με την επίδοση. Αρχηγοί με αναπτυγμένες ικανότητες ΣΝ αυξάνουν την επίδοση και του εαυτού τους και της ομάδας (Koman και Wolff, 2008). Εκπαιδευτικό Περιβάλλον Στη μελέτη τους οι Hopkins, O Neil και Williams ερεύνησαν τη ΣΝ και τη διαχείριση του σχολικού συμβουλίου με το Ερωτηματολόγιο της Αυτοεκτίμησης. Κάθε πρόταση του Ερωτηματολογίου κωδικοποιούσε την παρουσία ή απουσία 18 ικανοτήτων (ECI). Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν ότι 6 ικανότητες είναι παγκόσμιες: επίτευξη, πρωτοβουλία, γνώση οργάνωσης, διαχείριση διενέξεων και συνεργασία (Hopkins, O Neil και Williams, 2007). Ο Ιορδάνογλου στην έρευνά του «Ο δάσκαλος ως ηγέτης», εξέτασε τη σχέση ανάμεσα σε ΣΝ, ηγεσία, αφοσίωση στην εργασία και ικανοποίηση ανάμεσα σε 332 δασκάλους Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η ΣΝ έχει θετική επίδραση στην αποτελεσματικότητα και σχετίζεται με την αφοσίωση (Ιορδάνογλου, 2007). Οι Καφέτσιος και Ζαμπετάκης το 2008 διερεύνησαν τη σχέση της Συναισθηματικής Νοημοσύνης και την ικανοποίηση από την εργασία. Συμμετέχοντες στην έρευνα ήταν 523 εκπαιδευτικοί στην Ελλάδα που συμπλήρωσαν την Κλίμακα Wong και Law. Τα αποτελέσματα έδειξαν, ότι η ΣΝ είναι παράγοντας επιρροής και ικανοποίησης στην εργασία (Καφέτσιος και Ζαμπετάκης, 2008). Η έρευνα του Williams εφαρμόστηκε σε γκρουπ 20 διευθυντών ενός μεγάλου προαστίου (12 εξαιρετικοί και 8 τυπικοί συμμετέχοντες) από ένα σύνολο 120 σχολικών διευθυντών. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι εξαιρετικοί διευθυντές επέδειξαν ευρύτερο φάσμα ικανοτήτων, κοινωνικών και συναισθηματικών (Williams, 2008). 18

19 Τέλος θα αναφερθούμε σε μία έρευνα η οποία είχε ως στόχο να ανακαλύψει τη σχέση ανάμεσα στην κοινωνική και συναισθηματική νοημοσύνη και τη θέση, το φύλο και την ηλικία. Το δείγμα αποτελούνταν από 297 δασκάλους, 157 διευθυντές και 115 μαθητές. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι σε σχέση με την ιδιότητα βρέθηκαν σημαντικές διαφορές ανάμεσα σε αυτήν και ζητήματα όπως η προσαρμοστικότητα, αυτοσεβασμός κ.τ.λ.. Ως προς το φύλο, επίσης παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στο φύλο και ζητήματα όπως ο έλεγχος των συναισθημάτων, η αυτόκινητοποίηση, η προσαρμοστικότητα κ.ά.. Και τέλος, αναφορικά με την ηλικία, κατέληξαν στο αποτέλεσμα ότι οι μεγαλύτεροι αντιμετωπίζουν το στρες πιο αποτελεσματικά και είναι λιγότερο παρορμητικοί από τους μικρότερους. Επίσης, οι μεγαλύτεροι έχουν τα συναισθήματά τους υπό έλεγχο και μπορούν να αντιληφθούν τα συναισθήματα των άλλων (Birknerova, 2011) Συναισθηματικές σχέσεις (Romantic Relationships) Οι συναισθηματικές σχέσεις (romantic relationships) είναι ένας τομέας του οποίου η ανάπτυξη ξεκινάει από τα πρώτα στάδια της ζωής του ατόμου, αρχικά στο πλαίσιο της οικογένειας και έπειτα συνεχίζει να αναπτύσσεται στο σχολικό περιβάλλον. Η ανάπτυξη των σχέσεων αυτών, εξαρτάται άμεσα από διάφορους παράγοντες, οι οποίοι έχουν προαναφερθεί νωρίτερα στο παρόν κεφάλαιο, όπως η αντιμετώπιση των γονέων και ο τρόπος με τον οποίο επέλεξαν να διαπαιδαγωγήσουν το παιδί, καθώς επίσης και από την αυτοεκτίμηση την οποία έχει αναπτύξει το ίδιο το παιδί. Στη συνέχεια θα αναφερθούμε εν συντομία στη μελέτη των διαπροσωπικών σχέσεων, γενικότερα, και στις θεωρίες οι οποίες αναπτύχθηκαν γύρω από αυτές. Έπειτα, θα επικεντρωθούμε περισσότερο στις συναισθηματικές σχέσεις που δημιουργούνται κατά την εφηβική ηλικία. Τέλος, θα παρατεθούν ορισμένες έρευνες οι οποίες αφορούν στις συναισθηματικές σχέσεις των εφήβων Ιστορική αναδρομή Οι επιστήμονες άργησαν ιδιαίτερα να ασχοληθούν και να ερευνήσουν τον τομέα των διαπροσωπικών σχέσεων. Τα πρώτα βήματα ξεκίνησαν τη δεκαετία του 1960 από κλάδους της Ψυχολογίας αλλά και από άλλες επιστήμες όπως η Κοινωνιολογία, η Ανθρωπολογία, η Βιολογία. Κυρίως βέβαια με αυτό το πεδίο ασχολείται η Κοινωνική Ψυχολογία (Κορδούτης, 2011). Καθ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970 οι έρευνες εστίαζαν κυρίως, στους λόγους για τους οποίους 19

20 υπήρχε έλξη στην αρχή της σχέσης, όπως για παράδειγμα η ομοιότητα και η φυσική ελκυστικότητα. Σε αυτήν τη δεκαετία όμως, εκπονήθηκε μία έρευνα η οποία αφορούσε στις αλληλεπιδράσεις των παντρεμένων ζευγαριών, από τους Raush και Gottman. Στόχος των ερευνητών ήταν να εξετάσουν το κατά πόσο ορισμένα συμπεριφορικά πρότυπα αλληλεπιδράσεων ήταν ικανά να προβλέψουν την ικανοποίηση από το γάμο (Κορδούτης, 2011). Φανερά επηρεασμένοι από την παραπάνω έρευνα, οι μελετητές κατά τη δεκαετία του 1980, άρχισαν να αντιμετωπίζουν τη σχέση ως σύνολο, ως δυαδική αλληλεπίδραση. Ξεκίνησαν λοιπόν να εστιάζουν στους παράγοντες οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για την ανάπτυξη, τη συντήρηση, αλλά και τη διάλυσή της σχέσης (Κορδούτης, 2011). Επιπλέον, οι Kelley και συν., (1983) εισάγουν επίσημα πλέον την έννοια της αλληλεξάρτησης, ως παράγοντα ο οποίος επηρεάζει άμεσα τις στενές διαπροσωπικές σχέσεις. Σύμφωνα λοιπόν με τον Kelley και τους συνεργάτες του, στη στενή διαπροσωπική σχέση υπάρχει άμεση αλληλεξάρτηση και πολύ ισχυρή αλληλεπίδραση μεταξύ των ατόμων και για μεγάλο χρονικό διάστημα, θεωρώντας ότι και οι δύο πράττουν έτσι ώστε να επιτευχθούν οι κοινοί στόχοι για τους οποίους δημιουργήθηκε αυτή η σχέση (Kelley και συν., 1983). Σε αυτό το πλαίσιο κινείται μέχρι και σήμερα η μελέτη και η έρευνα που αφορούν στις διαπροσωπικές σχέσεις Θεωρίες Από τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι εξέχουσα θέση κατέχει η θεωρία της «κοινωνικής ανταλλαγής», η οποία προσεγγίζει τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ατόμων σε μία σχέση, καθώς επίσης πραγματεύεται παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται άμεσα μία σχέση, όπως η ικανοποίηση, η συναισθηματική επικοινωνία, η αντοχή των σχέσεων, η σύγκρουση και η επίλυσή της, η δέσμευση, η απιστία, η εμπιστοσύνη, ο συντονισμός στη σχέση και η αυτοθυσία (Κορδούτης, 2011). Έχοντας ως γνώμονα, το γεγονός ότι τα άτομα τα οποία είναι μέλη μίας σχέσης αποτελούν μια δυάδα και δεν είναι ξεχωριστά υποκείμενα, καθώς επίσης και ότι ο σκοπός του καθενός είναι μέσα από τη σχέση αυτή να έχει το μεγαλύτερο δυνατό όφελος, αναπτύχθηκαν και ορισμένες υποθεωρίες κάτω από την ομπρέλα της θεωρίας της «κοινωνικής ανταλλαγής». Αυτές είναι η θεωρία της ενίσχυσης (Homans, 1974), της αλληλεξάρτησης (Cramer, 1998) της επένδυσης (Rusbult, 1983), της διαπροσωπικής ανταλλαγής σεξουαλικής ικανοποίησης (Lawrance & Byers, 20

21 1995) και της ισοτιμίας (Berscheid & Walster, 1973) (όπως αναφέρεται στο Κορδούτης, 2011). Πέρα όμως από τη Θεωρία της «κοινωνικής ανταλλαγής», υπάρχουν και τρεις ακόμη θεωρίες οι οποίες έχουν αναπτυχθεί εξίσου. Η πρώτη, η Θεωρία της Εξέλιξης, σχετίζεται με την Κοινωνική Ψυχολογία. Η δεύτερη, η Θεωρία του Δεσμού, βασίζεται στην Αναπτυξιακή Ψυχολογία, και η τρίτη, των Γνωστικών Δομών ή Απλολαϊκών Θεωριών, είναι περισσότερο γνωστικο-κοινωνιο-ψυχολογικού χαρακτήρα (Κορδούτης, 2011). Τέλος θα αναφέρουμε επιγραμματικά και κάποιες θεωρίες οι οποίες δεν έτυχαν της απήχησης των παραπάνω. Ορισμένες από αυτές είναι η θεωρία της εγγύτητας, η θεωρία της αυτοδιεύρυνσης, η θεωρία του προκοινωνικού προσανατολισμού και η θεωρία της αυτοπαρουσίασης (Κορδούτης, 2011) Συναισθηματικές Σχέσεις στην εφηβεία Η εφηβεία είναι μία περίοδος στην ζωή του ατόμου στην οποία διενεργούντα πολλές και αντιφατικές διεργασίες. Στην αρχή της εφηβείας, τόσο τα αγόρια όσο και τα κορίτσια, το αντίθετο φύλο τους αφήνει φανερά αδιάφορους. Στη συνέχεια, τις περισσότερες φορές, τα αγόρια συναναστρέφονται κυρίως με αγόρια και τα κορίτσια με κορίτσια. Στο τέλος της εφηβικής ηλικίας, αρχίζει να αναπτύσσεται έντονο ενδιαφέρον για το αντίθετο φύλο. Σε αυτήν την περίοδο αλλάζει ριζικά η σωματική διάπλαση του εφήβου και συνεπώς είναι απαραίτητο να προετοιμαστεί κατάλληλα και στον ψυχολογικό τομέα, ώστε να μπορέσει να επιτύχει στον τομέα των συναισθηματικών σχέσεων. Κατά την εφηβεία τα άτομα συνηθίζουν να πειραματίζονται σεξουαλικά με διάφορους τρόπους. Τους κατακυριεύουν πολλές ανησυχίες και ανασφάλειες, καθώς επίσης τους δημιουργούνται και διάφορα σχετικά ερωτήματα (Κρουσταλάκης, 1995). Κατά τη διάρκεια της πρώιμης εφηβείας, υπάρχει μία συνεχής αντιφατικότητα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο έφηβος να νιώθει ταυτόχρονα απομόνωση, αλλά και αποδοχή από τους συνομηλίκους του, να είναι εγωκεντρικός και αγενής, όσον αφορά στο οικογενειακό του περιβάλλον, αλλά και πολύ δοτικός και ευαίσθητος στους στενούς φίλους, πολύ αισιόδοξος τη μία στιγμή και απαισιόδοξος την επόμενη. Αυτήν την περίοδο, τα αγόρια αρχίζουν να ενδιαφέρονται για τα κορίτσια και το αντίθετο, αλλά συνήθως δεν το εξωτερικεύουν λόγω του φόβου της απόρριψης. Συνεπώς, καταφεύγουν στη φαντασία, μέρος στο οποίο δε θα νιώσουν την άρνηση. Πολλές είναι οι φορές κατά τις οποίες οι έφηβοι ονειρεύονται 21

22 καταστάσεις τις οποίες θεωρούν αργότερα ότι θα τις ζήσουν. Το αγόρι φαντάζεται ότι όλοι το θαυμάζουν, γιατί τους βοηθάει όλους, ενώ το κορίτσι φαντάζεται ότι αυτή είναι η πιο όμορφη από όλες και όλοι ενδιαφέρονται γι αυτήν (Ιεροδιακόνου, 1991). Στη μέση εφηβεία, το παιδί καταβάλει τεράστιες προσπάθειες ώστε να αποκοπεί από τους γονείς, με αποτέλεσμα ο έφηβος να γίνεται απόμακρος και εχθρικός απέναντί τους. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου είναι δυνατό ο έφηβος να αναπτύξει ναρκισσιστικές τάσεις, οι οποίες είναι πολύ πιθανό να οδηγήσουν στην απομόνωση, ή ακόμη να θέσει υψηλούς διανοητικούς στόχους και έτσι να φτάσει στο σημείο να προσπαθεί να καταπολεμήσει τις σεξουαλικές ορμές του. Πολύ πιθανό είναι όμως ο έφηβος να κάνει τις πρώτες προσπάθειες, ώστε να προσεγγίσει το αντίθετο φύλο. Σε αυτό το στάδιο λοιπόν, ξεκινούν οι πρώτες επιφανειακές σχέσεις στις εκδρομές, στα πάρτι και αλλού. Οι επαφές περιορίζονται κυρίως στα χάδια και στα φιλιά, περισσότερο ενδιαφέρονται να ζήσουν αυτό το καινούριο συναίσθημα, παρά να έχουν μια ολοκληρωμένη σχέση η οποία θα τους προσφέρει ευχαρίστηση (Ιεροδιακόνου, 1991). Στο τελευταίο στάδιο, την όψιμη εφηβεία, το παιδί είναι σε θέση να αγγίξει τους τρεις στόχους: α) την πλήρη ανεξαρτητοποίηση από τους γονείς και από τις μεταξύ τους συγκρούσεις, β) την ικανότητα να διαμορφώσει την προσωπική του ταυτότητα και γ) την ικανότητα να ολοκληρωθεί σεξουαλικά. Σε αυτό το στάδιο οι σχέσεις πλέον είναι, κατά κύριο λόγο, εφήμερες, αλλά ταυτόχρονα ο έφηβος είναι και πιο επιλεκτικός. Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα οι έφηβοι να ερωτεύονται συνεχώς σε μικρά χρονικά διαστήματα και αυτό υποδεικνύει ανασφάλεια και άτομο το οποίο χρειάζεται συχνή επιβεβαίωση. Επίσης υπάρχει και η περίπτωση εφήβων οι οποίοι δεν ερωτεύονται αν και το επιθυμούν. Ορισμένοι από αυτούς είναι πολύ ντροπαλοί και άλλοι θεωρούν τον εαυτό τους ανώτερο και δεν μπορούν να βρουν τον κατάλληλο σύντροφο. Τέλος είναι πολύ πιθανό, λόγω του έρωτα, ο έφηβος να αλλάξει συμπεριφορά, όπως για παράδειγμα να χάσει τον ύπνο του, την όρεξή του ή και το αντίστροφο (Ιεροδιακόνου, 1991) Έρευνες σχετικές με τις συναισθηματικές σχέσεις Η πλειοψηφία των εφήβων αναφέρει πως έχει σεξουαλικές επαφές κατά την διάρκεια των σχολικών χρόνων και μάλιστα πολλοί από αυτούς πέρα από τα πλαίσια μιας συναισθηματικής σχέσης. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι ερευνητές να προσπαθούν να εξετάσουν το θέμα βρίσκοντας περισσότερες πληροφορίες, πράγμα 22

23 δύσκολο όσον αφορά στο σεξ που γίνεται έξω από μια παραδοσιακή σχέση. Οι έρευνες συνήθως επικεντρώνονται στο αν οι έφηβοι έχουν ολοκληρωμένη σεξουαλική ζωή. Στη συνέχεια θα παρατεθούν ορισμένες έρευνες οι οποίες έχουν υλοποιηθεί και αφορούν στις συναισθηματικές σχέσεις οι οποίες αναπτύσσονται κατά την εφηβική ηλικία. Η πρώτη έρευνα υλοποιήθηκε στην Αμερική και βασίστηκε σε συνεντεύξεις μαθητών Λυκείου. Υπήρξαν δυο κύματα συνεντεύξεων, ανάμεσά τους υπήρξε ένα διάστημα 18 μηνών. Το 60,5% των εφήβων δεν είχαν κάποια επαφή κατά το ενδιάμεσο διάστημα των συνεντεύξεων, οι υπόλοιποι είχαν. Από αυτούς το 9,4% είχαν μόνο με μη-συναισθηματικούς συντρόφους, το 24,7% με συναισθηματικούς συντρόφους, ενώ το 5,5% και με τα δυο. Τα παραπάνω αποτελέσματα έδειξαν ότι μόνο 1 στους 7 εφήβους είχε μη-συναισθηματικό σεξ, άρα η μειοψηφία (Manning, Longmore, Giordano, 2004). Στη δεύτερη έρευνα πήραν μέρος έφηβοι, οι οποίοι προέρχονταν από διαζευγμένες οικογένειες. Το 62,8% των εφήβων ανέφερε τουλάχιστον μια συναισθηματική σχέση. Τα κορίτσια ήταν πιο πιθανό από τα αγόρια να αναφέρουν κάποια σχέση. Η μέση ηλικία της πρώτης σχέσης ήταν τα 14,34 έτη. Τα διαζύγια πριν την πρώτη συναισθηματική σχέση ήταν 322 (21,7%). Το φύλλο δεν επηρέαζε την εμπειρία του διαζυγίου. Τα στοιχεία έδειξαν ότι οι μεγαλύτεροι είχαν πιο σύντομη πρώτη σχέση. Σύμφωνα με τα τελικά στοιχεία, αν οι έφηβοι βίωναν το διαζύγιο των γονιών κατά την αρχή της εφηβείας τους, το ποσοστό να ξεκινήσουν μια σχέση αυξανόταν κατά 82,5% (Ivanova, Mills, Veenstra, 2011). 1.4 Σκοπός της Έρευνας Κύριος στόχος της έρευνας είναι να εξετάσει τη σχέση μεταξύ του τρόπου διαπαιδαγώγησης των παιδιών, αλλά και της Συναισθηματικής τους Νοημοσύνης, στην ανάπτυξη συναισθηματικών σχέσεων στην εφηβική ηλικία. Από τις ήδη υπάρχουσες έρευνες, οι οποίες έχουν παρατεθεί παραπάνω, κατανοούμε ότι ο τρόπος διαπαιδαγώγησης των παιδιών είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τη μετέπειτα πορεία τους σε όλους τους τομείς της ζωής τους. Έτσι, επικεντρωνόμαστε περισσότερο στην εξέλιξη των διαπροσωπικών σχέσεων και 23

24 ιδιαίτερα των συναισθηματικών, στην εφηβική ηλικία, θεωρώντας πως και σε αυτόν τον τομέα το γονεϊκό μοντέλο διαπαιδαγώγησης διαδραματίζει καταλυτικό ρόλο. Επιπλέον, παρατηρήσαμε από τις έρευνες ότι και η Συναισθηματική Νοημοσύνη του ατόμου, επιδρά στην εξέλιξη της ζωής του, στο εκπαιδευτικό περιβάλλον, στον εργασιακό χώρο και αλλού. Συνεπώς, κρίθηκε απαραίτητο να ερευνηθεί και ο βαθμός συσχέτισής της με τον τομέα των συναισθηματικών σχέσεων. Πιο συγκεκριμένα, στο πλαίσιο αυτής της έρευνας μελετήσαμε τις παρακάτω υποθέσεις: 1. Το Γονεϊκό Μοντέλο Διαπαιδαγώγησης και η Συναισθηματική Νοημοσύνη σχετίζονται με την Ανάπτυξη Συναισθηματικών Σχέσεων. 2. Η Συναισθηματική Νοημοσύνη λειτουργεί ως ρυθμιστικός και/ή διαμεσολαβητικός μηχανισμός στη σχέση μεταξύ Γονεϊκού Μοντέλου Διαπαιδαγώγησης και Ανάπτυξης Συναισθηματικών Σχέσεων. 3. Το Φύλο επιδρά στην Ανάπτυξη Συναισθηματικών Σχέσεων. 4. Ο Τόπος Διαμονής επιδρά στην Ανάπτυξη Συναισθηματικών Σχέσεων. 24

25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΜΕΘΟΔΟΣ 2.1 Συμμετέχοντες Στην έρευνα συμμετείχαν μαθητές και μαθήτριες και από τα δύο είδη Λυκείου, 111 από το Γενικό και 114 από το Τεχνικό, και από όλες τις τάξεις, αλλά και τις κατευθύνσεις/τομείς. Στην έρευνα συμμετέχουν 225 μαθητές/τριες, 125 (55,5%) από τη Δράμα και 98 (43,5%) από τον Αρχάγγελο Ρόδου (οι δύο δε δήλωσαν τόπο καταγωγής). Τα κορίτσια ήταν 151 (67,1%) και υπερίσχυαν των αγοριών που ήταν μόλις 73 (32,4%) (το ένα άτομο δε δήλωσε φύλο). Σε αυτό το σημείο καλό θα ήταν να αναφέρουμε και το γεγονός ότι στη Δράμα παρατηρήθηκε μεγαλύτερο ποσοστό θνησιμότητας ενός από τους δύο γονείς, μιας και στη Δράμα υπήρχαν 10 μαθητές/τριες που είχαν χάσει είτε τη μητέρα τους, είτε τον πατέρα τους, ενώ στη Ρόδο μόλις ένας/μία. Γενικά, 6 άτομα δεν είχαν πατέρα και 5 άτομα μητέρα. Στη συνέχεια θα εστιάσουμε στα δημογραφικά χαρακτηριστικά δείγματος ανά περιοχή. Γράφημα 1. Γραφική αναπαράσταση του αριθμού των μαθητών/τριών του δείγματος από Δράμα και από Ρόδο. 25

26 Γράφημα 2. Γραφική αναπαράσταση του αριθμού των μαθητών/τριών του δείγματος που φοιτούν σε Γενικό και σε Τεχνικό Λύκειο. Γράφημα 3. Γραφική αναπαράσταση του αριθμού κοριτσιών και αγοριών του δείγματος Επιλογή του δείγματος Η επιλογή του δείγματος, ήταν συμπτωματική. Το δείγμα προερχόταν από δύο διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας, τη Δράμα και τον Αρχάγγελο Ρόδου. Οι δύο περιοχές οι οποίες επιλέχθηκαν ήταν εντελώς διαφορετικές. Από τη μία η Δράμα είναι μία ηπειρωτική περιοχή της Βορείου Ελλάδας με μηδαμινό τουρισμό, ενώ ο Αρχάγγελος Ρόδου είναι νησιωτική περιοχή της Νοτίου Ελλάδας με αυξημένο 26

27 τουρισμό. Οπότε υποθέσαμε ότι οι συμμετέχοντες/ουσες της έρευνας θα έχουν σημαντικές διαφορές στον τρόπο με τον οποίο μεγάλωσαν, αλλά και στις συνήθειές τους. 2.2 Εργαλεία Η παρούσα έρευνα αποτελείται από ένα σετ τεσσάρων ερωτηματολογίων, καθώς επίσης και από ένα έντυπο με διάφορα δημογραφικά χαρακτηριστικά. Αντίγραφο του παρατίθεται στο παράρτημα στο τέλος της διπλωματικής. Στη συνέχεια επιχειρείται μία παρουσίαση του καθενός από τα τέσσερα ερωτηματολόγια, αναφέροντας το δημιουργό τους, το μεταφραστή τους (αν ήταν ξενόγλωσσα) και τέλος ορισμένες πληροφορίες για το καθένα Κλίμακα Αξιολόγησης Συναισθηματικών Σχέσεων Στο πρώτο ερωτηματολόγιο υπάρχει μία λίστα από 12 προτάσεις. Η καθεμία αποτελεί μία ξεχωριστή υποθετική κατάσταση την οποία καλούνται να βιώσουν υποθετικά τα υποκείμενα της έρευνας. Επιπλέον, για την καθεμία κατάσταση, παρατίθενται τρεις συνθήκες τις οποίες πρέπει να αξιολογήσουν, επιλέγοντας την απάντηση που τους αντιπροσωπεύει περισσότερο από μία 5βάθμια κλίμακα: ποτέ δε θα ένιωθα, συνήθως δε θα ένιωθα, μερικές φορές θα ένιωθα, συνήθως θα ένιωθα, πάντα θα ένιωθα Ελληνική Κλίμακα Συναισθηματικής Νοημοσύνης (ΕΚΣΥΝ - Τσαούσης, 2008) Η συγκεκριμένη κλίμακα βασίζεται στο θεωρητικό μοντέλο το οποίο προτάθηκε από τους Mayer και Salovey (1997). Αποτελείται από 52 προτάσεις, οι οποίες μετρούν τέσσερις κατηγόριες: α) την έκφραση και αναγνώριση των συναισθημάτων, β) τον έλεγχο των συναισθημάτων, γ) τη χρήση των συναισθημάτων για τη διευκόλυνση της σκέψης και δ) το ενδιαφέρον για τους άλλους ενσυναίσθηση (Tsaousis, 2008). Τα άτομα που συμπληρώνουν την κλίμακα, αφού διαβάσουν την κάθε πρόταση, πρέπει να σημειώσουν το κατά πόσο τους εκφράζει: καθόλου αντιπροσωπευτικό, λίγο αντιπροσωπευτικό, είμαι αβέβαιος/η, αντιπροσωπευτικό, πολύ αντιπροσωπευτικό. 27

28 2.2.3 Ερωτηματολόγιο Γονεϊκής Αποδοχής-Απόρριψης για Παιδιά Συνοπτική Έκδοση (Parental Acceptance Rejection Questionnaire: Child Version Child PARQ - Rohner, 1990) Η προσαρμογή του ερωτηματολογίου για τη γονεϊκή αποδοχή και απόρριψη (PARQ Parental Acceptance-Rejection Questionnaire), βασισμένο στο ερωτηματολόγιο των Rohner και Khaleque το 2005, διενεργήθηκε από τον Αναπληρωτή Καθηγητή στην Ψυχομετρία, κ. Τσαούση Ιωάννη και από τον Αναπληρωτή Καθηγητή Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, κ. Γιοβαζολιά Θεόδωρο. Αποτελείται από δύο σετ 24 όμοιων προτάσεων, για τον πατέρα και για τη μητέρα. Οι προτάσεις αυτές περιγράφουν συμπεριφορές των γονέων προς τα παιδιά, αλλά και τρόπους αντιμετώπισης των γονέων σε διάφορες καταστάσεις τις οποίες δημιουργούν τα παιδιά. Οι συμμετέχοντες/ουσες στην έρευνα, καλούνται να απαντήσουν στο ερωτηματολόγιο επιλέγοντας μία από τις προτεινόμενες τέσσερις απαντήσεις: πάντα, μερικές φορές, σπάνια, ποτέ Φόρμα δημογραφικών Η τελευταία σελίδα είχε ερωτήσεις σχετικές με τα δημογραφικά στοιχεία των υποκειμένων της έρευνας. Απαραίτητο κρίθηκε να πληροφορηθούμε για το φύλο, τον τόπο διαμονής, αλλά και το Λύκειο στο οποίο φοιτούσαν οι συμμετέχοντες/χουσες. Ακόμη, από τα δημογραφικά στοιχεία, συλλέξαμε πληροφορίες για την ηλικία, την τάξη και την κατεύθυνση/τομέα του δείγματος. 2.3 Διαδικασία Όπως έχει ήδη αναφερθεί, η έρευνα υλοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2012 και στις δύο περιοχές. Ο χώρος στον οποίο διεξήχθη, ήταν οι σχολικές αίθουσες τεσσάρων Σχολικών Μονάδων, έπειτα από συνεννόηση με τους Διευθυντές. Στην αρχή του κάθε πακέτου υπήρχε μία σελίδα στην οποία αναφέρονταν λεπτομέρειες σχετικές με την έρευνα. Αρχικά, παρουσιαζόταν το πλαίσιο στο οποίο υλοποιούνταν η έρευνα, δίνοντας πληροφορίες για το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών, καθώς επίσης και για τη Σχολή από την οποία υλοποιούνταν. Έπειτα, ο/η συμμετέχων/ουσα πληροφορούνταν για την ανωνυμία η οποία τηρούνταν, ώστε να μη διστάσει να απαντήσει με ειλικρίνεια. Τέλος, δίνονταν τα στοιχεία της μεταπτυχιακής φοιτήτριας, αλλά και του επιβλέποντα Επίκουρου Καθηγητή, για να υπάρχει η δυνατότητα οποιοσδήποτε/οποιαδήποτε έχει σχετικές με την έρευνα απορίες να τις λύσει μέσω ηλεκτρονικής ή τηλεφωνικής επικοινωνίας. 28

29 Ο χρόνος που χρειάστηκε για να δοθούν οδηγίες και για τη συμπλήρωση των ερωτηματολογίων ήταν μία διδακτική ώρα (45 λεπτά). Στην αρχή του κάθε σετ ερωτηματολογίων υπήρχε το έντυπο στο οποίο εξηγούνταν οι λόγοι για τους οποίους διενεργούνταν η έρευνα, αλλά και οι στόχοι της. Έπειτα, ακολουθούσαν τα ερωτηματολόγια, όπως άλλωστε φαίνεται και από τα προηγούμενα, υπήρχαν τέσσερα ερωτηματολόγια τα οποία για κάθε μαθητή/τρια ήταν συρραμμένα με διαφορετική σειρά, ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος της αντιγραφής. Στην τελευταία σελίδα, οι μαθητές/τριες καλούνταν να συμπληρώσουν τα δημογραφικά τους στοιχεία, το φύλο, τον τόπο καταγωγής, το Λύκειο, κ.ά.. 29

30 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 : ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 3.1 Περιγραφικοί δείκτες, δείκτες εσωτερικής συνοχής και ενδοσυσχετίσεις. Στον Πίνακα 1 που ακολουθεί παρουσιάζονται οι περιγραφικοί δείκτες Μέσος Όρος (Μ.Ο), Τυπική Απόκλιση (Τ.Α) και ο Δείκτης Εσωτερικής Συνοχής (alpha) των μεταβλητών που μελετήσαμε. Πίνακας 1 Μέσοι Όροι, Τυπικές Αποκλίσεις και Δείκτης Εσωτερικής Συνοχής (alpha) των Μεταβλητών της Έρευνας Μεταβλητές M.O T.A alpha Αναγνώριση και Έκφραση Συναισθημάτων 28,11 8,22 0,78 Χρήση Συναισθημάτων για Διευκόλυνση της Σκέψης 47,17 10,82 0,82 Ενσυναίσθηση και Ενδιαφέρον για τους Άλλους 56,16 11,16 0,86 Έλεγχος Συναισθημάτων 30,84 8,68 0,76 Συνολική επίδοση στην Συναισθηματική Νοημοσύνη 162,29 25,58 0,87 Συναισθηματική Ασφάλεια 38,26 18,99 0,93 Συναισθηματική Αποδοχή 35,79 17,9 0,96 Συναισθηματική Επιφυλακτικότητα 99,84 46,41 0,94 Συνολική επίδοση στο Γονεϊκό Μοντέλο μητέρας 36,54 14,62 0,94 Συνολική επίδοση στο Γονεϊκό Μοντέλο πατέρα 39,86 14,99 0,94 30

31 Η αξιοπιστία εσωτερικής συνοχής στις υπό-κλίμακες, αλλά και σε ολόκληρες τις κλίμακες εκτιμάται με τον συντελεστή Cronbach s alpha. Η κατώτερη αποδεκτή τιμή του Cronbach s alpha είναι το 0,7. Όπως παρατηρούμε στον πίνακα, στις περισσότερες μεταβλητές η τιμή του δείκτη alpha είναι αρκετά μεγαλύτερη από το όριο του 0,7. Συνεπώς, η κλίμακα παρουσιάζει υψηλή ομοιογένεια. Στον Πίνακα 2 που ακολουθεί παρουσιάζεται ο Δείκτης Συσχέτισης Pearson r ανάμεσα στις μεταβλητές της έρευνας. Πίνακας 2 Δείκτης Συσχέτισης ανάμεσα στις Μεταβλητές της Έρευνας (Ν=225) Υποκλίμακα Αναγνώριση και,231**,160*,397**,624**,149*,147*,100 -,022,016 Έκφραση Συναισθημάτων 2. Χρήση,356**,265**,743**,124,090,088 -,151* -,169* Συναισθημάτων για Διευκόλυνση της Σκέψης 3. Ενσυναίσθηση,035,650**,235**,225**,196** -,182** -,058 και Ενδιαφέρον για τους Άλλους 4. Έλεγχος,594**,054,025,056 -,103 -,178** Συναισθημάτων 5. Συνολική,221**,193**,174** -,185** -,152* επίδοση στην Συναισθηματική Νοημοσύνη 6. Συναισθηματική,899**,923** -,093 -,029 Ασφάλεια 7. Συναισθηματική,954** -,082,007 Αποδοχή 8. Συναισθηματική -,107 -,014 Επιφυλακτικότητ α 9. Συνολική,301** επίδοση στο Γονεϊκό μοντέλο μητέρας 10. Συνολική επίδοση στο Γονεϊκό μοντέλο πατέρα * p < 0,05. ** p < 0,001 Παρατηρώντας τον Πίνακα 2, συμπεραίνουμε ότι οι περισσότερες μεταβλητές της έρευνας παρουσιάζουν θετική συσχέτιση μεταξύ τους. Σε αυτό το σημείο αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι όταν ο δείκτης είναι μικρότερος του 0,20 δεν υπάρχει συσχέτιση, όταν κυμαίνεται μεταξύ 0,21-0,30 υπάρχει χαμηλή συσχέτιση, όταν 31

Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία. Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι.

Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία. Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι. Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι.- Λέκτορας Συναισθηματική Νοημοσύνη - Μια μορφή κοινωνικής νοημοσύνης, η

Διαβάστε περισσότερα

Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης

Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης Νοημοσύνη; Ικανότητα διεκπεραίωσης γνωστικών λειτουργιών (μνήμη, προσοχή, αντίληψη, μάθηση, αφαιρετική σκέψη, ομιλία, κλπ.) Αξιολογείται

Διαβάστε περισσότερα

«Η επίδραση της συναισθηματικής νοημοσύνης στη βελτίωση των ομάδων εργασίας : Η περίπτωση του Δημοσίου Τομέα (Ε.Κ.Δ.Δ.Α.)»

«Η επίδραση της συναισθηματικής νοημοσύνης στη βελτίωση των ομάδων εργασίας : Η περίπτωση του Δημοσίου Τομέα (Ε.Κ.Δ.Δ.Α.)» Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Διεθνής Διοικητική των Επιχειρήσεων «Η επίδραση της συναισθηματικής νοημοσύνης στη βελτίωση των ομάδων εργασίας : Η περίπτωση του Δημοσίου Τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή).

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή). ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 [Η φιλία] Τα παιδιά ωφελούνται πολύ από στενές φιλικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη. Οι φιλίες τα βοηθούν να συνειδητοποιήσουν κοινωνικές έννοιες, να συνυπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα;

ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα; ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα; ρ. Όλγα Επιτροπάκη Eπίκουρος Καθηγήτρια Οργανωσιακής Συµπεριφοράς & ιοίκησης Ανθρωπίνων Πόρων, ALBA Επισκόπηση της παρούσας οµιλίας Έχει το

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση χαρακτηριστικών της δομής και της λειτουργίας της οικογένειας με τις γονεϊκές αντιλήψεις για την προσωπικότητα των παιδιών

Η σχέση χαρακτηριστικών της δομής και της λειτουργίας της οικογένειας με τις γονεϊκές αντιλήψεις για την προσωπικότητα των παιδιών Η σχέση χαρακτηριστικών της δομής και της λειτουργίας της οικογένειας με τις γονεϊκές αντιλήψεις για την προσωπικότητα των παιδιών Βασίλης Παυλόπουλος, Ηλίας Γ. Μπεζεβέγκης, Κωνσταντίνα Λυκιτσάκου, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ονοματεπώνυμα Σπουδαστριών: Μποτονάκη Ειρήνη (5422), Καραλή Μαρία (5601) Μάθημα: Β06Σ03 Στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015 Η Επίδραση της Επαφής και της Διαδραστικής Συνεργασίας με Νέους με Αναπηρίες στη Στάση των Μαθητών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης: Ένα Πιλοτικό Πρόγραμμα Παρέμβασης Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1.

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. 2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. : - :. : : ( /,, ) :...., -, -.,,... 1.,, 2,,,....,,,...,, 2008 1. 2. - : On Demand 1. 9 2. 9 2.1 9 2.2 11 2.3 14 3. 16 3.1 16 3.1.1 16 3.1.1. 16 3.1.1. 25 3.1.2 26

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή Διατριβή Το εργασιακό άγχος των κοινωνικών λειτουργών και η σχέση του με την εργασιακή δέσμευση και τη συναισθηματική νοημοσύνη

Μεταπτυχιακή Διατριβή Το εργασιακό άγχος των κοινωνικών λειτουργών και η σχέση του με την εργασιακή δέσμευση και τη συναισθηματική νοημοσύνη Μεταπτυχιακή Διατριβή Το εργασιακό άγχος των κοινωνικών λειτουργών και η σχέση του με την εργασιακή δέσμευση και τη συναισθηματική νοημοσύνη Επιμέλεια : Αγαγιώτου Σμαρώ Επιβλέποντες καθηγητές : Μ. Πλατσίδου

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. Ρώσσιος Χρήστος

Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. Ρώσσιος Χρήστος Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Ρώσσιος Χρήστος Συναίσθηµα: Είναι µια σύνθετη συγκινησιακή κατάσταση (περιλαµβάνει και σωµατικές αντιδράσεις και γνώσεις) που αποδίδει και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 2 μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Ένα σύνολο μη γνωστικών ικανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΓΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΓΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΗΓΕΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΜΗΧΑΝΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΧΡΗΜΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές Έρευνας. Εισήγηση 10 η Κατασκευή Ερωτηματολογίων

Τεχνικές Έρευνας. Εισήγηση 10 η Κατασκευή Ερωτηματολογίων Τεχνικές Έρευνας Ε. Ζέτου Ε εξάμηνο 2010-2011 Εισήγηση 10 η Κατασκευή Ερωτηματολογίων ΣΚΟΠΟΣ Η συγκεκριμένη εισήγηση έχει σαν σκοπό να δώσει τις απαραίτητες γνώσεις στο/στη φοιτητή/τρια για τον τρόπο διεξαγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή 1 ΚΥΡΙΩΣ ΒΙΒΛΙΟ Τίτλος : Κοινωνική Ψυχολογία: Εισαγωγή στη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς Συγγραφέας : Κοκκινάκη, Φ. 2 Μάθημα 1 ον -Δομή Μαθήματος Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

εκπαιδευτικο αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού τυπικών και άτυπων ομάδων από μια δυναμική αλληλεξάρτησης

εκπαιδευτικο αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού τυπικών και άτυπων ομάδων από μια δυναμική αλληλεξάρτησης Στη πράξη, για να είναι μια σχολική μονάδα αποτελεσματική, είναι απαραίτητη η αρμονική και μεθοδική λειτουργία του κάθε υποσυστήματος: μαθητές, εκπαιδευτικοί, διδακτικοί χώροι, διαθέσιμα μέσα, με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Τα συναισθήματα παίζουν καθοριστικό ρόλο στην καθημερινή ζωή των έφηβων μαθητών.

Διαβάστε περισσότερα

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point.

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. Συγγραφέας του βιβλίου είναι η Τζακλίν Ουίλσον και απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Συγγραφέας Βασίλης Γ. Παυλόπουλος Περίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις του γάμου και της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβριος 2010 2 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Ι (ΨΥΧ-122) Διάλεξη 1 Εισαγωγή

Στατιστική Ι (ΨΥΧ-122) Διάλεξη 1 Εισαγωγή (ΨΥΧ-122) Λεωνίδας Α. Ζαμπετάκης Β.Sc., M.Env.Eng., M.Ind.Eng., D.Eng. Εmail: statisticsuoc@gmail.com Διαλέξεις αναρτημένες στο: ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/zampetakis/ Διάλεξη 1 Εισαγωγή ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ»

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» Διεργασίες ονομάζονται τα «πρότυπα» της λειτουργίας της ομάδας, τα οποία αναπτύσσονται μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Η αυθεντική ηγεσία και ο ρόλος της στις αλλαγές. Ονοματεπώνυμο: Μουμτζής Ευάγγελος- Δημήτριος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Ολίβια Κυριακίδου

Η αυθεντική ηγεσία και ο ρόλος της στις αλλαγές. Ονοματεπώνυμο: Μουμτζής Ευάγγελος- Δημήτριος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Ολίβια Κυριακίδου Η αυθεντική ηγεσία και ο ρόλος της στις αλλαγές Ονοματεπώνυμο: Μουμτζής Ευάγγελος- Δημήτριος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Ολίβια Κυριακίδου Δεκέμβριος 2012 Στόχος Έρευνας Στόχος της έρευνας είναι να σκιαγραφηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων. Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων. Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Περιεχόμενο μαθήματος (γενικά) Μέρος Ι: Εισαγωγή στην Εκπαιδευτική Έρευνα Μέρος ΙΙ: Ποσοτικές Προσεγγίσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 1 ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Η εξελικτική πορεία της νοημοσύνης. Από το IQ στο EQ και στο SQ. Από τον Δαρβίνο στο ανερχόμενο πεδίο

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr Εισαγωγή Έρευνα Stedima: Ισότητα και Ισορροπία στην εργασιακή και προσωπική ζωή των ανωτάτων στελεχών Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης

Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης Παλαιγεωργίου Γιώργος Τμήμα Μηχανικών Η/Υ, Τηλεπικοινωνιών και Δικτύων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Ιανουάριος 2011 Ψυχομετρία Η κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 S E L E C T D E V E L O P L E A D H O G A N D E V E L O P C A R E E R ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 Ημερομηνία: Αύγουστος 02, 2012 2

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΣΙΑΠΑΤΗ Δρ.Σχολικής Ψυχολογίας Παν/μιου Αθηνών Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής & Οικογενειακή Θεραπεύτρια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ Ευρήματα μελετών (Ηannafin

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Εισήγηση στο 12 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας (Μάιος, 2009) Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Μπετίνα Ντάβου, Πανεπιστήμιο Αθηνών Κατερίνα Σπετσιώτου, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ανδρέας Κυθραιώτης- Πέτρος Πασιαρδής Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Συνέδριο Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ TIMSS 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS Τι είναι η Έρευνα TIMSS; Η Έρευνα Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS) του Διεθνούς Οργανισμού για την Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Συναισθηματική Νοημοσύνη

Κοινωνική Συναισθηματική Νοημοσύνη Κοινωνική Συναισθηματική Νοημοσύνη Κυριλλίδου Αθηνά, Χυχολόγος Ελληνική Εταιρεία Νόσου Alzheimer και υγγενών Διαταραχών «Ο καθένας μπορεί να θυμώσει, είναι πολύ εύκολο. Όμως να θυμώσει με το κατάλληλο

Διαβάστε περισσότερα

ΆΣΚΗΣΗ 1 Η διάμεσος τιμή της ηλικίας των Ελλήνων το 1990 ήταν 30 έτη. Το 2001, η διάμεσος τιμή ήταν 33,1 (Πηγή:Ε.Σ.Υ.Ε.).

ΆΣΚΗΣΗ 1 Η διάμεσος τιμή της ηλικίας των Ελλήνων το 1990 ήταν 30 έτη. Το 2001, η διάμεσος τιμή ήταν 33,1 (Πηγή:Ε.Σ.Υ.Ε.). ΛΥΜΕΝΕΣ ΣΚΗΣΕΙΣ ΆΣΚΗΣΗ 1 Η διάμεσος τιμή της ηλικίας των Ελλήνων το 1990 ήταν 30 έτη. Το 2001, η διάμεσος τιμή ήταν 33,1 (Πηγή:Ε.Σ.Υ.Ε.). a. Τι μπορεί να συνέβη όταν η διάμεσος αυξήθηκε; Το γεγονός ότι

Διαβάστε περισσότερα

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό.

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός στο χώρο: Σε ατοµοκεντρικούς πολιτισµούς θα περιµέναµε ότι οι άνθρωποι θα προσπαθούσαν να διατηρήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς Πρόγραμμα: Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς 1. Εισαγωγή 1.1. Γενική εισαγωγή στο εργασιακό άγχος Η φύση της εργασιακής ζωής έχει αλλάξει σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών.

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος ΕΡΕΥΝΑ Stedima: ΤΟ COACHING ΣΕ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος Αναστασία Μπαλάρη, Ανάλυση στοιχείων & Επεξεργασία ερωτηματολογίου Εισαγωγή Η Stedima παρουσιάζει παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

«Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο»

«Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο» «Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο» Σχολείο: Γενικό Λύκειο Παραλίας Τάξη: Α 4 Σχ.Έτος:2012 Ομάδα: 4 η Μέλη υποομάδας: 1.Κοντοπούλου Σωτηρία 2.Μπαζάρογλου Γεωργία 3.Μπόμπου Μαρία 4.Φιλιποππούλου Αγγελική

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Όταν το άτομο έρχεται αντιμέτωπο για πρώτη φορά με την άμεση πράξη της αναζήτησης και εξεύρεσης εργασίας, πρέπει, ουσιαστικά, να εντοπίσει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 Το αντικείμενο του συγγράμματός μας... 13 Οι στόχοι και το κοινό μας... 14 Οργάνωση του βιβλίου... 15 Άλλα χαρακτηριστικά του βιβλίου... 16 Ευχαριστίες... 18 ΜΕΡΟΣ Ι Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΣΕΙΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΣΧΕΣΕΙΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Ετήσιο Διαδικτυακό Διαπανεπιστημιακό Σεμινάριο 2011-2012 Στη Διοίκηση της Εκπαίδευσης και τη Διαπολιτισμική Πραγματικότητα ΣΧΕΣΕΙΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Ονοματεπώνυμο: Μπούτσκου Λεμονιά ΠΕ03

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Ένα ιδιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ. Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ. Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ Γεννιόμαστε ή γινόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα