Εργασία στο µάθηµα των Εφαρµογών ηµοσίου ικαίου. του φοιτητή Ανδρουτσόπουλου Αλέξανδρου µε Α.Μ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εργασία στο µάθηµα των Εφαρµογών ηµοσίου ικαίου. του φοιτητή Ανδρουτσόπουλου Αλέξανδρου µε Α.Μ. 1340200100983"

Transcript

1 Εργασία στο µάθηµα των Εφαρµογών ηµοσίου ικαίου του φοιτητή Ανδρουτσόπουλου Αλέξανδρου µε Α.Μ Μάιος 2004

2 Θέµα: Μάθηµα: Εφαρµογές ηµοσίου ικαίου. Καθηγητής: Α. ηµητρόπουλος. Όνοµα: Ανδρουτσόπουλος Αλέξανδρος. Α.Μ.: Εξάµηνο Σπουδών: Η. Σχολή / Τµήµα: Νοµική / Νοµικό. Ηµεροµηνία: Μάιος

3 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Παρουσίαση του προβλήµατος. Τι είναι το επονοµαζόµενο face control Το νοµικό πρόβληµα. Τα ερωτήµατα που τίθενται Ο σεβασµός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου....9 Α. Το περιεχόµενο της αρχής....9 Β. Οι φορείς Γ. Οι αποδέκτες Η νοµική φύση της αρχής του άρθρου 2 1 Σ...11 α. Γενικά...11 β. Η θεωρία των status...12 γ. Κριτική και άλλες προτάσεις...12 δ. Η κατοχύρωση και η διασφάλιση της ανθρώπινης αξίας και των δικαιωµάτων του ανθρώπου...13 ε. Ειδικότερα η αρχή του άρθρου 2 1 Σ...14 Ε. Η σχέση της έννοιας της αξίας του ανθρώπου µε την έννοια της προσωπικότητας Η τριτενέργεια των συνταγµατικών δικαιωµάτων...17 Α. Ιστορική προέλευση και ανάπτυξη της θεωρίας της τριτενέργειας...17 α. Ιστορική προέλευση...18 β. Γένεση και ανάπτυξη της θεωρίας:...18 i) ιεθνώς...18 ii) Στην Ελλάδα...18 γ. Πεδίο εφαρµογής της θεωρίας...19 Β. Ο όρος τριτενέργεια Γ. Η δογµατική θεµελίωση της τριτενέργειας α. ιεθνώς:...22 i) Συνταγµατικά ερείσµατα για την θεµελίωση της θεωρίας της τριτενέργειας ii) Εισαγωγή της τριτενέργειας µέσω της επίκλησης γενικών αρχών του δικαίου β. Στην ελληνική θεωρία Τρόπος εφαρµογής των συνταγµατικών δικαιωµάτων στις ιδιωτικές έννοµες σχέσεις α. Γενικά...25 β. Η λεγόµενη άµεση τριτενέργεια...25 γ. Η έµµεση τριτενέργεια...27 δ. Άλλες θεωρίες...28 ε. Οι θέσεις της ελληνικής θεωρίας:...29 i) Πριν την συνταγµατική αναθεώρηση του ii) Οι εξελίξεις µετά την συνταγµατική αναθεώρηση του στ. Υπό το πρίσµα της ΕΣ Α και του Ευρωπαϊκού Κοινοτικού ικαίου

4 5. Η τριτενέργεια του άρθρου 2 1 Σ Η διάταξη του άρθρου 2 1 Σ. και το face control Συµπέρασµα...39 ΠΙΝΑΚΑΣ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑΣ...41 Α. Ελληνική Β. Οµοσπονδιακής ηµοκρατίας της Γερµανίας...41 ΠΙΝΑΚΑΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ

5 5

6 ΤΟ ΕΠΟΝΟΜΑΖΟΜΕΝΟ FACE CONTROL ΤΩΝ ΝΥΧΤΕΡΙΝΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΚΑΙ Η ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ. Η ΠΙΘΑΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΣΤΑ ΓΗΠΕ Α. 1. Παρουσίαση του προβλήµατος. Τι είναι το επονοµαζόµενο face control. Υπάρχουν πολυάριθµες καταστάσεις στην καθηµερινή ζωή, που στοιχειοθετούν παράνοµες συµπεριφορές και συχνά, µας προκαλούν την απορία, γιατί κάποιος δεν κάνει κάτι γι αυτές. Όλοι έχουµε την εµπειρία του face control. Σε κάποια νυχτερινή έξοδο έχουµε συναντήσει την άλλοτε ευγενική και άλλοτε αγενή υποδοχή των υπαλλήλων των κέντρων διασκεδάσεως. εν αναρωτιόµαστε, όµως, ως πολίτες, για την ορθότητα ή, ως νοµικοί, για την νοµιµότητα (ή ακόµη και για την συνταγµατικότητα) του φαινοµένου. υστυχώς, και σ αυτή, όπως και σε πολλές άλλες περιπτώσεις της καθηµερινής µας ζωής προσπερνάµε αδιάφορα το πρόβληµα επιτρέποντας την διαιώνισή του. Τι ακριβώς είναι το face control ; Κατ ακριβολογία είναι ο έλεγχος των προσώπων κατά την επιλογή των πελατών. Πρόκειται για µια µακρά πρακτική των νυχτερινών κέντρων διασκέδασης, που βάσει της εξωτερικής εµφάνισης, της εικόνας των υποψήφιων πελατών, τους επιτρέπουν ή όχι την είσοδο στους χώρους τους. Ουσιαστικά συντελείται ένας έλεγχος της προσωπικότητας, µια επιλογή, βάσει του φύλου, της εθνικότητας, του ντυσίµατος, της ηλικίας, των κινήσεων, ακόµα δε και του οχήµατος. Ο υπάλληλος, που εκτελεί της οδηγίες του επιχειρηµατία, βασισµένος στην υποκειµενική και ουσιαστικά απροσδιόριστη, προσωπική του κρίση, φράζει την είσοδο σε όσους, απλά, δεν του είναι αρεστοί. Η συχνή επίκληση της ανάγκης περιορισµού του αριθµού των εισερχοµένων, για λόγους χωρητικότητας και ασφαλείας δεν ευσταθεί, καθώς, εδώ, ο περιορισµός γίνεται επιλεκτικά και όχι βάσει αντικειµενικότερων µεθόδων, όπως θα µπορούσε να είναι π.χ. η προτεραιότητα. Συν τοις άλλοις, εφόσον ο χώρος δεν λειτουργεί ως όµιλος µε συγκεκριµένα µέλη (club), είναι χωρίς βάση οι διακρίσεις επί των πελατών. 6

7 Πρέπει να τονιστεί πως δεν πρόκειται για ένα νέο φαινόµενο, ούτε για κάτι που συγκαλύπτεται πίσω από επίσηµες δικαιολογίες, αλλά για µια µέθοδο γνωστή σε όλους, δικαστικών και αστυνοµικών αρχών συµπεριλαµβανοµένων, και µάλιστα σε χώρους, για τους οποίους η αρχή χορηγεί την άδεια λειτουργίας και τους εποπτεύει. Ουσιαστικά, λοιπόν, η Πολιτεία το ανέχεται, κάνοντας κατά το κοινώς λεγόµενο, τα στραβά µάτια. Τούτη η τακτική έχει κατά καιρούς προταθεί, και µάλιστα από υπεύθυνους φορείς, να εφαρµοστεί και σε άλλους χώρους, πέραν των κέντρων διασκεδάσεως, όπως στα γήπεδα εκ µέρους των συλλόγων των φιλάθλων ή των αθλητικών σωµατείων. Την πρωτοβουλία για µια τέτοια πρόταση έχουν πάρει, κατά καιρούς, κορυφαία αθλητικά σωµατεία και η ένωση ποδοσφαιρικών σωµατείων. Όµως, για την ώρα, καλώς ή κακώς τούτο θα διαφανεί ως το τέλος αυτής της εργασίας- συναντάται µόνο στα νυχτερινά κέντρα. 7

8 2. Το νοµικό πρόβληµα. Τα ερωτήµατα που τίθενται. Πέραν, όµως, του κοινωνικού προβληµατισµού, που µας προκαλεί η πρακτική του face control, υπάρχει η νοµική διάσταση του θέµατος. Ο πορτιέρης -υπάλληλος επί της υποδοχής, ασκώντας την εργασία του, κρίνει, ελέγχει την εξωτερική πλευρά της προσωπικότητας των υποψηφίων πελατών. Με αυτόν τον τρόπο, επιτρέποντας ή απαγορεύοντας την είσοδο, απαξιώνει την ανθρώπινη προσωπικότητα, θίγει την ανθρώπινη αξία, υποτιµώντας τον άνθρωπο και αντιµετωπίζοντάς τον σαν αντικείµενο. Τα αγαθά αυτά αποτελούν θεµελιώδη ανθρώπινα δικαιώµατα, προστατευόµενα σε κάθε δηµοκρατική πολιτεία και βέβαια, στην Ελλάδα. Το ελληνικό Σύνταγµα του 1975/1986/2001 ορίζει στο άρθρο 2 1: «ο σεβασµός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της πολιτείας», επιπλέον, στο άρθρο 5 1 ορίζεται: «καθένας έχει δικαίωµα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του και να συµµετέχει στην κοινωνική, οικονοµική και πολιτική ζωή της Χώρας, εφόσον δεν προσβάλλει τα δικαιώµατα των άλλων και δεν παραβιάζει το Σύνταγµα ή τα χρηστά ήθη». Συνεπώς, το Σύνταγµά µας κατοχυρώνει ένα πλέγµα προστασίας της ανθρώπινης αξίας και περιφρουρεί την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας. Τα νοµικά ερωτήµατα, λοιπόν, που εκπορεύονται, από την υπό κρίση πρακτική, είναι πολλά. Ποιο συνταγµατικό δικαίωµα θίγεται από την συµπεριφορά των επιχειρηµατιών νυχτερινών κέντρων διασκέδασης και των υπαλλήλων τους; Θίγεται η ανθρώπινη αξία του άρθρου 2 1 του Συντάγµατος ή η ελευθερία ανάπτυξης της προσωπικότητας του άρθρου 5 1; Τι είδους δικαιώµατα είναι αυτά; Εφόσον υπάρχει προσβολή, πως µπορεί να προστατευτεί ο πολίτης; Μπορεί να στραφεί κατά του ιδιώτη επιχειρηµατία απαιτώντας τον σεβασµό της προσωπικότητάς του; Ακόµα, µπορεί να θεµελιώσει αξιώσεις έναντι της Πολιτείας; Αναπτύσσουν, δηλαδή, τριτενέργεια τα συνταγµατικά δικαιώµατα; Και για να καταφέρουµε να αντιµετωπίσουµε αυτά τα προβλήµατα πρέπει να κατανοήσουµε την νοµική κατασκευή της τριτενέργειας, αναζητώντας ποια είναι η ιστορική προέλευση και πως αναπτύχθηκαν οι θεωρίες της τριτενέργειας; Ποιες είναι αυτές; Πως θεµελιώνονται δογµατικά; Ποιες οι νεώτερες εξελίξεις επί του θέµατος, µετά την αναθεώρηση του άρθρου 25 1 του ελληνικού Συντάγµατος; Πως, λοιπόν, εφαρµόζονται τα συνταγµατικά δικαιώµατα στις ιδιωτικές έννοµες σχέσεις; Επιπλέον, θα µπορούσε η πρακτική του face control να επεκταθεί και κατά την είσοδο των φιλάθλων στα γήπεδα; Μετά από όλα αυτά θα µπορέσουµε να προβούµε στα αναγκαία συµπεράσµατα. 8

9 3. Ο σεβασµός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου. Α. Το περιεχόµενο της αρχής. Κατά πρώτο λόγο, τα ατοµικά δικαιώµατα επιδιώκουν την εξασφάλιση της ατοµικής σφαίρας ελευθερίας απέναντι στις επεµβάσεις της δηµόσιας εξουσίας. Αυτός ο αµυντικός χαρακτήρας προκύπτει από τις ιστορικοπνευµατικές καταβολές τους, που οδήγησαν στην συνταγµατική τους κατοχύρωση. Η συστηµατική τους, µάλιστα, τοποθέτηση, στην αρχή των περισσοτέρων Συνταγµάτων, διεθνώς (π.χ. Γερµανίας, Ελλάδας), θέλει να τονίζει το προβάδισµά του ανθρώπου και της αξιοπρέπειάς του έναντι των κρατικών εξουσιών 1. Έτσι και το ελληνικό Σύνταγµα του 1975, ήδη στο άρθρο 2 1, καθιερώνει ως «πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας τον σεβασµό και την προστασία της αξίας του ανθρώπου». Από την συστηµατική θέση του άρθρου, αλλά και από το περιεχόµενό του, προκύπτει, ότι ο συντακτικός νοµοθέτης αντιλαµβάνεται την αξία του ανθρώπου ως µια θεµελιώδη αρχή ευρύτερου περιεχοµένου. εν είναι, άλλωστε, τυχαίο, ότι ανήκει στα µη αναθεωρήσιµα άρθρα του Συντάγµατος, κατά το άρθρο Επιπλέον, µπορεί να έχει σηµασία για την ερµηνεία άλλων συνταγµατικών διατάξεων και διατάξεων της κοινής νοµοθεσίας 2. Εδώ πρέπει να σηµειωθεί, πως αντίθετα από την επικρατούσα στην Γερµανία θεωρία περί των «αντισυνταγµατικών συνταγµατικών διατάξεων», δεν γίνεται δεκτή, στην Ελλάδα, η ύπαρξη τέτοιων διατάξεων και οποιεσδήποτε σχετικές συγκρούσεις επιλύονται βάσει της αρχής της επικράτησης της ειδικότερης διάταξης 3. Συνεπώς, δεν µπορεί να θεωρηθεί ιεραρχικά ανώτερη απέναντι στις άλλες συνταγµατικές διατάξεις και να αποτελέσει κριτήριο του κύρους των (της συνταγµατικότητάς των). Όµως, µπορεί να χρησιµεύσει ως κριτήριο για την αξιολόγηση µιας κοινωνικής συµπεριφοράς. Εποµένως, το άρθρο 2 1 Σ. µπορεί να αποτελεί ερµηνευτικό εργαλείο για τις άλλες διατάξεις, δεν υπερισχύει, όµως αυτών 4. Ακόµα, γίνεται δεκτό, κυρίως από την γερµανική επιστήµη και νοµολογία, ότι αποτελεί περιορισµό των υπολοίπων (των ανεπιφύλακτων) συνταγµατικών διατάξεων, υπέρ της αξιοπρέπειας των τρίτων, όµως, αυτό το κρίσιµο θέµα θα το αντιµετωπίσουµε παρακάτω, όταν θα ασχοληθούµε αναλυτικά µε τις θεωρίες της τριτενέργειας. Η αρχή του άρθρου 2 1 Σ., κατ αρχήν έννοια ηθική και κατόπιν νοµική, έχει ως περιεχόµενο την απαίτηση «να µην υποβιβάζεται ο άνθρωπος, ο κάθε συγκεκριµένος άνθρωπος, σε αντικείµενο, σε απλό µέσο για την εξυπηρέτηση 1 Απόφαση της , BverfGE 7, σ. 198, η οποία παρατίθεται περιληπτικά µεταφρασµένη, µε σχόλια του Κ. Ζώρα, στο ΤοΣ. 5, 1979, σ Για την ερµηνευτική αξία του άρθρου 2 1Σ. βλ. Α. Μανιτάκη, Κράτος δικαίου και δικαστικός έλεγχος της συνταγµατικότητας, 1994, 410επ. και Κ. Χρυσόγονου, Ατοµικά και κοινωνικά δικαιώµατα, 2002, σ Για την ερµηνευτική αξία του άρθρου 2 1Σ. βλ. Α. Μανιτάκη, Κράτος δικαίου και δικαστικός έλεγχος της συνταγµατικότητας, 1994, 410επ. και Κ. Χρυσόγονου, Ατοµικά και κοινωνικά δικαιώµατα, 2002, σ Αθ. Ραϊκου, Συνταγµατικό ίκαιο, 2 ος τόµος, 2002, σ

10 οποιωνδήποτε σκοπών, σε αντικαταστατό τελικά µέγεθος» 5. Το Σ. νοεί τον άνθρωπο, ως συνιστώσα του λαού, του κοινωνικού συνόλου, µε ξεχωριστή προσωπικότητα και αξιοπρέπεια. Πρόσφατη απόφαση του Αρείου Πάγου δέχτηκε ακόµη, ότι «στην αξία του ανθρώπου περιλαµβάνεται πρωτίστως η ανθρώπινη προσωπικότητα ως εσωτερικό συναίσθηµα τιµής και ως κοινωνική αναγνώριση υπόληψης» 6. Η ίδια απόφαση θεωρεί ότι η διάταξη αυτή «δεν θεσπίζει ατοµικό δικαίωµα, αλλά χαρακτηρίζει το δηµοκρατικό µας πολίτευµα ως ανθρωποκεντρικό, µε θεµέλιο την αξία του ανθρώπου», της οποίας ο σεβασµός «αναγορεύεται σε ύπατο κριτήριο της έκφρασης και της δράσης των οργάνων της πολιτείας» και η οποία είναι ανεπίδεκτη σταθµίσεων 7. Αναδεικνύεται, λοιπόν, ως ανώτατη δικαιοπολιτική αρχή, σύµφωνα µε την διδασκαλία του κοινωνικού ανθρωπισµού, ως συνταγµατοπολιτικό θεµέλιο και αποτελεί τον άµεσο ή έµµεσο σκοπό κάθε νοµικού κανόνα. Συνεπώς, κατά την διάταξη του άρθρου 2 1 Σ. ο άνθρωπος δεν επιτρέπεται να τυγχάνει µεταχειρίσεως απρόσωπης, ως ένα αντικείµενο ή τέτοιας, που να θέτει κατ αρχήν σε αµφιβολία την ιδιότητά του ως υποκείµενο 8. Το ζήτηµα δε της µεταβολής ή όχι του ανθρώπου σε απλό αντικείµενο µπορεί να κρίνεται περιπτωσιολογικά και συγκεκριµένα ενόψει µιας ενέργειας ή παραλείψεως αυτής. Ειδικότερα, in concreto κρίνεται αν µια πράξη ή παράλειψη προσβάλλει την αξιοπρέπεια του ανθρώπου εν γένει (και µαζί και του συγκεκριµένου υποκειµένου) ή µόνο του συγκεκριµένου υποκειµένου 9. Όµως, η έννοια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας είναι απόλυτη. Μια πράξη ή παράλειψη µπορεί να προσβάλλει την αξιοπρέπεια όλων των ανθρώπων -του ανθρωπίνου γένους- και όχι ορισµένων από αυτούς. Η γνώµη αυτή είναι απόρροια του αντικειµενικού χαρακτήρα της συνταγµατικής διατάξεως περί την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και υποστηρίζεται, κυρίως, στην Γερµανία 10. Πιο συγκεκριµένα, η ανθρώπινη αξία, «ως έννοια γένους, είναι το σύνολο των γενικών υλικών, πνευµατικών και κοινωνικών γνωρισµάτων του ανθρωπίνου γένους και ταυτίζεται µε τον άνθρωπο» 11. Πιο επιτυχής φαίνεται να είναι ο ορισµός του G. Dürig: «Κάθε άνθρωπος είναι άνθρωπος εξαιτίας του πνεύµατός του, το οποίο τον διακρίνει από την απρόσωπη φύση και τον κάνει µε δική του απόφαση ικανό να συναισθάνεται τον εαυτό του, να αυτοκαθορίζεται και να διαµορφώνει τον εαυτό του και το περιβάλλον» 12. Ο δε Αθ. Ραϊκος την προσδιορίζει απλούστερα «ως την (πραγµατική ή δυνητική) ικανότητα του αυτοκαθορισµού (της αυτοδιάθεσης)». Έτσι, κάθε άνθρωπος είναι φορέας της ανθρώπινης αξίας. Πρόκειται, λοιπόν, για αόριστη νοµική έννοια, της οποίας ο προσδιορισµός είναι δύσκολος, αλλά αυτό δεν την καθιστά ανεπίδεκτη δικαστικής εκτιµήσεως. Εξάλλου, η έννοια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας είναι «υπεριδεολογική» και ως τέτοια πρέπει να καθοριστεί ανεξάρτητα από τις κοσµοθεωρητικές αντιλήψεις του ερµηνευτή του Συντάγµατος Ι. Μανωλεδάκη, Ανθρώπινη αξιοπρέπεια, στο: Μανωλεδάκη / Prittwith, Η ποινική προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, 1997, 14επ.. 6 ΑΠ 40/1998, Ολ., ΤοΣ 1999, σ Βλ. Σχόλιο του Ι. Καράκωστα, στο Το Νοµικό Βήµα, τόµος 47, σ Απόφαση της , BverfGE, 50, σ Κατά τον Γ. Κασιµάτη: «Η προσβολή της ανθρώπινης αξίας δεν συνίσταται πάντοτε εις την προσβολήν του συγκεκριµένου ανθρώπου, συνήθως, όµως, η διάγνωσις γίνεται δια αυτής...», Συνταγµατικό ίκαιο, II, Οι λειτουργίες του κράτους, τεύχος α, 1980, σ Αθ. Ραϊκου, Συνταγµατικό ίκαιο, 2 ος τόµος, 2002, σ Α. ηµητρόπουλου, Συνταγµατικά ικαιώµατα, παραδόσεις συνταγµατικού δικαίου, III, 2004, σ G. Dürig, στο Maunz Dürig Herzog, Grundgetz, Kommentar, 1958, άρθρο 1, σ Οπ. παρ. σηµ.10, Αθ. Ραϊκου, Συνταγµατικό ίκαιο, σελ

11 Β. Οι φορείς. Φορέας του δικαιώµατος του άρθρου 2 1 Σ. είναι ο κάθε συγκεκριµένος άνθρωπος, το κάθε φυσικό πρόσωπο, είτε έχει την ελληνική ιθαγένεια, είτε όχι 14. Το Σύνταγµα, εδώ, δεν διακρίνει σε Έλληνες ή µη, όπως συµβαίνει, παραδείγµατος χάριν, στο άρθρο 4 4 (το οποίο προϋποθέτει την ελληνική ιθαγένεια για την πρόσληψη στις δηµόσιες λειτουργίες). Αντιθέτως, φορείς δεν µπορούν να είναι τα νοµικά πρόσωπα, γιατί µόνον οι άνθρωποι µπορούν να έχουν ανθρώπινη αξία. Γ. Οι αποδέκτες. Κύριος αποδέκτης της αρχής της ανθρώπινης αξίας είναι η ίδια η πολιτεία, όπως, σαφώς, προκύπτει από την συνταγµατική διατύπωση. Ακόµη, το δικαίωµα του άρθρου 2 1 Σ. εφαρµόζεται όχι µόνο στις σχέσεις κράτους πολιτών, αλλά και στις διαπροσωπικές σχέσεις. Η αρχή δεν εξαντλείται σε µια αρνητική υποχρέωση σεβασµού εκ µέρους της πολιτείας, αλλά εκτείνεται στη θετική εκ µέρους της προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, έναντι προσβολών, από την ίδια και τα όργανά της, αλλά και από ιδιώτες. Στο πλαίσιο αυτό, συνάγεται ότι ο κάθε πολίτης βαρύνεται µε την σχετική υποχρέωση. Ταυτόχρονα, όµως, γεννάται υποχρέωση του κράτους να λαµβάνει τα κατάλληλα εκείνα µέτρα για τον σεβασµό και την προστασία της ανθρώπινης αξίας. Σε αντίθετη περίπτωση, ο υφιστάµενος την προσβολή πολίτης δικαιούται να στραφεί κατά του κράτους, αξιώνοντας αποζηµίωση, κατά το άρθρο 105 ΕισΝΑΚ 15.. Η νοµική φύση της αρχής του άρθρου 2 1 Σ.. α. Γενικά: Το άρθρο 2 1 Σ. θεσπίζει ένα θεµελιώδες δικαίωµα. Η συνταγµατική διατύπωση υποδηλώνει ότι «η Πολιτεία δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά µέσο για την προστασία των δικαιωµάτων του ανθρώπου» 16. Αντίθετα, τα ατοµικά και κοινωνικά δικαιώµατα αποτελούν αυτοσκοπούς 17, δηλαδή, ελεύθερα ο φορέας τους τα πραγµατώνει, όπως επιθυµεί. εν οφείλει να τα ασκήσει προς κάποιον σκοπό, εφόσον δεν συνδέονται ρητά από το Σύνταγµα, θετικά ή αρνητικά, µε συγκεκριµένους σκοπούς. 14 Π. αγτόγλου, Ατοµικά ικαιώµατα Β, 1991, Κ. Χρυσόγονου, Ατοµικά και Κοινωνικά ικαιώµατα, 2002, σ Χ. Ανθόπουλου, Το πρόβληµα της λειτουργικής δέσµευσης των θεµελιωδών δικαιωµάτων, 1993, σ Οπ. παρ. σηµ. 15, Κ. Χρυσόγονου, Ατοµικά και Κοινωνικά ικαιώµατα, σ

12 β. Η θεωρία των status: Για την κατανόηση της φύσης της αρχής του άρθρου 2 1 Σ. πρέπει να αναφερθούµε στην παραδοσιακή διάκριση των δικαιωµάτων, σε ατοµικά, κοινωνικά, πολιτικά, µε βάση την θεωρία των status 18. Σύµφωνα µε την διάκριση αυτή, τα ατοµικά δικαιώµατα συνιστούν αξιώσεις του ατόµου έναντι του κράτους για αποχή από παρεµβάσεις σε µια συνταγµατικά κατοχυρωµένη σφαίρα ιδιωτικής αυτονοµίας (status negativus, π.χ. η απαγόρευση σύλληψης ή φυλάκισης χωρίς δικαστικό ένταλµα του άρθρου 6 1 Σ.). Τα κοινωνικά δικαιώµατα, αντίθετα από τα ατοµικά, καθιερώνουν υποχρέωση του κράτους για παρέµβαση µε θετικές ενέργειες για παροχή αγαθών ή υπηρεσιών, χωρίς, όµως, αυτό να γεννά αντίστοιχες αξιώσεις κατά του κράτους, εκ µέρους των δικαιούχων πολιτών (status positivus / socialis, π.χ. η κρατική υποχρέωση φροντίδας για την απόκτηση κατοικίας όσων την στερούνται του άρθρου 21 4 Σ.). Tέλος, τα πολιτικά δικαιώµατα έχουν, ως αντικείµενο, την ενεργό συµµετοχή των πολιτών στην πολιτειακή λειτουργία και ταυτόχρονα, την υποχρέωση του κράτους, να αποδέχεται και να ενθαρρύνει αυτήν την συµµετοχή (status activus, π.χ. το δικαίωµα του εκλέγειν κατά το άρθρο 51 3 Σ.). Μεταγενέστερη της θεωρίας των status είναι η διαπίστωση της ύπαρξης µιας άλλης κατηγορίας δικαιωµάτων, αυτών, δηλαδή που απορρέουν από «θεσµικές εγγυήσεις» 19, οι οποίες µπορούν να συνυπάρχουν µε ένα ατοµικό, ένα κοινωνικό δικαίωµα ή και µε τα δύο µαζί. Αυτές µοιάζουν µε τα κλασικά ατοµικά δικαιώµατα, ως προς το ότι µπορούν να θεµελιώσουν αγώγιµες αξιώσεις κατά του κράτους, µε αντικείµενο την αποχή του τελευταίου από επεµβάσεις στην συνταγµατικά κατοχυρωµένη σφαίρα ελευθερίας και ανεξαρτησίας των ανθρώπων. Παράλληλα, όµως, διαφέρουν από αυτά καθώς σκοπός τους είναι η διασφάλιση του θεσµού και όχι του συγκεκριµένου φορέα της αξίωσης. Τέτοιες είναι οι διατάξεις των άρθρων 61 και 62 Σ. (βουλευτική ασυλία) και 87 1 Σ. (προσωπική και λειτουργική ανεξαρτησία των δικαστών). γ. Κριτική και άλλες προτάσεις: Πρέπει να σηµειωθεί ότι η διάκριση αυτή δεν είναι τόσο καθαρή και απλή, ούτε καλύπτει όλο το φάσµα των συνταγµατικών δικαιωµάτων. Έτσι, υπάρχουν διατάξεις, που εµπεριέχουν στοιχεία και από τις τρεις κατηγορίες των ανωτέρω προαναφερόµενων status (π.χ. το δικαίωµα παροχής έννοµης προστασίας του άρθρου 20 1 Σ.). Η κριτική της παραδοσιακής θεωρίας των status είναι έντονη στην σύγχρονη νοµική επιστήµη, καθώς τα θεµελιώδη δικαιώµατα, παρά τις µεταξύ τους διακρίσεις, «παραµένουν µεταξύ τους παραπληρωµατικά» 20. Χαρακτηριστικά ο αγτόγλου παρατηρεί: «µέσα στο ίδιο δικαίωµα µπορούν να συνυπάρχουν τα στοιχεία της ελευθερίας και της αξιώσεως παροχής και συµµετοχής», ανάµεσα στις τρεις κατηγορίες συνταγµατικών δικαιωµάτων υπάρχει στενή αλληλεξάρτηση 21. Στην νοµική επιστήµη έχουν προταθεί και άλλες διακρίσεις των θεµελιωδών δικαιωµάτων µεταξύ των οποίων όσες διακρίνουν µε βάση το περιεχόµενο της 18 G. Jellinek, System der subjectiven offentlichen Rechte, 1905, 87 επ.. 19 Ε. Βενιζέλου, Μαθήµατα Συνταγµατικού ικαίου, I, 1991, σ Κ. Χρυσόγονου, Ατοµικά και Κοινωνικά ικαιώµατα, σ Γ. Βλάχου, Κοινωνιολογία των δικαιωµάτων του ανθρώπου, σ Π. αγτόγλου, Ατοµικά ικαιώµατα, Α, 1991, σ

13 ρυθµιζόµενης ύλης 22 ή µε βάση την πηγή των κινδύνων που απειλούν τον άνθρωπο 23, αυτή, όµως, η ανάλυση δεν είναι του παρόντος. δ. Η κατοχύρωση και η διασφάλιση της ανθρώπινης αξίας και των δικαιωµάτων του ανθρώπου: Πέρα από αυτήν την διάκριση των συνταγµατικών δικαιωµάτων σηµασία έχει να αναφερθούµε στην νοµοτεχνική διάκριση ανάµεσα στο διασφαλιστικό και το κατοχυρωτικό περιεχόµενό τους 24. Η διαπίστωση της πηγής των κινδύνων αποτελεί την βάση της νοµικής διαµορφώσεως των θεµελιωδών δικαιωµάτων. Ακόµη περισσότερο σήµερα, η διαφοροποίηση της κατοχύρωσης από την διασφάλιση υπογραµµίζει την µεγάλη πρακτική και κοινωνική διαφορά που υπάρχει ανάµεσα στον συνταγµατικά αναγνωρισµένο προστατευτικό κοινωνικό ανθρωπισµό και στον µη αντίστοιχα διακηρυσσόµενο εξασφαλιστικό κοινωνικό ανθρωπισµό. Συνολικά, όµως, η αρχή της διασφαλίσεως και εκείνη της κατοχυρώσεως πλαισιώνουν την καταστατική συνταγµατοπολιτική αρχή του απαραβίαστου της ανθρώπινης αξίας ή της ακώλυτης ασκήσεως των θεµελιωδών δικαιωµάτων. Συγκεκριµένα, ο όρος κατοχύρωση προσδιορίζει την διασφάλιση του ανθρώπου από επιθετικές ενέργειες των συνανθρώπων του. Αυτή αναλύεται στις ειδικότερες αρχές του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Η πρώτη από αυτές, έχοντας απόλυτο χαρακτήρα, απευθύνεται σε κάθε παράγοντα της έννοµης τάξης, υποχρεώνοντας, έτσι, όλους τους κοινωνούς να σέβονται τα δικαιώµατα των άλλων (αµυντικό δικαίωµα). Η δεύτερη, όµως, απευθύνεται µόνο στο κράτος και όχι στους ιδιώτες και επιβάλλει την προστασία της ανθρώπινης αξίας και την εγγύηση της ελεύθερης άσκησης των θεµελιωδών δικαιωµάτων (προστατευτικό δικαίωµα). Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Α. ηµητρόπουλος: «Η τριτενέργεια των θεµελιωδών δικαιωµάτων αφορά µόνο στην υποχρέωση σεβασµού και αναφέρεται στο αµυντικό περιεχόµενό τους. εν έχει διεκδικητικό περιεχόµενο, δεν περιέχει αξίωση προστασίας» 25. Από την άλλη, ο όρος διασφάλιση υποδηλώνει την απειλή των ανθρωπίνων δικαιωµάτων από γενικότερα κοινωνικοοικονοµικά εµπόδια, που δυσκολεύουν την ακώλυτη άσκηση από όλους τους κοινωνούς. Τούτη, µε την σειρά της, αναλύεται στις αρχές της εξασφαλίσεως και της διεκδικήσεως. Η εξασφαλιστική διάσταση των θεµελιωδών δικαιωµάτων επιβάλλει την εξασφάλιση των µέσων, που είναι απαραίτητα για την ακώλυτη άσκησή τους. Πρόκειται για νέα διάσταση, που σηµατοδοτεί την εξέλιξη του κοινωνικού προστατευτικού κράτους, σε κοινωνικό εξασφαλιστικό και δεν αναγνωρίζεται συνταγµατικά, παρά µόνο περιπτωσιολογικά (π.χ. άρθρο 16 4 Σ., για την εξασφάλιση των µέσων της παιδείας). Αντίθετα, η διεκδικητική διάσταση των θεµελιωδών δικαιωµάτων αναγνωρίζεται σε πολλές διατάξεις του Συντάγµατος (άρθρα 23 2, 51 3 κ.α.). ιεκδικητικά δικαιώµατα ενυπάρχουν και περιέχονται σε όσα τα θεµελιώδη δικαιώµατα, αναφερόµενα στην υλοποίηση του εξασφαλιστικού περιεχοµένου τους που δεν έχει ακόµα πραγµατοποιηθεί. Πρόκειται, δηλαδή, για συνταγµατική αναγνώριση της αξιώσεως 22 Α. ηµητρόπουλου, Συνταγµατικά ικαιώµατα, παραδόσεις συνταγµατικού δικαίου, III, 2004, σ Α. ηµητρόπουλου, Κοινωνικός Ανθρωπισµός και ανθρώπινα δικαιώµατα, ανατύπωση, ΝοΒ, τ. 28, 1980, σ Α. ηµητρόπουλου, Η συνταγµατική προστασία του ανθρώπου από την ιδιωτική εξουσία, 1982, σ Οπ. παρ. σηµ. 23, Α. ηµητρόπουλου, Κοινωνικός Ανθρωπισµός, σ

14 για την βελτίωση της καταστάσεως του ανθρώπου και συνταγµατική κατοχύρωση των απαραίτητων διαδικασιών. ε. Ειδικότερα η αρχή του άρθρου 2 1 Σ.: Πιο συγκεκριµένα, το άρθρο 2 1 Σ. δεν µπορεί να θεωρηθεί ότι κατοχυρώνει ένα ατοµικό δικαίωµα, αλλά «κανόνα δικαίου συνταγµατικού επιπέδου» 26. εν αποτελεί, βέβαια, ούτε απλή διακήρυξη. Πρόκειται για θετική δεσµευτική αρχή και όχι για προγραµµατική πρόταση 27. Βασικό περιεχόµενο του θεµελιώδους αυτού κανόνα είναι, σύµφωνα µε τον Άρειο Πάγο, η διπλή υποχρέωση όλων των πολιτειακών οργάνων, να σέβονται την αξία του ανθρώπου, που µε την εν λόγω διάταξη «αναγορεύεται σε ύπατο κριτήριο της έκφρασης και της δράσης τους» και να την προστατεύουν από προσβολές προερχόµενες από τρίτους 28. Φαίνεται, λοιπόν, ότι το ανώτατο δικαστήριο αναγνώρισε, τόσο τον αντικειµενικό χαρακτήρα, όσο και την άµεση ισχύ του άρθρου 2 1 Σ., εναρµονιζόµενος µε την διεθνώς δεκτή άποψη. Ο Άρειος Πάγος στήριξε την κρίση του αυτή, κατ αρχήν στην συστηµατική ερµηνεία, καθώς η διάταξη για την αξία του ανθρώπου εντάσσεται στο Α µέρος του Συντάγµατος, µε τίτλο «Μορφή του Πολιτεύµατος» και όχι στο Β µε τίτλο «Ατοµικά και Κοινωνικά ικαιώµατα». Όµως, ουσιαστικά στηρίχθηκε στην φύση του περιεχοµένου της διάταξης, η οποία όπως διαφαίνεται από την διατύπωση αναφέρεται σε θεµελιώδη υποχρέωση της Πολιτείας και όχι σε δικαίωµα προσδιορισµένου υποκειµένου. Ακόµη, από την ίδια συνταγµατική αρχή, πηγάζουν ατοµικά δικαιώµατα, καθώς είναι κανόνας δικαίου άµεσης ισχύος, γεγονός γενικά αποδεκτό από την νοµική επιστήµη. Αναλυτικότερα, η αρχή του άρθρου 2 1Σ. εξειδικεύεται σε τέσσερις βασικές διαστάσεις εφαρµογής: (α.) Ως αµυντικό δικαίωµα εναντίον κάθε προσβολής που προέρχεται από το κράτος. (β.) Ως κοινωνικό δικαίωµα για παροχή θετικής προστασίας από το κράτος. (γ.) Ως πολιτικό δικαίωµα παροχής, µεν, έννοµης προστασίας από το κράτος αλλά και ανοχής της συµµετοχής των πολιτών στις κρατικές διαδικασίες παροχής της. (δ.) Τέλος, ως θεµελιώδης κανόνας αντικειµενικού δικαίου, που επιβάλλει στο κράτος την λήψη κατάλληλων µέτρων για την προστασία της αξίας του ανθρώπου σε διάφορα επίπεδα του κοινωνικού βίου. Συνεπώς, όταν υπάρχει προσβολή της αξίας του ανθρώπου, συγκεκριµένου προσώπου ή συγκεκριµένης οµάδας προσώπων, θεµελιώνεται στο Σύνταγµα, δικαίωµα και αντίστοιχη αξίωση δικαστικής και κάθε άλλης νόµιµης κρατικής προστασίας του υποκειµένου του 29. Ειδικότερα, η αµεσότητα ισχύος µιας συνταγµατικής διάταξης σηµαίνει υποχρέωση των πολιτειακών οργάνων να λειτουργούν µε γνώµονα την συγκεκριµένη διάταξη. Έτσι, τα όργανα άσκησης της νοµοθετικής εξουσίας οφείλουν κατά την θέσπιση οποιασδήποτε νοµοθετικής ρύθµισης να τηρούν την αρχή του άρθρου 2 1 Σ. αφενός, κατά την διαµόρφωση των κανόνων του Ιδιωτικού ικαίου, αφετέρου, καθιερώνοντας αστικές και ποινικές κυρώσεις, κατά όσων την προσβάλλουν. Οµοίως, τα όργανα της εκτελεστικής εξουσίας υποχρεούνται να απέχουν, από κάθε πράξη, που θα συνιστούσε παράβαση του συνταγµατικού κανόνα, να ασκούν την διακριτική τους 26 ΑΠ 40/1998, Ολ., ΤοΣ., 1999, σ Π. αγτόγλου, Ατοµικά ικαιώµατα, Β, 1991, σ Αθ. Ραϊκου, Συνταγµατικό ίκαιο, Β, σ.15 αµφιβολίες εκφράζει ο Μάνεσης, Ατοµικές Ελευθερίες, 1982, σ Άρθρο του Γ. Κασιµάτη για την ΑΠ 40/1998 στο Νοµικό Βήµα, Μάιος 1999, σ Οπ. παρ. σηµ. 27, Γ. Κασιµάτη για την ΑΠ 40/1998 στο Νοµικό Βήµα, σ

15 ευχέρεια κατά τρόπο σύµφωνο µε την επιταγή σεβασµού και προστασίας της ανθρώπινης αξίας και να παρέχουν πλήρη προστασία, σε κάθε περίπτωση προσβολής των δικαιωµάτων τρίτων από τρίτους. Επίσης, κατά την χαρακτηριστική διατύπωση του γερµανικού Οµοσπονδιακού Συνταγµατικού ικαστηρίου, πρέπει να αντλούν από το άρθρο 2 1 Σ. «κατευθυντήριες γραµµές και παλµούς» 30. Τέλος, τα δικαστήρια οφείλουν να διαµορφώνουν την κρίση τους, κατά την ερµηνεία και την εφαρµογή όλων των κανόνων δικαίου, σύµφώνα µε την συνταγµατική αρχή, καθώς και να µην εφαρµόζουν τις νοµοθετικές διατάξεις που έρχονται σε αντίθεση από αυτή (άρθρα 87 2 και 93 4 Σ.). Σαφώς, λοιπόν, τα πολιτειακά όργανα δεσµεύονται να εφαρµόσουν την συγκεκριµένη διάταξη, εφόσον αυτή δεν αποκλείεται από κάποια ειδικότερη, που την συγκεκριµενοποιεί. Η ισχύς, λοιπόν, της συνταγµατικής αρχής είναι παραπληρωµατική. Ε. Η σχέση της έννοιας της αξίας του ανθρώπου µε την έννοια της προσωπικότητας. Η ίδια απόφαση του Αρείου Πάγου 31 µας απαντά και το επόµενο ερώτηµα στην αλληλουχία των προβληµατισµών µας. Στην έννοια της αξίας του ανθρώπου του άρθρου 2 1 Σ., σαφώς περιλαµβάνεται η έννοια της ανθρώπινης προσωπικότητας του άρθρου 5 1 Σ., «ως εσωτερικό συναίσθηµα τιµής και ως κοινωνική αναγνώριση υπόληψης». «Ως έννοια είδους η ανθρώπινη αξία ταυτίζεται µε την προσωπικότητα» και συνιστά τον «ειδικό συνδυασµό των γενικών υλικών, πνευµατικών και κοινωνικών γνωρισµάτων του ανθρωπίνου γένους σε συγκεκριµένο άτοµο» 32. Όλο, όµως, το σύστηµα των εγγυήσεων των θεµελιωδών δικαιωµάτων, τόσο σε πολιτειακό, όσο και σε διεθνές επίπεδο, συνιστά σύστηµα προστασίας της αξίας του ανθρώπου. Τούτο ισχύει και αντιστρόφως, καθώς η ίδια η αρχή της αξίας του ανθρώπου δεν νοείται χωρίς το σύστηµα των υπολοίπων θεµελιωδών δικαιωµάτων 33. Συνεπώς, η αρχή του άρθρου 2 1 Σ. διέπει όλο το δικαιικό και πολιτειακό σύστηµα, µε την έννοια ότι ο άνθρωπος έχει προτεραιότητα κάθε άλλης δικαιικής αξίας. Εποµένως, κανένας κανόνας δικαίου δεν µπορεί να ερµηνευτεί ή να εφαρµοσθεί σε αντίθεση µε την αρχή σεβασµού και προστασίας της ανθρώπινης αξίας. Πιο συγκεκριµένα, η ελευθερία ανάπτυξης της προσωπικότητας του άρθρου 5 1 Σ. εξειδικεύει την προστασία της ανθρώπινης αξίας. Οι βασικότερες διαφορές µεταξύ των δύο εννοιών είναι οι εξής: (α.) Η εγγύηση της αξίας του ανθρώπου περιορίζεται σε εκείνες µόνο τις ουσιώδεις ιδιότητες και τα ποιοτικά στοιχεία της ανθρώπινης οντότητας, που δεν υπόκεινται ούτε σε νόµιµους περιορισµούς χάριν του δηµοσίου συµφέροντος -, ούτε σε 30 Απόφαση Lüth, BverfG, , BverfGE 7, σ. 198, η οποία παρατίθεται περιληπτικά µεταφρασµένη, µε σχόλια του Κ. Ζώρα, στο ΤοΣ., 5, 1979, σ Οπ. παρ. σηµ. 26, ΑΠ 40/1998, Ολ, ΤοΣ., 1999, σ Παρεµφερή ορισµό δίνει και ο Α. Μάνεσης, Ατοµικές Ελευθερίες, 1982, σ Χρήσιµο να παρατεθούν εδάφια της πρόσφατης διεθνούς «Σύµβασης για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωµάτων και της αξιοπρέπειας του ανθρώπου σε σχέση µε τις εφαρµογές της Βιολογίας και της Ιατρικής», όπου π.χ. στο Προοίµιο αναφέρεται: «Πεπεισµένοι για την ανάγκη σεβασµού του ανθρώπίνου όντος... και αναγνωρίζοντας την σηµασία της εξασφαλίσεως της αξιοπρέπειας του ανθρωπίνου όντος», στο δε άρθρο 2: «Το προβάδισµα του ανθρωπίνου όντος». Σύµβαση του Oviedo, 4 Απριλίου 1997, ν.2619/

16 στάθµιση µε άλλα συνταγµατικά δικαιώµατα. Αντίθετα, η εγγύηση προστασίας της προσωπικότητας είναι ευρύτερη και περιορίζεται από τις ίδιες τις συνταγµατικές επιφυλάξεις δικαιώµατα των άλλων, Σύνταγµα, χρηστά ήθη. (β.) Η προστασία του άρθρου 5 1 Σ. περιορίζεται στον ζώντα άνθρωπο, ενώ του άρθρου 2 1 Σ. εκτείνεται και στο κυοφορούµενο και στον νεκρό. (γ.) Τέλος, η αρχή της αξίας του ανθρώπου δεν καλύπτει περιπτώσεις νοµικών προσώπων αναγνωριζοµένων από το δίκαιο, παρά µόνο φυσικά πρόσωπα. Συµπερασµατικά, η εγγύηση του άρθρου 2 1 Σ. αποτελεί τον εφαρµοστέο κανόνα δικαίου σε πράξεις προσβολής του ανθρώπου, οι οποίες λόγω της βαρύτητας και της φύσης τους, θίγουν τον πυρήνα του ανθρώπου, ως φυσικού και ως κοινωνικού όντος. Από την άλλη, η εγγύηση ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας αποτελεί τον εφαρµοστέο κανόνα δικαίου σε πράξεις προσβολής του προσώπου, που συνιστούν, κατά τις αντικειµενικές κοινωνικές αντιλήψεις, συνήθεις προσβολές στην κοινωνική και πολιτειακή συµβίωση µια δηµοκρατικής πολιτείας και υπόκειται σε σταθµίσεις µε τα άλλα συνταγµατικά δικαιώµατα. Οι διαφορές µεταξύ των εγγυήσεων αυτών δεν είναι πάντοτε ευδιάκριτες, γι αυτό, συνήθως, εφαρµόζονται ταυτόχρονα από την νοµολογία 34. Υποστηρίζεται, πάντως, και η άποψη, πως η φύση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ως υπέρτατης συνταγµατικής αρχής δεν έχει καµία ιδιαίτερη νοµική αξία και ότι δεν µπορεί να θεωρηθεί ιεραρχικά ανώτερη απέναντι στις άλλες συνταγµατικές διατάξεις και έτσι να τις υποσκελίσει. Το Σύνταγµα δεν καθιερώνει καµία ιεράρχηση των διατάξεών του. Ακόµη και οι θεµελιώδεις διατάξεις είναι τυπικά ισότιµες, τόσο µεταξύ τους, όσο και µε τις µη θεµελιώδεις. Συνεπώς, οποιαδήποτε σύγκρουση, µεταξύ της διατάξεως του άρθρου 2 1 Σ. και των άλλων συνταγµατικών διατάξεων, πρέπει να αίρεται σύµφωνα µε την αρχή της επικρατήσεως των ειδικών διατάξεων απέναντι στις γενικές (lex specialis derogat legi generali) 35. Ειδικότερα για την προστασία της προσωπικότητας, πρέπει να τονισθεί, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, ότι µπορεί αυτή να συνιστά ένα αµυντικό δικαίωµα, όµως, δεν περιορίζεται σ αυτήν την διάσταση. Αντιθέτως, γίνεται σήµερα ευρύτερα δεκτό ότι σε κάθε εγγύηση θεµελιώδους δικαιώµατος ενυπάρχει και η υποχρέωση προστασίας του συγκεκριµένου αγαθού. Σε πολλές συνταγµατικές διατάξεις τούτο αναφέρεται ρητά, π.χ. 2 1, 5 2 εδ. α,16 1 εδ. α κ.α.. Εξάλλου, το άρθρο 25 1 Σ. ρητά θεσπίζει την υποχρέωση του κράτους να διασφαλίζει την ακώλυτη άσκηση όλων των συνταγµατικών δικαιωµάτων. Άρα, και για την ελευθερία ανάπτυξης της προσωπικότητας υπάρχει αντίστοιχη υποχρέωση της πολιτείας να την εξασφαλίζει. Συµπερασµατικά: Στην συγκεκριµένη περίπτωση του face control των νυχτερινών κέντρων διασκέδασης αδιαµφισβήτητα προσβάλλεται η αξία του ανθρώπου (2 1 Σ.), αφού αυτός αντιµετωπίζεται σαν αντικείµενο, υπό την αυθαίρετη κρίση των υπαλλήλων των νυχτερινών κέντρων. Ταυτόχρονα προσβάλλεται και η προσωπικότητα (5 1 Σ.) του υποψήφιου πελάτη. Θεωρώ, όµως, µετά την ανωτέρω ανάπτυξη, πως, κυρίως, θίγεται ο πυρήνας της ίδιας της ανθρώπινης αξίας και πως σ αυτήν, ως ανώτατη δικαιοπολιτική αρχή, ανήκει το προβάδισµα για τούτη την ανάλυση. Εξάλλου, και το άρθρο 5 1 Σ., αλλά και το σύνολο των θεµελιωδών δικαιωµάτων, στην περιφρούρηση της αξίας του ανθρώπου, προσβλέπουν τελικά. 34 Κυρίως από το Οµοσπονδιακό ιοικητικό ικαστήριο της Γερµανίας για την τακτική αυτή του οποίου βλ. P. Häberle, Die Menschenwürde als Grundlage der staatlichen Gemeinschaft στο Isensce/ Kirchhof, Handbuch des Staatsrechts, Band I, 2, 1995 σ. 828 επ.. 35 Αθ. Ραϊκου, Συνταγµατικό ίκαιο, 2 ος τόµος, 2002, σ

17 4. Η τριτενέργεια των συνταγµατικών δικαιωµάτων. Το πρόβληµα, που µας απασχολεί εδώ, είναι κυρίως, αυτό που αποδίδεται στα ελληνικά µε τον µάλλον αδόκιµο όρο 36 τριτενέργεια των συνταγµατικών δικαιωµάτων. Το ζήτηµα της τριτενέργειας αναφέρεται στην διερεύνηση του κύκλου των αποδεκτών κάθε συνταγµατικού δικαιώµατος, δηλαδή στο ποιοι υποχρεούνται να τηρούν τις συνταγµατικές επιταγές. Τίθεται, δηλαδή, το ερώτηµα αν τα θεµελιώδη δικαιώµατα στρέφονται αποκλειστικά κατά του κράτους ή ισχύουν άµεσα (όλα ή έστω, τα σπουδαιότερα από αυτά) και στις σχέσεις του ιδιωτικού δικαίου κατά οποιουδήποτε. Έτσι, η µεν πρώτη γνώµη αποκλείει οποιαδήποτε τριτενέργεια, η δε δεύτερη δέχεται την άµεση τριτενέργεια των θεµελιωδών δικαιωµάτων. Ανάµεσα σ αυτές αναπτύχθηκε και επικράτησε στην επιστήµη µια ενδιάµεση γνώµη, που υποστηρίζει την έµµεση εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων στις διαπροσωπικές σχέσεις, µέσω των γενικών ρητρών και των αορίστων νοµικών εννοιών του Αστικού ικαίου. Την γένεση, την ανάπτυξη, την θεµελίωση και την εφαρµογή των απόψεων που αποδέχονται την τριτενεργό δράση των ατοµικών δικαιωµάτων και ελευθεριών στο πλαίσιο των ιδιωτικών εννόµων σχέσεων θα αναπτύξουµε εδώ. Αναφορικά µε την πρακτική του face control και την σκιαγραφούµενη παραπάνω προσβολή της ανθρώπινης αξίας και της προσωπικότητας, το ερώτηµα που ανακύπτει είναι το εξής: µπορεί ο θιγόµενος ιδιώτης να επικαλεσθεί την συνταγµατική προστασία, έναντι του ιδιώτη επιχειρηµατία νυχτερινών κέντρων, του οποίου η συµπεριφορά τον προσβάλει; Για να µπορέσουµε να απαντήσουµε αυτό το ερώτηµα θα πρέπει πρώτα να αναλύσουµε και να κατανοήσουµε τις θεωρίες της τριτενέργειας, αλλά να αναζητήσουµε και τις νεώτερες εξελίξεις πάνω στο θέµα. Α. Ιστορική προέλευση και ανάπτυξη της θεωρίας της τριτενέργειας. Η συζήτηση για το αν οι ιδιώτες στις µεταξύ τους διαφορές µπορούν να επικαλούνται τα συνταγµατικώς κατοχυρωµένα δικαιώµατα, είναι πρωτεύουσας σηµασίας στην σύγχρονη νοµική επιστήµη διεθνώς, αλλά και στην Ελλάδα, υπό το πρίσµα του Συντάγµατος του 1975 και κυρίως, µετά την τελευταία αναθεώρηση. Η παραδοσιακή αντίληψη, που περιόριζε την έκταση εφαρµογής των συνταγµατικών δικαιωµάτων στις σχέσεις πολίτη κράτους, είναι, µάλλον, ξεπερασµένη στην εποχή µας. Η δυαδιστική θεώρηση της εννόµου τάξεως, που διακρίνει αυστηρά το ηµόσιο από το Ιδιωτικό ίκαιο, έρχεται σε σύγκρουση µε την σύγχρονη, ενιαία, ανθρωπιστική έννοµη τάξη. Στο πλαίσιο αυτής, οι συνταγµατικές διατάξεις εφαρµόζονται στις διαπροσωπικές σχέσεις, ακριβώς γιατί υπαγορεύονται από τον καταστατικό µας χάρτη, ο οποίος υπέχει υπερέχουσα θέση στο νοµικό µας σύστηµα. 36 Α. ηµητρόπουλου, Η συνταγµατική προστασία του ανθρώπου από την ιδιωτική εξουσία, σ. 168επ.. 17

18 α. Ιστορική προέλευση: Η ιδέα της επέκτασης της συνταγµατικής προστασίας των θεµελιωδών δικαιωµάτων και ελευθεριών, όχι µόνο έναντι των φορέων δηµόσιας εξουσίας, αλλά και έναντι των ιδιωτών, δεν είναι καινούργια 37. Από την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης, τα ατοµικά δικαιώµατα δεν στρέφονταν, µόνο, κατά του κράτους, αλλά και κατά των προνοµίων ορισµένων τάξεων και του κλήρου. Χαρακτηριστικά το σύνθηµα Ελευθερία Ισότητα Αδελφότητα στρεφόταν προς κάθε κατεύθυνση. Όµοια, η ιακήρυξη των ικαιωµάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη του 1789 απαιτούσε από το κράτος την δηµιουργία των νοµικών θεµελίων, που θα επέτρεπαν την προστασία του πολίτη και στον χώρο του ιδιωτικού δικαίου. Η Γαλλική Επανάσταση και η διανόηση της εποχής του ιαφωτισµού, που συνεισέφεραν τα µέγιστα στην σύγχρονη ευρωπαϊκή σκέψη και στην διαµόρφωση των νεώτερων αστικών δηµοκρατιών, υπήρξαν και σ αυτόν τον τοµέα ριζοσπαστικές. β. Γένεση και ανάπτυξη της θεωρίας: i) ιεθνώς. Η σύγχρονη θεωρία, όµως, της τριτενέργειας αναπτύχθηκε στην Γερµανία µετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο. Πρόσφορο έδαφος, για τον σκοπό αυτό, υπήρξε το Εργατικό ίκαιο 38 και η συνειδητοποίηση, πως στο σύγχρονο, φιλελεύθερα, δηµοκρατικό κράτος, µε την βιοµηχανική ανάπτυξη, τα δικαιώµατα του ανθρώπου δεν απειλούνται µόνο από την δηµόσια, αλλά και από την ιδιωτική εξουσία, στο πλαίσιο της οποίας ανοίγεται ευρύ πεδίο κοινωνικών συγκρούσεων 39. Έτσι, πρέπει να θεωρείται και κρατούσα στην Ελλάδα η άποψη, ότι η εφαρµογή της τριτενέργειας προϋποθέτει την ύπαρξη σχέσης ιδιωτικής εξουσίας 40, άποψη που δέχεται βάσιµη κριτική. Ένας ακόµη κοινωνιολογικός λόγος, που οδήγησε στην αναγνώριση της τριτενέργειας, είναι η φυσική κοινωνικότητα του ανθρώπου. Από την στιγµή, που ο άνθρωπος δεν ζει µόνος του, ο περιορισµός των δικαιωµάτων και των ελευθεριών του είναι αναµφίβολα συµφυής µε την έννοια της ελευθερίας 41. ii) Στην Ελλάδα. Η ελληνική θεωρία είχε δεχθεί και πριν το Σύνταγµα του 1975 την επίδραση των συνταγµατικών δικαιωµάτων στην διαµόρφωση των σχέσεων του ιδιωτικού δικαίου 42. Ιδιαίτερα υποστήριξαν την θεωρία της τριτενέργειας οι εργατικολόγοι, που, ήδη από το 1958, επεδίωξαν την απευθείας συνταγµατική δέσµευση του εργοδότη για πραγµατική απασχόληση του µισθωτού 43, αλλά και για ίση µεταχείριση των 37 Τζούλιας Ηλιοπούλου Στράγγα, Η Τριτενέργεια των Ατοµικών και των Κοινωνικών ικαιωµάτων του Συντάγµατος του 1975, 1990, σ BAGE 1,185, σ Γ. Κασιµάτη, Συνταγµατικό ίκαιο, II, τεύχος α, 1980, σ Α. Μάνεση, Συνταγµατικά ικαιώµατα, α Ατοµικές Ελευθερίες, 1981, σ. 52. Τσάτσου, Συνταγµατικό ίκαιο, γ Θεµελιώδη ικαιώµατα, 1988, σ. 190 αντίθετα Κ. Μαυριά, Το συνταγµατικό δικαίωµα ιδιωτικού βίου, 1982, σ Οπ. παρ. σηµ. 37, Τζούλιας Ηλιοπούλου Στράγγα, Η Τριτενέργεια των Ατοµικών και των Κοινωνικών ικαιωµάτων του Συντάγµατος του 1975, σ Κ. Ξυπολιά, Η αναγκαστική σύµβασις, 1971, σ Χ. Αγαλλόπουλου, Εργατικόν ίκαιον, Σχέσεις Εργασίας, 1958, σ

19 εργαζοµένων 44. Αλλά και οι δηµοσιολόγοι υποστήριξαν, άλλοι σε µικρότερο και άλλοι σε µεγαλύτερο βαθµό, την θεωρία της τριτενέργειας 45. Η Μεταπολίτευση και το Σύνταγµα του 1975 βρήκαν ενισχυµένη την δηµοκρατική ευαισθησία της ελληνικής κοινωνίας, αλλά και γενικότερα, της ελληνικής νοµικής σκέψης, καθώς είχε προηγηθεί η περίοδος της στρατιωτικής δικτατορίας, κατά την διάρκεια της οποίας τα δικαιώµατα του ανθρώπου παραβιάζονταν συχνά. Επιπλέον, οι διεθνείς εξελίξεις και η αναµενόµενη ένταξη της Χώρας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες συνετέλεσαν στην ανάγκη κατοχύρωσης της έκτασης και των ορίων των ατοµικών ελευθεριών, ώστε να διασφαλίζονται πλήρως, έναντι επεµβάσεων της διοικήσεως, αλλά και άλλων κοινωνικών δυνάµεων 46. γ. Πεδίο εφαρµογής της θεωρίας: Το ζήτηµα που τίθεται είναι, αν αποδέκτες των θεµελιωδών δικαιωµάτων είναι, εκτός από τους φορείς δηµόσιας εξουσίας (του κράτους µε την ευρεία έννοιά του) και οι ιδιώτες, οι τρίτοι, τα νοµικά πρόσωπα Ιδιωτικού ικαίου και άλλες κοινωνικές οµάδες. Κατ αρχήν, κατά κάποιους συγγραφείς 47, το ζήτηµα τίθεται µόνο για εκείνα τα θεµελιώδη δικαιώµατα, τα οποία από την φύση τους µπορούν να αναπτύξουν τριτενέργεια. Τέτοια είναι, κατ αρχήν, τα ατοµικά, εν αντιθέσει προς τα κοινωνικά και τα πολιτικά 48. Όµως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι στις διαπροσωπικές σχέσεις, για την άρση των διαπροσωπικών αντιθέσεων, τριτενεργούν όλα τα θεµελιώδη δικαιώµατα, δηλαδή εφαρµόζεται το αµυντικό περιεχόµενό τους. Εννοείται, πως η σύγχρονη έννοµη τάξη δεν µπορεί να αναγνωρίζει προστατευτικά δικαιώµατα κατά ιδιωτών, αλλά ούτε εξασφαλιστικά δικαιώµατα µε την νοµικοτεχνική-χρονική έννοια του όρου. Η ανάγκη προστασίας του ιδιώτη από τον ιδιώτη µπορεί να έχει τις ρίζες της στις σχέσεις ιδιωτικής εξουσίασης και εξαρτήσεως, όµως, το πεδίο εφαρµογής της θεωρίας της τριτενέργειας δεν εξαντλείται εκεί. Αντίθετα, στις φιλελεύθερες δηµοκρατίες, όπως σε τούτη, όπου διαβιούµε, η δυναµική θέση, που κατέχουν οι κοινωνικές και οι οικονοµικές δυνάµεις ή και τα µεµονωµένα άτοµα, καθώς και η αλµατώδης πρόοδος της τεχνολογίας και της έρευνας, που γεννούν - µαζί µε τα καλά - καινούργιους κινδύνους για την ανθρώπινη ελευθερία και αξιοπρέπεια, µας επιβάλλουν, να επεκτείνουµε το πεδίο εφαρµογής της θεωρίας της τριτενέργειας και πέρα από τις σχέσεις εξουσίασης οικονοµικής υφής. Υποστηρίχθηκε, µάλιστα, η άποψη, ότι τα θεµελιώδη δικαιώµατα κινδυνεύουν σήµερα περισσότερο από τις µη 44 Α. Καρακατσάνη, Η έννοµος τάξις της εκµεταλλεύσεως, 1969, σ Βλ. µεταξύ άλλων: Θ. Τσάτσου, Το πρόβληµα της ερµηνείας εν τω συνταγµατικώ δικαίω, 1970, σ Κόρσου, Τα ατοµικά δικαιώµατα εν τω ιδιωτικώ δικαίω, 1973, σ Γ. Κασιµάτη, Τα συνταγµατικά όρια της ιδιοκτησίας, 1972, σ Βλ. εισήγηση του. Παπασπύρου, Εκ της γενικής εισηγήσεως της πλειοψηφίας επί του κυβερνητικού σχεδίου Συντάγµατος, ΤοΣ, 1975, σ Κυρίως, γίνεται λόγος για τους οπαδούς της άµεσης τριτενέργειας, βλ. παρακάτω H.C. Nipperdey, σηµ. 75, 76 και J. Schwabe, σηµ Γ. Κασιµάτη, Το ζήτηµα της τριτενέργειας των ατοµικών και των κοινωνικών δικαιωµάτων, ΤοΣ, 1981,σ. 15, όπου ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι οι κοινωνικές εγγυήσεις τριτενεργούν στο µέτρο που απορρέουν από αυτές αµυντικά δικαιώµατα Αθ. Ραϊκου, Η συνταγµατική κατοχύρωση της τοπικής αυτοδιοικήσεως εις τα σύγχρονα Κράτη, σ. 63, όπου υποστηρίζει πως τριτενέργεια δεν µπορούν από την φύση τους να έχουν και οι θεσµικές εγγυήσεις. 19

20 κρατικές κοινωνικές εξουσίες, φορείς των οποίων είναι οι ιδιώτες, παρά από το κράτος 49. Το πρόβληµα της τριτενέργειας είναι πρόβληµα δεσµεύσεως της ιδιωτικής εξουσίας, πρόβληµα δεσµεύσεως των µη κρατικών εξουσιών, των φυσικών προσώπων, στο πλαίσιο της ιδιωτικής δραστηριότητας, των νοµικών προσώπων Ιδιωτικού ικαίου, που δεν ασκούν δηµόσια εξουσία, των οµάδων προσώπων, ανεξάρτητα αν έχουν περιβληθεί νοµική προσωπικότητα. Επιπλέον, η εξουσία που ασκούν µπορεί να είναι πολιτικού, οικονοµικού ή κοινωνικού χαρακτήρα, άµεσα αναγνωριζόµενη από το δίκαιο ή και έµµεσα (de facto). Έτσι, η ύπαρξη εξωκρατικών εξουσιών οδηγεί σε πολλές περιπτώσεις στην παράβαση των θεµελιωδών δικαιωµάτων, καθόσον ο κατώτερος βρίσκεται στην διάθεση του ανώτερου και εξαρτάται από την θέλησή του 50. Περαιτέρω, όµως, αν και οι ιδιωτικές σχέσεις εξουσίασης αποτελούν πρόσφορο έδαφος παραβίασης των συνταγµατικών διατάξεων, είναι εντούτοις δυνατή η προσβολή αυτών και χωρίς την ταυτόχρονη ύπαρξη εξουσιαστικής σχέσης. Συνεπώς, είναι επιβεβληµένη στην εποχή µας η εγκατάλειψη του άκρατου φιλελευθερισµού και η κοινωνική δέσµευση όλων, µε την ανάπτυξη της τριτενέργειας των θεµελιωδών δικαιωµάτων 51. Ενδεικτικά θα πρέπει να αναφερθούν οι κίνδυνοι από την αλµατώδη αύξηση της χρήσης των ηλεκτρονικών υπολογιστών, από την εξέλιξη των µέσων παρακολούθησης, από την οικολογική καταστροφή και, βέβαια, από την πρόοδο της βιο-ιατρικής και της βιο-γενετικής. Β. Ο όρος τριτενέργεια. Με δεδοµένο, ότι η αρχικά τα θεµελιώδη δικαιώµατα αναφέρονταν, κυρίως, στις σχέσεις κράτους πολίτη, η επέκταση του πεδίου εφαρµογής τους στις σχέσεις µε τους άλλους ιδιώτες, τους τρίτους, οδήγησε τον Hans Peter Ipsen 52 να ονοµάσει την θεωρία της επέκτασης των συνταγµατικών δικαιωµάτων στις ιδιωτικές σχέσεις, τριτενέργεια (drittwirkung). Ο όρος δεν έτυχε καθολικής αποδοχής και νεώτεροι συγγραφείς χρησιµοποιούν τον όρο οριζόντια ενέργεια 53 κατ αντίθεση προς την κάθετη ενέργεια (ανάµεσα στο κράτος και στον πολίτη) ή, ακόµα περιφραστικότερα: ισχύ των θεµελιωδών δικαιωµάτων στο ιδιωτικό δίκαιο 54. Στην ελληνική νοµική επιστήµη χρησιµοποιούνται, µαζί µε τον όρο τριτενέργεια 55, ο οποίος τα τελευταία χρόνια συναντάται και σε δικαστικές 49 Fr. Mayer, στο Mang Maung Mayer Obermayer, Staats und Verwalttungsrecht in Bayern, 1975, σ Α. ηµητρόπουλου, Η συνταγµατική προστασία του ανθρώπου από την ιδιωτική εξουσία, σ Οπ. παρ. σηµ. 48, Γ. Κασιµάτη, Το ζήτηµα της τριτενέργειας των ατοµικών και των κοινωνικών δικαιωµάτων, ΤοΣ, 1981, σ H. P. Ipsen, Gleichheit, in F. Neumann/ H. C. Nipperdey/ U. Scheuner, Die Gryndrechte. Handbuch der Theorie und Praxis der Grundrechte, τόµος II, 1954, σ Τον όρο αυτό προτιµούσαν οι E. Denninger, H. Bethge, P. Saladin. 54 Τον όρο αυτό προτιµούσαν οι W. Leisner, H. U. Erichsen, K. D. Borchardt. 55 Τον όρο τριτενέργεια χρησιµοποιεί η πλειονότητα της ελληνικής νοµικής σκέψης, ενδεικτικά αναφέρονται: Γ. Κασιµάτης, Π. Παραράς, Θ. Λιακόπουλος, Γ. Σιούτη, Ε. Βουζίκας, Μ. Σταθόπουλος, Ι. Σπυριδάκης και άλλοι. 20

21 αποφάσεις 56, και φράσεις όπως θεωρία των αντανακλαστικών απενεργειών των συνταγµατικώς καθιδρυόµενων ατοµικών δικαιωµάτων και ελευθεριών στην περιοχή του Ιδιωτικού ικαίου 57 ή θεωρία της έναντι τρίτων ισχύος των ατοµικών δικαιωµάτων 58. Εν χρήση, είναι και ο επικρατών στην άγγλο-αµερικάνικη ορολογία όρος, οριζόντιο αποτέλεσµα 59. Κριτική: Αν και ο όρος τριτενέργεια είναι αποσπασµατικός, εύχρηστος και έχει επικρατήσει στην νοµική επιστήµη, δεν παύει να είναι προβληµατικός. Η αναγνώριση της επενέργειας των θεµελιωδών δικαιωµάτων και στις σχέσεις µεταξύ ιδιωτών, θεµελιώνει την έναντι όλων ισχύ των δικαιωµάτων αυτών. Συνεπώς, οι ιδιώτες, που δεσµεύονται από τις συνταγµατικές διατάξεις, στις σχέσεις τους µε άλλους ιδιώτες, δεν µπορούν να χαρακτηρίζονται ως τρίτοι, στους οποίους επενεργούν τα συνταγµατικά δικαιώµατα. Αντίθετα, η εν λόγω θεωρία υποστηρίζει την erga omnes, την απόλυτη ισχύ των θεµελιωδών δικαιωµάτων. Άρα, ο όρος απόλυτη ισχύς ή απόλυτη ενέργεια των θεµελιωδών δικαιωµάτων θα ήταν, µάλλον, πληρέστερος από τον επικρατήσαντα όρο τριτενέργεια 60. Ο όρος αυτός θα ακριβολογούσε µόνο στο πλαίσιο της παλαιάς µορφής φιλελεύθερου κράτους, το οποίο όφειλε να µην παραβιάζει το ίδιο, όχι, όµως και να προστατεύει τη ανθρώπινη αξία. Υπό αυτές τις συνθήκες και µόνο, η επενέργεια των θεµελιωδών δικαιωµάτων στις ιδιωτικές σχέσεις θα ήταν ενέργεια προς τρίτους. Αντίθετα, στο σύγχρονο, κοινωνικό, προστατευτικό κράτος ο όρος αυτός δεν έχει νόηµα, όπως επίσης στερείται βασιµότητας και η ουσία του προβλήµατος της τριτενέργειας. Είναι αλήθεια πως η µεταφύτευση ξένων όρων στην ελληνική γλώσσα δεν αποτελεί την καταλληλότερη επιστηµονική µέθοδο, καθώς, παρά την οµοιοµορφία της διαχρονικής εξελίξεως της νοµικής σκέψης διεθνώς, οι εθνικές συνταγµατοπολιτικές πραγµατικότητες διαφέρουν και συνεπώς, δεν συνιστούν, πάντα, γόνιµο έδαφος για την εισαγωγή αλλοδαπών νοµικών θεωριών και όρων. Το ίδιο συµβαίνει και µε τον συγκεκριµένο όρο drittwirkung, του οποίου η ελληνική απόδοση τριτενέργεια κάθε άλλο παρά πετυχηµένη είναι. Η δε συνέχιση της χρήσης του, έστω και ως terminus technicus, δεν παύει να δίνει την εντύπωση της ουδετερότητας του κράτους, ενός κράτους αποµακρυσµένου από τον χώρο δράσης των πολιτών και τις µεταξύ αυτών σχέσεις, ενός κράτους ατοµικιστικού, µακριά από το πρότυπο του σύγχρονου κοινωνικού κράτους 61. Γ. Η δογµατική θεµελίωση της τριτενέργειας. Σηµαντικές είναι οι διαφωνίες σχετικά µε την νοµική θεµελίωση της δέσµευσης των ιδιωτών στις µεταξύ τους σχέσεις από τις συνταγµατικές διατάξεις που κατοχυρώνουν θεµελιώδη δικαιώµατα και ελευθερίες. Το ζήτηµα τίθεται, ενόψει 56 Βλ. χαρακτηριστικά την απόφαση 128/1985 του Μονοµελούς Πρωτοδικείου Χαλκίδας, ΕΕργ, 1985, σ Γ. Πλαγιανάκου, Το δικαίωµα επί της ιδίας προσωπικότητας, Ελλ νη, 1966, σ, Θ. Τσάτσου, Το πρόβληµα της ερµηνείας εν τω Συνταγµατικώ ικαίω, 1970, σ B. Markezinis, Privacy, Freedom of expression and the Horizontal Effect of the Human Rights Act, The Law Quarterly Review, vol. 115, 1999, σ Τζούλιας Ηλιοπούλου Στράγγα, Η Τριτενέργεια των Ατοµικών και των Κοινωνικών ικαιωµάτων του Συντάγµατος του 1975, 1990, σ Α. ηµητρόπουλου, Συνταγµατικά ικαιώµατα, παραδόσεις συνταγµατικού δικαίου, III, 2004, σ

22 του γεγονότος, ότι τα σύγχρονα Συντάγµατα, συνήθως, δεν προσδιορίζουν µε µια γενική διάταξη τους αποδέκτες των δικαιωµάτων που αυτά αναγνωρίζουν. α. ιεθνώς: i) Συνταγµατικά ερείσµατα για την θεµελίωση της θεωρίας της τριτενέργειας. Σηµαντικές είναι οι διαφωνίες σχετικά µε την νοµική θεµελίωση της δέσµευσης των ιδιωτών στις µεταξύ τους σχέσεις από τις συνταγµατικές διατάξεις που κατοχυρώνουν θεµελιώδη δικαιώµατα και ελευθερίες. Το ζήτηµα, κατ αρχάς ανακύπτει στις χώρες, όπου το Σύνταγµα δεν δίνει σαφές και γενικό έρεισµα για την δέσµευση των ιδιωτών από τα συνταγµατικά δικαιώµατα άλλων ιδιωτών. Η νοµική επιστήµη σε αυτές τις χώρες έχει αναζητήσει, µέσα στους ίδιους τους καταστατικούς τους χάρτες, βάσεις επέκτασης της δράσης των ατοµικών δικαιωµάτων και ελευθεριών στον χώρο των ιδιωτικών εννόµων σχέσεων. Το σχετικό συνταγµατικό έρεισµα µπορεί να κατοχυρώνει, σαφώς, την τριτενέργεια όλων των συνταγµατικών δικαιωµάτων, είναι, όµως, δυνατό να την κατοχυρώνει ρητά µόνο για κάποια από αυτά. Χαρακτηριστικό παράδειγµα είναι η διάταξη του άρθρου 9 3 του Θεµελιώδους Νόµου της Βόννης, όπου κατοχυρώνεται ρητά η τριτενέργεια της συνδικαλιστικής ελευθερίας 62. Όµοια, η συνταγµατική διάταξη του άρθρου 1 1 του οµοσπονδιακού νόµου της Αυστρίας της για την προστασία των προσωπικών δεδοµένων κατοχυρώνει ρητά την απόλυτη ενέργεια του συγκεκριµένου δικαιώµατος. Αντίστοιχα, στο Προοίµιο του Γαλλικού Συντάγµατος του 1946, καθιερώνεται η αρχή της µη διάκρισης και της ισότητας στις εργασιακές σχέσεις, ισχύουσα και στον ιδιωτικό τοµέα. Από την άλλη, το αµερικανικό Σύνταγµα δεν είναι από αυτά που προσφέρονται εύκολα για την θεµελίωση της τριτενέργειας. Μόνο η 13 η Τροπολογία του (απαγόρευση της δουλείας και της καταναγκαστικής εργασίας) µπορεί να ερµηνευθεί ότι κατοχυρώνει την προστασία της ατοµικής ελευθερίας από ιδιωτικές προσβολές. Από τις λίγες χώρες, όπου µια γενική διάταξη του Συντάγµατος αντιµετωπίζει το θέµα είναι η Ελβετία. Εκεί το Σύνταγµα ορίζει χαρακτηριστικά στο άρθρο 25: «I. Νοµοθεσία και δικαιοσύνη φροντίζουν για να γίνονται τα θεµελιώδη δικαιώµατα αναλόγως ενεργά και µεταξύ ιδιωτών. - II. Όποιος ασκεί θεµελιώδη δικαιώµατα οφείλει να σέβεται τα θεµελιώδη δικαιώµατα άλλων. Προπάντων κανένας δεν µπορεί να προσβάλλει θεµελιώδη δικαιώµατα µε κατάχρηση της δυναµικής θέσεώς του». Για να δώσουµε ακόµα ένα παράδειγµα από την διεθνή συνταγµατική πραγµατικότητα, στο αγγλικό δίκαιο, από το οποίο απουσιάζει το γραπτό Σύνταγµα, γίνεται δεκτό ότι η αρχή του Κράτους ικαίου εµπεριέχει την ισότητα ενώπιον του νόµου ή την ίδια υπαγωγή όλων των τάξεων στο γενικό και, από τα τακτικά δικαστήρια, εφαρµοζόµενο δίκαιο και έτσι, θεωρείται ότι οι ιδιώτες και οι φορείς δηµόσιας εξουσίας έχουν κοινή υποχρέωση να ακολουθούν το ίδιο δίκαιο Πράγµατι, το άρθρο 9 2 εδ. β του Θεµελιώδους Νόµου της Βόννης, το οποίο επαναλαµβάνει κατ ουσίαν την διάταξη του άρθρου του Συντάγµατος της Βαϊµάρης ορίζει ότι «Συµφωνίες, οι οποίες περιορίζουν ή επιδιώκουν να εµποδίσουν το δικαίωµα αυτό (την συνδικαλιστική ελευθερία) είναι άκυρες και µέτρα που επιδιώκουν τον σκοπό αυτό είναι παράνοµα». 63 Βλ. αναλυτικότερη παρουσίαση Τζούλιας Ηλιοπούλου Στράγγα, οπ. παρ. σηµ. 59, Η Τριτενέργεια των Ατοµικών και των Κοινωνικών ικαιωµάτων του Συντάγµατος του 1975, σ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Σχολιασµός της υπ αριθµ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, LL.M., Υπ. Δ.Ν. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα συνταγματικώς κατοχυρωμένα θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου, παραδοσιακά προστάτευαν το άτομο έναντι

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ.

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η :

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 4 4 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε., Υπ. Δ.Ν ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΟΚΙΜΩΝ ΣΗΜΑΙΟΦΟΡΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α) Πηγες Διοικητικου Δικαιου Ως πηγή διοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 7 η : Οικονομικήελευθερία Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006 ΕΠΙΣΤΟΛΗ Γ.Σ.Ε.Ε. ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ Σας κοινοποιούµε την επιστολή που έστειλε η Γ.Σ.Ε.Ε. στην Ένωση ικαστών και Εισαγγελέων και στον ικηγορικό Σύλλογο

Διαβάστε περισσότερα

την ύπαρξη και την άσκηση ενός θεμελιώδους δικαιώματος γιατί αποτελούσαν κενό γράμμα, αφού πρόθεση του

την ύπαρξη και την άσκηση ενός θεμελιώδους δικαιώματος γιατί αποτελούσαν κενό γράμμα, αφού πρόθεση του Το δικαίωμα δικαστικής προστασίας 20 παρ.1 Σ Εισαγωγή Η τήρηση του Συντάγματος από αυτούς που ασκούν την κρατική εξουσία, δηλαδή από τα όργανα του κράτους εξαρτάται κατά πολύ από το εάν υπάρχουν και λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ Αναλυτικός Πίνακας Περιεχομένων Διάγραμμα ύλης 11 Αναλυτικός Πίνακας Περιεχομένων 13 Βασικές συντομογραφίες 25 Πρόλογος Αριστόβουλου Μάνεση 27 Προλεγόμενα 37 Εισαγωγικό Κεφάλαιο Ιστορικές και πολιτειολογικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΔΑΣΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας (Εφετείο Λάρισας408/2002)

Θέµα εργασίας. Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας (Εφετείο Λάρισας408/2002) Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ

ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ ΑΘΗΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2003 1 ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ 1. Το Σύνταγµα εκτός από την

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.»

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» Από τη δευτεροβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση με την επωνυμία «ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» τέθηκαν υπόψη μου το εξής περιστατικά: Οκτώ (8) από τα είκοσι ένα (21) μέλη του Δ.Σ., το

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002 ΠολΠρωτΑθ 528/2002 Προστασία καταναλωτή. Προστασία προσωπικών δεδομένων. Τράπεζες. Συλλογική αγωγή. Ενώσεις καταναλωτών. Νομιμοποίηση. (..) Ι. Από τις συνδυασμένες διατάξεις των αρ. 4 παρ. 2, 6, 12 παρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑ Ερωτάται αν αν είναι στα πλαίσια ή όχι του Συντάγματος η εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 139 του Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών με την έκδοση της προβλεπόμενης Υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

Lisbon, Portugal. EU Employment Law (Civil Law Project) Foundations and Currents develpments

Lisbon, Portugal. EU Employment Law (Civil Law Project) Foundations and Currents develpments Φορέας Υλοποίησης: EJTN Τόπος ιεξαγωγής: Lisbon, Portugal Ηµεροµηνία: 2-3/10/2014 Τίτλος Σεµιναρίου: EU Employment Law (Civil Law Project) Foundations and Currents develpments Συµµετοχή: Μαρία Χασιρτζόγλου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ

ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ 1. Εισαγωγή Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής (Ν. 3985/2011) & Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου (αρ. 1 επ. Ν. 3986/2011):

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

βιβλίου. ββ ικηγόρος-επιστημονική συνεργάτης ΟΠΙ

βιβλίου. ββ ικηγόρος-επιστημονική συνεργάτης ΟΠΙ Τεχνολογική προστασία & ψηφιακή διαχείριση του βιβλίου. ββ Τετάρτη 19 Ιανουαρίου 2011, EKEBI Ευαγγελία Βαγενά, ΔΝ, DEA ικηγόρος-επιστημονική συνεργάτης ΟΠΙ vagena@dsa.gr Από τον Γουτεμβέργιο ως τον Bill

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ ΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ ΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 55 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε. ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΕΤΟΣ: 2002-2003 ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ ΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΝ ΡΕΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τη νομική βάση για τα θεμελιώδη δικαιώματα σε επίπεδο ΕΕ αποτελούσε ουσιαστικά η αναφορά που γίνεται από τις Συνθήκες στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ)

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Σύμφωνα με το άρθρο 19 του ελληνικού Συντάγματος: "1. Το απόρρητο των

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ Declaration on freedom of political debate in the media Greek version* ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ ιακήρυξη για την Ελευθερία του Πολιτικού ιαλόγου στα Μέσα (Υιοθετήθηκε από την Επιτροπή Υπουργών

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. Δίκαιο είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων που ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. Δίκαιο είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων που ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ Δίκαιο είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων που ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων. 1.1.Χαρακτηριστικά του Δικαίου Ετερόνομοι κανόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ

ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΑΡΧΩΝ Α. Η έννοια των θεμελιωδών αρχών (ή οργανωτικών βάσεων) του πολιτεύματος Συνήθως τα ίδια τα Συντάγματα περιέχουν γενικούς χαρακτηρισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΟΥ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΑ!

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΟΥ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΑ! ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΟΥ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΑ! ΠΡΟΣΕΧΕ ΠΟΥ ΤΑ ΔΙΝΕΙΣ ΡΩΤΑ ΓΙΑ ΠΟΙΟ ΣΚΟΠΟ ΜΑΘΕ ΠΩΣ ΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΖΟΝΤΑΙ Τα προσωπικά δεδομένα στη ζωή μας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Ικανότητα δικαίου έχει κάθε πρόσωπο, φυσικό και νομικό. Η φράση αυτή σημαίνει ότι όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ «ΤΡΙΤΕΝΕΡΓΕΙΑ» ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ «ΤΡΙΤΕΝΕΡΓΕΙΑ» ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ «ΤΡΙΤΕΝΕΡΓΕΙΑ» ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΑΤΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΡΣΑΣΙΑΣ: ΚΟΜΠΟΥ ΙΩΑΝΝΑ Α. Μ.: 1340200400188

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η : ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ Ι ΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Ακαδημαϊκό έτος: 2008-2009 ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΘΕΜΑ: Η αρχή της βασικής ισχύος των συνταγματικών δικαιωμάτων Εκπονήθηκε από την φοιτήτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ "ΠΡΟΣΒΑΣΗ"

ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ "ΠΡΟΣΒΑΣΗ" Εισαγωγικός Διαγωνισμός για την Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 2014 Δείγμα Σημειώσεων για το μάθημα Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους

Διαβάστε περισσότερα

Τα Συνταγµατικά δικαιώµατα στις Συναλλακτικές σχέσεις

Τα Συνταγµατικά δικαιώµατα στις Συναλλακτικές σχέσεις ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τµήµα ΝΟΜΙΚΗΣ Τοµέας ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ Μάθηµα Εξαµήνου: Ατοµικά και κοινωνικά δικαιώµατα ιδάσκων καθηγητής: Ανδρέας

Διαβάστε περισσότερα

: ERA Romanian Institute of Magistracy. : Bucharest. : The Charter of Fundamental Rights of the European Union in Practice: Seminar for Judges

: ERA Romanian Institute of Magistracy. : Bucharest. : The Charter of Fundamental Rights of the European Union in Practice: Seminar for Judges Φορέας Υλοποίησης : ERA Romanian Institute of Magistracy Τόπος ιεξαγωγής : Bucharest Ηµεροµηνία : 22-23/4/2013 Τίτλος Σεµιναρίου : The Charter of Fundamental Rights of the European Union in Practice: Seminar

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 10 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1948 ΠΡΟΟΙΜΙΟ Επειδή η αναγνώριση της αξιοπρέπειας, που είναι σύμφυτη σε όλα τα μέλη της ανθρώπινης οικογένειας, καθώς και των ίσων και αναπαλλοτρίωτων

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές

Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9 η : Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Administrative eviction act and right to a prior hearing: observations on Naxos Court 27/2012 judgment. Αθανάσιος Παπαθανασόπουλος

Administrative eviction act and right to a prior hearing: observations on Naxos Court 27/2012 judgment. Αθανάσιος Παπαθανασόπουλος Πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής από δασική έκταση και δικαίωμα προηγούμενης ακρόασης του διοικουμένου: παρατηρήσεις επί της απόφασης 27/2012 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Νάξου Administrative eviction act

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ 30 Ιανουαρίου 2003 Αριθµ. Πρωτ. 19020.2/01 Ειδ. Επιστήµονας: Ευτ. Φυτράκης 210-72.89.708 Κύριο Χρήστο Νικολουτσόπουλο Πρόεδρο Ένωσης Ελλήνων Εργατολόγων Αβέρωφ 11 104

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005 Αθήνα, 3 Φεβρουαρίου 2005 Αριθ.Πρωτ.: 893 ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005 Η Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών, συνήλθε μετά από πρόσκληση του Προέδρου της σε τακτική συνεδρίαση την 2α Φεβρουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

11 Νοεµβρίου 2010 Αριθµ. Πρωτ.: 132327/48504/2010 Πληροφορίες: **************** (τηλ.:2107289***)

11 Νοεµβρίου 2010 Αριθµ. Πρωτ.: 132327/48504/2010 Πληροφορίες: **************** (τηλ.:2107289***) 11 Νοεµβρίου 2010 Αριθµ. Πρωτ.: 132327/48504/2010 Πληροφορίες: **************** (τηλ.:2107289***) 1. Περιφέρεια Αττικής Γενική ιεύθυνση Περιφέρειας ιεύθυνση Αλλοδαπών & Μετανάστευσης υτ. Αττικής & Πειραιά

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011.

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Α. Την 25/10/2012 περιήλθε στην Περιφερειακή Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης της Περιφέρειας Αττικής και έλαβε αριθμ. πρωτ. 157658/387 το ανωτέρω σχετικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΟΛΙΤΗΣ ΣΠΥΡΟΣ Ι ΑΣΚΩΝ: ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝ ΡΕΑΣ ΕΜΑΙL:s_polites@hotmail.com ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1) Έννοια της αρχής της νοµιµότητας 2) Καθιέρωση της αρχής

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ΠΡΟΟΙΜΙΟ Άρθρο 1.- Άρθρο 2.-

Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ΠΡΟΟΙΜΙΟ Άρθρο 1.- Άρθρο 2.- Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα Υιοθετήθηκε με την από 10.12.1948 υπ αριθμ. 217 Α(ΙΙΙ) απόφαση της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών Κείμενο: UN Document A/810, p. 71 (1948) ΠΡΟΟΙΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : Γνωμοδότηση της Νομικού Συμβούλου της Δ.Ο.Ε. για την απεργία αποχή από τις διαδικασίες της αξιολόγησης

ΘΕΜΑ : Γνωμοδότηση της Νομικού Συμβούλου της Δ.Ο.Ε. για την απεργία αποχή από τις διαδικασίες της αξιολόγησης Αρ. Πρωτ. 1290 Αθήνα 26/11/2014 Προς Συλλόγους Εκπαιδευτικών Π.Ε. ΘΕΜΑ : Γνωμοδότηση της Νομικού Συμβούλου της Δ.Ο.Ε. για την απεργία αποχή από τις διαδικασίες της αξιολόγησης Το Δ.Σ. της Δ.Ο.Ε. έχει τονίσει

Διαβάστε περισσότερα

ίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης & Συμβουλευτικής εργαζομένων

ίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης & Συμβουλευτικής εργαζομένων Εργασιακά Θέματα ίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης & Συμβουλευτικής εργαζομένων «Αποζημίωση λόγω συνταξιοδότησης» ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Αποζημίωση λόγω συνταξιοδότησης 3 1.1 Γενικά 6 1.2 Δικαιούχοι 6 α) Ιδιωτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου

Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου Γενικότερα, ο όρος του δικαίου είναι ιδιαίτερα ευρύς και χρησιμοποιείται με περισσότερες από μια σημασίες. Δηλαδή χρησιμοποιείται για να προσδώσει την έννοια του ορθού

Διαβάστε περισσότερα

1.- Η αρχή της ελευθερίας των συµβάσεων ως απόρροια της αρχής της αυτοδιάθεσης του ατόµου. Το περιεχόµενο της αρχής

1.- Η αρχή της ελευθερίας των συµβάσεων ως απόρροια της αρχής της αυτοδιάθεσης του ατόµου. Το περιεχόµενο της αρχής ΙΑΓΡΑΜΜΑ Ι.- Εισαγωγή ΙΙ.- Η ελευθερία των συµβάσεων στο Ενοχικό ίκαιο 1.- Η αρχή της ελευθερίας των συµβάσεων ως απόρροια της αρχής της αυτοδιάθεσης του ατόµου. Το περιεχόµενο της αρχής 2.- Οι νοµικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Α. ΔΙΚΑΙΟ ΕΝΝΟΙΑ, ΚΛΑΔΟΙ, ΠΗΓΕΣ 1. Τι είναι δίκαιο... 1 2. Θετικό και φυσικό δίκαιο... 2 3. Δίκαιο και ηθική... 3 4. Δίκαιο - εθιμοτυπία - συναλλακτικά ήθη... 3 5. Δίκαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ. (ΆΡ.21 ΠΑΡ.3 εδάφ.α του Συντάγµατος) Μεταπτυχιακή φοιτήτρια ΚΛΟΥΚΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ

ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ. (ΆΡ.21 ΠΑΡ.3 εδάφ.α του Συντάγµατος) Μεταπτυχιακή φοιτήτρια ΚΛΟΥΚΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου --------------------------------------------------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ (σελ. 1-14)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ (σελ. 1-14) ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ (σελ. 1-14) 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΔΙΚΑΙΟ (ΩΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΝΝΟΙΑ) 2.ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΝΟΝΑΣ ΔΙΚΑΙΟΥ 3.ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 4.ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Η SCA δεσμεύεται για τη δημιουργία αξιών για τους υπαλλήλους, τους πελάτες, τους καταναλωτές, τους μετόχους καθώς και για τους

Διαβάστε περισσότερα

Η Οδηγία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στον τομέα των ηλεκτρονικών

Η Οδηγία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στον τομέα των ηλεκτρονικών ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ «ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ» Το Συμβούλιο της Ευρώπης το 1995 εξέδωσε Σύσταση για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στον τομέα των τηλεπικοινωνιών,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση)

Διαβάστε περισσότερα

Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής

Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής Άννα Κανδύλα, Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής Αθήνα, 11 Δεκεμβρίου 2012 Εισαγωγικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 23 Εισαγωγή... 27 ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΑ ΕΝΝΟΙΑ - ΠΗΓΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 29 Α. Εισαγωγικά... 29 Β. Εξωτερική συμπεριφορά... 30 Γ. Διατάξεις... 31

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Ένα ερµηνευτικό παράδειγµα από το Σύνταγµα» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Ένα ερµηνευτικό παράδειγµα από το Σύνταγµα» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. Α.

ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. Α. ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Η Ι ΙΩΤΙΚΗ ΖΩΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΓΡΥΠΙΩΤΗ ΜΑΡΙΑ Α.Μ. 1340200300085

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: Πλήρωση θέσεων προσωπικού στο Υπουργείο Τουριστικής Ανάπτυξης µε σχέση εργασίας Ιδιωτικού ικαίου Αορίστου Χρόνου Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων

Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων Ποιοι είμαστε Οι διεθνείς μη κυβερνητικές οργανώσεις που προσυπογράφουμε τον Καταστατικό Χάρτη Αυτοδέσμευσης Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος β έκδοσης VII Πρόλογος α έκδοσης ΙΧ Κυριότερες συντοµογραφίες ΧΙ Προοίµιο ΧΧΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Πρόλογος β έκδοσης VII Πρόλογος α έκδοσης ΙΧ Κυριότερες συντοµογραφίες ΧΙ Προοίµιο ΧΧΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Πρόλογος β έκδοσης VII Πρόλογος α έκδοσης ΙΧ Κυριότερες συντοµογραφίες ΧΙ Προοίµιο ΧΧΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ-ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ Ι. Γένεση

Διαβάστε περισσότερα

'Αρθρο 3 : Προσωρινή δικαστική προστασία 1. Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ζητήσει προσωρινή δικαστική

'Αρθρο 3 : Προσωρινή δικαστική προστασία 1. Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ζητήσει προσωρινή δικαστική Ν. 2522/8-9-97 (ΦΕΚ-178 Α') : Δικαστική προστασία κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης συμβάσεως δημόσιων έργων, κρατικών προμηθειών και υπηρεσιών σύμφωνα με την οδηγία 89/665 ΕΟΚ 'Αρθρο 1 : Πεδίο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ κ. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝ ΡΕΑΣ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «ΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΣΤΙΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ» Θεοφανίδου Ελένη, Α.Μ.1340199811672

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ. (ΆΡ.21 ΠΑΡ.3 εδάφ.α του Συντάγµατος) Μεταπτυχιακή φοιτήτρια ΚΛΟΥΚΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΘΗΝΑ - ΜΑΪΟΣ 2004

ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ. (ΆΡ.21 ΠΑΡ.3 εδάφ.α του Συντάγµατος) Μεταπτυχιακή φοιτήτρια ΚΛΟΥΚΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΘΗΝΑ - ΜΑΪΟΣ 2004 Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου --------------------------------------------------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΝΟΜΟ Προοίμιο. Επίσημη Εφημερίδα Ε.Ε.: L 204 της 26/07/2006, σελ. 23. Για σκοπούς εναρμόνισης

Διαβάστε περισσότερα

2. Σχετικά με τους ειδικευμένους Ιατρούς του Ε.Σ.Υ., οι οποίοι είναι Δημόσιοι Λειτουργοί, παρά τις θεωρητικές κατασκευές για τις ιδιαιτερότητες

2. Σχετικά με τους ειδικευμένους Ιατρούς του Ε.Σ.Υ., οι οποίοι είναι Δημόσιοι Λειτουργοί, παρά τις θεωρητικές κατασκευές για τις ιδιαιτερότητες Δρ. ΜΙΧΑΗΛ Δ. ΜΙΧΑΗΛ Δικηγόρος παρ' Αρείω Πάγω Αθήνα, 1 Νοεμβρίου 2012 Κύριο Δημήτριο Βαρνάβα Πρόεδρο της Ομοσπονδίας Ενώσεων Νοσοκομειακών Γιατρών Ελλάδας (Ο.Ε.Ν.Γ.Ε.) Οδός Λαμίας, αριθ. 2 Αθήνα Κύριε

Διαβάστε περισσότερα

ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Στα πλαίσια των συναντήσεων της ομάδας που συνιστά αυτή την βάση δεδομένων πραγματοποιήθηκε μια συζήτηση για τα κωλύματα εγγραφής ως μέλος στα αθλητικά σωματεία,όπως αυτά έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Ε

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Ε ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Ε ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Ο διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης προϋποθέτει, ως γνωστόν, συνδυασμό συνδυαστικής γνώσης της εξεταστέας ύλης και θεμάτων πολιτικής και οικονομικής επικαιρότητας. Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΔΙΑΔΟΧΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ... 2 1. Συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας ορισμένου και αορίστου χρόνου... 2 1.1 Σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου... 3

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν.3094/2003 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, αρ. 4 παρ.6] Βραβεία και υποτροφίες Ι.Κ.Υ. σε αλλοδαπούς φοιτητές Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ «Η Συνταγµατικη Κατοχυρωση Της Προστασιασ Του Περιβαλλοντος Ωσ ικαιωµα Με

Διαβάστε περισσότερα

Θ Ρ Η Σ Κ Ε Ι Α - Ε Κ Κ Λ Η Σ Ι Α

Θ Ρ Η Σ Κ Ε Ι Α - Ε Κ Κ Λ Η Σ Ι Α Θ Ρ Η Σ Κ Ε Ι Α - Ε Κ Κ Λ Η Σ Ι Α Μ α γ δ α λ η ν ή Β. ο ύ β λ η Φοιτήτρια Θ Εξαµήνου Νοµικής Σχολής Αθηνών Α.Μ : 1340200300105 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ Ι ΑΣΚΩΝ : ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντάκτης ομάδας

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντάκτης ομάδας ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η προστασία της Συνδικαλιστικής Δράσης... 4 1.1 Γενικά... 4 1.2 Ατομική προστασία εργαζομένων... 4 1.3 Προστασία της ίδιας της Συνδικαλιστικής Οργάνωσης... 4 1.4 Προστασία της Συνδικαλιστικής

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1

Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1 Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1 Υιοθετήθηκαν από το Όγδοο Συνέδριο των Ηνωμένων Εθνών για την Πρόληψη των Εγκλήματος και τη Μεταχείριση των Εγκληματιών Αβάνα, Κούβα, 27 Αυγούστου έως 7 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ Χάρη Κυριαζή Αντιπροέδρου Σ ΣΕΒ

ΟΜΙΛΙΑ Χάρη Κυριαζή Αντιπροέδρου Σ ΣΕΒ ΟΜΙΛΙΑ Χάρη Κυριαζή Αντιπροέδρου Σ ΣΕΒ Στην Ειδική Επιτροπή για την επεξεργασία και εξέταση του Σχεδίου Νόµου "Κύρωση της Συνθήκης της Λισαβόνας που τροποποιεί τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου.

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου. Ομιλία της Συνηγόρου του Πολίτη Καλλιόπης Σπανού στη Διεθνή Συνδιάσκεψη της ΟΚΕ στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα: «Μια ολοκληρωμένη και κοινή μεταναστευτική

Διαβάστε περισσότερα

D.A.S. HELLAS Ασφάλειες Νοµικής Προστασίας Εισαγωγή - Ιστορικά Η ασφάλιση Νοµικής Προστασίας είναι ένας από τους νεώτερους ασφαλιστικούς κλάδους. Στην Ευρώπη εµφανίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα στη Γαλλία,

Διαβάστε περισσότερα