Πρόληψη υποτροπών στη σχιζοφρένεια

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πρόληψη υποτροπών στη σχιζοφρένεια"

Transcript

1 Πρόληψη υποτροπών στη σχιζοφρένεια Ουσιαστικό όφελος για τον ασθενή και εξοικονόμηση πόρων για το σύστημα υγείας; Για την Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος ανατρέξτε στην εσωτερική σελίδα του οπισθοφύλλου

2 ENOTHTA A Πρόλογος Aν και η σχιζοφρένεια είναι τόσο παλιά όσο και ο άνθρωπος, ουσιαστικές παρεμβάσεις στην αντιμετώπισή της και τη μεταβολή της έκβασης της υπήρξαν μόνο τα τελευταία χρόνια. Η εξέλιξη των νευροεπιστημών και η εισαγωγή της αντιψυχωτικής αγωγής άλλαξε ριζικά την δυσμενή έκβαση της διαταραχής και επέτρεψε ως ένα βαθμό την κοινωνική επανένταξη των ασθενών. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η φροντίδα των ψυχικά ασθενών κοστίζει στο εθνικό σύστημα υγείας πολλά χρήματα, ενώ οι δαπάνες για την σχιζοφρένεια υπερβαίνουν αυτές των άλλων ψυχικών διαταραχών. Αυτό οφείλεται στην ανάγκη των ασθενών με σχιζοφρένεια για νοσηλεία ενώ οι ασθενείς που υποτροπιάζουν είναι αυτοί οι οποίοι χρήζουν συχνότερης νοσηλείας. Επομένως όταν στοχεύουμε στην μείωση του κόστους, βασικός μας στόχος θα πρέπει να είναι η επικέντρωση μας στην πρόληψη των υποτροπών. Βεβαίως, η μείωση του κόστους δεν είναι ο βασικότερος λόγος για την πρόληψη των υποτροπών στη σχιζοφρένεια. Δεν υπάρχει συσχέτιση μόνο με τα οικονομικά της υγείας, αλλά κυρίως με την έκβαση της υγείας του ασθενούς. Η πρόληψη υποτροπών οδηγεί σε καλύτερη πρόγνωση, αύξηση των ευκαιριών για κοινωνική επανένταξη και καλύτερη προοπτική απασχόλησης. Η πρόληψη υποτροπών είναι βασική προϋπόθεση για να παραμείνει ο ασθενής σταθεροποιημένος και να ζήσει μια κατά το δυνατό φυσιολογική ζωή. Πότε όμως αυξάνει η πιθανότητα πρόληψης υποτροπών; Όταν ο ασθενής παραμένει συμμορφωμένος στην αγωγή του σε βάθος χρόνου. Για να συμβαίνει αυτό πρέπει η αγωγή που του έχει δοθεί να καλύπτει τις ανάγκες του ενώ η συμμόρφωση αυξάνεται με την συμμετοχή του ίδιου του ασθενούς στην επιλογή της. Από σειρά μελετών τέλος προκύπτει πως οι ασθενείς συμμορφώνονται περισσότερο στην αποτελεσματικότερη αγωγή, εκείνη δηλαδή που τους προσφέρει ουσιαστική κλινική βελτίωση. Τα αντιψυχωτικά φαίνεται να διαφέρουν αναφορικά με την αποτελεσματικότητά τους ενώ όλα τα δεδομένα συνηγορούν υπέρ μιας υπεροχής του Zyprexa. 12,26,27,28,34,35,36,37,38,39,40,41,42,43,44,45 Ωστόσο η έρευνα συνεχίζεται για την ανάπτυξη νέων καινοτόμων θεραπευτικών παραγόντων που θα συνεισφέρουν περαιτέρω στη βελτίωση της έκβασης της νόσου. Ενότητα Α Πρόληψη υποτροπών στη σχιζοφρένεια Το όφελος του ασθενούς και των οικείων Εξοικονόμηση πόρων στο σύστημα υγείας; Ενότητα Β Η λήψη αποτελεσματικών φαρμάκων και η συμμόρφωση σε αυτά είναι το κλειδί της πρόληψης των υποτροπών Σχέση διακοπής αγωγής και υποτροπής Η αποτελεσματικότητα ως βασικός παράγοντας συμμόρφωσης στην αγωγή Ενότητα Γ Θεραπευτικές επιλογές στη Σχιζοφρένεια - Είναι όλα τα αντιψυχωτικά όμοιας αποτελεσματικότητας; 2 Ενότητα Δ Μεγιστοποίηση της συμμόρφωσης στους ασθενείς με σχιζοφρένεια Κερδίζοντας την Συναίνεση των ασθενών Καινοτόμες φαρμακοτεχνικές μορφές που εξασφαλίζουν τη λήψη της αγωγής Ενότητα Ε Lilly: Ποιότητα - κύρος - έρευνα και ανάπτυξη νέων καινοτόμων φαρμάκων - Μια εταιρεία με παρελθόν, παρόν και μέλλον

3 Σχιζοφρένεια Ορισμός Η σχιζοφρένεια είναι μια σημαντική ψυχική διαταραχή ή φάσμα διαταραχών που χαρακτηρίζεται από ψυχωτικά συμπτώματα που επηρεάζουν και τροποποιούν την αντίληψη του ασθενούς, τη σκέψη, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά του. 1 Η δια βίου επικράτηση της σχιζοφρένειας (lifetime prevalence) είναι περίπου 1%. 2 Συμπτώματα Κάθε ασθενής με τη διαταραχή αυτή έχει ένα μοναδικό συνδυασμό συμπτωμάτων και εμπειριών. Τυπικά υπάρχει μια πρόδρομη περίοδος που χαρακτηρίζεται από κάποια απορρύθμιση της λειτουργίας του ατόμου και περιλαμβάνει διαταραχές της μνήμης και της συγκέντρωσης αλλά και ασυνήθιστες συμπεριφορές ή ιδέες, διαταραγμένη επικοινωνία και διάθεση, κοινωνική απόσυρση, απάθεια και αδιαφορία για τις καθημερινές δραστηριότητες. Η πρόδρομη περίοδος κατά κανόνα ακολουθείται από μια ενεργό φάση της διαταραχής. 1 Η κλινική διάγνωση βασίζεται σε χαρακτηριστικά σημεία και συμπτώματα, αλλά και στην πορεία της νόσου. Η διαταραχή χαρακτηρίζεται από ύπαρξη επεισοδίων και είναι χρόνια, ενώ σχετίζεται με νευρολογική επιδείνωση, λειτουργική ανικανότητα, εξαιρετικά υψηλή νοσηρότητα και θνησιμότητα. 2 Θετικά συμπτώματα Παραληρητικές ιδέες Ψευδαισθήσεις Αποδιοργανωμένος λόγος Κατατονία Κοινωνική & επαγγελματική δυσλειτουργία Απασχόληση Διαπροσωπικές σχέσεις Ατομική υγιεινή Γνωστικά συμπτώματα Ελαττωμένη προσοχή Ελαττωμένη μνήμη Ελαττωμένες εκτελεστικές ικανότητες Αρνητικά συμπτώματα Επιπεδωμένο συναίσθημα Αλογία Έλλειψη κοινωνικότητας Ανηδονία Κοινωνική απόσυρση Συνυπάρχουσα κατάχρηση ουσιών Συμπτώματα που αφορούν το συναίσθημα Κατάθλιψη Άγχος Ματαίωση Απαισιοδοξία Αυτοκτονικότητα 3

4 ENOTHTA A Οι επιπτώσεις της σχιζοφρένειας στον ίδιο τον ασθενή Θνησιμότητα - Νοσηρότητα Οι ασθενείς με σχιζοφρένεια έχουν αυξημένη θνησιμότητα σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό. 3 Η σχιζοφρένεια αποτελεί τη 10η κατά σειρά αιτία ανικανότητας. 4 Το προσδόκιμο επιβίωσης των σχιζοφρενών είναι κατά 20% μειωμένο σε σχέση με το γενικό πληθυσμό (61 έτη vs 76). 5 Ο κίνδυνος αυτοκτονίας σε ασθενείς με σχιζοφρένεια είναι 20 έως 50 φορές μεγαλύτερος σε σύγκριση με το γενικό πλυθησμό και πλησιάζει τον κίνδυνο που διατρέχουν οι ασθενείς με μείζονα διαταραχή της διάθεσης. Οι αυτοκτονίες στο πλαίσιο της σχιζοφρένειας αποτελούν το 10% του συνόλου των αυτοκτονιών, ενώ η σχιζοφρένεια είναι η συνηθέστερη διάγνωση για τους νοσηλευόμενους ασθενείς που αυτοκτονούν. 6 Λειτουργικότητα Οι ασθενείς με σχιζοφρένεια συχνά στιγματίζονται και περιθωριοποιούνται. 1 Η κοινωνικότητα και η ποιότητα ζωής τους επηρεάζονται αποφασιστικά. 1 Η Ευρωπαϊκή μελέτη Buckinghamshire αξιολόγησε μεταξύ άλλων, την έκπτωση της κοινωνικής λειτουργικότητας μια 5ετία μετά την πρώτη νοσηλεία. Από τους ασθενείς της μελέτης αυτής, το 45% παρουσίασε ελάχιστη μόνο έκπτωση, το 43% ήπια έως μέτρια ενώ ένα 12% εμφάνισε σοβαρή έκπτωση της κοινωνικής λειτουργικότητας. Αναφορικά με την ικανότητα τους για απασχόληση, το 24% ήταν ήπια έως μέτρια επηρεασμένοι και ένα 16% σημαντικά επηρεασμένοι. Οι μισοί σχεδόν ασθενείς παρουσίαζαν ήπια έως μέτρια διαταραχή στις κοινωνικές δεξιότητες και στις δραστηριότητες κατά τον ελεύθερο χρόνο τους, ενώ το 15% παρουσίαζε σοβαρές διαταραχές. Τέλος, όσον αφορά τις σχέσεις με την οικογένεια τους, υπήρχαν προβλήματα ήπιου έως μετρίου βαθμού για το 36% των ασθενών και σοβαρού βαθμού προβλήματα για το 14%. 7 Μια άλλη μελέτη που εκτίμησε την ατομική επιβάρυνση της νόσου στους ίδιους τους ασθενείς σε 5 Ευρωπαϊκές πόλεις, κατέληξε στα παρακάτω συμπεράσματα: Παρά τη συνεχιζόμενη θεραπεία, οι περισσότεροι ασθενείς εξακολουθούσαν να έχουν υπολειμματικά συμπτώματα. 8 Τα 2/3 των ασθενών που έλαβαν μέρος σε αυτή τη μελέτη ήταν άγαμοι και μόνο το 17% ήταν παντρεμένοι. έγγαμοι (%) απασχολούμενοι (%) Ασθενείς με σχιζοφρένεια Γενικός πληθυσμός 10% - 24% 21% - 55% 5% - 23% 84% - 93% Επίσης, μόνο το 17% εργαζόταν ή ήταν φοιτητές ενώ το 79% δεν είχε κανενός είδους απασχόληση. Ενώ τα ποσοστά απασχόλησης στο γενικό πληθυσμό των συγκεκριμένων πόλεων κυμαίνονταν μεταξύ 84-93%, τα αντίστοιχα ποσοστά απασχόλησης των ασθενών με σχιζοφρένεια κυμαίνονται από 5% έως το πολύ 23%. 8 Το χαμηλό επίπεδο ποιότητας ζωής των ασθενών σχετίζονταν με άγχος, κατάθλιψη, ύπαρξη ψυχωτικών συμπτωμάτων, πρόσφατες νοσηλείες, κατάχρηση αλκοόλ, έλλειψη φίλων και συχνής επικοινωνίας με την οικογένεια, ανεργία και ελάχιστες καθημερινές δραστηριότητες. 8 Οι ασθενείς με σχιζοφρένεια συχνά υποφέρουν από σημαντική καταπόνηση και όχι σπάνια, η μακροχρόνια ανικανότητα και η προκατάληψη, μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην απασχόληση, τις διαπροσωπικές σχέσεις και την ποιότητα ζωής. 1 4

5 Η Σχιζοφρένεια είναι μια χρόνια υποτροπιάζουσα νόσος που συχνά απαιτεί νοσοκομειακή νοσηλεία Από την μελέτη DOS του WHO προέκυψε ότι σε βάθος 14ετίας ένα 18 % του δείγματος δεν είχε καμία υποτροπή και 25% δε νοσηλεύτηκε ποτέ ξανά. Ένα 33% όμως είχε ψυχωτικού τύπου συμπτώματα συνεχώς. 9,10 Σύμφωνα με τη μελέτη Buckinghamshire : 7,10-22% των ασθενών παρέμειναν ελεύθεροι υποτροπών σε βάθος 5ετίας μετά τη πρώτη νοσηλεία. - 35% είχε μερικά επεισόδια, χωρίς ψυχωτικά συμπτώματα μεταξύ των επεισοδίων. - 8% είχε 1-2 υποτροπές και υφέσεις με υπολειμματικά συμπτώματα και ψυχοπαθολογία μεταξύ των επεισοδίων. - 35% είχε υποτροπές με υπολειμματικά συμπτώματα και αυξανόμενο επηρεασμό της λειτουργικότητας (επιδείνωση) μετά από κάθε επεισόδιο. Ποιές οι συνέπειες της υποτροπής για τον ασθενή; 11 Αρνητική επίδραση στις διαπροσωπικές σχέσεις με φίλους και συγγενείς (78%) Αύξηση του κινδύνου επανανοσηλείας (61%) Μείωση του ενδεχόμενου απασχόλησης (83%) Εμπλοκή με την αστυνομία (28%) Αυτοκαταστροφική συμπεριφορά (74%) Το 93% των ασθενών που έχουν υποστεί υποτροπή δηλώνει ότι πολύ συχνά ανησυχεί μήπως υποστεί νέα υποτροπή, με έναν στους πέντε να φοβάται συνεχώς για το ενδεχόμενο πιθανής υποτροπής. Ο φόβος ήταν το πιο συνηθισμένο συναίσθημα που συνδεόταν με τον κίνδυνο μελλοντικής υποτροπής ενώ ακολουθούσαν τα συναισθήματα άγχους και στεναχώριας. 11 5

6 ENOTHTA A Κάθε υποτροπή αυξάνει το σχετικό κίνδυνο για νέα υποτροπή Η σημασία της πρόληψης των υποτροπών διερευνήθηκε σε μια μελέτη που διεξήχθη στη Φιλανδία. 12 Στη μελέτη συμμετείχαν ασθενείς που νοσηλεύθηκαν για πρώτη φορά με διάγνωση σχιζοφρένειας ή σχιζοσυναισθηματικής διαταραχής και οι οποίοι παρακολουθήθηκαν για 3.6 χρόνια μετά την πρώτη τους αυτή νοσηλεία. 12 Σχετικός κίνδυνος επανανοσηλείας Από τη μελέτη φάνηκε πως κάθε 0 υποτροπή αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο για επόμενη υποτροπή. Έτσι, ενώ ο κίνδυνος υποτροπής (για έναν ασθενή που δεν έχει υποστεί καμία υποτροπή στο παρελθόν) είναι 1,00, ο κίνδυνος νέας υποτροπής για ασθενή με τρείς προηγούμενες υποτροπές είναι σχεδόν τετραπλάσιος (4,5). Επομένως όσο συνηθέστερα κάποιος ,00 0 Σχετικός κίνδυνος επανανοσηλείας σε σχέση με τις υποτροπές που έχουν προηγηθεί 1,85 3,40 4,50 6,36 13, Αριθμός προηγούμενων υποτροπών υφίσταται υποτροπή τόσο περισσότερο επιδεινώνεται η έκβαση της νόσου του και αυξάνουν οι πιθανότητες να υποτροπιάσει εκ νέου. 12 Οι επαναλαμβανόμενες υποτροπές σχετίζονται με : Επιδείνωση των συμπτωμάτων 13 Παράταση του χρόνου για την επίτευξη ύφεσης 16 Νευρολογική Εκφύλιση 14 Υπονόμευση των προσπαθειών για επανένταξη 17 Επηρεασμό των διαπροσωπικών σχέσεων 15 Συναισθηματική αποδόμηση - Αύξηση του αυτοκτονικού ιδεασμού 18 6

7 Οι επιπτώσεις μιας υποτροπής στην οικογένεια και τους φροντιστές H ψυχολογική επιβάρυνση που υπάρχει στα άτομα που ζουν με ή φροντίζουν ασθενείς με σχιζοφρένεια είναι τεράστια. 19 Πώς επηρεάζει τη ζωή σας η υποτροπή κάποιου συγγενούς σας; 19 Το 56% φοβάται για την κατάσταση της υγείας και την ποιότητα ζωής του συγγενούς Στο 54% των φροντιστών τόσο η ψυχική όσο και η σωματική υγεία παρουσιάζει επιδείνωση Στο 26% η οικονομική κατάσταση παρουσιάζει επιδείνωση Το κόστος της σχιζοφρένειας Η σχιζοφρένεια είναι μια χρόνια νόσος που σχετίζεται με σημαντική και πολυετή κοινωνική αλλά και οικονομική επιβάρυνση, όχι μόνο των ασθενών αλλά και της οικογένειας, των φροντιστών και του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου. 20 Mελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί σε πολλές χώρες μετρούν την οικονομική επιβάρυνση της νόσου. 20 Στην πραγματικότητα υπολογίζουν 3 ειδών κόστη: α) το άμεσο κόστος, που αντιστοιχεί σε κατανάλωση κονδυλίων, β) το έμμεσο κόστος, που αντιστοιχεί σε πόρους που χάνονται και γ) το συναισθηματικό ή ατομικό κόστος, που περιλαμβάνει επιβαρύνσεις όπως η κατάθλιψη, η απόγνωση και η αβεβαιότητα. Το συναισθηματικό κόστος συχνά δεν υπολογίζεται καθώς είναι δύσκολο να εκτιμηθεί αριθμητικά. 20 Πίνακας 1: Άμεσο, έμμεσο και συνολικό ανά ασθενή ετήσιο κόστος της σχιζοφρένειας. Κόστος ανά ασθενή ανά έτος Χώρα Πηγή Έτος Άμεσο κόστος 1 Έμμεσο κόστος Συνολικό κόστος 2 Aυστραλία Andrews $11,074 Hall et al $131,333 Langley-Hawthorne $12,191 $21,369 $33,560 Bέλγιο De Hert et al. 1998b 1994 $12,050 Καναδάς Goeree et al $4,602 $6,710 $11,312 Δανία Lund $14,312 Γερμανία Hafner et al DM15,574 Salize and Rossler DM27,566 Iταλία Moscarelli et al $5,678 Tarricone et al ITL14,82 million ITL34,54 million ITL49,36 million Mεξικό Rascon et al $1,230 Ολλανδία Wiersma et al $17,000 Evers and Ament $12,470 Nιγηρία Suleiman et al ,6 Naira 860,2 Naira 5902,8 Naira Nορβηγία Rund and Ruud $39,000 Ισπανία Haro et al $2,243 $2,863 (Burlada) $2,423 (Barcelona) $68 (Cantabria) Σουηδία Wistecit $17,285 Ελβετία Fischer and Barrelet $12,300 Ην. Βασίλειο Davies and Drummond $3,560 $15,300 $18,860 Kavanagh et al /93 $17,421 Guest and Cookson ,599 11,401 23,000 Ην. Πολιτείες Muller and Caton $13,700 Αμερικής Rice and Miller $6,918 $6,097 $13,015 Hu et al $31,890 Martin and Miller $2, Health care costs only. 2. Total of direct health care and non-health care costs and indirect costs. 3. Incidence-based study, costs averaged per annum over expected life span. 4. Without costs for day care and drugs. 5. Costs of comprehensive community-based mental health care. 6. For the third year of treatment. 7. For newly diagnosed patients. 8. Three-year Medicald cohort study. 7

8 ENOTHTA A Το άμεσο κόστος περιλαμβάνει δαπάνες για νοσοκομεία και ιδιωτικές κλινικές, για ψυχιάτρους, νοσηλευτικό προσωπικό και άλλους επαγγελματίες υγείας, καθώς και τη φαρμακευτική αγωγή. 20 Το έμμεσο κόστος περιλαμβάνει τη χαμένη παραγωγικότητα λόγω νοσηρότητας και αυξημένης θνησιμότητας. Το κόστος νοσηρότητας περιλαμβάνει την απώλεια παραγωγικότητας από τους ασθενείς και τους φροντιστές τους, λόγω της ίδιας της νόσου π.χ. χαμένες ώρες εργασίας λόγω της φροντίδας των ασθενών. Το κόστος θνησιμότητας περιλαμβάνει την απώλεια μελλοντικών εισροών στο σύστημα, λόγω πρόωρων θανάτων. 20 Μια συστηματική μελέτη που έγινε από τους Knapp και συνεργάτες, με χρήση δεδομένων των βάσεων Medline, PsycINFO, EMBASE, και ΝΗS EED σταχυολόγησε όλες τις σχετικές μελέτες ανά τον κόσμο. Ο πίνακας 1 συνοψίζει το άμεσο, έμμεσο και συνολικό ετήσιο κόστος ανά ασθενή με σχιζοφρένεια στις διάφορες χώρες. 20 Το ετησίως υπολογιζόμενο κόστος της σχιζοφρένειας στις διάφορες χώρες ποικίλει σημαντικά, λόγω του διαφορετικού έτους αναφοράς, των διαφορετικών μεθοδολογιών και κυρίως λόγω των διαφορετικών συστημάτων υγείας μεταξύ των χωρών. 20 Τα ελληνικά δεδομένα είναι περιορισμένα. Το 2005 πραγματοποιήθηκε μια μελέτη με σκοπό την εκτίμηση του άμεσου ετήσιου κόστους της διαχείρισης της σχιζοφρένειας στην Ελλάδα. Δεδομένης της έλλειψης ποσοτικών στοιχείων αναφορικά με την κατανάλωση πόρων για την αντιμετώπιση της σχιζοφρένειας στη χώρα μας η συγκεκριμένη μελέτη βασίστηκε στην ποιοτική προσέγγιση μέσω των εργασιών μιας ομάδας σύγκλισης (consensus panel), στην οποία συμμετείχαν ψυχίατροι και οικονομολόγοι της υγείας. 21 Οι ειδικοί κλήθηκαν να περιγράψουν τη διαδικασία διαχείρισης της νόσου και την κατανάλωση πόρων που προκύπτει ανά επίπεδο περίθαλψης και βαθμό σοβαρότητας. Βάσει των κριτηρίων ορίστηκαν οι παρακάτω 3 κατηγορίες ασθενών, για τις οποίες υπολογίστηκε το κόστος διαχείρησης της νόσου: α) ασθενείς σε εξωνοσοκομειακή περίθαλψη, β) ασθενείς σε ανοιχτή περίθαλψη με χρήση νοσοκομειακής περίθαλψης και γ) ασθενείς σε παρατεταμένη περίθαλψη - φροντίδα. Το ετήσιο κόστος θεραπείας εκτιμήθηκε σε ( ) ανά ασθενή της πρώτης κατηγορίας, σε ( ) ανά ασθενή της δεύτερης κατηγορίας και ( ) ανά ασθενή της τρίτης κατηγορίας. Το κόστος του νοσήματος αυξανόταν με τη σοβαρότητα της νόσου και τη χρήση νοσοκομειακής περίθαλψης που σχετιζόταν με υποτροπές και επιδείνωση των συμπτωμάτων. 21 Πιο συγκεκριμένα φαρμακευτική και νοσοκομειακή περίθαλψη αποτελούν σημαντικούς συντελεστές κόστους σε όλες τις κατηγορίες ασθενών. Παρά το γεγονός ότι το κόστος της φαρμακευτικής αγωγής αυξάνεται κατά κατηγορία, η κατά μέσο όρο συμβολή της φαρμακευτικής περίθαλψης στο συνολικό κόστος διαχείρισης της νόσου μειώνεται από το 40% στην κατηγορία Α σε 19% στην κατηγορία Γ, καθώς αυξάνεται η κατά μέσο όρο συμβολή της περίθαλψης σε νοσοκομείο ή σε εναλλακτικές δομές (από το 37% στην κατηγορία Α σε 71% στην κατηγορία Γ). 21 % συνολικού κόστους Πίνακας 2: Τα επιμέρους συνθετικά του μέσου συνολικού κόστους κατά κατηγορία ασθενών Α κατηγορία ασθενών Ανοικτή περίθαλψη Β κατηγορία ασθενών Νοσοκομειακή περίθαλψη Φαρμακευτική περίθαλψη Γ κατηγορία ασθενών Εργαστηριακές εξετάσεις Εναλλακτικές δομές 8

9 Πόσο κοστίζει η υποτροπή στο σύστημα υγείας; Τόσο ασθενείς πρώτου επεισοδίου όσο και ασθενείς που υφίστανται υποτροπή χαρακτηρίζονται από την παρουσία οξέων ψυχωσικών συμπτωμάτων που απαιτούν νοσηλεία. 20 Η εισαγωγή στο νοσοκομείο για νοσηλεία είναι η μεγαλύτερη και η σημαντικότερη συνιστώσα του άμεσου κόστους θεραπευτικής αντιμετώπισης της σχιζοφρένειας. Το ποσοστό του κόστους νοσηλείας σε σχέση με το συνολικό άμεσο κόστος διαφέρει από χώρα σε χώρα. Από τη μετανάλυση των Knapp και συνεργατών φαίνεται ότι σε κάποιες χώρες όπως το Βέλγιο, τη Νορβηγία και τη Σουηδία το κόστος νοσηλείας ανέρχεται μέχρι και στο 90% του συνολικού άμεσου κόστους περίθαλψης των ασθενών με σχιζοφρένεια, ενώ στη Μεγάλη Βρετανία και τις ΗΠΑ υπολογίστηκε να προσεγγίζει το 70%. 20 Κόστος νοσηλείας Από μια άλλη μελέτη που διεξήχθη στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2004 από τους Almond και συνεργάτες και περιελάμβανε ασθενείς ηλικίας ετών, με διάγνωση σχιζοφρένειας, χωρίς άλλη συνυπάρχουσα ψύχωση φάνηκε επίσης ότι η υποτροπή ήταν ένας σημαντικός παράγοντας υψηλού κόστους νοσηλείας: Το 63% των ασθενών που υφίσταντο υποτροπή έχρηζαν νοσηλείας σε νοσοκομείο, ενώ το 79% του κόστους της υποτροπής αφορούσε το κόστος του ενδονοσοκομειακού ασθενούς. 22 Η φροντίδα ενός ασθενούς με σχιζοφρένεια για 6 μήνες υπολογιζόταν σε λίρες εφόσον δεν είχε υποστεί υποτροπή ενώ εκτοξευ- 16,000 SOHO: Αποτελέσματα 3 ετών όταν στο ποσό των λιρών σε περίπτωση υποτροπής ,055 Από τη μελέτη SOHO διάρκειας 3 ετών που πραγματοποιήθηκε σε 12, Ευρωπαϊκές χώρες, περιλαμβανομένης της Ελλάδας προέκυψαν τα ακόλουθα: - Από τους ασθενείς που περιελήφθησαν στη συγκεκριμένη ανάλυση υποτροπίασαν στην 3ετία (42,3%). - Το μέσο υπολογιζόμενο κόστος για όσους υποτροπίασαν ήταν λίρες όταν το αντίστοιχο κόστος για εκείνους που δεν είχαν καμία υποτροπή ήταν λίρες. Το μεγαλύτερο ποσοστό της διαφοράς οφειλόταν στο κόστος νοσηλείας. 23 Χώρα Πηγή Έτος Κόστος νοσηλείας ως ποσοστό του άμεσου κόστους Aυστραλία Langley-Hawthorne Bέλγιο De Hert et al. 1998b ,6 Καναδάς Goeree et al Γαλλία Rouillon et al Γερμανία Hafner et al /80 80 Salize and Rossler /95 38 Ουγγαρία Rupp et al NA 62 Iταλία Moscarelli et al Tarricone et al ,5 Ολλανδία Evers and Ament Noρβηγία Rund and Ruud Ισπανία Haro et al (Cantabria) 31 (Barcelona) 49 (Burtada) Σουηδία Jonsson and Walinder Ην. Βασίλειο Davies and Drummond /91 74 Kavanagh et al Guest and Cookson Ην. Πολιτείες 68 Rice and Miller Αμερικής Note: NA = not applicable. 1. Incidence-based study. 2. The figure relates to inpatient care for therapy refractory patients only. 8,000 4, ,417 Κόστος ασθενούς χωρίς υποτροπή Κόστος ασθενούς με τουλάχιστον 1 υποτροπή Παρότι το κόστος αντιμετώπισης της σχιζοφρένειας ποικίλει ανά χώρα, η νοσηλεία είναι η πιο μεγάλη συνιστώσα του συνολικού άμεσου κόστους της σχιζοφρένειας και οι οικονομικές επιπτώσεις των επαναλαμβανόμενων υποτροπών είναι σημαντικές. 20,21,22,23 9

10 ENOTHTA A Κόστος φαρμάκου 20 Χώρα Πηγή Έτος Κόστος φαρμάκου ως ποσοστό του συνολικού άμεσου κόστους Bέλγιο De Hert et al. 1998b ,4 Καναδάς Goeree et al ,7 Γαλλία Rouillon et al ,6 Γερμανία Salize and Rossler /95 5,8 Kissling et al ,5 Ουγγαρία Rupp et al NA 9,0 Iταλία Tarricone et al ,0 Ολλανδία Evers and Ament ,1 Νιγηρία Suleiman et al ,8 Ισπανία Haro et al ,3 (Burtada) 11,8 (Barcelona) 13,0 (Cantabria) Σουηδία Lindstrom ,0 Ην. Βασίλειο Davies and Drummond /91 5,0 Ην. Πολιτείες Αμερικής Knapp /93 4,0 Guest and Cookson ,0 Rice and Miller ,3 Note: NA = not applicable. 1. Includes doctors fees. 2. Includes both inpatient and outpatient medication costs. Κόστος του φαρμάκου Πολλές φορές οι περικοπές στις φαρμακευτικές δαπάνες φαίνεται να είναι ένας τρόπος άμεσης εξοικονόμησης πόρων. Ωστόσο, μια πιο λεπτομερής προσέγγιση αναδεικνύει ότι παρότι η φαρμακευτική αντιμετώπιση είναι η σημαντικότερη παρέμβαση στη σχιζοφρένεια, αποτελεί πολύ μικρό μόνο μέρος του συνολικού κόστους περίθαλψης ενός ψυχικά ασθενούς ενώ το μεγαλύτερο κόστος αφορά τις δαπάνες νοσηλείας από υποτροπές. 20 Έτσι, συχνά φαρμακευτικές θεραπείες με υψηλότερη τιμή μπορεί τελικά να κοστίζουν συνολικά λιγότερο στην κοινωνία εάν η αποτελεσματικότητα τους συνεπάγεται λιγότερες υποτροπές, λιγότερες νοσηλείες και συντομότερη έξοδο των ασθενών από το νοσοκομείο. 20 Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων το κόστος φαρμάκου κυμαίνεται από μόλις 1.1 έως και το πολύ 9% του συνολικού άμεσου κόστους περίθαλψης των σχιζοφρενών. 20 Βεβαίως είναι ένα διαφορετικό θέμα να αναδεικνύεις ότι οι επαναλαμβανόμενες υποτροπές συμβάλλουν αποφασιστικά στην αύξηση του κόστους περίθαλψης και άλλο θέμα να προλαμβάνεις αποτελεσματικά τις υποτροπές. 10

11 ENOTHTA B Η λήψη της φαρμακευτικής αγωγής και η συμμόρφωση σε αυτή είναι σήμερα το κλειδί της πρόληψης υποτροπών Μια συλλογή μελετών εξέτασε τι συμβαίνει όταν ασθενείς με σχιζοφρένεια που βρίσκονται υπό αγωγή και σε ύφεση, διακόψουν την αγωγή τους σε σύγκριση με τους ασθενείς που εξακολουθούν να την λαμβάνουν για διάστημα 2 ετών. 24,25 Σύμφωνα με τη μελέτη, ανεξάρτητα από το πόσο καιρό είναι οι ασθενείς σε ύφεση, εάν διακοπεί η αγωγή τους σε βάθος ενός έτους η πιθανότητα υποτροπής κυμαίνεται στο 65-70% ενώ στη διάρκεια 2 ετών από τη διακοπή της αγωγής η πιθανότητα υποτροπής εκτοξεύεται στο 80-90%. 24,25 %πιθανότητα να παραμείνει ελεύθερος υποτροπής Πιθανότητα παραμονής χωρίς υποτροπή στην ομάδα που συνέχισε την φαρμακευτική αγωγή σε σύγκριση με την ομάδα ασθενών που την διέκοψε 24, Μήνες παρακολούθησης Ομάδα ασθενών που συνέχισε την αγωγή Ομάδα ασθενών που διέκοψε την αγωγή Αν και δεν θα υποτροπιάσουν όλοι οι ασθενείς μετά τη διακοπή αγωγής, δυστυχώς δεν είναι δυνατό να προβλεφθεί ποιοι θα είναι οι ασθενείς που θα υποστούν υποτροπή. 24,25 5 φορές υψηλότερος κίνδυνος για πρώτη και δεύτερη υποτροπή των ασθενών που δεν λαμβάνουν την αγωγή τους ,89 4,57 Σχετικός Κίνδυνος η υποτροπή 2 η υποτροπή Σε παρόμοια συμπεράσματα κατέληξαν επίσης ο Robinson με τους συνεργάτες του. Σύμφωνα με την μελέτη αυτή η διακοπή της αντιψυχωτικής αγωγής αυξάνει τον κίνδυνο υποτροπής κατά περίπου 5 φορές για τους ασθενείς εκείνους 1ης ή 2ης υποτροπής. 26 Χωρίς θεραπεία συντήρησης, 60-70% των ασθενών θα υποτροπιάσουν εντός 1ος έτους και σχεδόν 90% θα υποτροπιάσει σε διάστημα 2 ετών 2 (The APA Guidelines for the Treatment of Schizophrenia 2004) 11

12 ENOTHTA B Εφόσον η διακοπή της φαρμακευτικής αγωγής είναι ο ισχυρότερος προβλεπτικός παράγοντας μελλοντικής υποτροπής στη σχιζοφρένεια είναι προφανές ότι η φαρμακευτική θεραπεία συντήρησης για όλους τους ασθενείς με σχιζοφρένεια θα πρέπει να αποτελεί την ενδεδειγμένη πρακτική. 24 Αλλά γιατί οι ασθενείς διακόπτουν την αγωγή τους & δεν συμμορφώνονται ικανοποιητικά σε αυτή; Αιτίες για τη διακοπή της αγωγής Αιτίες για τη διακοπή της αγωγής 100% 80% 60% 40% 20% 0% 36% Πτωχή ανταπόκριση ή επιδείνωση συμπτωμάτων για n=315 ασθενείς από τους 866 που συνολικά διέκοψαν την αγωγή 12% Πτωχή ανεκτικότητα για n=106 ασθενείς από τους 866 που συνολικά διέκοψαν την αγωγή % Ασθενών % Οποιαδήποτε Αιτία 24% Έλλειψη Αποτελεσματικότητας 15% Έλλειψη Ανεκτικότητας 30% Απόφαση Ασθενούς Μια μετανάλυση, τεσσάρων τυχαιοποιημένων διπλών τυφλών κλινικών μελετών, διάρκειας εβδομάδων, στην οποία έλαβαν μέρος n=1.627 ασθενείς με σχιζοφρένεια και συναφείς ψυχώσεις, έδειξε ότι ο κυριότερος λόγος διακοπής αγωγής ήταν η έλλειψη αποτελεσματικότητας. 27 Σε παρόμοια συμπεράσματα κατέληξαν και οι ερευνητές της μελέτης Catie, που περιελάμβανε ασθενείς. Από τη μελέτη αυτή φάνηκε ότι η έλλειψη αποτελεσματικότητας είναι ο πιο σημαντικός παράγοντας διακοπής της φαρμακευτικής αγωγής, αφού ευθυνόταν για το 24% των διακοπών ενώ η ασφάλεια - ανεκτικότητα ευθυνόταν μόλις για το 15% των διακοπών. 28 Από μελέτες προκύπτει λοιπόν ότι η αποτελεσματικότητα της αγωγής είναι η σημαντικότερη αιτία για τη συμμόρφωση των ασθενών. 27,28 Επομένως φάρμακα που ξεχωρίζουν για την αποτελεσματικότητα τους, θα αυξάνουν τη συμμόρφωση, θα μειώνουν τις υποτροπές και θα ελαχιστοποιούν το κόστος και τις συνέπειες τους 12

13 ENOTHTA Γ Θεραπευτικές επιλογές στη Σχιζοφρένεια Είναι όλα τα αντιψυχωτικά όμοια; Όλα τα αντιψυχωτικά όχι απλώς δεν είναι ίδια μεταξύ τους αλλά έχουν σημαντικές διαφορές. Αυτές καταρχήν αφορούν στη φαρμακοδυναμική τους, τον τρόπο δηλαδή με τον οποίον συνδέονται με τους διάφορους υποδοχείς του εγκεφάλου και αλληλεπιδρούν με αυτούς για να εμφανίζουν το θεραπευτικό προφίλ ή τις ανεπιθύμητες ενέργειες. Τα κλασσικά ή τυπικά ή πρώτης γενιάς αντιψυχωτικά για παράδειγμα πιστεύεται ότι συνδέονται και αποκλείουν κυρίως τους ντοπαμινεργικούς D2 υποδοχείς με αποτέλεσμα να έχουν δράση μόνο στα θετικά συμπτώματα της σχιζοφρένειας ενώ δεν ελέγχουν τα αρνητικά ή τα καταθλιπτικά συμπτώματα της νόσου, αντίθετα μπορεί να έχουν ακόμα και αρνητική επίδραση στις γνωστικές λειτουργίες. Αδυνατούν επομένως να καλύψουν και να ελέγξουν αποτελεσματικά το σύνολο των συμπτωμάτων της νόσου. 29,30,31,32 Υψηλή συγγένεια σύνδεσης με τους υποδοχείς D 2 στη μελανοραβδωτή (Α9) ντοπαμινεργική οδό πιστεύεται ότι σχετίζεται με την εμφάνιση εξωπυραμιδικών και όψιμης δυσκινησίας, ενώ υψηλή συγγένεια σύνδεσης με τους υποδοχείς D 2 της υποθαλάμο-υποφυσιακής οδού σχετίζεται με την εμφάνιση υπερπρολακτιναιμίας. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες αυτές περιορίζουν τη χρήση των κλασσικών αντιψυχωτικών. 33 H έρευνα προτείνει ότι η θεραπευτική δυνατότητα (αποτελεσματικότητα και ασφάλεια) των αντιψυχωτικών ουσιών είναι δυνατόν να σχετίζεται με το λόγο (πηλίκο) της χημικής συγγένειας σύνδεσης για διάφορα ζεύγη υποδοχέων και ειδικότερα με τους 5-ΗΤ 2 : D 2 και D 4 : D 2 λόγους. 29,30,31,32 Έχει αναφερθεί ότι η υψηλή χημική συγγένεια για τους 5-ΗΤ 2Α υποδοχείς σε σχέση με αυτή για τους D 2 υποδοχείς είναι δυνατόν να σχετίζεται με το χαμηλό δυναμικό πρόκλησης εξωπυραμιδικών συμπτωμάτων (EPS) και την αυξημένη αποτελεσματικότητα των άτυπων αντιψυχωτικών. 30 Η σχετική επίσης συγγένεια μιας ουσίας για τους ντοπαμινεργικούς D 2 και D 4 υποδοχείς, με μεγαλύτερη την συγγένεια για τους D 4 υποδοχείς έχει προταθεί σαν ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των άτυπων αντιψυχωτικών. 31 Πιο Ισχυρή Μεσομεταιχμιακή έναντι Μελαινοραβδωτής Δράση των ατύπων Τα ντοπαμινεργικά κύτταρα του μελαινοραβδωτού συστήματος, θεωρείται ότι μεσολαβούν στην πρόκληση εξωπυραμιδικών κινητικών διαταραχών, ενώ οι επιδράσεις στο μεσομεταιχμιακό σύστημα συνδέονται με την αντιψυχωτική δράση των διαφόρων ουσιών. 33 Η χρόνια χορήγηση των τυπικών αντιψυχωτικών ουσιών μειώνει τον αριθμό των αυτόματα δραστηριοποιούμενων νευρώνων σε αμφότερες τις Α9 και Α10 ντοπαμινεργικές οδούς, ενώ η χρόνια χορήγηση του άτυπου αντιψυχωτικού κλοζαπίνη, έχει σαν αποτέλεσμα μειωμένο αριθμό αυτόματα δραστηριοποιούμενων νευρώνων στην περιοχή Α10, όχι όμως και την Α9. 33 Συμπερασματικά τα κλινικά χαρακτηριστικά των άτυπων αντιψυχωτικών ουσιών σε σύγκριση με τα κλασσικά που απορρέουν από τον ιδιαίτερο τρόπο σύνδεσης τους με τους υποδοχείς περιλαμβάνουν: - Αποτελεσματικότητα στα θετικά συμπτώματα αλλά και στα αρνητικά, τα καταθλιπτικά και τα γνωστικά ελλείμματα που σχετίζονται με την σχιζοφρένεια. - Μειωμένη επίπτωση οξέων εξωπυραμιδικών και όψιμης δυσκινησίας - Μειωμένη δυνατότητα για αύξηση των επιπέδων προλακτίνης. 13

14 ENOTHTA Γ Κλινική αποτελεσματικότητα αντιψυχωτικών - Πέρα από τις διαφορές στη φαρμακοδυναμική οι φαρμακευτικοί παράγοντες ελέγχονται και αξιολογούνται αναφορικά με την κλινική τους αποτελεσματικότητα. Αυτή η αξιολόγηση γίνεται με διάφορες κατηγορίες μελετών κάθε μία από τις οποίες έχει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της αλλά συνολικά μας βοηθούν να έχουμε μια αρκετά καλή εκτίμηση του τι συμβαίνει από πλευράς κλινικής αποτελεσματικότητας ώστε να μπορούμε να επιλέξουμε το καταλληλότερο κάθε φορά αντιψυχωτικό παράγοντα προσφέροντας μέγιστο όφελος στο ασθενή αλλά και εξοικονόμηση πόρων. Βασικές κατηγορίες δεδομένων Τυχαιοποιημένης κατανομής, διπλές τυφλές μελέτες Συγκρίνουν την αποτελεσματικότητα-δραστικότητα (μέσα σε ένα ελεγχόμενο περιβάλλον) και δεν εκτιμούν την συνολική αποτελεσματικότητα (σε συνθήκες καθημερινής κλινικής πράξης) Τι προσφέρουν αυτές οι μελέτες: Στατιστικά σημαντικά αποτελέσματα Πραγματική τυχαιοποιημένη κατανομή Ελάχιστες μεροληψίες και διαφοροποιήσεις Περιορισμοί Μέτριοι αριθμοί ασθενών Μέτρια διάρκεια Υψηλά ποσοστά απομάκρυνσης ασθενών από την μελέτη Πληθυσμός και συμμόρφωση στο πλαίσιο κλινικής μελέτης και όχι στο πλαίσιο καθημερινής πρακτικής Εκβάσεις κυρίως εστιαζόμενες σε συμπτώματα Μελέτες παρατήρησης Δίνουν έμφαση στην συνολική αποτελεσματικότητα Σε αντίθεση με τις κλινικές μελέτες, οι μελέτες παρατήρησης περιλαμβάνουν Μεγάλο αριθμό ασθενών Μεγαλύτερη διάρκεια Χαμηλότερα ποσοστά απομάκρυνσης από τη μελέτη Ασθενείς καθημερινής κλινικής πράξης - η συμμόρφωση όχι κρίσιμη Οι εκβάσεις περιλαμβάνουν κόστος, συμμόρφωση και χρήση πόρων Περιορισμοί Η αληθινή τυχαιοποιημένη κατανομή είναι αδύνατη Μετα-αναλύσεις Στατιστική τεχνική που εξετάζει ένα συνδυασμό δεδομένων από ανεξάρτητες μελέτες. Συνήθως χρησιμοποιείται για να εξετάσει την κλινική αποτελεσματικότητα διαφόρων ιατρικών παρεμβάσεων συνδυάζοντας στοιχεία από μία ή περισσότερες κλινικές μελέτες. Τι προσφέρουν αυτές οι μελέτες: Εξασφαλίζουν ακριβή εκτίμηση του θεραπευτικού αποτελέσματος μελετών που περιελήφθησαν. Η εγκυρότητα εξαρτάται από την ποιότητα της συστηματικής επισκόπησης στην οποία βασίζεται. Φροντίδα επαρκούς κάλυψης όλων των σχετικών μελετών που είναι διαθέσιμες, διερεύνηση πιθανής ετερογένειας και της ισχύος των κυρίων ευρημάτων χρησιμοποιώντας αναλύσεις ευαισθησίας. 14

15 Τυχαιοποιημένες διπλές τυφλές μελέτες Σύγκριση Zyprexa με τα πιο συνηθισμένα αντιψυχωτικά 34,35,36,37 Το Zyprexa συγκρίθηκε σε διπλά τυφλές, τυχαιοποιημένης κατανομής μελέτες με τα πιο γνωστά αντιψυχωτικά: τη ρισπεριδόνη, την αλοπεριδόλη, τη ζιπρασιδόνη, και την κουετιαπίνη. % ποσοστό ασθενών που διατήρησαν την ανταπόκριση τους αρθριστικά *p=0,001 Ρισπεριδόνη 4-12 mg/ημέρα Zyprexa mg/ημέρα Χρόνος διατήρησης της ανταπόκρισης (Ημέρες) 87,9%* 67,7% Ως ανταπόκριση οριζόταν η κατά τουλάχιστον 20% βελτίωση στη συνολική βαθμολογία της κλίμακας PANSS την 8η εβδομάδα. Ως υποτροπή οριζόταν η κατά τουλάχιστον 20% επιδέινωση στη συνολική βαθμολογία της κλίμακας PANSS και CGI >/ 3 μετά από 8 εβδομάδες αγωγής. % ποσοστό διατήρησης της ανταπόκρισης Zyprexa vs ρισπεριδόνης 34 Zyprexa vs ζιπρασιδόνης 37 Zyprexa mg/ημέρα Ζιπρασιδόνη mg/ημέρα 81,6% 62,8% 50 p=0, Χρόνος διατήρησης της ανταπόκρισης (Ημέρες) Ως ανταπόκριση οριζόταν η κατά τουλάχιστον 30 %βελτίωση στη συνολική βαθμολογία της κλίμακας PANSS την 8η εβδομάδα. Ως αποτυχία διατήρησης της ανταπόκρισης οριζόταν η κατά τουλάχιστον 20% επιδείνωση της συνολικής βαθμολογίας της κλίμακας PANSS και CGI 3 μετά από 8 εβδομάδες αγωγής. % ποσοστό ασθενών που διατήρησαν την ανταπόκριση τους αρθριστικά Zyprexa mg/ημέρα Αλοπεριδόλη 5-20 mg/ημέρα *p=0, Χρόνος διατήρησης της ανταπόκρισης (Ημέρες) 80,3%* 72,0% Χρόνος διατήρησης της ανταπόκρισης = χρόνος διατήρησης επαρκώς ελαττωμένου επιπέδου ψυχοπαθολογίας, τέτοιου ώστε να μην απαιτείται νοσοκομειακή νοσηλεία. % ποσοστό διατήρησης της ανταπόκρισης Zyprexa vs αλοπεριδόλης 35 Zyprexa vs κουετιαπίνης 36 Zyprexa mg/ημέρα Κουετιαπίνη mg/ημέρα 87,2% 30,8% 50 p<0, Χρόνος διατήρησης της ανταπόκρισης (Ημέρες) Ως ανταπόκριση οριζόταν η κατά τουλάχιστον 20% βελτίωση στη συνολική βαθμολογία της κλίμακας PANSS την 8η εβδομάδα. Ως αποτυχία διατήρησης της ανταπόκρισης οριζόταν η κατά τουλάχιστον 20% επιδείνωση της συνολικής βαθμολογίας της κλίμακας PANSS και CGI 3 μετά την αρχική ανταπόκριση. Περισσότεροι ασθενείς υπό Zyprexa διατήρησαν την κλινική τους ανταπόκριση σε βάθος χρόνου. Το Zyprexa υπερέχει στην πρόληψη των υποτροπών. 15

16 ENOTHTA Γ Μελέτες παρατήρησης - νατουραλιστικές μελέτες 1. US -SCAP Η US-SCAP (US-Schizophrenia Care and Assessment Program), μεγάλη προοπτική μη παρεμβατική μελέτη παρατήρησης για τη σχιζοφρένεια που περιελάμβανε ασθενείς και είχε διάρκεια 3 έτη πραγματοποιήθηκε στις Ηνωμένες πολιτείες μεταξύ 1997 και Η πλειοψηφία των ασθενών (2175 /2327) ήταν περιπατητικοί ασθενείς. Κατά την ένταξη τους στη μελέτη οι ασθενείς άρχισαν αγωγή με από του στόματος άτυπο (κλοζαπίνη, ολανζαπίνη, ρισπεριδόνη, κουετιαπίνη ή ζιπρασιδόνη) ή από του στόματος τυπικό και συγκρίθηκαν μεταξύ τους όσον αφορά το χρόνο μέχρι τη διακοπή αγωγής, ένα χρόνο μετά την έναρξη της αγωγής. 38 Από την μελέτη προέκυψε ότι ο μέσος χρόνος μέχρι τη διακοπή της αγωγής από οποιαδήποτε αιτία ήταν μεγαλύτερος για τα άτυπα (256,3 ημέρες) σε σύγκριση με τα τυπικά (197,2 ημέρες p<0.01). Μεταξύ των ατύπων, μόνο το Zyprexa και η κλοζαπίνη και σε μικρότερο βαθμό η ρισπεριδόνη είχαν στατιστικά σημαντικά μεγαλύτερο χρόνο έως τη διακοπή αγωγής από οποιαδήποτε αιτία, σε σύγκριση με τα τυπικά. 38 Μέσος χρόνος έως τη διακοπή αγωγής από οποιαδήποτε αιτία 38 Ρυθμοί επιβίωσης: χρόνος έως τη διακοπή αγωγής 38 Μέσος χρόνος έως την διακοπή σε ημέρες , ,6 232,2 215,5 218,1 213,5 208,7 179,2 187,5 CLZ OLZ RIS QUE ZIP PER HAL+AC High Medium Low Ποσοστό ασθενών που παραμένουν στην αγωγή 1 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0 Κλοζαπίνη Ολανζαπίνη Ρισπεριδόνη Κουετιαπίνη Τυπικά Ζιπρασιδόνη Χρόνος σε ημέρες CLZ = Κλοζαπίνη ΟLZ = Ολανζαπίνη RIS = Ρισπεριδόνη QUE = Κουετιαπίνη ZIP = Ζιπρασιδόνη PER = Περφαιναζίνη HAL+AC = Αλοπεριδόλη+Αντιχολινεργικό Ηigh = Υψηλής ισχύος τυπικά Medium = Mέτριας ισχύος τυπικά Low = Xαμηλής ισχύος τυπικά Με το Zyprexa οι ασθενείς παραμένουν περισσότερο χρόνο στην αντιψυχωτική θεραπεία 38 16

17 2. Μελέτη SOHO (Schizophrenia Outpatient Health Outcomes) 39,40 - Η μελέτη Soho είναι μια διεθνής προοπτική μη παρεμβατική μελέτη παρατήρησης, διάρκειας 3 ετών που διεξήχθη σε 10 Ευρωπαϊκές χώρες (Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία, Δανία, Γαλλία, Ελλάδα, Ιρλανδία, Ολλανδία, Πορτογαλία & Ηνωμένο Βασίλειο) περιπατητικοί ασθενείς εισήλθαν στη μελέτη μετά την έναρξη αγωγής ή την αλλαγή αγωγής σε συνθήκες εξωτερικού ιατρείου. - Οι ασθενείς κατανεμήθηκαν σε δύο ομάδες. Στην ομάδα ασθενών που άρχισαν αγωγή με Zyprexa ή άλλαξαν την αγωγή τους σε Zyprexa και στην ομάδα ασθενών που άρχισαν αγωγή με άλλο αντιψυχωτικό ή άλλαξαν αγωγή σε αυτό. - Οι ασθενείς εκτιμήθηκαν κατά την εισαγωγή τους στη μελέτη και στους 3, 6, 12, 18, 24, 30, 36 μήνες. Μελέτη SOHO: Ποσοστό ασθενών υπό μονοθεραπειία που συνεχίζουν τη φαρμακευτική αγωγή, 2 χρόνια μετά την αρχική εκτίμηση % ασθενών σε θεραπεία % 77% 67% 51% 54% 56% 65% 0 CLZ (n=255) * P < 0,05 έναντι τυπικών OLZ (n=3701) RIS (n=1362) QUE (n=545) ΑΜΙ (n=207) Από του στόματος τυπικά (n=499) Depot τυπικά (n=346) CLZ = Κλοζαπίνη, ΟLZ = Ολανζαπίνη, RIS = Ρισπεριδόνη, QUE = Κουετιαπίνη, AMI = Αμισουλπρίδη Με το Ζyprexa περισσότεροι ασθενείς παραμένουν στην αγωγή στα 2 και στα 3 έτη μετά την αρχική εκτίμηση 39,40 17

18 ENOTHTA Γ Η θεραπεία με Ζyprexa σχετίστηκε με χαμηλότερο κίνδυνο υποτροπής σε σύγκριση με την κουετιαπίνη, τη ρισπεριδόνη και τα τυπικά αντιψυχωτικά 41,42 Σχετικός κίνδυνος υποτροπής μιας αγωγής σε σύγκριση με το Zyprexa, στους 36 μήνες 42 προς όφελος του ανταγωνιστή προς όφελος της ολανζαπίνης >1 Aντιψυχωτικά RR (95%CI) 1.28 (1.07,1.53) Ρισπεριδόνη RR (95%CI) 1.30 (1.09,1.54) Κουετιαπίνη RR (95%CI) 2.15 (1.71,2.70) Από του στόματος τυπικά RR (95%CI) 1.66 (1.32,2.08) Τυπικά Depot RR (95%CI) 1.66 (1.32,2.08) Κλοζαπίνη RR (95%CI) 1.09 (0.78,1.53) Aμισουλπρίδη RR (95%CI) 1.38 (1.00,1.90) 0 0,2 0,4 0,6 0,8 1,2 1,4 1,6 1,8 2,00 Σχετικός κίνδυνος Οι τιμές είναι σχετικοί κίνδυνοι που προήλθαν από το πρότυπο των αναλογικών κινδύνων του Cox. Σχετικός κίνδυνος <1 υποδηλώνει μικρότερο κίνδυνο υποτροπής. Συμπερασματικά από τη μελέτη SOHO φάνηκε ότι το Zyprexa συνδέεται με χαμηλότερα ποσοστά διακοπής αγωγής, μεγαλύτερα ποσοστά επίτευξης ύφεσης και χαμηλότερα ποσοστά υποτροπής. 39,40,41,42 18

19 Μετα-αναλύσεις A) Davis Μια σημαντική μετα-ανάλυση σχετική με την αποτελεσματικότητα των τυπικών και ατύπων πραγματοποιήθηκε από τον Davis και τους συνεργάτες του. Η μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα πως όλα τα άτυπα αντιψυχωτικά δεν είναι όμοια P=2x10-8 P=4x10-7 P=2x10-12 P=2x10-9 Κάποια άτυπα (όπως το Zyprexa, η ρισπεριδόνη, η αμισουλπρίδη και η κλο- P=NS ζαπίνη) φάνηκε να είναι πιο αποτελεσματικά σε σύγκριση με τα τυπικά, ενώ άλλα (όπως η κουετιαπίνη και η αριπιπραζόλη) δεν παρουσίασαν στατιστική διαφοροποίηση στην αποτελεσματικότητα σε σύγκριση με τα τυπικά αντιψυχωτικά. 43 Μέγεθος αποτελέσματος (d) Μέγεθος αποτελέσματος των 10 δεύτερης γενιάς αντιψυχωτικών P=0.03 P=NS P=NS P=NS P=0.08 Κλοζαπίνη Αμισουλπρίδη Ρισπεριδόνη Ζyprexa Ζοτεπίνη Σερτινδόλη Αριπιπραζόλη Κουετιαπίνη Ζιπρασιδόνη Ρεμοξιπρίδη προς όφελος των ατύπων προς όφελος των τυπικών Συνολική βαθμολογία στην κλίμακα PANSS (Weighted mean difference, 95% CI) 44 B) Leucht Πρόκειται για πρόσφατη μετά-ανάλυση 78 μελετών σύγκρισης των δεύτερης γενιάς αντιψυχωτικών. Η αποτελεσματικότητα του Zyprexa (αναφορικά με την μεταβολή της συνολικής βαθμολογίας της κλίμακας PANSS) ήταν υπερέχουσα της αριπιπραζόλης, της κουετιαπίνης, της ρισπεριδόνης και της ζιπρασιδόνης vs Αμισουλπρίδη: 4 μελέτες, N=701, p=0.494 Aριπιπραζόλη: 2 μελέτες, N=794, p=0.002 Κλοζαπίνη: 7 μελέτες, N=619, p=0.327 Κουετιαπίνη: 10 μελέτες, N=1,449, p<0.001 Ρισπεριδόνη: 15 μελέτες, N=2,404, p=0.006 Ζιπρασιδόνη: 4 μελέτες, N=1,291, p< υπέρ Zyprexa υπέρ 2 ου Μετά-ανάλυση διπλά-τυφλών, συγκριτικών μελετών των 2ης γενιάς αντιψυχωτικών. Πηγές: Βιβλιοθήκη Cochrane (May 2007) και MEDLINE (Septemeber 2007). To Zyprexa είναι σημαντικά πιο αποτελεσματικό από την αριπιπραζόλη, την κουετιαπίνη, τη ζιπρασιδόνη και τη ρισπεριδόνη

20 ENOTHTA Γ Μελέτες από ανεξάρτητους φορείς 1. Eufest H Ευρωπαϊκή μελέτη για το πρώτο επεισόδιο σχιζοφρένειας (European First Episode Schizophrenia Trial - EUFEST) είναι η πρώτη ανεξάρτητη Πανευρωπαϊκή μελέτη που διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή ομάδα Έρευνας για τη σχιζοφρένεια στην Ευρώπη και το Ισραήλ (14 χώρες, 50 κέντρα), με σκοπό να συγκρίνει τη συνολική αποτελεσματικότητα μεταξύ των αντιψυχωτικών Πρώτης και Δεύτερης γενιάς. 45 Πιο συγκεκριμένα, σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν να συγκρίνει την αγωγή με αμισουλπρίδη, κουετιαπίνη, ζιπρασίδονη και ολανζαπίνη με μικρές δόσεις αλοπεριδόλης σε ένα μη επιλεγμένο δείγμα ασθενών με πρώτο επεισόδιο σχιζοφρένειας και με ελάχιστη προηγούμενη έκθεση σε αντιψυχωτικά. 45 Η μελέτη EUFEST, διάρκειας ενός έτους, ήταν ανοιχτού σχεδιασμού, ώστε να αντανακλά καλύτερα την καθημερινή κλινική πρακτική. Εντάχθηκαν 497 ασθενείς οι οποίοι τυχαιοποιημένα κατανεμήθηκαν σε αγωγή με αλοπεριδόλη 1 4 mg, αμισουλπρίδη mg, ολανζαπίνη 5 20 mg, κουετιαπίνη mg, ή ζιπρασιδόνη mg. Όλα τα αντιψυχωτικά χορηγήθηκαν εντός του ενδεδειγμένου δοσολογικού τους εύρους. Η ρισπεριδόνη και η αριπιπραζόλη δεν περιελήφθησαν στη μελέτη αυτή. 45 Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από την Ευρωπαϊκή ομάδα Έρευνας για τη σχιζοφρένεια που έλαβε χορηγίες από την Astra Zeneca, τη Pfizer και τη Sanofi Synthelabo, αλλά όχι τη Lilly και τα αποτελέσματα της δημοσιεύτηκαν το Μάρτιο του Η κύρια παράμετρος αξιολόγησης της έκβασης ήταν η παραμονή των ασθενών στην αγωγή, όπως αυτή προσδιορίζεται από το χρόνο μέχρι τη διακοπή της αντιψυχωτικής αγωγής από Ποσοστά διακοπής από οποιαδήποτε αιτία σε διάστημα 12 μηνών 45 οποιαδήποτε αιτία. 45 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Σε σύγκριση με την αλοπεριδόλη μικρότερος κίνδυνος για διακοπή από οποιαδήποτε αιτία παρατηρήθηκε στους ασθενείς υπό ολανζαπίνη, αμισουλπρίδη, ζιπρασιδόνη και κουετιαπίνη. 45 Πιο συγκεκριμένα, στο διάστημα των 12 μηνών διέκοψαν για οποιαδήποτε αιτία 63 ασθενείς υπό αλοπεριδόλη (ποσοστό κατά Kaplan-Meier 72%), 51 υπό κουετιαπίνη (53%), 31 υπό ζιπρασιδόνη (45%), 32 υπό αμισουλπρίδη (40%) και μόλις 30 υπό ολανζαπίνη (33%). 45 ποσοστό % , ,0 45,0 40, , Ola Amis Zip Quet Hal ΟLZ = Ολανζαπίνη, AMI = Αμισουλπρίδη, ΖIP = Ζιπρασιδόνη, QUE = Κουετιαπίνη, HAL = Αλοπεριδόλη Το μικρότερο ποσοστό διακοπής αγωγής εμφάνισαν οι ασθενείς υπό ολανζαπίνη

21 2. Μελέτη CΑΤΙΕ (Clinical Antipsychotic Trials of Intervention Effectiveness), Φάση Ι της μελέτης διάρκειας 18 μηνών) 28 Πρόκειται για τη μεγαλύτερη ανεξάρτητη μελέτη που σχεδιάστηκε με σκοπό να συγκρίνει την αποτελεσματικότητα των αντιψυχωτικών φαρμάκων, όπως αυτή προσμετρήθηκε με το χρόνο μέχρι τη διακοπή αγωγής. Ήταν διάρκειας 18 μηνών, διπλή τυφλή, τυχαιοποιημένης κατανομής κλινική μελέτη, η οποία χρηματοδοτήθηκε από το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας των ΗΠΑ. Η κύρια παράμετρος αποτελεσματικότητας ήταν η διακοπή αγωγής από οποιαδήποτε αιτία. Περιέλαβε σταθεροποιημένους εξωτερικούς ασθενείς με σχιζοφρένεια. 28 Από την μελέτη αυτή προέκυψε ότι η αγωγή με ολανζαπίνη σχετίζεται με: - Χαμηλότερα ποσοστά διακοπής της αγωγής από οποιαδήποτε αιτία: (64% υπό Ζyprexa 82% υπό κουετιαπίνη, 74% υπό ρισπεριδόνη, και 75% υπό περφαιναζίνη. - Το 50% των ασθενών παρέμειναν στο Zyprexa για 9 μήνες, ενώ με τις άλλες θεραπείες ο χρόνος παραμονής μειώνεται σχεδόν στο μισό. - Χαμηλότερα ποσοστά νοσηλειών με Zyprexa. (11% έναντι 20% με Κουετιαπίνη 15% με ρισπεριδόνη και 16% με περφαιναζίνη). 28 Αναλογία ασθενών ανά μήνα που παρέμειναν στην αγωγή στη διάρκεια Φάσης Ι (18μήνες) της μελέτης 28 Αναλογία Ασθενών Χρόνος παραμονής στη μελέτη (μήνες) ολανζαπίνη (n=330) περφαιναζίνη (n=257) ρισπεριδόνη (n=333) κουετιαπίνη (n=329) ζιπρασιδόνη (n=183) p<0.001 ολανζαπίνη vs κουετιαπίνης p=0.002 ολανζαπίνη vs ρισπεριδόνης % ασθενών που διέκοψαν Συνολικά 74% ολανζαπίνη 64% ρισπεριδόνη 74% περφαιναζίνη 75% ζιπρασιδόνη 79% κουετιαπίνη 82% Στους 18 μήνες, περισσότεροι ασθενείς υπό ολανζαπίνη (Zyprexa) συνεχίζουν τη θεραπεία τους. Οι συγγραφείς συμπεραίνουν ότι η ολανζαπίνη είναι η πιο αποτελεσματική αγωγή βάσει των διακοπών θεραπείας

22 ENOTHTA Γ 3. Μελέτη επεξεργασίας καταγεγραμένων δεδομένων Πρόκειται για μελέτη παρατήρησης που πραγματοποιήθηκε από τον Tiihonen και τους συνεργάτες του και χρηματοδοτήθηκε από την Κυβέρνηση της Φιλανδίας. Αφορούσε ασθενείς πρώτου επεισοδίου που είχαν νοσηλευθεί για πρώτη φορά με διάγνωση σχιζοφρένειας ή σχιζοσυναισθηματικής διαταραχής μεταξύ Ιανουαρίου 1995 και Δεκεμβρίου Η μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι: τα πρώτης και δεύτερης γενιάς αντιψυχωτικά φάρμακα διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους ως προς την αποτελεσματικότητα και τη συμμόρφωση στην αγωγή των ασθενών 1 ου επεισοδίου 12 Διακοπές αγωγής Κίνδυνος διακοπής αγωγής από οποιαδήποτε αιτία κλοζαπίνη περφαιναζίνη depot ολανζαπίνη 0.35 ρισπεριδόνη χλωροπρομαζίνη χλωρπροθιξένη θειοριδαζίνη περφαιναζίνη από του στόματος 1.00 αλοπεριδόλη από του στόματος Οι ασθενείς που ξεκίνησαν θεραπεία με ολανζαπίνη (Zyprexa), κλοζαπίνη και depot περφαιναζίνη τις πρώτες 30 ημέρες από την πρώτη τους νοσηλεία, είχαν μικρότερο κίνδυνο διακοπής από οποιαδήποτε αιτία της αρχικής τους θεραπείας

23 Επανανοσηλείες Η ολανζαπίνη (Zyprexa), η κλοζαπίνη και η depot περφαιναζίνη, σχετίζονταν με χαμηλότερο κίνδυνο επανανοσηλείας. Οι ασθενείς που ελάμβαναν τα τρία αυτά φάρμακα είχαν σαφώς μικρότερο σχετικό κίνδυνο επανανοσηλείας σε σύγκριση με τους ασθενείς υπό αλοπεριδόλη. 12 Σχετικός κίνδυνος επανανοσηλείας ανά φαρμακευτική αγωγή (πλήρως προσαρμοσμένος σχετικός κίνδυνος) depot περφαιναζίνη ολανζαπίνη κλοζαπίνη χλωρπροθιξένη θειοριδαζίνη περφαιναζίνη από του στόματος ρισπεριδόνη αλοπεριδόλη από του στόματος χλωροπρομαζίνη λεβομεπρομαζίνη όχι αντιψυχωτικά φάρμακα Όλα τα αντιψυχωτικά δεν είναι όμοια. Σε αυτό συμφωνούν μια σειρά μελετών διαφορετικού μεγέθους & σχεδιασμού. Υπάρχουν σημαντικές διαφορές όσον αφορά την κλινική αποτελεσματικότητα. Το Zyprexa υπερέχει όσον αφορά την αποτελεσματικότητα του με όποιο τρόπο κι αν αυτή προσμετρήθηκε είτε με τη διακοπή αγωγής είτε με τα ποσοστά ύφεσης, είτε με τα ποσοστά πρόληψης υποτροπών. Το Zyprexa αποτελεί την πιο αποτελεσματική επιλογή παρέχοντας στους ασθενείς σας λιγότερες διακοπές αγωγής, μικρότερο κίνδυνο υποτροπής και καλύτερη δυνατή έκβαση της νόσου. 12,26,27,28,34,35,36,37,38,39,40,41,42,43,44,45 23

24 ENOTHTA Δ Μεγιστοποιώντας τη συμμόρφωση στους ασθενείς με σχιζοφρένεια Ουσιαστική η Συναίνεση των ασθενών Η κατάλληλη ενημέρωση των ασθενών σχετικά με τη φαρμακευτική τους αγωγή είναι το κλειδί για να κερδηθεί η συναίνεση τους και η συνεργασία τους ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος υποτροπής. Παρόλα αυτά παραδοσιακά οι ψυχιατρικοί ασθενείς δεν ενημερώνονται στον ίδιο βαθμό με άλλους ασθενείς και συχνά θεωρείται πως δεν μπορούν να συμμετέχουν στις θεραπευτικές επιλογές εξ αιτίας της κατάστασης τους. Βέβαια όταν βρίσκονται σε οξεία φάση και δεν έχουν εναισθησία ή είναι διεγερτικοί, μπορεί να μην είναι σε θέση να δεχθούν πληροφόρηση και να συνεργαστούν οπότε οι θεραπευτικές αποφάσεις θα πρέπει να λαμβάνονται από τη θεραπευτική ομάδα κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο που αυτό συμβαίνει για ένα ασθενή που μεταφέρεται αναίσθητος στο νοσοκομείο και νοσηλεύεται σε μια μονάδα εντατικής. Όμως, σε ένα επόμενο στάδιο, όπου η οξεία φάση θα έχει παρέλθει και η κατάσταση θα έχει σταθεροποιηθεί, η συνεργασία μπορεί να επιτευχθεί με τον ψυχιατρικό ασθενή, όπως και με τον αναίσθητο ασθενή που ανακτά τις αισθήσεις του και μπορεί να επικοινωνήσει. Για να υπάρξει πρόληψη υποτροπών, θα πρέπει να διασφαλιστεί η λήψη αγωγής σε μακροχρόνια βάση και η επαρκής πληροφόρηση μπορεί να συμβάλει προς την κατεύθυνση αυτή. Συζητήσατε με τους ασθενείς σας θέματα που αφορούν την αγωγή τους; Oι ασθενείς ή/και οι φροντιστές τους αξιολόγησαν πόσο σημαντικός ήταν κάθε παράγοντας για την απόφαση τους να συνεχίσουν ή να διακόψουν τη θεραπεία. 46 Η αποτελεσματικότητα της αγωγής ήταν ο βασικότερος παράγοντας που αυξάνει τη συμμόρφωση των ασθενών. 46 Χαρακτηριστικό 46 Βαθμολογία από τους ασθενείς (n=27) Αποτελεσματικότητα αγωγής 1 Αυτοδιαχείριση ανεπιθύμητων ενεργειών 2 Επίγνωση 3 Θετικές προσδοκίες/στάσεις αναφορικά με την αγωγή 4/5 Υποστήριξη (επαγγελματική ή όχι) 4/5 Ανεπιθύμητες ενέργειες 6 Ενημέρωση και συμμετοχή 7 Αρνητικές προσδοκίες αναφορικά με την αγωγή 8 Αρνητικές στάσεις για την αγωγή 9 Κοινωνικές συνέπειες των ΕΠΣ 10 Οι ασθενείς δηλώνουν ότι η αποτελεσματικότητα είναι ο βασικότερος παράγοντας που αυξάνει τη συμμόρφωση τους στην αγωγή. 46 Το κλειδί για την κλινική βελτίωση και την πρόληψη των υποτροπών είναι να διασφαλιστεί η λήψη αγωγής από τους ασθενείς. 24

25 Καινοτόμες φαρμακοτεχνικές μορφές που διασφαλίζουν τη λήψη αγωγής και βελτιώνουν τη συμμόρφωση στη σχιζοφρένεια Ταχέως διασπειρόμενα δισκία στο στόμα Διασπείρονται ταχέως όταν τοποθετηθούν στη γλώσσα. 47 Διασφαλίζουν τη λήψη της ολανζαπίνης σε διεγερμένους ασθενείς. Κρύβονται ή απορρίπτονται δύσκολα. Μπορούν να διαλυθούν επίσης άμεσα σε υγρό (νερό, καφέ, χυμό & γάλα), χωρίς να αφήσουν ίζημα. 47 Ιδανικό για ασθενείς απρόθυμους να λαμβάνουν καθημερινά την αγωγή τους ή για ασθενείς με δυσκαταποσία. Τεχνολογία αποξήρανσης με ψύξη 48 Τα ταχέως διασπειρόμενα δισκία Zyprexa Velotab παρασκευάζονται με μια καινοτόμα τεχνολογία συνδυασμού ψύξης-ξήρανσης η οποία διαφέρει σημαντικά από την αντίστοιχη των κοινών δισκίων Zyprexa. Αυτή η διαδικασία παρασκευής περιλαμβάνει δύο στάδια. Στο πρώτο, η ουσία σε υγρή μορφή εγχέεται σε προκαθαρισμένου μεγέθους περιέκτες (blisters). Στο δεύτερο στάδιο, η πλήρεις ουσίας περιέκτες διέρχονται από σύστημα ψύξης-ξήρανσης για να λάβουν τα δισκία την τελική τους μορφή. Η μορφή αυτή είναι πορώδης και εξασφαλίζει την άμεση διασπορά. Τα προϊόντα που παράγονται με την τεχνολογία αυτή διασπείρονται ταχέως, σε λιγότερο από πέντε δευτερόλεπτα και έτσι διασφαλίζεται η λήψη της αγωγής. 25

26 ENOTHTA Δ Σκόνη Oλανζαπίνης και ιαλύτης για Ενέσιµο Εναιώρηµα Παρατεταµένης Αποδέσµευσης Όταν ο ασθενής με σχιζοφρένεια Έχει ιστορικό υποτροπών & επανανοσηλειών Είναι ασταθής και ευερέθιστος Δεν συμμορφώνεται με την αγωγή του Τότε αυτό που χρειάζεται είναι: Γρήγορο έλεγχο των συμπτωμάτων Μια αγωγή που τον βοηθάει να συμμορφωθεί Εξασφάλιση σταθεροποίησης ΧΑΠΙΑ ΠOΥ ΔΕΝ ΠΗΡΕ Ή ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ KATI ΔΙΑΦOΡΕΤΙΚO; Το ZypAdhera προσφέρει την αποτελεσματικότητα του Zyprexa σε φαρμακοτεχνική μορφή depot που διασφαλίζει τη λήψη της αγωγής σε ασθενείς με σχιζοφρένεια που έχουν σταθεροποιηθεί με από του στόματος Zyprexa. 49 Διατίθεται σε 3 περιεκτικότητες: 210 mg, 300 mg και 405 mg. 49 Xορηγείται με βαθιά ενδομυική ένεση στον γλουτιαίο μυ. 49 Προσφέρει ευελιξία χορήγησης σε διαστήματα 2 ή 4 εβδομάδων. 49 Εχει γρήγορη έναρξη δράσης χωρίς ανάγκη από του στόματος συμπληρωματικής αγωγής

27 H ΕΛΛΕΙΨΗ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗΣ EINAI H KYΡΙΑ ΑΙΤΙΑ ΤΩΝ ΥΠΟΤΡΟΠΩΝ 50 ΒOΗΘΗΣΤΕ ΤOΝ ΑΣΘΕΝΗ ΝΑ ΒΡΕΙ ΜΙΑ ΔΙΕΞOΔO ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΑΝΗΣΥΧΙΑ ΤΗΣ ΣΥΜΜOΡΦΩΣΗΣ Σκόνη Oλανζαπίνης και ιαλύτης για Ενέσιµο Εναιώρηµα Παρατεταµένης Αποδέσµευσης Τα οφέλη του Zyprexa + τα πλεονεκτήματα της μορφής παρατεταμένης αποδέσμευσης Γρήγορη, ισχυρή και αξιόπιστη αποτελεσματικότητα. Δεν απαιτείται συμπληρωματική από του στόματος αγωγή. Ευέλικτο δοσολογικό σχήμα και χορήγηση κατάλληλη για εξατομικευμένη θεραπεία

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών Πορεία, Πρόγνωση Η πορεία είναι κρίσιμος παράγοντας για την εκτίμηση των κοινωνικών συνεπειών, του κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 18 (1), 2007 31. Το πρώτο σχιζοφρενικό επεισόδιο: Φαρμακοθεραπεία και ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις. Γ.Δ. Γαρύφαλλος

ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 18 (1), 2007 31. Το πρώτο σχιζοφρενικό επεισόδιο: Φαρμακοθεραπεία και ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις. Γ.Δ. Γαρύφαλλος ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 18 (1), 2007 31 Aνασκόπηση Review Το πρώτο σχιζοφρενικό επεισόδιο: Φαρμακοθεραπεία και ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις Γ.Δ. Γαρύφαλλος Β' Πανεπιστημιακή Ψυχιατρική Κλινική, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: Μαθήματα από το παρελθόν Λύσεις για το παρόν Προοπτικές για το μέλλον Βόλος, Απρίλης 2009

Σοβαρό άσθμα: Μαθήματα από το παρελθόν Λύσεις για το παρόν Προοπτικές για το μέλλον Βόλος, Απρίλης 2009 Σοβαρό άσθμα: Μαθήματα από το παρελθόν Λύσεις για το παρόν Προοπτικές για το μέλλον Βόλος, Απρίλης 2009 Kόστος για τον ασθενή και το σύστημα υγείας από τη Γεωργία Παυλάκου Αντωνίου Πνευμονολόγο 2007: 300

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση της Σχιζοφρένειας

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση της Σχιζοφρένειας Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση της Σχιζοφρένειας Π. ΦΩΤΙΑΔΗΣ1¹, Β. ΜΠΟΖΙΚΑΣ², Ι. ΝΗΜΑΤΟΥΔΗΣ³. ¹ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ, ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΞΩΝΟΣΟΚΟΜΙΑΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική 110 ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 14 (2), 2003 Ερευνητική εργασία Research paper Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική Β. Μποζίκας, 1 Β. Τσιπροπούλου, 1 Χ. εσερή, 1 Μ. Κοσµίδου,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθένας στο αντικείμενο του επιστημονικού του ενδιαφέροντος

Ο καθένας στο αντικείμενο του επιστημονικού του ενδιαφέροντος «Κλινικές κατευθυντήριες οδηγίες: από την Ανάπτυξη έως την Εφαρμογή» Ομάδα Ανάπτυξης Κλινικών Κατευθυντηρίων Οδηγιών (ΟΑΚΚΟ) Τομέα Επείγουσας και Εντατικής Νοσηλευτικής του Εθνικού Συνδέσμου Νοσηλευτών

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 Πρόγραμμα «αντι-στίγμα» Τι είναι η Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 MΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Σ.Ι.Παππάς «Το Ελληνικό Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του ΣΔτ2. Ο Διαβήτης ως πρότυπο χρόνιων νόσων» ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΒΙΩΣIΜΟΤΗΤΑΣ Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής Ηλικία Ποιότητα Ζωής Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Καρδιαγγ ειακή νόσος Νεφρική νόσος παχυσαρκ ία Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαχείριση μέτριας-σοβαρής κατάθλιψης

Θεραπευτική διαχείριση μέτριας-σοβαρής κατάθλιψης Θεραπευτική διαχείριση μέτριας-σοβαρής κατάθλιψης Σύσταση 6: Σε άτομα με μέτρια και σοβαρή κατάθλιψη οι Γενικοί Ιατροί και οι άλλοι Ιατροί στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας συστήνεται να χορηγούν αντικαταθλιπτική

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΙΙ

ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΙΙ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΙΙ Παραληρητική ιαταραχή Παραληρητικές ιδέες όχι παράδοξες ή αλλόκοτες (όπως στη Σχιζοφρένεια), αλλά ευλογοφανείς. Οι ακουστικές ή οπτικές ψευδαισθήσεις, αν υπάρχουν,

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ!

ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ! > της Νεκταρίας Καρακώστα ΟΛΓΑ ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ! 16 Άνοια/Alzheimer: Γιατί λαμβάνουν επιδημικές διαστάσεις; Η άνοια και το Alzheimer είναι δύο όροι αλληλένδετοι, αλλά όχι ταυτόσημοι,

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 το όραμα φιλοδοξούμε σε ένα κόσμο που η ανθρωπότητα πλήγεται καθημερινά από ασθένειες,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΧΟΙ Το ερευνητικό αυτό σχέδιο εντάσσεται στο ευρύτερο πεδίο της οικονομικής αξιολόγησης. Πιο συγκεκριμένα, συνίσταται στη συγκριτική

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΟΡΙΣΜΟΣ: Ψυχοεκπαιδευση είναι μια μορφή εκπαίδευσης και θεραπεία επιλογής για τα άτομα με ψυχικό πρόβλημα η οποία συνδιάζει διάφορες μορφές θεραπείας όπως η συμπεριφορική και η προσωποκεντρική.

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά της υγείας και επιπτώσεις στην υγεία σε περιόδους οικονομικής κρίσης

Οικονομικά της υγείας και επιπτώσεις στην υγεία σε περιόδους οικονομικής κρίσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Οικονομικά της υγείας και επιπτώσεις στην υγεία σε περιόδους οικονομικής κρίσης Μαρία Ζησιοπούλου Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Όπως συμβαίνει με κάθε ετησίως ανανεούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, έτσι και το ασφαλιστήριο υγείας είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΜIV ΜΗΛΙΩΝΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Παγκόσμια Ημέρα Alzheimer Η Παγκόσμια Ημέρα Αlzheimer γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Σεπτεμβρίου. Σκοπόs: ευαισθητοποίηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην έρευνα χρησιµοποίησης υπηρεσιών υγείας χρησιµοποιούνται επιδηµιολογικές, κοινωνιολογικές, οικονοµετρικές, καθώς και καθαρά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΥΓΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΑΝΤΙΑΝΟΪΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΨΥΧΩΣΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ ΕΛΕΝΑ ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΣ

ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΥΓΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΑΝΤΙΑΝΟΪΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΨΥΧΩΣΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ ΕΛΕΝΑ ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΥΓΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΑΝΤΙΑΝΟΪΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΨΥΧΩΣΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ ΕΛΕΝΑ ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΑΝΤΙΨΥΧΩΣΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΟΙΑ Οι ασθενείς με άνοια εμφανίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) είναι μια μεταβολική διαταραχή και αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρόνια νοσήματα και μια από τις σημαντικότερες αιτίες πρόωρης

Διαβάστε περισσότερα

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο 5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο Διάγνωση και διαγνωστικά εργαλεία Αναγνώριση Ανίχνευση της κατάθλιψης σε ομάδες υψηλού κινδύνου Σύσταση 1: Συστήνεται στους

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ

ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Δελτίο Τύπου ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Παγκόσμια Έρευνα του Boston Consulting Group για λογαριασμό της Ciett αποκαλύπτει πώς οι παλαιωμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών

Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών Επιστημονικό Συμπόσιο ALCOVE Αθήνα 12 & 13 Οκτωβρίου 2012 Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών ασθενών που φροντίζονται στο σπίτι Ελένη Μαργιώτη Κλινική Νευροψυχολόγος Συντονίστρια Κέντρου Ημέρας Αμαρουσίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ 1 ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 2 (2010) ΚΕΚ Κέντρου Ψυχικής Υγιεινής 3 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΓΚΩΝ ΥΓΕΙΑΣ- ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΓΚΩΝ ΥΓΕΙΑΣ- ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΓΚΩΝ ΥΓΕΙΑΣ- ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Ψαλτοπούλου Θεοδώρα Παθολόγος, Επίκουρη Καθ. Εργαστηρίου Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Α. Σχεδιασμός ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT ΥΠΕΡΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ : ΣΚΛΑΒΟΥ ΜΕΛΑΧΡΙΝΗ ΣΚΟΤΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΛΑΡΙΣΑ 2011 Σύμφωνα με

Διαβάστε περισσότερα

Τα ναρκωτικά μπορούν να διακριθούν σε ομάδες με διάφορους τρόπους: για παράδειγμα νόμιμες (νομικά αποδεκτές) και παράνομες (απαγορευμένες) ουσίες.

Τα ναρκωτικά μπορούν να διακριθούν σε ομάδες με διάφορους τρόπους: για παράδειγμα νόμιμες (νομικά αποδεκτές) και παράνομες (απαγορευμένες) ουσίες. Τι είναι ναρκωτικά; Τα ναρκωτικά είναι ουσίες που επιδρούν στον εγκέφαλο και γι' αυτό προκαλούν εθισμό. Οι άνθρωποι που τα χρησιμοποιούν θέλουν να βιώσουν τις συνέπειες των ναρκωτικών. Ορισμένα φάρμακα

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση της Ψυχογενούς Ανορεξίας

Αντιμετώπιση της Ψυχογενούς Ανορεξίας Αντιμετώπιση της Ψυχογενούς Ανορεξίας Η διαταραχή, με τα συμπτώματα και τα σημεία της, η πορεία και η σοβαρότητά της πρέπει να εξηγηθεί στην πάσχουσα και την οικογένειά της. Προϋπόθεση αποτελεί η εγκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Εισαγωγή Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Χαρχαντής Αθανάσιος STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Χαρακτηριστικά Αυτισμού Καλής Λειτουργικότητας ( ομιλία, κινητικός συντονισμός,

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη

Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Κατάθλιψη και Οικονομική Κρίση Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Στοιχεία για το διάστημα Ιανουάριος Ιούνιος 2011 Πρόγραμμα «αντι-στίγμα» Αθήνα, Ιούλιος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ(Διαφ.1) Στη 10χρονη εμπειρία μου με χρήστες ηρωίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ Συνεδρίου-Σεμιναρίου Μητρικού Θηλασμού Μιλένα Ρούσκοβα 22-26 Οκτωβρίου 2014 ΞΑΝΘΗ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ Παναγιώτης Μ. Σαμαράς Ψυχολόγος Mphil, PgDip, BSc Hons κατάθλιψη της λοχείας Κύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Το Pradaxa είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ετεξιλική δαβιγατράνη. Διατίθεται υπό μορφή καψακίων (75, 110 και 150 mg).

Το Pradaxa είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ετεξιλική δαβιγατράνη. Διατίθεται υπό μορφή καψακίων (75, 110 και 150 mg). EMA/47517/2015 EMEA/H/C/000829 Περίληψη EPAR για το κοινό ετεξιλική δαβιγατράνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης () για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: 1 1 2 3 4 Οι άνθρωποι με συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας (ΟΑ) θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επαγγελματία του τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Σχιζοφρένεια: Συμπτώματα και Θεραπεία. Οι κοινωνικές επιπτώσεις της Σχιζοφρένειας και ο σύγχρονος ρόλος του Ιατρονοσηλευτικού Προσωπικού

Σχιζοφρένεια: Συμπτώματα και Θεραπεία. Οι κοινωνικές επιπτώσεις της Σχιζοφρένειας και ο σύγχρονος ρόλος του Ιατρονοσηλευτικού Προσωπικού Τ.Ε.Ι. ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέμα: Σχιζοφρένεια: Συμπτώματα και Θεραπεία. Οι κοινωνικές επιπτώσεις της Σχιζοφρένειας και ο σύγχρονος ρόλος του Ιατρονοσηλευτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΑΝ ΔΕΙΚΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Παναγιώτου Χρυσούλα Ανώτερη Νοσηλευτικός Λειτουργός Νοσηλεύτρια Ελέγχου Λοιμώξεων ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΦΟΥ

ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΑΝ ΔΕΙΚΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Παναγιώτου Χρυσούλα Ανώτερη Νοσηλευτικός Λειτουργός Νοσηλεύτρια Ελέγχου Λοιμώξεων ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΦΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΑΝ ΔΕΙΚΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Παναγιώτου Χρυσούλα Ανώτερη Νοσηλευτικός Λειτουργός Νοσηλεύτρια Ελέγχου Λοιμώξεων ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΦΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΑΝ ΔΕΙΚΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Φτάνοντας

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2012-2013 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτησιογόνες ουσίες

Εξαρτησιογόνες ουσίες Ναρκωτικά Ναρκωτικά-Εξάρτηση Ο όρος ναρκωτικά χρησιµοποιείται για να χαρακτηρίσει όλες τις τοξικές ψυχοτρόπες ουσίες που διακινούνται παρανόµως και προκαλούν σοβαρή διαστρέβλωση της προσωπικότητας του

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Panel II: «Πλεονεκτήματα και οφέλη για τα νοσοκομεία από την ανάπτυξη της κλινικής έρευνας»

Panel II: «Πλεονεκτήματα και οφέλη για τα νοσοκομεία από την ανάπτυξη της κλινικής έρευνας» 1 Panel II: «Πλεονεκτήματα και οφέλη για τα νοσοκομεία από την ανάπτυξη της κλινικής έρευνας» Συντονιστής: κ. Αιμίλιος Νεγκής, δημοσιογράφος, Pharma & Health Business,Virus.com.gr Ομιλητές: Δρ. Μιλτιάδης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ

ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ Απρίλιος 2015 Νο 5 Είναι αλήθεια ότι οι Έλληνες υπερφορολογούνται; της Γεωργίας Καπλάνογλου Επίκου ρη Καθηγήτρια στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Εθνικού και Καποδιστριακού

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου και Κοινωνικού Κεφαλαίου ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

10 Aνταγωνιστικά Πλεονεκτήματα Διαχείρισης του Φόρτου Εργασίας σε ένα Περιβάλλον Ασφαλές και Προσανατολισμένο στο Ανθρώπινο Δυναμικό

10 Aνταγωνιστικά Πλεονεκτήματα Διαχείρισης του Φόρτου Εργασίας σε ένα Περιβάλλον Ασφαλές και Προσανατολισμένο στο Ανθρώπινο Δυναμικό 10 Aνταγωνιστικά Πλεονεκτήματα Διαχείρισης του Φόρτου Εργασίας σε ένα Περιβάλλον Ασφαλές και Προσανατολισμένο στο Ανθρώπινο Δυναμικό Η παρούσα δημοσίευση απευθύνεται σε διαχειριστές ανθρώπινου δυναμικού-διοικητές

Διαβάστε περισσότερα

«Οργάνωση και ιοίκηση Υπηρεσιών Υγείας»

«Οργάνωση και ιοίκηση Υπηρεσιών Υγείας» «Οργάνωση και ιοίκηση Υπηρεσιών Υγείας» Νίκος Μανιαδάκης, ρ. Οικονοµίας & ιοίκησης Υπηρεσιών Υγείας, ιοικητής Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου Ηρακλείου Κρήτης ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ To Περιβάλλον Εξελίξεις και κόστος

Διαβάστε περισσότερα

Ανεπιθύμητες ενέργειες

Ανεπιθύμητες ενέργειες Ανεπιθύμητες ενέργειες Νοέμβριος 2010 Ορισμός Κάθε δυσμενής δράση ενός θεραπευτικού ή προληπτικού μέτρου πέρα από την κύρια θεραπευτική ή προληπτική του δράση. Επίταση θεραπευτικής δράσης Ανεξάρτητα από

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής;

Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής; Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής; Δήμητρα Κοντογιάννη Καρδιολόγος-Εντατικολόγος Επιμελήτρια Α Γενικό Νοσοκομείο Δυτικής Αττικής Εισαγωγή 80% ανακοπών

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ....3 ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 1. Ακαθάριστος κύκλος εργασιών....4 2. Λειτουργικό Κέρδος....7 3. Άποψη για την οικονομική κρίση... 10 4. Τα περισσότερο σημαντικά επιχειρησιακά

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006 Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ Ροβίθης Μ. 2006 1 Τα στάδια της επιδημιολογικής έρευνας ταξινομούνται με μια λογική σειρά στην οποία κάθε φάση εξαρτάται από την προηγούμενη. Μια εκτεταμένη λίστα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Αισθήσεις Ψευδαισθήσεις Παραισθήσεις. Είναι ο κόσμος μας όπως τον αντιλαμβανόμαστε;

Αισθήσεις Ψευδαισθήσεις Παραισθήσεις. Είναι ο κόσμος μας όπως τον αντιλαμβανόμαστε; Αισθήσεις Ψευδαισθήσεις Παραισθήσεις Είναι ο κόσμος μας όπως τον αντιλαμβανόμαστε; Οι Αισθήσεις Οι αισθήσεις είναι η πηγή όλων των γνώσεων μας για την υλική εξωτερική πραγματικότητα. Οι αισθήσεις (του

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Εσωτερική Αγορά, Βιομηχανία, Επιχειρηματικότη τα και ΜΜΕ ΣΥΝΟΨΗ Πίνακας επιδόσεων της Ένωσης για την Καινοτομία το

Διαβάστε περισσότερα

Το Φορτίο των Φροντιστών Ανοϊκών Aσθενών

Το Φορτίο των Φροντιστών Ανοϊκών Aσθενών Το Φορτίο των Φροντιστών Ανοϊκών Aσθενών Δρ. Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος Ψυχίατρος Τμήμα Νευροεκφυλιστικών Παθήσεων Εγκεφάλου Ιατρείο Μνήμης Νοσοκομείο ΥΓΕΙΑ Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ινσουλινοεξαρτώμενος σακχαρώδης διαβήτης είναι γνωστός σαν τύπου 1 και αποτελεί την

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: ΠΠ 1 Οι άνθρωποι με συμπτώματα ρευματοειδούς αρθρίτιδας (ΡΑ) θα πρέπει να έχουν έγκαιρη πρόσβαση

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ:

1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ: ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ GLIATILIN (Choline alfoscerate) 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: GLIATILIN 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ: Μαλακές Κάψουλες:

Διαβάστε περισσότερα

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους Οργανώνεται από Το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (Ε.Π.Ι.Ψ.Υ.) Την Α Ψυχιατρική Κλινική του

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Μέτρα σχέσης Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Στο τέλος...(learning outcomes) Να γνωρίζετε τα κυριότερα μέτρα σχέσης που χρησιμοποιούνται για μετρήσουμε μια συσχέτηση μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για την ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα

Έρευνα για την ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Έρευνα για την ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα 2012 Διατήρησε τη θερμοκρασία της κρεβατοκάμαρας στους 18 ο C Διατήρησε τη θερμοκρασία των υπόλοιπων χώρων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με τον όρο «υπηρεσίες υγείας», προσδιορίζονται όχι µόνο οι παρεχόµενες φροντίδες υγείας και ιατρικής περίθαλψης αλλά γενικότερα το πλέγµα των δοµών µε τις

Διαβάστε περισσότερα