Οι εσποινίδες της Αβινιόν

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι εσποινίδες της Αβινιόν 1907-2007"

Transcript

1 Οι εσποινίδες της Αβινιόν εµπειρία ή ερµηνεία; Παντελής Τσάβαλος ιστορικός τέχνης Η ΑΦΟΡΜΗ Στις αρχές του 2007 βρέθηκα σε έναν κύκλο ανθρώπων που για αρκετό καιρό συζητούσαν για τις εσποινίδες της Αβινιόν, το έργο του Πικάσο του 1907, µε στόχο µια σειρά εκδηλώσεων το Μάιο της ίδιας χρονιάς για τα εκατό χρόνια του έργου και του µοντερνισµού γενικότερα, η οποία τελικά πραγµατοποιήθηκε µε µεγάλη επιτυχία και στην οποία συµµετείχα. Επικέντρωσα το ενδιαφέρον µου στις ερµηνευτικές προσεγγίσεις που είδαν το φως της δηµοσιότητας τα τελευταία χρόνια, και µε αυξανόµενη συχνότητα µετά τα σηµαντικά κείµενα της δεκαετίας του 1970 και ιδιαιτέρως τη µεγάλη και πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση του 1988 για τις εσποινίδες στο Παρίσι και τη Βαρκελώνη. 1 Απορροφηµένος καθώς ήµουν στη δίνη των ερµηνευτικών προσεγγίσεων, αντιµετώπισα ξανά το δίληµµα ανάµεσα στην εµπειρία και την ερµηνεία. Το νόηµα ενός έργου προκύπτει από την εµπειρία του ή την ερµηνεία του; Από τον τρόπο που ερχόµαστε σε επαφή µε τα ίδια τα υλικά του, το χρώµα, τις φόρµες, τη σύνθεση και το χειρισµό τους σε σχέση βέβαια µε το πολύπλοκο δίκτυο νοητικών, συναισθηµατικών και ψυχολογικών συσχετισµών που ασυνείδητα αναδύονται; Η µήπως τελικά το νόηµα συγκροτείται από το λόγο και τις ερµηνείες µε τις οποίες αναλύουµε ένα έργο; Κι αν συµβαίνει αυτό το δεύτερο, µήπως έχει δίκιο ο Danto που µιλάει για το τέλος της τέχνης; 2 Μήπως όταν η εµπειρία που προκύπτει από το ίδιο το έργο υποκαθίσταται από την εµπειρία που προκύπτει από το λόγο για το έργο, βρισκόµαστε µπροστά σε µια αδυναµία της τέχνης να µιλήσει µε τα ίδια της τα υλικά και η προσφυγή της σε ένα άλλο µέσο είναι δηλωτική µιας επερχόµενης φθοράς που πιθανόν να οδηγήσει στον θάνατο της τουλάχιστον µε τη µορφή που την αντιλαµβανόµαστε ακόµη σήµερα; Εµπειρία λοιπόν ή ερµηνεία για τις εκατόχρονες εσποινίδες; ΤΟ ΕΡΓΟ Πέντε γυµνές γυναίκες στοιβάζονται σε έναν απροσδιόριστο χώρο που κλείνει ερµητικά δεξιά και αριστερά µε γαλάζιες, λευκές και κόκκινες κουρτίνες. Τα γαλάζια, τα ροζ-κόκκινα και τα λευκά κυριαρχούν στον πίνακα. Σαν να συνοψίζουν τις προηγούµενες περιόδους της ζωγραφικής του Πικάσο βίαια, µαζί. Που και που λίγα µαύρα για τα µαλλιά, τα µάτια και τις σκιές. Σκιές που δεν υπάρχουν παντού, όπως θα περίµενε κάποιος από το προσπίπτον φως µιας πηγής. Οι πιο πολλές φόρµες είναι γωνιώδεις τριγωνικές, σχεδόν απειλητικές. Τονικές διαβαθµίσεις των χρωµάτων υπάρχουν, αλλά δεν ανταποκρίνονται στο συνηθισµένο τρόπο της πλαστικής απόδοσης που συνδέεται µε τον σκιοφωτισµό. Τα σώµατα χτίζονται µάλλον µε τις φόρµες και µε τα επίπεδα. Άλλοτε παράλληλα στην επιφάνεια του πίνακα, άλλοτε διαγώνια σ αυτό. Μια νεκρή φύση εισβάλλει από κάτω χαµηλά, αιχµηρά, σχεδόν απειλητικά και συγχρωτίζεται µε τα σώµατα και το χώρο. Ο χώρος είναι εξαρθρωµένος και θα µπορούσε να συνθλίψει τις µορφές, αλλά αυτές χτίζονται µε εσωτερική πλαστική δύναµη και µάλλον του επιβάλλονται, ακίνητα και εµβληµατικά. Πικάσο, Οι εσποινίδες της Αβινιόν, 1907, , Νέα Υόρκη, ΜοΜΑ Οι παραδοσιακές υποχωρήσεις και προβολές του ψευδαισθητικού χώρου ακυρώνονται. Υποκαθίστανται από µια σειρά από πέπλα, πέπλα χωρίς σειρά µάλλον, που παραµερίζει κάποιος για να τα συναντήσει ξανά. Η κεντρική µορφή, µε τα δυο χέρια υψωµένα σαν να επαναλαµβάνει πρότυπα αναδυοµένης Αφροδίτης. 1

2 Η πλαϊνή της το πρότυπο της ξαπλωµένης Αφροδίτης γυρισµένο ενενήντα µοίρες µια όρθιαξαπλωµένη µορφή. Το βλέµµα τους διαπεραστικό και απλανές ταυτόχρονα κατευθύνεται προς τη µεριά µας και ξαναγυρίζει πίσω. Η µορφή στ αριστερά, άκαµπτη και σταθερή σαν κούρος µε το µάτι µετωπικό σε ένα πρόσωπο σφιχτό σε κατατοµή, αιγυπτιακή ιερατική σύµβαση χωρίς το άχρονο της εξωανθρώπινης αναφοράς. Το χέρι εξαρθρωµένο είναι άραγε δικό της; Η µορφή επάνω δεξιά εισβάλλει µέσα από τα γαλάζια, το σώµα σε χυτά επίπεδα και το κεφάλι σαν µάσκα, µάτι κενό, ρυθµικές γραµµές µε πράσινα και κόκκινα. Η ανακαθισµένη κάτω δεξιά µε το σώµα από πίσω και το κεφάλι µετωπικά σχεδόν τροµάζει µε αυτή την στιγµιαία αναίρεση του ευκλείδειου χώρου και το πρόσωπο µάσκα... Οι αντιφάσεις του έργου εντείνουν την εντύπωση που ασκεί: Μια ακινησία των µορφών σε ζωγραφικό επίπεδο και µια έντονη κίνηση σε ζωγραφικό. Μια οργιαστική χαρά µέσα σε διάχυτη λύπη. Το ανθρώπινο, το γυναικείο και ταυτόχρονα το ζωώδες και το εµβληµατικό. Πρόσωπα και µάσκες, σώµατα και αγάλµατα, χώρος και σπασµένα θραύσµατά του. Εµείς εδώ, αυτές εκεί. Τι ακριβώς συµβαίνει; ΤΟ ΘΕΜΑ Πικάσο, Λουτρό στο Γκοσόλ, 1906, , Κλήβελαντ Το έργο απεικονίζει πέντε πόρνες σε ένα µπορντέλο. Το θέµα το συναντάµε σε φωτογραφίες της εποχής και σε πολλά έργα τέχνης του 19 ου αιώνα, από τον Delacroix µέχρι τον Manet. Ο ίδιος ο Πικάσο έχει ασχοληθεί µε το θέµα παλαιότερα και έχει ζωγραφίσει σχετική θεµατολογία. Το Λουτρό στο Gosol, του προηγούµενου καλοκαιριού πιθανόν απεικονίζει ένα αντίστοιχο θέµα. Η ζωγραφική του 19 ου αιώνα έχει δώσει πολλά δείγµατα απεικονίσεων µεµονωµένων γυµνών γυναικείων µορφών και συµπλεγµάτων σε αντίστοιχες στάσεις. Σε κανένα απ αυτά τα έργα, όµως δεν φαίνεται να συµβαίνει αυτό που συντελείται στη θέαση των εσποινίδων. Στο Τουρκικο Λουτρό του Ingres τα σώµατα στοιβάζονται ηδονικά µέσα στο χαµάµ, η σάρκα είναι πληθωρική, η επαφή των σωµάτων ηλεκτρίζει µε έναν διάχυτο στυλιζαρισµένο ερωτισµό. Η απεικόνιση των σωµάτων βυθίζεται στα δεσµά του οριενταλισµού και ταυτόχρονα ακυρώνει ή αδρανοποιεί τη διαδικασία χειραγώγησης της ετερότητας που αυτός προϋποθέτει. Το έργο εντυπωσιάζει τον Πικάσο στη µεγάλη έκθεση του Κουρµπέ, Η πηγή της ζωής, 1866, 46 55, Orsay Ενγκρ, Το Τουρκικό Λουτρό, , λεπ., Λούβρο Στην Πηγή της Ζωής του Courbet η εφησυχασµένη και οροθετηµένη ηδονοβλεπτική θέα του σώµατος σχεδόν ανατρέπεται. Το να λες τα πράγµατα µε το όνοµα τους, ακόµη κι αν τα λες µε παραδοσιακή πλαστική γλώσσα, δηµιουργεί πρόβληµα στη θέαση του έργου καθώς θέτει υπό αµφισβήτηση όλων το πλαίσιο αλληγορικών και συµβολικών αναφορών µε το οποίο αυτή η θέαση ήταν συνδεδεµένη. Η εικόνα γίνεται ενοχλητική, το σώµα µη χειραγωγήσιµο. Στη Χαρά της ζωής ο Matisse αφήνει πίσω του το ιδεολογικά φορτισµένο πνεύµα του οριενταλισµού και υιοθετεί τους αισθητικούς τρόπους της ανατολικής τέχνης. Όπως στα πλακάκια και τα χαλιά, το σώµα γίνεται καλλιγράφηµα, η γραµµή και το χρώµα αποδεσµεύονται από σηµαίνοντα προς ένα νοητικό σηµαινόµενο και γίνονται τα ίδια σηµαίνοντα και σηµαινόµενα ταυτόχρονα. Στο Γαλάζιο γυµνό (Souvenir of Biskra) το σώµα παραµορφώνεται, διαστρεβλώνεται και γίνεται ρυθµός, το πρόσωπο µάσκα. Το αποτέλεσµα όµως, δεν είναι απειλητικό ή ενοχλητικό. Είναι περισσότερο Ματίς, Γαλάζιο γυµνό, 1907, Βαλτιµόρη ένα νεωτερικό πλαστικό λεξιλόγιο µε τους κανόνες και τους ρυθµούς του, µε την γοητεία των καθαρών υλικών της ζωγραφικής, του χρώµατος και του σχήµατος, χωρίς τις φορτισµένες, δυναµικές εντάσεις που νοιώθουµε αµήχανα κοιτάζοντας τις εσποινίδες. ΤΑ ΣΤΑ ΙΑ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ Το έργο που βλέπουµε σήµερα στο ΜοΜΑ είναι το τελικό αποτέλεσµα µιας διαδικασίας αρκετών µηνών και αρκετών µελετών και προσχεδίων που άρχισε το Φθινόπωρο του 1906 και ολοκληρώθηκε στην τελική του µορφή το καλοκαίρι του Στη µεγάλη έκθεση του 1988 παρουσιάστηκαν όλα τα έργα που σχετίζονταν άµεσα ή έµµεσα µε τη δηµιουργία του και ανασυγκροτήθηκε η πορεία της δηµιουργίας του στην οποία σε πολύ αδρές γραµµές αναφέροµαι. 2

3 Το έργο άρχισε ως µια πολυπληθέστερη σύνθεση αφηγηµατικού περιεχοµένου που απεικόνιζε µια σκηνή σε ένα µπορντέλο: Στο κέντρο ενός χώρου βρίσκεται ένας ναυτικός πίσω από ένα τραπέζι µε φρούτα και ένα πορόν και περιβάλλεται από τέσσερις γυµνές γυναίκες σε διάφορες πόζες από προκλητικές και επιδεικτικές έως χαλαρές. Μια ακόµη γυµνή γυναίκα παραµερίζει την κουρτίναπαραβάν και µπαίνει στο χώρο από τα δεξιά και απέναντί της, στα αριστερά, µπαίνει στο χώρο, µέσα από κουρτίνες επίσης ένας δεύτερος άντρας που ταυτίζεται µε φοιτητή ιατρικής κρατώντας ένα βιβλίο ή ένα κρανίο. Σχέδιο µε φοιτητή ιατρικής, ναυτικό και πέντε γυµνές γυναίκες σε µπορντέλο, 1907, 48 63, Βασιλεία Στην πορεία εξέλιξης του έργου παρατηρούµε τις εξής αλλαγές: Ο αριθµός των µορφών λιγοστεύει, από επτά σε έξι και τελικά σε πέντε. Οι άνδρες σταδιακά εξαφανίζονται (ή περνάνε σε ένα άλλο επίπεδο, πιθανόν το δικό µας, των θεατών) και αποµένουν πέντε γυναίκες. Η ζωγραφική επεξεργασία του πρώτου σταδίου µε τη συνεχόµενη γραµµή και τα καµπύλα σχήµατα δίνει τη θέση της σταδιακά αλλά καθαρά σε µια πιο γλυπτική επεξεργασία αυτονοµηµένης φόρµας για την κάθε φιγούρα µε κυριαρχία γωνιωδών σχεδόν πρισµατικών επίπεδων. Η διάταξη του έργου από οριζόντια γίνεται σχεδόν τετράγωνη (το τελικό έργο έχει διαστάσεις 244 x 234 εκ.) εγκαταλείποντας µια διάσταση που συνδέεται µε αφηγηµατική εικονογράφηση για µια άλλη που ενδείκνυται για πιο εµβληµατικές απεικονίσεις. Σχέδιο µε επτά µορφές, Τ. 2, 32R, , 15 11, M. Πικάσο, Παρίσι Σχέδιο µε επτά µορφές, C. 3, 8V, Μάρτιος 1907, 19 24, M. Πικάσο, Παρίσι Σχέδιο µε έξι µορφές, Μάιος , Βασιλεία Ακουαρέλα µε πέντε µορφές, Ιούνιος 1907, 17 23, Φιλαδέλφεια Το αφηγηµατικό περιεχόµενο της σκηνής εγκαταλείπεται για µια εικονολογικού τύπου απεικόνιση, ακολουθώντας µια αντίστοιχη διαδροµή from narrative to iconic, όπως ωραία το έθεσε ο Rubin. 3 Στα αρχικά στάδια του έργου οι µορφές κάτι κάνουν ενώ στο τελικό δεν κάνουν, είναι. Υπάρχει µια διακριτή αλλαγή στα δίκτυα επικοινωνίας. Στα αρχικά στάδια οι µορφές επικοινωνούν µεταξύ τους (σε πολλά έργα οι µορφές γυρίζουν και κοιτάνε τον φοιτητή που µπαίνει) και ο θεατής είναι στην από εδώ µεριά και παρακολουθεί τη σκηνή. Στα τελικά στάδια η κάθε µορφή σχεδόν αυτονοµείται, αποµονώνεται από την επαφή µε τις υπόλοιπες (ακόµη κι αν αγγίζονται ή αλληλεπικαλύπτονται δεν επικοινωνούν) και το δίκτυο επικοινωνίας φαίνεται να συγκροτείται ανάµεσα σε κάθε µια από αυτές και τον θεατή, εµάς. Αυτό επιτείνεται και µε τα βλέµµατα των µορφών. Ακόµη κι όταν τα σώµατα δεν στρέφονται προς τα εµάς τα µάτια λειτουργούν σαν µια τέτοια αναφορά, άλλοτε µε το γύρισµα κεφάλι/προφίλ - µάτι/ανφάς, άλλοτε µε την αντιστροφή σώµα/πλάτη - κεφάλι/µέτωπο, κι άλλοτε µε την κενότητά τους (άνω δεξιά). Τα κεφάλια των πέντε εσποινίδων µε εµφανή τη στυλιστική διαφοροποίηση Υπάρχει µια έντονη και σχεδόν ενοχλητική διαφορά στην τεχνοτροπική διαφοροποίηση της απόδοσης των µορφών και κυρίως των κεφαλιών, που φαίνεται να ακολουθεί µια διαδροµή του χρόνου, όπου τα συµπεράσµατα όµως του επόµενου δεν λειτουργούν διορθωτικά για το προηγούµενο. Έχουµε έτσι πέντε µορφές µε τουλάχιστον τρεις τεχνοτροπίες, κάτι που συνηγόρησε ώστε το έργο να θεωρηθεί επανειληµµένως ηµιτελές (λόγω της µη συµµόρφωσης στην αρχή της αισθητικής ενότητας της τεχνοτροπίας, κανόνα αυτονόητου κατά την περίοδο εκείνη και όχι µόνο). 3

4 Το πιθανό αλληγορικό περιεχόµενο της αντιπαράθεσης δυο ανδρικών στάσεων απέναντι στη γυναίκα (κατ αναλογίαν πιθανόν της παλαιότερης αντιπαράθεσης ανάµεσα στη vita activa και τη vita contemplativa) της σχέσης/επαφής δηλαδή του άνδρα µε τη γυναίκα µέσω της µελέτης, της έρευνας και τελικά της νοητικής σχέσης (φοιτητής) από τη µία, και µέσω της έµπρακτης, πληθωρικής και τελικά σωµατικής σχέσης από την άλλη (ναυτικός), φαίνεται όχι να εξαφανίζεται, αλλά να υποκαθίσταται από στοιχεία που συνδέονται όχι µε το τι, αλλά µε το πώς της απεικόνισης. Τα στοιχεία των εξωτερικών αναφορών (όπως το κρανίο που κρατά ο φοιτητής σε πολλά προσχέδια, ένα είδος µετεξέλιξης ενός memento mori) φαίνεται να εγκολπώνονται από τις ίδιες τις φιγούρες και να γίνονται εσωτερικές ιδιότητές τους. Λεπτοµέρεια από την εικονική ανασύνθεση του Andersen για την πρώτη τελική µορφή των εσποινίδων Το έργο αποκτά την πρώτη τελική µορφή του γύρω στον Ιούνιο/Ιούλιο του 1907 και σε αυτή την τελική µορφή, όπως τουλάχιστον διαπιστώνουµε µε ραδιογραφικές µεθόδους και όπως την έχουν ανασυνθέσει οπτικά ο Rubin και κυρίως ο Andersen. 4 Σ αυτή την πρώτη τελική µορφή οι τεχνοτροπικές ανατροπές και ασυνέχειες εµφανείς κυρίως στα πρόσωπα- µάσκες δεξιά δεν υπάρχουν ακόµη. Υπάρχει βέβαια µια αναγωγή στην καθαρή αρχαΐζουσα λειτουργία της αυστηρής φόρµας, αλλά όχι ακόµη η εισβολή των στοιχείων από την πρωτόγονη τέχνη, που είναι τόσο έντονες στο τελικό έργο και που αποτελούν τα πιο δυνατά στοιχεία της νεωτερικότητας και της έκπληξης που προκαλεί. Λεπτοµέρεια από το τελικό έργο ΜΙΑ ΜΙΚΡΗ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ Το έργο ολοκληρώθηκε το Εκτέθηκε για πρώτη φορά σε µια έκθεση που οργάνωσε ο Salmon το 1916, για την οποία απέκτησε και τον τελικό του τίτλο, Οι εσποινίδες της Αβινιόν, τίτλος που διατύπωνε κοµψά το θέµα του πορνείου µε µια αµφίβολη αναφορά σε οίκους ανοχής της οδού Αβινιόν στη Βαρκελώνη (Ο Πικάσο δεν γοητεύτηκε ιδιαίτερα από τον τίτλο για την έκθεση και συνέχισε να το αποκαλεί mon bordel, το µπορντέλο µου). Μέχρι τότε οι αναφορές στο έργο είναι σποραδικές και πολύ περιορισµένες, παρά το γεγονός ότι το έργο απασχόλησε τον Πικάσο για ένα τόσο µεγάλο διάστηµα και θα µπορούσε να ήταν αντικείµενο στις γενικότερες και συχνότατες συζητήσεις των ανθρώπων που σύχναζαν στο εργαστήριο του Πικάσο, το Bateau-Lavoir, που ήταν και πολλοί και ιδιαίτερα οµιλητικοί για τέτοιου είδους θέµατα. Το έργο αποκτήθηκε τελικά το 1939 από το ΜοΜα, όπου και απέκτησε την κανονιστική του θέση στα εκθέµατα του Μουσείου και στην ιστορία της µοντέρνας τέχνης, µε τις εκτενείς αναφορές του τότε διευθυντή του και θεωρητικού Alfred Barr. Έκτοτε συνδέθηκε µε τον κυβισµό και τις πρωτοκυβιστικές αναζητήσεις. Τη δεκαετία του 1970, µε τα κείµενα του Steinberg και του Rubin, υποσκελίστηκε η σχέση µε τον κυβισµό και η έννοια της σεξουαλικότητας φαίνεται να αποτελεί πια το κυρίαρχο θέµα των αναφορών στο έργο. Το στοιχείο της σεξουαλικότητας συνδέθηκε µε τη διονυσιακή έξαρση, τον έρωτα και το θάνατο, τη διαδικασία του καλλιτεχνικού εξορκισµού, το µύθο της Μέδουσας ή την εικονοποίηση της τραυµατικής εµπειρίας. Στα πλαίσια των κοινωνικοϊστορικών ερµηνευτικών προσεγγίσεων το θέµα της σεξουαλικότητας υποσκελίστηκε και πρωτοστάτησε η έννοια της πολιτικοκοινωνικής κριτικής, είτε ως άµεση και συνειδητή αµφισβήτηση των κυρίαρχων ιδεολογικών µηχανισµών της εποχής της αποικιοκρατίας, είτε ως ασυνείδητη αναπαραγωγή των κυρίαρχων στερεοτύπων από τα οποία αυτή η ιδεολογία κατατρύχεται. Ο ΚΥΒΙΣΜΟΣ Παρά το γεγονός ότι ο τρόπος επεξεργασίας των µορφών και του χώρου απέχει πολύ από τις κατασταλαγµένες αναζητήσεις του λίγο µεταγενέστερου κυβισµού το έργο συνδέθηκε µε αυτές, καθώς διαµόρφωνε πρωτόλειες αναζητήσεις της κυβιστικής γλώσσας: η εξάρθρωση του αληθοφανούς, ψευδαισθητικού χώρου, η συµπίεση και επιπεδοποίηση των µορφών και η απόδοσή τους µε διαγωνίως τεµνόµενα επίπεδα καθώς και µια σχεδόν πολυπρισµατική απόδοση κάποιων σηµείων της φόρµας που 4

5 συγκροτεί και συγκρατεί το χώρο προαναγγέλλουν κάποιες από τις πάγιες διατυπώσεις του κυβισµού. Επίσης, αν δεχτούµε ότι ένα από τα σηµαντικότερα επιτεύγµατα του κυβισµού είναι η µετατόπιση του ενδιαφέροντος από το αποτέλεσµα της όρασης στη διαδικασία συγκρότησής της, τότε το έργο συνδέεται αβίαστα µε τον κυβισµό όπως αυτό συνέβη στις προσεγγίσεις µιας σειράς µελετητών σε όλο τον 20 ο αιώνα (Kanweiler, Barr, Golding κ.α.). 5 Αυτή η µετατόπιση από το αποτέλεσµα στη διαδικασία φαίνεται να σχετίζεται µε την εµφάνιση της σχετικής έννοιας του χρόνου (πολλές, ταυτόχρονες θεάσεις) αλλά και του χώρου (πολλά, ταυτόχρονα σηµεία θέασης). Αν η εµφάνιση αυτών των πρωτοκυβιστικών αντιλήψεων σχετίζεται µε την ευρηµατική από τη µεριά του Πικάσο ερµηνεία παλαιοτέρων µορφών τέχνης ή την επαφή του µε τις σύγχρονές του επιστηµονικές θεωρίες για τη σχετικότητα του χώρου και του χρόνου δεν θα µας απασχολήσει εδώ ως δίληµµα, γιατί προσωπικά πιστεύω ότι είναι ένας συνδυασµός και των δύο. Όσον αφορά το πρώτο σκέλος, όλο το έργο του Πικάσο χαρακτηρίζεται από ένα είδος συνοµιλίας, οικειοποίησης και δηµιουργικής επανάχρησης εικαστικών λύσεων και αντιλήψεων από πολλές και διαφορετικές µορφές τέχνης του παρελθόντος. Όσον αφορά στο δεύτερο σκέλος, το δίκτυο των ανθρώπων που σύχναζαν στο Bateau-Lavoir και οι συζητήσεις και αναφορές σε διάφορα πέραν της ζωγραφικής θέµατα εξήπταν το ενδιαφέρον του Πικάσο και πυροδοτούσαν τρόπους µε τους οποίους αυτές οι αναζητήσεις θα έβρισκαν στο έργο του τα εικαστικά τους ισοδύναµα. Η συχνή παρουσία του Maurice Princet και η ανάπτυξη από µέρους του των θεωρητικών αναζητήσεων του Poincaré όπως αυτές διατυπώνονταν στο La Science et l Hypothèse εξηγεί και το πώς ο Πικάσο, µε τα πολύ φτωχά γαλλικά του εκείνης της περιόδου εξοικειωνόταν µε τις τρέχουσες φιλοσοφικές και επιστηµονικές αναζητήσεις της εποχής. 6 Τα κυβιστικά έργα ωστόσο συγκροτούν µια τεχνοτροπική και υφολογική ενότητα και χωνεύουν τις αντιθέσεις τους σε µια πλαστική γλώσσα ολιγοχρωµικών τονικοτήτων που λειτουργεί ενοποιητικά στο αποτέλεσµα και όχι εξαρθρωτικά όπως στις εσποινίδες, όπου η αυτοαναφορικότητα της κάθε µορφής είναι εµφανής. Επίσης, στον κυβισµό, η έννοια του χρόνου φαίνεται να λειτουργεί προσθετικά ενσωµατώνοντας το παρελθόν στο παρόν, ενώ στις εσποινίδες το καινούριο στοιχείο δεν αναδιαρθρώνει το παλιό ενσωµατώνοντας το, αλλά το αφήνει να λειτουργεί παράλληλα (ο πριµιτιβισµός που φαίνεται να εισβάλλει στο τελευταίο στάδιο αφήνει τον αρχαϊσµό των πρώτων σταδίων να λειτουργεί ταυτόχρονα). ΤΟ ΚΥΝΗΓΙ ΤΩΝ ΕΠΙ ΡΑΣΕΩΝ Η παρθενογένεση είναι ένας όρος που δύσκολα µπορεί να ισχύσει στην ιστορία της τέχνης. Οι ζωγράφοι δηµιουργούν µέσα σε ένα πλαίσιο συνειδητά η ασυνείδητα καταγεγραµµένων αναφορών και προσανατολισµών που τους καθορίζουν, ακόµα κι αν ηθεληµένα στοχεύουν στην ανατροπή ή την αναίρεση τους. Ο Πικάσο ιδιαίτερα συνδιαλεγόταν συχνά µε πολλές και διαφορετικές µορφολογικές πηγές και µε τους τρόπους µε τους οποίους αυτές αντιµετώπιζαν τα προβλήµατα της µορφής και του περιεχόµενου. Κάποια ταϊτινά έργα του Gauguin, Το Τουρκικό Λουτρό του Ingres, Οι Γυναίκες απ το Αλγέρι του Delacroix, και περισσότερο απ όλα ίσως οι λουόµενες του Cézanne και Το Όραµα του Αγ. Ιωάννη του Θεοτοκόπουλου, ήταν σίγουρα έργα που άσκησαν, για διαφορετικούς λόγους µεγάλη εντύπωση στον Πικάσο και το λεγόµενο κυνήγι των επιδράσεων αποτέλεσε µια πολύ σηµαντική πτυχή των ερµηνευτικών προσεγγίσεων των εσποινίδων σ αυτά τα 100 χρόνια. Ντελακρουά, Γυναίκες απ το Αλγέρι, 1834, , Λουβρο Ενκρ, Το Τουρκικό Λουτρό, , 108, Λούβρο Γκρέκο, Το όραµα του Αγ. Ιωάννη, , , Μετροπόλιταν Σεζάν, Πέντε λουόµενες, , 65 65, Βασιλεία Οι προσεγγίσεις αυτές, ωστόσο, παρεκκλίνουν των στόχων και του προσανατολισµού αυτής της µελέτης καθώς µοιάζει να µας οδηγούν σε ένα είδος ιστοριογραφικού ναρκισσιστικού ταξιδιού, κατά τη διάρκεια του οποίου προσπερνάµε το αντικείµενο, το ίδιο το έργο δηλαδή, µε το περιεχόµενο και τα νοήµατά του, και ασχολούµαστε µε το δάχτυλο που δείχνει προς αυτό. Μ αυτό τον τρόπο τείνουµε να αποδυθούµε στο λεγόµενο κυνήγι των επιδράσεων, να αναλωθούµε στον εντοπισµό και τη στοιχειοθέτησή τους µε τον κίνδυνο να χάσουµε το πιο ενδιαφέρον ίσως κοµµάτι αυτού του ταξιδιού: τη διερεύνηση των αιτιών και των τρόπων µε τους οποίους οι εσποινίδες σχετίζονται, αλλά και διαφοροποιούνται από τα έργα που συνειδητά ή ασυνείδητα λειτούργησαν ως πηγές τροφοδοσίας τους και από τα οποία έλκουν την καταγωγή τους 5

6 αλλά όχι απαραιτήτως και την τελική τους διαµόρφωση και την ανάδυση νοήµατος και εµπειρίας από τις λεπτές αποχρώσεις των συσχετισµών που υπάρχουν ανάµεσα στην ανατροπή µιας παράδοσης και στη συνέχιση της.μια ενδιαφέρουσα αναφορά στο θέµα της συνέχισης ή της ανατροπής της παράδοσης γίνεται παρακάτω, στο κεφάλαιο της σεξουαλικότητας. Η ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ H δηµοσίευση του εξαιρετικού δοκιµίου του Leo Steinberg The Philosophical Brothel, 7 το 1972, και ο συνακόλουθος θεωρητικός λόγος που πυροδότησε, αποτέλεσε µια πολύ σηµαντική στροφή στην ανάγνωση των εσποινίδων µε κυρίαρχο το στοιχείο της σεξουαλικότητας. Μιας σεξουαλικότητας που µετά από αιώνες εγκλεισµού στην κοινωνική σιωπή και τον καλλιτεχνικό σωφρονισµό/καλλωπισµό βγαίνει στο φως µε ένα τρόπο βίαιο, άγριο κι επιθετικό. Κι εµείς, ως ενήλικες, δυτικοί, άντρες θεατές, δεν είµαστε πια µέσα στον πίνακα, αλλά απέναντί του, απέναντι σε µια πρωτογενή διονυσιακή έκφραση που φαίνεται να µην ξέρουµε πώς να διαχειριστούµε. Τα µορφολογικά στοιχεία χάνουν την αυτοαναφορικότητά τους, βασικό χαρακτηριστικό της προηγούµενης, µοντερνιστικής προσέγγισης και αποτελούν παραµέτρους που συνηγορούν στη πρόκληση µιας αισθητικής εµπειρίας διονυσιακού υποβάθρου και σεξουαλικής δόνησης. Καθώς η δράση γυρίζει ενενήντα µοίρες για να αντικρίσει τον θεατή, η εικόνα παύει να αποτελεί απεικόνιση της εµπειρίας που απολαµβάνουν ένας ή δυο άντρες (ο ναυτικός και ο φοιτητής των προσχεδίων) και γίνεται εµπειρία δική µας, µια εµπειρία, δηλαδή, του ίδιου του έργου. 8 Με την ενσωµάτωση του θεατή και της εµπειρίας του στο ίδιο το νόηµα του έργου, την κατάργηση της θέασης από εδώ-έξω στο υποκείµενο και της δράσης/αφήγησης εκεί-µέσα στο αντικείµενο φαίνεται να επανακτάται µια αναλογία της διονυσιακής τελετουργικής εµπειρίας Νιτσεϊκής προέλευσης και ερµηνείας κατά τη διάρκεια της οποίας ακυρώνεται η ατοµικότητα του υποκειµένου και µέσω της τελετουργικής έκστασης επιτυγχάνεται η προσωρινή άρση της διάστασης ανάµεσα στο υποκειµενικό και το αντικειµενικό, (διάσταση ιδιαίτερα έντονα αισθητή στις αρχές του 20 ου αιώνα, η οποία υπό άλλες προϋποθέσεις θα οδηγήσει στην έκρηξη των εξπρεσιονιστικών τάσεων). Υπό αυτές τις προϋποθέσεις η αρχαϊκή σχηµατοποίηση των δυο κεντρικών ιβηρικών εσποινίδων καθώς και τα πρόσωπα-µάσκες των δυο πρωτόγονων στα αριστερά αποκτούν µια άλλη ερµηνευτική διάσταση, καθώς εντάσσονται σε µια λειτουργία της τέχνης ως υποκατάστατο ή αναλογία τελετουργικού δρώµενου. Το διονυσιακό στοιχείο φαίνεται να µην περιέχει όµως, µόνο την οργιαστική χαρά συµµετοχής που αναφέρει ο Steinberg, αλλά και ένα είδος αποκοπής και απώλειας, καθώς και φόβου για το ενδεχόµενο αυτής της απώλειας και το έργο να χαρακτηρίζεται κυρίως από αυτήν ακριβώς τη διπολικότητα χαράς/ερωτα - φόβου/θανάτου. 9 Σχέδιο για τον φοιτητή, C. 3, 17V, 1907, 19 24, M. Πικάσο, Παρίσι Υπό αυτό το πρίσµα το αλληγορικό περιεχόµενο της αρχικής ερµηνείας δεν ακυρώνεται, απλώς µεταµορφώνεται και διατυπώνεται µε εικονολογικά και όχι πια εικονογραφικά µέσα. Και η σύνδεση µε βιογραφικά στοιχεία του ίδιου του Πικάσο (η ουρηθρίτιδα που είχε περάσει παλαιότερα και τα συµπτώµατα της οποίας πιθανόν να είχαν εκληφθεί ως συµπτώµατα γονόρροιας, τα διφορούµενα συναισθήµατα από την επαφή µε τις υγιείς πόρνες των µπορντέλων και τις άρρωστες, του νοσοκοµείου) συνηγορούν στην ανάγνωση του έργου ως αυτοβιογραφικής προβολής εξορκιστικού σκοπού στα πλαίσια του οποίου οι µάσκες των εσποινίδων αποτελούν µαγικά αντικείµενα... απέναντι σε άγνωστα, απειλητικά πνεύµατα, στα οποία αν καταφέρουµε να δώσουµε µορφή, µπορούµε να απελευθερωθούµε, όπως έλεγε ο ίδιος ο Πικάσο στον Malraux, συζητώντας, χρόνια αργότερα για τις εσποινίδες. 10 Αυτή η λειτουργία του έργου τέχνης ως διαδικασία εξορκισµού µε την ταυτόχρονη συνύπαρξη ερωτικού και θανατοφοβικού περιεχόµένου οδήγησε σε συσχετισµούς µε το µύθο της Μέδουσας, το άγχος του ευνουχισµού το συµβολικό φόνο και την καταστροφή. Το εικονογραφικό θέµα της Μέδουσας µε τις φροϋδικές αναφορές στο µύθο, φαίνεται να αποτελεί ένας είδος διατύπωσης και εκτόνωσης µε τη µετάθεση από το πραγµατικό στο συµβολικό του φόβου της µη ελέγξιµης ετερότητας (η κεφαλή της Μέδουσας ως σύµβολο του γυναικείου σεξουαλικού οργάνου που δηµιουργεί στον νεαρό άνδρα θεατή το άγχος του ευνουχισµού, το οποίο στη συνέχεια συµβολικά εξισορροπείται µε τον πολλαπλασιασµό των µαλλιών-φιδιών-ανδρικών σεξουαλικών οργάνων και το πέτρωµα-θάνατο-αλλά-και-µόνιµη στύση). 11 Καραβάτζιο, Μέδουσα,1590, 55, Ufizzi Σε εικονογραφικό επίπεδο, βέβαια, δεν υπάρχει καµία µέδουσα στις εσποινίδες, αλλά σε εικονολογικό το έργο φαίνεται να προέρχεται από µια ανάλογη διερεύνηση και να προκαλεί αντίστοιχες αντιδράσεις του 6

7 καλλιτεχνικού περιβάλλοντος: Οι κατηγορίες προς τον Καραβάτζο, µε αφορµή το έργο του Μέδουσα, ότι καταστρέφει τη ζωγραφική (Poussin) και ότι είναι ανίκανος να συνθέσει µια αληθινή ιστορία (Badaglione) φαίνεται να συνδέονται µε τον τρόπο που το έργο απευθύνεται στο θεατή όχι µε τον τρόπο του µια φορά κι έναν καιρό..., αλλά του Κοίταξέ µε, σε βλέπω! 12, κατηγορίες που επαναλαµβάνονται στην περίπτωση των εσποινίδων από τον Matisse, τον Braque και τον Derain προς τον Πικάσο, έστω και διατυπωµένες µε διαφορετικό τρόπο. Οι κατηγορίες του 17 ου αιώνα προς τον Καραβάτζο (σε επίπεδο περιεχοµένου, αλλά και µορφής) φαίνεται να προέρχονται κυρίως από τον τρόπο µε τον οποίο διαταράσσεται η σχέση ανάµεσα στη θεατρική πειθώ της αφήγησης και στην σοκαριστική αµεσότητα της απόδοσης, στο συσχετισµό, δηλαδή, όπως τον έθεσε ο Fried 13 ανάµεσα στη θεατρικότητα και την απορρόφηση ως χαρακτηριστικό του µοντερνισµού. Ή, όπως είπε ο Bois, Ο Πικάσο έλεγε δυνατά αυτό που οι ίδιοι (Ο Matisse, ο Braque, ο Derain) δεν µπορούσαν ούτε να διανοηθούν: Αν έχουµε τη δύναµη να σκοτώσουµε συµβολικά τον πατέρα (την παράδοση, το νόµο), τελικά αυτό το αποτέλεσµα θα έχουµε, τόσο µνηµειακά τροµακτικό µέσα στην ελευθερία του και τους περιορισµούς του; Ο Πικάσο δεν ήταν ο πρώτος που απέρριπτε την παράδοση, αλλά θα µπορούσε να είναι ο πρώτος που συνέλαβε τόσο ξεκάθαρα τη λιµπιντική βάση ενός τέτοιου εγχειρήµατος 14 Λεπ. από τις εσποινίδες Μάσκα (αρρώστιας) Mbuya από το Ζαίρ, Βρυξέλλες Κλείνοντας τη συνοπτική αναφορά αυτής της ενότητας, αξίζει να επισηµάνουµε ότι όλες οι ερµηνευτικές θεωρήσεις των εσποινίδων στις οποίες πρωτοστατεί το θέµα της σεξουαλικότητας, και οι οποίες ακόµη και σήµερα είναι οι πιο ενδιαφέρουσες, φαίνεται να µεταθέτουν το βάρος από τη µορφή στο περιεχόµενο. Ίσως δεν είναι τυχαίο ότι εµφανίζονται σε µια χρονική στιγµή κατά την οποία εισβάλλουν µαύρα σύννεφα στο τοπίο της πρωτοκαθεδρίας του µοντερνισµού, και αµφισβητείται ο κανονιστικός τρόπος µε τον οποίο αυτός καθιέρωσε την κυριαρχία και αυτονοµία της µορφής έναντι του περιεχοµένου. Υπό αυτό το πρίσµα, η αποκάλυψη που συντελέστηκε στα µάτια του Πικάσο, εκεί γύρω στον Ιούλιο του 1907, και η οποία οδήγησε τις εσποινίδες στην τελική τους µορφή, δεν έγκειτο τόσο στη διαφορετική πλαστική επεξεργασία της µορφής, όσο στο διαφορετικό περιεχόµενο και στη λειτουργία του σε σχέση µε το θεατή/χρήστη (που υλοποιείται, ωστόσο, µέσω ακριβώς αυτής της συγκεκριµένης άλλης γλώσσας της µορφής). Σ αυτό συνηγορεί και το γεγονός ότι οι εντυπωσιακές µορφολογικές οµοιότητες ανάµεσα σε έργα του Πικάσο και συγκεκριµένες πρωτόγονες µάσκες εντοπίζεται κυρίως σε αντικείµενα που, όπως έδειξε ο Rubin στην ενδελεχή σχετική έρευνα, 15 ήταν αδύνατο να είχε δει ποτέ ο Πικάσο. ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ Στα πλαίσια µιας κοινωνικοϊστορικής προσέγγισης και δεδοµένης της αντίληψης του Πικάσο για το ρόλο της τέχνης στην κοινωνία, οι φορµαλιστικές καινοτοµίες καθώς και τα στοιχεία που απορρέουν από την ιδιαίτερη αναφορά στη σεξουαλικότητα των εσποινίδων, φαίνεται να αποτελούν θέµατα δευτερεύουσας προτεραιότητας και να υπάγονται ουσιαστικά σε έναν απώτερο στόχο που σχετίζεται µε την αµφισβήτηση και ανατροπή των στερεοτύπων της κυρίαρχης αποικιοκρατικής ιδεολογίας. 16 Ενγκρ, Η πηγή, 1856, , Orsay Λεπ. εσποινίδων 7 Μάσκα Fang από τη Gabon, Y:50, Παρίσι Πικάσο, Γυναικείο Κεφάλι, 1908, 73 60, Ι.Σ. Ανθρωποθυσίες στη αχοµέη, Tour du Monde VII, 1863 (σηµ. η κυρίαρχη άποψη για τους πολιτισµούς των αποικιών) Οι κατηγορίες περί καταστροφής της ζωγραφικής και η αµηχανία µε την οποία έγινε δεκτό το έργο από τον ορίζοντα υποδοχής του φαίνεται να εξηγούνται από αυτή την εισβολή ετεροτήτων που λεκιάζουν ανεξίτηλα τις καθαρές βεβαιότητες της κυρίαρχης ιδεολογίας; Το πολιτιστικά άλλο µε τη µορφή του αρχαϊκού, του πρωτόγονου, το αιχµηρού και αδρού, το ηθικά άλλο µε τη µορφή της πόρνης, το φυλετικά άλλο µε τις αναφορές στις µάσκες και την κουλτούρα των αποικιών. Και σαν να µη φτάνουν όλα αυτά, όλες αυτές οι ενοχλητικές ετερότητες έρχονται να ανατρέψουν, ή µάλλον να αποτελέσουν τη συνέχεια του πιο πολιτισµένου και κανονιστικού σε πολλά επίπεδα θέµατος της δυτικής ζωγραφικής: του γυµνού γυναικείου σώµατος!

8 Ελλοχεύει, βέβαια, πάντα ο κίνδυνος οι φαινοµενικά ανατρεπτικές προτάσεις να αποτελούν το ίδιο στερεοτυπικές ή µονοσήµαντες διατυπώσεις µε αυτές στις οποίες αντιτίθενται. Η θανατοφοβική διάσταση του αγοραίου έρωτα είχε παρεισφρήσει στη λογοτεχνική και εικαστική παράδοση στο γύρισµα του αιώνα και ο φόβος των αφροδισίων νοσηµάτων είχε βρει, συχνά όχι αδικαιολόγητα, στις πόρνες από τις αποικίες, την απόλυτα στερεοτυπική αποδιοποµπαία µορφή του, µορφή που, όσο κι αν τα κίνητρα συγκρότησής της είναι κατακριτέα, ήταν τέτοιος κοινός τόπος που θα ήταν δύσκολη η αποστασιοποίηση και απαλλαγή από αυτόν, πόσο δε µάλλον η συνειδητή αµφισβήτησή του. 17 Είναι πιθανό λοιπόν ο Πικάσο να ακροβατούσε, συνειδητά ή ασυνείδητα, και σε διαφορετικά επίπεδα, ανάµεσα στην υιοθέτηση/αναπαραγωγή κοινών στερεοτύπων της εποχής και στην ταυτόχρονη υπονόµευση/αµφισβήτησή τους και αυτή ακριβώς η ακροβασία να αποτελεί εγγενές χαρακτηριστικό της µορφής του έργου και των αντιφατικών συναισθηµάτων που προκαλεί στο θεατή. Αφίσα στους δρόµους του Παρισιού, 1910 ΤΟ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ Υπάρχει και µια τελευταία προσέγγιση, η οποία, απ όσο ξέρω, δεν έχει συνδυαστεί µε τις εσποινίδες, αλλά θα µπορούσε να αποτελέσει γόνιµο έδαφος για να αναπτυχθεί ένας θεωρητικός λόγος και µια κριτική αποτίµηση των συσχετισµών ανάµεσα στο νευροφυσιολογικό µοντέλο, τη συνείδηση και την εικαστική µορφή. 18 Αυτό που κοινότοπα αποκαλούµε συνείδηση, ταυτίζεται µε ένα πολύ µικρό µέρος του αντιληπτικού µηχανισµού, εκείνου της κατάστασης εγρήγορσης που καθορίζεται από µια σκέψη προσανατολισµένη στη λογική λειτουργία της επίλυσης προβληµάτων. Η αλήθεια για τον κόσµο και την πραγµατικότητα προκύπτει από µια σειρά λογικών σκέψεων που ιάγραµµα του φυσιολογικού φάσµατος της πραγµατοποιούνται σε αυτό το τµήµα της συνείδησης. συνείδησης (Williams) Σε άλλους πολιτισµούς ή σε άλλες εποχές, η συνείδηση είχε ένα φάσµα που εκτεινόταν από την εγρήγορση µέχρι τα υπναγωγικά στάδια, το όνειρο την παραίσθηση µέχρι αυτό που εµείς, σε µεταφροϋδική ορολογία, αποκαλούµε ασυνείδητο. Όλα αυτά αποτελούσαν το φάσµα µιας διευρυµένης συνείδησης και αυτά που γίνονταν αντιληπτά σε όλες αυτές τις καταστάσεις ήταν το ίδιο, αν όχι και περισσότερο, αληθινά και σηµαντικά µε αυτά κατά τη διαδικασία της εγρήγορσης. ιάγραµµα του εντατικοποιηµένου φάσµατος της συνείδησης (Williams) Η κατανόηση του νοήµατος της ύπαρξης αποτελούσε ένα καταστάλαγµα των πληροφοριών και εικόνων που προέρχονταν από όλα αυτά τα στάδια και η ένταση της αποκάλυψης αυτού του νοήµατος ήταν τόσο ισχυρή ώστε πολλές φορές η τέχνη, ή αυτό που εµείς ονοµάζουµε τέχνη, να έχει ως κύριο στόχο να οπτικοποιήσει ακριβώς αυτή την εµπειρία και να την κρατήσει ζωντανή. Ο κοινός τόπος της κυρίαρχης µετά το διαφωτισµό αντιµετώπισης αυτών των εµπειριών ήταν η ποινικοποίηση ή η παθολογικοποίηση τους. Έτσι, φαίνεται ότι χάσαµε ένα πολύτιµο κοµµάτι της πρόσβασής µας στο νόηµα του κόσµου, καθώς αποκλείσαµε τη γνώση που προέρχεται από όλα αυτά τα τµήµατα της διευρυµένης συνείδησης : το όνειρο, το όραµα, την παραίσθηση. Γνώση, που την αποδεχόµαστε πια µόνο στην τέχνη (τη θρησκευτική ζωγραφική, τα σουρεαλιστικά έργα, την αλληγορία ή το σύµβολο), αλλά που έχει πια αποκλειστεί από την κοινωνική µας πρακτική. Οι εσποινίδες, δεδοµένης και της τάσης του Πικάσο για διευρυµένες εµπειρίες, θα µπορούσαν να αποτελούν µια εµβληµατική εικόνα-διατύπωση µιας παρόµοιας εµπειρίας διατυπωµένη στο επιτρεπτό πλαίσιο, την εικαστική γλώσσα. Εµπειρία για τη γυναίκα και τη σεξουαλικότητα µε τις αµφισηµίες, τις παλινδροµήσεις, τις µεταµορφώσεις, τους υπερλογικούς συσχετισµούς και τα διαπολιτισµικά δάνεια που µια τέτοιου είδους εµπειρία θα κατέγραφε. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Ξαναγυρίζοντας στις εσποινίδες και στο αρχικό ερώτηµα-αφορµή, εµπειρία ή ερµηνεία, φαίνεται σαν να ακολουθήσαµε τη διαδροµή που περιγράφει ο Gadamer µιλώντας για τη δοµή της αληθινής ερµηνευτικής επαφής: να ξαναγυρίζεις στον εαυτό σου, σαν να πηγαίνεις σε κάποιον άλλο. 19 Πήγαµε σε άλλους, σ ένα ταξίδι όπου παραµερίζαµε πέπλα κι ακούγαµε φωνές. Κάθε πέπλο είχε και µια εικόνα και κάθε εικόνα απελευθέρωνε µια φωνή. Σκύψαµε να την αφουγκραστούµε, την αφήσαµε για λίγο να µας κυριεύσει και προχωρήσαµε στο επόµενο πέπλο. Μέσα απ την ερµηνεία, αποκτήσαµε µια πιο διευρυµένη εµπειρία για το έργο, για τον εαυτό µας και για την τέχνη. 8

9 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1. Paris: Musée Picasso, Ιανουάριος-Απρίλιος 1988 και Barcelona: Museu Picasso, Μάιος-Ιούλιος Βλ. και τον κατάλογο: Hélène Seckel (ed.), Les Demoiselles d'avignon. Exhibition catalogue, 2 vols, Musée Picasso, Paris, Για τη σχετική συζήτηση βλ. µεταξύ άλλων, Danto, Arthur, After the End of Art: Contemporary Art and the Pale of History, Princeton, 1997 και Lang, Berel (ed.), The Death of Art, Haven Pubns, New York, Βλ. Rubin, William. "From Narrative to 'Iconic' in Picasso: The Buried Allegory in Bread and Fruitdish on a Table and the Role of Les Demoiselles d'avignon", The Art Bulletin 65, no. 4 (December 1983), Βλ. Andersen, Wayne, Picasso' s Brothel. Les Demoiselles d'avignon, Other Press, New York, 2002, σσ 1-15 και Rubin, William. "The Genesis of Les Demoiselles d' Avignon", in Les Demoiselles d' Avignon, Studies in Modern Art 3, Museum of Modern Art, New York, κυρίως σσ Βλ. σχετικά: Barr, Alfred H., Jr. Picasso: Fifty Years of His Art. New York: Museum of Modem Art, 1946; reprinted 1974 και Golding, John. Cubism: A History and an Analysis, , Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1988 (3rd ed.); London: Faber & Faber, 1959 (1st ed.). 6. Βλ. σχετικά: Miller, Arthur, Einstein-Picasso. Space, Time and the Beauty that Causes Havoc, Basic Books, New York, 2001 και ελληνική µετάφραση: Αϊνστάιν-Πικάσο. Ο χώρος, ο χρόνος και η οµορφιά, εκδ. Τραυλός, Αθήνα, Steinberg, Leo, "The Philosophical Brothel", October, no. 44 (New, York and Cambridge, Mass., Spring 1988), Revised from the two-part piece published in Art News 71, no. 5, and 71, no. 6 (29 September 1972, pp , and October 1972, pp ), σσ Steinberg, Leo, ο.π., σσ Βλ. σχετικά Rubin, William. "The Genesis of Les Demoiselles d'avignon", in Les Demoiselles d'avignon, Studies in Modern Art 3, Museum of Modern Art, New York, στο ίδιο σ. 16 και στο Malraux, André, La Tête d'obsidienne, σ Βλ. σχετικά Bois, Yve-Alain, "Painting as Trauma" στο Green, Christopher (ed.), Picasso's Les Demoiselles d'avignon. Cambridge: Cambridge University Press, 2001 και τις συνακόλουθες βιβλιογραφικές αναφορές. 12. Bois, ό.π., σ Fried, Michael Absorption and Theatricality: Painting and Beholder in the Age of Diderot, University of Chicago Press, Chicago, Bois, ό.π., σ Βλ. Rubin, William. "Picasso", in William Rubin (ed.), "Primitivism" in Twentieth-Century Art: Affinity of the Tribal and the Modern (vol. 1), Museum of Modern Art, New York, Βλ. σχετικά Leighten, Patricia. "The White Peril and L'Art negre: Picasso, Primitivism, and Anti-colonialism", The Art Bulletin 72, no. 4 (December 1990), Βλ. σχετικά Lomas, David, "In Another Frame: Les Demoiselles d'avignon and Physical Anthropology" στο Green, Christopher (ed.), Picasso's Les Demoiselles d'avignon. Cambridge: Cambridge University Press, Σχετικά µε το συσχετισµό του νευροφυσιολογικού µοντέλου στη σχέση τέχνης και συνείδησης, όχι σε σχέση µε τις εσποινίδες, αλλά την τέχνη της Παλαιολιθικής περιόδου βλ. µεταξύ άλλων: Lewis-Williams, David, The Mind in the Cave, Thames and Hudson, London, Βλ. Florman, Lisa, "The Difference Experience Makes in 'The Philosophical Brothel' " στο Art Bulletin, , Dec. 2003, vol. 85, issue 4, pp Σχέδιο για τον φοιτητή, C. 3, 37V, Μάρτιος 1907, 19 24, M. Πικάσο, Παρίσι Σχέδιο µε επτά µορφές, C. 3, 8V, Μάρτιος 1907, 19 24, M. Πικάσο, Παρίσι Σχέδιο µε έξι µορφές, C. 6, 1R, Μάιος 1907, 10 14, M. Πικάσο, Παρίσι Πικάσο, Οι εσποινίδες της Αβινιόν, 1907, , Νέα Υόρκη, ΜοΜΑ 9

Γενικά χαρακτηριστικά

Γενικά χαρακτηριστικά ΙΜΠΡΕΣΙΟΝΙΣΜΟΣ Γενικά χαρακτηριστικά Μικρές πινελιές που δημιουργούν παχύ στρώμα μπογιάς αποτυπώνοντας λεπτομερές. Χρήση των βασικών χρωμάτων, σπάνια χρήση του μαύρου χρώματος. Απουσία διαδοχικών επιστρώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Στόχος του μαθήματος είναι η διερεύνηση της μορφής του εγχειρήματος του 'Μουσείου', ως προνομιακού πεδίου για την

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 2Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδος: ΠΕ 08 ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ (Γνωστικό αντικείμενο) Σάββατο 31-1-2009 Να απαντήσετε και στα τρία ισοδύναμα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

Πνευµατικά ικαιώµατα

Πνευµατικά ικαιώµατα Πνευµατικά ικαιώµατα Το παρόν είναι πνευµατική ιδιοκτησία της ACTA Α.Ε. και προστατεύεται από την Ελληνική και Ευρωπαϊκή νοµοθεσία που αφορά τα πνευµατικά δικαιώµατα. Απαγορεύεται ρητώς η δηµιουργία αντιγράφου,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3, -Οριζόντια Πράξη», ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011 Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ερευνητική Εργασία - Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ηλίας Νίνος Ερευνητική Εργασία µε θέµα: Μαθηµατικά και Τέχνη Υποθέµα: Μαθηµατικά και Ζωγραφική Οµάδα: Μαρία Βαζαίου- Ηρώ Μπρούφα- Μαθηµατικά εννοούµε την επιστήµη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΔΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ-ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΑΝ Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις τεχνικές παρουσιάσεων

Εισαγωγή στις τεχνικές παρουσιάσεων Εισαγωγή στις τεχνικές παρουσιάσεων Νίκος Μαµάσης Τοµέας Υδατικών Πόρων Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Αθήνα 2003 ΙΑΡΘΡΩΣΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΜΟΡΦΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ( ΟΜΗ, ΙΑΦΑΝΕΙΕΣ) ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Ελένη - Φαίη Σταµάτη ιευθύντρια Μουσείου Ελληνικής Παιδικής Τέχνης email: contact@childrensartmuseum.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» 3 3 4 σαν πέτρες µε βυθίζουν! 4 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Θέµατα της Επτανησιακής Σχολής που απαντούν στα δοθέντα αποσπάσµατα

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Το χαρτί και οι τεχνικές του

Το χαρτί και οι τεχνικές του eikastika B gym Mathiti 5:eikastika B Mathiti 10/1/08 4:10 PM Page 26 Σταδιακά δηµιουργήθηκαν διάφορες πολύπλοκες τεχνικές διπλώµατος, κοψίµατος και βαψίµατος του χαρτιού που εξαπλώθηκαν σε όλο τον κόσµο.

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία

Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία 1 Αδάµ Χαρβάτης, Ψυχολόγος, MSc, Phd Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία Επεξεργασία των σχετικών ιδεών και πρακτικών της Αφηγηµατικής Θεραπείας, στηριγµένη και εµπνευσµένη από

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο Η παρακάτω εργασία παρουσιάστηκε στο εισαγωγικό σεµινάριο στα οµαδικά δυναµικά στην Ελληνική Εταιρεία Οµαδικής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας, τον Ιανουάριο του 2000. Στην οµάδα που συνεργάστηκε µαζί µου για

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey

Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey Το άρθρο αυτό επιβεβαιώνει τη γνώµη πολλών φεµινιστών/ τριών κριτικών του κινηµατογράφου ότι το ανδρικό βλέµµα κυριαρχεί στις ταινίες

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτάται η συχνότητα από τη µάζα στην Απλή Αρµονική Ταλάντωση;

Εξαρτάται η συχνότητα από τη µάζα στην Απλή Αρµονική Ταλάντωση; Εξαρτάται η συχνότητα από τη µάζα στην Απλή Αρµονική Ταλάντωση; Ξεκινώντας θα ήθελα να θυµίσω κάποια στοιχεία που σχετίζονται µε τον ορισµό της συχνότητας σε ένα περιοδικό φαινόµενο, άρα και στην ΑΑΤ.

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Διάλεξη 7η Αναζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Η εικαστική διαπραγμάτευση της σχέσης του παιδιού με το παιχνίδι-με την έννοια είτε του δρώμενου είτε του αντικειμένου ορίζεται από συνιστώσες

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (μάθημα κατεύθυνσης) Τι είναι η δομή και η σύνθεση ενός εικαστικού έργου. Είναι η οργάνωση όλων των στοιχείων ενός έργου σε ένα ενιαίο σύνολο με στόχο να εκφράσουν κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ «Διαχρονικές αξίες στην εκπαίδευση σε ένα περιβάλλον που αλλάζει μέσα από τον ανατρεπτικό οραματιστή καλλιτέχνη Γιάννη Γαΐτη» (Βιωματικό εργαστήριο με την αξιοποίηση του μοντέλου PERKINS) ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Της Χρυσής Τσιώτα Θα ξεκινήσω κάνοντας μια προσπάθεια να απαντήσω σε μερικά από τα ερωτήματα που θέτει η Συραγώ Τσιάρα στο κείμενό - αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου

Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου Τρόποι αντιµετώπισης του άγχους. Πρόληψη και θεραπεία της κατάθλιψης. Ψυχολόγος - Howard

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ Κύρια έννοια: Φιλία ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ «Ποια πρέπει να είναι τα κριτήρια επιλογής των φίλων µας;» ευτερεύουσες έννοιες: Κριτήρια επιλογής Ζητούµενο: Το θέµα Φιλία αποκαλείται το κοινωνικό συναίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Συνθέσεις από το Αιγαίο και τη Μεσόγειο, Ποίηση και ζωγραφική κ ά. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Συνθέσεις από το Αιγαίο και τη Μεσόγειο, Ποίηση και ζωγραφική κ ά. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Το Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης του ήµου Ρόδου, µε χαρά ανακοινώνει την ατοµική εικαστική έκθεση, του γνωστού «δικού µας» ζωγράφου Μάνου Αναστασιάδη, που θα φιλοξενήσει στην "Νέα Πτέρυγά" του,

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις (Η άρνηση των Ιστορικων ρυθµών) Ο Ιστορισµός ένα ρεύµα που αναπτύσσεται κατά το 19ο αι και χαρακτηρίζεται από υιοθέτηση και επαναδιαπραγµάτευση γνώριµων τεχνοτροπιών

Διαβάστε περισσότερα

Τέχνη, πολιτική και δημόσιος χώρος

Τέχνη, πολιτική και δημόσιος χώρος Τέχνη, πολιτική και δημόσιος χώρος -Ιστορία, πολιτική και δημόσια γλυπτική -Land Art περιβαλλοντική τέχνη -Μνημειακή, αντι-μνημειακή τέχνη -Εφήμερες παρεμβάσεις -Συμμετοχικές Πρακτικές -Σύγχρονη Τέχνη

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία Ενότητα 5: Δραστηριότητες εξοικείωσης με τον σύγχρονο χορό στο πλαίσιο της γενικής παιδείας: Επιλογές για σπουδή στη δομή της κίνησης. Γαλάνη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον

Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον Έρση Γιαννουλάτου Καλλιτέχνιδα Full Time BA(Ηοns) The Surrey Institute

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του φωτός σαν παραμύθι

Η ιστορία του φωτός σαν παραμύθι Η ιστορία του φωτός σαν παραμύθι περιγραφή της δράσης Χρήστος Γκοτζαρίδης Φυσικός ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΤΑΡΤΙΚΗ ΦΑΣΗ Μικρή Περιγραφή: Οι μαθητές θα παρακολουθήσουν μία ιστορία, για την εξέλιξη των

Διαβάστε περισσότερα

ζωγραφική, οδηγίες χρήσεως

ζωγραφική, οδηγίες χρήσεως «Οδηγίες χρήσεως» και διαχείρισης της εικαστικής δημιουργίας είναι το περιεχόμενο αυτού του βιβλίου και απευθύνεται στους ανθρώπους των εικαστικών τεχνών, αλλά κυρίως σε νέους καλλιτέχνες που θέλουν να

Διαβάστε περισσότερα

Η κλίμακα στην τέχνη

Η κλίμακα στην τέχνη Η κλίμακα στην τέχνη Μια σύνθεση κι επομένως ένα έργο διέπεται από διάφορες παραμέτρους, οι οποίες καθορίζουν την αισθητική αξία του έργου αλλά και το χαρακτήρα του. Αυτές οι παράμετροι είναι κατά κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο;

Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο; Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο; Πάμπλο Πικάσο (25 Οκτωβρίου, 1881-8 Απριλίου, 1973) ήταν και είναι ένας από τους κυριότερους Ισπανούς εκπροσώπους της τέχνης του 20ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Ηαναζήτηση οικουµενικών διαστάσεων. Ορισµένες διαφορές των κοινωνικών φύλων.

Ηαναζήτηση οικουµενικών διαστάσεων. Ορισµένες διαφορές των κοινωνικών φύλων. Ηαναζήτηση οικουµενικών διαστάσεων. Ορισµένες διαφορές των κοινωνικών φύλων. Σε διαφορετικούς πολιτισµούς παρατηρούνται σηµαντικές διαφορές στη συµπεριφορά των δύο φύλων. Στα αγγλικά υπάρχουν δύο διαφορετική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΥΒΕΡΝΟΧΩΡΟΣ ΚΑΙ Η ΤΕΧΝΗ. Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΚΥΒΕΡΝΟΧΩΡΟΥ: ΑΠΟ ΤΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΣΙΝΕΜΑ ΣΤΗ «ΜΕΤΑΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΗ» ΠΡΑΚΤΙΚΗ

Ο ΚΥΒΕΡΝΟΧΩΡΟΣ ΚΑΙ Η ΤΕΧΝΗ. Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΚΥΒΕΡΝΟΧΩΡΟΥ: ΑΠΟ ΤΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΣΙΝΕΜΑ ΣΤΗ «ΜΕΤΑΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΗ» ΠΡΑΚΤΙΚΗ Ο ΚΥΒΕΡΝΟΧΩΡΟΣ ΚΑΙ Η ΤΕΧΝΗ. Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΚΥΒΕΡΝΟΧΩΡΟΥ: ΑΠΟ ΤΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΣΙΝΕΜΑ ΣΤΗ «ΜΕΤΑΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΗ» ΠΡΑΚΤΙΚΗ Η ψηφιακή τέχνη έλκει την καταγωγή της όχι από τις σχολές Καλών Τεχνών αλλά από τα στρατιωτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής Ενότητα 5: Ειρωνικό προσωπείο: το παράδειγμα του Γιάννη Σκαρίμπα Κατερίνα Κωστίου Τμήμα Φιλολογίας ενότητα 5 Ειρωνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Τέχνης. την επίσκεψή τους στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. συμμετείχαν στο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα

Τέχνης. την επίσκεψή τους στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. συμμετείχαν στο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Η δραστηριότητα του Α2 στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Οι μαθητές του Α2 του Μουσικού Σχολείου Θεσσαλονίκης με την επίσκεψή τους στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης συμμετείχαν στο Εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική Κυρίες και κύριοι, Καταρχήν να συγχαρώ την Ένωση Περιφερειών για την πρωτοβουλία της οργάνωσης της σημερινής εκδήλωσης ενόψει

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

Το παραδοσιακό μοντέλο -ιδεολογία

Το παραδοσιακό μοντέλο -ιδεολογία Το παραδοσιακό μοντέλο -ιδεολογία Φρονηματισμός Εθνοκεντρισμός Έμφαση στα πολιτικο-στρατιωτικά γεγονότα Μεγάλες εθνικές αφηγήσεις με βάση την αρχή του αξιοσημείωτου Μονοδιάστατη ανάγνωση του παρελθόντος

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Γιανναδάκης «Συνεκδοχή / Συσχέτιση / Συμβολή»

Μανόλης Γιανναδάκης «Συνεκδοχή / Συσχέτιση / Συμβολή» Μανόλης Γιανναδάκης «Συνεκδοχή / Συσχέτιση / Συμβολή» εγκαίνια: Τρίτη 11 Μαρτίου 2014, 20:00 Η αίθουσα τέχνης Τεχνοχώρος παρουσιάζει την ατομική έκθεση του Μανόλη Γιανναδάκη, καθηγητή χαρακτικής στη Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Πέµπτο µέρος. Η συνέχεια από το προηγούµενο

Πέµπτο µέρος. Η συνέχεια από το προηγούµενο 1 Πέµπτο µέρος Η συνέχεια από το προηγούµενο Στην αρχική αραβική περίοδο, τώρα, οι αστρολόγοι έµοιαζαν όντως να προσκολλώνται σ αυτήν τη διάκριση, αλλά σε κάποιο σηµείο στην πορεία, κατά το τέλος της αραβικής

Διαβάστε περισσότερα

TFT TV. Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν;

TFT TV. Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν; TFT TV Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν; Η ετυμολογία του όρου TFT (Thin Film Transistor ή τρανζίστορ λεπτού φιλμ) μας παραπέμπει στο δομικό στοιχείο ελέγχου της οθόνης, που είναι το τρανζίστορ. Οι

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Μάθημα: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τετάρτη, 6 Ιουνίου 2007 7:30

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Παράγοντες που επιδρούν στη μάθηση Η σοβαρότητα του αυτισμού Το επίπεδο της νοητικής τους ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

Οι αισθήσεις και η τέχνη του Είναι

Οι αισθήσεις και η τέχνη του Είναι Οι αισθήσεις και η τέχνη του Είναι Υπάρχουν πέντε αισθήσεις αντίληψης και πέντε όργανα δράσης. Οι αισθήσεις της αντίληψής είναι η όραση, η όσφρηση, η ακοή, η γεύση και η αφή. Τα όργανα της δράσης είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τα κύρια χαρακτηριστικά που καθιστούν τον δικτυακό κόµβο «καλή πρακτική», σε σχέση µε τις επιλεγµένες περιοχές είναι:

Τα κύρια χαρακτηριστικά που καθιστούν τον δικτυακό κόµβο «καλή πρακτική», σε σχέση µε τις επιλεγµένες περιοχές είναι: Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Όνοµα κόµβου URL Τοµέας Στοιχεία επικοινωνίας Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης http://www.emst.gr/ Μουσείο protocol@emst.culture.gr Τα κύρια χαρακτηριστικά που καθιστούν

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Νευροβιολογία των Μνημονικών Λειτουργιών

Νευροβιολογία των Μνημονικών Λειτουργιών Νευροβιολογία των Μνημονικών Λειτουργιών Ενότητα 2: Κατηγοριοποιήσεις Μάθησης & Μνήμης Κωνσταντίνος Παπαθεοδωρόπουλος Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Σκοποί ενότητας Ανάλυση των γενικών αξόνων που

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

σχετικά με τον ιμπρεσιονισμό

σχετικά με τον ιμπρεσιονισμό Impressionism and Postimpressionism Ιμπρεσιονισμός και Μεταϊμπρεσσιονισμός Monet Van Gogh Σχέδιο Εργασίας: Μεγάλοι Ζωγράφοι Μαρία Κασαπίδη Ιούνιος 2007 σχετικά με τον ιμπρεσιονισμό Ο Ιμπρεσιονισμός είναι

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Η διάκριση του φύλου στα καναρίνια αποτελούσε και αποτελεί ένα πάγιο ερώτημα των ερασιτεχνών εκτροφέων καναρινιών. Πόσοι από μας που ερασιτεχνικά και μόνο από αγάπη εκτρέφουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ Α Δ Α Ε Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Α Γ Ω Γ Η Σ Μ Α Ρ Τ Ι Ο Σ 2014

Ο Μ Α Δ Α Ε Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Α Γ Ω Γ Η Σ Μ Α Ρ Τ Ι Ο Σ 2014 Ο Μ Α Δ Α Ε Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Α Γ Ω Γ Η Σ Μ Α Ρ Τ Ι Ο Σ 2014 Σ Υ Ν Ε Ρ Γ Α Τ Ι Κ Ε Σ Ε Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Ε Σ Δ Ρ Α Σ Ε Ι Σ Σύντομη Περιγραφή Ενότητας Η ενότητα φέρει τον τίτλο «Εγώ, εσύ, εμείς Συνεργατικές

Διαβάστε περισσότερα

Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων

Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων Να ποια είναι τα υλικά που θα χρειαστείς: γκρι χαρτόνι (100 γραμμαρίων)

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (3)

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (3) Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (3) Δυσκολίες στην ανάγνωση Τα θεωρητικά μέρη του δικτύου οπτικής αναγνώρισης λέξεων και οι εκτιμώμενες θέσεις τους στο αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου του έμπειρου

Διαβάστε περισσότερα