ΣΤ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΤ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ"

Transcript

1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΓ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΛΕΙΣΤΑ ΣΥΝΟΛΑ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΒΟΛΟΣ ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2000 ΑΝΑΤΥΠΟ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΕΩΝ ΑΘΗΝΑ 2004

2

3 Οικονομία και οικονομικές δραστηριότητες των ελληνικών πόλεων από την Πΰδνα έως το Άκτιον Α.Δ. Ριζάκης Ι. ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ruvai αλήθεια πως οι Έλληνες εφηύραν την πολιτική η οικονομία αντίθετα είναι εφεύρημα του 19ου αιώνα. Η λέξη είναι βέβαια ελληνική, αλλά οι αρχαίοι τη χρησιμοποιούσαν με άλλη έννοια, αυτή της διαχείρισης του οίκου ή ακόμη και της πολιτικής διαχείρισης (πολιτική οικονομία) η οικονομία δεν υφίσταται ούτε ως επιστήμη ούτε ως αυτόνομη πραγματικότητα παρόλο που δεν έλειπαν παντελώς ούτε οι εμπειρικές γνώσεις ούτε, παρά την απουσία αγοράς, οι εμπορικές δραστηριότητες (Finlay Austin - Vidal-Naquet 1972). Το γεγονός ότι οι αρχαίοι δεν ασχολήθηκαν ιδιαίτερα με την οικονομική ζωή των πόλεων δεν διευκόλυνε το έργο των νεότερων ιστορικών βασικά δημιουργήθηκαν δύο σχολές: αυτή των μοντερνιστών, οι οποίοι, επηρεασμένοι από το έργο των γερμανών ιστορικών του 19ου αιώνα, θεωρούν πως το πρότυπο της οικονομικής ανάπτυξης των πόλεων της προβιομηχανικής εποχής ανταποκρίνεται πλήρως σε εκείνο του αρχαίου κόσμου, ο οποίος άγγιξε, κατά την άποψη τους, το στάδιο του εμπορικού καπιταλισμού. Οι πριμιτιβιστές, αντίθετα, υποτιμούν εντελώς το ρόλο των βιοτεχνικών και των εμπορικών δραστηριοτήτων και θεωρούν πως η οικονομική ζωή και η ευημερία της πόλης στηρίζεται, κατά το μέγιστον ποσοστόν, στην αγροτική παραγωγή. Και οι δύο αυτές θεωρητικές προσεγγίσεις είναι εκκεντρικές και έχουν μικρή σχέση με την πραγματικότητα, την οποία συχνά αγνοούν, κυρίως όσον αφορά την ποικιλία των αποχρώσεων. Η εικόνα που παρουσιάζουν οι σύγχρονοι ιστορικοί τείνει προς μια σύνθεση των δύο απόψεων, υιοθετούν δηλαδή μια μεσαία στάση, λιγότερο απόλυτη και περισσότερο κριτική (Scheidel - von Reden 2002). Αν η βασική πηγή επιβίωσης και παραγωγής πλούτου είναι η γεωργία, ο ρόλος του εμπορίου και της βιοτεχνίας δεν πρέπει να υποτιμηθεί. Το μεγάλο εμπόριο, οι διεθνείς ανταλλαγές δεν είναι άγνωστες στον αρχαίο κόσμο το πλήθος των αμφορέων που έχει αποκαλυφθεί σε διάφορα σημεία της Μεσογείου συνιστά μια πολύ απτή μαρτυρία (Garlan 1983). Το μέγεθος όμως αυτών των ανταλλαγών δεν πρέπει να υπερτιμηθεί καθόσον καθορίζονται αποκλειστικά από τη ζήτηση και όχι από την προσφορά' η πρώτη είναι περιορισμένη και εν πάσει περιπτώσει δεν είναι συνεχής. Το κόστος του εμπορίου επιπλέον είναι πολύ υψηλό και η διάθεση των πλεονασμάτων είναι εφικτή μόνον σε περιπτώσεις έντονης ζήτησης. Η ζήτηση εισηγμένων προϊόντων είναι διαφορετική στα μεγάλα μητροπολιτικά κέντρα οι πλούσιες τάξεις των οποίων έχουν εξεζητημένες, μερικές φορές, ανάγκες σε σπάνια αγαθά και είδη πολυτελείας και στις μικρές πόλεις ή και στην ύπαιθρο. Λόγω της περιορισμένης και ευκαιριακής ζήτησης καμία οικονομική πολιτική δεν προσβλέπει στην ανάπτυξη της παραγωγής αλλά μόνον στην ποιοτική της βελτίωση. Οι αρχαίοι αγνοούν προκλητικά τις δύο εντελώς σύγχρονες οικονομικές απαιτήσεις, την παραγωγικότητα και την παραγωγή - γι' αυτούς η οικονομική συμπεριφορά χαρακτηρίζεται από την αυτάρκεια, η οποία αποτελεί όχι απλώς ένα ιδανικό, αλλά και έναν τρόπο καθημερινής ζωής αυτή 17

4 Α.Δ. ΡΙΖΑΚΗΣ δικαιολογεί την εισαγωγή μόνον αγαθών που δεν παράγονται επιτοπίως και είναι απόλυτα αναγκαία για την επιβίωση. Πολλές από τις ανάγκες αυτές μπορούν να εξυπηρετηθούν από ένα μικρότερης κλί μακας περιφερειακό εμπόριο, για το οποίο ελάχιστα έχουν γραφεί γιατί ίσως αυτό είναι περισσότερο δύσκολο να ανιχνευθεί. Πολλοί ιστορικοί προβάλλουν στο παρελθόν τη σύγχρονη πραγματικότητα και τις πρακτικές των νεότερων εθνικών κρατών και λησμονούν ότι το γενικό εμπόριο είναι, και ως έννοια ακόμα, άγνωστο στον αρχαίο κόσμο της πόλης-κράτους. Η αρχαία πόλη δεν αγνοεί την οικονομία της αγοράς, αγνοεί όμως αυτή του προϋπολογισμού και πολύ περισσότερο της μακροοικονομίας. Η αδυναμία κάθε πρόβλεψης καθιστά τη διαχείριση, κυρίως των κρίσεων, συχνά προβληματική, καθώς, στις περισσότερες τουλάχιστον περιπτώσεις, η επιβίωση εξαρτάται από την αγροτική παραγωγή, η οποία, λόγω της ακαταλληλότητας πολλών εδαφών, της ανομ βρίας ή της διάβρωσης είναι ιδιαίτερα επισφαλής. Σε ένα μεγάλο αριθμό πόλεων οι σιτοδείες επανα λαμβάνονται με τη μορφή αριθμητικής κλίμακας και μπορεί να καταστούν απειλητικές όταν στις φυσι κές συνθήκες προστίθενται και άλλες εσωτερικές ή εξωτερικές αιτίες. II. ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η σχέση της οικονομικής ιστορίας με την κεραμική είναι προφανής και οι ελπίδες, όχι από τη δια πίστωση της σχέσης αλλά από την ανίχνευση της σε όλες τις αποχρώσεις ή τις εκδοχές, είναι δικαιολο γημένα πολλές. Η πεποίθηση αυτή ενισχύεται, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, χάρη στο μεγάλο αριθμό ανασκαφών και κεραμικών δημοσιεύσεων. Από τις τελευταίες καθίσταται σαφές πως η πρόοδος που συντελέστηκε στην κεραμολογία είναι σημαντική και αφορά τόσο στην τυπολογία όσο και στη χρονο λόγηση της κεραμικής παραγωγής. Ο χώρος που καταλαμβάνει εφεξής η κεραμική ειδικότητα είναι σημαντικός απόδειξη, η μεγάλη επιτυχία που γνωρίζει η διοργάνωση συνεδρίων με το θέμα αυτό. Η ελληνιστική κεραμική, είναι αλήθεια, είχε κάποια υστέρηση στους παραπάνω τομείς που οφει λόταν εν πολλοίς στην εσφαλμένη πεποίθηση ότι είναι δύσκολο να αντλήσει κανείς στοιχεία από αυτή. Η παθητική αυτή αντίληψη δεν υφίσταται πλέον υπάρχει ένας διάχυτος ενθουσιασμός που γίνεται πράξη με τον πολλαπλασιασμό των δημοσιεύσεων εργαστηρίων και οργανωμένων συνόλων έτσι η πα λαιά εικόνα έχει σχεδόν ανατραπεί (Rapsaet 1993, 332), καθώς η ελληνιστική κεραμική αποκαλύπτει νέα άγνωστα δεδομένα, τα οποία, σε συνδυασμό με εκείνα που προκύπτουν από τη διακίνηση των αμ φορέων, αποτελούν πολύτιμες πλέον πηγές για την οικονομική ιστορία. Δυστυχώς, αυτή η πρόοδος στις κεραμολογικές έρευνες δεν συμβαδίζει με εκείνη της οικονομικής ιστορίας η ελπίδα πως η κερα μική θα άνοιγε τις δυνατότητες για μια ποσοτική οικονομική ιστορία της αρχαιότητας έχει κάπως δια ψευστεί, αλλά το μέλλον είναι μπροστά μας και έχω την πεποίθηση ότι τα συνέδρια που οργανώνονται τα τελευταία χρόνια για την κεραμική παρέχουν τέτοιες προσδοκίες. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία πως η κεραμική παραγωγή συνιστά μια οικονομική δραστηριότητα, ίσως τη σπουδαιότερη που γνώρισε ο αρχαίος κόσμος η κατανόηση της σημασίας και του ρόλου αυτής της δραστηριότητας προϋποθέτει την κατανόηση των ευρύτερων μηχανισμών οργάνωσης της οικονο μικής, κοινωνικής και πολιτικής ζωής της πόλης. Το γεωγραφικό πλαίσιο της παρούσας μελέτης είναι ο ηπειρωτικός ελληνικός χώρος με τα νησιά, το χρονολογικό η περίοδος που εγκαινιάζεται με τη ρω μαϊκή νίκη της Πύδνας (167 π.χ.) και ολοκληρώνεται με την ακτιακή νίκη του Οκτάβιου (31 π.χ.). III. ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΡΩΜΑΪΚΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ( π.χ.) Η περίοδος που μεσολαβεί από τη μάχη της Πύδνας έως αυτή του Ακτίου είναι μεταβατική, καθώς μας μεταφέρει βαθμηδόν, στο πολιτικό πεδίο, από την πολυμέρεια ενός πολυκεντρικού κόσμου, του ελληνιστικού, στη μονοκρατορία της αυτοκρατορικής εποχής. Στον οικονομικό τομέα, η Ρώμη δεν δια θέτει ούτε το κερδοσκοπικό εμπορικό πνεύμα της βρετανικής αυτοκρατορίας, για παράδειγμα, ούτε 18

5 ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΟΛΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΥΑΝΑ ΕΩΣ ΤΟ AKTION αυτό της κεντρομόλου δύναμης με μια οικονομία σχεδιασμένη και ελεγχόμενη από την κεντρική αρχή που γνωρίσαμε σε μια πρόσφατη εποχή (Shipley 1996). Η Ρώμη, όπως εξάλλου και οι μονάρχες των ελληνιστικών βασιλείων, επιθυμούσε να μεγιστοποιήσει τα έσοδα της, μέσω των φόρων και εισφορών που εισέπραττε από τις νέες της κατακτήσεις, και η πρακτική αυτή συνιστά τον τύπο που οι Αγγλοσά ξονες ονομάζουν «tribute-raising empire» (Woolf 1990, 49). Οι επεμβάσεις της, στο 2ο αιώνα, είχαν δύο σημαντικές επιπτώσεις: πρώτα-πρώτα την εξουθένωση, με επανειλημμένα κτυπήματα, των πρωτα γωνιστών της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο, δηλαδή της Μακεδονίας και της Συρίας, και στη συνέχεια την προσπάθεια της ίδιας της Ρώμης να επιβάλει, με τη σειρά της, την τάξη και τη σταθε ρότητα στον ελληνιστικό κόσμο. Οι συνεχείς αναμετρήσεις με τη Ρώμη είχαν πελώριες επιπτώσεις στην οικονομία των πόλεων. Ο Πολύβιος (38.3,16), ενώ περιγράφει το ψυχολογικό «σοκ» από τις επανειλημμένες ήττες, που σε μερικές τουλάχιστον περιπτώσεις, είχε δραματικές εξελίξεις, εντούτοις δεν αναφέρεται καθόλου στις οικονομι κές επιπτώσεις της ήττας που αναμφίβολα θα ήταν πολλές, ιδιαίτερα ύστερα από τη γιγαντιαία οικονομική προσπάθεια που κατέβαλαν οι πόλεις για την αντιμετώπιση της ρωμαϊκής απειλής (Rostovtzeff 1953,739741). Πολλοί ιστορικοί πιστεύουν, δικαιολογημένα, πως η βραχεία διάρκεια των πολεμικών συγκρού σεων συνέτεινε στη μείωση του κόστους και κυρίως στην ταχεία επούλωση των τραυμάτων. Πράγματι, για μια περίοδο μεγαλύτερη από πενήντα χρόνια ο ελληνικός κόσμος γνώρισε την ειρήνη και την ασφά λεια, συνθήκες απαραίτητες για την οικονομική ανάπτυξη. Αυτή ευνοήθηκε, σε μερικές τουλάχιστον πόλεις, και από ένα δεύτερο παράγοντα, αυτόν της εισροής κεφαλαίων από τη Δύση προς την Ανατολή με τη μορφή επενδύσεων που πραγματοποιούνται στη γη, τη βιοτεχνία και το εμπόριο φορείς αυτών είναι οι λεγόμενοι negotiatores, οι οποίοι, με αυτό τον τρόπο, επαναφέρουν ένα μέρος από τα κεφάλαια που είχαν αφαιρεθεί από την Ανατολή με τη μορφή πολεμικών αποζημιώσεων ή λαφύρων. α. Οι πόλεις που ευημερούν έως το μιθριδατικό πόλεμο Πρέπει να τονιστεί εξαρχής πως αυτή η αναγέννηση του ελληνιστικού κόσμου, που ευνοήθηκε από τη ρωμαϊκή κυριαρχία, υπήρξε μερική και περιορισμένη και πως, σε κάθε περίπτωση, επωφελήθηκαν περισσότερο οι πόλεις της Μικράς Ασίας από εκείνες της ελληνικής χερσονήσου' στην κυρίως Ελλάδα φαίνεται πως οι συνέπειες ήταν ευνοϊκές σε ελάχιστα κέντρα με προεξάρχουσα την Αθήνα, τη Δήλο και ίσως τη Μεσσήνη και την Πάτρα στην Πελοπόννησο. Μερικές από τις πόλεις αυτές εκμεταλλεύθη καν την εξουθένωση των εμπορικών τους αντιπάλων (Ρόδος και Κόρινθος), όλες είχαν τη στήριξη του ρωμαϊκού πολιτικού και οικονομικού κατεστημένου. Η οικονομία της Δήλου και της Αθήνας μας είναι αρκετά καλά γνωστές χάρη στην πληθώρα των πηγών που διαθέτουμε γι' αυτή την περίοδο και το σχήμα που κατέγραψαν ήδη ο J.A.O. Larsen ( 1938), ο Μ. Rostovtzeff (1953) και ο J. Day (1942) δεν έχει αμφισβητηθεί από τα νέα ευρήματα. Στον εμπο ρικό χώρο η Δήλος υποσκελίζει τη Ρόδο, της οποίας οι εμπορικές δραστηριότητες γνωρίζουν μια εντυ πωσιακή πτώση- η εμπορική ανάπτυξη της Δήλου θα αγγίξει τα υπέρτατα όρια μετά την καταστροφή της Κορίνθου και τη δημιουργία της Επαρχίας της Ασίας (133 π.χ.), καθώς οι κοινότητες των ρωμαίων ή ανατολιτών εμπόρων που εγκαθίστανται στο νησί, αναπτύσσουν ποικίλες εμπορικές δραστηριότητες τόσο με τη Δύση όσο και με την Ανατολή. Ο γενικός δείκτης τιμών, όπως φαίνεται από τους καταλό γους της Δήλου, δεν εμφανίζει κανένα από τα συμπτώματα που πλήττουν την οικονομία, κατά κύριο λόγο μεγάλες διακυμάνσεις στις τιμές κατά την περίοδο των κρίσεων. Η αθηναϊκή οικονομία επωφελείται από τις νέες συνθήκες που δημιουργούνται στο Αιγαίο μετά την Πύδνα' ο Πειραιάς αναβαθμίζεται καθώς εγκαθίστανται σε αυτόν πολλές ξένες κοινότητες εμπόρων, κατ' αναλογία της Δήλου, που αναπτύσσουν εμπορικές δραστηριότητες κυρίως με την Ανατολική Μεσό γειο. Τα έσοδα της πόλης, καθώς και ο ιδιωτικός πλούτος γνωρίζουν μια αδιαμφισβήτητη ανάπτυξη. Οι δύο αυτές πόλεις καταφέρνουν να συγκεντρώσουν σημαντικά αποθέματα πλούτου, του οποίου ένα μέρος 19

6 Α.Δ. ΡΙΖΑΚΗΣ επενδύεται στον εξωραϊσμό των πόλεων με νέα δημόσια, θρησκευτικά ή ιδιωτικά μνημεία. Η οικονομική ευημερία της Αθήνας καταφαίνεται και από την κυριαρχία του αθηναϊκού νομίσματος στις διεθνείς ανταλλαγές και τη μεγάλη κυκλοφορία της τάξης III και IV των new style κυρίως μετά το 125 π.χ. (Fouilles de Delphes ΙΙΙ.2,139) η αυξανόμενη δραστηριότητα των διονυσιακών τεχνιτών θα μπορούσε να θεωρηθεί ένα άλλο στοιχείο. Για τη Μεσσήνη και την Πάτρα, που ανέφερα ως το τρίτο παράδειγμα, δυστυχώς δεν διαθέτουμε τόσα πολλά στοιχεία- η σχετική ευημερία της Μεσσήνης καταφαίνεται από τη γνωστή επιγραφή της οκτωβόλου εισφοράς (Wilhelm 1914) και εμμέσως από την επιγραφή των Μυστηρίων της Ανδανίας (Syll. 3, 736) και ένα ψήφισμα της Θούριας (IG V.1, 1379 πρβλ. Rizakis 2001α, 80-81) αυτή της Πά τρας από ορισμένες φιλολογικές πηγές, αλλά και αρχαιολογικές μαρτυρίες (Rizakis 1988, 27-35). Το γεγονός ότι μερικές πόλεις στη νότια Ελλάδα διατήρησαν τον κεφαλαιοχικό τους πλούτο φαίνεται από τα χαμηλά επιτόκια 10 ή 6 και 2/3 % (Larsen 1938, ). Αυτό κατέστη δυνατόν γιατί οι Ρωμαίοι, με εξαίρεση την Κόρινθο και την Αλίαρτο, δεν προέβησαν στην περιοχή αυτή σε λαφυραγωγία, σε επιβο λή χρηματικών αποζημιώσεων ή σε συστηματική φορολογία. β. Η γενική οικονομική ύφεση μετά to μιθριδατικό πόλεμο Δυστυχώς, η ευχάριστη αυτή εικόνα μερικών κέντρων αποτελεί μάλλον την εξαίρεση παρά τον κα νόνα- η πλειονότητα των πόλεων δεν κατάφερε να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες που δημιουργή θηκαν από τη νέα πολιτική και οικονομική τάξη που επεβλήθη από τη Ρώμη το 2ο αι. π.χ. Η αστάθεια που ακολούθησε δεν είχε γι' αυτές παροδικό χαρακτήρα γιατί η λαφυραγωγία, η επιβολή πολεμικών αποζημιώσεων, η απαγόρευση λειτουργίας των μεταλλείων και των εμπορικών ανταλλαγών μεταξύ των περιοχών, στην περίπτωση της Μακεδονίας για παράδειγμα, δημιούργησαν πληγές που ήταν δύ σκολο να επουλωθούν (Rizakis 2001α, 81-84). Η απουσία τοπικών συγκρούσεων τις απήλλαξε βεβαίως από μια δαπάνη που ήταν δυσβάστακτη, αλλά οι νέες συνθήκες δεν ήταν ευνοϊκές για τις περισσότερες από αυτές ούτε για την ανάπτυξη της γεωργίας ούτε των βιοτεχνικών ή εμπορικών τους δραστηριοτήτων, καθώς ο ελλαδικός κόσμος βρί σκεται τώρα στο περιθώριο των μεγάλων οικονομικών αλλαγών, αφού τα ισχυρά κέντρα του εμπορίου μετατίθενται αλλού. Ένα φαινόμενο, ενδεικτικό της οικονομικής κρίσης ενός μεγάλου αριθμού πό λεων είναι αυτό της πτώσης της παραγωγής, αγροτικής και βιοτεχνικής. Δεν φαίνεται να υπάρχει με γάλη ζήτηση και κυκλοφορία αγαθών, καθώς οι συναλλαγές περιορίζονται στο ελάχιστο και πλην σπάνιων εξαιρέσεων έχουμε την εντύπωση πως οι πόλεις επιστρέφουν αναγκαστικά σε μια περίοδο οικονομικής εσωστρέφειας η κατάσταση αυτή θα επιδεινωθεί ακόμα περισσότερο μετά την επέμβαση του Σύλλα. Η κρίση μετά την περίοδο αυτή, αντίθετα με την προηγούμενη, φαίνεται γενική και δεν υπάρχουν πλέον ευτυχείς εξαιρέσεις η συμβολή του Σύλλα στην οικονομική καταστροφή των πόλεων και των ιερών της Ελλάδος είναι σημαντική (Larsen 1938, Rizakis 2001α, 81-82) και δυστυχώς δεν αποτελεί μια σύντομη παρένθεση. Η πειρατεία και οι εμφύλιοι πόλεμοι που ακολούθησαν δεν άφησαν κανένα περιθώριο οικονομικής ανάκαμψης ακόμα και στις πόλεις που γνώρισαν την οικονομική ευη μερία στην προηγούμενη εποχή. Έτσι μετά την καταστολή της πειρατείας και την κάθετη πτώση του δουλεμπορίου, που φαίνεται πως ήταν η βασικότερη πηγή της Δήλου, το νησί εγκαταλείπεται, γύρω στα 50 π.χ. η εικόνα δεν είναι καλύτερη στην Αθήνα, της οποίας η στάση στο μιθριδατικό πόλεμο έδω σε το έναυσμα της οικονομικής παρακμής οι εμπορικές της δραστηριότητες περιορίζονται πολύ αυτή την περίοδο κι ο Πειραιάς, με εξαίρεση ένα μικρό διάστημα αναλαμπής, δεν καταφέρνει να προσεγγί σει την προηγούμενη του ακμή. Η πενία είναι ακόμα μεγαλύτερη στις υπόλοιπες πόλεις, στις οποίες οι παραδοσιακές οικονομικές δραστηριότητες είναι εξαιρετικά υποτονικές παρατηρείται μεγάλη συρρίκνωση τόσο στα δημόσια έσοδα, στους θησαυρούς των ιερών, αλλά και στον ιδιωτικό πλούτο- κάθε μορφής παραγωγή περιορί20

7 ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΟΛΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΥΑΝΑ ΕΩΣ ΤΟ AKTION ζεται στην ικανοποίηση της εσωτερικής αγοράς που είναι μικρή. Η νομισματοκοπία είναι ενδεικτική, καθώς διακόπτεται ή καθίσταται υποτονική ή περιστασιακή, το ίδιο και η κυκλοφορία (Rizakis 2001α, 82-83). Μέσα στο γενικό χάος και την αστάθεια οι επενδύσεις είναι ανύπαρκτες και οι ρωμαίοι έμπο ροι που είναι εγκατεστημένοι στις διάφορες πόλεις και διαθέτουν κεφάλαια επιδίδονται, σε μερικές τουλάχιστον περιπτώσεις, στην τοκογλυφία και στην εκμετάλλευση παρά στις παραγωγικές επενδύ σεις. Γενικά, η απουσία κεφαλαιοχικού πλούτου είναι προφανής και αντικατοπτρίζεται στην απουσία οικοδομικών δραστηριοτήτων και έργων καλλωπισμού των πόλεων (Rizakis 2001β, ). Οι αρ χαιολογικές ανασκαφές αποκαλύπτουν μια γενικότερη ένδεια επιγραφές και άλλα ευρήματα καθί στανται εξαιρετικά σπάνια αυτή την περίοδο (Jones 1974, Rizakis 2001α, β). IV. Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΩΣΗ ΚΑΙ Η ΔΙΑΡΡΗΞΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ Η κοινωνική κρίση των πόλεων είναι φαινόμενο σχεδόν ενδημικό κατά την ελληνιστική εποχή η ρωμαϊκή κυριαρχία όχι μόνον δεν έλυσε τα κοινωνικά προβλήματα, αλλά μάλλον τα ενέτεινε με την αμέριστη συμπαράσταση της στις οικονομικά εύρωστες κοινωνικές τάξεις η διείσδυση της Ρώμης, στον ελληνικό τουλάχιστον χώρο, θα ήταν αδύνατη χωρίς τη δική τους σιωπηρή αποδοχή. Οι οικονομι κές δυσκολίες που αυξήθηκαν αυτή την περίοδο, δεν βελτίωσαν την κοινωνική συνοχή, καθώς ο διαθέ σιμος πλούτος βρίσκεται στα χέρια μιας μικρής αστικής αριστοκρατίας, η οποία κατέχει ένα μεγάλο μέρος της γης ωστόσο ούτε η μεσαία τάξη ούτε οι μικροκαλλιεργητές έχουν εντελώς εξαφανιστεί. Η επιγραφή της οκτωβόλου εισφοράς της Μεσσήνης, που αναφέραμε πρωτύτερα, μας προσφέρει μια ενδιαφέρουσα εικόνα του πλούτου της Μεσσήνης και των πολιτών της αυτή την περίοδο. Ο συνολι κός πλούτος της πόλης που υπόκειται στην εισφορά αυτή εκτιμάται σε τάλαντα, αλλά οι ειδικοί δεν συμφωνούν τι ακριβώς εκπροσωπεί αυτό το ποσόν: έγγεια ιδιοκτησία μόνον ή περιλαμβάνει και άλλα ακίνητα και κινητά αγαθά; αντιπροσωπεύει τον πλούτο της Μεσσήνης ή της Μεσσηνίας; Ό π ω ς φαίνεται από το κείμενο, η απαιτούμενη περιουσία για την ανάδειξη σε ορισμένα αξιώματα ήταν ένα τάλαντο, ποσόν που δεν λογίζεται υψηλό εάν το συγκρίνει κανείς με αυτό που απαιτείτο στην Αθήνα στα χρόνια του Μενάνδρου (Wilhelm 1914, 48-71). Έ ν α χαρακτηριστικό της περιόδου είναι ότι εκτός από τους Έλληνες ιδιοκτήτες υπάρχουν και Ρωμαίοι, οι οποίοι στη Μεσσήνη, όπως και αλλού, επενδύ ουν στη γη. Ορισμένοι γαιοκτήμονες διαθέτουν μεγάλη περιουσία, αλλά συνυπάρχουν με ένα σημα ντικό αριθμό μεσαίων και μικρών ιδιοκτητών. Η τάση όμως προς τη συγκέντρωση του πλούτου είναι σαφής και η πορεία αυτή είναι αναπόφεκτη και γενική (Rizakis 1995). Η κοινωνική πόλωση επιτείνεται και από την πολιτική κρίση των πόλεων η παρακμή της μεσαίας τάξης είναι πλέον φανερή, καθώς ορισμένα μέλη της τοπικής αριστοκρατίας συγκεντρώνουν το μονο πώλιο όχι μόνο του πλούτου αλλά και της πολιτικής δύναμης παρόλο που η δημοκρατία διατηρεί τους εξωτερικούς τύπους, η ουσία είναι εντελώς διαφορετική η εξουσία περιορίζεται ολοένα και περισσό τερο σε ένα πολύ μικρό αριθμό πολιτών που είναι κατά κανόνα φίλοι της Ρώμης (Rizakis 2001α, 75 σημ. 10). Δεν υπάρχει αμφιβολία πως οι φτωχότερες τάξεις γνωρίζουν μια συνολική, πολιτική, οικονο μική και κοινωνική υποβάθμιση του ρόλου τους. V. ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΕΩΝ α. Η ολιγανθρωπία και τα ηθικά αίτια Η κρίση αυτή επιτείνεται μετά το μιθριδατικό πόλεμο και καθίσταται γενική στο νέο κοινωνικό χάρτη δεν υπάρχουν καν εξαιρέσεις η διαπίστωση αυτή δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί' η διάσταση που υπάρχει μεταξύ των ιστορικών βρίσκεται περισσότερο στα αίτια αυτής της κρίσης και λιγότερο 21

8 Α.Δ. ΡΙΖΑΚΗΣ στη διαπίστωση της. Μερικές αρχαίες πηγές αναζητούν ηθικά αίτια έτσι κατά τον Πολύβιο (36.17,5-9) η βασικότερη αιτία της παρακμής βρίσκεται στην υπογεννητικότητα και την ολιγανθρωπία ο ιστορι κός κατηγορεί τους συγχρόνους του για εγωισμό και έλλειψη πατριωτισμού, αλλά αποκρύπτει τα κοι νωνικά αίτια που είναι η υπερβολική συγκέντρωση του πλούτου. Το σύνολο σχεδόν των άλλων φιλολο γικών πηγών αποδίδει τη δημογραφική κρίση και την εγκατάλειψη της γης στους πολέμους, τις κατα στροφές και την επακολουθήσασα αστάθεια (Ριζάκης , ). Οι μαρτυρίες αυτές των αρχαίων γραπτών πηγών δεν είναι ένας απλώς φιλολογικός τόπος, όπως αβασάνιστα διατείνονται με ρικοί, αλλά μια πραγματικότητα που επιβεβαιώνεται και από το σύνολο των αρχαιολογικών ερευνών. Οι επιφανειακές αρχαιολογικές έρευνες, που διεξήχθησαν σε διάφορες περιοχές, αποκαλύπτουν ελά χιστα ίχνη ανθρώπινης δραστηριότητας στο αγροτικό περιβάλλον, γεγονός που προδίδει την απουσία εντατικής εκμετάλλευσης της γης αντίθετα, η εκμετάλλευση των πιο εύφορων περιοχών, που βρίσκο νται συχνά κοντά στις ακτές, φαίνεται περισσότερο έντονη και προδίδει μια επιλεκτική πρακτική (Ριζάκης , Rizakis 2001α, 77). Τα αίτια αυτής της εγκατάλειψης της γης αποδίδονται από τις αρχαίες πηγές στην ολιγανθρωπία. Η ερμηνεία αυτή φαίνεται, εν πρώτοις, πειστική, καθώς είναι γνωστόν πως στον αρχαίο κόσμο κάθε ιδέα ανάπτυξης της γεωργίας είναι δέσμια του διαθέσιμου αγροτικού δυναμικού, δηλαδή της πολυανθρωπίας ο αρχαίος κόσμος αγνοεί τόσο την τεχνολογία όσο και τις μορφές εντατικής καπιταλιστικής εκμετάλλευσης η ανάπτυξη της γεωργίας βρίσκεται σε από λυτη συνάρτηση με το μεγάλο αριθμό εργατικών χειρών. β. Ποιοτικά ή άλλα αίτια της κρίσης Οι νεότεροι ιστορικοί δεν αμφισβητούν την αλήθεια αυτής της σχέσης για τον αρχαίο κόσμο μερικοί υποστηρίζουν ωστόσο την ιδέα, σε αντίθεση με τις παραδοσιακές πηγές, πως η εγκατάλειψη της γης αυτή την περίοδο πρέπει να συνδεθεί με ποιοτικά αίτια, όπως η αλλαγή της δομής της γεωργικής εκμετάλλευ σης δημιουργία μεγάλων ιδιοκτησιών και ενδεχομένως η υψηλή φορολογία. Κατ' άλλους η εγκατά λειψη της γης θα μπορούσε να εξηγηθεί και από την αλλαγή στις κλιματολογικές συνθήκες, φυσικές κατα στροφές (σεισμοί, κατολισθήσεις ή διάβρωση εδαφών). Οι υποθέσεις αυτές, που είναι απόλυτα εφικτές, δεν στηρίζονται στις πηγές το ειδικό τους βάρος είναι μικρό γιατί δύσκολα μπορούν να επαληθευθούν. Ανάμεσα στις νέες προτάσεις ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει εκείνη της S. Alcock (1989, , 62-63), η οποία θεωρεί ότι η μείωση του πληθυσμού είναι ένας φιλολογικός μύθος και ότι στην πραγματικότητα δεν υπάρχει δημογραφική κρίση, αλλά αντίθετα μετακίνηση πληθυσμών προς πιο εύφορες περιοχές ή στα αστικά κέντρα. Το σχήμα είναι ιδιαίτερα ελκυστικό, αλλά δυστυχώς πρό κειται για μια θεωρητική επινόηση. Η μετακίνηση πληθυσμών σε περιόδους ανωμαλίας και οικονομι κής κρίσης προς τα αστικά κέντρα φαίνεται μάλλον παράλογη μετακίνηση προς τις πιο εύφορες πε ριοχές είναι δυνατή, αλλά πρέπει να υποθέσει κανείς ότι οι περιοχές αυτές είχαν στο μεταξύ, τουλάχι στον εν μέρει, εγκαταλειφθεί. Αυτό που ενοχλεί περισσότερο είναι ότι καμιά από αυτές τις υποθετικές μετακινήσεις δεν μαρτυρείται στις πηγές. Οι τελευταίες αντίθετα μας πληροφορούν για την ύπαρξη δημογραφικών μετακινήσεων και αλλαγών προς το τέλος της ελληνιστικής εποχής, όταν ο Αύγουστος μετά το Ακτιον προβαίνει στη διοικητική, οικονομική και δημογραφική αναδιοργάνωση της Ελλάδος (Ριζάκης , , ). Η δυσκολία της S. Alcock είναι απόλυτα κατανοητή η απόρριψη των άλλων πηγών και η υπερβολική στήριξη της στα δεδομένα της επιφανειακής κεραμικής οδηγεί σε ιστορικά αδιέξοδα η αόριστη χρονολόγηση της επιφανειακής κεραμικής, π.χ. «ελληνιστι κή», δεν συμβάλλει καθόλου σε παρόμοιες ιστορικές προσεγγίσεις δημιουργεί μάλλον μεγαλύτερη σύγχυση αυτό δεν μειώνει το κύρος της, αλλά η χρησιμοποίηση των δεδομένων της πρέπει να γίνεται με πολύ προσοχή και φυσικά η αντιπαραβολή με τις άλλες πηγές είναι, για τον ιστορικό, σχεδόν υπο χρεωτική. 22

9 ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΟΛΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΥΑΝΑ ΕΩΣ ΤΟ AKTION γ. Η ρωμαϊκή οικονομική εκμετάλλευση και η αδιαφορία για την τύχη των πόλεων Είναι γεγονός πως η Ρώμη δεν έδειξε πραγματικό ενδιαφέρον μέχρι το Άκτιον για τον ελληνικό κό σμο- η απουσία οικονομικού ενδιαφέροντος οφείλεται στο συνδυασμό δύο παραγόντων: στο φτωχό αγροτικό δυναμικό της ελληνικής χερσονήσου, εξαιτίας του κλίματος, των φτωχών εδαφών και του ανάγλυφου, και στη δυσκολία οικονομικής εκμετάλλευσης της περιοχής, όπως για παράδειγμα στην Αφρική, λόγω της πολιτιστικής της παράδοσης (Alcock 1997). Το μόνο ουσιαστικό ενδιαφέρον της Ρώ μης αφορούσε την είσπραξη των τακτικών ή των έκτακτων εισφορών για τη χρηματοδότηση των εμφύ λιων πολέμων που είχαν ως θέατρο την περιοχή. Ούτε οι ελεύθερες πόλεις ούτε τα ιερά αποτελούν εξαίρεση σε αυτή την πρακτική που μετά το μιθριδατικό πόλεμο λαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις. Έτσι ακόμα και τα κεφαλαιουχικά αποθέματα των πόλεων που είχαν επωφεληθεί, έως το μιθριδατικό πόλεμο, από τις ειρηνικές συνθήκες και βελτίωσαν την οικονομική τους κατάσταση, εξαντλήθηκαν γρήγορα από τη μόνιμη παρουσία, μετά το 88 π.χ., των ρωμαϊκών στρατευμάτων. Το παράδειγμα του Γυθείου στην Πελοπόννησο είναι χαρακτηριστικό. Γύρω στο 72/1 π.χ. η πόλη δεν είναι σε θέση να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις των ρωμαίων στρατηγών γιατί το δημόσιο ταμείο είναι κενό- δεν υπάρχουν πλούσιοι πολίτες, τα ταμεία των ιερών είναι και αυτά κενά δεν μένει τίποτε άλλο από τον εξωτερικό δανεισμό" οι αδελφοί Cloatii, ρωμαίοι τραπεζίτες, προσφέρονται να βοηθήσουν την πόλη οι όροι είναι σκληροί το Γύθειο διαπραγματεύεται τους τόκους που είναι πολύ υψηλοί και θεω ρεί μεγάλη επιτυχία που οι Cloatii συμβιβάζονται στο 12%. Γι' αυτό τους τιμά (IG V.1, Πρβλ. Rizakis 2001α, 81, όπου και άλλα παρόμοια παραδείγματα). δ. Η οικονομική εξουθένωση στο τέλος των εμφυλίων και τα πρώτα ευνοϊκά μέτρα πολιτικής και οικονομικής αναδιοργάνωσης του ελληνικού κόσμου από τον Αύγουστο Η θλιβερή εικόνα του Γυθείου δεν είναι μοναδική μετά το μιθριδατικό πόλεμο η οικονομική συρ ρίκνωση αγγίζει το σύνολο των πόλεων. Στο τέλος των εμφύλιων πολέμων η οικονομική καταστροφή είναι συνολική. Περιοχές ολόκληρες ερημώνονται και η επιβίωση σε άλλες καθίσταται προβληματική η όψη που παρουσίαζαν οι πόλεις γύρω από τον Σαρωνικό το 46 π.χ. προκαλούσε ανυπόφορη θλίψη ακόμα και στον πρώτο ρωμαίο διοικητή της επαρχίας της Αχαΐας, τον Servius Sulpicius (Κικέρων, Ad Farn. IV. 5,4): «que oppida quodam tempore florentissima fuerant, nunc prostrata et diruta ante oculos jacent». Η Ρώμη αποκτά για πρώτη φορά επίγνωση αυτής της κατάστασης και των κινδύνων που εγκυ μονεί με την ευκαιρία της προσπάθειας που αναλαμβάνει ο Αύγουστος για την αποκατάσταση της ειρήνης και της σταθερότητας. Η λήψη δραστικών μέτρων είναι επιτακτική. Τα μέτρα αυτά αποβλέ πουν στην ολοκληρωτική αναδιοργάνωση της πολιτικής και οικονομικής γεωγραφίας των πόλεων. Στη θέση των αναρίθμητων μικρών κέντρων που ευνόησε η Ρώμη από την εποχή του Φλαμινίνου (διαίρει και βασίλευε), μεθοδεύεται τώρα η κυριαρχία ορισμένων πολιτικών και οικονομικών κολοσσών. Η Νικόπολη, η Αθήνα, η Κόρινθος, η Πάτρα, η Μεσσήνη, η Σπάρτη και το Άργος δεν είναι απλώς τα νέα διοικητικά κέντρα, στο πλαίσιο της Επαρχίας της Αχαΐας, αλλά και οι μοχλοί της οικονομικής της ζωής και ανάπτυξης. Μερικές διαθέτουν, χάρη στην απορρόφηση των γειτονικών μικρών πόλεων, μεγάλες πηγές πλούτου πάνω στις οποίες θα στηριχθεί η μελλοντική τους ευημερία στο 2ο αιώνα. Το πεπρω μένο των μικρών πόλεων που εξαφανίζονται ή μετά βίας επιβιώνουν είναι θλιβερό οι Στράβων, Δίων, Χρυσόστομος και Παυσανίας είναι ιδιαιτέρως αποκαλυπτικοί (Rizakis ). Ύστερα από μια πε ρίοδο αντίστασης ή φρούδων ελπίδων, η ιδεατού συμβιβασμού κερδίζει έδαφος στον ελληνικό κόσμο που είναι πλέον έτοιμος να αποδεχθεί τη ρωμαϊκή κατοχή. Απέφυγα συνειδητά να υπεισέλθω σε λεπτομέρειες που αφορούν στη νέα οργάνωση του διεθνούς και του περιφερειακού εμπορίου, η οποία, μετά το μιθριδατικό πόλεμο, για πολλούς λόγους δεν ευ νόησε τον ελλαδικό κόσμο, καθώς οι νέοι εμπορικοί δρόμοι και το κέντρο βάρος μετατίθενται αλλού αν μερικές πόλεις, όπως η Αθήνα, κατάφεραν να διατηρήσουν, μέχρι το μιθριδατικό πόλεμο, ορισμέ23

10 Α.Δ. ΡΙΖΑΚΗΣ νες ανατολικές κυρίως αγορές, όπως φαίνεται από την κεραμική, το μέγεθος και η διάρκεια αυτών των συναλλαγών δεν μας είναι γνωστά. Το ίδιο ελάχιστα γνωστές είναι και οι ιταλικές εισαγωγές. Η πρόσφατη σχετικά μελέτη του J.-P. Morel ( ) έδειξε ότι η ιταλική κεραμική, με μαύρο γάνωμα, εισάγεται στη Δήλο το 2ο και τον Ιο αιώνα π.χ. Εισηγμένη κεραμική ή εγχώριες απομιμήσεις του τύπου Campana απαντά κανείς σε περισσότερες περιοχές το αυτό ισχύει και με την κεραμική του τύπου terra sigillata. Η παρουσία της τελευταίας είναι περισσότερο έντονη στις αποικίες, όπως την Κόρινθο, ήδη από τα τέλη της ελληνιστικής εποχής η εισαγωγή της σε άλλες πόλεις, όπως η Αθήνα για παράδειγμα, χρονολογείται αργότερα - σε κάθε περίπτωση οι ανασκαφές στην Αγορά δείχνουν πως οι ιταλικές εισαγωγές, της ύστερης ελληνιστικής εποχής, δεν έχουν καμία επίδραση ούτε στο σχήμα ούτε στη διακόσμηση των αγγείων. ΕΠΙΛΟΓΟΣ Η ρωμαϊκή κυριαρχία δεν εξασφάλισε ούτε την οικονομική σταθερότητα ούτε την υποσχεθείσα ασφάλεια στις ελληνικές πόλεις μετά το 88 π.χ., η αστάθεια που βασιλεύει στον αιγαιακό χώρο σε συνδυασμό με τις καταχρήσεις και την καταπίεση της ρωμαϊκής διοίκησης δεν αφήνουν κανένα περιθώριο για οικονομική ανόρθωση των πόλεων. Η εγκατάλειψη της υπαίθρου οδήγησε σε μείωση της αγροτικής παραγωγής και οι βιοτεχνικές και εμπορικές δραστηριότητες περιορίστηκαν στον ελάχιστο βαθμό. Η κρίση αγγίζει το σύνολο σχεδόν του ελληνικού κόσμου και δεν εξαιρεί τις πόλεις, όπως η Δήλος, η Αθήνα, η Μεσσήνη και η Πάτρα που είχαν επωφεληθεί από τις ευνοϊκές συνθήκες που επικράτησαν στην πριν από το μιθριδατικό πόλεμο περίοδο. Η νίκη του Αυγούστου στο Άκτιον βρίσκει τις περισσότερες ελληνικές πόλεις κοντά στην οικονομική και κοινωνική κατάρρευση. Τα διοικητικά και οικονομικά μέτρα του Αυγούστου θα αποτρέψουν την πτώχευση και την καταστροφή της πόλης. Η ανασυγκρότηση που επιχειρείται είναι επιτυχής και σωτήρια για τον ελληνικό κόσμο, που θα γνωρίσει μάλιστα μια οικονομική και πολιτισμική αναγέννηση στο 2ο μεταχριστινιακό αιώνα. Όπως έλεγε ο Rostovtzeff (1953, 930), η περίοδος που εξετάσαμε είναι συνάμα πρόλογος και επίλογος ένας επίλογος στην ελληνιστική πόλη, όπως αυτή δημιουργήθηκε από τον Αλέξανδρο και τους διαδόχους του, και ένας πρόλογος της πόλης της αυτοκρατορικής εποχής, η οποία θα πρωταγωνιστήσει στο νέο κόσμο που θα προκύψει από την ανασυγκρότηση του Αυγούστου. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ - ΒΡΑΧΥΓΡΑΦΙΕΣ Alcock 1989 S.E. Alcock, Roman Imperialism in the Greek Landscape,//?/! 2,2 ( 1989), Alcock 1993 S.E. Alcock, Graecia capta. The Landscape of Roman Greece, Cambridge Alcock 1994 S.E. Alcock, Breaking up the Hellenistic World: Survey and Society 1993, erto I. Morris (εκδ.), Classical Greece. Ancient Histories and Modern Archaeologies, Cambridge 1994, Alcock 1996 S.E. Alcock, Surveying the Periphery of the Hellenistic World, στο P. Bild - Tr. Engberg-Pedersen - L. Hannestad - J. Zahle - Κ. Randsborg (εκδ.), Centre and Periphery in the Hellenistic World. Studies in Hellenistic Civilization IV, Aarhus 1996, Alcock 1997a S.E. Alcock, Greece: a Landscape of Resistance, oro D.J. Mattingly (εκδ.), Dialogues in Roman Imperialism. Power, Discourse and Discrepant Experience in the Roman Empire, JRA Suppl. Series 23, Portsmouth, Rhode Island, 1997, Alcock 1997β S.E. Alcock, Changes in the Ground in Early Imperial Boeotia, στο J. Bintliff (εκδ.), Recent Developments in the History and Archaeology of Central Greece. 24

11 ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΟΛΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΥΔΝΛ ΕΩΣ ΤΟ AKTION Andreau - Etienne 1984 Andreau - Brinad - Descat 1994 Aneziri 2003 Austin - Vidal-Naquet 1972 Baladié 1987 Bresson 1987 Bresson 1998 Bresson 2000 Briscoe 1967 Brunt 1971 Day 1942 Descat 1994 Descat 1995 Engels 1980 Finlay 1985 Garlan 1983 Garnsey 1988 Garnsey - Sailer 1995 Gauthier 1985 Greene 1986 Habicht 1995 Harris 1980 Harris 1993 Hatzfeldl919 Hellyl997 Proceedings of the 6th International Boeotian Conference, BAR International Series 666, London 1997, J. Andreau - R. Etienne, Vingt ans de recherches sur l'archaïsme et la modernité des sociétés antiques, REA 86 (1984), J. Andreau - P. Brinad - R. Descat (εκδ.), Economie antique. Les échanges dans VAntiquité : le rôle de l'etat, Entretiens d'archéologie et d'histoire, Saint-Bertrand de Comminges S. Aneziri, Die Vereine der dionysischen Techniten im Context der hellenistischen Gesellschaft, Stuttgart M. Austin - P. Vidal-Naquet, Economies et sociétés en Grèce ancienne, Paris R. Baladié, Les grands domaines dans le Péloponnèse sous le Principat dauguste, στα Πρακτικά του H'Διεθνούς Συνεδρίου ελληνικής και λατινικής Επιγραφικής, Αθήνα 3-9 Οκτωβρίου 1982, Αθήνα 1987, Β', Α. Bresson, Aristote et le commerce extérieur, REA 89 (1987), A. Bresson, Prosodoi publics, prosodoi privés. Le paradoxe de l'économie civique, Ktèma 23 (1998), A. Bresson, La cité marchande, Paris J. Briscoe, Rome and the Class Struggle in the Greek States B.C., Past and Present 36 (1967), 3-20, επανέκδ. στο M.I. Finley (εκδ.), Studies in Ancient Society, London 1974, P.A. Brunt, Italian Manpower (225B.C.-A.D. 14), Oxford J. Day, An Economic History of Athens under Roman Domination, New York R. Descat, La cité grecque et les échanges. Un retour à Hasebroek, στο Les échanges dans l'antiquité : le rôle de VEtat. Entretiens d'archéologie et d'histoire, Saint-Bertrand de Comminges 1994, R. Descat, L'économie antique et la cité grecque. Un modèle en question, AESC 50 (1995), D. Engels, Roman Corinth. An Alternative Model for the Classical City, Chicago M.I. Finlay, The Ancient Economy, London Y. Garlan, Greek amphorae and trade, στο P. Garnsey - K. Hopkins - C.R. Whittaker (εκδ.), Trade in the Ancient Economy, London 1983, P. Garnsey, Famine and Food Supply in the Graeco-Roman World: Responses to Risk and Crisis, Cambridge P. Garnsey - R. Sailer, Η ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Οικονομία, κοινωνία και πολιτισμός, Ηράκλειο 1995 (μτφ. από το αγγλικό πρωτότυπο με τίτλο: The Roman Empire. Economy, Society and Culture, London 1987). Ph. Gauthier, Les cités grecques et leurs bienfaiteurs, BCH Suppl. 12, Paris K. Greene, The Archaeology of the Roman Economy, London Chr. Habicht, Athen. Die Geschichte der Stadt in hellenistischer Zeit, München W.V. Harris, Towards a Study of the Roman Slave Trade, στο J.H. D'Arms - E.C. Kopff (εκδ.), The Seaborne Commerce of Ancient Rome, Rome W.V. Harris, Between Archaic and Modern: Some Current Problems in the History of the Roman Economy, στο W.V. Harris (εκδ.), The Inscribed Economy. Production and Distribution in the Roman Empire in the Light of instrumentum domesticum. The Proceedings of a Conference held at the American Academy in Rome, on January, 1992, Ann Arbor 1993,1-29. J. Hatzfeld, Les trafiquants italiens dans l'orient hellénique, Paris B. Helly, Le diorthôma d'auguste fixant la conversion des statères thessaliens en deniers : une situation de passage à la monnaie unique, Topoi 7 (1997),

12 Α.Δ. ΡΙΖΑΚΗΣ Hoff 1989 Hopkins 1980 Jameson - Runnels - Andel 1994 Jones 1974 Kallet-Marx 1995 Keaveney 1982 Larsen 1938 Le Roy 1978 Lloyd 1991 Lo Cascio 1986 Migeotte 1984 Migeotte 1985 Migeotte 1988 Migeotte 1997 Millar Millar 1993 Morel 1986 Morel 1997 Osborne 1988 Petropoulos - Rizakis 1994 Picard 1980 Pieket 1984α Pieket 1984ß Quass 1982 Rapsaet 1993 M. Hoff, The Early History of the Roman Agora at Athens, στο S. Walker - A. Cameron (εκδ.), The Greek Renaissance in the Roman Empire, London 1989,1-8. K. Hopkins, Taxes and Trade in the Roman Empire (200 BC-AD 400), JRS 70 (1980), M.H. Jameson - C.N. Runnels - T.H. van Andel, A Greek Countryside. The Southern Argolidfrom Prehistory to the Present Day, Stanford A.H.M. Jones, Roman Economy, στο P.A. Brunt (εκδ.), Studies in Ancient Economy and Administrativ History, 197'4. R. Kallet-Marx, Hegemony to Empire. The Development of the Roman Imperium in the East from 148 to 62 B.C., Berkeley-Los Angeles, Oxford A. Keaveney, Sulla: the Last Republican, London J.A.O. Larsen, Roman Greece, στο T. Franken Economic Survey of Ancient Rome IV, New York 1938 (φωτομ. ανατύπωση 1975). Chr. Le Roy, Richesses et exploitation en Laconie au 1er siècle av. J.-C, Ktèma 3 (1978), J. Lloyd, Farming the Highlands: Samnium and Arkadia in the Hellenistic and Early Roman Imperial Periods, στο G. Barker - J. Lloyd, Roman Landscapes. Archaeological Surveys in the Mediterranean Region, Archaeological Monograph in the British School at Rome 2, Rome - London 1991, A. Lo Cascio, La struttura fiscale dell'impero Romano, στο M.H. Crawford (εκδ.), L'Impero romano et le strutture economiche e sociali delleprovincie, Como L. Migeotte, L'empruntpublic dans les cités grecques, Québec L. Migeotte, Réparations de monuments publics à Messene au temps d'auguste, BCH109 (1985), L. Migeotte, Sur les rapports financiers entre le sanctuaire et la cité de Locres, στο D. Knoepfler (εκδ.), Comptes et inventaires dans la cité grecque, Neuchatel - Genève 1988, L. Migeotte, La date de Toctôvolos eisphora de Messene, Topoi 7 (1997), F. Millar, The Mediterrannean and the Roman Revolution. Politics, War and the Economy, Past and Present 102 ( ), F. Millar, The Greek City on the Roman Period, στο Η. Hansen (εκδ.), The Ancient Greek City. Symposium on the Occasion of the 250th Anniversary of the Royal Danish Academy of Sciences and Letters, July, , Copenhagen 1993, J.-P. Morel, Céramique italienne à vernis noir trouvée à Délos, BCH 110/1 (1986), J.-P. Morel, H ελληνιστική κοινή: κλασική παράδοση και τοπικές ιδιαιτερότητες, Δ ΈλλΚερ, R. Osborne, Social and Economic Implications of the Leasing of Land and Property in Classical and Hellenistic Greece, Chiron 18 (1988), M. Petropoulos - A. Rizakis, Settlement Patterns and Landscape in the Coastal Area of Patras. Preliminary Report, JRA 7 (1994), O. Picard, Aristote et la monnaie, Ktèma 5 ( 1980), H.W. Pieket, Urban Elites and the Economy in the Greek Cities of the Roman Empire, MBAH 3.1 (1984), H.W. Pleket, City Elites and Economic Activities, στα Πρακτικά του Η Διεθνούς Συνεδρίου ελληνικής και λατινικής Επιγραφικής, Αθήνα 3-9 Οκτωβρίου 1982, Αθήνα 1984, Α, Fr. Quass, Zur politischen Tätigkeit der Munizipalen Aristokratie des griechischen Osten in der Kaiserzeit, Historia 31 (1982), G. Rapsaet, Du tesson à l'histoire. Recherches récentes de ceramologie antique, Ant.Class. 63 (1993),

13 ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΟΛΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΥΛΝΑ ΕΩΣ ΤΟ AKTION Rizakis 1988 Ριζάκης Rizakis 1995 Rizakis 1996 Rizakis 1997 Rizakis 200 Ια Rizakis 2001 β Roebuck 1945 Rostovtzeff Rostovtzeff Rouge 1965 Scheidel - von Reden 2002 Seager1994 Shear 1981 Sherk 1969 Shipley 1996 Ste. Croix 1981 Thomason 1984 Touloumacos 1967 Wilhelm 1914 Williams II1993 A.D. Rizakis, Η ρωμαϊκή πολιτική στην Πελοπόννησο στην περίοδο της Δημοκρατίας και η νέο ισορροπία δυνάμεων στο εσωτερικό της αχαϊκής συμπολιτείας, Actes du Me Congrès international des Etudes péloponnésiennes, Athènes 1987,1988,17-36 (περίληψη στα γαλλικά). Α.Δ. Ριζάκης, Ρωμαϊκές επεμβάσεις στο αστικό και αγροτικό τοπίο της Πελοποννήσου κατά την ρωμαϊκή περίοδο, Πρακτικά τον Δ'ΔιεθνούςΣυνεορίον Πελοποννησιακών Σπονδών, Κόρινθος 9-16 Σεπτεμβρίον 1990, Αθήνα , A.D. Rizakis, Grands domaines et petite propriété dans le Péloponnèse sous l'empire, Du latifundium au latifundo. Un héritage de Rome, une création médiévale ou moderne, Actes de la Table ronde internationale du CNRS, Bordeaux, décembre 1992, Paris 1995, A.D. Rizakis, Les colonies romaines des côtes occidentales grecques. Populations et territoires, DHA 22.1 (1996), A.D. Rizakis, Roman Colonies in the Province of Achaia: Territories, Land and Population, στο S.E. Alcock (εκδ.), The Early Roman Empire in the East, Oxford 1997, A.D. Rizakis, La cité grecque entre la période hellénistique et l'empire, στο R. Frei-Stolba - K. Gex (εκδ.), Recherches récentes sur le monde hellénistique. Colloque international organisé à Lausanne (20-21 novembre 1998) pour les 60 ans de P. Ducrey, Bern 2001, A.D. Rizakis, Notes de conclusion, στο J.-Y. Marc - J.-P. Moretti (εκδ.), Constructions publiques et programmes édilitaires en Grèce du Ile s. av. J.-C au 1er ap. J.-C, Actes du colloque international organisé par l'ecole française d'athènes, mai 1995, BCH Suppl. 39, Paris 2001, C. Roebuck, A Note on Messenian Economy and Population, CPh 40 (1945), M. Rostovtzeff, The Social and Economie Histoiy of the Hellenistic World, Oxford M. Rostovtzeff, The Social and Economie History of the Roman Empire, Oxford J. Rougé, Recherches sur l'organisation du commerce maritime en Méditetrannée sous l'empire romain, Paris W. Scheidel - S. von Reden (εκδ.), The Ancient Economy; Edinburgh R. Seager, Sulla, στο J.A. Crook - A. Lintott - E. Rawson (εκδ.), CAH2 IX: The Last Age of the Roman Republic, BC, Cambridge 1994, T.L. Jr. Shear, Athens: from City-State to Provincial Town, Hesperia 50 (1981), R.K. Sherk (εκδ.), Roman Documents from the Greek East, Baltimore G. Shipley, World-Systems Analysis and the "Hellenistic" World, στο P. Bild - Tr. Engberg-Pedersen - L. Hannestad - J. Zahle - Κ. Randsborg (εκδ.), Centre and Periphery in the Hellenistic World. Studies in Hellenistic Civilization IV, Aarhus 1996, G.E.M. de Ste. Croix, The Class Struggle in the Ancient Greek World. From the Archaic Age to the Arab Conquests, London B.E. Thomason, Laterculipraesidum, Göteborg J. Touloumacos, DerEinfluss Roms auf die Staatsform des griechischen Stadtstaaten des Festlandes und der Inseln im ersten und zweiten Jhdt. v. Chr., Göttingen Ad. Wilhelm, Urkunden aus Messene, ÖJh 17(1914), CK. Williams II, Corinth as Commercial Center, στο T.E. Gregory, The Corinthia in the Roman Period, Proceedings of the Symposium, The Ohio State University, 7-9 March 1991, JRA Supplementary Series 8, Ann Arbor 1993,

14 A.A. ΡΙΖΑΚΗΣ Will 1979 E. Will, Histoire politique du monde hellénistique ( av. J.-C.,) I-II, Nancy 1979, Woolf 1990 G. Woolf, World-Systems Analysis and the Roman Empire, JRA 3 (1990), A.A. ΡΙΖΑΚΗΣ E.I.E. Ι ΚΕΡΑ Βασ. Κωνσταντίνου Αθήνα 28

15

16

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πηγές και μέθοδοι (συνέχεια) Ο κλασικός αρχαιολόγος ταξινομεί το υλικό του: Κατά χρονική

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος ΕΚΠΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΡΧΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΑΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ π.χ.

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ π.χ. ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 323 30 π.χ. Θάνατος του Μ. Αλεξάνδρου Έλλειψη διαδόχου (νόμιμου και ικανού) διασπαστικές τάσεις: 1. Εξεγέρσεις (Αθηναίων και Αιτωλών) εναντίον των Μακεδόνων υποταγή των Αθηναίων 2. Εξεγέρσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΑ. Γ' ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (Καλαμάτα, 8-15 Σεπτεμβρίου 1985) ΑΝΑΤΥΠΟΝ. ΑΘ. ΡΙΖΑΚΗ δ. Φ. Έθνικοϋ 'Ιδρύματος 'Ερευνών

ΠΡΑΚΤΙΚΑ. Γ' ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (Καλαμάτα, 8-15 Σεπτεμβρίου 1985) ΑΝΑΤΥΠΟΝ. ΑΘ. ΡΙΖΑΚΗ δ. Φ. Έθνικοϋ 'Ιδρύματος 'Ερευνών ΠΡΑΚΤΙΚΑ Γ' ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (Καλαμάτα, 8-15 Σεπτεμβρίου 1985) ΑΝΑΤΥΠΟΝ ΑΘ. ΡΙΖΑΚΗ δ. Φ. Έθνικοϋ 'Ιδρύματος 'Ερευνών Η ΡΩΜΑΪΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ ΚΑΙ Η ΑΧΑΪΚΗ ΣΥΜΠΟΛΙΤΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

[IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β

[IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 30 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Δ. Πλάντζος, Ελληνική τέχνη και αρχαιολογία 1200-30 π.χ. Εκδόσεις Καπόν: Αθήνα, 2016

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr)

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Ενότητα 2: H ρωμαϊκή αυτοκρατορία: Εξάπλωση της κυριαρχίας της Ρώμης μέχρι το τέλος της Δημοκρατίας 1.). Η γεωγραφία

Διαβάστε περισσότερα

Αννα Β. Μανδυλαρά Μόνιμη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Αννα Β. Μανδυλαρά Μόνιμη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ιούνιος 2013 Αννα Β. Μανδυλαρά Μόνιμη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Ημερομηνία γεννήσεως: 24.06.1962 Ελληνική υπηκοότητα. Ενα παιδί. Διεύθυνση εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Παναγιώτης Καπλάνης Διδάσκων: Ανδρέας Βλαχόπουλος Σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

TOMO? ΤΙΜΗΤΙΚΟ? Κ. Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ ΑΘΑΝ. Δ. ΡΙΖΑΚΗ Ο ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ, Η ΝΕΑ ΡΩΜΑΪΚΗ ΤΑΞΗ ΚΑΙ Η ΑΠΟΙΚΙΑ ΤΗΣ ΠΑΤΡΑΣ {ΑΝΑΤΥΠΟΝ)

TOMO? ΤΙΜΗΤΙΚΟ? Κ. Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ ΑΘΑΝ. Δ. ΡΙΖΑΚΗ Ο ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ, Η ΝΕΑ ΡΩΜΑΪΚΗ ΤΑΞΗ ΚΑΙ Η ΑΠΟΙΚΙΑ ΤΗΣ ΠΑΤΡΑΣ {ΑΝΑΤΥΠΟΝ) TOMO? ΤΙΜΗΤΙΚΟ? Κ. Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ ΑΘΑΝ. Δ. ΡΙΖΑΚΗ Ο ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ, Η ΝΕΑ ΡΩΜΑΪΚΗ ΤΑΞΗ ΚΑΙ Η ΑΠΟΙΚΙΑ ΤΗΣ ΠΑΤΡΑΣ {ΑΝΑΤΥΠΟΝ) ΠΑΤΡΑ Ι 1993 Ο ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ, Η ΝΕΑ ΡΩΜΑΪΚΗ ΤΑΞΗ ΚΑΙ Η ΑΠΟΙΚΙΑ ΤΗΣ ΠΑΤΡΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχει ο μαγικός κόσμος των μνημείων του Αρχαίου Ελληνικού κόσμου Οι σιωπηλοί αυτοί μάρτυρες του παρελθόντος

Υπάρχει ο μαγικός κόσμος των μνημείων του Αρχαίου Ελληνικού κόσμου Οι σιωπηλοί αυτοί μάρτυρες του παρελθόντος Υπάρχει ο μαγικός κόσμος των μνημείων του Αρχαίου Ελληνικού κόσμου Οι σιωπηλοί αυτοί μάρτυρες του παρελθόντος ΑΠΛΟΤΗΤΑ και ΜΕΓΑΛΕΙΟ... Στο θέατρο τα δύο αυτά χαρακτηριστικά συνδυάζονται με τον καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη  συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 323 [Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου] ΕΩΣ 30 π.χ. [κατάληψη της Αιγύπτου από τους Ρωμαίους ολοκληρώνεται η κατάκτηση της Ανατολής από τους Ρωμαίους, ξεκινά η περίοδος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας]

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑ88 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΣΑ88 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΣΑ88 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΣΑ88: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το σεμινάριο βοηθά τους φοιτητές να εμπεδώσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΟΡΕΙΝΟΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΟΡΕΙΝΟΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΟΡΕΙΝΟΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΛΕΝΗ ΜΑΙΣΤΡΟΥ ΤΡΙΠΟΛΗ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016 1ο ερώτημα Γιατί και με ποιους όρους η προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς ενός

Διαβάστε περισσότερα

Ι. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β': Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ( π.Χ.) 3. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. - Η Κρήτη κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη... εποχή.

Ι. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β': Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ( π.Χ.) 3. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. - Η Κρήτη κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη... εποχή. Ι. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β': Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ (3000-1100π.Χ.) 3. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ - Η Κρήτη κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη... εποχή. - Ο σημαντικότερος οικισμός ήταν η... - Κατά τη 2 η και 3 η χιλιετία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ.

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ. ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ. Α.ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΑ ΒΑΣΙΛΕΙΑ Β. ΑΠΟΤΗΡΩΜΗΣΤΟΒΥΖΑΝΤΙΟ 1 Τα ελληνιστικά βασίλεια Ελληνιστικός : από το ρήµα ελληνίζω, δηλ. µιµούµαι τους Έλληνες Ήταν τα βασίλεια

Διαβάστε περισσότερα

Τάσσης Βασίλειος 12ο Λύκειο

Τάσσης Βασίλειος 12ο Λύκειο Η εποχή του Περικλή Ενίσχυση του δημοκρατικού πολιτεύματος Επέκταση της εμπορικής επιρροής των Αθηναίων στην Δύση (ίδρυση της αποικίας των Θουρίων το 444/3 π.χ.) Ο Πειραιάς εξελίσσεται στο κυριότερο εμπορικό

Διαβάστε περισσότερα

Πειραιάς, 7 Νοεμβρίου 2013

Πειραιάς, 7 Νοεμβρίου 2013 Πειραιάς, 7 Νοεμβρίου 2013 Το ΕΒΕΠ αναλύει το Βαρόμετρο του 2ου εξαμήνου του 2013 των ΜΜΕ επιχειρήσεων της Ευρώπης. Μετά την ύφεση, το Ευρωβαρόμετρο των ΜΜΕ δείχνει επιστροφή στη σταθερότητα με το Δείκτη

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερη Ελληνική Ιστορία Α'

Νεότερη Ελληνική Ιστορία Α' Νεότερη Ελληνική Ιστορία Α' Ενότητα 3: Δημογραφικές εξελίξεις στη νεότερη Ελλάδα Κατερίνα Γαρδίκα Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Η δημογραφική εξέλιξη της ελληνικής κοινωνίας 2 Αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Βραβεία Made in Greece Για προϊόντα και επιχειρήσεις που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

Ημερομηνία: Σεπτέμβριος 8, 2016

Ημερομηνία: Σεπτέμβριος 8, 2016 1) «Η ελληνική οικονομία είναι κατά βάση αγροτική». Όπως άλλωστε προκύπτει από τη συμμετοχή του προϊόντος του αγροτικού τομέα της χώρας μας στη διαμόρφωση του ΑΕΠ που ανέρχεται σε A. 25% B. 33% C. 10%

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΝΕΡΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΩ ΡΟΥ ΤΟΥ ΑΧΕΛΩΟΥ

ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΝΕΡΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΩ ΡΟΥ ΤΟΥ ΑΧΕΛΩΟΥ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΝΕΡΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΩ ΡΟΥ ΤΟΥ ΑΧΕΛΩΟΥ Δρ. Γιάννης Α. Μυλόπουλος, Καθηγητής Πολυτεχνικής Σχολής Α.Π.Θ. 1. Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό.

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό. Ομηρική εποχή Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) ΕΙΣΑΓΩΓΗ: 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό. 1100 π.χ.: Εναρξη της ελληνικής ιστορίας. 11 ος 9 ος αιώνας:οι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Επιφανειακή αρχαιολογική έρευνα στην Πατραϊκή: Η πόλη και η χώρα της Πάτρας κατά την αυτοκρατορική περίοδο

Επιφανειακή αρχαιολογική έρευνα στην Πατραϊκή: Η πόλη και η χώρα της Πάτρας κατά την αυτοκρατορική περίοδο ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΤΑΜΕΙΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΕΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΡΙΖΑΚΗΣ Επιφανειακή αρχαιολογική έρευνα στην Πατραϊκή: Η πόλη και η χώρα της Πάτρας κατά την αυτοκρατορική περίοδο ΑΝΑΤΥΠΟ Α'

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ Α ΕΞΑΜΗΝΟ (04 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ Α ΕΞΑΜΗΝΟ (04 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2016-2017 Α ΕΞΑΜΗΝΟ (04 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ) ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΜΑΘΗΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΤΗΣ 04/09/2017 ΔΕΥΤΕΡΑ - Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Ι, (Υ), Αμφ. 1, Αίθ.

Διαβάστε περισσότερα

Planning through Projects: Νεοφιλελεύθερες Στρατηγικές Ανάπτυξης Πόλεων

Planning through Projects: Νεοφιλελεύθερες Στρατηγικές Ανάπτυξης Πόλεων ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ 6 Σ Υ Γ Χ Ρ Ο Ν Η Ε Π Ο Χ Η Planning through Projects: Νεοφιλελεύθερες Στρατηγικές Ανάπτυξης Πόλεων 1980-2000 Θάνος Παγώνης Αθήνα, Μάιος 2012 Αστική Πολιτική στην Αγγλία και τις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Οικονομία. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Οικονομικών & Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης.

Ευρωπαϊκή Οικονομία. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Οικονομικών & Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Οικονομικών & Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης Ευρωπαϊκή Οικονομία Νίκος Κουτσιαράς σε συνεργασία με την Ειρήνη Τσακνάκη Πηγές- Βιβλιογραφία

Διαβάστε περισσότερα

ΡΩΜΑΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΡΩΜΑΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς ΙΣΤ Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας ΡΩΜΑΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ICAP: ΕΞΕΛΙΞΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ 4.462 ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ICAP: ΕΞΕΛΙΞΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ 4.462 ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Πειραιάς, 17 Ιουλίου 2013 (Πηγή: Icap) ICAP: ΕΞΕΛΙΞΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ 4.462 ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Η ελληνική οικονομία εξακολούθησε να λειτουργεί υπό καθεστώς βαθειάς ύφεσης και το 2012, η έκταση της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Νικολάου, ΒΠΠΓ

Αλέξανδρος Νικολάου, ΒΠΠΓ Αλέξανδρος Νικολάου, ΒΠΠΓ Στην αρχαϊκή εποχή εικάζεται ότι υπήρχε κάποιο είδος θεατρικής κατασκευής στο χώρο που βρίσκονται τα σημερινά ευρήματα του θεάτρου, ενώ στα κλασσικά χρόνια υπήρχε σίγουρα κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ Ποιος πόλεμος ονομάζεται Πελοποννησιακός: Ο καταστροφικός εμφύλιος πόλεμος μεταξύ Αθήνας - Σπάρτης και των συμμαχικών τους πόλεων-κρ

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική κληρονομιά και τουρισμός. Μια πρόσκληση πρόκληση!

Πολιτιστική κληρονομιά και τουρισμός. Μια πρόσκληση πρόκληση! Πολιτιστική κληρονομιά και τουρισμός Μια πρόσκληση πρόκληση! Βασικές αρχές: Τα μνημεία, οι αρχαιολογικοί χώροι, όλα τα αρχαία ερείπια ως φορείς πανανθρώπινης μνήμης συνιστούν απόλυτη αξία a value per

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΕΑΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΓΚΟΛΦ

ΤΟΜΕΑΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΓΚΟΛΦ Το γκολφ αποτελεί μία ιδιαίτερα υποσχόμενη επενδυτική ευκαιρία στην Ελλάδα σήμερα, λόγω των σημαντικών προοπτικών ανάπτυξής του σε μια χώρα που έχει ολιγάριθμα σχετικά με τις δυνατότητές της λειτουργούντα

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο - ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 2.1 Το δουλοκτητικό σύστημα 2.1 ΤΟ ΔΟΥΛΟΚΤΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΦΥΛΛΟ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΥΛΕΣ ΠΕΙΡΑΙΑ(Σκυλίτση και Πυλών)

1 ο ΦΥΛΛΟ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΥΛΕΣ ΠΕΙΡΑΙΑ(Σκυλίτση και Πυλών) 1 ο ΦΥΛΛΟ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΥΛΕΣ ΠΕΙΡΑΙΑ(Σκυλίτση και Πυλών) Α. Η ταυτότητα του μνημείου -Θέση που βρίσκεται: -Το μνημείο είναι: Χώρος λατρείας τεχνικό έργο κοινωφελές έργο άλλο - Το μνημείο ανήκει:

Διαβάστε περισσότερα

«Αρχαιολογικοί χώροι και περιβαλλοντική εκπαίδευση- η μελέτη περίπτωσης της αρχαίας Μεσσήνης»

«Αρχαιολογικοί χώροι και περιβαλλοντική εκπαίδευση- η μελέτη περίπτωσης της αρχαίας Μεσσήνης» «Αρχαιολογικοί χώροι και περιβαλλοντική εκπαίδευση- η μελέτη περίπτωσης της αρχαίας Μεσσήνης» Μαρία Μπαλάσκα & Ιωάννα Ραβάνη, μέλη της Π.Ο. του ΚΠΕ Καλαμάτας Οι περιβαλλοντικές συνθήκες, επηρεάζουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ . Τμήμα Γεωγραφίας Πανεπιστημίου Αιγαίου Τμήμα Αρχιτεκτόνων Πολυτεχνικής Σχολής Α.Π.Θ. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Βιβλίο 2 κεφ Βιβλίο 2 κεφ Θουκυδίδης: Βιβλίο 3 κεφ. 70,71,72,73,74,75.

Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Βιβλίο 2 κεφ Βιβλίο 2 κεφ Θουκυδίδης: Βιβλίο 3 κεφ. 70,71,72,73,74,75. Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1. Εισαγωγή: Θουκυδίδης: σελ. 19-25, 26-28 Ξενοφώντας: σςλ. 29-32 2. Κείμενο: Από πρωτότυπο: Ξενοφώντας: Βιβλίο 2 κεφ. 1 16-32 Βιβλίο 2 κεφ. 2 1-4 Βιβλίο 2 κεφ. 2 16-23

Διαβάστε περισσότερα

Συγκλητικά δόγματα στη Μ. Ασία

Συγκλητικά δόγματα στη Μ. Ασία Γιαννακόπουλος Νικόλαος,, Περίληψη : Μετά την ειρήνη της Απάμειας, η Ρώμη επιβάλλεται ως ο βασικός παράγοντας ισχύος στη Μικρά Ασία. Η σύγκλητος αποφεύγει να ακολουθήσει μια τακτική διαρκούς επέμβασης

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. TMHMA IΣΤΟΡΙΑΣ A εξαμήνου ακαδ. έτους ΩΡΕΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 9-10 Γερμανικά Ι Α.ΑΥΓΕΡΗ Αίθ.

ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. TMHMA IΣΤΟΡΙΑΣ A εξαμήνου ακαδ. έτους ΩΡΕΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 9-10 Γερμανικά Ι Α.ΑΥΓΕΡΗ Αίθ. ΙΟΝΙΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ TMHMA IΣΤΟΡΙΑΣ A εξαμήνου ακαδ. έτους 2016-2017 ΩΡΕΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 9-10 Γερμανικά Ι Α.ΑΥΓΕΡΗ Αίθ. 5 Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (Υ) 10-11

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή, 15 Νοεμβρίου 2013, ώρα: 5:30 μ.μ. Ξενοδοχείο Hilton Park

Παρασκευή, 15 Νοεμβρίου 2013, ώρα: 5:30 μ.μ. Ξενοδοχείο Hilton Park Χαιρετισμός του Υπουργού Παιδείας και Πολιτισμού κ. Κυριάκου Κενεβέζου, εκ μέρους του Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Νίκου Αναστασιάδη στην τελετή αποφοίτησης του Ανοικτού Πανεπιστημίου Κύπρου Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ, Ανοιχτό Πανεπιστημιακό Πρόγραμμα / / Το Ανοιχτό Πανεπιστημιακό Πρόγραμμα «ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ στην Ιστορία, την Αρχαιολογία και την Ιστορία της Τέχνης» φιλοδοξεί να φέρει σε επαφή το της Φιλοσοφικής Σχολής

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαία Ελληνικά Κείμενα για τους Θεσμούς της Δημοκρατικής Αθήνας

Αρχαία Ελληνικά Κείμενα για τους Θεσμούς της Δημοκρατικής Αθήνας ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤ : Αρχαία Ελληνικά Κείμενα για τους Θεσμούς της Δημοκρατικής Αθήνας (ΚΦΑ 11) ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2016-2017 ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Στη γραπτή

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

Αποτυπώσεις Μνημείων και Αρχαιολογικών Χώρων

Αποτυπώσεις Μνημείων και Αρχαιολογικών Χώρων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αποτυπώσεις Μνημείων και Αρχαιολογικών Χώρων Ενότητα 1 : Εισαγωγή Τοκμακίδης Κωνσταντίνος Τμήμα Αγρονόμων & Τοπογράφων Μηχανικών Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΜΕΪΜΑΡΑΚΗ PRESIDENT OF THE HELLENIC PARLIAMENT TO THE SECOND GREEK EU PRESIDENCY CONFERENCE «Europe and the Arab World: Strengthening political, business and investment

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΚΑΙ Η ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΕΩΝ

ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΚΑΙ Η ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΕΩΝ Οι πόλεις δεν έχουν το ίδιο μέγεθος, αλλά όσο αυξάνεται ο πληθυσμός των πόλεων τόσο μειώνεται ο αριθμός τους. Οι οικισμοί βρίσκονται σε συνεχείς σχέσεις αλληλεξάρτησης, οι οποίες μεταβάλλονται με το χρόνο

Διαβάστε περισσότερα

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη Σελ. 122 3. Οι ανακαλύψεις α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων Η αναζήτηση νέων δρόμων είναι αναγκαία εξαιτίας : της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Οι δύο προελεύσεις της Γεωργικής Οικονομικής Η σύνδεση με τη γεωπονική επιστήμη Τα προβλήματα και η βελτίωση της κατάστασης των γεωργών και των κοινωνιών της υπαίθρου Έμφαση

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεση προσεγγίσεων-μελλοντική έρευνα

Σύνθεση προσεγγίσεων-μελλοντική έρευνα Ημερίδα Η έρευνα των αρχαίων συστημάτων ύδρευσης του Πειραιά στο πλαίσιο των έργων του ΜΕΤΡΟ. Μια πρώτη θεώρηση. Αθήνα 15 Μαΐου 2015 Συνδιοργάνωση Εφορεία Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής, Πειραιώς και Νήσων

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΜΦΙΛΟΧΙΚΟΥ ΑΡΓΟΥΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 3: Το Περιφερειακό Πρόβλημα (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Λ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. 29-31 Μαΐου 2009. Π ρ α κ τ ι κ ά ς)

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Λ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. 29-31 Μαΐου 2009. Π ρ α κ τ ι κ ά ς) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Λ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ 29-31 Μαΐου 2009 Π ρ α κ τ ι κ ά ς) ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010 Ο ΤΟΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΟΥ Λ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΤΥΠΩΝΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ ΧΟΡΗΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Στο παραπάνω κείµενο ο συγγραφέας αναφέρεται στους χώρους θέασης και ακρόασης ως δηµιουργίες της ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΟΛΕΙΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΟΛΕΙΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΟΛΕΙΣ Πόλη: Οικισμός μόνιμου χαρακτήρα με μικρό ή μεγάλο πληθυσμιακό μέγεθος, δομημένος έτσι ώστε να εξυπηρετεί τη ζωή των κατοίκων της. Οικισμός: Κατοικημένη περιοχή, οριοθετημένη

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικές Κρίσεις και Διεθνές Σύστημα Ενότητα 5: Ο Ρόλος του Διεθνούς Οικονομικού Συστήματος

Οικονομικές Κρίσεις και Διεθνές Σύστημα Ενότητα 5: Ο Ρόλος του Διεθνούς Οικονομικού Συστήματος Οικονομικές Κρίσεις και Διεθνές Σύστημα Ενότητα 5: Ο Ρόλος του Διεθνούς Οικονομικού Συστήματος Δημήτριος Κατσίκας Σχολή Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί 1. Να αντιστοιχήσετε τις λέξεις της στήλης Α με αυτές της στήλης Β. Α Β Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί Β. Αριστοκρατία β. Κριτήριο

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑ Α Α

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑ Α Α ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α 1 ΟΜΑ Α Α α. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν µε την ένδειξη Σωστό ή Λάθος. α) Το 1840 η χωρητικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΑ. ΤΟΥ Δ' ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (Κόρινθος 9-16 Σεπτεμβρίου 1990) ΤΟΜΟΣ Α' Α. Δ. ΡΙΖΑΚΗ Δ/ντου 'Ερευνών ΚΕΡΑ/EIE

ΠΡΑΚΤΙΚΑ. ΤΟΥ Δ' ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (Κόρινθος 9-16 Σεπτεμβρίου 1990) ΤΟΜΟΣ Α' Α. Δ. ΡΙΖΑΚΗ Δ/ντου 'Ερευνών ΚΕΡΑ/EIE ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΤΟΥ Δ' ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (Κόρινθος 9-16 Σεπτεμβρίου 1990) ΤΟΜΟΣ Α' Α. Δ. ΡΙΖΑΚΗ Δ/ντου 'Ερευνών ΚΕΡΑ/EIE ΡΩΜΑ-ΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΤΟΠΙΟ ΤΩΝ ΠΟΛΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

Προσέγγιση της θεωρίας και της έρευνας στη Λογιστική. Εμπειρική Έρευνα Διατύπωση ερευνητικής υπόθεσης - Δειγματοληψία Μέθοδος ανάλυσης

Προσέγγιση της θεωρίας και της έρευνας στη Λογιστική. Εμπειρική Έρευνα Διατύπωση ερευνητικής υπόθεσης - Δειγματοληψία Μέθοδος ανάλυσης Προσέγγιση της θεωρίας και της έρευνας στη Λογιστική Εμπειρική Έρευνα Διατύπωση ερευνητικής υπόθεσης - Δειγματοληψία Μέθοδος ανάλυσης Πειραματικός σχεδιασμός Έρευνα μέσω ερωτηματολογίου Συνεντεύξεις Παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ Η παγκοσμιοποίηση έχει διαταράξει την παραδοσιακή διεθνή κατάσταση. Σαρωτικές αλλαγές, οικονομικές και κοινωνικές συντελούνται ήδη, η ροή των γεγονότων έχει επιταχυνθεί και η πολυπλοκότητα

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06)

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Η χώρα μας είναι ένας από τους πλέον δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων Perception, Attitude, Movement Identity Needs Action (PAM-INA) - 502077-LLP-1-2009-1-DE-COMENIUS-CMP WP3 Ανάλυση Σχολικών Προγραμμάτων Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο 2.3 Η γένεση της οικονομικής σκέψης (Ξενοφών, Αριστοτέλης) 2.3 Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος.

1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος. 1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος. 2. Ποια από τις παρακάτω επιλογές δεν περιλαμβάνεται στην ανάλυση του μάκρο-περιβάλλοντος;

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

Οι πρώτοι ταχυδρόμοι

Οι πρώτοι ταχυδρόμοι Το ταχυδρομείο Οι πρώτοι ταχυδρόμοι Η ιστορία του ταχυδρομείου πάει πίσω στους αιώνες, αρχικά με τους αγγελιοφόρους να μεταφέρουν προφορικά μηνύματα και στη συνέχεια να παραδίδουν και υλικά αντικείμενα

Διαβάστε περισσότερα

Κυριότερες πόλεις ήταν η Κνωσός, η Φαιστός, η Ζάκρος και η Γόρτυνα

Κυριότερες πόλεις ήταν η Κνωσός, η Φαιστός, η Ζάκρος και η Γόρτυνα Ηφαίστειο της Θήρας Η Μινωική Κρήτη λόγω της εμπορικής αλλά και στρατηγικής θέσης της έγινε γρήγορα μεγάλη ναυτική και εμπορική δύναμη. Οι Μινωίτες πωλούσαν τα προϊόντα τους σε όλη τη Μεσόγειο με αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική

Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική Κυρίες και κύριοι, καλησπέρα Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική κοινωνική ευθύνη, την εταιρική διακυβέρνηση, και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Πυλώνες επιφανειακά ανεξάρτητοι

Διαβάστε περισσότερα

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Διάρκεια Έκθεσης: 17. 12.2008-20. 03. 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Το αρχειακό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές διαδρομές στα ίχνη του παρελθόντος, αναζητώντας ένα βιώσιμο μέλλον. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρίου

Περιβαλλοντικές διαδρομές στα ίχνη του παρελθόντος, αναζητώντας ένα βιώσιμο μέλλον. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρίου Περιβαλλοντικές διαδρομές στα ίχνη του παρελθόντος, αναζητώντας ένα βιώσιμο μέλλον Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρίου Θεματικά Δίκτυα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΤΟΠΙΚΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΑ ΕΘΝΙΚΑ ΔΙΕΘΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ, ΒΙΒΛΙΟ 3 ο,70 (1,2)

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ, ΒΙΒΛΙΟ 3 ο,70 (1,2) ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ, ΒΙΒΛΙΟ 3 ο,70 (1,2) Εμφύλια διαμάχη στην Κέρκυρα Μετά την καταστολή της αποστασίας των Μυτιληναίων από τους Αθηναίους και την κατάληψη των Πλαταιών από τους Σπαρτιάτες(427π.Χ.),

Διαβάστε περισσότερα

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας.

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας. 2.2.2. Η Ανατολική Λεκάνη της Μεσογείου κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Το Ελληνικό Πνεύµα κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Η Παλαιοχριστιανική τέχνης - Μια Τέχνη Ελληνική Eρωτήσεις ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΠ Α.Ε. ΟΜΙΛΙΑ ΛΙΝΑΣ ΜΕΝΔΩΝΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΩΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

ΟΛΠ Α.Ε. ΟΜΙΛΙΑ ΛΙΝΑΣ ΜΕΝΔΩΝΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΩΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΟΛΠ Α.Ε. ΟΜΙΛΙΑ ΛΙΝΑΣ ΜΕΝΔΩΝΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΩΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΟΥ MASTER PLAN ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΚΤΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΡΙΤΗ 4 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2011 Ο.Λ.Π. Α.Ε. ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολή αριθμού μαθητών από την Β' Λυκείου ( ) στην Γ' Λυκείου (το )

Μεταβολή αριθμού μαθητών από την Β' Λυκείου ( ) στην Γ' Λυκείου (το ) Μεταβολή αριθμού μαθητών από την Β' Λυκείου (1998-99) στην Γ' Λυκείου (το 1999-2000) Σε μια προσπάθεια συστηματικότερου προσδιορισμού του φαινομένου της "κίνησης" των μαθητών εξετάζουμε την διαφορά η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Η. Φορολογία Νομικών Προσώπων και Νομικών Οντοτήτων Σελ Αντικείμενο της φορολογίας εισοδήματος Νομικών Προσώπων

Η. Φορολογία Νομικών Προσώπων και Νομικών Οντοτήτων Σελ Αντικείμενο της φορολογίας εισοδήματος Νομικών Προσώπων ΜΕΡΟΣ Α ΚΩΔΙΚΑΣ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ (Ν 4172/2013, ΦΕΚ Α 167/23-7-2013) Εισαγωγικές Παρατηρήσεις Σελ. 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Φορολογία Εισοδήματος Ι. Γενικά Σελ. 23 Α. Πεδίο Εφαρμογής Σελ. 23 Β. Φορολογική Κατοικία

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) (συνέχεια) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Τα αρχαία της Κατοχής

Τα αρχαία της Κατοχής Τα αρχαία της Κατοχής Σπερχειάδα 7 Απριλίου 2016 Σαράντος Θεοδωρόπουλος ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ ΔΙΑΚΑΗΣ Ο ΠΟΘΟΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΩΣ ΤΟΥΣ 1939 Ο Δρ. Γκαίμπελς επισκέπτεται την Αρχαιότητες στην Αθήνα 1940 ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα