Η εξέλιξη της αρχαιοελληνικής Iατρικής ως επιστήμης και ως λειτουργήματος Μια έρευνα των πηγών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η εξέλιξη της αρχαιοελληνικής Iατρικής ως επιστήμης και ως λειτουργήματος Μια έρευνα των πηγών"

Transcript

1 Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN HISTORY OF MEDICINE Η εξέλιξη της αρχαιοελληνικής Iατρικής ως επιστήμης και ως λειτουργήματος Μια έρευνα των πηγών Η αρχαία ελληνική Ιατρική δεν οργανώθηκε σε επιστημονική βάση μόλις τον 6ο π.χ. αιώνα με τον Ιπποκράτη. Ήδη στην εποχή του Τρωικού Πολέμου ο Ασκληπιός, αρχηγέτης μιας επαγγελματικής ιατρικής αδελφότητας, έχει υιοθετηθεί από το κατ εξοχήν «θεραπευτικό ιερατείο», το απολλώνειο, μέσω του μύθου της θεϊκής καταγωγής του. Στον Τρωικό Πόλεμο μετέχουν δύο υιοί του από τη θεσσαλική Τρίκκα, το πρώτο από τα τρία γνωστά μετέπειτα κέντρα (Κως και Επίδαυρος), με διαφορετικές ειδικότητες: Ο ένας είναι χειρουργός και ο άλλος παθολόγος. Κατά τον 6ο αιώνα, η αδελφότητα θα προσφέρει μεγάλες υπηρεσίες στο ιερό των Δελφών εναντίον των τοπικών σφετεριστών, με αποτέλεσμα πανελλήνια αίγλη, ενώ η διεθνής αναγνώριση θα έλθει με το Δαμοκέδα (Δημοκίδη), μαθητή της νέας σχολής του Κρότωνα και προσωπικό ιατρό του Πέρση Αυτοκράτορα Δαρείου Α. Οι σχολές του Κρότωνα και της Κυρήνης θα δώσουν τη θέση τους σε αυτές της Κνίδου και της Ρόδου, ενώ ο Ιπποκράτης συγκροτεί εκτενέστατη ιατρική βιβλιοθήκη. Τον 4ο αιώνα, η αδελφότητα υποστηρίζει την εκστρατεία του Αλεξάνδρου (που έχει σημαντική ιατρική παιδεία) με τον Ιπποκράτη ΙV που γίνεται προσωπικός ιατρός της Ρωξάνης, αξιοποιείται ο βοτανικός πλούτος της εκστρατείας για φαρμακευτικούς σκοπούς ενώ προοδεύει η ανατομία, καθώς στοιχειοθετείται η σημασία του εγκεφάλου στο νευρικό σύστημα από το Διοκλή, που επίσης επινοεί νέα χειρουργικά εργαλεία. Κατά τον 3ο αιώνα, η σχολή της Επιδαύρου εξαπλώνεται στη Ρώμη λόγω επιδημίας και ο Ηρόφιλος προάγει την πειραματική Ιατρική και τη συνδρομική εξέταση και την ιατρική ορολογία. Τον 1ο αιώνα π.χ. η αδελφότητα πολιτογραφείται από τον Καίσαρα ενώ στη Μετά Χριστόν εποχή ο στρατιωτικός χειρουργός Διοσκουρίδης συντάσσει μέγιστο πόνημα για φαρμακευτικά φυτά, εισάγοντας και τη διώνυμη ονοματολογία. Το 2ο μ.χ. αιώνα, ο Γαληνός, με 150 και πλέον συγγράμματα, είναι ο διάσημος γόνος της αδελφότητας, που θα προσπαθήσει να συγκεράσει σε μια πολύπλευρη επιστήμη με ενιαία μεθοδολογία όλες τις αποκλίνουσες μέχρι τότε τάσεις και σχολές.... Γ.Ζ. Ηλιόπουλος, K. Πουλάς, Γ.Π. Πατρινός, Μ.Ε. Καμπούρης Εργαστήριο Μοριακής Βιολογίας και Ανοσολογίας, Τμήμα Φαρμακευτικής, Πανεπιστήμιο Πατρών, Ρίο Πάτρας The evolution of ancient Greek medicine as a trade and a science: Study of the sources Λέξεις ευρετηρίου Αρχαία ελληνική Ιατρική Άσκηση Ασκληπιάδες Εξέλιξη Abstract at the end of the article Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αντίληψη ότι η αρχαιοελληνική Ιατρική αρχίζει με τον Ιπποκράτη αποτελεί μια ακόμη συνηθέστατη πλάνη, που περιορίζει το χρονικό ορίζοντα των επιτευγμάτων του ελληνικού πολιτισμού κατά μερικούς αιώνες. Προ Ιπποκράτους υπάρχει οργανωμένη ιατρική επιστήμη, χωρίς υπερβάλλουσα εξάρτηση από το μυστικισμό και το υπερφυσικό, που διδάσκεται σε συντεχνιακό πλαίσιο (Αδελφότητες, εξ ου και η σημερινή επαγγελματική έννοια της λέξης «συνάδελφος»), οι οποίες ασκούσαν μια θεραπευτική που βασιζόταν στη γνώση εκ παρατήρησης, στον εμπειρισμό (και τα δύο συνεχίζουν να ενυπάρχουν στην άσκηση του ιατρικού λειτουργήματος) αλλά και στην αιτιακή σύνθεση, η οποία συνιστά την αέναη επιστημονική βάση. Η βασική συντεχνιακή τέτοια δομή ή αδελφότητα, στην οποία ανήκει όπως δεν είναι ευρέως γνωστό και ο γνωστός Ιπποκράτης, θεμελιωτής της επιστημονικής Ιατρικής, είναι η αδελφότητα των Ασκληπιαδών, με ιδρυτή και αρχηγέτη (ή Αρχαγέτα, στην τότε ορολογία) τον Ασκληπιό (ή Ασκαλάπιο). Η συγκρότηση του ιατρικού κλάδου φαίνεται με σαφήνεια στον Όμηρο (Ιλιάδα Β ), όπου περιγράφονται δύο αδελφοί ιατροί (τέκνα του Ασκληπιού και άρα ίσως «συνάδελφοι» και όχι αδελφοί), ο ένας παθολόγος (Ποδαλείριος) και ο άλλος χειρουργός (Μαχάων). Ο διαχωρισμός αυτός (που προβάλλεται κυρίως στα σωζόμενα σπαράγματα από

2 620 Γ.Ζ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ και συν το ύστερο έπος «Αιθιοπίς» του Αρκτίνου) και η αντίθεση με την ιερατική και τη θαυματοποιητική άσκηση της Ιατρικής από την πλευρά των Τρώων, όπου δεν αναφέρεται κάποιος ιατρός και τις θεραπείες τις έχει αναλάβει ο Απόλλων, ή προφανώς το ιερατείο του, 1 δείχνει την έστω σπαργανώδη επιστημονική συγκρότηση του λειτουργήματος, το οποίο θα φθάσει κατά κληρονομική γραμμή στο γνωστό Ιπποκράτη (που εδώ αναφέρεται ως Ιπποκράτης IΙ για να διακριθεί από ομώνυμους προγόνους και επιγόνους συναδέλφους του). Η εξιστόρηση της εξέλιξης της ελληνικής Ιατρικής που ακολουθεί, χρησιμοποιεί τους ακριβείς τύπους των ονομάτων και όχι τις συμβατικές αττικές γραφές (π.χ. ένας Δωριεύς γιατρός θα είχε όνομα με κατάληξη σε -ίδας, π.χ. Λεωνίδας και όχι σε -ίδης, π.χ. Παρμενίδης). ΣΤΑΘΜΟΙ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΚΛΗΠΙΑΔΩΝ Μυθικοί χρόνοι και ιστορικός περίγυρος Αν και οι πρώτες καταγραφές για τη δράση ιατρών προέρχονται από την Αίγυπτο και ιδιαίτερα από την περίοδο του Νέου Βασιλείου (μετά το ΧVI προχριστιανικό αιώνα), όπου αναφέρονται ιατροί που ακολουθούν στρατιωτικές μονάδες, με σκοπό την προσφορά υγειονομικής υποστήριξης, οι άνθρωποι αυτοί προέρχονται από τις τάξεις των ιερατικών αδελφοτήτων και βασίζονται κυρίως στις επωδές, στους εξορκισμούς και στην αστρολογία, που θεωρούνται κυρίαρχα στοιχεία της θεραπείας των ασθενών τους. Πάντως, γνωρίζουν τη μέθοδο του τρυπανισμού του κρανίου, που αποτελεί μια χειρουργική μέθοδο διάτρησης και διάνοιξης του κρανίου, με σκοπό την ανακούφιση του εγκεφάλου από απότομη και δραστική αύξηση της πίεσης, ένα σύμπτωμα που εμφανίζεται μετά από σοβαρά πλήγματα και είναι πολύ συνηθισμένο εκείνη την εποχή, καθώς οι Αιγύπτιοι εξακολουθούν να χρησιμοποιούν κεφαλοθραύστες. Σε αντίθεση με την Αίγυπτο, στον ελλαδικό χώρο αναδύονται άλλες αντιλήψεις για την Ιατρική κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού, την οποία και διαχωρίζουν από τις δραστηριότητες των ιερατικών αδελφοτήτων, διατηρώντας όμως το χαρακτηριστικό της θεοποίησης των ιδρυτών τους, στους οποίους αποδίδουν μεγάλες τιμές και λατρεία. Από τις διάσπαρτες πληροφορίες και σπαράγματα προερχόμενα από τα έργα αρχαίων συγγραφέων αποκαλύπτεται ότι ήδη από την πρώιμη περίοδο και πριν από τα Τρωικά είναι διαμορφωμένες δύο σχολές ιατρικής σκέψης, από τις οποίες η πρώτη αποδίδει εξαιρετική βαρύτητα στη συντηρητική και ήπια θεραπευτική αγωγή των ασθενών, ενώ η δεύτερη μετατοπίζει το κέντρο βάρους της προς τη χειρουργική, καθώς κύρια ασχολία της είναι η παροχή περίθαλψης σε τραυματίες, στα πεδία μαχών. Πίνακας 1. Οι Αρχαγέται της αδελφότητας των Ασκληπιαδών. ΑΣΚΑΛΑΠΙΟΣ ΑΝΤΙΚΛΕΙΑ =ΜΑΧΑΩΝ 1. ΠΟΔΑΛΕΙΡΙΟΣ=ΣΥΡΝΗ ΓΟΡΓΑΣΣΟΣ ΝΙΚΟΜΑΧΟΣ ΣΦΥΡΟΣ ΑΛΕΞΑΝΩΡ 2. ΙΠΠΟΛΟΧΟΣ Ι 3. ΣΩΣΤΡΑΤΟΣ Ι 4. ΔΑΡΔΑΝΟΣ 5. ΚΡΙΣΑΜΙΣ Ι 6. ΚΛΕΟΜΥΤΤΑΔΑΣ Ι 7. ΘΕΟΔΩΡΟΣ Ι 8. ΣΩΣΤΡΑΤΟΣ ΙΙ 9. ΚΡΙΣΑΜΙΣ ΙΙ 10. ΚΛΕΟΜΥΤΤΑΔΑΣ ΙΙ 11. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΙΙ 12. ΣΩΣΤΡΑΤΟΣ ΙΙΙ 13. ΝΕΒΡΟΣ 14. ΓΝΩΣΙΔΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ 15. ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ Ι ΠΟΔΑΛΕΙΡΙΟΣ ΙΙ ΑΙΝΕΙΟΣ ΕΛΑΦΟΣ 16. ΗΡΑΚΛΕΙΔΑΣ=ΦΑΙΝΑΡΕΤΗ ΙΠΠΟΛΟΧΟΣ ΙΙ 17. ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ ΙΙ=ΟΥΞΩΡ ΣΩΣΑΝΔΡΟΣ 18. ΘΕΣΣΑΛΟΣ ΔΡΑΚΩΝ Ι ΦΙΛΙΑ=ΠΟΛΥΒΟΣ 19. ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ ΙΙΙ ΓΟΡΓΙΑΣ ΔΡΑΚΩΝ ΙΙ 20. ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ IV 21. ΔΡΑΚΩΝ ΙΙΙ Fabricius JA. Bibliotheca Graeca, Harles GC, & Hildesheim, 1967 VIII VII προχριστιανικός αιώνας Η αδελφότητα διαφαίνεται ότι παγιώνεται σε τρία βασικά κέντρα, την Τρίκκα, τόπο προέλευσης των ομηρικών Ασκληπιαδών Μαχάονα και Ποδαλείριου Ι, 2 την Επίδαυρο και την Κω (αν και σαφείς ενδείξεις για τη διαμόρφωσή της εμφανίζονται από τον IV προχριστιανικό αιώνα) που παραμένουν κυρίαρχα με την πάροδο του χρόνου, παρά το γεγονός ότι σταδιακά ιδρύονται 300 Ασκληπιεία (σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία). Ίσως περί τα τέλη του VΙΙ προχριστιανικού αιώνα η έδρα του Αρχαγέτα (τίτλος του

3 ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ 621 Πίνακας 2. Το σώμα της Ιπποκράτειου συλλογής ιατρικών κειμένων. Ασκληπιού που φέρουν οι εκάστοτε ηγέτες της αδελφότητας) μεταφέρεται στην Κω, που συμμετέχει στη δωρική ομοσπονδία του νοτιοανατολικού Αιγαίου (Δωρική Εξάπολις Κως, Κνίδος, Αλικαρνασσός, Ιαλυσός, Λίνδος, Κάμειρος). VI προχριστιανικός αιώνας ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΗ Έργα του Ιπποκράτους Έργα άλλων ιατρών Πιθανά έργα του Ιπποκράτους (Κατηγορία Ι) (Κατηγορία ΙΙ) Μεταγενέστερα του Προγενέστερα του Σύγχρονα του Ιπποκράτους έργα Ιπποκράτους έργα Ιπποκράτους έργα (Κατηγορία ΙΙΙ) Ψευδεπίγραφα Έργα που Έργα όπου Έργα έργα αποδίδονται συμπεραίνεται αγνώστων στον Ιπποκράτη ο συγγραφέας ιατρών (Κατηγορία VΙΙΙ) (Κατηγορία ΙV) (Κατηγορία V) Έργα του ιδίου συγγραφέα (Κατηγορία VΙ) Έργα διαφόρων συγγραφέων (Κατηγορία VΙΙ) Ο 13ος κατά σειρά Αρχαγέτας, Νέβρος, εξοπλίζει με δικά του έξοδα μια πεντηκόντορο και καταπλέει στους Δελφούς (αρχές VΙ προχριστιανικού αιώνα), για να ενισχύσει τους Αμφικτύονες στον Ιερό Πόλεμο κατά των κατοίκων της Κίρρας, που καταπατούν εδάφη των Δελφών και των οποίων οι δυνάμεις υποφέρουν από την εκδήλωση σοβαρής επιδημίας. 3 Μετά την καταστολή της επέκτασης της νόσου και κατά τον Παυσανία, 4 με τη σύμφωνη γνώμη του Σόλωνος και προφανώς και του πολέμαρχου των Αθηναίων Αλκμαίωνος ΙΙ, δηλητηριάζει όλες τις πηγές υδροδότησης της περιοχής με ἐλλέβορον, εξαναγκάζοντας τους κατοίκους σε μια τελική και καταστροφική μάχη, όπου όμως φονεύεται κατά την έφοδο στα τείχη ο υιός του και επίσης ιατρός, Χρύσος, που θάπτεται στον Ιππόδρομο των Δελφών και τιμάται από τους κατοίκους ως ήρωας με ετήσιους εναγισμούς. 5 Η πολιτική ουσιαστικά αυτή ενέργεια καθιστά την αδελφότητα διάσημη και εξαιρετικά δημοφιλή στον ελλαδικό και περιελλαδικό χώρο, με συνέπεια να διευκολύνει με την αξιοποίηση της πανελλαδικής εμβέλειας αναγνώρισής της την ταχύτερη επέκταση και εδραίωσή της. Στα τέλη του αιώνα αυτού τοποθετούν οι διάφορες αρχαίες πηγές την ύπαρξη των πρώτων εγχειριδίων Ιατρικής, χάρη στην προσωπικότητα του Αλκμαίωνος, ενός ιατρού και φιλοσόφου που πολλοί συνδέουν τη δράση του με την πρώτη σχολή Πυθαγορείων του Κρότωνος. Ο Αλκμαίων ανακαλύπτει τις ευσταχιανές σάλπιγγες και τη σημασία τους στη λειτουργία της ακοής, καθώς επίσης και τα οπτικά νεύρα 6 (πιθανότατα μέσω νεκροτομών), προωθώντας και μια μεθοδολογία επεμβάσεων. Είναι ο εισηγητής της ολιστικής θεωρίας περί ισορροπίας των χυμών του σώματος και της ολιστικής Ιατρικής, στοιχειοθετεί μάλιστα ότι ο εγκέφαλος αποτελεί το κυρίαρχο όργανο του ανθρώπινου σώματος, με τον οποίο συνδέονται όλα τα αισθητήρια του σώματος και στον οποίο καταλήγουν όλα τα νεύρα. 7 Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, 8 οι διασημότερες ιατρικές σχολές αυτής της περιόδου είναι οι σχολές του Κρότωνος και της Κυρρήνης, από τις οποίες προέρχονται διάσημοι ιατροί όπως ο Δαμοκέδας από τον Κρότωνα, με θαυμαστή σταδιοδρομία στην Αίγινα, στην Αττική, στη Σάμο επί Πολυκράτους, αλλά και στα Σούσα ως προσωπικός ιατρός του Δαρείου Ι, όπου και διασώζει από βέβαιο θάνατο τους Αιγύπτιους ιατρούς του, καθώς ο Δαρείος Ι σκοπεύει να τους ανασκολοπίσει για να στιγματίσει και να τιμωρήσει την ανικανότητά τους. V προχριστιανικός αιώνας Ο 15ος κατά σειρά Αρχαγέτας, Ιπποκράτης Ι, προχωρεί στη διαδικασία συγκέντρωσης ιατρικών συγγραμμάτων, με σκοπό τη δημιουργία μιας συλλογής ιατρικών έργων για τις ανάγκες της μεγάλης ιατρικής σχολής των Ασκληπιαδών στην Κω. Η διαδικασία αυτή συνεχίζεται επί έναν και πλέον αιώνα και χάρη στον εγγονό του, Ιπποκράτη ΙΙ, το θεωρούμενο έως την εποχή μας πατέρα της Ιατρικής, διαμορφώνεται μια σημαντικότατη ιατρική βιβλιοθήκη, χάρη στην οποία η ιατρική σχολή στην Κω αποκτά την πρωτοκαθεδρία στον ελλαδικό και στον περιελλαδικό χώρο. Του αποδίδονται συγγράμματα σχετικά με την Ορθοπαιδική και είναι γνωστοί οι τίτλοι δύο έργων του (Περί Άρθρων, De Articulis και Περί Αγμών, De Fracturis), ενώ θεωρείται από τους μεταγενέστερους ιατρούς σημαντικότατος για την εξέλιξη της Ιατρικής. 3,9 Κατά την περίοδο αυτή είναι επίσης ιδιαίτερα ισχυρές οι σχολές της Ρόδου και της Κνίδου, και μάλιστα από τη δεύτερη είναι ήδη διαμορφωμένη μια συλλογή ιατρικών συγγραμμάτων γνωστή με το γενικό τίτλο «Κνίδιαι Γνώμαι», την οποία αναφέρουν και εκθειάζουν τόσο ο Ιπποκράτης ΙΙ 10 όσο και άλλοι ιατροί και μάλλον αποτελεί το καθοριστικό πρότυπο για το σχηματισμό της αντίστοιχης Ιπποκρατείου Συλλογής. Αναμφίβολα, πάντως, η κυρίαρχη και καθοριστική φυσιογνωμία για την εξέλιξη όχι μόνον της αδελφότητας, αλλά και γενικότερα της ιατρικής επιστήμης, είναι ο εγγονός του προηγούμενου και 17ος Αρχαγέτας, ο Ιπποκράτης ΙΙ,

4 622 Γ.Ζ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ και συν που σχεδόν ολοκληρώνει το έργο της συλλογής, ιδρύοντας παράλληλα και το μουσείο παθολογίας και ανατομίας στην Κω, ώστε να διευκολύνει την πρακτική εκπαίδευση των μαθητών της σχολής. Όσον αφορά στην τυποποίηση του αποκαλούμενου Όρκου του Ιπποκράτους, που σχεδόν ομόφωνα αποδίδεται στο μεγάλο αυτό πρωτοπόρο, ίσως συνιστά την οριστική μετεξέλιξη μιας παλαιότερης και αρχαιότερης τυπικής διαδικασίας της τελετής ορκωμοσίας των μελών των Ασκληπιαδών, 11 η οποία συνδέεται εννοιολογικά και με την ονομασία Ασκαλάπιος, που μεταφορικά δηλώνει τον ανιδιοτελή. O πατέρας της Ιατρικής σχετίζεται στενά με το θρακικής καταγωγής ιατρό Ηρόδικο, που θεωρείται ο θεμελιωτής της αθλητικής Ιατρικής, μέσω του οποίου έρχεται σε επαφή με το Γοργία Λεοντίνο, 12 την τότε ηγετική φυσιογνωμία του Κινήματος της Πανελληνίου Ιδέας, πληροφορία που προδίδει ότι ανήκει στον ίδιο κύκλο. ΙV προχριστιανικός αιώνας O υιός και διάδοχος του Ιπποκράτους ΙΙ, Θέσσαλος (18ος Αρχαγέτας) και ο γαμβρός του Πόλυβος σχηματίζουν τη σχολή των Δογματικών, η οποία μεταθέτει το κέντρο βάρους της ιατρικής εκπαίδευσης στη θεωρία και στα ιατρικά κείμενα, με βάση την ήδη υπάρχουσα συλλογή, στην οποία προστίθενται συνεχώς ιατρικά συγγράμματα. Επίσης, ο δισέγγονος του Ιπποκράτους ΙΙ, Ιπποκράτης ΙV (20ός Αρχαγέτας), συνοδεύει τον Αλέξανδρο στην Ασία και μάλιστα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της Ρωξάνης αναλαμβάνει καθήκοντα προσωπικού ιατρού της. 13 Κατά την περίοδο αυτή δρα ο διάσημος χειρουργός Διοκλής Αρχιδάμου (ο Καρύστιος), που χαρακτηρίζεται από τον Πλίνιο δεύτερος σε φήμη και ικανότητες μετά τον Ιπποκράτη, ενώ ο Γαληνός θεωρεί ότι πρόκειται για τον πρωτοπόρο της ιατρικής σχολής των Δογματικών. 14 Τα έργα του αναφέρονται σε θέματα ανατομίας, δηλητηρίων, γυναικολογίας, πυρετών, πεπτικών διαδικασιών και διαταραχών, ιατρικών βοτάνων, επιδέσμων και άλλων ιατρικών ζητημάτων, με γνωστότερο το έργο με τίτλο «Περί Ανατομής», το πρώτο για την ανατομία του ανθρώπινου σώματος, από το οποίο διασώζει πολλά αποσπάσματα ο Γαληνός, ενώ ιδιαίτερα σημαντικό είναι το έργο του με τίτλο «Ριζοτομικόν», που αναφέρεται σε θέματα φαρμακογνωσίας, ιατρικών φυτών και χρήσεων, συνωνύμων (φυτών), μεθόδων εκκρίζωσης και καθαρισμού ριζών, από το οποίο αντλούν πολλές πληροφορίες οι Θεόφραστος και Διοσκουρίδης. Παράλληλα είναι και σχεδιαστής νέων χειρουργικών εργαλείων, όπως ο λεγόμενος «κυαθίσκος το Διοκλέους», που χρησιμοποιείται για την εξαγωγή αιχμών βελών από το ανθρώπινο σώμα, χωρίς την ανάγκη τομών (ώστε να περιορίζει τις αιμορραγίες, καθώς στην εποχή του είναι άγνωστες οι μεταγγίσεις αίματος), στοιχείο που προδίδει τη σχέση και τις εμπειρίες του από τις επιχειρήσεις του εκστρατευτικού σώματος του Αλεξάνδρου στην Ασία. Στα έργα του ασχολείται με την ανατομία, τη φυσιολογία, τη συμπτωματολογία, τη διαιτητική, τη φαρμακολογία και τη βοτανική και είναι ο πρώτος που διαχωρίζει την πλευρίτιδα από την πνευμονία. Ο κορυφαίος πάντως χειρουργός των Δογματικών και σχεδόν σύγχρονος του Διοκλέους είναι ο Πραξαγόρας Νικάρχου (ο Κώος), 14 ο εκπαιδευτής των επίσης διάσημων ιατρών επί Πτολεμαίου Λάγου στην Αλεξάνδρεια, Φιλοτίμου, Πλειστονίκου και Ηροφίλου. 15 Πρόκειται για μια από τις μεγαλύτερες φυσιογνωμίες της ελληνικής Ιατρικής του ΙV προχριστιανικού αιώνα και είναι πασίγνωστος στον ιατρικό κόσμο της εποχής του για τις γνώσεις του και ιδιαίτερα για τις έρευνές του στην ανατομία και τη φυσιολογία του ανθρώπινου σώματος, ενώ αποσπάσματα από τα απολεσθέντα έργα του, κυρίως σε θέματα ανατομίας και χειρουργικών τομών, διασώζουν πολλοί μεταγενέστεροί του ιατροί. Είναι ο πρώτος που διακρίνει τις αρτηρίες από τις φλέβες, ακολουθώντας το έργο του Ιπποκράτους στον τομέα της κυκλοφορίας του αίματος, 16 ανακάλυψη στην οποία αναφέρεται, αν και αόριστα ο Αριστοτέλης, 17 η οποία πολλούς αιώνες αργότερα οδηγεί στην πυρά της Ιεράς Εξέτασης το μεγάλο ιατρό της Αναγέννησης Michel Servet το 1553, που την προωθεί και την υποστηρίζει σθεναρά στους ιατρικούς κύκλους. Τα ευρήματά του στον τομέα της ανατομίας είναι εξαιρετικά προηγμένα για την εποχή του, ενώ και η μεθοδολογία που ακολουθεί στη χειρουργική είναι ιδιαίτερα τολμηρή, όπως αποκαλύπτεται από τις τομές του και τη διαδικασία των επεμβάσεων ειλεού, όπου αποκόπτει το προβληματικό μέρος του εντέρου και συρράπτει τα ανέπαφα τμήματά του, στοιχείο που προδίδει ότι ουσιαστικά εξάγει σχεδόν ολόκληρο το εντερικό σύστημα από το σώμα, για να προχωρήσει στον πυρήνα της διαδικασίας της επέμβασης. 18 ΙΙΙ προχριστιανικός αιώνας Στις αρχές του ΙΙΙ προχριστιανικού αιώνα, το 293 π.χ., μετά από επιδημία πανώλης στη Ρώμη, οι Σιβύλλειοι χρησμοί (ίσως και κάποιος ανάλογος των Δελφών) υποδεικνύουν ότι αποτελεί επιτακτική ανάγκη η δημιουργία ιερού του Ασκληπιού στην πόλη, με συνέπεια μια πρεσβεία των Ρωμαίων να μεταφέρει τον ιερό Όφι-Δράκοντα από την Επίδαυρο στην Ιταλία, εγκαθιστώντας το ιερό σε νησίδα στον Τίβερι, στα τότε δυτικά όρια της πόλης. 19 Αυτή την περίοδο διαπρέπει ο μαθητής του Πραξαγόρα,

5 ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ 623 Ηρόφιλος Χαλκηδόνιος, που θεωρείται από πολλούς, μαζί με τον Ερασίστρατο, θεμελιωτής της σύγχρονης Ιατρικής, εισάγοντας μια μεθοδολογία εξαγωγής συμπερασμάτων με βάση την εξονυχιστική μελέτη και εξέταση του ανθρώπινου σώματος, ενώ παγιώνει τη θέση ότι ο εγκέφαλος είναι το κέντρο του νευρικού συστήματος και η έδρα της νόησης. Διαχωρίζει τα νεύρα από τα αιμοφόρα αγγεία, τα οποία διακρίνει σε αισθητήρια και κινητήρια, ενσωματώνοντας στο νευρικό σύστημα τους τένοντες και τους συνδέσμους και μελετά συστηματικά το οπτικό νεύρο και το οπτικό σύστημα, το ήπαρ, το πάγκρεας, το πεπτικό σύστημα, τους σιελογόνους αδένες και το αναπαραγωγικό σύστημα. Συστηματοποιεί την πειραματική μέθοδο στην Ιατρική, θεμελιώνοντας ουσιαστικά την επιστημονική μεθοδολογία της, καθώς τη θεωρεί βασική για τη συγκέντρωση γνώσεων που αποκομίζονται μέσω της εμπειρίας και συνιστά τον εισηγητή της συμβατικής ορολογίας αντί της χρήσης των αποκαλούμενων φυσικών όρων, με συνέπεια ακόμη και στην εποχή μας να χρησιμοποιούνται όροι του, όπως ληνός Ηροφίλου (για τη συμβολή των κόλπων του εγκεφάλου), δωδεκαδάκτυλος, προμήκης μυελός και πολλοί άλλοι. Αν και κατηγορείται για τα ανατομικά του πειράματα σε άτομα καταδικασμένα σε θάνατο, που κατά τον Τερτυλλιανό φθάνουν τα 600, 20 παραμένει ένας από τους μεγαλύτερους ερευνητές και πρωτοπόρους της Ιατρικής, ενώ διαπρέπει και στη φαρμακευτική, όπου πολλά από τα λεγόμενα σύνθετα φάρμακά του χρησιμοποιούνται στην Ευρώπη, σχεδόν έως τα τέλη του ΧΙΧ αιώνα. Ο σύγχρονός του και κατά τον Πλίνιο εγγονός του Αριστοτέλους, 21 Ερασίστρατος Κλεομβρότου, συχνά λογίζεται ως ο διασημότερος παθολόγος και ανατόμος των Ασκληπιαδών και από το μεγάλο συγγραφικό του έργο από το οποίο διασώζονται πολλά αποσπάσματα αποκαλύπτεται ότι διαχωρίζει με σαφήνεια τις αρτηρίες από τις φλέβες, περιγράφοντας την κυκλοφορία του αίματος στο σώμα και προβλήματα που προκύπτουν από τις δυσλειτουργίες της. 22 Όπως και ο Ηρόφιλος, προχωρεί σε ανατομικές σπουδές του εγκεφάλου, κατηγορούμενος παράλληλα και αυτός για ιατρικά πειράματα σε άτομα καταδικασμένα σε θάνατο και εισάγει κατά το πρότυπο του Ηροφίλου πολλούς νέους ιατρικούς όρους, όπως αρτηρία, τραχεῖα, διγλῶχις και τριγλῶχις βαλβίς (στην καρδιά) και άλλους. Στον αντίποδα πάντως των Δογματικών, εμφανίζεται κατά τον ΙΙΙ προχριστιανικό αιώνα μια άλλη σχολή ιατρικής σκέψης, η σχολή των Εμπειρικών, που επικεντρώνεται στην πρακτική εμπειρία και το πείραμα, στην οποία πρωτοστατεί ο μαθητής του διάσημου χειρουργού Ηροφίλου, Φιλίνος ο Κώος. Από τα έργα του Φιλίνου διασώζονται μόνο αποσπάσματα, αν και από το απωλεσθέν ογκώδες βοτανολογικό του σύγγραμμα διαφαίνεται ότι επαναφέρει απόψεις των Μελαμποδιδών και θεωρείται ο προπάτορας του Dr Christian Friedrich Samuel Hahnemann ( ), ιδρυτή της σύγχρονης ομοιοπαθητικής Ιατρικής. 23 ΙΙ προχριστιανικός αιώνας Ο μαθητής του Ερασιστράτου Απολλώνιος Μεμφίτης (πιθανότατα πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο που εμφανίζεται στην ιατρική βιβλιογραφία και ως Ἀπολλώνιος ὁ ἀπὸ Στράτωνος) συντάσσει το πρώτο λεξικό ιατρικών όρων για τα μέρη του σώματος, 24 ακολουθούμενος από το Βακχείο από την Τανάγρα, που συντάσσει λεξικό για την Ιπποκράτειο ιατρική ορολογία, συμπληρωμένο με σχόλια. Σύμφωνα με το λεξικογράφο Ερωτιανό, που αφιερώνει ένα λεξικό ιατρικών όρων στον αρχίατρο του Νέρωνος Ανδρόμαχο, κατά την περίοδο αυτή συντάσσεται ακόμη ένα λεξικό ιατρικών όρων από τον Απολλώνιο Όφι, για τη διευκόλυνση των σπουδαστών των ιατρικών σχολών. 25 Κατά τα τέλη του αιώνα αυτού δρα ο διάσημος Ασκληπιάδης Βιθυνός, που είναι ο πρώτος ο οποίος διαχωρίζει και κατηγοριοποιεί τις χρόνιες από τις οξείες παθήσεις, πρακτική που ακολουθείται και στη σύγχρονη Ιατρική με την ίδια μεθοδολογία και μολονότι δεν θεωρείται αξιόλογος ως ανατόμος, παρουσιάζει σπουδή των τραχειοτομών και των ανευρυσμάτων αορτής για τα έκτακτα περιστατικά, που συστηματοποιείται κατά τον ΙΙΙ μεταχριστιανικό αιώνα από τον εξ ίσου διάσημο χειρουργό Άντυλλο. 26 Ι προχριστιανικός αιώνας Ο μαθητής του διάσημου ιατρού Ασκληπιάδου Βιθυνού, Θεμίσων από την Λαοδίκεια, ιδρύει τη σχολή των Μεθοδικών, σε μια προσπάθεια να συμβιβάσει τις δύο προϋπάρχουσες τάσεις στην ιατρική σκέψη και η προσπάθειά του επηρεάζει επί αιώνες την Ιατρική. 27 Το καθοριστικής σημασίας γεγονός για την αδελφότητα, πάντως, έρχεται το 46 π.χ., όταν ο Ιούλιος Καίσαρ, με ειδικό ψήφισμα που το αποδέχεται η Σύγκλητος, απονέμει τον τίτλο του Ρωμαίου πολίτη σε όλα τα μέλη των Ασκληπιαδών, εδραιώνοντας την κυρίαρχη θέση και την ισχύ της αδελφότητας στον ελληνορωμαϊκό κόσμο. 28 Μια εικοσιπενταετία περίπου αργότερα, ο ανηψιός του Οκτάβιος απονέμει με ειδικό διάταγμα της Συγκλήτου τον τίτλο του Ιππέως (ανάλογο με το σύγχρονο βρετανικό παραδοσιακό τίτλο του Ιππότη/Sir, που απονέμεται από το βρετανικό θρόνο) σε όλα τα μέλη της αδελφότητας, παραδίδοντας και τον ειδικό χρυσό δακτύλιο (annulus aureus), που αποτελεί και το διακριτικό του τίτλου του Ιππέως σε κάθε μέλος, αναβαθμίζοντας με τον τρόπο αυτόν ακόμη περισσότερο την παρουσία και τη δράση της. 29 Από την περίοδο αυτή διασώζεται η πρώτη μαρτυρία

6 624 Γ.Ζ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ και συν για ιατροδικαστική εξέταση και πρόκειται για το γραπτό πόρισμα που παραδίδει ο προσωπικός ιατρός του Καίσαρος Αντίστιος μετά την τραγική δολοφονία, όπου τεκμηριώνει ότι από τα 23 πλήγματα, μόνο ένα είναι και το θανατηφόρο. 30 Ι μεταχριστιανικός αιώνας Η σχολή των Μεθοδικών διασπάται στους Πνευματικούς υπό τον Αθήναιο από την Αττάλεια της Κιλικίας και στους Εκλεκτικούς υπό το μαθητή του Αγάθινο Λακεδαιμόνιο, ενώ ακολουθεί ακόμη μια διάσπαση με την εμφάνιση των Επισυνθετικών περί τα τέλη του αιώνα υπό το μαθητή του Αγαθίνου, Αρχιγένη Φιλίππου από την Απάμεια της Συρίας. Η ιδιαίτερα σημαντική φυσιογνωμία αυτής της περιόδου είναι ο Πεδάνιος Διοσκουρίδης από την Ανάζαρβο της Κιλικίας, ένας από τους πλέον γνωστούς χειρουργούς της εποχής, που μετά από μακροχρόνια σταδιοδρομία ως στρατιωτικός ιατρός επί Κλαυδίου, Νέρωνος και Βεσπασιανού, συγγράφει το φαρμακολογικό σύγγραμμα με τίτλο «Περί Ύλης Ιατρικής», στο οποίο περιγράφει με μοναδικό τρόπο όχι μόνο όλα τα γνωστά φαρμακευτικά φυτά της εποχής του, αλλά και τις οργανικές και ανόργανες φαρμακευτικές ουσίες που συναντώνται στη φύση. Ο Διοσκουρίδης κατατάσσει τα φυτά και τις ουσίες όχι αλφαβητικά, αλλά κατά κατηγορίες ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και τη δραστικότητά τους, ώστε να μεγιστοποιήσει τη χρηστικότητα του έργου του, αναλύοντας συστηματικά 794 φυτικά, 104 ζωικά και 105 ορυκτά προϊόντα, για να καταλήξει σε ένα σύνολο διαφορετικών ουσιών, οι οποίες αναμιγνυόμενες δημιουργούν ένα τεράστιο συνταγολόγιο. Είναι επίσης ο συγγραφέας μερικών ακόμη διασωζόμενων έργων με αντικείμενο τη φαρμακολογία (Περί Δηλητηρίων Φαρμάκων, Περί Ιοβόλων, Περί Ευπορίστων Απλών Τε Και Συνθέτων Φαρμάκων), της οποίας θεωρείται ο βασικός θεμελιωτής, όπως αντίστοιχα ο Θεόφραστος αποτελεί το θεμελιωτή της επιστημονικής βοτανολογίας. ΙΙ μεταχριστιανικός αιώνας Εμφανίζεται ο τελευταίος μεγάλος των Ασκληπιαδών, ο Γαληνός από την Πέργαμο, που επιχειρεί τη σύνθεση όλων των υπαρχουσών τάσεων στην ιατρική σκέψη (Δογματικοί, Εμπειρικοί, Μεθοδικοί, Εκλεκτικοί, Πνευματικοί, Επισυνθετικοί) και οργανώνει μια δεύτερη συλλογή ιατρικών συγγραμμάτων, που περιλαμβάνει 83 αυθεντικά συγγράμματα, 19 αμφίβολα, 45 ψευδεπίγραφα, 19 σε αποσπασματική μορφή, 15 συνοπτικά κείμενα σχολίων στο έργο του Ιπποκράτους και 50 κείμενα σε αποσπασματική κυρίως μορφή, τα οποία παραμένουν ανέκδοτα σε διάφορες βιβλιοθήκες. 24 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Κατηγορία Ι (Ανατομία-Φυσιολογία) Περί Κράσεων, Περί Μέλαινης Χολής, Περί Δυνάμεων Φυσικών, Περί Ανατομικών Εγχειρήσεων, Περί Οστών Τοις Εισαγομένοις, Περί Φλεβών Και Αρτηριών Ανατομής, Περί Νεύρων Ανατομής, Περί Μυών Ανατομής, Περί Μήτρας Ανατομής, Ει Κατά Φύσιν Εν Αρτηρίαις Αίμα Περιέχεται, Περί Μυών Κινήσεως, Περί Σπέρματος, Περί Χρείας Των Εν Ανθρώπου Σώματι Μορίων, Περί Οσφρήσεως Οργάνου, Περί Χρείας Αναπνοής, Περί Χρείας Σφυγμών, Ότε Τα Της Ψυχής Ήθη Ταις Του Σώματος Κράσεσιν Έπεται, Περί Κυουμένων Διαπλάσεως, Ει Ζώων Το Κατά Γαστρός (Ψευδεπίγραφο), De Anatomia Vivorum (Ψευδεπίγραφο), De Compagine Membrorum ή De Natura Humana (Ψευδεπίγραφο), De Natura Et Ordine Cujuslibet Corporis (Ψευδεπίγραφο), Περί Χυμών (Ψευδεπίγραφο), De Motibus Manifestis Et Obscuris (σύνολο 24). Κατηγορία ΙΙ (Διαιτολογία-Υγιεινή) Περί Αρίστης Κατασκευής Του Σώματος Ημών, Περί Ευεξίας, Πότερον Ιατρικής Ή Γυμναστικής Εστί Το Υγιεινόν, De Attenuante Victus Ratione, Υγιεινά, Περί Τροφών Δυνάμεως, Περί Ευχυμίας Και Κακοχυμίας Τροφών, Περί Πτισάνης, Περί Του Διά Μικράς Σφαίρας Γυμνασίου, De Dissolutione Continua ή De Alimentorum Facultatibus (σύνολο 10). Κατηγορία ΙΙΙ (Παθολογία) Περί Ανωμάλου Δυσκρασίας, Περί Δυσπνοίας, Περί Πλήθους, Περί Των Παρά Φύσιν Όγκων, Περί Τρόμου Και Παλμού Και Σπασμού Και Ρίγους, Περί Των Όλου Του Νοσήματος Καιρών (Αμφίβολο) (σύνολο 6). Κατηγορία ΙV (διαγνωστική-σημειολογία) Περί Των Πεπονθότων Τόπων, Περί Διαφοράς Πυρετών, Περί Των Εν Τοις Νόσοις Καιρών, Περί Των Σφυγμών Τοις Εισαγομένοις, Περί Διαφοράς Σφυγμών, Περί Διαγνώσεως Σφυγμών, Περί Των Εν Σφυγμοίς Αιτίων, Περί Προγνώσεως Σφυγμών, Σύνοψις Περί Σφυγμών Ιδίας Πραγματείας, Περί Κρισίμων Ημερών, Περί Κρίσεων, De Causis Procatarcticis, Περί Διαφοράς Νοσημάτων, Περί Των Εν Τοις Νοσήμασιν Αιτίων, Περί Συμπτωμάτων Διαφοράς, Περί Αιτίων Συμπτωμάτων, Πώς Δει Εξελέγχειν Τους Προσποιούμενους Νοσείν, Περί Της Εξ Ενυπνίων Διαγνώσεως, Περί Του Προγιγνώσκειν Προς Επιγενήν, Περί Τύπων, Προς Τους Περί Τύπων Γράψαντας Ή Περί Περιόδων, Περί Προγνώσεως, Πρόγνωσις Πεπειραμένη Και Παναληθής, Περί Κατακλίσεως Προγνωστικά Εκ

7 ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ 625 Της Μαθηματικής Επιστήμης, Περί Ούρων, Περί Ούρων Εν Συντόμωι, Περί Ούρων Εκ Των Ιπποκράτους Και Γαληνού Και Άλλων Τινών, Περί Σφυγμών Προς Αντώνιο, Compendium Pulsuum (σύνολο 29). De Gynaeceis (Ψευδεπίγραφο), De Passionibus Mulierum (Ψευδεπίγραφο), De Cura Lapidus (Ψευδεπίγραφο), De Dynamidiis (Ψευδεπίγραφο), Τίνας Δει Εκκαθαιρείν Και Ποίοις Καθαρτηρίοις Και Πότε (σύνολο 2). Κατηγορία V (Φαρμακολογία-φαρμακευτικές ύλες) Περί Κράσεως Και Δυνάμεως Των Απλών Φαρμάκων, Περί Συνθέσεως Φαρμάκων Των Κατά Τόπους, Περί Συνθέσεως Φαρμάκων Των Κατά Γένη, Περί Αντιδότων, Περί Ευπορίστων, Περί Της Θηριακής Προς Πίσωνα, Περί Της Θηριακής Προς Αμφιλιανόν, Liber Secretorium Ad Monteum (Ψευδεπίγραφο), De Medicinis Expertis (Ψευδεπίγραφο), Περί Μέτρων Και Σταθμών Διδασκαλία (Ψευδεπίγραφο), Περί Αντεμβαλλομένων (Ψευδεπίγραφο), De Simplicibus Medicamentis Ad Paternianum (Ψευδεπίγραφο), De Plantis (Ψευδεπίγραφο), De Virtue Centaurae (Ψευδεπίγραφο), De Clysteribus (Ψευδεπίγραφο), De Catharticis (Ψευδεπίγραφο) (σύνολο 16). Κατηγορία VΙΙ (σχόλια σε Ιπποκράτεια συγγράμματα) Ότι Άριστος Ιατρός Και Φιλόσοφος, Περί Των Καθ Ιπποκράτην Στοιχείων, Των Ιπποκράτους Γλωσσών Εξήγησις, Περί Επταμήνων Βρεφών, De Natura Hominis, De Salubri Victus Ratione, De Aere Aquis Et Locis, De Alimento, De Humoribus, Prognosticon, Praedictiones (I), De Morbis Popularibus (I), De Morbis Popularibus (Ii), De Morbis Popularibus (Iii), De Morbis Popularibus (Vi), Aphorisms, Προς Λύκον, Προς Τα Αντειρημένα Τοις Ιπποκράτους Αφορισμοίς Υπό Ιουλιανού, De Ratione Victus In Morbis Acutis, De Officina Medici, De Fracturis, De Articulis, Περί Του Παρ Ιπποκράτει Κώματος, Περί Της Κατά Τον Ιπποκράτην Διαίτης Επί Των Οξέων Νοσημάτων (σύνολο 24). Κατηγορία VΙ (θεραπευτική αγωγή-χειρουργική) Θεραπευτική Μέθοδος, Τα Προς Γλαύκωνα Θεραπευτικά, Περί Φλεβοτομίας Προς Ερασίστρατον, Περί Φλεβοτομίας Προς Ερασιστράτειους Τους Εν Ρώμηι, Περί Φλεβοτομίας Θεραπευτικόν Βιβλίον, Περί Μαρασμού, Τω Επιληπτικώ Παιδί Υποθήκη, Περί Βδελλών Αντισπάσεως Σικυάς Εγχαράξεως Και Κατασχασμού, Περί Της Των Καθαιρόντων Φαρμάκων Δυνάμεως (Αμφίβολο), Περί Των Επιδέσμων (Αμφίβολο), Περί Φλεβοτομίας (Ψευδεπίγραφο), Περί Της Των Εν Νεφροίς Παθών Διαγνώσεως Και Θεραπείας (Ψευδεπίγραφο), De Colico Dolore (Ψευδεπίγραφο), Introductorius Liber Varias Morborum Curas Completens (Ψευδεπίγραφο), De Cura Ikteri (Ψευδεπίγραφο), Περί Μελαγχολίας Εκ Των Γαληνού Και Ρούφου Και Άλλων Τινών, De Oculis (Ψευδεπίγραφο), Κατηγορία VΙΙΙ (φιλοσοφικά κείμενα) Περί Αιρέσεων Τοις Εισαγομένοις, Προς Θρασύβουλον Περί Αρίστης Αιρέσεως, Περί Αρίστης Διδασκαλίας, Περί Των Παρά Τη Λέξιν Σοφισμάτων, Προτρεπτικός Λόγος Επί Τας Τέχνας, Προς Πατρόφιλον Περί Συστάσεως Ιατρικής, Περί Των Ιπποκράτους Και Πλάτωνος Δογμάτων, Τέχνη Ιατρική, Περί Των Ιδίων Βιβλίων, Περί Της Τάξεως Των Ιδίων Βιβλίων, Περί Διαγνώσεως Και Θεραπείας Των Εν Τη Εκάστου Ψυχή Αμαρτημάτων, Εισαγωγή ή Ιατρός, De Subfiguratione Empirica, Περί Εθών (Αμφίβολο), Περί Φιλοσόφου Ιστορίας, Όροι Ιατρικοί (Αμφίβολο), De Partibus Artis Medicae (Αμφίβολο), Ότι Αι Ποιότητες Ασώματοι (σύνολο 17). Πλήρης έκδοση της συλλογής πραγματοποιείται από τον G.C. Kühn (Galenus Opera Omnia, G.C. Kühn, Leipzig, ). ΑBSTRACT The evolution of ancient Greek medicine as a trade and a science: Study of the sources G.Z. HILIOPOULOS, K. POULAS, G.P. PATRINOS, M.E. KAMBOURIS Laboratory of Molecular Biology and Immunology, Department of Pharmacy, University of Patras, Rio Patras, Greece Archives of Hellenic Medicine 2013, 30(5): Ancient Greek medicine is unduly and mistakenly considered to have been a mixture of shamanism and religion before the time of the Koan master, Hippokrates. According to Greek, Roman/Latin and medieval sources, however, this concept is erroneous. Asclepius, the founder of the medical guild, had been adopted by the cult of Apollo through the myth of his divine pedigree, and passed on a legacy of scientific curiosity, theory and experiment to his descendants, who might well have been considered to be his sons sensu lato. By the time of the Trojan War Greek

8 626 Γ.Ζ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ και συν medicine had diversified into surgery and internal medicine, each branch being practiced by one of the Thessalian Asclepiad warrior brothers. The guild had further diversified by the 6th century BC and supported the Delphic Oracle of Apollo during the Holy Wars, thus gaining renown for all of its three schools (Kos, Epidaurus and Trikka). The spinoff centers of Kroton and Cyrene took the lead with one of the disciples, Demokides, who was the personal physician of the Persian emperor Darius I. The renowned Hippocrates subsequently amassed a significant medical library. The guild followed Alexander the Great into Asia. Diocles accomplished a vast improvement in surgery with the design of new instruments, while Praxagoras furthered the study of anatomy and with the discernment of veins and arteries. With Herophilus the guild migrated to the disease-plagued 3rd Century BC Rome. The 2nd Century BC saw advances in the medical terminology and glossary and the differentiation of chronic and acute syndromes, followed by the honorific awarding of Roman citizenship to all members of the guild by Julius Caesar. Dioscurides, a military surgeon of the 1st Century BC, catalogued pharmaceutical herbs, plants and roots, using bionymic nomenclature 1,500 years before Linnaeus. Galenus, from 2nd century AD Pergamus, was the descendant of the guild who fused all the schools, aspects and concepts of medicine into a single, holistic practice through his gigantic work of 150 medical manuscripts and books. Key words: Ancient Greek medicine, Asclepiadae, Evolution, Practice Βιβλιογραφία 1. OΜΗΡΟΣ. Ιλιάδα O, OΜΗΡΟΣ. Ιλιάδα Β, FABRICIUS JA. Bibliotheca Graeca. Vol XII GC Harles, Hildesheim, 1967: ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ. Ελλάδος Περιήγησις, Φωκικά, Χ. Loeb, Cambridge, Massachussets: ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ. Πρεσβευτικός Θεσσάλου, Corpus Hippocraticum. Vol. VIII, Emile Littré, Paris, : CHALCIDIUS. Commentarius in Platonis Timaeum. Wrobel J, Leipzig, 1876: ΓΑΛΗΝΟΣ. Περί Φιλοσόφου ιστορίας. Vol. IX, Galenus Opera Omnia, Kühn GC, Leipzig, ΗΡΟΔΟΤΟΣ. Ιστορίαι. Teubner BG, Leipzig, ΙΙΙ ΓΑΛΗΝΟΣ. Περί της κατά τον Ιπποκράτην διαίτης επί των οξέων νοσημάτων. i.17, Vol. XV, Galenus Opera Omnia, Kühn GC, Leipzig, : ΓΑΛΗΝΟΣ. Περί της κατά τον Ιπποκράτην διαίτης επί των οξέων νοσημάτων. Vol. XV, Galenus Opera Omnia, Kühn GC, Leipzig, : FARNELL LR. Greek hero cults and ideas of immortality, the cult of Asklepios. Clarendon Press, Oxford, 1921: ΣΩΡΑΝΟΣ. Ιπποκράτους βίος. Scriptores Graeci Minores, Westermann A, Braunsweig, ΣΟΥΔΑΣ. Λεξικόν, Ada Adler. Lipsiae, , Λήμμα Ιπποκράτης 14. GAIUS PLINIUS SECUNDUS. Historiae naturalis. Vol. VII, Loeb, Cambridge, Massachussets, ΧΧVI ΓΑΛΗΝΟΣ. Περί διαφοράς σφυγμών. Opera Omnia, 20 Vols, Kühn GC, Leipzig, :iv IΠΠΟΚΡΑΤΗΣ. Περί άρθρων. Οpera Omnia, Kühn GC, Cnobloch, Leipzig, ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ. Περί πνεύματος. Vol. VIII, Loeb, Cambridge, Massachussets 18. CAELIUS AURELIANUS. De morbis acutis. Haller, Lausan, 1774, iii TITUS LIVIUS. Ab urbe condita. Loeb, Cambridge, Massachussets, X.47; XXIX QUINTUS SEPTIMIUS FLORENS TERTULLIANUS. De anima. Wasznik JH, Amsterdam, 1947:c GAIUS PLINIUS SECUNDUS. Historiae naturalis. Vol. VIII, Loeb, Cambridge, Massachussets, ΧΧIΧ ΓΑΛΗΝΟΣ. Περί των Ιπποκράτους και Πλάτωνος δογμάτων. vi.6, Vol. V, Galenus Opera Omnia, Kühn GC, Leipzig, : ΑΘΗΝΑΙΟΣ. Δειπνοσοφισταί. XV, Vol. VII, Loeb, Cambridge, Massachussets: ΓΑΛΗΝΟΣ. Εισαγωγή, c.10, Vol. XIV, Galenus Opera Omnia, Kühn GC, Leipzig, : ΕΡΩΤΙΑΝΟΣ. Των παρ Ιπποκράτει λέξεων συναγωγή. 8, Johann Georg Friedrich Franz, Lipsiae, 1780 & Nachmanson E, Upsala, AΝΤΥΛΛΟΣ. Λείψανα (Antylli veteris chirurgi). Sprengel K, Halae, GAIUS PLINIUS SECUNDUS. Historiae naturalis. ΧΧΙΧ. 5, Loeb, Cambridge, Massachussets 28. GAIUS SUETONIUS TRANQUILLUS. De vita Caesarum. Caesar, 42, Vol. I, Loeb, Cambridge, Massachussets 29. ΚΑΣΣΙΟΣ ΔΙΩΝ. Ρωμαϊκή ιστορία. XLVIII. 45, Vol. V, LIII.30, Vol. VI, Loeb, Cambridge, Massachussets 30. GAIUS SUETONIUS TRANQUILLUS. De vita Caesarum. Caesar, 82, Vol. I, Loeb, Cambridge, Massachussets Corresponding author: M.E. Kambouris, Laboratory of Molecular Biology and Immunology, Department of Pharmacy, University of Patras, GR Rio Patras, Greece

ΣΤΑΘΜΟΙ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΣΤΑΘΜΟΙ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΤΑΘΜΟΙ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Γιώργος Παπαδόπουλος Επίκ. Καθηγητής Φαρμακολογίας Παν/μίου Αθηνών Δεν είναι δυνατόν να τοποθετήσουμε σε συγκεκριμένο χρόνο την αρχή της Ελληνικής ιατρικής. Αναφορές

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική στην Αρχαία Ελλάδα

Ιατρική στην Αρχαία Ελλάδα Ιατρική στην Αρχαία Ελλάδα Αρχαίοι επιστήμονες Ιατροί και Θεοί Ασκλήπιος Ιπποκράτης Αλκμαίων Φιλόλαος Αριστοτέλης Ηρόφιλος Γαλήνος Στην αρχαία Ελλάδα ο θεός της ιατρικής και της υγείας ήταν ο Ασκληπιός.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Τηλ.: (2310) 999136 Fax: (2310) 999139 E-mail: ealetra@hotmail.com ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

DaVinci Σχολικό Έτος: 2012-2013 Ανατομία και Ιατρική

DaVinci Σχολικό Έτος: 2012-2013 Ανατομία και Ιατρική DaVinci Σχολικό Έτος: 2012-2013 Ανατομία και Ιατρική Υπεύθυνοι καθηγητές: Ζούλας Δημ. Αδαμάρα Αθαν. { Εργασία των μαθητών: Psyco Killers Πεταλωτή Χρήστου Σέρβου Αθανάσιου Χατζηγκόντζιου Χάρη Χατζηπαυλίδη

Διαβάστε περισσότερα

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ακτινολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Τα τελευταία 20 χρόνια, η Επεμβατική Ακτινολογία παρουσιάζει διαρκή εξέλιξη και αποτελεί μία πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙA Π.Γ.Ν. ΛΑΡΙΣΑΣ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙA Π.Γ.Ν. ΛΑΡΙΣΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ KAI KOIΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ 5 η ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ & ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ - ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ «ΚΟΥΤΛΙΜΠΑΝΕΙΟ-ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΕΙΟ» ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΑΞΗ Τ... ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΟΓΑΜΜΑ ΠΟΥΔΝ ΚΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΥΤΤΑΟ ΚΦΑΛΑΙΟ 2: ΙΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 3: ΜΥΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 4: ΚΥΚΛΟΦΟΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 5: ΑΙΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 6: ΠΠΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης () για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: 1 1 2 3 4 Οι άνθρωποι με συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας (ΟΑ) θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επαγγελματία του τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Όπως συμβαίνει με κάθε ετησίως ανανεούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, έτσι και το ασφαλιστήριο υγείας είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος Αποτελεσματικότητας Φαρμάκου από τον Γαληνό

Έλεγχος Αποτελεσματικότητας Φαρμάκου από τον Γαληνό Έλεγχος Αποτελεσματικότητας Φαρμάκου από τον Γαληνό ΗΜ. ΚΑΡΑΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΛΕΞ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟY Έλεγχος Αποτελεσματικότητας Φαρμάκου από τον Γαληνό ΑΘΗΝΑ 2009 ημήτριος Καραμπερόπουλος, Παιδίατρος, ιδάκτωρ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005)

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) Αγαπητοί Συνάδελφοι, Κυρίες και Κύριοι, Αρχίζουμε την ενδιαφέρουσα αυτή στρογγυλή τράπεζα που έχει θέμα της, την Χρόνια οσφυαλγία, ελπίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Χρήστος Παναγιωτίδης, Ph.D Αναπλ. Καθηγητής Κυτταρικής/Μοριακής Βιολογίας Τμήμα Φαρμακευτικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Email:

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Patient Information Sheet (Greek) - Πληροφοριακό Φύλλο Ασθενών MRI - Magnetic Resonance Imaging Μαγνητική Τοµογραφία (MRI)

Patient Information Sheet (Greek) - Πληροφοριακό Φύλλο Ασθενών MRI - Magnetic Resonance Imaging Μαγνητική Τοµογραφία (MRI) Patient Information Sheet (Greek) - Πληροφοριακό Φύλλο Ασθενών MRI - Magnetic Resonance Imaging Μαγνητική Τοµογραφία (MRI) 1. Τι είναι η Μαγνητική Τοµογραφία; Η Μαγνητική Τοµογραφία (MRI) είναι µια προηγµένη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ 2 ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ Κατά κανόνα, η διάγνωση µιας συγγενούς καρδιοπάθειας γίνεται στη βρεφική ηλικία, αν και αρκετές περιπτώσεις µπορούν να διαγνωσθούν σε οποιαδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Φωτογραφία 1. Ασκληπιείο Τρίκκης.

Φωτογραφία 1. Ασκληπιείο Τρίκκης. ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Ένα μύθο θα σας πω «Ασκληπιός» Ο Ασκληπιός ήταν ο θεός της Ιατρικής στην Αρχαία Ελλάδα και αναμφίβολα ο πρώτος Ιατρός του αρχαίου Ελληνικού κόσμου. Σύμφωνα με την παράδοση ήταν γιος ενός

Διαβάστε περισσότερα

Οι θερμοφόρες με κρύο ή ζεστό νερό μπορούσαν:

Οι θερμοφόρες με κρύο ή ζεστό νερό μπορούσαν: ΘΕΡΜΟΦΟΡΕΣ Οι θερμοφόρες στα αρχαία χρόνια ήταν διαφορετικές από αυτές που γνωρίζουμε σήμερα, η χρήση τους όμως ήταν ακριβώς η ίδια. Μια και δεν υπήρχαν εύκαμπτα υλικά, όπως το καουτσούκ, οι θερμοφόρες

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες:

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες: Δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα του κατώτερου πεπτικού σωλήνα, επηρεάζοντας κάθε χρόνο ένα μεγάλο αριθμό ασθενών, κυρίως των χωρών του δυτικού κόσμου. Εικόνα 1.

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία και μορφολογία πτηνού

Ανατομία και μορφολογία πτηνού Ανατομία και μορφολογία πτηνού Τα πτηνά είναι ομοιόθερμα σπονδυλωτά που φυλογενετικά σχετίζονται με τους Δεινοσαύρους Τα αρτίγονα πουλιά (Νεόρνιθες) διαιρούνται σε δύο ομάδες: (1) Παλαιόγναθα (κίβι, έμου,

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 Στην αρχαία Ελλάδα, όταν ήκμαζαν, η φιλοσοφία, τα μαθηματικά, η γεωμετρία, και γεννιόταν η ιατρική επιστήμη,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ. 08/Φεβ/2013 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ. 08/Φεβ/2013 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας 1 2 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ- ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:3.6.2014 ΤΑΞΗ: Γ ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:10 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

Αγιουρβέδα. Αγιουρβέδα. Συμβουλές και μυστικά

Αγιουρβέδα. Αγιουρβέδα. Συμβουλές και μυστικά Άλλα βιβλία της σειράς Συμβουλές και μυστικά των Εκδόσεων Κλειδάριθμος: Αρωματοθεραπεία Γιόγκα Όνειρα Ρέικι Σιάτσου Τσι Γκονγκ Το βιβλίο Αγιουρβέδα Συμβουλές και μυστικά: I I I Εξετάζει το ολοκληρωμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ 8 ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μία παρακώλυση της ροής του αίµατος οφείλεται συχνά σε στένωση και µπορεί να σταµατήσει τη ροή του αίµατος µερικώς ή τελείως. Κάθε µία από

Διαβάστε περισσότερα

ιαγνώσεις που ιαφεύγουν στο ΤΕΠ: Συχνότητα και Σηµασία Π. Αγγουριδάκης 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επείγουσας Ιατρικής Αθήνα εκέµβριος 2007

ιαγνώσεις που ιαφεύγουν στο ΤΕΠ: Συχνότητα και Σηµασία Π. Αγγουριδάκης 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επείγουσας Ιατρικής Αθήνα εκέµβριος 2007 ιαγνώσεις που ιαφεύγουν στο ΤΕΠ: Συχνότητα και Σηµασία Π. Αγγουριδάκης 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επείγουσας Ιατρικής Αθήνα εκέµβριος 2007 Μια αληθινή ιστορία... Ελληνοτουρκικός πόλεµος 1920.. Στρατιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Αίτιο Χαλάρωση σφιγκτήρα κατώτερου οισοφάγου Συχνή παλινδρόμηση (μετακίνηση προς τα πάνω) υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ 2014-2015

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ 2014-2015 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ 2014-2015 Ισχύει για τους μαθητές της Α Λυκείου του σχολικού έτους 2014-2015 Το νέο Λύκειο αποσυνδέεται από τις Εθνικές Εξετάσεις Σελίδα 1 Α Λυκείου Μόνο Μαθήματα Γενικής Παιδείας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Ώρα Δευτέρα Τρίτη Τετάρτη Πέμπτη Παρασκευή

Ώρα Δευτέρα Τρίτη Τετάρτη Πέμπτη Παρασκευή Ωρολόγιο Πρόγραµµα µαθηµάτων Α Εξαµήνου ακαδ. έτους 2015-16 Ώρα Δευτέρα Τρίτη Τετάρτη Πέμπτη Παρασκευή 9-10 ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΙΑΤΡΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ- ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ -ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Ιστορία της Ανατομίας

Εισαγωγή Ιστορία της Ανατομίας Εισαγωγή Ιστορία της Ανατομίας Ioannis Lazarettos MD PhD 1 Εισαγωγή 2 Κύτταρο Το κύτταρο αποτελεί τη βασική δομική και λειτουργική μονάδα των οργανισμών Πρωτόπλασμα Πυρήνας Κυτταρική Μεμβράνη 3 Ιστοί Άθροισμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ 1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ Από τα αρχαιότατα χρόνια, έχουν καταβληθεί σηµαντικές προσπάθειες οι απειράριθµες ουσίες που υπάρχουν στη φύση να αναχθούν σε ενώσεις λίγων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΛΑΝΟΓΛΟΥ ΚΛΕΙΩ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ Τ.Ε.Π. ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α 2009-2010. Ειδίκευσης ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΙ

ΚΑΠΛΑΝΟΓΛΟΥ ΚΛΕΙΩ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ Τ.Ε.Π. ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α 2009-2010. Ειδίκευσης ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΚΑΠΛΑΝΟΓΛΟΥ ΚΛΕΙΩ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ Τ.Ε.Π. ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α 2009-2010 ιπλωµατική Εργασία για την απόκτηση Μεταπτυχιακού ιπλώµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ. Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής. Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ. Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής. Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής Μονάδα Χειρουργικής Ανωτέρου Πεπτικού Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Prestige Plus Prestige Comprehensive Standard

Prestige Plus Prestige Comprehensive Standard Διεθνές Πρόγραμμα Υγείας Σύνοψη παροχών AXAPPP Ένα απλό γράφημα για να σας βοηθήσει να επιλέξετε το επίπεδο της κάλυψης που σας ταιριάζει Οι τέσσερις επιλογές που μπορείτε να επιλέξετε Prestige Plus Prestige

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΥΣ 2015-16

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΥΣ 2015-16 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΥΣ 2015-16 Α ΕΤΟΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ Φρ.-Εργ. Δ.Μ Σ.Β ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ι 3 3 2 2 6 2 Βασικών Ιατρικών Επιστημών Ι 7 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Ι 3 3 2 2 6 2 Βασικών Ιατρικών Επιστημών Ι 7 ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

H πρώτη Ακαδημία Κλινικής Αρωματοθεραπείας στην Ελλάδα

H πρώτη Ακαδημία Κλινικής Αρωματοθεραπείας στην Ελλάδα H πρώτη Ακαδημία Κλινικής Αρωματοθεραπείας στην Ελλάδα Αποκτήστε πιστοποιημένο δίπλωμα με το πιο έγκυρο πρόγραμμα σπουδών Satelitte School of Penny Price Academy IFPA CERTIFIED H πρώτη Ακαδημία Κλινικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ «Το Πεπτικό σύστημα του ανθρώπου Διατροφή & Υγεία»

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ «Το Πεπτικό σύστημα του ανθρώπου Διατροφή & Υγεία» ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ «Το Πεπτικό σύστημα του ανθρώπου Διατροφή & Υγεία» ΕΝΤΥΠΟ Β : ΟΔΗΓΟΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ Α : ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Καλογερά Αγγελική (3ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ανδρέας Π. Καραμπίνης Διευθυντής ΜΕΘ Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ Π.Γ.Ν. «ΑΤΤΙΚΟΝ» ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ Π.Γ.Ν. «ΑΤΤΙΚΟΝ» ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ Π.Γ.Ν. «ΑΤΤΙΚΟΝ» ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Η πρόταση είναι βασισμένη: 1. Στην απόφαση του Πανεπιστημίου Αθηνών για το θέμα όπως διαμορφώθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Παπαζώης Τριαντάφυλλος

Παπαζώης Τριαντάφυλλος digitalarchive publishing by tag Παπαζώης Τριαντάφυλλος Πρόκειται για τον ιστορικό ερευνητή που ανέτρεψε τα δεδομένα στη Βεργίνα! Έπειτα από πολυετή έρευνα αποκάλυψε ότι στον τάφο της Βεργίνας δεν βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο

3 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο Εταιρία Μελέτης Παθήσεων Διαβητικού Ποδιού 3 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο Καθαρισμός έλκους διαβητικού ποδιού ADDO TESFAYE ΙΑΤΡΟΣ-ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Α ΠΡΠ ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ Υπ. ΔΙΔΑΚΤΩΡ Α.Π.Θ. Καθαρισμός

Διαβάστε περισσότερα

297 Ιατρικής Θεσσαλονίκης

297 Ιατρικής Θεσσαλονίκης 297 Ιατρικής Θεσσαλονίκης Η Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε το 1942 και απονέμει τίτλους σπουδών. Το πτυχίο αποπεράτωσης των Ιατρικών Σπουδών (Πτυχίο Ιατρικής), ισοδύναμο του πτυχίου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

MEDIcash: Η Φιλοσοφία του προγράμματος

MEDIcash: Η Φιλοσοφία του προγράμματος MEDIcash: Η Φιλοσοφία του προγράμματος 1. Προσφέρει οικονομική ενίσχυση έναντι του υψηλού κόστους νοσηλείας, σε περίπτωση που ο ασφαλισμένος χρειαστεί να νοσηλευτεί ή να χειρουργηθεί 2. Αποτελεί συμπληρωματική

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα.

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Τι είναι τα Neutracuticals Καλυβιανάκης ηµήτρης Ουρολόγος L/O/G/O ήλωση συµφερόντων Καµία L/O/G/O Ορισμός Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Προέρχεται από

Διαβάστε περισσότερα

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg).

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg). EMA/230698/2013 EMEA/H/C/000944 Περίληψη EPAR για το κοινό ριβαροξαβάνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Η «ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΙΔΩΝ» ΓΙΑ ΈΛΛΗΝΕΣ, ΙΤΑΛΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ

Η «ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΙΔΩΝ» ΓΙΑ ΈΛΛΗΝΕΣ, ΙΤΑΛΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Εκπαιδευτικά προγράμματα - Καινοτόμες δράσεις στα πειραματικά σχολεία Η «ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΙΔΩΝ» ΓΙΑ ΈΛΛΗΝΕΣ, ΙΤΑΛΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ Καθηγητές: Ζαρφτζιάν Μαριλένα, mazarf@otenet.gr Τουλούμης

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Π Α Ν Α Γ Ι Ω Τ Η Π Α Ν Ο Π Ο Υ Λ Ο Υ ΣΙΩΝΙΣΜΟΣ ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΜΙΑΣ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑΣ ΣΥΝΩΜΟΣΙΑΣ. «Επί των ποταμών Βαβυλώνος εκεί εκαθίσαμεν

Π Α Ν Α Γ Ι Ω Τ Η Π Α Ν Ο Π Ο Υ Λ Ο Υ ΣΙΩΝΙΣΜΟΣ ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΜΙΑΣ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑΣ ΣΥΝΩΜΟΣΙΑΣ. «Επί των ποταμών Βαβυλώνος εκεί εκαθίσαμεν Π Α Ν Α Γ Ι Ω Τ Η Π Α Ν Ο Π Ο Υ Λ Ο Υ ΣΙΩΝΙΣΜΟΣ ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΜΙΑΣ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑΣ ΣΥΝΩΜΟΣΙΑΣ «Επί των ποταμών Βαβυλώνος εκεί εκαθίσαμεν και εκλαύσαμεν εν τω μνησθήναι ημάς της Σιών». (Ψαλμ.136,1) ΕΚΔΟΣΗ ΕΝΟΡΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟ H γενική τάση των κατοίκων της Αιγύπτου στις επιστήμες χαρακτηριζόταν από την προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δήμο Παλλήνης Φλεβική Θρόμβωση Δήμος Παλλήνης Διαδημοτικό Δίκτυο Υγείας κος Αθανάσιος Ζούτσος κα Πόπη Ζινέλη κος Δημήτριος Χριστοδουλάκης

Στο Δήμο Παλλήνης Φλεβική Θρόμβωση Δήμος Παλλήνης Διαδημοτικό Δίκτυο Υγείας κος Αθανάσιος Ζούτσος κα Πόπη Ζινέλη κος Δημήτριος Χριστοδουλάκης Στο Δήμο Παλλήνης Ιδιαίτερη επιτυχία σημείωσε η Ενημερωτική Εκδήλωση που διοργάνωσαν για τη Φλεβική Θρόμβωση ο Δήμος Παλλήνης και το Διαδημοτικό Δίκτυο Υγείας τη Δευτέρα 18 Νοεμβρίου 2013, στο Δημαρχείο

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία

Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΡΔΙΑ ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΙΜΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ ΠΛΑΣΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΦΛΕΒΕΣ ΕΡΥΘΡΑ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΑ ΤΡΙΧΟΕΙΔΗ ΛΕΥΚΑ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΑ ΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑ Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία Το κυκλοφορικό σύστημα τροφοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

MA0111 ΒΑΣΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ

MA0111 ΒΑΣΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ MA0111 ΒΑΣΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ Τίτλος Μαθήματος Συντετμημένος Τίτλος: Πλήρης Τίτλος: ΒΑΣΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ Κωδικός Μαθήματος: MA0111 ΜΑ0112 Επίπεδο Μαθήματος: Προπτυχιακό Τύπος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Έτος Σπουδών:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

δ. Ατρησία Πνευµονικής.

δ. Ατρησία Πνευµονικής. διολόγο. Θα πρέπει επίσης να υποβάλλονται σε τακτά χρονικά διαστή- µατα σε εξετάσεις για έλεγχο της λειτουργίας της καρδιάς τους. Υπάρχει κίνδυνος να προσβληθούν από ενδοκαρδίτιδα πριν ή µετά την εγχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου.

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Ο όρος ολιγοαναλγησία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1989 από τους Wilson και Pendleton σε μία εργασία σχετική με την πλημμελή αντιμετώπιση του πόνου των προσερχόμενων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Στους Δελφούς το 1900 π.χ. νευροχειρουργική επέμβαση στην Ελλάδα Παρασκευή, 15 Φεβρουάριος 2013 23:40

Στους Δελφούς το 1900 π.χ. νευροχειρουργική επέμβαση στην Ελλάδα Παρασκευή, 15 Φεβρουάριος 2013 23:40 Η πρώτη γνωστή μέχρι σήμερα νευροχειρουργική επέμβαση στην Ελλάδα, έγινε γύρω στο 1900 π.χ. στην περιοχή των Δελφών. Την ανακάλυψη αυτή έκαναν έλληνες επιστήμονες που μελέτησαν το κρανίο ενός άντρα από

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της ιατρικής και της αντιμετώπισης των ασθενειών από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα Βιβλιογραφική Επισκόπηση

Η εξέλιξη της ιατρικής και της αντιμετώπισης των ασθενειών από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα Βιβλιογραφική Επισκόπηση Η εξέλιξη της ιατρικής και της αντιμετώπισης των ασθενειών από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα Βιβλιογραφική Επισκόπηση Τσακαλίδου Μικαέλα 1, Τσιμπουκλή Σοφία 2, Τσινοπούλου Νεφέλη 3, Χατζούδη Βάγια 4 1 ο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: Ο.Α.Ε.Ε. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΚΑΣΚΑΦΕΤΟΥ ΣΩΤΗΡΙΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: Ο.Α.Ε.Ε. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΚΑΣΚΑΦΕΤΟΥ ΣΩΤΗΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: Ο.Α.Ε.Ε. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ Ως ινιακή πλαγιοκεφαλία χαρακτηρίζεται η ασυμμετρία και αποπλάτυνση του οπισθίου τμήματος της κεφαλής (βρεγματοϊνιακή χώρα) (όπως αναφέρεται και στο κεφάλαιο των κρανιοσυνοστεώσεων). Ο προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ 1 Η φυσιολογική καρδιά είναι µία πολύ δυνατή αντλία φτιαγµένη από µυϊκό ιστό, που λειτουργεί εντατικά και συνεχώς. Έχει περίπου τις διαστάσεις µιας ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

SPECIAL ARTICLE ... ... Α. Γιανασμίδης, Μ. Τσιαούση

SPECIAL ARTICLE ... ... Α. Γιανασμίδης, Μ. Τσιαούση SPECIAL ARTICLE ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2012, 29(1):106-115 Διαχρονική μελέτη του θεσμικού πλαισίου της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας στην Ελλάδα (1980 2008) και η εμπειρία του βρετανικού και του σουηδικού

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr 1. Ποια από τις ακόλουθες μάχες δεν έχει σχέση με τους Μηδικούς Πολέμους; α. η μάχη της Μυκάλης β. η μάχη

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ.ΕΤΟΥΣ 2014-15

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ.ΕΤΟΥΣ 2014-15 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ.ΕΤΟΥΣ 2014-15 Α ΕΤΟΣ Εξάμηνο Α 1. ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ 2. ΙΑΤΡΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 3. ΙΑΤΡΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 4. ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ Ι 5. ΕΜΒΡΥΟΛΟΓΙΑ Ι 6. ΙΑΤΡΙΚΗ ΗΘΙΚΗ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ 7. ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Πέτρος Δ. Δαμουλής, D.M.D., D.M.Sc. Περιοδοντολόγος Επισκέπτης Καθηγητής Πανεπιστημίου Tufts, ΗΠΑ Η Περιοδοντική Νόσος είναι μία Λοίμωξη που προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

συχνος μεταστατικος στοχος πυλαια οδος Μαλλον επιχωρια μεταστασις,οσον αφορα το πεπτικο,παρα γενικευμενη νοσος

συχνος μεταστατικος στοχος πυλαια οδος Μαλλον επιχωρια μεταστασις,οσον αφορα το πεπτικο,παρα γενικευμενη νοσος ΗΠΑΡ συχνος μεταστατικος στοχος πυλαια οδος Μαλλον επιχωρια μεταστασις,οσον αφορα το πεπτικο,παρα γενικευμενη νοσος Χειρουργικη εκτομη ηπατικων μεταστασεων(πλην παχεος-ορθου) Αμφισβητουμενη Μονον στα πλαισια

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

Α Π Ο Φ Α Σ Η Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 30-04-2004 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤ. ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Αριθ. πρωτ.: 100995 Δ/ΝΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤ. ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Ταχ.Δ/νση: Iπποκράτους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ME PRAKSIS: ΠΟΛΥΙΑΤΡΕΙΑ ΑΘΗΝΑΣ & ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, 2009

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ME PRAKSIS: ΠΟΛΥΙΑΤΡΕΙΑ ΑΘΗΝΑΣ & ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, 2009 ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ME PRAKSIS ΓΕΝΙΚΟ ΙΑΤΡΕΙΟ Α. ΚΥΡΙΟΣ ΣΤΟΧΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΟΛΥΙΑΤΡΕΙΟΥ Άµβλυνση του φαινοµένου του κοινωνικού αποκλεισµού των ειδικών πληθυσµιακών οµάδων και υπεράσπιση των ατοµικών και

Διαβάστε περισσότερα