Η εξέλιξη της αρχαιοελληνικής Iατρικής ως επιστήμης και ως λειτουργήματος Μια έρευνα των πηγών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η εξέλιξη της αρχαιοελληνικής Iατρικής ως επιστήμης και ως λειτουργήματος Μια έρευνα των πηγών"

Transcript

1 Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN HISTORY OF MEDICINE Η εξέλιξη της αρχαιοελληνικής Iατρικής ως επιστήμης και ως λειτουργήματος Μια έρευνα των πηγών Η αρχαία ελληνική Ιατρική δεν οργανώθηκε σε επιστημονική βάση μόλις τον 6ο π.χ. αιώνα με τον Ιπποκράτη. Ήδη στην εποχή του Τρωικού Πολέμου ο Ασκληπιός, αρχηγέτης μιας επαγγελματικής ιατρικής αδελφότητας, έχει υιοθετηθεί από το κατ εξοχήν «θεραπευτικό ιερατείο», το απολλώνειο, μέσω του μύθου της θεϊκής καταγωγής του. Στον Τρωικό Πόλεμο μετέχουν δύο υιοί του από τη θεσσαλική Τρίκκα, το πρώτο από τα τρία γνωστά μετέπειτα κέντρα (Κως και Επίδαυρος), με διαφορετικές ειδικότητες: Ο ένας είναι χειρουργός και ο άλλος παθολόγος. Κατά τον 6ο αιώνα, η αδελφότητα θα προσφέρει μεγάλες υπηρεσίες στο ιερό των Δελφών εναντίον των τοπικών σφετεριστών, με αποτέλεσμα πανελλήνια αίγλη, ενώ η διεθνής αναγνώριση θα έλθει με το Δαμοκέδα (Δημοκίδη), μαθητή της νέας σχολής του Κρότωνα και προσωπικό ιατρό του Πέρση Αυτοκράτορα Δαρείου Α. Οι σχολές του Κρότωνα και της Κυρήνης θα δώσουν τη θέση τους σε αυτές της Κνίδου και της Ρόδου, ενώ ο Ιπποκράτης συγκροτεί εκτενέστατη ιατρική βιβλιοθήκη. Τον 4ο αιώνα, η αδελφότητα υποστηρίζει την εκστρατεία του Αλεξάνδρου (που έχει σημαντική ιατρική παιδεία) με τον Ιπποκράτη ΙV που γίνεται προσωπικός ιατρός της Ρωξάνης, αξιοποιείται ο βοτανικός πλούτος της εκστρατείας για φαρμακευτικούς σκοπούς ενώ προοδεύει η ανατομία, καθώς στοιχειοθετείται η σημασία του εγκεφάλου στο νευρικό σύστημα από το Διοκλή, που επίσης επινοεί νέα χειρουργικά εργαλεία. Κατά τον 3ο αιώνα, η σχολή της Επιδαύρου εξαπλώνεται στη Ρώμη λόγω επιδημίας και ο Ηρόφιλος προάγει την πειραματική Ιατρική και τη συνδρομική εξέταση και την ιατρική ορολογία. Τον 1ο αιώνα π.χ. η αδελφότητα πολιτογραφείται από τον Καίσαρα ενώ στη Μετά Χριστόν εποχή ο στρατιωτικός χειρουργός Διοσκουρίδης συντάσσει μέγιστο πόνημα για φαρμακευτικά φυτά, εισάγοντας και τη διώνυμη ονοματολογία. Το 2ο μ.χ. αιώνα, ο Γαληνός, με 150 και πλέον συγγράμματα, είναι ο διάσημος γόνος της αδελφότητας, που θα προσπαθήσει να συγκεράσει σε μια πολύπλευρη επιστήμη με ενιαία μεθοδολογία όλες τις αποκλίνουσες μέχρι τότε τάσεις και σχολές.... Γ.Ζ. Ηλιόπουλος, K. Πουλάς, Γ.Π. Πατρινός, Μ.Ε. Καμπούρης Εργαστήριο Μοριακής Βιολογίας και Ανοσολογίας, Τμήμα Φαρμακευτικής, Πανεπιστήμιο Πατρών, Ρίο Πάτρας The evolution of ancient Greek medicine as a trade and a science: Study of the sources Λέξεις ευρετηρίου Αρχαία ελληνική Ιατρική Άσκηση Ασκληπιάδες Εξέλιξη Abstract at the end of the article Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αντίληψη ότι η αρχαιοελληνική Ιατρική αρχίζει με τον Ιπποκράτη αποτελεί μια ακόμη συνηθέστατη πλάνη, που περιορίζει το χρονικό ορίζοντα των επιτευγμάτων του ελληνικού πολιτισμού κατά μερικούς αιώνες. Προ Ιπποκράτους υπάρχει οργανωμένη ιατρική επιστήμη, χωρίς υπερβάλλουσα εξάρτηση από το μυστικισμό και το υπερφυσικό, που διδάσκεται σε συντεχνιακό πλαίσιο (Αδελφότητες, εξ ου και η σημερινή επαγγελματική έννοια της λέξης «συνάδελφος»), οι οποίες ασκούσαν μια θεραπευτική που βασιζόταν στη γνώση εκ παρατήρησης, στον εμπειρισμό (και τα δύο συνεχίζουν να ενυπάρχουν στην άσκηση του ιατρικού λειτουργήματος) αλλά και στην αιτιακή σύνθεση, η οποία συνιστά την αέναη επιστημονική βάση. Η βασική συντεχνιακή τέτοια δομή ή αδελφότητα, στην οποία ανήκει όπως δεν είναι ευρέως γνωστό και ο γνωστός Ιπποκράτης, θεμελιωτής της επιστημονικής Ιατρικής, είναι η αδελφότητα των Ασκληπιαδών, με ιδρυτή και αρχηγέτη (ή Αρχαγέτα, στην τότε ορολογία) τον Ασκληπιό (ή Ασκαλάπιο). Η συγκρότηση του ιατρικού κλάδου φαίνεται με σαφήνεια στον Όμηρο (Ιλιάδα Β ), όπου περιγράφονται δύο αδελφοί ιατροί (τέκνα του Ασκληπιού και άρα ίσως «συνάδελφοι» και όχι αδελφοί), ο ένας παθολόγος (Ποδαλείριος) και ο άλλος χειρουργός (Μαχάων). Ο διαχωρισμός αυτός (που προβάλλεται κυρίως στα σωζόμενα σπαράγματα από

2 620 Γ.Ζ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ και συν το ύστερο έπος «Αιθιοπίς» του Αρκτίνου) και η αντίθεση με την ιερατική και τη θαυματοποιητική άσκηση της Ιατρικής από την πλευρά των Τρώων, όπου δεν αναφέρεται κάποιος ιατρός και τις θεραπείες τις έχει αναλάβει ο Απόλλων, ή προφανώς το ιερατείο του, 1 δείχνει την έστω σπαργανώδη επιστημονική συγκρότηση του λειτουργήματος, το οποίο θα φθάσει κατά κληρονομική γραμμή στο γνωστό Ιπποκράτη (που εδώ αναφέρεται ως Ιπποκράτης IΙ για να διακριθεί από ομώνυμους προγόνους και επιγόνους συναδέλφους του). Η εξιστόρηση της εξέλιξης της ελληνικής Ιατρικής που ακολουθεί, χρησιμοποιεί τους ακριβείς τύπους των ονομάτων και όχι τις συμβατικές αττικές γραφές (π.χ. ένας Δωριεύς γιατρός θα είχε όνομα με κατάληξη σε -ίδας, π.χ. Λεωνίδας και όχι σε -ίδης, π.χ. Παρμενίδης). ΣΤΑΘΜΟΙ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΚΛΗΠΙΑΔΩΝ Μυθικοί χρόνοι και ιστορικός περίγυρος Αν και οι πρώτες καταγραφές για τη δράση ιατρών προέρχονται από την Αίγυπτο και ιδιαίτερα από την περίοδο του Νέου Βασιλείου (μετά το ΧVI προχριστιανικό αιώνα), όπου αναφέρονται ιατροί που ακολουθούν στρατιωτικές μονάδες, με σκοπό την προσφορά υγειονομικής υποστήριξης, οι άνθρωποι αυτοί προέρχονται από τις τάξεις των ιερατικών αδελφοτήτων και βασίζονται κυρίως στις επωδές, στους εξορκισμούς και στην αστρολογία, που θεωρούνται κυρίαρχα στοιχεία της θεραπείας των ασθενών τους. Πάντως, γνωρίζουν τη μέθοδο του τρυπανισμού του κρανίου, που αποτελεί μια χειρουργική μέθοδο διάτρησης και διάνοιξης του κρανίου, με σκοπό την ανακούφιση του εγκεφάλου από απότομη και δραστική αύξηση της πίεσης, ένα σύμπτωμα που εμφανίζεται μετά από σοβαρά πλήγματα και είναι πολύ συνηθισμένο εκείνη την εποχή, καθώς οι Αιγύπτιοι εξακολουθούν να χρησιμοποιούν κεφαλοθραύστες. Σε αντίθεση με την Αίγυπτο, στον ελλαδικό χώρο αναδύονται άλλες αντιλήψεις για την Ιατρική κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού, την οποία και διαχωρίζουν από τις δραστηριότητες των ιερατικών αδελφοτήτων, διατηρώντας όμως το χαρακτηριστικό της θεοποίησης των ιδρυτών τους, στους οποίους αποδίδουν μεγάλες τιμές και λατρεία. Από τις διάσπαρτες πληροφορίες και σπαράγματα προερχόμενα από τα έργα αρχαίων συγγραφέων αποκαλύπτεται ότι ήδη από την πρώιμη περίοδο και πριν από τα Τρωικά είναι διαμορφωμένες δύο σχολές ιατρικής σκέψης, από τις οποίες η πρώτη αποδίδει εξαιρετική βαρύτητα στη συντηρητική και ήπια θεραπευτική αγωγή των ασθενών, ενώ η δεύτερη μετατοπίζει το κέντρο βάρους της προς τη χειρουργική, καθώς κύρια ασχολία της είναι η παροχή περίθαλψης σε τραυματίες, στα πεδία μαχών. Πίνακας 1. Οι Αρχαγέται της αδελφότητας των Ασκληπιαδών. ΑΣΚΑΛΑΠΙΟΣ ΑΝΤΙΚΛΕΙΑ =ΜΑΧΑΩΝ 1. ΠΟΔΑΛΕΙΡΙΟΣ=ΣΥΡΝΗ ΓΟΡΓΑΣΣΟΣ ΝΙΚΟΜΑΧΟΣ ΣΦΥΡΟΣ ΑΛΕΞΑΝΩΡ 2. ΙΠΠΟΛΟΧΟΣ Ι 3. ΣΩΣΤΡΑΤΟΣ Ι 4. ΔΑΡΔΑΝΟΣ 5. ΚΡΙΣΑΜΙΣ Ι 6. ΚΛΕΟΜΥΤΤΑΔΑΣ Ι 7. ΘΕΟΔΩΡΟΣ Ι 8. ΣΩΣΤΡΑΤΟΣ ΙΙ 9. ΚΡΙΣΑΜΙΣ ΙΙ 10. ΚΛΕΟΜΥΤΤΑΔΑΣ ΙΙ 11. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΙΙ 12. ΣΩΣΤΡΑΤΟΣ ΙΙΙ 13. ΝΕΒΡΟΣ 14. ΓΝΩΣΙΔΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ 15. ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ Ι ΠΟΔΑΛΕΙΡΙΟΣ ΙΙ ΑΙΝΕΙΟΣ ΕΛΑΦΟΣ 16. ΗΡΑΚΛΕΙΔΑΣ=ΦΑΙΝΑΡΕΤΗ ΙΠΠΟΛΟΧΟΣ ΙΙ 17. ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ ΙΙ=ΟΥΞΩΡ ΣΩΣΑΝΔΡΟΣ 18. ΘΕΣΣΑΛΟΣ ΔΡΑΚΩΝ Ι ΦΙΛΙΑ=ΠΟΛΥΒΟΣ 19. ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ ΙΙΙ ΓΟΡΓΙΑΣ ΔΡΑΚΩΝ ΙΙ 20. ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ IV 21. ΔΡΑΚΩΝ ΙΙΙ Fabricius JA. Bibliotheca Graeca, Harles GC, & Hildesheim, 1967 VIII VII προχριστιανικός αιώνας Η αδελφότητα διαφαίνεται ότι παγιώνεται σε τρία βασικά κέντρα, την Τρίκκα, τόπο προέλευσης των ομηρικών Ασκληπιαδών Μαχάονα και Ποδαλείριου Ι, 2 την Επίδαυρο και την Κω (αν και σαφείς ενδείξεις για τη διαμόρφωσή της εμφανίζονται από τον IV προχριστιανικό αιώνα) που παραμένουν κυρίαρχα με την πάροδο του χρόνου, παρά το γεγονός ότι σταδιακά ιδρύονται 300 Ασκληπιεία (σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία). Ίσως περί τα τέλη του VΙΙ προχριστιανικού αιώνα η έδρα του Αρχαγέτα (τίτλος του

3 ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ 621 Πίνακας 2. Το σώμα της Ιπποκράτειου συλλογής ιατρικών κειμένων. Ασκληπιού που φέρουν οι εκάστοτε ηγέτες της αδελφότητας) μεταφέρεται στην Κω, που συμμετέχει στη δωρική ομοσπονδία του νοτιοανατολικού Αιγαίου (Δωρική Εξάπολις Κως, Κνίδος, Αλικαρνασσός, Ιαλυσός, Λίνδος, Κάμειρος). VI προχριστιανικός αιώνας ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΗ Έργα του Ιπποκράτους Έργα άλλων ιατρών Πιθανά έργα του Ιπποκράτους (Κατηγορία Ι) (Κατηγορία ΙΙ) Μεταγενέστερα του Προγενέστερα του Σύγχρονα του Ιπποκράτους έργα Ιπποκράτους έργα Ιπποκράτους έργα (Κατηγορία ΙΙΙ) Ψευδεπίγραφα Έργα που Έργα όπου Έργα έργα αποδίδονται συμπεραίνεται αγνώστων στον Ιπποκράτη ο συγγραφέας ιατρών (Κατηγορία VΙΙΙ) (Κατηγορία ΙV) (Κατηγορία V) Έργα του ιδίου συγγραφέα (Κατηγορία VΙ) Έργα διαφόρων συγγραφέων (Κατηγορία VΙΙ) Ο 13ος κατά σειρά Αρχαγέτας, Νέβρος, εξοπλίζει με δικά του έξοδα μια πεντηκόντορο και καταπλέει στους Δελφούς (αρχές VΙ προχριστιανικού αιώνα), για να ενισχύσει τους Αμφικτύονες στον Ιερό Πόλεμο κατά των κατοίκων της Κίρρας, που καταπατούν εδάφη των Δελφών και των οποίων οι δυνάμεις υποφέρουν από την εκδήλωση σοβαρής επιδημίας. 3 Μετά την καταστολή της επέκτασης της νόσου και κατά τον Παυσανία, 4 με τη σύμφωνη γνώμη του Σόλωνος και προφανώς και του πολέμαρχου των Αθηναίων Αλκμαίωνος ΙΙ, δηλητηριάζει όλες τις πηγές υδροδότησης της περιοχής με ἐλλέβορον, εξαναγκάζοντας τους κατοίκους σε μια τελική και καταστροφική μάχη, όπου όμως φονεύεται κατά την έφοδο στα τείχη ο υιός του και επίσης ιατρός, Χρύσος, που θάπτεται στον Ιππόδρομο των Δελφών και τιμάται από τους κατοίκους ως ήρωας με ετήσιους εναγισμούς. 5 Η πολιτική ουσιαστικά αυτή ενέργεια καθιστά την αδελφότητα διάσημη και εξαιρετικά δημοφιλή στον ελλαδικό και περιελλαδικό χώρο, με συνέπεια να διευκολύνει με την αξιοποίηση της πανελλαδικής εμβέλειας αναγνώρισής της την ταχύτερη επέκταση και εδραίωσή της. Στα τέλη του αιώνα αυτού τοποθετούν οι διάφορες αρχαίες πηγές την ύπαρξη των πρώτων εγχειριδίων Ιατρικής, χάρη στην προσωπικότητα του Αλκμαίωνος, ενός ιατρού και φιλοσόφου που πολλοί συνδέουν τη δράση του με την πρώτη σχολή Πυθαγορείων του Κρότωνος. Ο Αλκμαίων ανακαλύπτει τις ευσταχιανές σάλπιγγες και τη σημασία τους στη λειτουργία της ακοής, καθώς επίσης και τα οπτικά νεύρα 6 (πιθανότατα μέσω νεκροτομών), προωθώντας και μια μεθοδολογία επεμβάσεων. Είναι ο εισηγητής της ολιστικής θεωρίας περί ισορροπίας των χυμών του σώματος και της ολιστικής Ιατρικής, στοιχειοθετεί μάλιστα ότι ο εγκέφαλος αποτελεί το κυρίαρχο όργανο του ανθρώπινου σώματος, με τον οποίο συνδέονται όλα τα αισθητήρια του σώματος και στον οποίο καταλήγουν όλα τα νεύρα. 7 Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, 8 οι διασημότερες ιατρικές σχολές αυτής της περιόδου είναι οι σχολές του Κρότωνος και της Κυρρήνης, από τις οποίες προέρχονται διάσημοι ιατροί όπως ο Δαμοκέδας από τον Κρότωνα, με θαυμαστή σταδιοδρομία στην Αίγινα, στην Αττική, στη Σάμο επί Πολυκράτους, αλλά και στα Σούσα ως προσωπικός ιατρός του Δαρείου Ι, όπου και διασώζει από βέβαιο θάνατο τους Αιγύπτιους ιατρούς του, καθώς ο Δαρείος Ι σκοπεύει να τους ανασκολοπίσει για να στιγματίσει και να τιμωρήσει την ανικανότητά τους. V προχριστιανικός αιώνας Ο 15ος κατά σειρά Αρχαγέτας, Ιπποκράτης Ι, προχωρεί στη διαδικασία συγκέντρωσης ιατρικών συγγραμμάτων, με σκοπό τη δημιουργία μιας συλλογής ιατρικών έργων για τις ανάγκες της μεγάλης ιατρικής σχολής των Ασκληπιαδών στην Κω. Η διαδικασία αυτή συνεχίζεται επί έναν και πλέον αιώνα και χάρη στον εγγονό του, Ιπποκράτη ΙΙ, το θεωρούμενο έως την εποχή μας πατέρα της Ιατρικής, διαμορφώνεται μια σημαντικότατη ιατρική βιβλιοθήκη, χάρη στην οποία η ιατρική σχολή στην Κω αποκτά την πρωτοκαθεδρία στον ελλαδικό και στον περιελλαδικό χώρο. Του αποδίδονται συγγράμματα σχετικά με την Ορθοπαιδική και είναι γνωστοί οι τίτλοι δύο έργων του (Περί Άρθρων, De Articulis και Περί Αγμών, De Fracturis), ενώ θεωρείται από τους μεταγενέστερους ιατρούς σημαντικότατος για την εξέλιξη της Ιατρικής. 3,9 Κατά την περίοδο αυτή είναι επίσης ιδιαίτερα ισχυρές οι σχολές της Ρόδου και της Κνίδου, και μάλιστα από τη δεύτερη είναι ήδη διαμορφωμένη μια συλλογή ιατρικών συγγραμμάτων γνωστή με το γενικό τίτλο «Κνίδιαι Γνώμαι», την οποία αναφέρουν και εκθειάζουν τόσο ο Ιπποκράτης ΙΙ 10 όσο και άλλοι ιατροί και μάλλον αποτελεί το καθοριστικό πρότυπο για το σχηματισμό της αντίστοιχης Ιπποκρατείου Συλλογής. Αναμφίβολα, πάντως, η κυρίαρχη και καθοριστική φυσιογνωμία για την εξέλιξη όχι μόνον της αδελφότητας, αλλά και γενικότερα της ιατρικής επιστήμης, είναι ο εγγονός του προηγούμενου και 17ος Αρχαγέτας, ο Ιπποκράτης ΙΙ,

4 622 Γ.Ζ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ και συν που σχεδόν ολοκληρώνει το έργο της συλλογής, ιδρύοντας παράλληλα και το μουσείο παθολογίας και ανατομίας στην Κω, ώστε να διευκολύνει την πρακτική εκπαίδευση των μαθητών της σχολής. Όσον αφορά στην τυποποίηση του αποκαλούμενου Όρκου του Ιπποκράτους, που σχεδόν ομόφωνα αποδίδεται στο μεγάλο αυτό πρωτοπόρο, ίσως συνιστά την οριστική μετεξέλιξη μιας παλαιότερης και αρχαιότερης τυπικής διαδικασίας της τελετής ορκωμοσίας των μελών των Ασκληπιαδών, 11 η οποία συνδέεται εννοιολογικά και με την ονομασία Ασκαλάπιος, που μεταφορικά δηλώνει τον ανιδιοτελή. O πατέρας της Ιατρικής σχετίζεται στενά με το θρακικής καταγωγής ιατρό Ηρόδικο, που θεωρείται ο θεμελιωτής της αθλητικής Ιατρικής, μέσω του οποίου έρχεται σε επαφή με το Γοργία Λεοντίνο, 12 την τότε ηγετική φυσιογνωμία του Κινήματος της Πανελληνίου Ιδέας, πληροφορία που προδίδει ότι ανήκει στον ίδιο κύκλο. ΙV προχριστιανικός αιώνας O υιός και διάδοχος του Ιπποκράτους ΙΙ, Θέσσαλος (18ος Αρχαγέτας) και ο γαμβρός του Πόλυβος σχηματίζουν τη σχολή των Δογματικών, η οποία μεταθέτει το κέντρο βάρους της ιατρικής εκπαίδευσης στη θεωρία και στα ιατρικά κείμενα, με βάση την ήδη υπάρχουσα συλλογή, στην οποία προστίθενται συνεχώς ιατρικά συγγράμματα. Επίσης, ο δισέγγονος του Ιπποκράτους ΙΙ, Ιπποκράτης ΙV (20ός Αρχαγέτας), συνοδεύει τον Αλέξανδρο στην Ασία και μάλιστα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της Ρωξάνης αναλαμβάνει καθήκοντα προσωπικού ιατρού της. 13 Κατά την περίοδο αυτή δρα ο διάσημος χειρουργός Διοκλής Αρχιδάμου (ο Καρύστιος), που χαρακτηρίζεται από τον Πλίνιο δεύτερος σε φήμη και ικανότητες μετά τον Ιπποκράτη, ενώ ο Γαληνός θεωρεί ότι πρόκειται για τον πρωτοπόρο της ιατρικής σχολής των Δογματικών. 14 Τα έργα του αναφέρονται σε θέματα ανατομίας, δηλητηρίων, γυναικολογίας, πυρετών, πεπτικών διαδικασιών και διαταραχών, ιατρικών βοτάνων, επιδέσμων και άλλων ιατρικών ζητημάτων, με γνωστότερο το έργο με τίτλο «Περί Ανατομής», το πρώτο για την ανατομία του ανθρώπινου σώματος, από το οποίο διασώζει πολλά αποσπάσματα ο Γαληνός, ενώ ιδιαίτερα σημαντικό είναι το έργο του με τίτλο «Ριζοτομικόν», που αναφέρεται σε θέματα φαρμακογνωσίας, ιατρικών φυτών και χρήσεων, συνωνύμων (φυτών), μεθόδων εκκρίζωσης και καθαρισμού ριζών, από το οποίο αντλούν πολλές πληροφορίες οι Θεόφραστος και Διοσκουρίδης. Παράλληλα είναι και σχεδιαστής νέων χειρουργικών εργαλείων, όπως ο λεγόμενος «κυαθίσκος το Διοκλέους», που χρησιμοποιείται για την εξαγωγή αιχμών βελών από το ανθρώπινο σώμα, χωρίς την ανάγκη τομών (ώστε να περιορίζει τις αιμορραγίες, καθώς στην εποχή του είναι άγνωστες οι μεταγγίσεις αίματος), στοιχείο που προδίδει τη σχέση και τις εμπειρίες του από τις επιχειρήσεις του εκστρατευτικού σώματος του Αλεξάνδρου στην Ασία. Στα έργα του ασχολείται με την ανατομία, τη φυσιολογία, τη συμπτωματολογία, τη διαιτητική, τη φαρμακολογία και τη βοτανική και είναι ο πρώτος που διαχωρίζει την πλευρίτιδα από την πνευμονία. Ο κορυφαίος πάντως χειρουργός των Δογματικών και σχεδόν σύγχρονος του Διοκλέους είναι ο Πραξαγόρας Νικάρχου (ο Κώος), 14 ο εκπαιδευτής των επίσης διάσημων ιατρών επί Πτολεμαίου Λάγου στην Αλεξάνδρεια, Φιλοτίμου, Πλειστονίκου και Ηροφίλου. 15 Πρόκειται για μια από τις μεγαλύτερες φυσιογνωμίες της ελληνικής Ιατρικής του ΙV προχριστιανικού αιώνα και είναι πασίγνωστος στον ιατρικό κόσμο της εποχής του για τις γνώσεις του και ιδιαίτερα για τις έρευνές του στην ανατομία και τη φυσιολογία του ανθρώπινου σώματος, ενώ αποσπάσματα από τα απολεσθέντα έργα του, κυρίως σε θέματα ανατομίας και χειρουργικών τομών, διασώζουν πολλοί μεταγενέστεροί του ιατροί. Είναι ο πρώτος που διακρίνει τις αρτηρίες από τις φλέβες, ακολουθώντας το έργο του Ιπποκράτους στον τομέα της κυκλοφορίας του αίματος, 16 ανακάλυψη στην οποία αναφέρεται, αν και αόριστα ο Αριστοτέλης, 17 η οποία πολλούς αιώνες αργότερα οδηγεί στην πυρά της Ιεράς Εξέτασης το μεγάλο ιατρό της Αναγέννησης Michel Servet το 1553, που την προωθεί και την υποστηρίζει σθεναρά στους ιατρικούς κύκλους. Τα ευρήματά του στον τομέα της ανατομίας είναι εξαιρετικά προηγμένα για την εποχή του, ενώ και η μεθοδολογία που ακολουθεί στη χειρουργική είναι ιδιαίτερα τολμηρή, όπως αποκαλύπτεται από τις τομές του και τη διαδικασία των επεμβάσεων ειλεού, όπου αποκόπτει το προβληματικό μέρος του εντέρου και συρράπτει τα ανέπαφα τμήματά του, στοιχείο που προδίδει ότι ουσιαστικά εξάγει σχεδόν ολόκληρο το εντερικό σύστημα από το σώμα, για να προχωρήσει στον πυρήνα της διαδικασίας της επέμβασης. 18 ΙΙΙ προχριστιανικός αιώνας Στις αρχές του ΙΙΙ προχριστιανικού αιώνα, το 293 π.χ., μετά από επιδημία πανώλης στη Ρώμη, οι Σιβύλλειοι χρησμοί (ίσως και κάποιος ανάλογος των Δελφών) υποδεικνύουν ότι αποτελεί επιτακτική ανάγκη η δημιουργία ιερού του Ασκληπιού στην πόλη, με συνέπεια μια πρεσβεία των Ρωμαίων να μεταφέρει τον ιερό Όφι-Δράκοντα από την Επίδαυρο στην Ιταλία, εγκαθιστώντας το ιερό σε νησίδα στον Τίβερι, στα τότε δυτικά όρια της πόλης. 19 Αυτή την περίοδο διαπρέπει ο μαθητής του Πραξαγόρα,

5 ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ 623 Ηρόφιλος Χαλκηδόνιος, που θεωρείται από πολλούς, μαζί με τον Ερασίστρατο, θεμελιωτής της σύγχρονης Ιατρικής, εισάγοντας μια μεθοδολογία εξαγωγής συμπερασμάτων με βάση την εξονυχιστική μελέτη και εξέταση του ανθρώπινου σώματος, ενώ παγιώνει τη θέση ότι ο εγκέφαλος είναι το κέντρο του νευρικού συστήματος και η έδρα της νόησης. Διαχωρίζει τα νεύρα από τα αιμοφόρα αγγεία, τα οποία διακρίνει σε αισθητήρια και κινητήρια, ενσωματώνοντας στο νευρικό σύστημα τους τένοντες και τους συνδέσμους και μελετά συστηματικά το οπτικό νεύρο και το οπτικό σύστημα, το ήπαρ, το πάγκρεας, το πεπτικό σύστημα, τους σιελογόνους αδένες και το αναπαραγωγικό σύστημα. Συστηματοποιεί την πειραματική μέθοδο στην Ιατρική, θεμελιώνοντας ουσιαστικά την επιστημονική μεθοδολογία της, καθώς τη θεωρεί βασική για τη συγκέντρωση γνώσεων που αποκομίζονται μέσω της εμπειρίας και συνιστά τον εισηγητή της συμβατικής ορολογίας αντί της χρήσης των αποκαλούμενων φυσικών όρων, με συνέπεια ακόμη και στην εποχή μας να χρησιμοποιούνται όροι του, όπως ληνός Ηροφίλου (για τη συμβολή των κόλπων του εγκεφάλου), δωδεκαδάκτυλος, προμήκης μυελός και πολλοί άλλοι. Αν και κατηγορείται για τα ανατομικά του πειράματα σε άτομα καταδικασμένα σε θάνατο, που κατά τον Τερτυλλιανό φθάνουν τα 600, 20 παραμένει ένας από τους μεγαλύτερους ερευνητές και πρωτοπόρους της Ιατρικής, ενώ διαπρέπει και στη φαρμακευτική, όπου πολλά από τα λεγόμενα σύνθετα φάρμακά του χρησιμοποιούνται στην Ευρώπη, σχεδόν έως τα τέλη του ΧΙΧ αιώνα. Ο σύγχρονός του και κατά τον Πλίνιο εγγονός του Αριστοτέλους, 21 Ερασίστρατος Κλεομβρότου, συχνά λογίζεται ως ο διασημότερος παθολόγος και ανατόμος των Ασκληπιαδών και από το μεγάλο συγγραφικό του έργο από το οποίο διασώζονται πολλά αποσπάσματα αποκαλύπτεται ότι διαχωρίζει με σαφήνεια τις αρτηρίες από τις φλέβες, περιγράφοντας την κυκλοφορία του αίματος στο σώμα και προβλήματα που προκύπτουν από τις δυσλειτουργίες της. 22 Όπως και ο Ηρόφιλος, προχωρεί σε ανατομικές σπουδές του εγκεφάλου, κατηγορούμενος παράλληλα και αυτός για ιατρικά πειράματα σε άτομα καταδικασμένα σε θάνατο και εισάγει κατά το πρότυπο του Ηροφίλου πολλούς νέους ιατρικούς όρους, όπως αρτηρία, τραχεῖα, διγλῶχις και τριγλῶχις βαλβίς (στην καρδιά) και άλλους. Στον αντίποδα πάντως των Δογματικών, εμφανίζεται κατά τον ΙΙΙ προχριστιανικό αιώνα μια άλλη σχολή ιατρικής σκέψης, η σχολή των Εμπειρικών, που επικεντρώνεται στην πρακτική εμπειρία και το πείραμα, στην οποία πρωτοστατεί ο μαθητής του διάσημου χειρουργού Ηροφίλου, Φιλίνος ο Κώος. Από τα έργα του Φιλίνου διασώζονται μόνο αποσπάσματα, αν και από το απωλεσθέν ογκώδες βοτανολογικό του σύγγραμμα διαφαίνεται ότι επαναφέρει απόψεις των Μελαμποδιδών και θεωρείται ο προπάτορας του Dr Christian Friedrich Samuel Hahnemann ( ), ιδρυτή της σύγχρονης ομοιοπαθητικής Ιατρικής. 23 ΙΙ προχριστιανικός αιώνας Ο μαθητής του Ερασιστράτου Απολλώνιος Μεμφίτης (πιθανότατα πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο που εμφανίζεται στην ιατρική βιβλιογραφία και ως Ἀπολλώνιος ὁ ἀπὸ Στράτωνος) συντάσσει το πρώτο λεξικό ιατρικών όρων για τα μέρη του σώματος, 24 ακολουθούμενος από το Βακχείο από την Τανάγρα, που συντάσσει λεξικό για την Ιπποκράτειο ιατρική ορολογία, συμπληρωμένο με σχόλια. Σύμφωνα με το λεξικογράφο Ερωτιανό, που αφιερώνει ένα λεξικό ιατρικών όρων στον αρχίατρο του Νέρωνος Ανδρόμαχο, κατά την περίοδο αυτή συντάσσεται ακόμη ένα λεξικό ιατρικών όρων από τον Απολλώνιο Όφι, για τη διευκόλυνση των σπουδαστών των ιατρικών σχολών. 25 Κατά τα τέλη του αιώνα αυτού δρα ο διάσημος Ασκληπιάδης Βιθυνός, που είναι ο πρώτος ο οποίος διαχωρίζει και κατηγοριοποιεί τις χρόνιες από τις οξείες παθήσεις, πρακτική που ακολουθείται και στη σύγχρονη Ιατρική με την ίδια μεθοδολογία και μολονότι δεν θεωρείται αξιόλογος ως ανατόμος, παρουσιάζει σπουδή των τραχειοτομών και των ανευρυσμάτων αορτής για τα έκτακτα περιστατικά, που συστηματοποιείται κατά τον ΙΙΙ μεταχριστιανικό αιώνα από τον εξ ίσου διάσημο χειρουργό Άντυλλο. 26 Ι προχριστιανικός αιώνας Ο μαθητής του διάσημου ιατρού Ασκληπιάδου Βιθυνού, Θεμίσων από την Λαοδίκεια, ιδρύει τη σχολή των Μεθοδικών, σε μια προσπάθεια να συμβιβάσει τις δύο προϋπάρχουσες τάσεις στην ιατρική σκέψη και η προσπάθειά του επηρεάζει επί αιώνες την Ιατρική. 27 Το καθοριστικής σημασίας γεγονός για την αδελφότητα, πάντως, έρχεται το 46 π.χ., όταν ο Ιούλιος Καίσαρ, με ειδικό ψήφισμα που το αποδέχεται η Σύγκλητος, απονέμει τον τίτλο του Ρωμαίου πολίτη σε όλα τα μέλη των Ασκληπιαδών, εδραιώνοντας την κυρίαρχη θέση και την ισχύ της αδελφότητας στον ελληνορωμαϊκό κόσμο. 28 Μια εικοσιπενταετία περίπου αργότερα, ο ανηψιός του Οκτάβιος απονέμει με ειδικό διάταγμα της Συγκλήτου τον τίτλο του Ιππέως (ανάλογο με το σύγχρονο βρετανικό παραδοσιακό τίτλο του Ιππότη/Sir, που απονέμεται από το βρετανικό θρόνο) σε όλα τα μέλη της αδελφότητας, παραδίδοντας και τον ειδικό χρυσό δακτύλιο (annulus aureus), που αποτελεί και το διακριτικό του τίτλου του Ιππέως σε κάθε μέλος, αναβαθμίζοντας με τον τρόπο αυτόν ακόμη περισσότερο την παρουσία και τη δράση της. 29 Από την περίοδο αυτή διασώζεται η πρώτη μαρτυρία

6 624 Γ.Ζ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ και συν για ιατροδικαστική εξέταση και πρόκειται για το γραπτό πόρισμα που παραδίδει ο προσωπικός ιατρός του Καίσαρος Αντίστιος μετά την τραγική δολοφονία, όπου τεκμηριώνει ότι από τα 23 πλήγματα, μόνο ένα είναι και το θανατηφόρο. 30 Ι μεταχριστιανικός αιώνας Η σχολή των Μεθοδικών διασπάται στους Πνευματικούς υπό τον Αθήναιο από την Αττάλεια της Κιλικίας και στους Εκλεκτικούς υπό το μαθητή του Αγάθινο Λακεδαιμόνιο, ενώ ακολουθεί ακόμη μια διάσπαση με την εμφάνιση των Επισυνθετικών περί τα τέλη του αιώνα υπό το μαθητή του Αγαθίνου, Αρχιγένη Φιλίππου από την Απάμεια της Συρίας. Η ιδιαίτερα σημαντική φυσιογνωμία αυτής της περιόδου είναι ο Πεδάνιος Διοσκουρίδης από την Ανάζαρβο της Κιλικίας, ένας από τους πλέον γνωστούς χειρουργούς της εποχής, που μετά από μακροχρόνια σταδιοδρομία ως στρατιωτικός ιατρός επί Κλαυδίου, Νέρωνος και Βεσπασιανού, συγγράφει το φαρμακολογικό σύγγραμμα με τίτλο «Περί Ύλης Ιατρικής», στο οποίο περιγράφει με μοναδικό τρόπο όχι μόνο όλα τα γνωστά φαρμακευτικά φυτά της εποχής του, αλλά και τις οργανικές και ανόργανες φαρμακευτικές ουσίες που συναντώνται στη φύση. Ο Διοσκουρίδης κατατάσσει τα φυτά και τις ουσίες όχι αλφαβητικά, αλλά κατά κατηγορίες ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και τη δραστικότητά τους, ώστε να μεγιστοποιήσει τη χρηστικότητα του έργου του, αναλύοντας συστηματικά 794 φυτικά, 104 ζωικά και 105 ορυκτά προϊόντα, για να καταλήξει σε ένα σύνολο διαφορετικών ουσιών, οι οποίες αναμιγνυόμενες δημιουργούν ένα τεράστιο συνταγολόγιο. Είναι επίσης ο συγγραφέας μερικών ακόμη διασωζόμενων έργων με αντικείμενο τη φαρμακολογία (Περί Δηλητηρίων Φαρμάκων, Περί Ιοβόλων, Περί Ευπορίστων Απλών Τε Και Συνθέτων Φαρμάκων), της οποίας θεωρείται ο βασικός θεμελιωτής, όπως αντίστοιχα ο Θεόφραστος αποτελεί το θεμελιωτή της επιστημονικής βοτανολογίας. ΙΙ μεταχριστιανικός αιώνας Εμφανίζεται ο τελευταίος μεγάλος των Ασκληπιαδών, ο Γαληνός από την Πέργαμο, που επιχειρεί τη σύνθεση όλων των υπαρχουσών τάσεων στην ιατρική σκέψη (Δογματικοί, Εμπειρικοί, Μεθοδικοί, Εκλεκτικοί, Πνευματικοί, Επισυνθετικοί) και οργανώνει μια δεύτερη συλλογή ιατρικών συγγραμμάτων, που περιλαμβάνει 83 αυθεντικά συγγράμματα, 19 αμφίβολα, 45 ψευδεπίγραφα, 19 σε αποσπασματική μορφή, 15 συνοπτικά κείμενα σχολίων στο έργο του Ιπποκράτους και 50 κείμενα σε αποσπασματική κυρίως μορφή, τα οποία παραμένουν ανέκδοτα σε διάφορες βιβλιοθήκες. 24 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Κατηγορία Ι (Ανατομία-Φυσιολογία) Περί Κράσεων, Περί Μέλαινης Χολής, Περί Δυνάμεων Φυσικών, Περί Ανατομικών Εγχειρήσεων, Περί Οστών Τοις Εισαγομένοις, Περί Φλεβών Και Αρτηριών Ανατομής, Περί Νεύρων Ανατομής, Περί Μυών Ανατομής, Περί Μήτρας Ανατομής, Ει Κατά Φύσιν Εν Αρτηρίαις Αίμα Περιέχεται, Περί Μυών Κινήσεως, Περί Σπέρματος, Περί Χρείας Των Εν Ανθρώπου Σώματι Μορίων, Περί Οσφρήσεως Οργάνου, Περί Χρείας Αναπνοής, Περί Χρείας Σφυγμών, Ότε Τα Της Ψυχής Ήθη Ταις Του Σώματος Κράσεσιν Έπεται, Περί Κυουμένων Διαπλάσεως, Ει Ζώων Το Κατά Γαστρός (Ψευδεπίγραφο), De Anatomia Vivorum (Ψευδεπίγραφο), De Compagine Membrorum ή De Natura Humana (Ψευδεπίγραφο), De Natura Et Ordine Cujuslibet Corporis (Ψευδεπίγραφο), Περί Χυμών (Ψευδεπίγραφο), De Motibus Manifestis Et Obscuris (σύνολο 24). Κατηγορία ΙΙ (Διαιτολογία-Υγιεινή) Περί Αρίστης Κατασκευής Του Σώματος Ημών, Περί Ευεξίας, Πότερον Ιατρικής Ή Γυμναστικής Εστί Το Υγιεινόν, De Attenuante Victus Ratione, Υγιεινά, Περί Τροφών Δυνάμεως, Περί Ευχυμίας Και Κακοχυμίας Τροφών, Περί Πτισάνης, Περί Του Διά Μικράς Σφαίρας Γυμνασίου, De Dissolutione Continua ή De Alimentorum Facultatibus (σύνολο 10). Κατηγορία ΙΙΙ (Παθολογία) Περί Ανωμάλου Δυσκρασίας, Περί Δυσπνοίας, Περί Πλήθους, Περί Των Παρά Φύσιν Όγκων, Περί Τρόμου Και Παλμού Και Σπασμού Και Ρίγους, Περί Των Όλου Του Νοσήματος Καιρών (Αμφίβολο) (σύνολο 6). Κατηγορία ΙV (διαγνωστική-σημειολογία) Περί Των Πεπονθότων Τόπων, Περί Διαφοράς Πυρετών, Περί Των Εν Τοις Νόσοις Καιρών, Περί Των Σφυγμών Τοις Εισαγομένοις, Περί Διαφοράς Σφυγμών, Περί Διαγνώσεως Σφυγμών, Περί Των Εν Σφυγμοίς Αιτίων, Περί Προγνώσεως Σφυγμών, Σύνοψις Περί Σφυγμών Ιδίας Πραγματείας, Περί Κρισίμων Ημερών, Περί Κρίσεων, De Causis Procatarcticis, Περί Διαφοράς Νοσημάτων, Περί Των Εν Τοις Νοσήμασιν Αιτίων, Περί Συμπτωμάτων Διαφοράς, Περί Αιτίων Συμπτωμάτων, Πώς Δει Εξελέγχειν Τους Προσποιούμενους Νοσείν, Περί Της Εξ Ενυπνίων Διαγνώσεως, Περί Του Προγιγνώσκειν Προς Επιγενήν, Περί Τύπων, Προς Τους Περί Τύπων Γράψαντας Ή Περί Περιόδων, Περί Προγνώσεως, Πρόγνωσις Πεπειραμένη Και Παναληθής, Περί Κατακλίσεως Προγνωστικά Εκ

7 ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ 625 Της Μαθηματικής Επιστήμης, Περί Ούρων, Περί Ούρων Εν Συντόμωι, Περί Ούρων Εκ Των Ιπποκράτους Και Γαληνού Και Άλλων Τινών, Περί Σφυγμών Προς Αντώνιο, Compendium Pulsuum (σύνολο 29). De Gynaeceis (Ψευδεπίγραφο), De Passionibus Mulierum (Ψευδεπίγραφο), De Cura Lapidus (Ψευδεπίγραφο), De Dynamidiis (Ψευδεπίγραφο), Τίνας Δει Εκκαθαιρείν Και Ποίοις Καθαρτηρίοις Και Πότε (σύνολο 2). Κατηγορία V (Φαρμακολογία-φαρμακευτικές ύλες) Περί Κράσεως Και Δυνάμεως Των Απλών Φαρμάκων, Περί Συνθέσεως Φαρμάκων Των Κατά Τόπους, Περί Συνθέσεως Φαρμάκων Των Κατά Γένη, Περί Αντιδότων, Περί Ευπορίστων, Περί Της Θηριακής Προς Πίσωνα, Περί Της Θηριακής Προς Αμφιλιανόν, Liber Secretorium Ad Monteum (Ψευδεπίγραφο), De Medicinis Expertis (Ψευδεπίγραφο), Περί Μέτρων Και Σταθμών Διδασκαλία (Ψευδεπίγραφο), Περί Αντεμβαλλομένων (Ψευδεπίγραφο), De Simplicibus Medicamentis Ad Paternianum (Ψευδεπίγραφο), De Plantis (Ψευδεπίγραφο), De Virtue Centaurae (Ψευδεπίγραφο), De Clysteribus (Ψευδεπίγραφο), De Catharticis (Ψευδεπίγραφο) (σύνολο 16). Κατηγορία VΙΙ (σχόλια σε Ιπποκράτεια συγγράμματα) Ότι Άριστος Ιατρός Και Φιλόσοφος, Περί Των Καθ Ιπποκράτην Στοιχείων, Των Ιπποκράτους Γλωσσών Εξήγησις, Περί Επταμήνων Βρεφών, De Natura Hominis, De Salubri Victus Ratione, De Aere Aquis Et Locis, De Alimento, De Humoribus, Prognosticon, Praedictiones (I), De Morbis Popularibus (I), De Morbis Popularibus (Ii), De Morbis Popularibus (Iii), De Morbis Popularibus (Vi), Aphorisms, Προς Λύκον, Προς Τα Αντειρημένα Τοις Ιπποκράτους Αφορισμοίς Υπό Ιουλιανού, De Ratione Victus In Morbis Acutis, De Officina Medici, De Fracturis, De Articulis, Περί Του Παρ Ιπποκράτει Κώματος, Περί Της Κατά Τον Ιπποκράτην Διαίτης Επί Των Οξέων Νοσημάτων (σύνολο 24). Κατηγορία VΙ (θεραπευτική αγωγή-χειρουργική) Θεραπευτική Μέθοδος, Τα Προς Γλαύκωνα Θεραπευτικά, Περί Φλεβοτομίας Προς Ερασίστρατον, Περί Φλεβοτομίας Προς Ερασιστράτειους Τους Εν Ρώμηι, Περί Φλεβοτομίας Θεραπευτικόν Βιβλίον, Περί Μαρασμού, Τω Επιληπτικώ Παιδί Υποθήκη, Περί Βδελλών Αντισπάσεως Σικυάς Εγχαράξεως Και Κατασχασμού, Περί Της Των Καθαιρόντων Φαρμάκων Δυνάμεως (Αμφίβολο), Περί Των Επιδέσμων (Αμφίβολο), Περί Φλεβοτομίας (Ψευδεπίγραφο), Περί Της Των Εν Νεφροίς Παθών Διαγνώσεως Και Θεραπείας (Ψευδεπίγραφο), De Colico Dolore (Ψευδεπίγραφο), Introductorius Liber Varias Morborum Curas Completens (Ψευδεπίγραφο), De Cura Ikteri (Ψευδεπίγραφο), Περί Μελαγχολίας Εκ Των Γαληνού Και Ρούφου Και Άλλων Τινών, De Oculis (Ψευδεπίγραφο), Κατηγορία VΙΙΙ (φιλοσοφικά κείμενα) Περί Αιρέσεων Τοις Εισαγομένοις, Προς Θρασύβουλον Περί Αρίστης Αιρέσεως, Περί Αρίστης Διδασκαλίας, Περί Των Παρά Τη Λέξιν Σοφισμάτων, Προτρεπτικός Λόγος Επί Τας Τέχνας, Προς Πατρόφιλον Περί Συστάσεως Ιατρικής, Περί Των Ιπποκράτους Και Πλάτωνος Δογμάτων, Τέχνη Ιατρική, Περί Των Ιδίων Βιβλίων, Περί Της Τάξεως Των Ιδίων Βιβλίων, Περί Διαγνώσεως Και Θεραπείας Των Εν Τη Εκάστου Ψυχή Αμαρτημάτων, Εισαγωγή ή Ιατρός, De Subfiguratione Empirica, Περί Εθών (Αμφίβολο), Περί Φιλοσόφου Ιστορίας, Όροι Ιατρικοί (Αμφίβολο), De Partibus Artis Medicae (Αμφίβολο), Ότι Αι Ποιότητες Ασώματοι (σύνολο 17). Πλήρης έκδοση της συλλογής πραγματοποιείται από τον G.C. Kühn (Galenus Opera Omnia, G.C. Kühn, Leipzig, ). ΑBSTRACT The evolution of ancient Greek medicine as a trade and a science: Study of the sources G.Z. HILIOPOULOS, K. POULAS, G.P. PATRINOS, M.E. KAMBOURIS Laboratory of Molecular Biology and Immunology, Department of Pharmacy, University of Patras, Rio Patras, Greece Archives of Hellenic Medicine 2013, 30(5): Ancient Greek medicine is unduly and mistakenly considered to have been a mixture of shamanism and religion before the time of the Koan master, Hippokrates. According to Greek, Roman/Latin and medieval sources, however, this concept is erroneous. Asclepius, the founder of the medical guild, had been adopted by the cult of Apollo through the myth of his divine pedigree, and passed on a legacy of scientific curiosity, theory and experiment to his descendants, who might well have been considered to be his sons sensu lato. By the time of the Trojan War Greek

8 626 Γ.Ζ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ και συν medicine had diversified into surgery and internal medicine, each branch being practiced by one of the Thessalian Asclepiad warrior brothers. The guild had further diversified by the 6th century BC and supported the Delphic Oracle of Apollo during the Holy Wars, thus gaining renown for all of its three schools (Kos, Epidaurus and Trikka). The spinoff centers of Kroton and Cyrene took the lead with one of the disciples, Demokides, who was the personal physician of the Persian emperor Darius I. The renowned Hippocrates subsequently amassed a significant medical library. The guild followed Alexander the Great into Asia. Diocles accomplished a vast improvement in surgery with the design of new instruments, while Praxagoras furthered the study of anatomy and with the discernment of veins and arteries. With Herophilus the guild migrated to the disease-plagued 3rd Century BC Rome. The 2nd Century BC saw advances in the medical terminology and glossary and the differentiation of chronic and acute syndromes, followed by the honorific awarding of Roman citizenship to all members of the guild by Julius Caesar. Dioscurides, a military surgeon of the 1st Century BC, catalogued pharmaceutical herbs, plants and roots, using bionymic nomenclature 1,500 years before Linnaeus. Galenus, from 2nd century AD Pergamus, was the descendant of the guild who fused all the schools, aspects and concepts of medicine into a single, holistic practice through his gigantic work of 150 medical manuscripts and books. Key words: Ancient Greek medicine, Asclepiadae, Evolution, Practice Βιβλιογραφία 1. OΜΗΡΟΣ. Ιλιάδα O, OΜΗΡΟΣ. Ιλιάδα Β, FABRICIUS JA. Bibliotheca Graeca. Vol XII GC Harles, Hildesheim, 1967: ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ. Ελλάδος Περιήγησις, Φωκικά, Χ. Loeb, Cambridge, Massachussets: ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ. Πρεσβευτικός Θεσσάλου, Corpus Hippocraticum. Vol. VIII, Emile Littré, Paris, : CHALCIDIUS. Commentarius in Platonis Timaeum. Wrobel J, Leipzig, 1876: ΓΑΛΗΝΟΣ. Περί Φιλοσόφου ιστορίας. Vol. IX, Galenus Opera Omnia, Kühn GC, Leipzig, ΗΡΟΔΟΤΟΣ. Ιστορίαι. Teubner BG, Leipzig, ΙΙΙ ΓΑΛΗΝΟΣ. Περί της κατά τον Ιπποκράτην διαίτης επί των οξέων νοσημάτων. i.17, Vol. XV, Galenus Opera Omnia, Kühn GC, Leipzig, : ΓΑΛΗΝΟΣ. Περί της κατά τον Ιπποκράτην διαίτης επί των οξέων νοσημάτων. Vol. XV, Galenus Opera Omnia, Kühn GC, Leipzig, : FARNELL LR. Greek hero cults and ideas of immortality, the cult of Asklepios. Clarendon Press, Oxford, 1921: ΣΩΡΑΝΟΣ. Ιπποκράτους βίος. Scriptores Graeci Minores, Westermann A, Braunsweig, ΣΟΥΔΑΣ. Λεξικόν, Ada Adler. Lipsiae, , Λήμμα Ιπποκράτης 14. GAIUS PLINIUS SECUNDUS. Historiae naturalis. Vol. VII, Loeb, Cambridge, Massachussets, ΧΧVI ΓΑΛΗΝΟΣ. Περί διαφοράς σφυγμών. Opera Omnia, 20 Vols, Kühn GC, Leipzig, :iv IΠΠΟΚΡΑΤΗΣ. Περί άρθρων. Οpera Omnia, Kühn GC, Cnobloch, Leipzig, ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ. Περί πνεύματος. Vol. VIII, Loeb, Cambridge, Massachussets 18. CAELIUS AURELIANUS. De morbis acutis. Haller, Lausan, 1774, iii TITUS LIVIUS. Ab urbe condita. Loeb, Cambridge, Massachussets, X.47; XXIX QUINTUS SEPTIMIUS FLORENS TERTULLIANUS. De anima. Wasznik JH, Amsterdam, 1947:c GAIUS PLINIUS SECUNDUS. Historiae naturalis. Vol. VIII, Loeb, Cambridge, Massachussets, ΧΧIΧ ΓΑΛΗΝΟΣ. Περί των Ιπποκράτους και Πλάτωνος δογμάτων. vi.6, Vol. V, Galenus Opera Omnia, Kühn GC, Leipzig, : ΑΘΗΝΑΙΟΣ. Δειπνοσοφισταί. XV, Vol. VII, Loeb, Cambridge, Massachussets: ΓΑΛΗΝΟΣ. Εισαγωγή, c.10, Vol. XIV, Galenus Opera Omnia, Kühn GC, Leipzig, : ΕΡΩΤΙΑΝΟΣ. Των παρ Ιπποκράτει λέξεων συναγωγή. 8, Johann Georg Friedrich Franz, Lipsiae, 1780 & Nachmanson E, Upsala, AΝΤΥΛΛΟΣ. Λείψανα (Antylli veteris chirurgi). Sprengel K, Halae, GAIUS PLINIUS SECUNDUS. Historiae naturalis. ΧΧΙΧ. 5, Loeb, Cambridge, Massachussets 28. GAIUS SUETONIUS TRANQUILLUS. De vita Caesarum. Caesar, 42, Vol. I, Loeb, Cambridge, Massachussets 29. ΚΑΣΣΙΟΣ ΔΙΩΝ. Ρωμαϊκή ιστορία. XLVIII. 45, Vol. V, LIII.30, Vol. VI, Loeb, Cambridge, Massachussets 30. GAIUS SUETONIUS TRANQUILLUS. De vita Caesarum. Caesar, 82, Vol. I, Loeb, Cambridge, Massachussets Corresponding author: M.E. Kambouris, Laboratory of Molecular Biology and Immunology, Department of Pharmacy, University of Patras, GR Rio Patras, Greece

Ιατρική στην Αρχαία Ελλάδα

Ιατρική στην Αρχαία Ελλάδα Ιατρική στην Αρχαία Ελλάδα Αρχαίοι επιστήμονες Ιατροί και Θεοί Ασκλήπιος Ιπποκράτης Αλκμαίων Φιλόλαος Αριστοτέλης Ηρόφιλος Γαλήνος Στην αρχαία Ελλάδα ο θεός της ιατρικής και της υγείας ήταν ο Ασκληπιός.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Τηλ.: (2310) 999136 Fax: (2310) 999139 E-mail: ealetra@hotmail.com ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ακτινολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Τα τελευταία 20 χρόνια, η Επεμβατική Ακτινολογία παρουσιάζει διαρκή εξέλιξη και αποτελεί μία πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

Φωτογραφία 1. Ασκληπιείο Τρίκκης.

Φωτογραφία 1. Ασκληπιείο Τρίκκης. ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Ένα μύθο θα σας πω «Ασκληπιός» Ο Ασκληπιός ήταν ο θεός της Ιατρικής στην Αρχαία Ελλάδα και αναμφίβολα ο πρώτος Ιατρός του αρχαίου Ελληνικού κόσμου. Σύμφωνα με την παράδοση ήταν γιος ενός

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης () για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: 1 1 2 3 4 Οι άνθρωποι με συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας (ΟΑ) θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επαγγελματία του τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Οι θερμοφόρες με κρύο ή ζεστό νερό μπορούσαν:

Οι θερμοφόρες με κρύο ή ζεστό νερό μπορούσαν: ΘΕΡΜΟΦΟΡΕΣ Οι θερμοφόρες στα αρχαία χρόνια ήταν διαφορετικές από αυτές που γνωρίζουμε σήμερα, η χρήση τους όμως ήταν ακριβώς η ίδια. Μια και δεν υπήρχαν εύκαμπτα υλικά, όπως το καουτσούκ, οι θερμοφόρες

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙA Π.Γ.Ν. ΛΑΡΙΣΑΣ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙA Π.Γ.Ν. ΛΑΡΙΣΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ KAI KOIΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ 5 η ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ & ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ - ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ «ΚΟΥΤΛΙΜΠΑΝΕΙΟ-ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΕΙΟ» ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005)

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) Αγαπητοί Συνάδελφοι, Κυρίες και Κύριοι, Αρχίζουμε την ενδιαφέρουσα αυτή στρογγυλή τράπεζα που έχει θέμα της, την Χρόνια οσφυαλγία, ελπίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Patient Information Sheet (Greek) - Πληροφοριακό Φύλλο Ασθενών MRI - Magnetic Resonance Imaging Μαγνητική Τοµογραφία (MRI)

Patient Information Sheet (Greek) - Πληροφοριακό Φύλλο Ασθενών MRI - Magnetic Resonance Imaging Μαγνητική Τοµογραφία (MRI) Patient Information Sheet (Greek) - Πληροφοριακό Φύλλο Ασθενών MRI - Magnetic Resonance Imaging Μαγνητική Τοµογραφία (MRI) 1. Τι είναι η Μαγνητική Τοµογραφία; Η Μαγνητική Τοµογραφία (MRI) είναι µια προηγµένη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg).

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg). EMA/230698/2013 EMEA/H/C/000944 Περίληψη EPAR για το κοινό ριβαροξαβάνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Ιστορία της Ανατομίας

Εισαγωγή Ιστορία της Ανατομίας Εισαγωγή Ιστορία της Ανατομίας Ioannis Lazarettos MD PhD 1 Εισαγωγή 2 Κύτταρο Το κύτταρο αποτελεί τη βασική δομική και λειτουργική μονάδα των οργανισμών Πρωτόπλασμα Πυρήνας Κυτταρική Μεμβράνη 3 Ιστοί Άθροισμα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 Στην αρχαία Ελλάδα, όταν ήκμαζαν, η φιλοσοφία, τα μαθηματικά, η γεωμετρία, και γεννιόταν η ιατρική επιστήμη,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο

3 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο Εταιρία Μελέτης Παθήσεων Διαβητικού Ποδιού 3 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο Καθαρισμός έλκους διαβητικού ποδιού ADDO TESFAYE ΙΑΤΡΟΣ-ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Α ΠΡΠ ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ Υπ. ΔΙΔΑΚΤΩΡ Α.Π.Θ. Καθαρισμός

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Χρήστος Παναγιωτίδης, Ph.D Αναπλ. Καθηγητής Κυτταρικής/Μοριακής Βιολογίας Τμήμα Φαρμακευτικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Email:

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Όπως συμβαίνει με κάθε ετησίως ανανεούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, έτσι και το ασφαλιστήριο υγείας είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ανδρέας Π. Καραμπίνης Διευθυντής ΜΕΘ Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ 2014-2015

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ 2014-2015 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ 2014-2015 Ισχύει για τους μαθητές της Α Λυκείου του σχολικού έτους 2014-2015 Το νέο Λύκειο αποσυνδέεται από τις Εθνικές Εξετάσεις Σελίδα 1 Α Λυκείου Μόνο Μαθήματα Γενικής Παιδείας

Διαβάστε περισσότερα

Αγιουρβέδα. Αγιουρβέδα. Συμβουλές και μυστικά

Αγιουρβέδα. Αγιουρβέδα. Συμβουλές και μυστικά Άλλα βιβλία της σειράς Συμβουλές και μυστικά των Εκδόσεων Κλειδάριθμος: Αρωματοθεραπεία Γιόγκα Όνειρα Ρέικι Σιάτσου Τσι Γκονγκ Το βιβλίο Αγιουρβέδα Συμβουλές και μυστικά: I I I Εξετάζει το ολοκληρωμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

297 Ιατρικής Θεσσαλονίκης

297 Ιατρικής Θεσσαλονίκης 297 Ιατρικής Θεσσαλονίκης Η Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε το 1942 και απονέμει τίτλους σπουδών. Το πτυχίο αποπεράτωσης των Ιατρικών Σπουδών (Πτυχίο Ιατρικής), ισοδύναμο του πτυχίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ 8 ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μία παρακώλυση της ροής του αίµατος οφείλεται συχνά σε στένωση και µπορεί να σταµατήσει τη ροή του αίµατος µερικώς ή τελείως. Κάθε µία από

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ 1 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ 1 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ 1 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 9-10 Χημεία (Α-1) Εργαστήριο Χημείας Μακρο. Ανατομική (Α) Αίθουσα ανατομίας Ζωολογία (Θ) 10-11» (Α) Οικολογία (Θ)» 11-12» (Α-3)» (Α)» (Θ) Χημεία (Θ) 12-1» (Α)

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε Πρόεδρε της Βουλής των Ελλήνων, Κύριε Πρόεδρε του ΙΤΕ, Κύριοι Πρυτάνεις, Κύριοι Συνάδελφοι, Επίσημοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και Κύριοι,

Κύριε Πρόεδρε της Βουλής των Ελλήνων, Κύριε Πρόεδρε του ΙΤΕ, Κύριοι Πρυτάνεις, Κύριοι Συνάδελφοι, Επίσημοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και Κύριοι, Κύριε Πρόεδρε της Βουλής των Ελλήνων, Κύριε Πρόεδρε του ΙΤΕ, Κύριοι Πρυτάνεις, Κύριοι Συνάδελφοι, Επίσημοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και Κύριοι, Θερμώς ευχαριστώ το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας για την

Διαβάστε περισσότερα

301 Ιατρικής Ιωαννίνων

301 Ιατρικής Ιωαννίνων 301 Ιατρικής Ιωαννίνων Σκοπός Αποστολή του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να ασχολούνται με την εφαρμογή μεθόδων για την πρόληψη, διάγνωση και θεραπεία των ασθενειών του ανθρώπου. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

συχνος μεταστατικος στοχος πυλαια οδος Μαλλον επιχωρια μεταστασις,οσον αφορα το πεπτικο,παρα γενικευμενη νοσος

συχνος μεταστατικος στοχος πυλαια οδος Μαλλον επιχωρια μεταστασις,οσον αφορα το πεπτικο,παρα γενικευμενη νοσος ΗΠΑΡ συχνος μεταστατικος στοχος πυλαια οδος Μαλλον επιχωρια μεταστασις,οσον αφορα το πεπτικο,παρα γενικευμενη νοσος Χειρουργικη εκτομη ηπατικων μεταστασεων(πλην παχεος-ορθου) Αμφισβητουμενη Μονον στα πλαισια

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του Συντονιστή Μεταμοσχεύσεων και η προώθηση των μεταμοσχεύσεων στην Κύπρο

Ο ρόλος του Συντονιστή Μεταμοσχεύσεων και η προώθηση των μεταμοσχεύσεων στην Κύπρο Ο ρόλος του Συντονιστή Μεταμοσχεύσεων και η προώθηση των μεταμοσχεύσεων στην Κύπρο Χρυστάλλα Δεσπότη ΑΝΛ, Συντονίστρια Μεταμοσχεύσεων Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας 30 Νοεμβρίου - 1 Δεκεμβρίου 2007 Μεταμοσχεύσεις

Διαβάστε περισσότερα

H πρώτη Ακαδημία Κλινικής Αρωματοθεραπείας στην Ελλάδα

H πρώτη Ακαδημία Κλινικής Αρωματοθεραπείας στην Ελλάδα H πρώτη Ακαδημία Κλινικής Αρωματοθεραπείας στην Ελλάδα Αποκτήστε πιστοποιημένο δίπλωμα με το πιο έγκυρο πρόγραμμα σπουδών Satelitte School of Penny Price Academy IFPA CERTIFIED H πρώτη Ακαδημία Κλινικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ινσουλινοεξαρτώμενος σακχαρώδης διαβήτης είναι γνωστός σαν τύπου 1 και αποτελεί την

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δήμο Παλλήνης Φλεβική Θρόμβωση Δήμος Παλλήνης Διαδημοτικό Δίκτυο Υγείας κος Αθανάσιος Ζούτσος κα Πόπη Ζινέλη κος Δημήτριος Χριστοδουλάκης

Στο Δήμο Παλλήνης Φλεβική Θρόμβωση Δήμος Παλλήνης Διαδημοτικό Δίκτυο Υγείας κος Αθανάσιος Ζούτσος κα Πόπη Ζινέλη κος Δημήτριος Χριστοδουλάκης Στο Δήμο Παλλήνης Ιδιαίτερη επιτυχία σημείωσε η Ενημερωτική Εκδήλωση που διοργάνωσαν για τη Φλεβική Θρόμβωση ο Δήμος Παλλήνης και το Διαδημοτικό Δίκτυο Υγείας τη Δευτέρα 18 Νοεμβρίου 2013, στο Δημαρχείο

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη μορφή δομή χαρακτηριστικά της γραφής αυτοαναφορικό παράδειγμα

Περίληψη μορφή δομή χαρακτηριστικά της γραφής αυτοαναφορικό παράδειγμα Περίληψη Το παρόν πόνημα είναι ένας οδηγός συγγραφής ερευνητικών εργασιών (project) και απευθύνεται στους μαθητές της Α και Β Λυκείου. Είναι προϊόν βιβλιογραφικής έρευνας και εξηγεί την μορφή και την δομή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΑ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ. Εξεταστέα ύλη στα θρησκευτικά για τις εξετάσεις σχολικού έτους 2014-2015.

ΑΛΓΕΒΡΑ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ. Εξεταστέα ύλη στα θρησκευτικά για τις εξετάσεις σχολικού έτους 2014-2015. 1 ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 2015 ΑΛΓΕΒΡΑ 2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Παράγραφοι 2.1, 2.2, 2.3, 2. 4 (μόνο οι τετραγωνικές ρίζες) 3ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Παράγραφοι 3.1, 3.2, 3.3 4ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Παράγραφοι 4.1, 4.2 6ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Παράγραφοι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική και Τεχνολογία

Ιατρική και Τεχνολογία Ιατρική και Τεχνολογία Ιατρική Επιστήμη Η Ιατρική είναι επιστήμη και τέχνη που ασχολείται με την έρευνα και την εφαρμογή μεθόδων και τεχνικών για την πρόληψη, τη διάγνωση και τη θεραπεία των ασθενειών

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ETHΣΙΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ

ETHΣΙΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ETHΣΙΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Ο Προστατικός αδένας είναι όργανο πο ευρίσκεται μόνο στον άνδρα και δεν υπάρχει κάτι ανάλογο στην γυναίκα. Έχει περίπου το μέγεθος ενός καρυδιού και ευρίσκεται ακριβώς κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Prestige Plus Prestige Comprehensive Standard

Prestige Plus Prestige Comprehensive Standard Διεθνές Πρόγραμμα Υγείας Σύνοψη παροχών AXAPPP Ένα απλό γράφημα για να σας βοηθήσει να επιλέξετε το επίπεδο της κάλυψης που σας ταιριάζει Οι τέσσερις επιλογές που μπορείτε να επιλέξετε Prestige Plus Prestige

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C).

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C). ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C). ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ Η ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΕΜΙΖΕΙ ΤΟ ΚΕΝΟ ΜΕΤΑΞΥ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

«Οι Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο»

«Οι Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο» «Οι Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο» Κτηνιατρική Σχολή Κτηνιατρική Επιστήμη και Επαγγελματική Σταδιοδρομία Εισηγητής: Ιωάννης Αντωνόπουλος, καθηγητής της Κτηνιατρικής Σχολής Κτηνιατρική Επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

1.4. ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (2)

1.4. ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (2) 1.4. ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (1) Η άδεια για ολική ή µερική παραγωγή χορηγείται από τον ΕΟΦ εφόσον: Καθορίζεται το προϊόν και οι µορφές που πρόκειται να παραχθούν ή εισαχθούν, καθώς και ο τόπος

Διαβάστε περισσότερα

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα.

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Τι είναι τα Neutracuticals Καλυβιανάκης ηµήτρης Ουρολόγος L/O/G/O ήλωση συµφερόντων Καµία L/O/G/O Ορισμός Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Προέρχεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer ΕΠΩΝΥΜΟ: Κ. ΟΝΟΜΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΑΞΗ-ΤΜΗΜΑ: Α 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/3/2014 ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ ΑΜΠΡΑΧΙΜ ΣΑΡΑ-ΕΛΕΝΗ & ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΤΕΙΘ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: κ. ΚΑΡΑΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΣΑΒΒΑΤΩ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΔΙΑΣ Το καρδιαγγειακό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ. Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής. Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ. Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής. Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής Μονάδα Χειρουργικής Ανωτέρου Πεπτικού Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΕΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΕΣ Περιεχόμενα Πρόλογος συγγραφέων... 7 Εισαγωγή... 9 Πώς να διαβάσετε αυτό το βιβλίο... 11 Απλές συμβουλές για την ώρα των εξετάσεων... 13 Βασικές γνώσεις για τα νοσοκομεία και τους νοσηλευτές... 17 Κατάλογος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΝΕΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009 2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΝΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009

ΔΙΑΝΕΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009 2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΝΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 ΔΙΑΝΕΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009 2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΝΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 Τάξη : Γ Γυμνασίου Βαθμός : Μάθημα : Βιολογία Ημερομηνία : 4 / 09/ 2009 Υπογραφή καθηγητή :... Διάρκεια : ΟΝΟΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Κ. Φραγκάκης, Εκπαιδευτικός ΔΕ Δ. Κολιόπουλος, Καθηγητής ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Συνοπτική περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

MA0111 ΒΑΣΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ

MA0111 ΒΑΣΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ MA0111 ΒΑΣΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ Τίτλος Μαθήματος Συντετμημένος Τίτλος: Πλήρης Τίτλος: ΒΑΣΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ Κωδικός Μαθήματος: MA0111 ΜΑ0112 Επίπεδο Μαθήματος: Προπτυχιακό Τύπος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Έτος Σπουδών:

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Αορτοστεφανιαία παρακάμψη ή Bypass

Αορτοστεφανιαία παρακάμψη ή Bypass Αορτοστεφανιαία παρακάμψη ή Bypass Είναι γνωστό ότι η στεφανιαία νόσος οφείλεται σε στενώσεις των στεφανιαίων αρτηριών. Η εγχειρητική τεχνική παράκαμψης των στεφανιαίων στενώσεων ονομάζεται αορτοστεφανιαία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Οι Έλληνες και η ελληνική γλώσσα 3-4 Η καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου 5-7 Οι διάλεκτοι της Αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. Τεχνική καλλιέργειας του Hypericum perforatum και παραγωγή Υπερφορίνης

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. Τεχνική καλλιέργειας του Hypericum perforatum και παραγωγή Υπερφορίνης ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τεχνική καλλιέργειας του Hypericum perforatum και παραγωγή Υπερφορίνης ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΥ ΚΟΡΝΗΛΙΑ, Γεωπόνος, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μιου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Κάθε χρόνο περίπου 200.000 νέοι ασθενείς διαγιγνώσκονται με Ανεύρυσμα Κοιλιακής Αορτής. Είναι γνωστό επίσης, ότι η ρήξη του Ανευρύσματος Κοιλιακής Αορτής οδηγεί σε ποσοστό τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Σεμινάριο

Εκπαιδευτικό Σεμινάριο Εκπαιδευτικό Σεμινάριο στη Θρόμβωση & την Αντιθρομβωτική Αγωγή 4 & 5 Νοεμβρίου 2011 Ιωάννινα Ξενοδοχείο Epirus Palace ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Οργάνωση: Ινστιτούτο Αγγειακών Παθήσεων (Ι.Α.Π.) Αγγειοχειρουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 Πρόγραμμα «αντι-στίγμα» Τι είναι η Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ Μεγάλος Ηπατοκυτταρικός Καρκίνος (10cm) στο Δεξιό Λοβό του Ήπατος σε Υπερήλικα Ασθενή (74 ετών). Αντιμετώπιση με Δεξιά Ηπατεκτομή.

Πολύ Μεγάλος Ηπατοκυτταρικός Καρκίνος (10cm) στο Δεξιό Λοβό του Ήπατος σε Υπερήλικα Ασθενή (74 ετών). Αντιμετώπιση με Δεξιά Ηπατεκτομή. (10cm) στο Δεξιό Λοβό Ασθενή (74 ετών). Μαχιά Γεωργία, Μεταξάς Θεόδωρος, Χειρουργικό και Αναισθησιολογικό Τμήμα, Euromedica «Κυανούς Σταυρός, Θεσσαλονίκη ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ 1 Η φυσιολογική καρδιά είναι µία πολύ δυνατή αντλία φτιαγµένη από µυϊκό ιστό, που λειτουργεί εντατικά και συνεχώς. Έχει περίπου τις διαστάσεις µιας ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ

ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ X. ΓΡΑΪΔΗΣ, Δ. ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ, Β. ΚΑΡΑΣΑΒΙΔΗΣ, Ε. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, Γ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, Θ. ΜΠΙΤΣΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU)

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) μπορεί να ορισθεί ως μια σπάνια μεταβολική διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Σειρά «ΘΥΜΗΣΙΣ» : Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός και Γλώσσα

Σειρά «ΘΥΜΗΣΙΣ» : Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός και Γλώσσα Σειρά «ΛΟΓΟΜΑΘΕΙΑ+» : Διδασκαλία της Ελληνικής ως Μητρικής Γλώσσας Η «Λογομάθεια+» είναι ένα πολυμεσικό εκπαιδευτικό λογισμικό (σειρά 3 CD-ROM) που καλύπτει το σύνολο των φαινομένων της γραμματικής, του

Διαβάστε περισσότερα

Το Pradaxa είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ετεξιλική δαβιγατράνη. Διατίθεται υπό μορφή καψακίων (75, 110 και 150 mg).

Το Pradaxa είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ετεξιλική δαβιγατράνη. Διατίθεται υπό μορφή καψακίων (75, 110 και 150 mg). EMA/47517/2015 EMEA/H/C/000829 Περίληψη EPAR για το κοινό ετεξιλική δαβιγατράνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΚΡΟΒΙΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Α' ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΙΚΡΟΒΙΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Α' ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΙΚΡΟΒΙΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Α' ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΕΠΙΔΗΜΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑΤΡΟΣΟΦΙΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΑΠΟ ΖΩΑ 1. Λύσσα ΜΙΚΡΟΒΙΟ: ιός λύσσας ΤΡΟΠΟΣ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ: δάγκωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Επιβλέπουσα Α.ΤΕΙ.Θ Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Μέλη Επιτροπής Λαβδανίτη Μαρία Μινασίδου Ευγενία Αλεξιάδη Αθηνά Γεωργάκη Ελένη Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό

Διαβάστε περισσότερα

4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014

4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014 4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014 Τυχαίο εύρημα καρδιακής αρρυθμίας σε ασυμπτωματικό παιδί Κωνσταντίνος Θωμαϊδης Καρδιολογική Κλινική, Γ.Ν. «ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ Α' ΕΤΟΥΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2013-2014 Πληροφορίες Εγγραφές Πυλαίας 27, 54454 Θεσσαλονίκη, Δευτέρα έως Παρασκευή 10.00-18.00. Τηλ.: 2310868117

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα

Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Αν και οι περισσότεροι άνθρωποι συσχετίζουν τους θανάτους από το κάπνισμα με καρκίνο και παθήσεις των πνευμόνων, στην πράξη, περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 MΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Σ.Ι.Παππάς «Το Ελληνικό Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του ΣΔτ2. Ο Διαβήτης ως πρότυπο χρόνιων νόσων» ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΒΙΩΣIΜΟΤΗΤΑΣ Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμια με Κλάδους Διατροφολογίας Διαιτολογίας

Πανεπιστήμια με Κλάδους Διατροφολογίας Διαιτολογίας Πανεπιστήμια με Κλάδους Διατροφολογίας Διαιτολογίας Ερευνητική Εργασία B 3 2 ο Γενικό Λύκειο Θεσσαλονίκης Εμμανουέλλα Στρογγύλη-Τσιότσου Λάζαρος Τράικος Ελένη Φαρμάκη Η Διαιτολογία Η Διαιτολογία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ολοκληρωμένη αγωγή για τη θεραπεία και αναζωογόνηση του δέρματος

Η ολοκληρωμένη αγωγή για τη θεραπεία και αναζωογόνηση του δέρματος Η ολοκληρωμένη αγωγή για τη θεραπεία και αναζωογόνηση του δέρματος AΠΟΚΛΕIΣΤΙΚΟΣ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑI ΚΥΠΡΟ: MIMI D.lux - SQOOM Concept HELLAS Εμπορικό Κέντρο Μεγ. Αλεξάνδρου 65302 Καβάλα, ΕΛΛΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΑ. 14-15 Μαρτίου. ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟ ΣυνέδΡΙΟ-ΕΚθΕΣη. Μουσείο Ακρόπολhς. conferance-event. www.kosmein.net

ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΑ. 14-15 Μαρτίου. ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟ ΣυνέδΡΙΟ-ΕΚθΕΣη. Μουσείο Ακρόπολhς. conferance-event. www.kosmein.net 14-15 Μαρτίου Μουσείο Ακρόπολhς Υπό την Αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού Υπό την Αιγίδα του Υπουργείου Υγείας www.kosmein.net conferance-event 1 14-15 Μαρτίου Το, από τα σπουδαιότερα στον κόσμο, περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

«Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ)

«Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ) Τα Αρωματικά Φυτά. «Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Τάσεις Προοπτικές. Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ) τα ερωτήματα: 1. Τι είναι Αρωματικά-φαρμακευτικά φυτά? 2.

Διαβάστε περισσότερα

φροντιστήρια επίγνωση

φροντιστήρια επίγνωση ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑ.Λ. 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ Επιμέλεια θεμάτων: Εμμανουέλα Μαθιουδάκη, Βιολόγος ΘΕΜΑ Α Α1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ - Ο ΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ - Ο ΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ - Ο ΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Έκδοση Εγγράφου: 1.0 Επιχειρησιακό Πρόγραµµα «Εκπαίδευση & ια Βίου Μάθηση» (ΕΚ. ι.βι.μ) Κενή σελίδα 2 Πίνακας περιεχοµένων 1 Εισαγωγή... 6 1.1 ηµιουργία πρότασης...

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδάστε Οργάνωση & Διοίκηση Αθλητικών Οργανισμών στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, στη Σπάρτη, με κόστος 250-300 μηνιαίως.

Σπουδάστε Οργάνωση & Διοίκηση Αθλητικών Οργανισμών στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, στη Σπάρτη, με κόστος 250-300 μηνιαίως. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ Τμήμα Οργάνωσης & Διαχείρισης Αθλητισμού Ορθίας Αρτέμιδος & Πλαταιών, Σπάρτη, 23100 Γραμματεία: κα. Παπαστρατάκου Άννα, Τηλ:

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Κλινικής Γ.Ν.Ν.Γ.Παπανικολάου Καρκίνος Πνεύμονα Πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα