Ιούλιος Τεύχος4 ISSN Κείμενα Δημόσιας Πολιτικής Ισότητα, Γιώργος Σιακαντάρης policy brief 1

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "www.istame.gr 2010 Ιούλιος Τεύχος4 ISSN 1792-5193 Κείμενα Δημόσιας Πολιτικής Ισότητα, Γιώργος Σιακαντάρης policy brief 1"

Transcript

1 ISSN Ισότητα, Κοι ν ω ν ι κ ή Δικαιοσύνη κα ι Ελευθερίες Γιώργος Σιακαντάρης Κείμενα Δημόσιας Πολιτικής 1

2 Περίληψη Η παρούσα έκθεση εξετάζει με συνοπτικό τρόπο τις πολιτικές επιπτώσεις που προκύπτουν από τον τρόπο με τον οποίο τα κυριότερα φιλοσοφικά προσεγγίζουν τη σχέση μεταξύ ελευθερίας, ισότητας και κοινωνικής δικαιοσύνης. Μια σχέση που χαράσσει τις διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στις φιλοσοφικές οπτικές, αλλά και στις πολιτικές κατατάξεις. Ο σκοπός δεν είναι μόνο θεωρητικός, αν και πολλές προσπάθειες μεταρρύθμισης σκοντάφτουν στην ελλιπή τους ιδεολογική τεκμηρίωση. Ελλιπή ιδεολογική τεκμηρίωση που επιτρέπει και σε άτομα με ελλιπή ηθική συνείδηση να εκμεταλλεύονται καταστάσεις. Η ισχυρή ιδεολογική τεκμηρίωση χρειάζεται για να αξιολογούνται οι συμπεριφορές εκείνων που δεν είναι τίμιοι με αυστηρό και όχι με λαϊκίστικο τρόπο Ο σκοπός της έκθεσης είναι να νοηματοδοθούν και νομιμοποιηθούν οι κατάλληλες πολιτικές για τη μεταρρύθμιση του ελληνικού δημόσιου τομέα, με ένα πνεύμα ενδυνάμωσης εκείνων των δράσεων που ενισχύουν όσες ανισότητες γεννούν ισότητα και ταυτόχρονα ανασύρουν στην επιφάνεια τις δημιουργικές δυνατότητες των Ελλήνων πολιτών. H αναδιάρθρωση της στρατηγικής της σοσιαλδημοκρατίας θα μπορούσε να εξετασθεί από την οπτική γωνία του τρίπτυχου ισότητα στην εξοικονόμηση πόρων (Dworkin), ενίσχυση των ανισοτήτων υπέρ των κατώτερων στρωμάτων (Rawls) και κυρίως ενδυνάμωση των δυνατοτήτων των μεσαίων και κατώτερων στρωμάτων (Sen). Ι. Εισαγωγη Από τα τέλη της δεκαετίας του 60 και αρχές του 70, όταν εμφανίζονται και τα πρώτα σημάδια κάμψης της αναδιανεμητικής ισχύος του Κράτους-Πρόνοιας ξεκίνησε μια συζήτηση μεταξύ τριών κύριων ρευμάτων της σύγχρονης φιλοσοφικής και πολιτικής σκέψης σχέσης για το τι είναι και πως και σε ποιους πρέπει να αναδιανέμεται το «κοινωνικό αγαθό». Από τη σκοπιά της καταγραφής των πολιτικών επιπτώσεων, χωρίς να γίνεται αναφορά στη φιλοσοφική τους διάσταση, αυτά τα ρεύματα είναι ο Φιλελευθερισμός, ο Κοινοτισμός και ο σύγχρονος Σοσιαλισμός με το πολιτικό κάλυμμα της Σοσιαλδημοκρατίας. ΙΙ. Η α ρ χ ή τη ς Δικαιοσύνης Ο John Rawls στο κλασικό του έργο «Θεωρία της Δικαιοσύνης»(5) και στα μεταγενέστερα (6 και 7) έργα του υποστηρίζει πως όσον αφορά τη βασική δομή της κοινωνίας (αξίζει εδώ να διευκρινισθεί πως οι αρχές της δικαιοσύνης κατά Rawls δεν περιορίζονται μόνο στο πλαίσιο της βασικής δομής) η δικαιοσύνη στηρίζεται σε δύο αρχές. Η πρώτη απ αυτές αφορά την αναγνώριση της απαίτησης κάθε προσώπου να έχει ίσα δικαιώματα και ελευθερίες. Αυτή η αρχή προσδιορίζει τους όρους κατανομής ελευθεριών και δικαιωμάτων σε μια κοινωνία. Η δεύτερη αρχή συνδέεται με τις ανισότητες, οι οποίες πρέπει να αντιμετωπίζονται με τέτοιον τρόπο, ώστε να αποβαίνουν προς όφελος όλων, αφού εκπληρωθούν δύο βασικά προαπαιτούμενα. Πρώτον, όλες οι θέσεις να είναι ανοιχτές σ όλους σε συνθήκες ισότητας ευκαιριών και δεύτερον, να ενισχύονται εκείνες οι ανισότητες που αποβαίνουν προς όφελος των λιγότερο ευνοημένων μελών της κοινωνίας (αρχή της διαφοράς). Η δεύτερη αρχή προσδιορίζει τους όρους κατανομής των κοινωνικών και οικονομικών αγαθών από την πλευρά της βασικής κοινωνικής δομής. 2

3 Ο Rawls επιτρέπει εξαιρέσεις στην ίση διανομή ευκαιριών και αγαθών στην περίπτωση που οι ανισότητες αποβαίνουν προς όφελος των λιγότερο ωφελημένων (αρχή της διαφοράς). Είναι όμως οι ελευθερίες που έχουν προτεραιότητα έναντι των στόχων της αναδιανομής ευκαιριών και αγαθών, ενώ επίσης είναι η ισότητα ευκαιριών που έχει προτεραιότητα έναντι της αρχής της διαφοράς. Αν, όμως, ξεδιπλώσουμε τις πτυχές της συνολικής ρολσιανής θεώρησης θα διαπιστώσουμε πως ο ευρύτερος στόχος της είναι να αποδείξει πως η ενότητα ελευθερίας και ισότητας διαμορφώνει το περιεχόμενο του βασιλείου της δικαιοσύνης, βασική μονάδα του οποίου είναι οι ατομικές προσωπικότητες. Διαφορετικοί φιλόσοφοι με διαφορετικές αφετηρίες και προβληματισμό ενώθηκαν γύρω από την προτεραιότητα του κοινοτισμού έναντι του φιλελεύθερου ατομικισμού. Ο κοινοτισμός μέσω των Charles Taylor, Michael Sandel και εν μέρει του Michael Walzer (η σκέψη του οποίου διακρίνεται και από μια σοσιαλδημοκρατική διάσταση) άσκησε κριτική στην προτεραιότητα των ατομικών επιλογών του Πολιτικού Φιλελευθερισμού. Η κοινωνία, κατά τον Walzer (11,51-75) χωρίζεται σε διαφορετικές σφαίρες, όπου στην κάθε σφαίρα (οικονομία, πολιτική, εκπαίδευση, διασκέδαση κ.λπ.) αναλογεί ένα αγαθό. Για κάθε αγαθό υπάρχει ένα ίδιο διανεμητικό σύστημα. Όταν τα αγαθό αυτό επεκτείνεται στα διανεμητικά συστήματα των άλλων αγαθών (χρήμα, πολιτική εξουσία), τότε επικρατεί εμφανής ανισότητα. Δίκαιη είναι εκείνη η κοινωνία στην οποία όσοι κυριαρχούν σε μια σφαίρα και είναι κάτοχοι ενός αγαθού, δεν μπορούν να το χρησιμοποιήσουν για να επικρατήσουν και στις υπόλοιπες σφαίρες. Γι αυτό το λόγο και ασκεί δριμύτατη κριτική στο μοντέλο της «ριζικής ισότητας» ως παράγοντα γέννησης αυταρχισμού και πολιτικής συγκέντρωσης των εξουσιών. Ο Walzer αμφισβητεί επίσης την αριστερή και τη δεξιά εκδοχή της κοινωνίας ως ενιαίο αδιαφοροποίητο όλον, όπου η αριστερά απολυτοποιεί τη σφαίρα της πολιτικής και η δεξιά τη σφαίρα της ανταλλαγής (19,50-62). Υπάρχουν βεβαίως διαφορετικά κοινοτιστικά ρεύματα όσον αφορά τη σχέση κοινότητας και δικαιοσύνης. Όλα όμως συμφωνούν πως μόνο στο πλαίσιο της «κοινότητας» η σχέση ελευθερίας, ισότητας και δικαιοσύνης αποκτά πραγματική βάση. Αντί της ριζικής ισότητας, προτείνει το διανεμητικό σύστημα της «σύνθετης ισότητας», το οποίο στηρίζεται στις απαιτήσεις και τα κριτήρια κάθε κοινωνικής σφαίρας. Ο Sandel υποστηρίζει πως στο πλαίσιο της κοινότητας η δικαιοσύνη είναι περιττή, αφού στην κοινότητα συνάδουν η κοινωνική αλληλεγγύη και η αγάπη(8, 28-35). Υπάρχουν βεβαίως διαφορετικά κοινοτιστικά ρεύματα όσον αφορά τη σχέση κοινότητας και δικαιοσύνης. Όλα όμως συμφωνούν πως μόνο στο πλαίσιο της «κοινότητας» η σχέση ελευθερίας, ισότητας και δικαιοσύνης αποκτά πραγματική βάση. Παρά την ομοφωνία ως προς το παραπάνω σημείο διαφωνούν ως προς τον τρόπο που αυτό συμβαίνει. Άλλο θεωρούν πως η κοινότητα υποκαθιστά την αρχή της δικαιοσύνης, άλλοι θεωρούν πως είναι συμβατές έννοιες, αλλά η κοινότητα είναι η πηγή των αρχών της δικαιοσύνης και άλλοι όπως o Walzer (11, ) και ο Charles Taylor( 12, ) πιστεύουν πως οι αρχές της δικαιοσύνης πρέπει να δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στο κοινό αγαθό και όχι στα ατομικά δικαιώματα και Όλα όμως αυτά τα ρεύματα συγκλίνουν πως η αληθινή δικαιοσύνη και ελευθερία εντοπίζονται στο χώρο του κοινοτικού ετεροπροσδιορισμού και όχι σ αυτόν του ατομικού αυτοκαθορισμού. Κατά MacIntyre η ελευθερία απόρριψης των κοινοτικών αξιών ως πλαίσια των «εξουσιαστικών οριζόντων» μας οδηγεί στην ελευθερία απόρριψης των αξιών γενικά (4, κεφ 9). Η σοσιαλδημοκρατική άποψη έρχεται να αντικρούσει πτυχές της φιλελεύθερης οπτικής, η 3

4 Ο Habermas υποστηρίζει πως ο σεβασμός των αρχών του ανταγωνισμού δεν σημαίνει πως αυτές οι αρχές μπορούν να εφαρμόζονται με επιτυχία σε τομείς, όπως είναι η υγεία, η παιδεία και η κοινωνική προστασία. Ο Giddens (16, ) αντιθέτως θεωρεί πως εφαρμόζοντας τις αρχές του ανταγωνισμού σ όσο το δυνατόν περισσότερες σφαίρες κοινωνικής δραστηριότητας, εξυπηρετούμε καλύτερα το κοινωνικό κράτος. οποία, σύμφωνα με αυτήν την άποψη, εγκλωβίζεται σε μια φορμαλιστική αντιπαράθεση για το που πρέπει να γείρουν οι προτεραιότητες και πλευρές του κοινοτισμού στο πλαίσιο του οποίου οι ταξικές διακρίσεις «κοινοτικοποιούνται» και σχετικοποιούνται. Ο κοινοτισμός αν και δεν απορρίπτει την ύπαρξη ταξικών διακρίσεων, τις εντάσσει σ ένα «κοινοτικό» πλαίσιο (ομάδα, έθνος, θρησκεία) και με αυτό τον τρόπο το βάρος πέφτει στην κοινότητα και όχι στη ταξική διάκριση. Η σοσιαλδημοκρατία επιχειρεί να πολιτικοποιήσει τον διάλογο. Δεν είναι όμως η στάση της ενιαία. Τα πιο σημαντικά σοσιαλδημοκρατικά ρεύματα επιδιώκουν να ξεφύγουν από τα διλήμματα της προτεραιότητας των ελευθεριών ή της ισότητας των πόρων και της προτεραιότητας του δικαιώματος έναντι της καθήκοντος και να μιλήσουν για τον ολικό χαρακτήρα του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου (ΕΚΜ). Είναι γνωστή η διαμάχη μεταξύ των Habermas (17, 41-75) Held ( ) από τη μια και των Giddens (3 και 16, ) Beck(14, ) για τον χαρακτήρα του ΕΚΜ. Η πρώτη πλευρά θεωρεί πως αυτό το μοντέλο οφείλει να λειτουργεί ως δίχτυ προστασίας για τα αδύναμα κοινωνικά στρώματα και τους κοινωνικά αποκλεισμένους, ενώ η δεύτερη θεωρεί πως αυτό το μοντέλο μπορεί να λειτουργεί ως συστατικός παράγοντας του οικονομικού ανταγωνισμού. Στην ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία υπάρχουν διαφωνίες σχετικά με την αναγκαιότητα του σεβασμού των προτεραιοτήτων της αγοράς και του ευρύτερου αξιακού κόσμου. Η άποψη των Giddens -Beck δεν αποδέχεται απλώς τις αξίες που περιβάλλουν τον χώρο της ανταγωνιστικής αγοράς, αλλά και επιδιώκει την «αποικειοποίηση» των χώρων πέραν της αγοράς με τις αξίες του ανταγωνισμού. Από την άλλη οι Habermas-Held αναζητούν τα μέσα που καλείται να χρησιμοποιήσει η Σοσιαλδημοκρατία για να διαμορφώσει ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο για την προάσπιση του δημόσιου συμφέροντος και των μεσαίων και κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων. Μέτρα όμως που θα σέβονται τη λειτουργία της ελεγχόμενης αγοράς και πρωτίστως δεν θα θέτουν σε κίνδυνο το πολυτιμότερο επίτευγμα της νεωτερικότητας, που είναι η μία και αδιαίρετη Δημοκρατία. H δημοκρατία, σύμφωνα με τον Habermas, κινδυνεύει από την κατάρρευση των διχτύων προστασίας, και αυτό μπορεί να συμβεί όταν όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες ερμηνεύονται με τη λογική, που διέπει ο ανταγωνισμός και η αγορά. Ο Habermas υποστηρίζει πως ο σεβασμός των αρχών του ανταγωνισμού δεν σημαίνει πως αυτές οι αρχές μπορούν να εφαρμόζονται με επιτυχία σε τομείς, όπως είναι η υγεία, η παιδεία και η κοινωνική προστασία. Ο Giddens (16, ) αντιθέτως θεωρεί πως εφαρμόζοντας τις αρχές του ανταγωνισμού σ όσο το δυνατόν περισσότερες σφαίρες κοινωνικής δραστηριότητας, εξυπηρετούμε καλύτερα το κοινωνικό κράτος. Τέλος, το μεγάλο πρόβλημα της σύγχρονης σοσιαλδημοκρατίας κατά τον David Held (18) είναι πρώτον, πώς θα παρέμβει σ έναν κόσμο όπου οι πολυεθνικές εταιρείες δρουν κυριαρχικά, χωρίς όμως να καταργήσει βασικές συνιστώσες της αγοράς, μεταξύ των οποίων είναι και η ατομική ιδιοκτησία και η επιδίωξη του κέρδους και δεύτερον πώς θα πολιτικοποιήσει τη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης χωρίς να καταργήσει τις δημοκρατικές ελευθερίες, χωρίς να απαρνηθεί την υπεράσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων και χωρίς ταυτόχρονα να σβήσει τις διαφορές μεταξύ αγοράς και κοινωνίας. 4

5 ΙΙΙ. Μεταβλητές ισότητας π ε δ ί α ισότητας Η παραπάνω συζήτηση κατηγορήθηκε πως εντάσσει το πρόβλημα της σχέσης ισότηταςκοινωνικής δικαιοσύνης σ ένα φορμαλιστικό επίπεδο. Τη διέξοδο σ αυτήν την κατάσταση αναζήτησε ο Amartya Sen σε δυο σημαντικά του έργα (9 και 10). Ο Sen στο έργο του «Επανεξετάζοντας την ανισότητα»(9) θεωρεί πως το αίτημα της ισότητας δεν μπορεί να εξετασθεί αυτοτελώς, παρά μόνον αν ληφθούν υπόψη δύο παράμετροι. Η πρώτη αφορά το πλήθος των πεδίων στο οποίο γίνονται οι συγκρίσεις των μεταβλητών ισότητας. Από την οπτική γωνία των μεταβλητών ισότητας κάθε ηθικός συλλογισμός περί κοινωνικών ζητημάτων για να είναι ευλογοφανής, πρέπει να περιλαμβάνει κάποιο στοιχειώδες μέλημα ισότητας σε κάποιο πεδίο για όλους. Με βάση αυτή την παραδοχή, ακόμη και το αίτημα του υπερφιλελευθερισμού, που αποδίδει προτεραιότητα στην ίση παροχή εγγυήσεων για εκτεταμένες ελευθερίες, είναι ένα ισονομιστικό αίτημα στο πεδίο των ελευθεριών του ατόμου. Η δεύτερη παράμετρος αφορά το γεγονός πως κάθε αίτημα ισότητας πρέπει να λαμβάνει υπόψη του την ποικιλομορφία των ανθρώπινων όντων, τα οποία διαφέρουν ως προς την ηλικία, το φύλο, τη σωματική διάπλαση, τις πνευματικές ικανότητες και άλλα χαρακτηριστικά. Αν οι άνθρωποι ήσαν σε όλα ίσοι, τότε η ισότητα σε ένα πεδίο (π.χ. στα εισοδήματα) θα συνεπαγόταν την ισότητα σε όλα τα άλλα πεδία (υγεία, οφέλη, αγαθά, πόρους, ευημερία). Επειδή όμως οι άνθρωποι είναι άνισοι (δεν διστάζει μάλιστα να μας θυμίσει την κλασική και εμβριθέστατη κριτική του Μαρξ στη δικαιοσύνη ως ίση κρίση άνισων πραγμάτων), η ισότητα σε ένα πεδίο συνεπάγεται την ανισότητα σε πολλά άλλα. Το οποιοδήποτε αίτημα ισονομίας σε ένα επίπεδο προκαλεί αλυσιδωτές αντιδράσεις ανισότητας σε άλλα πεδία. Σημαντική διάκριση αποτελεί η πρότασή του πως οι απαιτήσεις ισότητας πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους την εξάρτηση της θέσης κάθε ανθρώπου από τα πραγματικά του επιτεύγματα. Αυτά τα επιτεύγματα πρέπει να διακρίνονται από την «ελευθερία επίτευξης» του κάθε ατόμου, η οποία εκφράζει τις πραγματικές ελευθερίες που έχουν οι άνθρωποι για να πετύχουν αυτό που εκτιμούν (9, , ). Όμως δεν σταματά την ανάλυση του στο ρόλο των επιτευγμάτων. Συνδέει τα επιτεύγματα με την ελευθερία της ισότητας. IV. Η ελευθερία τη ς ισότητας Η ελευθερία, με τη σειρά της, πρέπει να διακρίνεται όχι μόνο από τα επιτεύγματα, αλλά και από τους πόρους και τα μέσα επίτευξής της. Γι αυτόν το λόγο η θεωρία της ισότητας του Sen εφοδιάζεται με τις έννοιες της λειτουργικότητας και των δυνατοτήτων. Οι «λειτουργικότητες» ή οι «λειτουργικοί σκοποί» συνθέτουν τα δεδομένα της ευημερίας ενός προσώπου, δεδομένα που εκτείνονται σε ένα φάσμα από στοιχειώδη πράγματα έως σύνθετα επιτεύγματα. Ο Sen όμως ενδιαφέρεται για τις δυνατότητες εκπλήρωσης των λειτουργικών σκοπών. Οι λειτουργικοί σκοποί εκπροσωπούν το δυναμικό της ευημερίας ενός ατόμου, ενώ οι «δυνατότητες επίτευξης των λειτουργικών σκοπών» εκφράζουν τη δυναμική της ελευθερίας του προσώπου. Οι δυνατότητες εντοπίζονται στον πυρήνα της ελευθερίας αυτής καθαυτής και όχι στα μέσα ή στα οφέλη επίτευξής της. Το κρίσιμο σημείο στην προβληματική τού Σεν για την Ο Sen όμως ενδιαφέρεται για τις δυνατότητες εκπλήρωσης των λειτουργικών σκοπών. Οι λειτουργικοί σκοποί εκπροσωπούν το δυναμικό της ευημερίας ενός ατόμου, ενώ οι «δυνατότητες επίτευξης των λειτουργικών σκοπών» εκφράζουν τη δυναμική της ελευθερίας του προσώπου. 5

6 ενσωμάτωση της έννοιας της ελευθερίας στον ορισμό της ισότητας είναι η διαδρομή από τους λειτουργικούς σκοπούς που συγκροτούν την ευημερία στις δυνατότητες που συμβολίζουν την ελευθερία επίτευξης της ευημερίας. Στη συνέχεια το ενδιαφέρον του στρέφεται και προς ενέργειες που δεν συνδέονται μόνο με την «ελευθερία επίτευξης προσωπικής ευημερίας», αλλά με εκείνη την «ελευθερία δράσης» που επιδιώκει την πραγματοποίηση επιτευγμάτων που αφορούν συλλογικούς και όχι προσωπικούς στόχους. Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας συνδέει, αφ ενός, την ατομική με τη συλλογική ευημερία εμβολιάζοντας την ατομική ηθική με σκοπούς της πολιτικής ηθικής, ενώ αφ ετέρου, ανοίγει και τη συζήτηση για τις περιπτώσεις σύγκρουσης μεταξύ ελευθερίας και ευημερίας. Για παράδειγμα, η ελευθερία δράσης κατά των παραγόντων που δημιουργούν τις τεράστιες ανισότητες ή με άλλα λόγια η ελευθερία στράτευσης υπέρ του κοινού αγαθού πολλές φορές μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της «ελευθερίας προσωπικής ευημερίας». Από την άλλη, όμως, η αποτυχία μιας δράσης υπέρ του γενικού καλού μπορεί να οδηγήσει και σε απώλεια ατομικής ευημερίας. Η θεωρία αξιολόγησης της ανισότητας συνδέεται με την κριτική τού Sen σε εκείνες τις αντιλήψεις που εκλαμβάνουν τη φτώχεια μόνον ως έλλειψη εισοδημάτων. Ο οικονομολόγος Sen Η θεωρία αξιολόγησης της ανισότητας συνδέεται με την κριτική τού Sen σε εκείνες τις αντιλήψεις που εκλαμβάνουν τη φτώχεια μόνον ως έλλειψη εισοδημάτων. Ο οικονομολόγος Sen μας προειδοποιεί πως αν και το εισόδημα αποτελεί σημαντικό δείκτη για τη φτώχεια, δεν είναι και ο κυριότερος. Γι αυτόν η φτώχεια συνδέεται περισσότερο με τη στέρηση δυνατοτήτων για την επίτευξη των λειτουργικών σκοπών και όχι τόσο με την αδυναμία ικανοποίησης των «βασικών αναγκών». μας προειδοποιεί πως αν και το εισόδημα αποτελεί σημαντικό δείκτη για τη φτώχεια, δεν είναι και ο κυριότερος. Γι αυτόν η φτώχεια συνδέεται περισσότερο με τη στέρηση δυνατοτήτων για την επίτευξη των λειτουργικών σκοπών και όχι τόσο με την αδυναμία ικανοποίησης των «βασικών αναγκών». Η φτώχεια δεν μπορεί να μετρηθεί μόνο σε σχέση με το εισόδημα, αλλά και σε σχέση με τις δυνατότητες ικανοποίησης των αναγκών που έχουν άνθρωποι με ίσο εισόδημα και διαφορετικά χαρακτηριστικά. Η απόδοση ιδιαίτερης σημασίας στον προσδιορισμό της φτώχειας ως στέρηση δυνατοτήτων επιτρέπει να αναδειχθούν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ειδικές κατηγορίες, όπως οι γυναίκες, τα άτομα με αναπηρίες, τα άτομα που αντιμετωπίζουν φυλετικές και θρησκευτικές διακρίσεις κ.ά. Η παράμετρος που θεωρεί πως η αδυναμία απόκτησης εισοδήματος πρέπει να συνδυαστεί με την αδυναμία αξιοποίησης εισοδήματος επιτρέπει να αναδειχτεί η σημαντική ανάπτυξη της φτώχειας ως στέρηση δυνατοτήτων και εντός των πλούσιων κρατών. Η κριτική που ασκείται στην αντίληψη για τη φτώχεια ως στέρηση δυνατοτήτων, εστιάζει στη λεγόμενη σχετικοποίηση της φτώχειας, που προκύπτει από την παραπάνω αντίληψη. Ο Sen και οι υποστηρικτές του ανταπαντούν πως η δική τους αντίληψη προσθέτει και άλλα κριτήρια στο εισοδηματικό για να προσδιορίσει τη φτώχεια. Συνεπώς μάλλον προσθέτει περισσότερα καθήκοντα σ όσους ενδιαφέρονται για την καταπολέμηση της φτώχειας σε παγκόσμιο επίπεδο. Τα καθήκοντα αυτά θα τα δούμε στην επόμενη ενότητα. V. Ισότητα ευκαιριών π ό ρ ω ν - δυνατοτήτων κα ι υπευθυνότητα Tο 1996 sτις περίφημες διαλέξεις του που έδωσε στην Παγκόσμια Τράπεζα ο Sen βασίζεται στη θεωρία του για τα επιτεύγματα για να αναδείξει στοιχεία της σχέσης ελευθερίας, ανάπτυξης και κοινωνικής δικαιοσύνης (10). Ο Sen επιδιώκει να δημιουργήσει μια θεωρία 6

7 για την ανάπτυξη που θα ενσωματώνει περισσότερες πληροφορίες για τη διάσταση της κοινωνικής δικαιοσύνης. Ενώ αναφέρεται στα πλεονεκτήματα και τις θετικές πλευρές του ωφελιμισμού, του φιλελευθερισμού και της θεωρίας της κοινωνικής δικαιοσύνης του Rawls, ταυτόχρονα με μεθοδικό και συγκροτημένο τρόπο εστιάζει την κριτική του στην αδυναμία αυτών των θεωριών να δώσουν τις κατάλληλες πληροφορίες για μια κανονιστική αξιολόγηση της δικαιοσύνης. Yποβάλλει σε κριτική τις θεωρίες που εξετάζουν τα οφέλη ανεξάρτητα από τη διανομή τους, τις ελευθερίες που παραβλέπουν τις οικονομικές ανάγκες, τον κόσμο των δικαιωματικών αξιώσεων που αδιαφορεί για τα αποτελέσματα αυτών των αξιώσεων και τον ρολσιανό κόσμο των «πρωταρχικών αγαθών», που υποτιμά το ζήτημα των δυνατοτήτων των ανθρώπων και της ποικιλίας των ανθρώπινων τύπων και αναγκών. Όλα αυτά πιστεύει πως δεν είναι σε θέση να δημιουργήσουν μια πλήρη βάση πληροφοριών για την αξιολόγηση της κοινωνικής δικαιοσύνης. Ο κόσμος του Sen αντιμετωπίζει την ελευθερία όχι ως ένα, έστω το πιο βασικό, κριτήριο της κοινωνικής δικαιοσύνης, ανάπτυξης και ισότητας, αλλά ως λειτουργικό και συστατικό στοιχείο των ανθρώπινων δυνατοτήτων. Σημαντικό κριτήριο για τη δικαιοσύνη δεν είναι οι ωφέλειες ή οι ευκαιρίες, ούτε τα βασικά αγαθά, αλλά η δυνατότητα του κάθε ανθρώπου να επιλέξει τη ζωή που εκτιμά. Η προσέγγιση βάσει των δυνατοτήτων συνιστά μια πληρέστερη βάση πληροφοριών, γιατί ενημερώνει τον ερευνητή αλλά και τον πολιτικό για τις λειτουργίες που πραγματοποιεί και είναι πραγματικά ικανό να κάνει κάθε άτομο, αλλά και για το σύνολο των εναλλακτικών επιλογών που διαθέτει. Με βάση αυτή τη μεθοδολογική προσέγγιση, αντιμετωπίζει τη φτώχεια ως στέρηση δυνατοτήτων και όχι απλώς ως στέρηση εισοδήματος ή αγαθών. Οι δυνατότητες που αποτελούν τη βάση αξιολόγησης του επιπέδου προόδου μιας κοινωνίας αφορούν την προστασία από την πείνα, την ένδεια, τους λιμούς, την κοινωνική Πάντως οι πολιτικές διαφορές που χωρίζουν την άποψη του Rawls για τη δίκαιη κοινωνία, ως ενός συστήματος ενίσχυσης των λιγότερο ευνοημένων, του Dworkin για την αναδιανεμητική δικαιοσύνη, ως συστήματος που δεν μπορεί να στηρίζεται πουθενά αλλού παρά στην ισότητα των πόρων ή του Sen για την ανάγκη να αναζητήσουμε τη δίκαιη κοινωνία στην ενίσχυση των ικανοτήτων των ανθρώπων, είναι πολύ μικρές. ασφάλεια και προστασία, τη φροντίδα για την υγεία, την εκπαίδευση και συνεχή κατάρτιση, αλλά και δυνατότητες που αφορούν την ανάπτυξη της δημοκρατίας, τον δημόσιο διάλογο, την ισότητα των γυναικών, την προστασία των παιδιών και των μεταναστών. Βασική παράμετρος σε όλο το έργο τού Sen είναι η αναζήτηση ισορροπιών μεταξύ της ελευθερίας της αγοράς και της προάσπισης της σημασίας των δημόσιων αγαθών, αυτών δηλαδή των αγαθών που καταναλώνονται ομαδικά και όχι ατομικά ή με μεικτό τρόπο (π.χ. μόρφωση). Πάντως οι πολιτικές διαφορές που χωρίζουν την άποψη του Rawls για τη δίκαιη κοινωνία, ως ενός συστήματος ενίσχυσης των λιγότερο ευνοημένων, του Dworkin για την αναδιανεμητική δικαιοσύνη, ως συστήματος που δεν μπορεί να στηρίζεται πουθενά αλλού παρά στην ισότητα των πόρων ή του Sen για την ανάγκη να αναζητήσουμε τη δίκαιη κοινωνία στην ενίσχυση των ικανοτήτων των ανθρώπων, είναι πολύ μικρές. Το κύριο είναι να βρεθούν οι κατάλληλες πολιτικές πρακτικές που θα μπορούν να υλοποιούν πολιτικές δίκαιης κατανομής σ ένα κόσμο που τα κράτη έθνη χάνουν μέρος των δικαιοδοσιών τους, ενώ ταυτοχρόνως όπως τονίζει ο Daniel Cohen(15 ) οι αντιθέσεις οξύνονται όταν 7

8 επιβραδύνεται η οικονομική ανάπτυξη στον καπιταλιστικό κόσμο. VI. Ελ λ η ν ι κ ό Κο ι ν ω ν ι κ ό Μο ν τ έ- λ ο κα ι Δικαιοσύνη Μπορεί όλα τα παραπάνω να αφορούν και το ελληνικό μοντέλο κοινωνικού κράτους; Βεβαίως, αν δεχτούμε πως αυτό το μοντέλο στηρίχτηκε στην εισοδηματική και επιδοματική ενίσχυση και όχι στην ανάπτυξη των υπηρεσιών. Η λογική που διαπερνούσε την ανάπτυξη του κράτους πρόνοιας, ήταν η ίδια με τη λογική του αναπτυξιακού της μοντέλου. Μια λογική που Στην Ελλάδα η αντιμετώπιση των ανισοτήτων κατευθύνεται με τέτοιο τρόπο (χρηματικές μεταβιβάσεις) ώστε απ τις όποιες παροχές να επωφελούνται αυτοί που έχουν λιγότερη ανάγκη. Αφού αυτοί είναι πιο εύκολο να τα βγάλουν σε πέρας με τις γραφειοκρατικές διαδικασίες και τα τείχη σιωπής που καλύπτουν τις προνοιακές παροχές και τη διάχυσή τους στους ωφελούμενους. Οι λιγότερο ευνοημένοι και «δικτυωμένοι» δαπανούν μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους για κοινωνικές υπηρεσίες. κατά τον Τάσο Γιαννίτση «πήρε το χαρακτήρα μιας ποσοτικής κυρίως διόγκωσης οικονομικών μεγεθών»(20, ). Ακολουθώντας το μοντέλο της οικονομικής ανάπτυξης με τη διόγκωση των δαπανών και το ελληνικό κοινωνικό κράτος στηρίχτηκε στη χρηματοδότηση των τομέων πρόνοιας και όχι στην ανάπτυξη της δυναμικής των υπηρεσιών τους. Οι κοινωνικές δαπάνες στην Ελλάδα αυξήθηκαν από το 13,8% του ΑΕΠ το 1980 στο 22,6% την τετραετία , για να φθάσουν στο 27,7% το 2002 (20). Όπως τονίζει ο Τάσος Γιαννίτσης, για το θέμα της χρηματοδότησης του ασφαλιστικού συστήματος η λύση της κρατικής χρηματοδότησης παραβλέπει πως το πρόβλημα δεν είναι ο τρόπος χρηματοδότησης των ασφαλιστικών ελλειμμάτων, αλλά η ίδια η ύπαρξή τους. Η συνεχής διόγκωση των ασφαλιστικών ελλειμμάτων οδηγεί στη διόγκωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και έχει απορυθμιστικές επιπτώσεις στο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας. Ελλείμματα σημαίνει πληθωρισμός, μείωση της αγοραστικής δύναμης, πτώση της ανταγωνιστικότητας. Οι δαπάνες του κράτους για το Ασφαλιστικό αφαιρούνται από τις δαπάνες για την Υγεία, την Παιδεία, την έρευνα, την κοινωνική πρόνοια (21, ) κ.λπ.. Όταν, όπως συμβαίνει σήμερα, ο κρατικός προϋπολογισμός αδυνατεί να χρηματοδοτήσει το ασφαλιστικό «τότε αντί να έχουμε αναδιανομή από τους «επάνω» προς τους «κάτω», έχουμε αναδιανομή από τους «κάτω» προς τους πιο «κάτω». (21,77) Αυτό το σύστημα οδηγεί τους πολίτες να καταφεύγουν στον ιδιωτικό τομέα για τις παραπάνω υπηρεσίες, πράγμα που, με τη σειρά του, αφαιρεί εισόδημα που δήθεν διατηρείται με τη λογική της κρατικής χρηματοδότησης. Λογική που δεν υπολογίζει τις διαμορφούμενες συνθήκες και το εκάστοτε εργασιακό και αναπτυξιακό περιβάλλον. Όπως υποστηρίζει ο Μάνος Ματσαγγάνης «η κοινωνική δαπάνη στη χώρα μας αυξήθηκε σημαντικά τη δεκαετία , σε απόλυτες τιμές και ως ποσοστό του ΑΕΠ. Συνεπώς, ακόμη και αν λάβει υπόψη του κανείς τον υπερβάλλοντα ζήλο με τον οποίο συχνά υπολογίζονταν τα σχετικά μεγέθη, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η σύγκλιση που επιτεύχθηκε προς τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο ήταν πραγματική. Όμως, η σταθερότητα της ανισότητας και της φτώχειας σε συνθήκες αύξησης της κοινωνικής δαπάνης δείχνει ότι κάτι δεν πάει καλά: το κοινωνικό κράτος στην Ελλάδα χρηματοδοτείται πολύ καλύτερα σήμερα από ό,τι 10 ή 20 χρόνια πριν, αλλά παραμένει το ίδιο πελατειακό κράτος παροχών που γνωρίσαμε και δεν αγαπήσαμε. Είχαμε μεγέθυνση αλλά όχι ανάπτυξη. 8

9 Η σύγκλιση με το Ευρωπαϊκό mainstream ήταν ποσοτική αλλά όχι ποιοτική». (22 ) Έτσι αν και από το 21% του ΑΕΠ που ήσαν οι δαπάνες το 1996 έφθασαν να διατηρούνται ως σήμερα στο 27%, επειδή όμως είχαν χρηματικό χαρακτήρα δεν ευνόησαν αυτούς που κατά Rawls αποτελούν τους λιγότερο ευνοημένους. Η ρωλσιανή αρχή της διαφοράς στην Ελλάδα, όπως φαίνεται και από τα παραπάνω, ισχύει αντίστροφα για τους περισσότερο ευνοημένους Στην Ελλάδα η αντιμετώπιση των ανισοτήτων κατευθύνεται με τέτοιο τρόπο (χρηματικές μεταβιβάσεις) ώστε απ τις όποιες παροχές να επωφελούνται αυτοί που έχουν λιγότερη ανάγκη. Αφού αυτοί είναι πιο εύκολο να τα βγάλουν σε πέρας με τις γραφειοκρατικές διαδικασίες και τα τείχη σιωπής που καλύπτουν τις προνοιακές παροχές και τη διάχυσή τους στους ωφελούμενους. Οι λιγότερο ευνοημένοι και «δικτυωμένοι» δαπανούν μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους για κοινωνικές υπηρεσίες. Όπως υποστηρίζει ο Ηλίας Μόσιαλος «είναι ενδεικτικό ότι ο κάθε πολίτης της χώρας μας πληρώνει κατά μέσο όρο από την τσέπη του ευρώ ετησίως για υπηρεσίες υγείας, όταν το αντίστοιχο ποσό για τους πολίτες των άλλων χωρών της ζώνης του ευρώ ανέρχεται στα 770 EUR. Και, δυστυχώς, η δαπάνη αυτή δεν επιβαρύνει μόνο τους «έχοντες» καθώς, τα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα (μέχρι EUR) δεσμεύουν έναν μισθό ετησίως για υπηρεσίες υγείας. Μελέτες δείχνουν πως οι συνταξιούχοι γενικά δίνουν το 9% της σύνταξής τους για δαπάνες υγείας, ενώ οι χαμηλοσυνταξιούχοι δίνουν το 18% του εισοδήματος τους. Έτσι πριν από τις πρόσφατες περικοπές 2,5 από τις 14 μηνιαίες συντάξεις πήγαιναν για δαπάνες υγείας»(23). Η ίδια κατάσταση επικρατεί και στο χώρο της παιδείας. Εδώ, οικογένειες με ένα παιδί κάτω των 18 ετών δαπανούν το 7,8% του εισοδήματός τους για την παιδεία, οικογένειες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος με δύο παιδιά κάτω των 18 ετών δαπανούν το 10,3% του εισοδήματος τους, οικογένειες με τρία ή και περισσότερα παιδιά κάτω των 18 ετών το 12% του εισοδήματος τους, ενώ οι μονογονεϊκές οικογένειες δαπανούν σχεδόν το 13%. Στη μελέτη των Τσακλόγλου και Κουτσάμπελα,(13) η οποία στηρίζεται κυρίως στην ανάλυση της Μελέτης Προϋπολογισμού Νοικοκυριών 2004/2003 και σε άλλα στατιστικά και δευτερογενή, καταγράφονται ορισμένες αρνητικές συνέπειες των άμεσων μεταβιβάσεων σε βάρος των έμμεσων. Αυτή η μελέτη καθώς και μια παλαιότερη των Τσακλόγλου και Αντωνίνη(25) διαπιστώνει πως οι έμμεσες επιδοτήσεις σε είδος στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση συνέβαλαν στη μείωση της συνολικής ανισότητας, ενώ οι μεταβιβάσεις στην τριτοβάθμια εκπαίδευση είχαν παλαιότερα μια ουδέτερη επιρροή, στην πρώτη δεκαετία του 2000 είχαν αρνητικές επιδράσεις, αφού ενίσχυσαν τη θέση των πλουσιότερων δεκατημορίων έναντι των φτωχότερων. Υπήρξε δηλαδή μια σαφής αντιστροφή της προοδευτικής αναδιανεμητικής επίδρασης. Αυτά τα στοιχεία μαρτυρούν την πλήρη αδυναμία του επιδοματικού μοντέλου πρόνοιας που επικρατεί στη χώρα μας να ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις ενός σύγχρονου κοινωνικού κράτους. Αντιθέτως παρεμβάσεις τύπου Ολοήμερων σχολείων, Ενισχυτικής διδασκαλίας αν και δεν ενίσχυσαν εισοδηματικά τα κατώτερα στρώματα, συνέβαλαν στην εξοικονόμηση πόρων (Dworkin), στην ενίσχυση των ανισοτή- Oικογένειες με ένα παιδί κάτω των 18 ετών δαπανούν το 7,8% του εισοδήματός τους για την παιδεία, οικογένειες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος με δύο παιδιά κάτω των 18 ετών δαπανούν το 10,3% του εισοδήματος τους, οικογένειες με τρία ή και περισσότερα παιδιά κάτω των 18 ετών το 12% του εισοδήματος τους, ενώ οι μονογονεϊκές οικογένειες δαπανούν σχεδόν το 13%. 9

10 των υπέρ των κατώτερων στρωμάτων(rawls) στην ενδυνάμωση των δυνατοτήτων των κατώτερων στρωμάτων (Sen). Ενδεχομένως μια ενσωμάτωση του ιατροφαρμακευτικού σκέλους του ΙΚΑ στο ΕΣΥ να είχε πολύ καλύτερη επίδραση στη ποιότητα της ζωής των φτωχότερων στρωμάτων από οποιαδήποτε οικονομική και χρηματική ενίσχυση. Όπως τόνισε πρόσφατα σε μια συνέντευξή του στην «Ημερησία» ο Ηλίας Μόσιαλος «η μετάβαση, από τον πελατειακό κόσμο των μη στοχευμένων και καθολικών επιδοματικών πολιτικών από τον οποίο τις περισσότερες φορές επωφελούνται οι κοινωνικά ισχυρότεροι, στον κόσμο της ενίσχυσης και αναβάθμισης των υπηρεσιών του κράτους πρόνοιας, αποτελεί μια σύγχρονη σοσιαλδημοκρατική πρόταση. Με αυτήν την πολιτική ενισχύονται οι πραγματικά αδύναμοι και όχι οι εκάστοτε «ημέτεροι» και ταυτόχρονα δίνεται η δυνατότητα στους πολίτες να μη αναλίσκονται στο να εφευρίσκουν τρόπους πρόσβασης στις εξουσίες, αλλά να αναπτύσσουν τις ικανότητές τους και να εκμεταλλεύονται τις ευκαιρίες που τους παρουσιάζονται»(24). Είναι αλήθεια πως πουθενά αλλού απ όσο στην Ελλάδα δεν είναι πιο εμφανής η ανάγκη να περάσουμε από το σύστημα των χρηματικών μεταβιβάσεων σ αυτό των μεταβιβάσεων υπηρεσιών. Γιατί αν οι πολίτες αυτής της χώρας είχαν να κάνουν με ένα κράτος μεταβιβάσεων υπηρεσιών, δεν θα ήσαν αναγκασμένοι να καταφεύγουν στην αγορά για να καλύψουν ανάγκες τις οποίες υποτίθεται καλύπτει ένα οργανωμένο και αποδοτικό κράτος. Ο παγκόσμιος διάλογος για τη σχέση ισότητας, δικαιοσύνης και ελευθερίας στην Ελλάδα έχει περιοριστεί στους επιστημονικούς κύκλους. Το πολιτικό μας σύστημα δεν έχει εκδηλώσει κάποιο ενδιαφέρον για την πολιτική και κοινωνική σημασία της φιλοσοφικής συζήτησης που αναφέρθηκε στις παραπάνω γραμμές. Θα ήταν ευκταίο αν άνοιγε ένας διάλογος μεταξύ επιστημονικής κοινότητας και πολιτικών κομμάτων για την ενσωμάτωση αντίστοιχων φιλοσοφικών αγωνιών στις προτάσεις για την ανάπτυξη και στη χώρα μας εκείνων των «ανισοτήτων» που θα μειώσουν τις ανισότητες. Η οικονομική κρίση κάνει ακόμη πιο κατάλληλη τη συγκυρία για να ανοίξει ο διάλογος για τη μετάβαση από τις χρηματικές μεταβιβάσεις στην ανάδειξη των μεταβιβάσεων υπηρεσιών. Και αυτό δεν γίνεται λόγω της οικονομικής δυσχέρειας, αλλά γιατί το σύγχρονο Κοινωνικό Κράτος οφείλει να ενισχύει όσους όντως είναι θύματα των ανισοτήτων. Ο καλύτερος τρόπος να το κάνει αυτό είναι η ενίσχυση (ποιοτική και ποσοτική) των υπηρεσιών του. Συμ π έ ρ α σ μ α Οι απόψεις των συγγραφέων που αναπτύσσονται στα Kείμενα Δημόσιας Πολιτικής είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν απαραίτητα το ΙΣΤΑΜΕ Ανδρέας Παπανδρέου. 10

11 Βιβλιογραφία Ξενόγλωσση 1. Dworkin, Ronald, What is Equality; Part I: Equality of Welfare; Part IΙ: Equality of Resources Philosophy and Public Affairs, 10/3, , και 10/ , Dworkin, Ronald, Sovereign Virtue: The Theory and Practise of Equality, Harvard University Press, 2000 (ελληνική έκδοση, Ισότητα, Πόλις, 2006) 3. Giddens Anthony, The Consequences of Modernity, Cambridge, Polity Press, MacIntyre, Alisdair, After Virtue. A Study in Moral Theory, Duckworth, London, Rawls, John, A Theory of Justic, Harvard University Press,1971 (ελληνική έκδοση, Θεωρία της Δικαιοσύνης, Πόλις, 2001, συλλογική μτφ) 6. Rawls, John, Political Liberalis, Columbia University Press, 1993, (ελληνική έκδοση, Πολιτικός Φιλελευθερισμός, Μεταίχμιο, 2001,μτφ Σπύρος Μαρκέτος) 7. Rawls, John, Justice as Fairness: A Restatement, Harvard University Press,2001 (ελληνική έκδοση, Η Δίκαιη Κοινωνία, Πόλις, 2001, μτφ Φιλήμων Παιονίδης) 8. Sandel, Michael, Liberalism and the limits of Justice, 2η έκδ. Cambridge University Press, 1998 (ελληνική έκδοση, O Φιλελευθερισμός και τα όρια της Δικαιοσύνης, Πόλις, 2006, μτφ Κ. Γεωργοπούλου) 9. Sen Amartya, Inequality Re-examined, Oxford University: Clarendon Press,1992 (ελληνική έκδοση, Επανεξετάζοντας την Ισότητα, Καστανιώτης, 2004, μτφ Κατερίνα Γεωργοπούλου) 10. Sen, Amartya, Development as Freedom, Random House, 1999 (ελληνική έκδοση Η ανάπτυξη ως ελευθερία, Καστανιώτης, 2006, μτφ Ελένη Αστερίου) 11. Walzer, Michael, Spheres of Justice, A Defence of Pluralism and Equality, Oxford University, Taylor, Charles, Alternative Futures: Legitimacy, Identity and Alienation in Late Twentieth Century Canada, στο Cairns and Williams, Τσακλόγλου, Πάνος και Κουτσάμπελας, Χρήστος,, Athens University of Economics and Business and CERES, Ιανουάριος tsakloglou/educ-imop.pdf Στα ελληνικά 14. Beck, Ulrich, Τι είναι Παγκοσμιοποίηση, Καστανιώτης, 1999, μτφ Γιώργος Παυλόπουλος 15. Cohen, Daniel, Η Ευημερία του Κακού, Πόλις,, μτφ Τάσος Γιαννίτσης 16. Giddens, Αnthony, Η Ευρώπη στην παγκόσμια κοινωνία, Πολύτροπον, 2008, μτφ Γιάννης Βογιατζής 17. Habermas Jurgen, Η εποχή των μεταβάσεων, Scripta, 2006, μτφ Μαρία Τοπάλη 18. Held, David, Για ένα παγκόσμιο κοινωνικό συμβόλαιο, Επίκεντρο, 2008, μτφ Χαράλαμπος Κούτρης 19. Walzer, Michael, Η ηθική εντός και εκτός των συνόρων, Αθήνα, Πόλις, 2004, μτφ Βασίλης Βουτσάκης 20. Γιαννίτσης, Τάσος, Η Ελλάδα και το Μέλλον, Πόλις, Γιαννίτσης, Τάσος, Το ασφαλιστικό (ως ορφανό πολιτικής) και μια διέξοδος, Πόλις, Ματσαγγάνης, Μάνος, Ομιλία σε συνάντηση του Ομίλου Προβληματισμού για τον Εκσυγχρονισμό της Κοινωνίας (ΟΠΕΚ) με θέμα Ανισότητες και διακρίσεις στη δημόσια διοίκηση, στην εκπαίδευση και στην κοινωνική πολιτική, (Αθήνα 7 Ιουνίου 2006)http:// manosmatsaganis.blogspot.com/search/label/%c2% AB%CE%9F%CE%A0%CE%95%CE%9A%C2%BB 23. Μόσιαλος, Ηλίας, Καθημερινή, Μόσιαλος, Ηλίας, Συνέντευξη στην Ημερησία Τσακλόγλου, Πάνος και Αντωνίνης, Μάνος, Οι αναδιανεμητικές επιπτώσεις της δημόσιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα, educ-imop.pdf,

12 Η ταυτότητα του ΙΣΤΑΜΕ Α. Παπανδρέου Tο Ινστιτούτο Στρατηγικών και Αναπτυξιακών Πολιτικών (ΙΣΤΑΜΕ) Α. Παπανδρέου είναι το ινστιτούτο ερευνών δημόσιας πολιτικής του ΠαΣοΚ. Λειτουργεί ως ένα κέντρο σύγχρονου πολιτικού προβληματισμού, πολιτικής αναζήτησης και επιστημονικής έρευνας στο χώρο του δημοκρατικού σοσιαλισμού. Το έργο και η δραστηριότητά του απευθύνεται στα πολιτικά στελέχη του ΠαΣοΚ και των άλλων κομμάτων, τη δημόσια διοίκηση, τον έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο, την ακαδημαϊκή κοινότητα, τις διάφορες εκφάνσεις της κοινωνίας των πολιτών καθώς και το ευρύ κοινό. Αποσκοπεί στη συστηματική μελέτη της ελληνικής κοινωνίας και άλλων ανεπτυγμένων κοινωνιών, καθώς και στην ανάλυση όψεων και διαστάσεων του πολιτικού συστήματος και της δημόσιας σφαίρας. Η ταυτότητα του Συγγραφέα Ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι Διδάκτωρ Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Σόφιας, αναπληρωτής επιστημονικός διευθυντής στο ΙΣΤΑΜΕ, βιβλιοκριτικός και τακτικός αρθογράφος σε ελληνικές εφημερίδες και σε επιστημονικά περιοδικά. Μέλος της Συντακτικής Επιτροπής ελληνικών περιοδικών και σύμβουλος εκδόσεων. Έχει διδάξει Κοινωνιολογία σε ελληνικά Ανώτατα Τεχνολογικά Ιδρύματα και στο Πανεπιστήμιο της Σόφιας. Υπήρξε υπεύθυνος στο Υπουργείο Εργασίας για θέματα Δια βίου Μάθησης, ενώ διετέλεσε και Διευθυντής Κατάρτισης σε Κέντρα Επαγγελματικής Κατάρτισης. Έχει εργασθεί επίσης ως επιστημονικός συνεργάτης σε εταιρείες δημοσκοπήσεων. ΙΣΤΑΜΕ - ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ Ακαδημίας 4, 10671, Αθήνα Τηλ Fax: ISSN

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

35o. Αθήνα 11 Μαΐου 2009

35o. Αθήνα 11 Μαΐου 2009 35o Ετήσιο Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο Αθήνα 11 Μαΐου 2009 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας στους 4 Έλληνες πολίτες πληρώνει από την τσέπη του για υπηρεσίες υγείας ενώ, συνολικά, η δαπάνη των νοικοκυριών για υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Oι πολυάριθμοι φορείς της κοινωνικής οικονομίας και επιχειρηματικότητας που συμμετείχαν και συνεργάστηκαν στο Φόρουμ Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας, 20-21 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 Αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι, Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε στη χώρα μας και

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net ΝΟΟΖ.GR Political Map Lesvosnews.net Οι εκλογές της 6ης Μαΐου έχουν χαρακτηριστεί ως οι πιο σημαντικές Εθνικές εκλογές στη Μεταπολίτευση. Έχοντας αυτό ως βάση, το Nooz.gr φιλοδοξεί να βοηθήσει τους αναγνώστες

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 2: Οικονομική Ανάπτυξη και Οικονομική Μεγέθυνση (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών Οικονομικά της Εκπαιδευσης Ακαδημαικό έτος 2013-2014 Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Εισαγωγικά Οικονομική επιστημη και εκπαίδευση Τα οικονομικά της εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι Συντονιστής Οργανωτικής Γραμματείας ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιπποκράτους 22 & Ναυαρίνου, 106 80 Αθήνα Τηλ.: 210 3665301-03 - Fax: 210 3665089 www.pasok.gr - e-mail: syntonistis@pasok.gr Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΠΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. www.kas.de

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. www.kas.de ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ www.kas.de ΣΕΛΊΔΑ 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ 3 ΠΡΟΟΙΜΙΟ 3 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ 1. Κανονιστικό πλαίσιο του

Διαβάστε περισσότερα

John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου

John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου 1 John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου 1. Πρώτη φάση: Θεωρία της δικαιοσύνης (1971) και καντιανός αντικειμενισμός Η δικαιοσύνη ως ακριβοδικία.

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ: ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ: ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ: ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ: Θ. Μητράκος Θ. Γεωργιάδης Ινστιτούτο Στρατηγικών και Αναπτυξιακών Μελετών Αθήνα, Φεβρουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Οι δηµοσιονοµικές εξελίξεις στις χώρες της Ε.Ε Γιώργος Σταθάκης Το θέµα το όποιο θα ήθελα να θίξω στην σύντοµη αυτή παρέµβαση αφορά στην εικόνα που παρουσιάζουν οι προϋπολογισµοί των άλλων χωρών της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Τι ήταν ο Πόππερ Φιλελεύθερος; Σοσιαλδημοκράτης; Συντηρητικός; Ήταν ο Πόππερ φιλελεύθερος;

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της παιδείας

Φιλοσοφία της παιδείας Ενότητα 5 η : Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας να προβληματιστούμε σχετικά με το νόημα της

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά για Νομικούς Εισαγωγικό Μέρος

Οικονομικά για Νομικούς Εισαγωγικό Μέρος Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Τραπεζικής και Χρηματοοικονομικής Διοικητικής Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Χρηματοοικονομική Ανάλυση για Στελέχη» Οικονομικά για Νομικούς Εισαγωγικό Μέρος Μιχάλης Ανθρωπέλος, Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Αν και η πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας εθεωρείτο στο παρελθόν, ως κοινωνικό αγαθό, σήµερα βασίζεται σε ιδιωτικοοικονοµικά κριτήρια και στην ύπαρξη ασφάλισης. Είναι λοιπόν φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 3: Το Περιφερειακό Πρόβλημα (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Ζάππειο Μέγαρο, Αθήνα, 9 Μαρτίου 2000 Σήμερα είναι μια ιστορική στιγμή για την χώρα. Η αίτηση ένταξης στην ΟΝΕ σηματοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση»

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Συνέδριο «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Έκθεση ΠΟΛΙΣ, Θεσσαλονίκη 21-22 / 11/ 2013 «Κοινωνικές Δράσεις στη Νέα Προγραμματική Περίοδο» Αγγελική Ωραιοπούλου Προϊσταμένη ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής

Διαβάστε περισσότερα

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) 11 Μαΐου 2014 10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Ευαγόρας Λ. Ευαγόρου Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19341 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 4\12\2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Πυρίδου Κωνσταντίνα ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 Α. Σχεδιαγραμματική απεικόνιση της περίληψης ΘΕΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο «Φιλολογικό» Φροντιστήριο 2 ο Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Α Λυκείου Επιμέλεια: Μάνθου Άρτεμις [Ο διαδικτυακός διάλογος] Δεν μπορεί, ασφαλώς, να αμφισβητηθεί ότι ο διάλογος αποτελεί απαραίτητο στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014. Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ

Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014. Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014 Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ Βασικότερος και παράλληλα αναπόφευκτος κίνδυνος όλων των κοινωνιών αποτελεί η γήρανση του πληθυσμού. Για την αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό Σεμινάριο: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ :

Επιμορφωτικό Σεμινάριο: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ : ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ - ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ-ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Τομέας Παιδαγωγικής Εργαστήριο Πειραματικής Παιδαγωγικής Ακαδημαϊκό έτος: 2014-2015

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση της EU-SILC ως εργαλείο σχεδιασμού κοινωνικής πολιτικής

Η αξιοποίηση της EU-SILC ως εργαλείο σχεδιασμού κοινωνικής πολιτικής Ημερίδα για έτος καταπολέμησης της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ 9 Δεκεμβρίου 2010 Η αξιοποίηση της EU-SILC ως εργαλείο σχεδιασμού κοινωνικής πολιτικής Δρ. Π. Περιστερά

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Αναστασία Αθανασούλα Ρέππα ΕΑΠ/ΑΣΠΑΙΤΕ. Νέες Τεχνολογίες, Ανάπτυξη Ανθρώπινου Κεφαλαίου και Εκπαίδευση Ενηλίκων: Η συμβολή της πλατφόρμας EPALE

Δρ. Αναστασία Αθανασούλα Ρέππα ΕΑΠ/ΑΣΠΑΙΤΕ. Νέες Τεχνολογίες, Ανάπτυξη Ανθρώπινου Κεφαλαίου και Εκπαίδευση Ενηλίκων: Η συμβολή της πλατφόρμας EPALE Δρ. Αναστασία Αθανασούλα Ρέππα ΕΑΠ/ΑΣΠΑΙΤΕ. Νέες Τεχνολογίες, Ανάπτυξη Ανθρώπινου Κεφαλαίου και Εκπαίδευση Ενηλίκων: Η συμβολή της πλατφόρμας EPALE. ΔΟΜΗ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ Θεωρία Ανθρώπινου Κεφαλαίου Κριτική της

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Νικόλαος Μυλωνίδης Απρίλιος 2007 1 Η έννοια του Επιχειρηματία Αναλαμβάνει δράση Συνδυάζει καινοτομικά και δημιουργικά τους συντελεστές της παραγωγής Παράγει προϊόντα και

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς'

Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς' Συνέδριο ΜΟΔΙΠ ΑΤΕΙ-Θ *-* Νοεμβρίου 2012 Grand Hotel Θεσσαλονίκη Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς' Παναγιώτης Τζιώνας Αντιπρόεδρος ΑΤΕΙ-Θ Συμπεράσματα Τα Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Όπως υποστηρίζει ο συγγραφέας, η ανθρωπιά διαθέτει σήμερα «ανταλλακτική αξία», παρότι ως έννοια αναφέρεται στη βοήθεια που κάποιος προσφέρει στο συνάνθρωπο. Παλαιότερα, εύχρηστος

Διαβάστε περισσότερα

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ & ΘΡΑΚΗΣ Ενδιάμεση Διαχειριστική Αρχή Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Μακεδονία Θράκη»

Διαβάστε περισσότερα

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY»

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Οµιλία του Γενικού ιευθυντή, Μέλους του Σ του ΣΕΒ κ. Ιωάννη ραπανιώτη στο ιεθνές Συνέδριο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη «Εξασφαλίζοντας ένα µέλλον

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Ημερίδα με θέμα «Η αγορά εργασίας σε κρίση». Συνεδρία: Οι συνέπειες της κρίσης σε διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Ανδρέας Θεοφάνους 20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Η οικονομική κρίση και η πρόκληση της αναβάθμισης 18 Δεκεμβρίου 2013 ΔΟΜΗ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Χειμώνας-Άνοιξη Μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Βασίλης Θ. Ράπανος Γεωργία Καπλάνογλου Ημερομηνία παράδοσης: Ερωτήσεις πολλαπλών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ;

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Από την έναρξη της παγκόσμιας οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με χαμηλά επίπεδα επενδύσεων. Απαιτούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕ ΡΙΟ «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση»

ΣΥΝΕ ΡΙΟ «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΗΜΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ ΣΥΝΕ ΡΙΟ «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Εισήγηση θέμα : Απασχόληση και Τοπική Αυτοδιοίκηση ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 Γιάννης Γούπιος ιευθυντής Ανάπτυξης και Οικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΣΕΠ: Ένα Χρήσιμο Εργαλείο για τις Τοπικές Κοινωνίες

ΚΟΙΝΣΕΠ: Ένα Χρήσιμο Εργαλείο για τις Τοπικές Κοινωνίες ΚΟΙΝΣΕΠ: Ένα Χρήσιμο Εργαλείο για τις Τοπικές Κοινωνίες Βασικές αρχές: Αλληλεγγύη Κοινωνική συνοχή Υπεροχή του ατόμου έναντι του κεφαλαίου, Κοινωνική υπευθυνότητα και δημοκρατική λήψη αποφάσεων Στην Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ - 2011 Δημόσιες και ιδιωτικές δαπάνες για την εκπαίδευση (έρευνα οικογενειακών προϋπολογισμών 2004 & 2008)

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ - 2011 Δημόσιες και ιδιωτικές δαπάνες για την εκπαίδευση (έρευνα οικογενειακών προϋπολογισμών 2004 & 2008) Έργο : ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ - 2011 Δημόσιες και ιδιωτικές δαπάνες για την εκπαίδευση (έρευνα οικογενειακών προϋπολογισμών 2004 & 2008) Πηγές ερευνητικών δεδομένων : ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Θεόδωρος Μαριόλης και Κώστας Παπουλής * Στο παρόν άρθρο διερευνούμε τη μακροχρόνια μεταβολή ή, αλλιώς, «δυναμική» του ελληνικού δημοσίου χρέους

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ο ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ 7.1 Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεσήµανε ένα σύνολο δράσεων προτεραιότητας που είναι απαραίτητες για την προώθηση των στόχων που έθεσε η ιάσκεψη

Διαβάστε περισσότερα

Oπου υπάρχουν άνθρωποι

Oπου υπάρχουν άνθρωποι Oπου υπάρχουν άνθρωποι Η Ταυτότητα Η ACT4 PEOPLE αποτελεί μια νέα Ελληνική Μη Κυβερνητική οργάνωση που παρέχει ανθρωπιστική βοήθεια σε όλους εκείνους «που δεν έχουν δικαίωμα στη Ζωή» όποιοι και αν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο κατά τη Νέα Προγραμματική Περίοδο (2014-2020) Βασικά σημεία και διερευνητικές προσεγγίσεις

Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο κατά τη Νέα Προγραμματική Περίοδο (2014-2020) Βασικά σημεία και διερευνητικές προσεγγίσεις Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο κατά τη Νέα Προγραμματική Περίοδο (2014-2020) Βασικά σημεία και διερευνητικές προσεγγίσεις Εμμανουέλα Κουρούση Μονάδα Β Ειδική Υπηρεσία Συντονισμού και Παρακολούθησης Δράσεων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Δικτύου Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης Εργαζομένων

Ανάπτυξη Δικτύου Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης Εργαζομένων Ανάπτυξη Δικτύου Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης Εργαζομένων 1. Περίληψη του έργου 2. Τι είναι το Δίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ, ΦΤΩΧΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ, ΦΤΩΧΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ ΤΟΜΕΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση.

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση. ΔΙATMHMATΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ (ΠΠΔΕ) ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ (Απόσπασμα από τα Πρακτικά της 325 ης /08-05-2014 Τακτικής Συνεδρίασης της Συγκλήτου

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

O ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟΥ ΕΓΧΩΡΙΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ (ΑΕΠ) ΩΣ ΔΕΙΚΤΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΜΙΑΣ ΧΩΡΑΣ.

O ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟΥ ΕΓΧΩΡΙΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ (ΑΕΠ) ΩΣ ΔΕΙΚΤΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΜΙΑΣ ΧΩΡΑΣ. O ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟΥ ΕΓΧΩΡΙΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ (ΑΕΠ) ΩΣ ΔΕΙΚΤΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΜΙΑΣ ΧΩΡΑΣ. Η πληροφόρησή μας δεν είναι ποιοτική, αλλά ποσοτική σε κάθε περίπτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ. Αθήνα, 12/11/2014 Α.Π. : 23278 Προς: ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Λ. ΣΥΓΓΡΟΥ 136 T.K : 17671

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ. Αθήνα, 12/11/2014 Α.Π. : 23278 Προς: ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Λ. ΣΥΓΓΡΟΥ 136 T.K : 17671 INFORMATICS DEVELOPMEN T AGENCY Digitally signed by INFORMATICS DEVELOPMENT AGENCY Date: 2014.11.14 12:53:16 EET Reason: Location: Athens ΑΔΑ: Ω6ΠΦ9-ΩΔΔ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 5 (2013): 9-14. http://www.jodysseus.gr

Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 5 (2013): 9-14. http://www.jodysseus.gr Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 5 (2013): 9-14. http://www.jodysseus.gr Δράση 07: Γιώργος Πιερράκος, Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN 3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HESHER-OHIN Υπάρχουν δύο συντελεστές παραγωγής, το κεφάλαιο και η εργασία τους οποίους χρησιμοποιεί η επιχείρηση για να παράγει προϊόν Y μέσω μιας συνάρτησης παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

της Α τάξης Ημερήσιων και Εσπερινών ΕΠΑ.Λ. για το σχολικό έτος 2011-2012.

της Α τάξης Ημερήσιων και Εσπερινών ΕΠΑ.Λ. για το σχολικό έτος 2011-2012. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ B ----- Να διατηρηθεί μέχρι... Βαθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ Το βιβλίο για το μάθημα «Πολιτική Παιδεία» (Οικονομία - Πολιτικοί Θεσμοί και Αρχές Δικαίου και Κοινωνιολογία) αποτελεί σύνθεση μερών τριών ήδη υπαρχόντων βιβλίων (Αρχές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΝΝΕΔ 06-03-2010 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΝΝΕΔ 06-03-2010 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΝΝΕΔ 06-03-2010 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΝΝΕΔΙΤΙΣΣΕΣ ΚΑΙ ΟΝΝΕΔΙΤΕΣ, Όλοι όσοι βρισκόμαστε σήμερα εδώ, νιώθουμε ιδιαίτερα περήφανοι για την παράταξή μας. Και αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ 18 Φεβρουαρίου 2013 Εισήγηση του Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου Γιάννη ΜΑΧΑΙΡΙ Η Θέμα: Ενεργειακή Πολιτική Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου Η ενέργεια μοχλός Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ»

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» «H AΠΑΣΧΟΛΗΣΗ A ΩΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» Ημερίδα του ΠΑΣΥΠΚΑ «Δράσεις ένταξης των κινητικά αναπήρων στην παραγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ & ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΑΙΤΗΜΑ ΓΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΟΜΑΔΑ 6 η : Μηλάκης

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Θεόδωρος Μαριόλης * 1. Εισαγωγή Ο λεγόμενος Λόγος Οικονομικής Εξάρτησης (Economic Dependency Ratio),

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργασία σχολείου με φορείς και οργανισμούς για την εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία στην κοινότητα. Διαπιστώσεις και προοπτικές.

Συνεργασία σχολείου με φορείς και οργανισμούς για την εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία στην κοινότητα. Διαπιστώσεις και προοπτικές. Συνεργασία σχολείου με φορείς και οργανισμούς για την εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία στην κοινότητα. Διαπιστώσεις και προοπτικές. Αναστασία Δημητρίου Αν. Καθηγήτρια Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

«Η πρόκληση της αλλαγής του κράτους σήµερα»

«Η πρόκληση της αλλαγής του κράτους σήµερα» Αντώνης Μακρυδηµήτρης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών «Η πρόκληση της αλλαγής του κράτους σήµερα» Ι Βασικό πρόβληµα της χώρας υπήρξε εδώ και καιρό η ποιότητα της δηµοκρατίας και της λειτουργίας των δηµοσίων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010 Management Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 Εισαγωγή Έννοια και Περιεχόμενο του Μάνατζμεντ Ποια είναι τα διοικητικά στελέχη και ποιος ο ρόλος τους στα διάφορα επίπεδα της ιεραρχίας Βάσικες δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 - Με την παρούσα εγκύκλιο γίνεται αποτύπωση της προόδου των διαπραγµατεύσεων για τη διαµόρφωση του Κανονιστικού πλαισίου της νέας περιόδου, καθώς και των σηµαντικών

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Για τη δημοκρατία έγιναν κινήματα, εξεγέρσεις, επαναστάσεις, εμφύλιοι πόλεμοι. διώχθηκαν, βασανίστηκαν άνθρωποι και τιμήθηκαν τυραννοκτόνοι. Αποτέλεσε όχι μόνο το σκοπό κοινωνικών και

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα