Hπαρούσα μελέτη έχει σκοπό τη διερεύνηση αρχαιολογικών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Hπαρούσα μελέτη έχει σκοπό τη διερεύνηση αρχαιολογικών"

Transcript

1 Η βυζαντινή μεταλλευτική και μεταλλουργία στην Ανατολική Μακεδονία Νεραντζής Νεραντζής Αρχαιολόγος Η πολυτάραχη ιστορία της Ανατολικής Ρωμαϊκής Aυτοκρατορίας χαρακτηρίζεται από τις διαρκείς εναλλαγές επέκτασης και περιορισμού των συνόρων της κατά τη διάρκεια της χιλιόχρονης επικράτησής της. Στη μεγαλύτερη δόξα της κατείχε εδάφη από την Ιταλία έως τη Συρία περιλαμβάνοντας ένα μεγάλο τμήμα της Αιγύπτου και της βόρειας αφρικανικής ακτής, ενώ στην περιορισμένη μορφή της εκτεινόταν μόλις και μετά βίας πέρα από τα τείχη της Κωνσταντινούπολης. Αυτό που αξίζει να σημειωθεί είναι ότι καθ όλη αυτή την ταραχώδη ιστορία, το βυζαντινό χρυσό νόμισμα (solidus) δεν υποτιμήθηκε σχεδόν ποτέ μέχρι τον 11ο αιώνα. Φαίνεται ότι η βυζαντινή οικονομία βασίστηκε σε έναν σταθερό και αξιόπιστο ανεφοδιασμό χρυσού που επέτρεπε την κοπή νομισμάτων ακόμη και σε καιρούς ύφεσης. Μερικοί μελετητές έχουν προτείνει την άποψη ότι αυτό κατέστη δυνατό με τη δημιουργία ενός τεράστιου αποθέματος σε χρυσό κατά τη διάρκεια των περιόδων επέκτασης, όταν οι Βυζαντινοί κατείχαν μερικά από τα πλουσιότερα κοιτάσματα χρυσού στην Ευρώπη και την Ανατολία (Σερβία, Βουλγαρία και οι ακτές της Μαύρης Θάλασσας στη σημερινή Τουρκία). Άλλοι έχουν υποστηρίξει ότι μια βασική πηγή χρυσού θα πρέπει να βρισκόταν μέσα στα περιορισμένα σύνορα της αυτοκρατορίας, πιθανότατα στον ζωτικό χώρο της Μακεδονίας και της Θράκης. Το ζήτημα της προέλευσης του βυζαντινού χρυσού παραμένει ένα σημαντικό και μέχρι σήμερα αναπάντητο ερώτημα για την αρχαιολογική και ιστορική έρευνα. Hπαρούσα μελέτη έχει σκοπό τη διερεύνηση αρχαιολογικών ενδείξεων εκμετάλλευσης μεταλλοφόρων κοιτασμάτων και καταλοίπων μεταλλουργίας στην Ανατολική Μακεδονία κατά την ύστερη βυζαντινή-πρώιμη οθωμανική περίοδο, με σκοπό την προσέγγιση ζητημάτων τεχνολογίας και προέλευσης πρώτων υλών. Για τις ανάγκες της έρευνας επανεξετάζονται οι ενδείξεις σχετικά με τη βυζαντινή τεχνολογική πολυπλοκότητα με βασικό άξονα την παραγωγή σιδήρου και κατ επέκταση του χρυσού στη βόρεια Ελλάδα και αξιολογούνται η οργάνωση της παραγωγικής διαδικασίας, η χρήση χώρων εργασίας για την εκμετάλλευση πρώτων υλών καθώς και η σύνθεση και η κοινωνική θέση του εργατικού δυναμικού μεταξύ 13ου και 16ου αιώνα. Κάτι τέτοιο επιχειρήθηκε με το σχεδιασμό ενός προγράμματος επιφανειακής έρευνας, εντοπισμού θέσεων παραγωγής και επιστημονικής ανάλυσης υλικών καταλοίπων. Τα αποτελέσματα των εργαστηριακών αναλύσεων μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να διασαφηνιστεί εάν τα μεταλλουργικά κέντρα παραγωγής σιδήρου της Μακεδονίας παρήγαν και χρυσό και σε ποιες ποσότητες κατά τη διάρκεια της βυζαντινής περιόδου. Γεωλογία και ιστορία της περιοχής Η Ανατολική Μακεδονία αποτελείται από τον ορεινό όγκο της νότιας Ροδόπης και τον σερβομακεδονικό όγκο όπου βρίσκονται τα όρη Φαλακρό, Μενοίκιο, Άγκιστρο, Παγγαίο και οι οροσειρές της Βροντούς και της Λεκάνης. Η μεταλλοφορία εμφανίζεται στις επαφές των μαρμάρων, σχιστόλιθων και γνευσίων και αποτελείται από αιματίτη, λειμωνίτη και μαγνητική άμμο σιδήρου (μαγνητίτης), θειούχα και αρσενικούχα κοιτάσματα, ενώσεις μαγγανίου καθώς και φλεβικό χρυσό σε χαλαζιακά σώματα και στους σιδηροπυρίτες αλλά και προσχωματικό χρυσό στους ποταμούς Αγγίτη και Στρυμόνα. 1 Διαβρωμένος σιδηροπυρίτης υπό μορφή μαρκασίτη πιθανόν να αποτελούσε εναλλακτική πρώτη ύλη για την εξαγωγή σιδήρου. Αρκετές συγκεντρώσεις σκωριών και συναφών καταλοίπων μεταλλουργικής δραστηριότητας, στην πλειονότητά τους αχρονολόγητες, έχουν καταγραφεί σε ορεινές θέσεις του νομού Δράμας, όπως στους οικισμούς Κατάφυτο, Βαθύτοπο, Εξοχή, Λευκόγεια, σε θέσεις του νομού Σερρών, όπως Σιδηρόκαστρο, Άγκιστρο, Φαιά Πέτρα, Άνω Βροντού και στην Καβάλα στις θέσεις Μακρυχώρι, Παλιά Καβάλα, Τρία Καραγάτσια καθώς και στο όρος Παγγαίο (εικ. 1). Η φύση των ενδείξεων υποδεικνύει άλλοτε μικρής κλίμακας αποκεντρωμένη παραγωγή, που συντονιζόταν από μικρές ομάδες μεταλλουργών οι οποίοι πιθανόν ζούσαν σε κοντινούς οικισμούς, και σε άλλες περιπτώσεις μεγάλης κλίμακας ελεγχόμενη δραστηριότητα. Παλαιότερες έρευνες επικεντρώθηκαν σε κατάλοιπα που χρονολογούνται βάσει κεραμικής στα κλασικά και στα ελληνιστικά χρόνια, ενώ σε ορισμένες θέσεις η ύπαρξη βυζαντι- 70 τχ. 103 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

2 1. H περιοχή της Aνατολικής Mακεδονίας, όπου σημειώνονται οι θέσεις εξόρυξης και μεταλλουργικής παραγωγής (πηγή: Google Earth). νής κεραμικής μαρτυρεί την επαναλειτουργία των αρχαίων μεταλλουργικών κέντρων σε μεταγενέστερες περιόδους. Oι Σέρρες υπήρξαν το πιο σημαντικό οικιστικό κέντρο και πρωτεύουσα του θέματος Στρυμόνος, όπου αναπτύχθηκαν τα κέντρα παραγωγής που μελετώνται. Κατά τον 12ο αιώνα ήταν μια ακμάζουσα πόλη με εργαστήριο παραγωγής υψηλής ποιότητας εφυαλωμένης κεραμικής και κατά την Παλαιολόγεια περίοδο αναπτύχθηκε σε δυναμικό οικονομικό κέντρο χάρη στον εύφορο κάμπο όπου βρισκόταν. Η πόλη των Σερρών επιβίωσε κατά τις δυναστικές διαμάχες του 14ου αιώνα, την περίοδο της σερβικής κυριαρχίας μεταξύ και την οθωμανική κατάκτηση του Αρχαιολογικές ενδείξεις μαρτυρούν τη μετάβαση της παραγωγικής διαδικασίας προς περισσότερο συγκεντρωτικά μοντέλα μετά την οθωμανική επικράτηση στην περιοχή. Μεταλλευτική και μεταλλουργία στη βυζαντινή Μικρά Ασία και Ελλάδα Η μεταλλευτική περιλαμβάνει όλα τα στάδια αναζήτησης ορυκτών πρώτων υλών με την υπόγεια εξόρυξη και τη συλλογή επιφανειακών προσχωματικών κοιτασμάτων. Εκτός από την υπόγεια εξόρυξη πλούσιων μεταλλευμάτων σιδήρου, όπως ο αιματίτης, ο γκαιτίτης και ο λειμωνίτης, οι μεταλλωρύχοι συγκέντρωναν και επιφανειακή μαγνητική άμμο πλούσια σε σίδηρο σαν μια εναλλακτική πηγή ορυκτού ήδη από την εποχή APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ. 103 του Σιδήρου. O άργυρος που συχνά απαντά σε μολυβδούχα κοιτάσματα, όπως ο γαληνίτης, διαχωριζόταν σε δύο στάδια με τη μέθοδο της κυπέλλωσης. Παρομοίως και ο φλεβικός χρυσός καθαριζόταν από τις προσμίξεις ή συλλεγόταν ως αυτοφυής από ποτάμιες αποθέσεις. Εξορυκτική δραστηριότητα σπάνια αναφέρεται στη βυζαντινή γραμματεία, αν και οι ανάγκες της αυτοκρατορίας σε σίδηρο, χαλκό, άργυρο και χρυσό ήταν ιδιαίτερα αυξημένες για την κατασκευή εργαλείων, όπλων, εκκλησιαστικών σκευών και νομισμάτων. Έμμεσες πληροφορίες σχετικά με το ζήτημα της εξόρυξης χρυσού σε βυζαντινές επαρχίες υπάρχουν στον Θεοδοσιανό Κώδικα ( ), όπου καταγράφεται η δυσκολία της κεντρικής εξουσίας να αποτρέψει θράκες μεταλλωρύχους να δραστηριοποιηθούν εκτός των ορίων της επαρχίας Μακεδονίας. Η κατάσταση φαίνεται να δυσχεραίνεται όταν πολλοί από αυτούς προσχώρησαν στον γοτθικό στρατό. Η συγκεκριμένη αναφορά σε Θράκες έχει ιδιαίτερη σημασία αφού θεωρούνταν πεπειραμένοι στο να ακολουθούν φλέβες χρυσού σε κάθε τύπο μεταλλεύματος. Τα παραπάνω οδηγούν στην ασφαλή υπόθεση ότι ορισμένα από τα μεταλλεία της Μακεδονίας και της Θράκης παρέμεναν ενεργά τουλάχιστον κατά την πρώιμη βυζαντινή περίοδο, αφού επιχειρήθηκε μεταλλευτική δραστηριότητα. Άλλωστε ο χρυσός solidus του νομισματοκοπείου της Κωνσταντινούπολης παρέμεινε το ισχυρότερο νόμισμα ακόμη και όταν χάθηκαν τα πλούσια μεταλλεία των ανατολικών επαρχιών από την 71

3 2. Bαθύτοπος. O υδρόμυλος διακρίνεται στο βάθος ανάμεσα σε πυκνή βλάστηση και σωρούς σκωριών. αραβική κατάκτηση του 7ου αιώνα. Η σταθερότητα της σύστασης του χρυσού, που απέτρεψε μια ενδεχόμενη υποτίμηση, υποδεικνύει την αυτάρκεια της αυτοκρατορίας σε αποθέματα χρυσού προερχόμενου από τα περιορισμένα όριά της. Είναι γνωστό από βυζαντινά εκκλησιαστικά κείμενα ότι πρακτικές συλλογής σιδηρούχου άμμου λάμβαναν χώρα στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας. O Νικήτας Μάγιστρος παρέχει πληροφορίες για την επεξεργασία του σιδήρου κατά τον 10ο αιώνα στην Προποντίδα, όπου οι αυτόχθονες συγκέντρωναν σβόλους σιδηρομεταλλεύματος από προσχωματική άμμο και, αφού τους θέρμαιναν, τους τοποθετούσαν μαζί με καύσιμη ύλη σε μεταλλουργικούς κλιβάνους. Το σύντηγμα που προέκυπτε επαναθερμαινόταν πριν πάρει την τελική του μορφή και δοθεί στους σιδηρουργούς για περαιτέρω επεξεργασία. O ισπανός απεσταλμένος Ruy Gonzalez de Clavijo περιέγραψε τη σιδηρουργία στην αυτοκρατορία της Τραπεζούντας το 1404 και παρέχει πληροφορίες για τα μεταλλεία σιδήρου και αργύρου-μολύβδου στα βουνά του Πόντου. Σε ό,τι αφορά ειδικά τη Μακεδονία υπάρχουν συγγραφικές μαρτυρίες που αναφέρονται σε εκτεταμένη μεταλλουργική δραστηριότητα αργύρου-μολύβδου της ύστερης βυζαντινής περιόδου στα Σιδηροκαύσια της Χαλκιδικής. Η μεταλλευτική παράδοση στην περιοχή καταγράφεται σε καταλόγους της Μονής Μεγίστης Λαύρας που κατείχε γη στη Στρατονίκη και τον Μαντέμ Λάκκο, όπου βρίσκονταν τα μεταλλεία. Τα αρχεία από τις Μονές Ιβήρων, Πρωτάτου και Ξηροποτάμου περιέχουν χειρόγραφα με πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με την ίδρυση των Σιδηροκαυσίων και την ανάπτυξη της μεταλλουργίας αργύρουμολύβδου στην ευρύτερη περιοχή ήδη από τον 10ο αιώνα. Από ιστορικές πηγές της ύστερης βυζαντινής περιόδου και κυρίως τα αρχεία των αθωνικών μοναστηριών γίνεται γνωστή η παραγωγή σιδήρου σε εκκλησιαστικές κτήσεις στην ευρύτερη περιοχή των Σερρών. Συγκεκριμένα κατά τη διάρκεια της σερβικής κυριαρχίας εξεδόθη χρυσόβουλο του βασιλέα Στεφάνου Δουσάν που χρονολογείται στα 1347 και αναφέρει ξεκάθαρα ότι 600 μαζία σιδήρου κατ έτος προέρχονταν από τα μεταλλεία Τριλισίου και Βροντέως, βόρεια της πόλης των Σερρών. Σε μεταγενέστερο χρυσόβουλο του Στεφάνου Oύρεση του 1361 καταγράφεται η πλούσια πρόσοδος της τάξεως των 30 υπέρπυρων ανά έτος προερχόμενη από το Τριλίσιο. 4 Αποδεικνύεται λοιπόν με βάση τις παραπάνω μαρτυρίες ότι, για τουλάχιστον μια δεκαετία, μεταλλεία σιδήρου και μεταλλουργικά κέντρα μεταποίησης ήταν ενεργά στα βόρεια του σημερινού νομού Σερρών, χωρίς όμως να έχουν εντοπιστεί με ακρίβεια. Αν και το τοπωνύμιο Βροντή θα πρέπει να αναφέρεται στον σημερινό οικισμό της Άνω Βροντούς, όπου έχουν επισημανθεί ίχνη τήξεως σιδηρομεταλλεύματος σε διάφορα σημεία του οικισμού και κοντά σε υδρόμυλο, για την περιοχή Τριλισίου δεν έχει προταθεί πιθανή περιοχή ταύτισης. Προτείνεται λοιπόν η ταύτιση του Τριλισίου με τη θέση Τρίσλα στο Μαύρο Βουνό, που αποτελεί μέρος της οροσειράς Βροντούς. Η ονομασία Τρίσλα ίσως προέκυψε από παραφθορά του τοπωνυμίου Τριλίσιο κατά τη χρήση του στη βουλγαρική γλώσσα. Σημαντικότερο όμως στοι- 3. Άγκιστρο. Άποψη των βορειοανατολικών παρυφών του οικισμού, όπου ανάμεσα στις αποθέσεις σκωριών βρέθηκε εφυαλωμένη βυζαντινή κεραμική. 72 τχ. 103 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

4 χείο αποτελεί το γεγονός ότι σε υψόμετρο 1700 μ. του όγκου Τρίσλα έχει εντοπιστεί από έρευνες του ΙΓΜΕ κάθετο φρέαρ που προήλθε από εξόρυξη οξειδωμένων μεταλλευμάτων σιδήρου με μεθόδους που δεν ομοιάζουν με σύγχρονες. Επομένως το τόξο Άνω Βροντού-Τρίσλα-Άγκιστρο, που διατάσσεται ακριβώς επάνω στην πλούσια μεταλλοφορία της οροσειράς της Βροντούς, αποτελούσε σημαντικό κέντρο εξόρυξης και κατεργασίας-μεταποίησης σιδήρου στα ύστερα βυζαντινά χρόνια, όπως φαίνεται από ιστορικές πηγές και ευρήματα. Oι θέσεις παραγωγής κοντά στα χωριά Κατάφυτο, Λευκόγεια και Εξοχή λόγω της κοντινής απόστασης και της ομοιότητας σύστασης των σκωριών θα πρέπει να προμηθεύονταν την πρώτη ύλη μεταλλεύματος από το μεταλλείο του Τριλισίου και να αποτελούσαν κέντρα μεταποίησης σε πιο προσιτές για κατανάλωση περιοχές. Το όρος Παγγαίο, με συνολικό μήκος 50 χλμ., διαιρεί την ανατολική Μακεδονία σε βόρεια και νότια. Σωροί εκκαμινεύσεων έχουν καταγραφεί σε πολυάριθμες περιοχές του όρους όπως στις θέσεις Λειβάδια, Γιαννάκη Βρύση, Αυλή, Βαλτούδα, Λόφος Σινά και αλλού. O κατ εκτίμηση όγκος των σκωριών από όλες τις ανωτέρω περιοχές είναι της τάξεως των τ.μ. και στις περισσότερες περιπτώσεις συνυπάρχουν με χαρακτηριστικά υπολείμματα εξαγωγής χρυσού και αργύρου τα λεγόμενα speiss. 5 Μια σύγκριση των χημικών στοιχείων των speiss της Παλαιάς Καβάλας και του Παγγαίου παρουσίασε παρόμοια σύσταση, γεγονός που μαρτυρεί ομοιότητες στις μεθόδους για την εξαγωγή πολύτιμων μετάλλων. Στη θέση Λειβάδια νότια του χωριού Νικήσιανη ένας μεταλλουργικός κλίβανος πιθανότατα του 16ου αιώνα έχει 4. Συγκέντρωση σκωριών στο Mακρυχώρι. APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ. 103 αποκαλυφθεί από τη IH Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Aρχαιοτήτων το Αποτελείται από δύο θαλάμους καύσης: στον πρώτο διενεργείτο η εξαγωγή του αργυρούχου μολύβδου (υπό μορφή λιθάργυρου) από το μετάλλευμα και στη συνέχεια στον δεύτερο ο διαχωρισμός του αργύρου από το μόλυβδο με τη διαδικασία της κυπέλλωσης. Επιπλέον τα πρωιμότερα στοιχεία για την παραγωγή χυτοσιδήρου προέρχονται από την περιοχή της Αυλής, όπου μεταλλικά εγκλείσματα σε σκωρίες που έχουν αναλυθεί βρέθηκαν να είναι φαιός χυτοσίδηρος συμπεριλαμβανομένων και νιφάδων από γραφίτη με πυρίτιο, φωσφόρο και μαγγάνιο. 6 Σύμφωνα με τον Pamuk, μεταξύ των ετών 1390 και 1460 οι Oθωμανοί κατέλαβαν, έχασαν και ανέκτησαν τις κύριες περιοχές εξαγωγής αργύρου και σιδήρου στη Μακεδονία, τη Σερβία και τη Βοσνία. Τα αργυρά νομίσματα, akces με τις διάφορες ημερομηνίες κοπής βοηθούν στην παρακολούθηση της σταδιακής πρόσβασης των Oθωμανών στα αργυρωρυχεία των Βαλκανίων. Κατά συνέπεια υπάρχουν ακριβείς ημερομηνίες κοπής για akces από το Serez που χρονολογούνται στα 1413, από το Uskub/Skopje στα 1422 και το Novo Brdo στα Άλλα ορυχεία, όπως τα Kratova, Sidrekapsi (Σιδηροκαύσια) και Srebrenica, κατελήφθησαν από το 1460 αλλά κανένα χρυσό ή αργυρό νόμισμα δεν εκδόθηκε σε αυτά μέχρι τον 15ο και τον 16ο αιώνα. Τέλος, στα οθωμανικά φορολογικά αρχεία tahrir defteri των μέσων του 15ου αιώνα για την περιοχή βόρεια των Σερρών και της Δράμας σποραδικά καταγράφονται η μεταλλευτική και η παραγωγή του σιδήρου. Έρευνα πεδίου Η επιφανειακή έρευνα πεδίου διενεργήθηκε με σκοπό τον εντοπισμό μεταλλευτικών περιοχών και θέσεων εξαγωγικής παραγωγής σε συνεργασία με τη 12η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, κατόπιν χορηγήσεως άδειας από το ΥΠΠO. Δειγματοληψία σκωριών και πυρίμαχων κεραμικών πραγματοποιήθηκε ώστε να διερευνηθούν τα χαρακτηριστικά της διαδικασίας τήξης, η τεχνικο-οικονομική οργάνωση του χώρου παραγωγής και γενικά η αποδοτικότητα σε κάθε θέση που μελετήθηκε. 7 Προγενέστερες ορυκτολογικές αναλύσεις σε σκωρίες από τις θέσεις Άγκιστρο, Άνω Βροντού και Παλαιά Καβάλα, που πραγματοποιήθηκαν στα εργαστήρια του ΙΓΜΕ, και στοιχεία της κοιτασματολογικής σύστασης έχουν ληφθεί υπόψη. 73

5 5. Mικροσκοπική δομή δείγματος σκωρίας από το Kατάφυτο KAT09 (SEM image): Δενδρίτες βουστίτη (ωοειδείς σκελετικοί κρύσταλλοι), εγκλείσματα σιδήρου (λευκό), κυστοειδής μάζα (σκούρο υπόβαθρο). Oι ενδείξεις στις θέσεις Κατάφυτο και Βαθύτοπος μαρτυρούν μεταλλουργία σιδήρου παρόμοιας κλίμακας (περίπου τόνοι σκωριών) και οργάνωσης του χώρου κοντά σε ρέματα, ενώ οι πρώτες ύλες πιθανόν προέρχονταν από τα ίδια μεταλλεία. Σκωρίες και υλικό από καμίνους καλύπτουν ένα τεχνητό έξαρμα παράλληλα στο ρέμα έξω από το Κατάφυτο. Μεγάλος αριθμός φραγμένων ακροφυσίων και υπεράριθμα θραύσματα πήλινης επένδυσης για τη συνεχή επισκευή των καμίνων στο Κατάφυτο υποδηλώνουν ότι η τήξη ήταν ανεπαρκής. Κοντά στο χωριό Βαθύτοπος οι σκωρίες βρίσκονται διάσπαρτες και σε μικρές σωρούς μεταξύ του κοινοτικού υδρόμυλου και του ρέματος της περιοχής (εικ. 2). Το μετάλλευμα πιθανόν μεταφερόταν από μεταλλεία των περιοχών Τρίσλα και Μαύρο Βουνό της Βροντούς και υποβαλλόταν σε επεξεργασία στα πεδινά λόγω των κατάλληλων συνθηκών για μεταλλουργικές δραστηριότητες. Τα στοιχεία και από τις δύο περιοχές μαρτυρούν τη χρήση υδροκίνησης παραγόμενης από νερόμυλους για τη λειτουργία των φυσερών, πρακτική που αναφέρεται και από τον Georgiev (1971) στο Σαμόκοβο της Βουλγαρίας κοντά στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Η ευρύτερη περιοχή γύρω από το χωριό Άγκιστρο αποτελούσε στο παρελθόν ένα από τα σημαντικότερα κέντρα μεταλλουργίας σιδήρου της Ανατολικής Μακεδονίας, όπως μαρτυρείται από τις τεράστιες συγκεντρώσεις σκωριών της κλίμακας των τόνων (εικ. 3). Επίσης, όπως φαίνεται από την ορυκτολογία της περιοχής που αποτελείται και από χρυσοφόρα κοιτάσματα, αλλά κυρίως λόγω της ύπαρξης μεταλλουργικών καταλοίπων speiss (αρσενίδια σιδήρου) που προέκυψαν από την τήξη αυτών των κοιτασμάτων, η εξόρυξη χρυσού στην περιοχή θεωρείται βέβαιη. Η συγκέντρωση στη βορειοδυτική είσοδο του χωριού όπου έγινε δειγματοληψία καλύπτει την πλαγιά ενός υψωμένου αγροτικού τεμαχίου, ενώ επίπεδα θραύσης μεταλλεύματος σημειώθηκαν βορειότερα. Στα υψηλότερα επίπεδα της απόθεσης καταγράφηκαν πέτρες με έντονα σημάδια καύσης που πιθανόν προέρχονται από δομικό υλικό της καμίνου, καθώς και δύο όστρακα εφυαλωμένης κεραμικής της ύστερης βυζαντινής περιόδου. Κρίνοντας με βάση τη μεγάλη κλίμακα δραστηριοτήτων, τα όστρακα που βρέθηκαν και τη χρονολόγηση με τη μέθοδο του ραδιενεργού άνθρακα 14 από δείγμα σε φρέαρ μεταλλείου του Αγκίστρου περίπου στο 1330±310, οι δραστηριότητες τοποθετούνται στην ύστερη βυζαντινή-πρώιμη οθωμανική περίοδο. 8 Παρ όλα αυτά δεν υπάρχουν αρκετές ενδείξεις για τις απαρχές των εξορυκτικών-μεταλλουργικών δραστηριοτήτων και επομένως δεν είναι ξεκάθαρη η χρονική διάρκεια των εργασιών. Oι νότιοι πρόποδες της Λεκάνης βόρεια του χωριού Μακρυχώρι υπήρξαν σημαντικό κέντρο ανάπτυξης μεταλλουργικών δραστηριοτήτων ευρείας κλίμακας. Στη θέση Πλατανιά διάσπαρτο υλικό που καλύπτει έκταση μεγαλύτερη των 100 στρεμμάτων προέρχεται από μεγάλες συγκεντρώσεις σκωριών (εικ. 4). Προηγούμενες έρευνες βασισμένες σε τυπολογία κεραμικής έδειξαν ότι η μεταλλουργική δραστηριότητα είναι πιθανό να ξεκίνησε μεταξύ του 4ου και του 2ου αιώνα π.χ. 9 Βασισμένοι σε στοιχεία χημικών αναλύσεων οι Photos κ.ά. (1987) έθεσαν το ζήτημα σύνθετων μεταλλουργικών μεθόδων κατά τις οποίες η πρόσθεση μολύβδου στο πλούσιο σε μαγγάνιο μετάλλευμα ενεργούσε σαν συλλέκτης πολύτιμων μετάλλων (Au, Ag). Έτσι είναι πολύ πιθανό, παράλληλα με τη μεταλλουργία σιδήρου, τα συγκεκριμένα πολυμεταλλικά κοιτάσματα να ευνοούσαν και την απόληψη χρυσού, γεγονός που συνέβαινε ίσως από τα ελληνιστικά χρόνια και έπειτα. Το ζήτημα της πιθανής βυζαντινής εκμετάλλευσης του ορυκτού πλούτου του Μακρυχωρίου δεν έχει πλήρως διασαφηνιστεί, ενώ τοπωνύμια του 16ου και 17ου αιώνα, όπως Μαντέμ Τσιφλίκι, Μαντέμ Λόφος και Μαντέμ Καρά, πιθανόν συσχετίζονται με τις μεταλλουργικές δραστηριότητες της περιόδου της Τουρκοκρατίας. Η πιθανότητα αδιατάρακτης συνέχειας της παραγωγής ή το ενδεχόμενο της εκ νέου εμφάνισης κέντρων επεξεργασίας κατά τη βυζαντινή και την οθωμανική περίοδο εξετάζονται στο πλαίσιο της παρούσας μελέτης. Εργαστηριακή έρευνα Oι εργαστηριακές αναλύσεις επικεντρώθηκαν σε δείγματα σκωριών και πυρίμαχου υλικού ώστε να επιτευχθεί η προσέγγιση τεχνολογικών παραμέτρων, όπως οι συνθήκες κατά την τήξη, οι θερμοκρασιακές μεταβολές, η αναλογία CO- CO2 στο εσωτερικό της καμίνου και οι θερμοδυναμικές ιδιότητες της όλης διαδικασίας. Εδώ παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της μικροσκοπικής παρατήρησης για την κατανόηση των οποίων διευκρινίζονται τα εξής: Oι μεταλλουργικές σκωρίες αποτελούνται κυρίως από ύαλο και κρυσταλλικά ορυκτά που διακρίνονται ως ξεχωριστές φάσεις της μικροδομής. Oι πιο συνηθισμένες από αυτές τις φάσεις που απαντούν σε σκωρίες σιδήρου είναι: α) οξείδια (όπως ο βουστίτης: FeO και ο μαγνητίτης: Fe3O4), β) ενώσεις πυριτίου 74 τχ. 103 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

6 6. Mικροσκοπική δομή δείγματος σκωρίας από το Mακρυχώρι MAK03 (SEM image): Ευμεγέθεις κρύσταλλοι φαϋαλίτη, σκελετικές συναθροίσεις βουστίτη στα διάκενα, σφαιροειδή εγκλείσματα μολύβδου, ο οποίος προσετέθη για την απόληψη χρυσού (λευκά σφαιρίδια). (όπως ο φαϋαλίτης: Fe2SiO4), γ) μέταλλα υπό μορφή εγκλεισμάτων (όπως Fe, Αs κ.ά.). Κατά τη δημιουργία του σπογγώδους σιδήρου τα μη-μεταλλικά ορυκτά με χαμηλό σημείο τήξης ρευστοποιούνται πρώτα και διαμορφώνουν τη ρευστή σκωρία. Εάν η θερμοκρασία δεν είναι αρκετά υψηλή ή δεν έχουν χρησιμοποιηθεί κατάλληλα συλλιπάσματα, κάποιες ποσότητες μετάλλου δεν αντιδρούν και εγκλωβίζονται στις σκωρίες. Επομένως με την εξέταση της μικροδομής μπορεί γρήγορα να διαπιστωθεί με σχετική ακρίβεια η αποδοτικότητα της παραγωγής και για το λόγο αυτό αποτελεί συνήθως το πρώτο βήμα σε κάθε εργαστηριακή μελέτη. Χαρακτηριστικά των μικροδομών από 40 δείγματα που έχουν εξεταστεί σε μεταλλογραφικό και ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης (SEM) δείχνουν μια γενική εικόνα επικρατούσας κυστοειδούς δομής με σποραδικούς βουστίτες (w stite: FeO), σπάνιους φαϋαλίτες (faylite: Fe2SiO4) και εγκλείσματα μεταλλικών φάσεων. Τα τελευταία αποτελούν ανεξάρτητα ή σε συστοιχίες εγκλείσματα αυτοφυούς σιδήρου και αρσενίδια σιδήρου γνωστά ως speiss. Υαλώδεις φάσεις σημειώθηκαν σε περιορισμένο αριθμό δειγμάτων. 10 Με βάση τη μικροσκοπική δομή κάποια προκαταρκτικά συμπεράσματα της τεχνικής διαδικασίας μπορούν να παγιωθούν. Oι στιλπνές τομές από τις θέσεις Κατάφυτο και Βαθύτοπος (εικ. 5) έδειξαν αρκετά μεταλλικά εγκλείσματα σε αντίθεση με αυτές από το Άγκιστρο και το Μακρυχώρι. Η παρουσία πολυάριθμων εγκλεισμάτων υποδηλώνει ότι ο διαχωρισμός μετάλλου-σκωρίας δεν ήταν πάντα επιτυχής. Τα δείγματα από το Βαθύτοπο έχουν παρόμοια χαρακτηριστικά μικροδομής ανεπαρκούς τήξης αν και δεν σημειώθηκε μεγάλος αριθμός πυρίμαχων υλικών κατά την έρευνα πεδίου. Oι σκωρίες από το Άγκιστρο και το Μακρυχώρι περιέχουν περιστασιακά εγκλείσματα σε περισσότερο ομοιογενείς δομές που προέκυψαν από ανακρυστάλλωση ύαλου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα σφαιροειδή εγκλείσματα μολύβδου που δεν ανήκουν στη χημική ταυτότητα της πρώτης ύλης και επομένως έχουν προστεθεί σκόπιμα από τους μεταλλουργούς (εικ. 6). Κάτι τέτοιο θα APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ. 103 πρέπει να συνέβη ούτως ώστε ο μόλυβδος να δράσει ως συλλέκτης πολύτιμων μετάλλων και έτσι μπορεί να επιβεβαιωθεί η υπόθεση ότι στα μεταλλουργικά κέντρα Αγκίστρου και Μακρυχωρίου παραγόταν χρυσός και άργυρος. Η ευρείας κλίμακας παραγωγή στο Άγκιστρο μαρτυρείται από τη συνθετότητα της οργάνωσης του χώρου (επίπεδα θραύσης μεταλλεύματος, τήξη με υδροκίνηση), της μεταφοράς των πρώτων υλών και του σημαντικού όγκου των εκκαμινεύσεων. Η παραγωγική διαδικασία στο Μακρυχώρι είναι επίσης σύνθετη και δυσνόητη όσον αφορά την οργάνωση, τη μακρά χρονική διάρκεια αλλά και τη σημαντική διατάραξη των ενδείξεων. Η παρουσία πολυάριθμων υαλωδών θραυσμάτων σκωρίας αναγνωρίσιμων μακροσκοπικά στο πεδίο, πιθανόν αντιπροσωπεύει τα τελευταία στάδια των δραστηριοτήτων (βυζαντινής-οθωμανικής περιόδου) που μαρτυρούν μια τεχνικά και οικονομικά αποδοτικότερη διαδικασία σε σχέση με αυτές του μακρινού παρελθόντος. Προκαταρκτικά συμπεράσματα Oι περισσότερες από τις υλικές ενδείξεις μεταλλουργίας σιδήρου και χρυσού που περιγράφηκαν προέρχονται από ορεινές-ημιορεινές θέσεις κυμαινόμενου υψομέτρου μεταξύ 200 και 900 μ., που συχνά χρησιμοποιούνται ως βοσκότοποι και σπανιότερα για αγροτικές καλλιέργειες. Αυτή η ζώνη συμπίπτει με τα επιφανειακά μεταλλοφόρα κοιτάσματα, ευκόλως αναγνωρίσιμα και εκμεταλλεύσιμα από μεταλλωρύχους του παρελθόντος. Σε αρκετές περιπτώσεις οι μεταλλουργικές διεργασίες λάμβαναν χώρα κοντά σε πηγές άφθονου νερού όπως ρέματα και ποτάμια, γεγονός που αποτελεί σημαντικότατο παράγοντα κατά την έκπλυση, θραύση και τήξη του μεταλλεύματος. Δεδομένου ότι δεν σημειώθηκαν μεγάλες αλλαγές στη βλάστηση της περιοχής από την αρχαιότητα, οι μεταλλουργοί είχαν άμεση πρόσβαση σε άφθονη ξυλεία για τη χρήση της ως καύσιμης ύλης. Πώς διαμορφώθηκε λοιπόν ο χαρακτήρας της μεταλλουργίας στη Μακεδονία υπό βυζαντινή και αργότερα οθωμανική διοίκηση και ποια ήταν η κοινωνική ταυτότητα των πρωταγωνιστών αυτής; Με βάση τα στοιχεία που εξετάστηκαν συντίθεται η εικόνα δύο μοντέλων πρακτικής: αφ ενός μικρής κλίμακας, χαμηλής παραγωγικότητας και απόδοσης στις θέσεις Κατάφυτο και Βαθύτοπος και αφ ετέρου μια πρακτική ευρείας κλίμακας και υψηλής αποδοτικότητας στις θέσεις Άγκιστρο και Μακρυχώρι όπου γινόταν και παράλληλη εξόρυξη χρυσού. Μια τέτοια εικόνα πιθανότατα αντικατοπτρίζει τα διαφορετικά διοικητικά συστήματα υπό τα οποία εργάζονταν οι μεταλλουργοί. Στα λιγότερο παραγωγικά κέντρα Κατάφυτο και Βαθύτοπο η αποδοτικότητα ίσως να μην αποτελούσε κυρίαρχη έγνοια καθώς οι μεταλλουργοί στόχευαν στην εξυπηρέτηση τοπικών αναγκών, μια κατάσταση συγκλίνουσα με το κοινωνικο-οικονομικό περιβάλλον της ύστερης βυζαντινής εποχής. Αργότερα, κατά τον 15ο αιώνα, η εφαρμογή της 75

7 οθωμανικής διοίκησης και του φορολογικού συστήματος οδήγησαν τους μεταλλουργούς στην ανάγκη να αυξήσουν την απόδοση με κάθε κόστος. Παρόμοια εικόνα εμφανίζεται στο Άγκιστρο και το Μακρυχώρι όπου η υψηλή πρόσοδος αντικατοπτρίζει ελεγχόμενα εγχειρήματα για την απόληψη μεγάλων ποσοτήτων μετάλλου ώστε να εξοφλούνται οι φόροι. Πρέπει να σημειωθεί ότι η εποχή χαρακτηρίζεται από συγκέντρωση της παραγωγής που αυξήθηκε σε συνδυασμό με την υποδούλωση του εργατικού δυναμικού. Η εφαρμογή μεικτών οικονομικών στρατηγικών που περιλάμβανε κτηνοτροφία, περιορισμένη γεωργία και χειροτεχνία, συμπληρούμενη από εποχιακή μεταλλευτική και σιδηρουργία, πιθανόν αποτελούσε την παραγωγική βάση των περιοχών που μελετώνται. Άμεσες αρχαιολογικές ενδείξεις για την εξόρυξη και τη μεταλλουργία σιδήρου και χρυσού ερευνώνται με σκοπό την ανασύσταση των κοινωνικών εκείνων στοιχείων, όπως η στρατηγική εξεύρεσης φυσικών πόρων και η οργάνωση του εργατικού δυναμικού. Επίσης μελετάται ο χαρακτήρας της σιδηρουργίας και ο βαθμός στον οποίο συμπλήρωνε τις πιθανές εναλλακτικές λύσεις των τοπικών οικονομιών της Ανατολικής Μακεδονίας. Όπως φαίνεται από τα αποτελέσματα χημικών αναλύσεων, η εκμετάλλευση χρυσού αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος των δραστηριοτήτων αυτών, αν και δεν είναι προς το παρόν εφικτό να προσδιοριστεί το μέγεθος και η σημασία της. Παρ όλα αυτά η Μακεδονία μπορεί με σχετική βεβαιότητα να θεωρηθεί τόπος προέλευσης ενός μέρους του χρυσού στους χαλεπούς καιρούς της ύστερης βυζαντινής περιόδου. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1. Πλήθος πολυμεταλλικών κοιτασμάτων έχουν εντοπιστεί κατά τη διάρκεια ερευνών του ΙΓΜΕ. Χημικές αναλύσεις μεταλλευμάτων και αρχαίων σκωριών κατέδειξαν την οικονομική σημασία των κοιτασμάτων της Μακεδονίας κατά την αρχαιότητα. 2. C. Pharr, The Theodosian Code, Princeton 1952, σ L.G. Westernik (επιμ.), Nicetas Magistros, Lettres d un exile ( ), Paris 1973, σ P. Lemerle / A. Gouillou / N. Svoronos / D. Papachrysanthou, Actes De Lavra III de 1329 a 1500, Paris 1979: Chrysobulle de Stefan Dusan (1347) II 33, σ. 38: λαμβάνωσι (δε) κατ έτος από των σιδηροκαυσίων του Τριλισίου (και) Βροντ(έως) μαζία εξακόσια σίδηρον ακολίτως στο ίδιο: Chrysobulle de Stefan Uros (1361) II 19, σ. 85: εν αυτή παροίκ(ων) και της γης ην περιέχει όση (και) οία, εν τω Σιδηροκάστρω μύλων ολοκαιρινός, από της ενοχής του ΙΙ 20 Τριλισίου (υπερ)π(υ)ρα τριάκοντα κατ έτος. 5. Στη διεθνή βιβλιογραφία ως speiss αναφέρονται τα υπολείμματα μεταλλουργικής δραστηριότητας που προκύπτουν από την απόληψη ευγενών μετάλλων. Πρόκειται για αρσενίδια σιδήρου που περιέχουν αυξημένα ποσοστά αρσενικού και αντιμονίου. 6. Πρόκειται για σημαντικό εύρημα, καθώς η παραγωγή χυτοσιδήρου κατέστη δυνατή μόνο με τη χρήση της υψηλής φρεατώδους καμίνου κατά την πρωτοβιομηχανική εποχή. 7. N. Nerantzis, «Metallurgical production in Late Byzantine-Early Ottoman Eastern Macedonia: Organization of regional economies between the Strymon and Nestos Rivers», Proceedings of the 2nd International Conference on Ancient Greek Technology, TEE, Athens 2006, σ E. Chiotis / C. Koukouzas / G. Papadimitriou, «Old mining and metallurgical activities in Angistron-Serres-Macedonia», Proceedings of the 2nd Symposium of the Hellenic Archaeometric Society, Thessaloniki 1996, σ Η μελέτη της κεραμικής του Μακρυχωρίου αλλά και άλλων θέσεων παραγωγής της Λεκάνης συνηγορεί στη μακρόχρονη μεταλλουργική δραστηριότητα από τα κλασικά έως και τα χρόνια της Τουρκοκρατίας. 10. Στοιχεία σχετικά με τη μικροσκοπική δομή παρουσιάστηκαν στο Nerantzis, ό.π., σ BIBΛIOΓPAΦIA ΒPYΩNHΣ Σ., «The question of the Byzantine mines», Speculum 37 (1962), σ BRYER Α., «The question of Byzantine mines in the Pontos: Chalybian iron, Chaldian silver, Koloneian alum and the mummy of Cheriana», Anatolian Studies 32 (1983), σ GEORGIEV G.I., «Die alte Eisengewinnungsindustrie in Bulgarien», Geologie 20/4-5 (1971), σ ΚOYKOYΛH-XPYΣANΘAKH Χ., «Τα μέταλλα της Θασιακής Περαίας», Μνήμη Δ. Λαζαρίδη: Πόλις και Χώρα στην αρχαία Μακεδονία και Θράκη, Πρακτικά Αρχαιολογικού Συνεδρίου, Θεσσαλονίκη 1990, σ LEMERLE P. / A. GOUILLOU / N. SVORONOS/ D. PAPACHRYSANTHOU, Actes De Lavra III de 1329 a 1500, Paris NERANTZIS N., «Metallurgical production in Late Byzantine-Early Ottoman Eastern Macedonia: Organization of regional economies between the Strymon and Nestos Rivers», Proceedings of the 2nd International Conference on Ancient Greek Technology, TEE, Athens 2006, σ PAMUK S.A., Monetary History of the Ottoman Empire, Cambridge University Press, ΠAΠAΣTAMATAKH Α., «Σκωρίες της αρχαίας ελληνικής μεταλλουργίας», Πρακτικά Α Σεμιναρίου Αρχαιομετρίας, ΙΓΜΕ, Αθήνα 1985, σ PHOTOS E., «Early Extractive Iron Metallurgy in N. Greece: A Unified Approach to Regional Archaeometallurgy», αδημ. διδ. διατρ., University of London, PHOTOS E. / C. KOUKOULI-CHRYSANTHAKI / R.F. TYLECOTE / G. GIALOGLOU, «Precious metals extraction in Palaia Kavala, NE Greece», International Old World Archaeometallurgy Conference, Max Planck Institut f r Kernphysik, Heidelberg 1987, σ The Byzantine Mining and Metallurgy in Eastern Macedonia Nerantzis Nerantzis The provenance of the gold of the Byzantine Empire is still considered a difficult archaeological issue in its investigation. One of the regions that probably contributed to the creation of the store of state gold is Macedonia and its rich deposits. Mining of gold was held in parallel with mining and manufacturing of iron in some metallurgic centers, such as Aghistro and Makrychori, between the thirteenth and sixteenth century AD. The study of the remnants of metallurgy from four relevant locations suggests that two of them showed a small-scale activity, whereas the other two had a large-scale production. The technological complexity of the Byzantine world is evaluated through the thorough research on the overall organization of the production process, which aimed at the better exploitation of raw materials. 76 τχ. 103 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΣΙΔΗΡΟΥ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΚΑΒΑΛΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΤΑ ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ *** Στρατής Παπαδόπουλος 1 Νεραντζής Νεραντζής 2 ***

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΣΙΔΗΡΟΥ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΚΑΒΑΛΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΤΑ ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ *** Στρατής Παπαδόπουλος 1 Νεραντζής Νεραντζής 2 *** Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΣΙΔΗΡΟΥ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΚΑΒΑΛΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΤΑ ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ *** Στρατής Παπαδόπουλος 1 Νεραντζής Νεραντζής 2 *** 1. Εισαγωγή Η γεωμορφολογία της Βόρειας Ελλάδας χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Pb-Zn Ore deposits in Greece

Pb-Zn Ore deposits in Greece Pb-Zn Ore deposits in Greece 1. Kirki-Evros* 2. Thermes* 3. Thasos P. Kavala Pangaeon* 4. Agistron Vrontou* 5. Pontokerasia Kilkis* 6. Chalkidiki* 7. Lavrio* 8. Molaoi -Lakonia 9. Cyclades (Milos, Siphnos,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταλλουργικά προιόντα Μεταλλουργικές πρώτες ύλες Ιδιότητες Μετάλλων

Μεταλλουργικά προιόντα Μεταλλουργικές πρώτες ύλες Ιδιότητες Μετάλλων ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ 157 80 ΖΩΓΡΑΦΟΥ Παραγωγικές Διεργασίες Eξαγωγική Μεταλλουργία

Διαβάστε περισσότερα

Εντός δύο ετών υποβολή πλήρους και άρτιου Επενδυτικού Σχεδίου αξιοποίησης του μεταλλευτικού δυναμικού της περιοχής και με Μεταλλουργία Χρυσού

Εντός δύο ετών υποβολή πλήρους και άρτιου Επενδυτικού Σχεδίου αξιοποίησης του μεταλλευτικού δυναμικού της περιοχής και με Μεταλλουργία Χρυσού ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ 1 1. Η Σύμβαση του 2004 Επαναλειτουργία Μεταλλείου (Μαύρων Πετρών, κάτω από την Στρατονίκη) Εντός δύο ετών υποβολή πλήρους και άρτιου Επενδυτικού Σχεδίου αξιοποίησης του μεταλλευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα Γ Μαντάς Κωνσταντίνος Συντονιστής, Κατσίκης Γιώργος Γραμματέας, Καρακώστα Χρυσάνθη Γραμματέας, Μαργέλου Κατερίνα Ερευνήτρια, Κιτσικόπουλος

Ομάδα Γ Μαντάς Κωνσταντίνος Συντονιστής, Κατσίκης Γιώργος Γραμματέας, Καρακώστα Χρυσάνθη Γραμματέας, Μαργέλου Κατερίνα Ερευνήτρια, Κιτσικόπουλος Ομάδα Γ Μαντάς Κωνσταντίνος Συντονιστής, Κατσίκης Γιώργος Γραμματέας, Καρακώστα Χρυσάνθη Γραμματέας, Μαργέλου Κατερίνα Ερευνήτρια, Κιτσικόπουλος Θάνος Ερευνητής, Λαμπρυνιάδης Γιάννης - Ερευνητής Τα περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα

Τα Fe-Ni-ούχα λατεριτικά μεταλλεύματα της Ελλάδας. Συμβολή της Ορυκτολογίας- Πετρολογίας στην αξιοποίησή τους. Ευριπίδης Μπόσκος, Καθηγητής

Τα Fe-Ni-ούχα λατεριτικά μεταλλεύματα της Ελλάδας. Συμβολή της Ορυκτολογίας- Πετρολογίας στην αξιοποίησή τους. Ευριπίδης Μπόσκος, Καθηγητής Τα Fe-Ni-ούχα λατεριτικά μεταλλεύματα της Ελλάδας. Συμβολή της Ορυκτολογίας- Πετρολογίας στην αξιοποίησή τους. Ευριπίδης Μπόσκος, Καθηγητής Στον Τομέα Γεωλογικών Επιστημών η Ορυκτολογία-Πετρολογία που

Διαβάστε περισσότερα

Τήξη Στερεών Πρώτων Υλών. Εξαγωγική Μεταλλουργία

Τήξη Στερεών Πρώτων Υλών. Εξαγωγική Μεταλλουργία Τήξη Στερεών Πρώτων Υλών Εξαγωγική Μεταλλουργία Τήξη Πρώτων Υλών και Μεταλλευμάτων Σκοπός της Τήξης (smelting) είναι η παραγωγή ρευστού μετάλλου, κράματος, χλωριούχου ένωσης ή matte. Η τήξη είναι μια διεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ ΧΡΥΣΟΥ, ΑΡΓΥΡΟΥ ΚΑΙ ΜΟΛΥΒ ΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΆ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΜΙΧΑΗΛ ΒΑΒΕΛΙ ΗΣ

Η ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ ΧΡΥΣΟΥ, ΑΡΓΥΡΟΥ ΚΑΙ ΜΟΛΥΒ ΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΆ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΜΙΧΑΗΛ ΒΑΒΕΛΙ ΗΣ Η ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ ΧΡΥΣΟΥ, ΑΡΓΥΡΟΥ ΚΑΙ ΜΟΛΥΒ ΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΆ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Σίφνος: Μεταλλείο Αγ. Σώστη ΜΙΧΑΗΛ ΒΑΒΕΛΙ ΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ - ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ: ΣΤΡΑΤΩΝΙ ΕΞΑΜΗΝΟ: Α ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΜΕΙΚΤΑ ΘΕΙΟΥΧΑ ΟΡΥΚΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Αναχώρηση με λεωφορείο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΒΩΞΙΤΕΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΒΩΞΙΤΩΝ Το 1844 ο Γάλλος επιστήμονας Dufrenoy χαρακτήρισε το ορυκτό που μελετήθηκε το 1821 απο το Γάλλο χημικός Berthier στο χωριό Les Baux, της Ν. Γαλλίας ως

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη Κ. Γ. Τσάιμου Αρχαιολόγος, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Ε.Μ.Π. Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη TΑ ΜΕΤΑΛΛΕYΜΑΤΑ που εκμεταλλεύτηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Υπόγειες μεταλλευτικές εκμεταλλεύσεις στην Ελλάδα

Υπόγειες μεταλλευτικές εκμεταλλεύσεις στην Ελλάδα Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών Υπόγειες μεταλλευτικές εκμεταλλεύσεις στην Ελλάδα Ανδρέας Μπενάρδος Δρ. Μηχανικός Μεταλλείων Μεταλλουργός Ε.Μ.Π. Αρχαίες Υπόγειες Εκμεταλλεύσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

«Τα ιστορικά-πολιτιστικά χαρακτηριστικά του Λαυρείου και προτάσεις για την ανάδειξή τους»

«Τα ιστορικά-πολιτιστικά χαρακτηριστικά του Λαυρείου και προτάσεις για την ανάδειξή τους» «Τα ιστορικά-πολιτιστικά χαρακτηριστικά του Λαυρείου και προτάσεις για την ανάδειξή τους» Γιώργος Ν. Δερμάτης, Δρ. Ιστορίας-Κώστας Γ. Μάνθος, MSc Αρχιτέκτων Εταιρεία Μελετών Λαυρεωτικής Λαύρειο, 14 Δεκεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Περιβαλλοντικά Συστήματα

ΜΑΘΗΜΑ: Περιβαλλοντικά Συστήματα ΜΑΘΗΜΑ: Περιβαλλοντικά Συστήματα ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Καθ. Γεώργιος Χαραλαμπίδης ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΜΑΤΩΝ

ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΜΑΤΩΝ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΜΑΤΩΝ Σίφνος: Αρχαίο Μεταλλείο Αργύρου στον Αγ. Σώστη ΜΙΧΑΛΗΣ ΒΑΒΕΛΙΔΙΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ - ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 2012 παντέχνου πυρός σέλας: λαμπερές ιστορίες φωτιάς. Χρήστος Ν. Κλείτσας

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 2012 παντέχνου πυρός σέλας: λαμπερές ιστορίες φωτιάς. Χρήστος Ν. Κλείτσας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΙΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Μια δεύτερη ζωή για πρώην βιομηχανικούς χώρους (brownfields)

Μια δεύτερη ζωή για πρώην βιομηχανικούς χώρους (brownfields) Μια δεύτερη ζωή για πρώην βιομηχανικούς χώρους (brownfields) Πρώην βιομηχανικός χώρος: έχει πάψει να λειτουργεί αλλά η ρύπανση που προκάλεσε μπορεί να έχει πάψει να υπάρχει στην ατμόσφαιρα και στα επιφανειακά

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Χρονική σχέση με τα φιλοξενούντα πετρώματα

Χρονική σχέση με τα φιλοξενούντα πετρώματα 1 Χρονική σχέση με τα φιλοξενούντα πετρώματα Συγγενετικές ανωμαλίες: Προκύπτουν συγχρόνως με το σχηματισμό των πετρωμάτων Επιγενετικές ανωμαλίες: Έπονται του φιλοξενούντος πετρώματος, τροποποιούν την ορυκτολογική

Διαβάστε περισσότερα

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Βασίλης Μέλφος Λέκτορας Κοιτασματολογίας-Γεωχημείας Τομέας Ορυκτολογίας, Πετρολογίας, Κοιτασματολογίας Τμήμα Γεωλογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης melfosv@geo.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ (ORE DEPOSIT GEOLOGY)

ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ (ORE DEPOSIT GEOLOGY) ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ (ORE DEPOSIT GEOLOGY) 7.3.05.4 Τομέας Γεωλογικών Επιστημών Τμήμα Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ Σταύρος Τριανταφυλλίδης, 2015 Λέκτορας Κοιτασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΥΠΟΓΕΙΟΥ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΣ ΣΤΙς ΘΕΣΕΙΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ, ΣΤΡΑΤΩΝΙ, ΣΚΟΥΡΙΕΣ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΥΠΟΓΕΙΟΥ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΣ ΣΤΙς ΘΕΣΕΙΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ, ΣΤΡΑΤΩΝΙ, ΣΚΟΥΡΙΕΣ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΥΠΟΓΕΙΟΥ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΥΠΟΓΕΙΟΥ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΣ ΣΤΙς ΘΕΣΕΙΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ, ΣΤΡΑΤΩΝΙ,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ)

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ) ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Γ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΟ ΕΡΓΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ (ΕΤΠΑ) ΕΛΛΑΔΑΣ (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ) ΕΡΓΟ:ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ ΣΤΗ ΧΑΛΚΙ ΙΚΗ» Παράρτηµα VΙΙΙ

«ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ ΣΤΗ ΧΑΛΚΙ ΙΚΗ» Παράρτηµα VΙΙΙ ΧΡΥΣΟΣ ΣΤΗ ΧΑΛΚΙ ΙΚΗ» Παράρτηµα VΙΙΙ Εκτίµηση οπτικής όχλησης εγκαταστάσεων ENVECO A.E ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1. Εισαγωγή... 2 2. Οπτικές επιπτώσεις µεταλλευτικής δραστηριότητας... 2 3. Αξιολόγηση της οπτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ. ΜΕΘΟ ΟΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΑΡΧΑΙΟΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ. ΜΕΘΟ ΟΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΡΧΑΙΟΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ. ΜΕΘΟ ΟΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ελένη Γιαννούλη, Περικλής Ακρίβος Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, Τµήµα Χηµείας, 541 24 Θεσσαλονίκη 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κ.Ε. σε Περιόδους Κρίσης. Μιχάλης Θεοδωρακόπουλος Αντιπρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ Α.Ε.

Ε.Κ.Ε. σε Περιόδους Κρίσης. Μιχάλης Θεοδωρακόπουλος Αντιπρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ Α.Ε. Ε.Κ.Ε. σε Περιόδους Κρίσης Μιχάλης Θεοδωρακόπουλος Αντιπρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ Α.Ε. 26 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Περιοχή Δραστηριότητας Ελληνικός Χρυσός A.E. Συστήθηκε τον Δεκέμβριο του 2003

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ(Θ)

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ(Θ) ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ(Θ) Ενότητα 6: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ Ανθυμίδης Κωνσταντίνος Διδάκτορας Μηχανολόγος Μηχανικός ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΕ 1 Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Παντελής Παντελάρας Χημικός Μηχανικός Μέλος ΜΕΠΑΑ ΤΕΕ

Παντελής Παντελάρας Χημικός Μηχανικός Μέλος ΜΕΠΑΑ ΤΕΕ Παντελής Παντελάρας Χημικός Μηχανικός Μέλος ΜΕΠΑΑ ΤΕΕ Η συνέπεια της ανάπτυξης σε μιά παγκόσμια οικονομία, είναι η αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής και της κατανάλωσης. Αποτέλεσμα : υπερβολική αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ. Παρουσίαση των δραστηριοτήτων του ήµου Σιντικής, Σερρών

ΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ. Παρουσίαση των δραστηριοτήτων του ήµου Σιντικής, Σερρών ΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ 16 Οκτώβριος 2014 Σαντανσκι, Βουλγαρία Παρουσίαση των δραστηριοτήτων του ήµου Σιντικής, Σερρών Οµιλητής: κος Φώτης ΟΜΟΥΧΤΣΙ ΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιοποίηση, επεξεργασία, προσθήκες, χαρτογραφικό υλικό: Αρχείο Πανοράματος (http://www.apan.gr) Απρίλιος 2014

Ψηφιοποίηση, επεξεργασία, προσθήκες, χαρτογραφικό υλικό: Αρχείο Πανοράματος (http://www.apan.gr) Απρίλιος 2014 Από τα Θρακικά τ. 25 (1956) σσ. 149-158 Άρθρο του Γεώργιου Μαμέλη για την ιδιαίτερη πατρίδα του, το Ξαμίλι ή Εξαμίλιον, ένα μικρό ελληνικό χωριό της Ανατολικής Θράκης / Ευρωπαϊκής Τουρκίας. Ψηφιοποίηση,

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρεωτικής. «Το σχολείο μου ταξιδεύει με τον Περσέα» Λαύριο 6-9 Μαρτίου 2014

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρεωτικής. «Το σχολείο μου ταξιδεύει με τον Περσέα» Λαύριο 6-9 Μαρτίου 2014 Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρεωτικής «Το σχολείο μου ταξιδεύει με τον Περσέα» Λαύριο 6-9 Μαρτίου 2014 Η σπουδαιότητα του Λαυρίου 1. Πλούσια κοιτάσματα ορυκτών 2. Η αρχαία ιστορία της περιοχής

Διαβάστε περισσότερα

Μεταλλευτικό Έργο Απόθεση Καταλοίπων Επεξεργασίας Βωξίτη Νομός Βοιωτίας, Κεντρική Ελλάδα

Μεταλλευτικό Έργο Απόθεση Καταλοίπων Επεξεργασίας Βωξίτη Νομός Βοιωτίας, Κεντρική Ελλάδα TOMH 7-7 1:1000 Αύλακα αποστράγγισης αναβαθμού Δυτική τάφρος αποστράγγισης Αύλακα αποστράγγισης αναβαθμού Ανοικτή επενδεδυμένη τάφρος, με έγχυτο σκυρόδεμα C16/20 και ένα πλέγμα Τ131, τραπεζοειδούς διατομής

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Εργασία στο μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. Παναγιώτης Καπλάνης Επιβλέπων Καθηγητής: Βλαχόπουλος Ανδρέας Εαρινό Εξάμηνο 2015 Η Θέση Η Ίος βρίσκεται στο

Διαβάστε περισσότερα

7o Ταξίδι στην Θράκη. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα.

7o Ταξίδι στην Θράκη. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. 7o Ταξίδι στην Θράκη Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. 7o Ταξίδι στην Θράκη Δευτέρα, 17 Αύγουστος 2015 Παραλία Μακρύαμμου Παραδεισένια και πλήρως εξοπλισμένη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές υπόγειας εκμετάλλευσης

Αρχές υπόγειας εκμετάλλευσης Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών Αρχές υπόγειας εκμετάλλευσης Ανδρέας Μπενάρδος Δρ. Μηχανικός Μεταλλείων Μεταλλουργός Ε.Μ.Π. Θεμελιώδεις αρχές σχεδιασμού Ο σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΘΑΣΟΥ

ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΘΑΣΟΥ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΘΑΣΟΥ Περιήγηση ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΠΑΡΑΘΑΛΑΣΣΙΟ ΤΜΗΜΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ Το μεταλλευτικό συγκρότημα τοποθετείται Ανατολικά του Οικισμού Λιμεναρίων ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΒΑΘΙΕΣ ΛΑΚΕΣ

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΒΑΘΙΕΣ ΛΑΚΕΣ ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΒΑΘΙΕΣ ΛΑΚΕΣ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Στις Βαθιές Λάκες βρέθηκαν σηµαντικότατα ευρήµατα, τα οποία θεωρείται σκόπιµο να παρουσιασθούν και να αναλυθούν. Τα ευρήµατα αυτά είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κοιτασματολογία Ενότητα 1: Κίνηση των λιθοσφαιρικών Πλακών Γεωλογικά Φαινόμενα

Κοιτασματολογία Ενότητα 1: Κίνηση των λιθοσφαιρικών Πλακών Γεωλογικά Φαινόμενα Κοιτασματολογία Ενότητα 1: Κίνηση των λιθοσφαιρικών Πλακών Γεωλογικά Φαινόμενα Γεώργιος Χαραλαμπίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης ΤΕ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ: ΠΕ - 4 : ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

ΤΕΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ: ΠΕ - 4 : ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΞΙΩΝ ΓΗΣ ΣΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΑΜΕΣΗΣ ΖΩΝΗΣ ΕΠΙΡΡΟΗΣ ΤΗΣ ΕΓΝΑΤΙΑΣ ΟΔΟΥ (ΚΩΔΙΚΟΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ: 3654) ΤΕΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ: ΠΕ - 4 : ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΕΥΧΟΣ 4 Ο ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΙΚΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Μ ε τ σ ό β ι ο Π ο λ υ τ ε χ ν ε ί ο Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών. Η Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών

Εθνικό Μ ε τ σ ό β ι ο Π ο λ υ τ ε χ ν ε ί ο Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών. Η Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών Εθνικό Μ ε τ σ ό β ι ο Π ο λ υ τ ε χ ν ε ί ο Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών Η Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών Δ. Καλιαμπάκος Κοσμήτορας Lion cave, Swaziland, 43.000 πριν, εξόρυξη αιματίτη.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΛΛΕΙΟ ΧΡΥΣΟΥ. Ανάπτυξη ή καταστροφή της Χαλκιδικής; Συντονιστικό συλλόγων & φορέων Σταγείρων-Ακάνθου

ΜΕΤΑΛΛΕΙΟ ΧΡΥΣΟΥ. Ανάπτυξη ή καταστροφή της Χαλκιδικής; Συντονιστικό συλλόγων & φορέων Σταγείρων-Ακάνθου Εισήγηση Ζουμπά Γιώργου ΜΕΤΑΛΛΕΙΟ ΧΡΥΣΟΥ Ανάπτυξη ή καταστροφή της Χαλκιδικής; Συντονιστικό συλλόγων & φορέων Σταγείρων-Ακάνθου 2 Η εικόνα της Ολυμπιάδας σήμερα 3 Η εικόνα του Στρατωνίου και του Μαδέμ

Διαβάστε περισσότερα

Η αλήθεια για το χρυσό

Η αλήθεια για το χρυσό Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Μ Ε Τ Α Λ Λ Ε Υ Τ Ι Κ Ω Ν Ε Π Ι Χ Ε Ι Ρ Η Σ Ε Ω Ν ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΜΕΝΟ - ΑΡΙΘ. ΠΡΩΤΟ. 3062/2002 Ο ΟΣ ΒΑΣ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ Β 10 & ΡΗΓΙΛΛΗΣ - ΑΘΗΝΑ 10674 - τηλ. 210-7215900-902-903 - fax 210-7215950

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ ΣΤΗ ΧΑΛΚΙ ΙΚΗ» Παράρτηµα Ι

«ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ ΣΤΗ ΧΑΛΚΙ ΙΚΗ» Παράρτηµα Ι «ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ ΣΤΗ ΧΑΛΚΙ ΙΚΗ» Παράρτηµα Ι Φωτογραφική τεκµηρίωση ENVECO A.E Φ1 Stockpile µεταλλεύµατος µεταλλείου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ)

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ) ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Γ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΗΚΟΤΗΤΑΣ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟ ΟΤΟΥΜΕΝΟ ΕΡΓΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ (ΕΤΠΑ) ΕΛΛΑ ΑΣ (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ) ΕΡΓΟ:ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Α.Μ. Νέτσου 1, Ε. Χουντουλέση 1, Μ.Περράκη 2, Α.Ντζιούνη 1, Κ. Κορδάτος 1 1 Σχολή Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ 2 Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΛΛΑ: από πότε, πού, γιατί και πώς. ΜΑΡΙΑ ΚΑΓΙΑΦΑ Μέλος ΠΟ ΚΠΕ Λαυρίου

ΜΕΤΑΛΛΑ: από πότε, πού, γιατί και πώς. ΜΑΡΙΑ ΚΑΓΙΑΦΑ Μέλος ΠΟ ΚΠΕ Λαυρίου ΜΕΤΑΛΛΑ: από πότε, πού, γιατί και πώς ΜΑΡΙΑ ΚΑΓΙΑΦΑ Μέλος ΠΟ ΚΠΕ Λαυρίου Εισαγωγή Μια ειδική κατηγορία αρχαιολογικών ευρημάτων ήταν πάντα τα αντικείμενα από μέταλλο, τόσο γιατί είναι σχετικά σπάνια (το

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιστοποιώντας τις λειτουργίες εξόρυξης

Βελτιστοποιώντας τις λειτουργίες εξόρυξης Βελτιστοποιώντας τις λειτουργίες εξόρυξης Η ενοποίηση λογισμικών στις επιχειρήσεις εξόρυξης αποτελεί το κλειδί για την αυξημένη παραγωγικότητα Ενώ ο τομέας των φυσικών πόρων συνεχίζει να αναπτύσσεται,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Θ. Δ. Ζάγκα Καθηγητή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Σχολή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Τομέας Δασικής Παραγωγής-Προστασίας Δασών-

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Όνομα: Χολέβα Βασιλική Εξάμηνο: Η Μάθημα: Το Αιγαίο κατά την 3η χιλιετία π.χ Διδάσκων: Βλαχόπουλος Ανδρέας ΠΑΛΑΜΑΡΙ I ΠΧ II ΠΑΛΑΜΑΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές EΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Επαναληπτικό διαγώνισμα στα μαθήματα 12-18 1. Χαρακτήρισε τις παρακάτω προτάσεις με το γράμμα (Σ), αν είναι σωστές, και a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν

Διαβάστε περισσότερα

E Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ Κ Ο Σ Μ Η Τ Ο Ρ Α Σ

E Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ Κ Ο Σ Μ Η Τ Ο Ρ Α Σ E Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ Κ Ο Σ Μ Η Τ Ο Ρ Α Σ Αριθ. Πρωτ. 1531 Αθήνα 14-5-2013 ΩΡΙΑΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (Π.Π.Σ.) ΣΧΟΛΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών

Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών Εργαστηριακή Άσκηση 01 Κατηγοριοποιήση υλικών-επίδειξη δοκιμίων Διδάσκοντες: Δρ Γεώργιος Ι. Γιαννόπουλος Δρ Θεώνη Ασημακοπούλου Δρ ΘεόδωροςΛούτας Τμήμα Μηχανολογίας ΑΤΕΙ Πατρών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενες Μεταλλευτικές Μεταλλουργικές εγκαταστάσεις Μεταλλείων Κασσάνδρας ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Προτεινόμενες Μεταλλευτικές Μεταλλουργικές εγκαταστάσεις Μεταλλείων Κασσάνδρας ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Προτεινόμενες Μεταλλευτικές Μεταλλουργικές εγκαταστάσεις Μεταλλείων Κασσάνδρας ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Δημήτρης Μελάς Αν. Καθηγητής Φυσικής Περιβάλλοντος Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ(Θ)

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ(Θ) ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ(Θ) Ενότητα 2: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ Ανθυμίδης Κωνσταντίνος Διδάκτορας Μηχανολόγος Μηχανικός ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΕ 1 Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ Γεωγραφικά στοιχεία Ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, γνωστός και ως Βάλια Κάλντα βρίσκεται σε ιδιαίτερα δυσπρόσιτη περιοχή της οροσειράς της Πίνδου στα όρια μεταξύ των νομών Γρεβενών και

Διαβάστε περισσότερα

EC - EIE Programme - SEIPLED Project. WP 2: «Μεθοδολογία & Εργαλεία» ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ:

EC - EIE Programme - SEIPLED Project. WP 2: «Μεθοδολογία & Εργαλεία» ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: EC - EIE Programme - SEIPLED Project WP 2: «Μεθοδολογία & Εργαλεία» ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Προσέγγιση σε τοπικό επίπεδο Τοπικές συνθήκες Εμπόδια Συμβουλευτική Επιτροπή Στάδιο Σχεδιασμού Πρόγραμμα εργασίας 1. Προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ Ορυκτές Π ρώτες Ύλες: Μέλλον, ανάγκες, ευκαιρ ίες

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ Ορυκτές Π ρώτες Ύλες: Μέλλον, ανάγκες, ευκαιρ ίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ Ορυκτές Π ρώτες Ύλες: Μέλλον, ανάγκες, ευκαιρ ίες Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων-Μεταλλουργών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

1 ο εξάμηνο. Το υποχρεωτικό μάθημα «ΧΗΜ 101 Ανόργανη Χημεία», (1 ου εξαμήνου), μετονομάζεται σε

1 ο εξάμηνο. Το υποχρεωτικό μάθημα «ΧΗΜ 101 Ανόργανη Χημεία», (1 ου εξαμήνου), μετονομάζεται σε Απόφαση Γενικής Συνέλευσης Σχολής Μηχανικών Ορυκτών Πόρων (συνεδρία 2 η /07.10.2015) Μεταβατικές Διατάξεις Προγραμμάτων Σπουδών Σχολής ΜΗΧΟΠ (βάσει του ΠΣ 2014-15) 1 ο εξάμηνο Το υποχρεωτικό μάθημα «ΧΗΜ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΑΡΙΑ ΚΑΓΙΑΦΑ

Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΑΡΙΑ ΚΑΓΙΑΦΑ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΑΡΙΑ ΚΑΓΙΑΦΑ Περιεχόμενα Κεραμική Μεταλλουργία Χαλκός Χρυσός Άργυρος Μόλυβδος Σίδηρος ΧΡΗΣΕΙΣ Από τη στιγμή που ο άνθρωπος κατάφερε να διατηρήσει τη φωτιά, αυτή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ FeNi-ΟΥΧΑ ΛΑΤΕΡΙΤΙΚΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥΣ.

ΤΑ FeNi-ΟΥΧΑ ΛΑΤΕΡΙΤΙΚΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ FeNi-ΟΥΧΑ ΛΑΤΕΡΙΤΙΚΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥΣ. Ευριπίδης Μπόσκος, Καθηγητής Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων-Μεταλλουργών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ 16/10/2014 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΠΡΟΜΑΧΩΝΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ Οµιλητής:κος ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΙΝΤΣΙΟΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΡΟΜΑΧΩΝΑ Inside story here ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ ΤΟΥ ΠΡΟΜΑΧΩΝΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΜΑΧΩΝΑ http://www.wiw.gr/greek/serres_community_of_promachona/

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 12. Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ & ΤΗΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ

Κεφάλαιο 12. Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ & ΤΗΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ Κεφάλαιο 12. Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ & ΤΗΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ Στο κεφάλαιο αυτό, θα ασχοληθούμε με την ανάλυση της παραγωγικής διαδικασίας που ακολουθείται στην μεταλλευτική και στην μεταλλουργία. Αρχικά,

Διαβάστε περισσότερα

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή για μη εμπορικούς σκοπούς με την προϋπόθεση ότι θα αναφέρεται η πηγή (Παρατηρητήριο ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ Α.Ε.).

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή για μη εμπορικούς σκοπούς με την προϋπόθεση ότι θα αναφέρεται η πηγή (Παρατηρητήριο ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ Α.Ε.). Στην παρούσα Θεματική Έκθεση εξετάζεται και αναλύεται, για την περίοδο 2009-2014 (και ανάλογα με τη διαθεσιμότητα των πιο πρόσφατων στοιχείων), η εξέλιξη εξειδικευμένων δεικτών, οι οποίοι εκφράζουν και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΠΡΟΛΟΓΟΣ Σελίδα 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΕΝΕΡΓΕΙΑ (ΓΕΝΙΚΑ) «17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΠΡΟΛΟΓΟΣ Σελίδα 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΕΝΕΡΓΕΙΑ (ΓΕΝΙΚΑ) «17 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Σελίδα 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΕΝΕΡΓΕΙΑ (ΓΕΝΙΚΑ) «17 1.1.Ορισμός, ιστορική αναδρομή «17 1.2. Μορφές ενέργειας «18 1.3. Θερμική ενέργεια «19 1.4. Κινητική ενέργεια «24 1.5. Δυναμική ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Χ. ΓΑΛΑΖΟΥΛΑΣ: ΓΕΩΛΟΓΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ΥΠΕΚΑ ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ» , ΕΒΕΑ, Ακαδημίας 7

ΗΜΕΡΙΔΑ ΥΠΕΚΑ ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ» , ΕΒΕΑ, Ακαδημίας 7 ΗΜΕΡΙΔΑ ΥΠΕΚΑ ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ» 29.02.2012, ΕΒΕΑ, Ακαδημίας 7 Γιάννης Μανιάτης Υφυπουργός Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής Η Μεταλλευτική

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις.

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις. Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311 Πολυτεχνική Σχολή Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ Φαρζανέ Κοχαρή ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΥΚΤΟΥ ΠΛΟΥΤΟΥ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΥΚΤΟΥ ΠΛΟΥΤΟΥ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Παρουσίαση: Γεώργιος Οικονόμου Δρ Γεωλόγος Δ/ντής Ορυκτών Φυσικών Πόρων ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΚΑΙ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ν.Π.Ι.Δ. ΕΠΟΠΤΕΥΟΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ.

ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ. ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ. 2 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ.σ.3 Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΠΟ ΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 3 Ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ (2 Ο κεφάλαιο) ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΧΑΛΑΖΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΧΑΛΑΖΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΧΑΛΑΖΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ TOY ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ XAΛΑΖΙΑΣ Ο χαλαζίας σήμερα βρίσκει πολλές εφαρμογές και έχει μία ευρεία γκάμα χρήσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 5-9-2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ &

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 5-9-2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 5-9-2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & Αριθμ. Πρωτ.: ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΠΟΤ/ΓΔΑΠΚ/ΑΡΧ/Α1/Φ43/83363/3735 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κρίσεις Συνέχειες - Ασυνέχειες στην Εξέλιξη του Πολιτισμού του Ελλαδικού Χώρου

Κρίσεις Συνέχειες - Ασυνέχειες στην Εξέλιξη του Πολιτισμού του Ελλαδικού Χώρου Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2012 «Ευρώπη μια Κοινή Κληρονομιά» 28-30 Σεπτεμβρίου 2012 Υλικός & Άυλος Πολιτισμός : Κρίσεις - Συνέχειες και Ασυνέχειες ΗΜΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Το νησάκι της Δοκού απέχει 7 ναυτικά μίλια από το

Το νησάκι της Δοκού απέχει 7 ναυτικά μίλια από το ΔΙΑΔΡΟΜΗ 5 ΝΗΣΟΣ ΔΟΚΟΣ Προβλήτα στο ΚΑΣΤΕΛΛΙ ΚΑΣΤΡΟ Κορυφή ΔΟΚΟΥ Μήκος διαδρομής Χρόνος χωρίς στάσεις Ομορφιά διαδρομής 5,8 χλμ. 2 ώρ. 05 3 * Το νησάκι της Δοκού απέχει 7 ναυτικά μίλια από το λιμάνι της

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή της εξορυκτικής βιομηχανίας στην ελληνική οικονομία Νίκος Βέττας

Η συμβολή της εξορυκτικής βιομηχανίας στην ελληνική οικονομία Νίκος Βέττας Η συμβολή της εξορυκτικής βιομηχανίας στην ελληνική οικονομία Νίκος Βέττας Καθηγητής Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, ΟΠΑ Γενικός Διευθυντής ΙΟΒΕ (http://www.aueb.gr/users/vettas, vettas@iobe.gr, www.iobe.gr,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση μας με τη γη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΗΛΙΑ

Η σχέση μας με τη γη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΗΛΙΑ Η σχέση μας με τη γη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΗΛΙΑ *Φέρουσα χωρητικότητα Ο μέγιστος αριθμός ατόμων ενός είδους που μπορεί να υποστηρίζεται από ένα δεδομένο οικοσύστημα. Ο προσδιορισμός της για τον άνθρωπο

Διαβάστε περισσότερα

Γεωθερμική ενέργεια και Τοπική Αυτοδιοίκηση Το παράδειγμα του γεωθερμικού πεδίου Αρίστηνου-Αλεξανδρούπολης

Γεωθερμική ενέργεια και Τοπική Αυτοδιοίκηση Το παράδειγμα του γεωθερμικού πεδίου Αρίστηνου-Αλεξανδρούπολης Σχεδιάζοντας τη Μετάβαση προς Ενεργειακά Αποδοτικές Πόλεις Εξοικονόμηση Ενέργειας σε επίπεδο Δήμων και Δημοτών 11 12 Ιουνίου 2015, Αθήνα Γεωθερμική ενέργεια και Τοπική Αυτοδιοίκηση Το παράδειγμα του γεωθερμικού

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Μηχανικών Ορυκτών Πόρων

Τμήμα Μηχανικών Ορυκτών Πόρων Τμήμα Μηχανικών Ορυκτών Πόρων Καθηγητής Ζαχαρίας Αγιουτάντης Σπουδές στο Πολυτεχνείο Κρήτης και μελλοντικές επαγγελματικές προοπτικές Δευτέρα 18 Ιουνίου 2011 ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τμήμα Μηχανικών Ορυκτών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ Ο ρυκτές Πρώτες Ύ λ ες: Μέλλον, ανάγκες, ευκαιρίες

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ Ο ρυκτές Πρώτες Ύ λ ες: Μέλλον, ανάγκες, ευκαιρίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ Ο ρυκτές Πρώτες Ύ λ ες: Μέλλον, ανάγκες, ευκαιρίες Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων-Μεταλλουργών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός;

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; ΟΡΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; Διαμελισμός Κατακόρυφος είναι: Τα βουνά, οι πεδιάδες, οι λόφοι, οι κοιλάδες, τα φαράγγια και γενικά το ανάγλυφο μιας περιοχής. Άλπεις Οι Άλπεις είναι

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 2. 2.1 ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται συνοπτικά το Γεωλογικό-Σεισμοτεκτονικό περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής του Π.Σ. Βόλου - Ν.Ιωνίας. Η ευρύτερη περιοχή της πόλης του

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης. Ειδικά Πλαίσια για. Βιομηχανία

Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης. Ειδικά Πλαίσια για. Βιομηχανία ΗΜΕΡΙΔΑ TEE «Ορυκτός Πλούτος και Τοπικές Κοινωνίες» Θέμα: Χωρικός Σχεδιασμός και Αξιοποίηση Ορυκτού Πλούτου: Συγκλίσεις και αποκλίσεις μεταξύ χωρικών επιπέδων Κάρκα Λένα Αρχιτέκτων Μηχ Ε.Μ.Π. - Δρ Γεωγραφίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πολιτισμός ως στρατηγικός παράγοντας ανάπτυξης στην Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Δρ Λίνα Μενδώνη Γενική Γραμματέας

Ο Πολιτισμός ως στρατηγικός παράγοντας ανάπτυξης στην Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Δρ Λίνα Μενδώνη Γενική Γραμματέας Ο Πολιτισμός ως στρατηγικός παράγοντας ανάπτυξης στην Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Δρ Λίνα Μενδώνη Γενική Γραμματέας Περιφερειακό Αναπτυξιακό Συνέδριο Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για την προγραμματική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΙ ΗΡΟΝΙΚΕΛΙΟΥ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΙ ΗΡΟΝΙΚΕΛΙΟΥ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΙ ΗΡΟΝΙΚΕΛΙΟΥ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ρ Ιωάννης Κοντός Μηχανικός Μεταλλείων - Μεταλλουργός ΛΑΡΚΟ ΓΕΝΙΚΗ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΗ ΑΕ ΓΕΝΙΚΑ 1963: Ίδρυση της εταιρίας από τον

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Κ. ΚΑΡΓΙΩΤΗΣ Dr. Γεωλόγος - Ορυκτολόγος Καθηγητής ΤΕΙ ΑΜΘ Τμήμα Μηχανικων Τεχνολογίας Πετρελαίου & Φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

Εκμετάλλευση Ορυκτών Πόρων στο Διάστημα Δυνατότητα ανάπτυξης μεταλλευτικής δραστηριότητας στη σεληνη, στον Άρη και σε αστεροειδείς.

Εκμετάλλευση Ορυκτών Πόρων στο Διάστημα Δυνατότητα ανάπτυξης μεταλλευτικής δραστηριότητας στη σεληνη, στον Άρη και σε αστεροειδείς. Εκμετάλλευση Ορυκτών Πόρων στο Διάστημα Δυνατότητα ανάπτυξης μεταλλευτικής δραστηριότητας στη σεληνη, στον Άρη και σε αστεροειδείς. άριος mm10060 σόβιο Πολυτεχνείο ανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών έθοδοι

Διαβάστε περισσότερα

«Αρχαιολογικοί χώροι και περιβαλλοντική εκπαίδευση- η μελέτη περίπτωσης της αρχαίας Μεσσήνης»

«Αρχαιολογικοί χώροι και περιβαλλοντική εκπαίδευση- η μελέτη περίπτωσης της αρχαίας Μεσσήνης» «Αρχαιολογικοί χώροι και περιβαλλοντική εκπαίδευση- η μελέτη περίπτωσης της αρχαίας Μεσσήνης» Μαρία Μπαλάσκα & Ιωάννα Ραβάνη, μέλη της Π.Ο. του ΚΠΕ Καλαμάτας Οι περιβαλλοντικές συνθήκες, επηρεάζουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα