Hπαρούσα μελέτη έχει σκοπό τη διερεύνηση αρχαιολογικών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Hπαρούσα μελέτη έχει σκοπό τη διερεύνηση αρχαιολογικών"

Transcript

1 Η βυζαντινή μεταλλευτική και μεταλλουργία στην Ανατολική Μακεδονία Νεραντζής Νεραντζής Αρχαιολόγος Η πολυτάραχη ιστορία της Ανατολικής Ρωμαϊκής Aυτοκρατορίας χαρακτηρίζεται από τις διαρκείς εναλλαγές επέκτασης και περιορισμού των συνόρων της κατά τη διάρκεια της χιλιόχρονης επικράτησής της. Στη μεγαλύτερη δόξα της κατείχε εδάφη από την Ιταλία έως τη Συρία περιλαμβάνοντας ένα μεγάλο τμήμα της Αιγύπτου και της βόρειας αφρικανικής ακτής, ενώ στην περιορισμένη μορφή της εκτεινόταν μόλις και μετά βίας πέρα από τα τείχη της Κωνσταντινούπολης. Αυτό που αξίζει να σημειωθεί είναι ότι καθ όλη αυτή την ταραχώδη ιστορία, το βυζαντινό χρυσό νόμισμα (solidus) δεν υποτιμήθηκε σχεδόν ποτέ μέχρι τον 11ο αιώνα. Φαίνεται ότι η βυζαντινή οικονομία βασίστηκε σε έναν σταθερό και αξιόπιστο ανεφοδιασμό χρυσού που επέτρεπε την κοπή νομισμάτων ακόμη και σε καιρούς ύφεσης. Μερικοί μελετητές έχουν προτείνει την άποψη ότι αυτό κατέστη δυνατό με τη δημιουργία ενός τεράστιου αποθέματος σε χρυσό κατά τη διάρκεια των περιόδων επέκτασης, όταν οι Βυζαντινοί κατείχαν μερικά από τα πλουσιότερα κοιτάσματα χρυσού στην Ευρώπη και την Ανατολία (Σερβία, Βουλγαρία και οι ακτές της Μαύρης Θάλασσας στη σημερινή Τουρκία). Άλλοι έχουν υποστηρίξει ότι μια βασική πηγή χρυσού θα πρέπει να βρισκόταν μέσα στα περιορισμένα σύνορα της αυτοκρατορίας, πιθανότατα στον ζωτικό χώρο της Μακεδονίας και της Θράκης. Το ζήτημα της προέλευσης του βυζαντινού χρυσού παραμένει ένα σημαντικό και μέχρι σήμερα αναπάντητο ερώτημα για την αρχαιολογική και ιστορική έρευνα. Hπαρούσα μελέτη έχει σκοπό τη διερεύνηση αρχαιολογικών ενδείξεων εκμετάλλευσης μεταλλοφόρων κοιτασμάτων και καταλοίπων μεταλλουργίας στην Ανατολική Μακεδονία κατά την ύστερη βυζαντινή-πρώιμη οθωμανική περίοδο, με σκοπό την προσέγγιση ζητημάτων τεχνολογίας και προέλευσης πρώτων υλών. Για τις ανάγκες της έρευνας επανεξετάζονται οι ενδείξεις σχετικά με τη βυζαντινή τεχνολογική πολυπλοκότητα με βασικό άξονα την παραγωγή σιδήρου και κατ επέκταση του χρυσού στη βόρεια Ελλάδα και αξιολογούνται η οργάνωση της παραγωγικής διαδικασίας, η χρήση χώρων εργασίας για την εκμετάλλευση πρώτων υλών καθώς και η σύνθεση και η κοινωνική θέση του εργατικού δυναμικού μεταξύ 13ου και 16ου αιώνα. Κάτι τέτοιο επιχειρήθηκε με το σχεδιασμό ενός προγράμματος επιφανειακής έρευνας, εντοπισμού θέσεων παραγωγής και επιστημονικής ανάλυσης υλικών καταλοίπων. Τα αποτελέσματα των εργαστηριακών αναλύσεων μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να διασαφηνιστεί εάν τα μεταλλουργικά κέντρα παραγωγής σιδήρου της Μακεδονίας παρήγαν και χρυσό και σε ποιες ποσότητες κατά τη διάρκεια της βυζαντινής περιόδου. Γεωλογία και ιστορία της περιοχής Η Ανατολική Μακεδονία αποτελείται από τον ορεινό όγκο της νότιας Ροδόπης και τον σερβομακεδονικό όγκο όπου βρίσκονται τα όρη Φαλακρό, Μενοίκιο, Άγκιστρο, Παγγαίο και οι οροσειρές της Βροντούς και της Λεκάνης. Η μεταλλοφορία εμφανίζεται στις επαφές των μαρμάρων, σχιστόλιθων και γνευσίων και αποτελείται από αιματίτη, λειμωνίτη και μαγνητική άμμο σιδήρου (μαγνητίτης), θειούχα και αρσενικούχα κοιτάσματα, ενώσεις μαγγανίου καθώς και φλεβικό χρυσό σε χαλαζιακά σώματα και στους σιδηροπυρίτες αλλά και προσχωματικό χρυσό στους ποταμούς Αγγίτη και Στρυμόνα. 1 Διαβρωμένος σιδηροπυρίτης υπό μορφή μαρκασίτη πιθανόν να αποτελούσε εναλλακτική πρώτη ύλη για την εξαγωγή σιδήρου. Αρκετές συγκεντρώσεις σκωριών και συναφών καταλοίπων μεταλλουργικής δραστηριότητας, στην πλειονότητά τους αχρονολόγητες, έχουν καταγραφεί σε ορεινές θέσεις του νομού Δράμας, όπως στους οικισμούς Κατάφυτο, Βαθύτοπο, Εξοχή, Λευκόγεια, σε θέσεις του νομού Σερρών, όπως Σιδηρόκαστρο, Άγκιστρο, Φαιά Πέτρα, Άνω Βροντού και στην Καβάλα στις θέσεις Μακρυχώρι, Παλιά Καβάλα, Τρία Καραγάτσια καθώς και στο όρος Παγγαίο (εικ. 1). Η φύση των ενδείξεων υποδεικνύει άλλοτε μικρής κλίμακας αποκεντρωμένη παραγωγή, που συντονιζόταν από μικρές ομάδες μεταλλουργών οι οποίοι πιθανόν ζούσαν σε κοντινούς οικισμούς, και σε άλλες περιπτώσεις μεγάλης κλίμακας ελεγχόμενη δραστηριότητα. Παλαιότερες έρευνες επικεντρώθηκαν σε κατάλοιπα που χρονολογούνται βάσει κεραμικής στα κλασικά και στα ελληνιστικά χρόνια, ενώ σε ορισμένες θέσεις η ύπαρξη βυζαντι- 70 τχ. 103 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

2 1. H περιοχή της Aνατολικής Mακεδονίας, όπου σημειώνονται οι θέσεις εξόρυξης και μεταλλουργικής παραγωγής (πηγή: Google Earth). νής κεραμικής μαρτυρεί την επαναλειτουργία των αρχαίων μεταλλουργικών κέντρων σε μεταγενέστερες περιόδους. Oι Σέρρες υπήρξαν το πιο σημαντικό οικιστικό κέντρο και πρωτεύουσα του θέματος Στρυμόνος, όπου αναπτύχθηκαν τα κέντρα παραγωγής που μελετώνται. Κατά τον 12ο αιώνα ήταν μια ακμάζουσα πόλη με εργαστήριο παραγωγής υψηλής ποιότητας εφυαλωμένης κεραμικής και κατά την Παλαιολόγεια περίοδο αναπτύχθηκε σε δυναμικό οικονομικό κέντρο χάρη στον εύφορο κάμπο όπου βρισκόταν. Η πόλη των Σερρών επιβίωσε κατά τις δυναστικές διαμάχες του 14ου αιώνα, την περίοδο της σερβικής κυριαρχίας μεταξύ και την οθωμανική κατάκτηση του Αρχαιολογικές ενδείξεις μαρτυρούν τη μετάβαση της παραγωγικής διαδικασίας προς περισσότερο συγκεντρωτικά μοντέλα μετά την οθωμανική επικράτηση στην περιοχή. Μεταλλευτική και μεταλλουργία στη βυζαντινή Μικρά Ασία και Ελλάδα Η μεταλλευτική περιλαμβάνει όλα τα στάδια αναζήτησης ορυκτών πρώτων υλών με την υπόγεια εξόρυξη και τη συλλογή επιφανειακών προσχωματικών κοιτασμάτων. Εκτός από την υπόγεια εξόρυξη πλούσιων μεταλλευμάτων σιδήρου, όπως ο αιματίτης, ο γκαιτίτης και ο λειμωνίτης, οι μεταλλωρύχοι συγκέντρωναν και επιφανειακή μαγνητική άμμο πλούσια σε σίδηρο σαν μια εναλλακτική πηγή ορυκτού ήδη από την εποχή APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ. 103 του Σιδήρου. O άργυρος που συχνά απαντά σε μολυβδούχα κοιτάσματα, όπως ο γαληνίτης, διαχωριζόταν σε δύο στάδια με τη μέθοδο της κυπέλλωσης. Παρομοίως και ο φλεβικός χρυσός καθαριζόταν από τις προσμίξεις ή συλλεγόταν ως αυτοφυής από ποτάμιες αποθέσεις. Εξορυκτική δραστηριότητα σπάνια αναφέρεται στη βυζαντινή γραμματεία, αν και οι ανάγκες της αυτοκρατορίας σε σίδηρο, χαλκό, άργυρο και χρυσό ήταν ιδιαίτερα αυξημένες για την κατασκευή εργαλείων, όπλων, εκκλησιαστικών σκευών και νομισμάτων. Έμμεσες πληροφορίες σχετικά με το ζήτημα της εξόρυξης χρυσού σε βυζαντινές επαρχίες υπάρχουν στον Θεοδοσιανό Κώδικα ( ), όπου καταγράφεται η δυσκολία της κεντρικής εξουσίας να αποτρέψει θράκες μεταλλωρύχους να δραστηριοποιηθούν εκτός των ορίων της επαρχίας Μακεδονίας. Η κατάσταση φαίνεται να δυσχεραίνεται όταν πολλοί από αυτούς προσχώρησαν στον γοτθικό στρατό. Η συγκεκριμένη αναφορά σε Θράκες έχει ιδιαίτερη σημασία αφού θεωρούνταν πεπειραμένοι στο να ακολουθούν φλέβες χρυσού σε κάθε τύπο μεταλλεύματος. Τα παραπάνω οδηγούν στην ασφαλή υπόθεση ότι ορισμένα από τα μεταλλεία της Μακεδονίας και της Θράκης παρέμεναν ενεργά τουλάχιστον κατά την πρώιμη βυζαντινή περίοδο, αφού επιχειρήθηκε μεταλλευτική δραστηριότητα. Άλλωστε ο χρυσός solidus του νομισματοκοπείου της Κωνσταντινούπολης παρέμεινε το ισχυρότερο νόμισμα ακόμη και όταν χάθηκαν τα πλούσια μεταλλεία των ανατολικών επαρχιών από την 71

3 2. Bαθύτοπος. O υδρόμυλος διακρίνεται στο βάθος ανάμεσα σε πυκνή βλάστηση και σωρούς σκωριών. αραβική κατάκτηση του 7ου αιώνα. Η σταθερότητα της σύστασης του χρυσού, που απέτρεψε μια ενδεχόμενη υποτίμηση, υποδεικνύει την αυτάρκεια της αυτοκρατορίας σε αποθέματα χρυσού προερχόμενου από τα περιορισμένα όριά της. Είναι γνωστό από βυζαντινά εκκλησιαστικά κείμενα ότι πρακτικές συλλογής σιδηρούχου άμμου λάμβαναν χώρα στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας. O Νικήτας Μάγιστρος παρέχει πληροφορίες για την επεξεργασία του σιδήρου κατά τον 10ο αιώνα στην Προποντίδα, όπου οι αυτόχθονες συγκέντρωναν σβόλους σιδηρομεταλλεύματος από προσχωματική άμμο και, αφού τους θέρμαιναν, τους τοποθετούσαν μαζί με καύσιμη ύλη σε μεταλλουργικούς κλιβάνους. Το σύντηγμα που προέκυπτε επαναθερμαινόταν πριν πάρει την τελική του μορφή και δοθεί στους σιδηρουργούς για περαιτέρω επεξεργασία. O ισπανός απεσταλμένος Ruy Gonzalez de Clavijo περιέγραψε τη σιδηρουργία στην αυτοκρατορία της Τραπεζούντας το 1404 και παρέχει πληροφορίες για τα μεταλλεία σιδήρου και αργύρου-μολύβδου στα βουνά του Πόντου. Σε ό,τι αφορά ειδικά τη Μακεδονία υπάρχουν συγγραφικές μαρτυρίες που αναφέρονται σε εκτεταμένη μεταλλουργική δραστηριότητα αργύρου-μολύβδου της ύστερης βυζαντινής περιόδου στα Σιδηροκαύσια της Χαλκιδικής. Η μεταλλευτική παράδοση στην περιοχή καταγράφεται σε καταλόγους της Μονής Μεγίστης Λαύρας που κατείχε γη στη Στρατονίκη και τον Μαντέμ Λάκκο, όπου βρίσκονταν τα μεταλλεία. Τα αρχεία από τις Μονές Ιβήρων, Πρωτάτου και Ξηροποτάμου περιέχουν χειρόγραφα με πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με την ίδρυση των Σιδηροκαυσίων και την ανάπτυξη της μεταλλουργίας αργύρουμολύβδου στην ευρύτερη περιοχή ήδη από τον 10ο αιώνα. Από ιστορικές πηγές της ύστερης βυζαντινής περιόδου και κυρίως τα αρχεία των αθωνικών μοναστηριών γίνεται γνωστή η παραγωγή σιδήρου σε εκκλησιαστικές κτήσεις στην ευρύτερη περιοχή των Σερρών. Συγκεκριμένα κατά τη διάρκεια της σερβικής κυριαρχίας εξεδόθη χρυσόβουλο του βασιλέα Στεφάνου Δουσάν που χρονολογείται στα 1347 και αναφέρει ξεκάθαρα ότι 600 μαζία σιδήρου κατ έτος προέρχονταν από τα μεταλλεία Τριλισίου και Βροντέως, βόρεια της πόλης των Σερρών. Σε μεταγενέστερο χρυσόβουλο του Στεφάνου Oύρεση του 1361 καταγράφεται η πλούσια πρόσοδος της τάξεως των 30 υπέρπυρων ανά έτος προερχόμενη από το Τριλίσιο. 4 Αποδεικνύεται λοιπόν με βάση τις παραπάνω μαρτυρίες ότι, για τουλάχιστον μια δεκαετία, μεταλλεία σιδήρου και μεταλλουργικά κέντρα μεταποίησης ήταν ενεργά στα βόρεια του σημερινού νομού Σερρών, χωρίς όμως να έχουν εντοπιστεί με ακρίβεια. Αν και το τοπωνύμιο Βροντή θα πρέπει να αναφέρεται στον σημερινό οικισμό της Άνω Βροντούς, όπου έχουν επισημανθεί ίχνη τήξεως σιδηρομεταλλεύματος σε διάφορα σημεία του οικισμού και κοντά σε υδρόμυλο, για την περιοχή Τριλισίου δεν έχει προταθεί πιθανή περιοχή ταύτισης. Προτείνεται λοιπόν η ταύτιση του Τριλισίου με τη θέση Τρίσλα στο Μαύρο Βουνό, που αποτελεί μέρος της οροσειράς Βροντούς. Η ονομασία Τρίσλα ίσως προέκυψε από παραφθορά του τοπωνυμίου Τριλίσιο κατά τη χρήση του στη βουλγαρική γλώσσα. Σημαντικότερο όμως στοι- 3. Άγκιστρο. Άποψη των βορειοανατολικών παρυφών του οικισμού, όπου ανάμεσα στις αποθέσεις σκωριών βρέθηκε εφυαλωμένη βυζαντινή κεραμική. 72 τχ. 103 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

4 χείο αποτελεί το γεγονός ότι σε υψόμετρο 1700 μ. του όγκου Τρίσλα έχει εντοπιστεί από έρευνες του ΙΓΜΕ κάθετο φρέαρ που προήλθε από εξόρυξη οξειδωμένων μεταλλευμάτων σιδήρου με μεθόδους που δεν ομοιάζουν με σύγχρονες. Επομένως το τόξο Άνω Βροντού-Τρίσλα-Άγκιστρο, που διατάσσεται ακριβώς επάνω στην πλούσια μεταλλοφορία της οροσειράς της Βροντούς, αποτελούσε σημαντικό κέντρο εξόρυξης και κατεργασίας-μεταποίησης σιδήρου στα ύστερα βυζαντινά χρόνια, όπως φαίνεται από ιστορικές πηγές και ευρήματα. Oι θέσεις παραγωγής κοντά στα χωριά Κατάφυτο, Λευκόγεια και Εξοχή λόγω της κοντινής απόστασης και της ομοιότητας σύστασης των σκωριών θα πρέπει να προμηθεύονταν την πρώτη ύλη μεταλλεύματος από το μεταλλείο του Τριλισίου και να αποτελούσαν κέντρα μεταποίησης σε πιο προσιτές για κατανάλωση περιοχές. Το όρος Παγγαίο, με συνολικό μήκος 50 χλμ., διαιρεί την ανατολική Μακεδονία σε βόρεια και νότια. Σωροί εκκαμινεύσεων έχουν καταγραφεί σε πολυάριθμες περιοχές του όρους όπως στις θέσεις Λειβάδια, Γιαννάκη Βρύση, Αυλή, Βαλτούδα, Λόφος Σινά και αλλού. O κατ εκτίμηση όγκος των σκωριών από όλες τις ανωτέρω περιοχές είναι της τάξεως των τ.μ. και στις περισσότερες περιπτώσεις συνυπάρχουν με χαρακτηριστικά υπολείμματα εξαγωγής χρυσού και αργύρου τα λεγόμενα speiss. 5 Μια σύγκριση των χημικών στοιχείων των speiss της Παλαιάς Καβάλας και του Παγγαίου παρουσίασε παρόμοια σύσταση, γεγονός που μαρτυρεί ομοιότητες στις μεθόδους για την εξαγωγή πολύτιμων μετάλλων. Στη θέση Λειβάδια νότια του χωριού Νικήσιανη ένας μεταλλουργικός κλίβανος πιθανότατα του 16ου αιώνα έχει 4. Συγκέντρωση σκωριών στο Mακρυχώρι. APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ. 103 αποκαλυφθεί από τη IH Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Aρχαιοτήτων το Αποτελείται από δύο θαλάμους καύσης: στον πρώτο διενεργείτο η εξαγωγή του αργυρούχου μολύβδου (υπό μορφή λιθάργυρου) από το μετάλλευμα και στη συνέχεια στον δεύτερο ο διαχωρισμός του αργύρου από το μόλυβδο με τη διαδικασία της κυπέλλωσης. Επιπλέον τα πρωιμότερα στοιχεία για την παραγωγή χυτοσιδήρου προέρχονται από την περιοχή της Αυλής, όπου μεταλλικά εγκλείσματα σε σκωρίες που έχουν αναλυθεί βρέθηκαν να είναι φαιός χυτοσίδηρος συμπεριλαμβανομένων και νιφάδων από γραφίτη με πυρίτιο, φωσφόρο και μαγγάνιο. 6 Σύμφωνα με τον Pamuk, μεταξύ των ετών 1390 και 1460 οι Oθωμανοί κατέλαβαν, έχασαν και ανέκτησαν τις κύριες περιοχές εξαγωγής αργύρου και σιδήρου στη Μακεδονία, τη Σερβία και τη Βοσνία. Τα αργυρά νομίσματα, akces με τις διάφορες ημερομηνίες κοπής βοηθούν στην παρακολούθηση της σταδιακής πρόσβασης των Oθωμανών στα αργυρωρυχεία των Βαλκανίων. Κατά συνέπεια υπάρχουν ακριβείς ημερομηνίες κοπής για akces από το Serez που χρονολογούνται στα 1413, από το Uskub/Skopje στα 1422 και το Novo Brdo στα Άλλα ορυχεία, όπως τα Kratova, Sidrekapsi (Σιδηροκαύσια) και Srebrenica, κατελήφθησαν από το 1460 αλλά κανένα χρυσό ή αργυρό νόμισμα δεν εκδόθηκε σε αυτά μέχρι τον 15ο και τον 16ο αιώνα. Τέλος, στα οθωμανικά φορολογικά αρχεία tahrir defteri των μέσων του 15ου αιώνα για την περιοχή βόρεια των Σερρών και της Δράμας σποραδικά καταγράφονται η μεταλλευτική και η παραγωγή του σιδήρου. Έρευνα πεδίου Η επιφανειακή έρευνα πεδίου διενεργήθηκε με σκοπό τον εντοπισμό μεταλλευτικών περιοχών και θέσεων εξαγωγικής παραγωγής σε συνεργασία με τη 12η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, κατόπιν χορηγήσεως άδειας από το ΥΠΠO. Δειγματοληψία σκωριών και πυρίμαχων κεραμικών πραγματοποιήθηκε ώστε να διερευνηθούν τα χαρακτηριστικά της διαδικασίας τήξης, η τεχνικο-οικονομική οργάνωση του χώρου παραγωγής και γενικά η αποδοτικότητα σε κάθε θέση που μελετήθηκε. 7 Προγενέστερες ορυκτολογικές αναλύσεις σε σκωρίες από τις θέσεις Άγκιστρο, Άνω Βροντού και Παλαιά Καβάλα, που πραγματοποιήθηκαν στα εργαστήρια του ΙΓΜΕ, και στοιχεία της κοιτασματολογικής σύστασης έχουν ληφθεί υπόψη. 73

5 5. Mικροσκοπική δομή δείγματος σκωρίας από το Kατάφυτο KAT09 (SEM image): Δενδρίτες βουστίτη (ωοειδείς σκελετικοί κρύσταλλοι), εγκλείσματα σιδήρου (λευκό), κυστοειδής μάζα (σκούρο υπόβαθρο). Oι ενδείξεις στις θέσεις Κατάφυτο και Βαθύτοπος μαρτυρούν μεταλλουργία σιδήρου παρόμοιας κλίμακας (περίπου τόνοι σκωριών) και οργάνωσης του χώρου κοντά σε ρέματα, ενώ οι πρώτες ύλες πιθανόν προέρχονταν από τα ίδια μεταλλεία. Σκωρίες και υλικό από καμίνους καλύπτουν ένα τεχνητό έξαρμα παράλληλα στο ρέμα έξω από το Κατάφυτο. Μεγάλος αριθμός φραγμένων ακροφυσίων και υπεράριθμα θραύσματα πήλινης επένδυσης για τη συνεχή επισκευή των καμίνων στο Κατάφυτο υποδηλώνουν ότι η τήξη ήταν ανεπαρκής. Κοντά στο χωριό Βαθύτοπος οι σκωρίες βρίσκονται διάσπαρτες και σε μικρές σωρούς μεταξύ του κοινοτικού υδρόμυλου και του ρέματος της περιοχής (εικ. 2). Το μετάλλευμα πιθανόν μεταφερόταν από μεταλλεία των περιοχών Τρίσλα και Μαύρο Βουνό της Βροντούς και υποβαλλόταν σε επεξεργασία στα πεδινά λόγω των κατάλληλων συνθηκών για μεταλλουργικές δραστηριότητες. Τα στοιχεία και από τις δύο περιοχές μαρτυρούν τη χρήση υδροκίνησης παραγόμενης από νερόμυλους για τη λειτουργία των φυσερών, πρακτική που αναφέρεται και από τον Georgiev (1971) στο Σαμόκοβο της Βουλγαρίας κοντά στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Η ευρύτερη περιοχή γύρω από το χωριό Άγκιστρο αποτελούσε στο παρελθόν ένα από τα σημαντικότερα κέντρα μεταλλουργίας σιδήρου της Ανατολικής Μακεδονίας, όπως μαρτυρείται από τις τεράστιες συγκεντρώσεις σκωριών της κλίμακας των τόνων (εικ. 3). Επίσης, όπως φαίνεται από την ορυκτολογία της περιοχής που αποτελείται και από χρυσοφόρα κοιτάσματα, αλλά κυρίως λόγω της ύπαρξης μεταλλουργικών καταλοίπων speiss (αρσενίδια σιδήρου) που προέκυψαν από την τήξη αυτών των κοιτασμάτων, η εξόρυξη χρυσού στην περιοχή θεωρείται βέβαιη. Η συγκέντρωση στη βορειοδυτική είσοδο του χωριού όπου έγινε δειγματοληψία καλύπτει την πλαγιά ενός υψωμένου αγροτικού τεμαχίου, ενώ επίπεδα θραύσης μεταλλεύματος σημειώθηκαν βορειότερα. Στα υψηλότερα επίπεδα της απόθεσης καταγράφηκαν πέτρες με έντονα σημάδια καύσης που πιθανόν προέρχονται από δομικό υλικό της καμίνου, καθώς και δύο όστρακα εφυαλωμένης κεραμικής της ύστερης βυζαντινής περιόδου. Κρίνοντας με βάση τη μεγάλη κλίμακα δραστηριοτήτων, τα όστρακα που βρέθηκαν και τη χρονολόγηση με τη μέθοδο του ραδιενεργού άνθρακα 14 από δείγμα σε φρέαρ μεταλλείου του Αγκίστρου περίπου στο 1330±310, οι δραστηριότητες τοποθετούνται στην ύστερη βυζαντινή-πρώιμη οθωμανική περίοδο. 8 Παρ όλα αυτά δεν υπάρχουν αρκετές ενδείξεις για τις απαρχές των εξορυκτικών-μεταλλουργικών δραστηριοτήτων και επομένως δεν είναι ξεκάθαρη η χρονική διάρκεια των εργασιών. Oι νότιοι πρόποδες της Λεκάνης βόρεια του χωριού Μακρυχώρι υπήρξαν σημαντικό κέντρο ανάπτυξης μεταλλουργικών δραστηριοτήτων ευρείας κλίμακας. Στη θέση Πλατανιά διάσπαρτο υλικό που καλύπτει έκταση μεγαλύτερη των 100 στρεμμάτων προέρχεται από μεγάλες συγκεντρώσεις σκωριών (εικ. 4). Προηγούμενες έρευνες βασισμένες σε τυπολογία κεραμικής έδειξαν ότι η μεταλλουργική δραστηριότητα είναι πιθανό να ξεκίνησε μεταξύ του 4ου και του 2ου αιώνα π.χ. 9 Βασισμένοι σε στοιχεία χημικών αναλύσεων οι Photos κ.ά. (1987) έθεσαν το ζήτημα σύνθετων μεταλλουργικών μεθόδων κατά τις οποίες η πρόσθεση μολύβδου στο πλούσιο σε μαγγάνιο μετάλλευμα ενεργούσε σαν συλλέκτης πολύτιμων μετάλλων (Au, Ag). Έτσι είναι πολύ πιθανό, παράλληλα με τη μεταλλουργία σιδήρου, τα συγκεκριμένα πολυμεταλλικά κοιτάσματα να ευνοούσαν και την απόληψη χρυσού, γεγονός που συνέβαινε ίσως από τα ελληνιστικά χρόνια και έπειτα. Το ζήτημα της πιθανής βυζαντινής εκμετάλλευσης του ορυκτού πλούτου του Μακρυχωρίου δεν έχει πλήρως διασαφηνιστεί, ενώ τοπωνύμια του 16ου και 17ου αιώνα, όπως Μαντέμ Τσιφλίκι, Μαντέμ Λόφος και Μαντέμ Καρά, πιθανόν συσχετίζονται με τις μεταλλουργικές δραστηριότητες της περιόδου της Τουρκοκρατίας. Η πιθανότητα αδιατάρακτης συνέχειας της παραγωγής ή το ενδεχόμενο της εκ νέου εμφάνισης κέντρων επεξεργασίας κατά τη βυζαντινή και την οθωμανική περίοδο εξετάζονται στο πλαίσιο της παρούσας μελέτης. Εργαστηριακή έρευνα Oι εργαστηριακές αναλύσεις επικεντρώθηκαν σε δείγματα σκωριών και πυρίμαχου υλικού ώστε να επιτευχθεί η προσέγγιση τεχνολογικών παραμέτρων, όπως οι συνθήκες κατά την τήξη, οι θερμοκρασιακές μεταβολές, η αναλογία CO- CO2 στο εσωτερικό της καμίνου και οι θερμοδυναμικές ιδιότητες της όλης διαδικασίας. Εδώ παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της μικροσκοπικής παρατήρησης για την κατανόηση των οποίων διευκρινίζονται τα εξής: Oι μεταλλουργικές σκωρίες αποτελούνται κυρίως από ύαλο και κρυσταλλικά ορυκτά που διακρίνονται ως ξεχωριστές φάσεις της μικροδομής. Oι πιο συνηθισμένες από αυτές τις φάσεις που απαντούν σε σκωρίες σιδήρου είναι: α) οξείδια (όπως ο βουστίτης: FeO και ο μαγνητίτης: Fe3O4), β) ενώσεις πυριτίου 74 τχ. 103 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

6 6. Mικροσκοπική δομή δείγματος σκωρίας από το Mακρυχώρι MAK03 (SEM image): Ευμεγέθεις κρύσταλλοι φαϋαλίτη, σκελετικές συναθροίσεις βουστίτη στα διάκενα, σφαιροειδή εγκλείσματα μολύβδου, ο οποίος προσετέθη για την απόληψη χρυσού (λευκά σφαιρίδια). (όπως ο φαϋαλίτης: Fe2SiO4), γ) μέταλλα υπό μορφή εγκλεισμάτων (όπως Fe, Αs κ.ά.). Κατά τη δημιουργία του σπογγώδους σιδήρου τα μη-μεταλλικά ορυκτά με χαμηλό σημείο τήξης ρευστοποιούνται πρώτα και διαμορφώνουν τη ρευστή σκωρία. Εάν η θερμοκρασία δεν είναι αρκετά υψηλή ή δεν έχουν χρησιμοποιηθεί κατάλληλα συλλιπάσματα, κάποιες ποσότητες μετάλλου δεν αντιδρούν και εγκλωβίζονται στις σκωρίες. Επομένως με την εξέταση της μικροδομής μπορεί γρήγορα να διαπιστωθεί με σχετική ακρίβεια η αποδοτικότητα της παραγωγής και για το λόγο αυτό αποτελεί συνήθως το πρώτο βήμα σε κάθε εργαστηριακή μελέτη. Χαρακτηριστικά των μικροδομών από 40 δείγματα που έχουν εξεταστεί σε μεταλλογραφικό και ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης (SEM) δείχνουν μια γενική εικόνα επικρατούσας κυστοειδούς δομής με σποραδικούς βουστίτες (w stite: FeO), σπάνιους φαϋαλίτες (faylite: Fe2SiO4) και εγκλείσματα μεταλλικών φάσεων. Τα τελευταία αποτελούν ανεξάρτητα ή σε συστοιχίες εγκλείσματα αυτοφυούς σιδήρου και αρσενίδια σιδήρου γνωστά ως speiss. Υαλώδεις φάσεις σημειώθηκαν σε περιορισμένο αριθμό δειγμάτων. 10 Με βάση τη μικροσκοπική δομή κάποια προκαταρκτικά συμπεράσματα της τεχνικής διαδικασίας μπορούν να παγιωθούν. Oι στιλπνές τομές από τις θέσεις Κατάφυτο και Βαθύτοπος (εικ. 5) έδειξαν αρκετά μεταλλικά εγκλείσματα σε αντίθεση με αυτές από το Άγκιστρο και το Μακρυχώρι. Η παρουσία πολυάριθμων εγκλεισμάτων υποδηλώνει ότι ο διαχωρισμός μετάλλου-σκωρίας δεν ήταν πάντα επιτυχής. Τα δείγματα από το Βαθύτοπο έχουν παρόμοια χαρακτηριστικά μικροδομής ανεπαρκούς τήξης αν και δεν σημειώθηκε μεγάλος αριθμός πυρίμαχων υλικών κατά την έρευνα πεδίου. Oι σκωρίες από το Άγκιστρο και το Μακρυχώρι περιέχουν περιστασιακά εγκλείσματα σε περισσότερο ομοιογενείς δομές που προέκυψαν από ανακρυστάλλωση ύαλου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα σφαιροειδή εγκλείσματα μολύβδου που δεν ανήκουν στη χημική ταυτότητα της πρώτης ύλης και επομένως έχουν προστεθεί σκόπιμα από τους μεταλλουργούς (εικ. 6). Κάτι τέτοιο θα APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ. 103 πρέπει να συνέβη ούτως ώστε ο μόλυβδος να δράσει ως συλλέκτης πολύτιμων μετάλλων και έτσι μπορεί να επιβεβαιωθεί η υπόθεση ότι στα μεταλλουργικά κέντρα Αγκίστρου και Μακρυχωρίου παραγόταν χρυσός και άργυρος. Η ευρείας κλίμακας παραγωγή στο Άγκιστρο μαρτυρείται από τη συνθετότητα της οργάνωσης του χώρου (επίπεδα θραύσης μεταλλεύματος, τήξη με υδροκίνηση), της μεταφοράς των πρώτων υλών και του σημαντικού όγκου των εκκαμινεύσεων. Η παραγωγική διαδικασία στο Μακρυχώρι είναι επίσης σύνθετη και δυσνόητη όσον αφορά την οργάνωση, τη μακρά χρονική διάρκεια αλλά και τη σημαντική διατάραξη των ενδείξεων. Η παρουσία πολυάριθμων υαλωδών θραυσμάτων σκωρίας αναγνωρίσιμων μακροσκοπικά στο πεδίο, πιθανόν αντιπροσωπεύει τα τελευταία στάδια των δραστηριοτήτων (βυζαντινής-οθωμανικής περιόδου) που μαρτυρούν μια τεχνικά και οικονομικά αποδοτικότερη διαδικασία σε σχέση με αυτές του μακρινού παρελθόντος. Προκαταρκτικά συμπεράσματα Oι περισσότερες από τις υλικές ενδείξεις μεταλλουργίας σιδήρου και χρυσού που περιγράφηκαν προέρχονται από ορεινές-ημιορεινές θέσεις κυμαινόμενου υψομέτρου μεταξύ 200 και 900 μ., που συχνά χρησιμοποιούνται ως βοσκότοποι και σπανιότερα για αγροτικές καλλιέργειες. Αυτή η ζώνη συμπίπτει με τα επιφανειακά μεταλλοφόρα κοιτάσματα, ευκόλως αναγνωρίσιμα και εκμεταλλεύσιμα από μεταλλωρύχους του παρελθόντος. Σε αρκετές περιπτώσεις οι μεταλλουργικές διεργασίες λάμβαναν χώρα κοντά σε πηγές άφθονου νερού όπως ρέματα και ποτάμια, γεγονός που αποτελεί σημαντικότατο παράγοντα κατά την έκπλυση, θραύση και τήξη του μεταλλεύματος. Δεδομένου ότι δεν σημειώθηκαν μεγάλες αλλαγές στη βλάστηση της περιοχής από την αρχαιότητα, οι μεταλλουργοί είχαν άμεση πρόσβαση σε άφθονη ξυλεία για τη χρήση της ως καύσιμης ύλης. Πώς διαμορφώθηκε λοιπόν ο χαρακτήρας της μεταλλουργίας στη Μακεδονία υπό βυζαντινή και αργότερα οθωμανική διοίκηση και ποια ήταν η κοινωνική ταυτότητα των πρωταγωνιστών αυτής; Με βάση τα στοιχεία που εξετάστηκαν συντίθεται η εικόνα δύο μοντέλων πρακτικής: αφ ενός μικρής κλίμακας, χαμηλής παραγωγικότητας και απόδοσης στις θέσεις Κατάφυτο και Βαθύτοπος και αφ ετέρου μια πρακτική ευρείας κλίμακας και υψηλής αποδοτικότητας στις θέσεις Άγκιστρο και Μακρυχώρι όπου γινόταν και παράλληλη εξόρυξη χρυσού. Μια τέτοια εικόνα πιθανότατα αντικατοπτρίζει τα διαφορετικά διοικητικά συστήματα υπό τα οποία εργάζονταν οι μεταλλουργοί. Στα λιγότερο παραγωγικά κέντρα Κατάφυτο και Βαθύτοπο η αποδοτικότητα ίσως να μην αποτελούσε κυρίαρχη έγνοια καθώς οι μεταλλουργοί στόχευαν στην εξυπηρέτηση τοπικών αναγκών, μια κατάσταση συγκλίνουσα με το κοινωνικο-οικονομικό περιβάλλον της ύστερης βυζαντινής εποχής. Αργότερα, κατά τον 15ο αιώνα, η εφαρμογή της 75

7 οθωμανικής διοίκησης και του φορολογικού συστήματος οδήγησαν τους μεταλλουργούς στην ανάγκη να αυξήσουν την απόδοση με κάθε κόστος. Παρόμοια εικόνα εμφανίζεται στο Άγκιστρο και το Μακρυχώρι όπου η υψηλή πρόσοδος αντικατοπτρίζει ελεγχόμενα εγχειρήματα για την απόληψη μεγάλων ποσοτήτων μετάλλου ώστε να εξοφλούνται οι φόροι. Πρέπει να σημειωθεί ότι η εποχή χαρακτηρίζεται από συγκέντρωση της παραγωγής που αυξήθηκε σε συνδυασμό με την υποδούλωση του εργατικού δυναμικού. Η εφαρμογή μεικτών οικονομικών στρατηγικών που περιλάμβανε κτηνοτροφία, περιορισμένη γεωργία και χειροτεχνία, συμπληρούμενη από εποχιακή μεταλλευτική και σιδηρουργία, πιθανόν αποτελούσε την παραγωγική βάση των περιοχών που μελετώνται. Άμεσες αρχαιολογικές ενδείξεις για την εξόρυξη και τη μεταλλουργία σιδήρου και χρυσού ερευνώνται με σκοπό την ανασύσταση των κοινωνικών εκείνων στοιχείων, όπως η στρατηγική εξεύρεσης φυσικών πόρων και η οργάνωση του εργατικού δυναμικού. Επίσης μελετάται ο χαρακτήρας της σιδηρουργίας και ο βαθμός στον οποίο συμπλήρωνε τις πιθανές εναλλακτικές λύσεις των τοπικών οικονομιών της Ανατολικής Μακεδονίας. Όπως φαίνεται από τα αποτελέσματα χημικών αναλύσεων, η εκμετάλλευση χρυσού αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος των δραστηριοτήτων αυτών, αν και δεν είναι προς το παρόν εφικτό να προσδιοριστεί το μέγεθος και η σημασία της. Παρ όλα αυτά η Μακεδονία μπορεί με σχετική βεβαιότητα να θεωρηθεί τόπος προέλευσης ενός μέρους του χρυσού στους χαλεπούς καιρούς της ύστερης βυζαντινής περιόδου. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1. Πλήθος πολυμεταλλικών κοιτασμάτων έχουν εντοπιστεί κατά τη διάρκεια ερευνών του ΙΓΜΕ. Χημικές αναλύσεις μεταλλευμάτων και αρχαίων σκωριών κατέδειξαν την οικονομική σημασία των κοιτασμάτων της Μακεδονίας κατά την αρχαιότητα. 2. C. Pharr, The Theodosian Code, Princeton 1952, σ L.G. Westernik (επιμ.), Nicetas Magistros, Lettres d un exile ( ), Paris 1973, σ P. Lemerle / A. Gouillou / N. Svoronos / D. Papachrysanthou, Actes De Lavra III de 1329 a 1500, Paris 1979: Chrysobulle de Stefan Dusan (1347) II 33, σ. 38: λαμβάνωσι (δε) κατ έτος από των σιδηροκαυσίων του Τριλισίου (και) Βροντ(έως) μαζία εξακόσια σίδηρον ακολίτως στο ίδιο: Chrysobulle de Stefan Uros (1361) II 19, σ. 85: εν αυτή παροίκ(ων) και της γης ην περιέχει όση (και) οία, εν τω Σιδηροκάστρω μύλων ολοκαιρινός, από της ενοχής του ΙΙ 20 Τριλισίου (υπερ)π(υ)ρα τριάκοντα κατ έτος. 5. Στη διεθνή βιβλιογραφία ως speiss αναφέρονται τα υπολείμματα μεταλλουργικής δραστηριότητας που προκύπτουν από την απόληψη ευγενών μετάλλων. Πρόκειται για αρσενίδια σιδήρου που περιέχουν αυξημένα ποσοστά αρσενικού και αντιμονίου. 6. Πρόκειται για σημαντικό εύρημα, καθώς η παραγωγή χυτοσιδήρου κατέστη δυνατή μόνο με τη χρήση της υψηλής φρεατώδους καμίνου κατά την πρωτοβιομηχανική εποχή. 7. N. Nerantzis, «Metallurgical production in Late Byzantine-Early Ottoman Eastern Macedonia: Organization of regional economies between the Strymon and Nestos Rivers», Proceedings of the 2nd International Conference on Ancient Greek Technology, TEE, Athens 2006, σ E. Chiotis / C. Koukouzas / G. Papadimitriou, «Old mining and metallurgical activities in Angistron-Serres-Macedonia», Proceedings of the 2nd Symposium of the Hellenic Archaeometric Society, Thessaloniki 1996, σ Η μελέτη της κεραμικής του Μακρυχωρίου αλλά και άλλων θέσεων παραγωγής της Λεκάνης συνηγορεί στη μακρόχρονη μεταλλουργική δραστηριότητα από τα κλασικά έως και τα χρόνια της Τουρκοκρατίας. 10. Στοιχεία σχετικά με τη μικροσκοπική δομή παρουσιάστηκαν στο Nerantzis, ό.π., σ BIBΛIOΓPAΦIA ΒPYΩNHΣ Σ., «The question of the Byzantine mines», Speculum 37 (1962), σ BRYER Α., «The question of Byzantine mines in the Pontos: Chalybian iron, Chaldian silver, Koloneian alum and the mummy of Cheriana», Anatolian Studies 32 (1983), σ GEORGIEV G.I., «Die alte Eisengewinnungsindustrie in Bulgarien», Geologie 20/4-5 (1971), σ ΚOYKOYΛH-XPYΣANΘAKH Χ., «Τα μέταλλα της Θασιακής Περαίας», Μνήμη Δ. Λαζαρίδη: Πόλις και Χώρα στην αρχαία Μακεδονία και Θράκη, Πρακτικά Αρχαιολογικού Συνεδρίου, Θεσσαλονίκη 1990, σ LEMERLE P. / A. GOUILLOU / N. SVORONOS/ D. PAPACHRYSANTHOU, Actes De Lavra III de 1329 a 1500, Paris NERANTZIS N., «Metallurgical production in Late Byzantine-Early Ottoman Eastern Macedonia: Organization of regional economies between the Strymon and Nestos Rivers», Proceedings of the 2nd International Conference on Ancient Greek Technology, TEE, Athens 2006, σ PAMUK S.A., Monetary History of the Ottoman Empire, Cambridge University Press, ΠAΠAΣTAMATAKH Α., «Σκωρίες της αρχαίας ελληνικής μεταλλουργίας», Πρακτικά Α Σεμιναρίου Αρχαιομετρίας, ΙΓΜΕ, Αθήνα 1985, σ PHOTOS E., «Early Extractive Iron Metallurgy in N. Greece: A Unified Approach to Regional Archaeometallurgy», αδημ. διδ. διατρ., University of London, PHOTOS E. / C. KOUKOULI-CHRYSANTHAKI / R.F. TYLECOTE / G. GIALOGLOU, «Precious metals extraction in Palaia Kavala, NE Greece», International Old World Archaeometallurgy Conference, Max Planck Institut f r Kernphysik, Heidelberg 1987, σ The Byzantine Mining and Metallurgy in Eastern Macedonia Nerantzis Nerantzis The provenance of the gold of the Byzantine Empire is still considered a difficult archaeological issue in its investigation. One of the regions that probably contributed to the creation of the store of state gold is Macedonia and its rich deposits. Mining of gold was held in parallel with mining and manufacturing of iron in some metallurgic centers, such as Aghistro and Makrychori, between the thirteenth and sixteenth century AD. The study of the remnants of metallurgy from four relevant locations suggests that two of them showed a small-scale activity, whereas the other two had a large-scale production. The technological complexity of the Byzantine world is evaluated through the thorough research on the overall organization of the production process, which aimed at the better exploitation of raw materials. 76 τχ. 103 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΣΙΔΗΡΟΥ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΚΑΒΑΛΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΤΑ ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ *** Στρατής Παπαδόπουλος 1 Νεραντζής Νεραντζής 2 ***

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΣΙΔΗΡΟΥ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΚΑΒΑΛΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΤΑ ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ *** Στρατής Παπαδόπουλος 1 Νεραντζής Νεραντζής 2 *** Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΣΙΔΗΡΟΥ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΚΑΒΑΛΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΤΑ ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ *** Στρατής Παπαδόπουλος 1 Νεραντζής Νεραντζής 2 *** 1. Εισαγωγή Η γεωμορφολογία της Βόρειας Ελλάδας χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα Γ Μαντάς Κωνσταντίνος Συντονιστής, Κατσίκης Γιώργος Γραμματέας, Καρακώστα Χρυσάνθη Γραμματέας, Μαργέλου Κατερίνα Ερευνήτρια, Κιτσικόπουλος

Ομάδα Γ Μαντάς Κωνσταντίνος Συντονιστής, Κατσίκης Γιώργος Γραμματέας, Καρακώστα Χρυσάνθη Γραμματέας, Μαργέλου Κατερίνα Ερευνήτρια, Κιτσικόπουλος Ομάδα Γ Μαντάς Κωνσταντίνος Συντονιστής, Κατσίκης Γιώργος Γραμματέας, Καρακώστα Χρυσάνθη Γραμματέας, Μαργέλου Κατερίνα Ερευνήτρια, Κιτσικόπουλος Θάνος Ερευνητής, Λαμπρυνιάδης Γιάννης - Ερευνητής Τα περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ. Παρουσίαση των δραστηριοτήτων του ήµου Σιντικής, Σερρών

ΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ. Παρουσίαση των δραστηριοτήτων του ήµου Σιντικής, Σερρών ΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ 16 Οκτώβριος 2014 Σαντανσκι, Βουλγαρία Παρουσίαση των δραστηριοτήτων του ήµου Σιντικής, Σερρών Οµιλητής: κος Φώτης ΟΜΟΥΧΤΣΙ ΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ)

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ) ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Γ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΗΚΟΤΗΤΑΣ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟ ΟΤΟΥΜΕΝΟ ΕΡΓΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ (ΕΤΠΑ) ΕΛΛΑ ΑΣ (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ) ΕΡΓΟ:ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Βασίλης Μέλφος Λέκτορας Κοιτασματολογίας-Γεωχημείας Τομέας Ορυκτολογίας, Πετρολογίας, Κοιτασματολογίας Τμήμα Γεωλογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης melfosv@geo.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΘΑΣΟΥ

ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΘΑΣΟΥ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΘΑΣΟΥ Περιήγηση ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΠΑΡΑΘΑΛΑΣΣΙΟ ΤΜΗΜΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ Το μεταλλευτικό συγκρότημα τοποθετείται Ανατολικά του Οικισμού Λιμεναρίων ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιστοποιώντας τις λειτουργίες εξόρυξης

Βελτιστοποιώντας τις λειτουργίες εξόρυξης Βελτιστοποιώντας τις λειτουργίες εξόρυξης Η ενοποίηση λογισμικών στις επιχειρήσεις εξόρυξης αποτελεί το κλειδί για την αυξημένη παραγωγικότητα Ενώ ο τομέας των φυσικών πόρων συνεχίζει να αναπτύσσεται,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΥΚΤΟΥ ΠΛΟΥΤΟΥ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΥΚΤΟΥ ΠΛΟΥΤΟΥ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Παρουσίαση: Γεώργιος Οικονόμου Δρ Γεωλόγος Δ/ντής Ορυκτών Φυσικών Πόρων ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΚΑΙ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ν.Π.Ι.Δ. ΕΠΟΠΤΕΥΟΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενες Μεταλλευτικές Μεταλλουργικές εγκαταστάσεις Μεταλλείων Κασσάνδρας ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Προτεινόμενες Μεταλλευτικές Μεταλλουργικές εγκαταστάσεις Μεταλλείων Κασσάνδρας ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Προτεινόμενες Μεταλλευτικές Μεταλλουργικές εγκαταστάσεις Μεταλλείων Κασσάνδρας ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Δημήτρης Μελάς Αν. Καθηγητής Φυσικής Περιβάλλοντος Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΒΑΘΙΕΣ ΛΑΚΕΣ

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΒΑΘΙΕΣ ΛΑΚΕΣ ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΒΑΘΙΕΣ ΛΑΚΕΣ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Στις Βαθιές Λάκες βρέθηκαν σηµαντικότατα ευρήµατα, τα οποία θεωρείται σκόπιµο να παρουσιασθούν και να αναλυθούν. Τα ευρήµατα αυτά είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ Ορυκτές Π ρώτες Ύλες: Μέλλον, ανάγκες, ευκαιρ ίες

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ Ορυκτές Π ρώτες Ύλες: Μέλλον, ανάγκες, ευκαιρ ίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ Ορυκτές Π ρώτες Ύλες: Μέλλον, ανάγκες, ευκαιρ ίες Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων-Μεταλλουργών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΧΑΛΑΖΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΧΑΛΑΖΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΧΑΛΑΖΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ TOY ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ XAΛΑΖΙΑΣ Ο χαλαζίας σήμερα βρίσκει πολλές εφαρμογές και έχει μία ευρεία γκάμα χρήσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ: ΠΕ - 4 : ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

ΤΕΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ: ΠΕ - 4 : ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΞΙΩΝ ΓΗΣ ΣΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΑΜΕΣΗΣ ΖΩΝΗΣ ΕΠΙΡΡΟΗΣ ΤΗΣ ΕΓΝΑΤΙΑΣ ΟΔΟΥ (ΚΩΔΙΚΟΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ: 3654) ΤΕΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ: ΠΕ - 4 : ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΕΥΧΟΣ 4 Ο ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΙΚΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Κ. ΚΑΡΓΙΩΤΗΣ Dr. Γεωλόγος - Ορυκτολόγος Καθηγητής ΤΕΙ ΑΜΘ Τμήμα Μηχανικων Τεχνολογίας Πετρελαίου & Φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοποίηση πηγών πλούτου της χώρας: Ορυκτός πλούτος

Αξιοποίηση πηγών πλούτου της χώρας: Ορυκτός πλούτος Αξιοποίηση πηγών πλούτου της χώρας: Ορυκτός πλούτος Βασίλης Νικολετόπουλος Σωματείο Αξιότης 12.2.13 1 Ορισμοί: Ορυκτές πρώτες ύλες ΟΠΥ Μεταλλεύματα μέταλλα Βιομηχανικά ορυκτά οξείδια, άλλα Λατομικά ορυκτά

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΥΣΩΡΥΧΕΙΑ ΘΡΑΚΗΣ ΤΟ ΕΡΓΟ ΧΡΥΣΟΥ ΠΕΡΑΜΑΤΟΣ ΕΒΡΟΥ

ΧΡΥΣΩΡΥΧΕΙΑ ΘΡΑΚΗΣ ΤΟ ΕΡΓΟ ΧΡΥΣΟΥ ΠΕΡΑΜΑΤΟΣ ΕΒΡΟΥ ΤΟ ΕΡΓΟ ΧΡΥΣΟΥ ΠΕΡΑΜΑΤΟΣ ΕΒΡΟΥ ΘΡΑΚΗ ΕΛΛΑΔΑ ELDORADO GOLD CORPORATION - OPERATIONS - Olympias Project, Makedonia, Greece Skouries Project, Makedonia, Greece Stratoni Project, Makedonia, Greece Perama Hill

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Kαρβίδιο πυριτίου, ευγενές κορούνδιο και κανονικό κορούνδιο

Kαρβίδιο πυριτίου, ευγενές κορούνδιο και κανονικό κορούνδιο Kαρβίδιο πυριτίου, ευγενές κορούνδιο και κανονικό κορούνδιο c/o Cerablast GmbH & Co.KG Gerhard-Rummler-Str.2 D-74343 Sachsenheim / Γερμανία Tηλέφωνο: 0049 7147 220824 Τελεφαξ: 0049 7147 220840 E-Mail:

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Tο µεταλλείο «Μαύρες Πέτρες» στην Χαλκιδική

Tο µεταλλείο «Μαύρες Πέτρες» στην Χαλκιδική Tο µεταλλείο «Μαύρες Πέτρες» στην Χαλκιδική Μεταλλείο «Μαύρες Πέτρες» Το µεταλλείο «Μαύρες Πέτρες» ανήκει στα µεταλλεία Κασσάνδρας που εκτείνονται στο βορειοανατολικό τµήµα της Χαλκιδικής Κοίτασµα µικτών

Διαβάστε περισσότερα

1. Επεμβάσεις συντήρησης

1. Επεμβάσεις συντήρησης Έκθεση εργασιών συντήρησης αρχιτεκτονικών καταλοίπων στον αρχαιολογικό του Αζοριά κατά την ανασκαφική περίοδο του 2014 της Σ. Χλουβεράκη, Επιστημονική Συνεργάτιδα, ΙΝΣΤΑΠ Κέντρο Μελέτης Αν Κρήτης Αρ. Αδειας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ)

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ρ. Αριστοτέλης Παπαδόπουλος Γενικός /ντης Αγροτικής Έρευνας ΕΛ.Γ.Ο. «ΗΜΗΤΡΑ» ρ. Φραντζής Παπαδόπουλος Τακτικός Ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση μέθοδων υπόγειας εκμετάλλευσης

Σύγκριση μέθοδων υπόγειας εκμετάλλευσης Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών Σύγκριση μέθοδων υπόγειας εκμετάλλευσης Ανδρέας Μπενάρδος Δρ. Μηχανικός Μεταλλείων Μεταλλουργός Ε.Μ.Π. Μέθοδοι Υπόγειας Εκμετάλλευσης

Διαβάστε περισσότερα

Μεταλλουργία Κοιτίδα της Τεχνολογίας

Μεταλλουργία Κοιτίδα της Τεχνολογίας Μεταλλουργία Κοιτίδα της Τεχνολογίας Μια ανασκόπηση για την εκατοστή επέτειο της Επίπλευσης (Froth Flotation), του πλέον θεμελιώδους κλάδου της μεταλλουργίας, που παρουσιάστηκε σε εκδήλωση του Συνδέσμου

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις.

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις. Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311 Πολυτεχνική Σχολή Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ Φαρζανέ Κοχαρή ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Contents. 1 Overview 3. 2 Government Stakeholders 5. 3 NGOs and other interested parties (National & Regional) 7 LIST OF TABLES

Contents. 1 Overview 3. 2 Government Stakeholders 5. 3 NGOs and other interested parties (National & Regional) 7 LIST OF TABLES Έργου: Σελίδα 2 από 7 Contents 1 Overview 3 2 Government Stakeholders 5 3 NGOs and other interested parties (National & Regional) 7 LIST OF TABLES Table 1-1 Stakeholder Groups 3 Table 2-1 National Government

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Δέσμευση. Διάταξη Έργου

Περιβαλλοντική Δέσμευση. Διάταξη Έργου Αρχαιολογικοί χώροι και πολιτιστική κληρονομιά Για το σχεδιασμό του Έργου, ζητήθηκε επίσημα η άποψη της αρμόδιας εφορείας αρχαιοτήτων ώστε να προσδιοριστεί εάν υπάρχουν χώροι πολιτιστικής ή αρχαιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Χ. ΓΑΛΑΖΟΥΛΑΣ: ΓΕΩΛΟΓΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Η Γεωθερμία στην Ελλάδα

Η Γεωθερμία στην Ελλάδα ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Η Γεωθερμία στην Ελλάδα Ομάδα Παρουσίασης Επιβλέπουσα Θύμιος Δημήτρης κ. Ζουντουρίδου Εριέττα Κατινάς Νίκος Αθήνα 2014 Τι είναι η γεωθερμία; Η Γεωθερμική ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Το συνέδριο διοργανώνεται με τη συνεργασία Κυπριακών και Ελλαδικών φορέων. 20-22 Νοεμβρίου 2014. Ξενοδοχείο Κλεοπάτρα, Λευκωσία

Το συνέδριο διοργανώνεται με τη συνεργασία Κυπριακών και Ελλαδικών φορέων. 20-22 Νοεμβρίου 2014. Ξενοδοχείο Κλεοπάτρα, Λευκωσία ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ Το συνέδριο διοργανώνεται με τη συνεργασία Κυπριακών και Ελλαδικών φορέων 20-22 Νοεμβρίου 2014 Ξενοδοχείο Κλεοπάτρα, Λευκωσία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή.

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Είναι γνωστά τα της Μάχης του Σπερχειού. ΒΙΒΛΙΟ ΕΝ ΕΚΑΤΟ (ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ). Στο σηµερινό χωριό Φραντζί

Διαβάστε περισσότερα

Γεωθερμική ενέργεια και Τοπική Αυτοδιοίκηση Το παράδειγμα του γεωθερμικού πεδίου Αρίστηνου-Αλεξανδρούπολης

Γεωθερμική ενέργεια και Τοπική Αυτοδιοίκηση Το παράδειγμα του γεωθερμικού πεδίου Αρίστηνου-Αλεξανδρούπολης Σχεδιάζοντας τη Μετάβαση προς Ενεργειακά Αποδοτικές Πόλεις Εξοικονόμηση Ενέργειας σε επίπεδο Δήμων και Δημοτών 11 12 Ιουνίου 2015, Αθήνα Γεωθερμική ενέργεια και Τοπική Αυτοδιοίκηση Το παράδειγμα του γεωθερμικού

Διαβάστε περισσότερα

Οι παραχωρήσεις των μεταλλείων της Λαυρεωτικής και η οικονομία του κράτους των Αθηνών τον 5ο και 4ο αιώνα π.χ.

Οι παραχωρήσεις των μεταλλείων της Λαυρεωτικής και η οικονομία του κράτους των Αθηνών τον 5ο και 4ο αιώνα π.χ. Ηλίας Κ. Κονοφάγος Χημικός Μηχανικός, Διδάκτωρ Φυσικών Επιστημών, Μέλος της Διεθνούς Ένωσης Οικονομολόγων Ενέργειας, Δν/τής Νέων Εκμεταλλεύσεων Ελληνικών Πετρελαίων Α.Ε. Σταυρούλα Η. Σιδέρη Φιλόλογος Οι

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική προβατοτροφία

Βιολογική προβατοτροφία Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596, Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

clayart international Αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία για την προβολή και προώθηση της σύγχρονης τέχνης του πηλού στην Ελλάδα και το εξωτερικό

clayart international Αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία για την προβολή και προώθηση της σύγχρονης τέχνης του πηλού στην Ελλάδα και το εξωτερικό clayart international Αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία για την προβολή και προώθηση της σύγχρονης τέχνης του πηλού στην Ελλάδα και το εξωτερικό Η εταιρία clayart international στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ 32ης MARMINSTONE Θεσσαλονίκη 24 Φεβρουαρίου 2008

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ 32ης MARMINSTONE Θεσσαλονίκη 24 Φεβρουαρίου 2008 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ 32ης MARMINSTONE Θεσσαλονίκη 24 Φεβρουαρίου 2008 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΓΟΥ Γ ΚΠΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΙΓΜΕ 2003 2008: «Ολοκληρωμένη διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΜΑΓΓΑΝΙΟΥ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΜΑΓΓΑΝΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΜΑΓΓΑΝΙΟΥ ΟΡΥΚΤΟ ΣΥΣΤΑΣΗ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ % Mn ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ Χαουσμανίτης Mn 3 O 4 72,5 4,84 Πυρολουσίτης MnO 2 63 5,15 Μαγγανίτης MnOOH 62,5 4,30 Ψιλομέλα; Mn 2 O 3 2H 2 O 45-60

Διαβάστε περισσότερα

Ορυκτός Πλούτος και Τοπικές Κοινωνίες. Λιγνίτης Εθνικό Καύσιμο. Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Κοζάνης

Ορυκτός Πλούτος και Τοπικές Κοινωνίες. Λιγνίτης Εθνικό Καύσιμο. Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Κοζάνης Ορυκτός Πλούτος και Τοπικές Κοινωνίες Εισήγηση του Νομάρχη Κοζάνης Γιώργου Δακή Λιγνίτης Εθνικό Καύσιμο Νομός Κοζάνης η Ενεργειακή Καρδιά της Ελλάδος Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Κοζάνης Λιγνίτης Ενεργειακό

Διαβάστε περισσότερα

Οι εξαγωγικές επιχειρήσεις της Β. Ελλάδος

Οι εξαγωγικές επιχειρήσεις της Β. Ελλάδος Οι εξαγωγικές επιχειρήσεις της Β. Ελλάδος Ο Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος επεξεργάζεται και εκδίδει κάθε δύο χρόνια τον Κατάλογο Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος, έναν πλήρη οδηγό των παραγωγικών, µεταποιητικών

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πολιτισμός ως στρατηγικός παράγοντας ανάπτυξης στην Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Δρ Λίνα Μενδώνη Γενική Γραμματέας

Ο Πολιτισμός ως στρατηγικός παράγοντας ανάπτυξης στην Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Δρ Λίνα Μενδώνη Γενική Γραμματέας Ο Πολιτισμός ως στρατηγικός παράγοντας ανάπτυξης στην Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Δρ Λίνα Μενδώνη Γενική Γραμματέας Περιφερειακό Αναπτυξιακό Συνέδριο Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για την προγραμματική

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταλλεία Χρυσού και Γεωργικές και δραστηριότητες:

Μεταλλεία Χρυσού και Γεωργικές και δραστηριότητες: Eισήγηση Παναγιωτόπουλος Κυριάκος Εργαστήριο Εδαφολογίας Σχολή Γεωπονίας ΑΠΘ Μεταλλεία Χρυσού και Γεωργικές και δραστηριότητες: Μπορούν να συνυπάρξουν; φάσεις της μεταλλευτικής δραστηριότητας α) υποέργο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΒΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ

Η ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΒΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ Η ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΒΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ Εισαγωγή Ιστορική Επισκόπηση Αρχαιότητα Βυζαντινά / Μεταβυζαντινά Χρόνια Σύγχρονη Εποχή Αρχαίοι Τρόποι Εξόρυξης και Κατεργασίας των Μετάλλων Υπολείμματα (χώροι)

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο εξειδίκευσης λογισμικού συμβουλευτικής λίπανσης

Σεμινάριο εξειδίκευσης λογισμικού συμβουλευτικής λίπανσης ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ, ΤΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΔΡΟΔΥΝΑΜΙΚΩΝ ΙΔΙΟΤΗΤΩΝ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Ινστιτούτο Εξαγωγικών Ερευνών και Σπουδών Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος Θεσσαλονίκη, 23/05/13 Σκοπός της µελέτης:

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΣΚΩΡΙΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΚΑΜΙΝΩΝ

ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΣΚΩΡΙΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΚΑΜΙΝΩΝ Πρακτικά 1ου Πανελληνίου Συνεδρίου για την Αξιοποίηση των Βιομηχανικών Παραπροϊόντων στη Δόμηση, ΕΒΙΠΑΡ, Θεσσαλονίκη, 24-26 Νοεμβρίου 2005 ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΣΚΩΡΙΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΚΑΜΙΝΩΝ Ε. Φρογουδάκης, Υ. Κυριλλίδη

Διαβάστε περισσότερα

Δ Η Μ Ο Σ ΣΗΤΕΙΑΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ. «Προμήθεια υλικών για εφαρμογή ιχνηθετικών μεθόδων για υδρογεωλογική έρευνα στην καρστική λεκάνη της Τ.Κ. Κατσιδωνίου».

Δ Η Μ Ο Σ ΣΗΤΕΙΑΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ. «Προμήθεια υλικών για εφαρμογή ιχνηθετικών μεθόδων για υδρογεωλογική έρευνα στην καρστική λεκάνη της Τ.Κ. Κατσιδωνίου». Δ Η Μ Ο Σ ΣΗΤΕΙΑΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ «Προμήθεια υλικών για εφαρμογή ιχνηθετικών μεθόδων για υδρογεωλογική έρευνα στην καρστική λεκάνη της Τ.Κ. Κατσιδωνίου». ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κολιός Γεωλόγος ρ. Γεωθερµίας

Ν. Κολιός Γεωλόγος ρ. Γεωθερµίας ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΟΝ ΑΓΡΟ ΙΑΤΡΟΦΙΚΟ ΤΟΜΕΑ Ν. Κολιός Γεωλόγος ρ. Γεωθερµίας Ι.Γ.Μ.Ε. Σε σχέση µε τις υπόλοιπες Α.Π.Ε., η γεωθερµική ενέργεια παρουσιάζει την υψηλότερη εγκατεστηµένη

Διαβάστε περισσότερα

Εξορυκτική Δραστηριότητα & Τουρισμός: Πυλώνες ισόρροπης ανάπτυξης Το Μοντέλο της Μήλου

Εξορυκτική Δραστηριότητα & Τουρισμός: Πυλώνες ισόρροπης ανάπτυξης Το Μοντέλο της Μήλου Εξορυκτική Δραστηριότητα & Τουρισμός: Πυλώνες ισόρροπης ανάπτυξης Το Μοντέλο της Μήλου Raw Materials High Level Conference Maximising value: The importance of the extractive industry to growth in the EU

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΡΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΛΑΤΟΜΙΚΟΥ Η ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ

Η ΔΡΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΛΑΤΟΜΙΚΟΥ Η ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Η ΔΡΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΛΑΤΟΜΙΚΟΥ Η ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ *Η Εργασία αυτή βασίστηκε σε αντίστοιχο πλαίσιο που εφαρμόζεται από τον Όμιλο LAFARGE με τις κατάλληλες προσαρμογές και αναφορές στην

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Ι 2 Κατηγορίες Υλικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Παραδείγματα Το πεντάγωνο των υλικών Κατηγορίες υλικών 1 Ορυκτά Μέταλλα Φυσικές πηγές Υλικάπουβγαίνουναπότηγημεεξόρυξηήσκάψιμοή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΣΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΣΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΣΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Δρ. Ιωάννης Χατζηκιάν, Επιστημονικός Συνεργάτης Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων, ΣΔΟ,

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ενεργειακή πολιτική για την Ελλάδα: σύγκλιση ή απόκλιση από την Ευρωπαϊκή προοπτική; Π. Κάπρου, Καθηγητή ΕΜΠ Εισαγωγή Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, η έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr)

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Ενότητα 2: H ρωμαϊκή αυτοκρατορία: Εξάπλωση της κυριαρχίας της Ρώμης μέχρι το τέλος της Δημοκρατίας 1.). Η γεωγραφία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗΣ ΤΟΜΕΑ Β. Α) Ομάδα Α: Θεματικά αντικείμενα για ανέργους Τεχνίτες του τομέα Β της οικονομίας

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗΣ ΤΟΜΕΑ Β. Α) Ομάδα Α: Θεματικά αντικείμενα για ανέργους Τεχνίτες του τομέα Β της οικονομίας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗΣ ΤΟΜΕΑ Β Α) Ομάδα Α: Θεματικά αντικείμενα για ανέργους Τεχνίτες του τομέα Β της οικονομίας i. Παραγωγική διαδικασία στη βιομηχανική επεξεργασία των

Διαβάστε περισσότερα

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Κεφάλαιο 02-04 σελ. 1 02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Όπως επισημάνθηκε στο κεφάλαιο 01-04, η πρώτη ύλη για τα «ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας είναι μη επικίνδυνα απόβλητα, κυρίως παραγόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Sustainable Aggregates Resource Management SARMα

Sustainable Aggregates Resource Management SARMα Sustainable Aggregates Resource Management SARMα Βιώσιμη Διαχείριση Αδρανών Υλικών Καθηγητής Αγιουτάντης Ζαχαρίας Επιστημονικός υπεύθυνος Έργου Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Ορυκτών Πόρων ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΣΚΗΣΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ ΣΤΗ ΛΑΥΡΕΩΤΙΚΗ

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΣΚΗΣΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ ΣΤΗ ΛΑΥΡΕΩΤΙΚΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΟΡΩΝ 1. Εισαγωγή ΑΣΚΗΣΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ ΣΤΗ ΛΑΥΡΕΩΤΙΚΗ ΓΕΩΓΕΝΕΙΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΓΕΝΕΤΙΚΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΜΑΤΑ Η ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΠΡΙΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Ηµέρα Ορυκτών

Ευρωπαϊκή Ηµέρα Ορυκτών ΧΟΡΗΓΟΣ: ΣΥΝ ΕΣΜΟΣ ΓΕΩΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΙΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ευρωπαϊκή Ηµέρα Ορυκτών Ελάτε να γνωρίσουµε τον κόσµο των Βιοµηχανικών και Μεταλλικών Ορυκτών µε επισκέψεις σε κρατικούς φορείς και επιχειρήσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΙΩΝ (ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ) Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων Εθνικού Αρχείου, Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ACO 3. A = μέταλλο

ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ACO 3. A = μέταλλο Ανθρακικά ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ACO 3 A = μέταλλο Ομάδα Ασβεστίτη Τριγωνικό Ασβεστίτης CaCO 3 Μαγνησίτης MgCO 3 Σιδηρίτης FeCO 3 Ροδοχρωσίτης MnCO 3 Σμιθσωνίτης ZnCO 3 Ομάδα Αραγωνίτη Ρομβικό Αραγωνίτης CaCO 3 Κερουσίτης

Διαβάστε περισσότερα

Course: Renewable Energy Sources

Course: Renewable Energy Sources Course: Renewable Energy Sources Interdisciplinary programme of postgraduate studies Environment & Development, National Technical University of Athens C.J. Koroneos (koroneos@aix.meng.auth.gr) G. Xydis

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ

Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ Κέα 2009 Αγροτεμάχιο 165 στρέμματα, ιδανικό για επένδυση στις Κυκλάδες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ:

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗ 2009 11-13 ΜΑΡΤΙΟΥ 2010, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΧΩΡΟΣ ΤΑΦΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟ ΟΙΚΙΣΜΟ ΑΥΓΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Γεωργία Στρατούλη, Σέβη Τριανταφύλλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ Καθ. Θ. Σκουλίδης, Χηµικός Μηχανικός ρ. Κ. Κουζέλη, Χηµικός, Ινστιτούτο Λίθου ρ. Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑ Η ΑΡΧΑΙΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ

ΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑ Η ΑΡΧΑΙΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ ΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑ Η ΑΡΧΑΙΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Γ. ΤΣΑΪΜΟΥ Αρχαιολόγος Ομ. Καθηγήτρια Ε.Μ.Π. ΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑ Η ΑΡΧΑΙΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ ΑΘΗΝΑ 2015 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Γ. ΤΣΑΪΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης PROJECT Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης Μέλη: Αλέξανδρος Χατζόπουλος, Δέσποινα Γρηγοριάδου, Μαρία Γούλα, Αθανάσιος Ουζούνης, Ευθύμης Καραβίτης, Δημήτρης Χατζηβλασίου Επιμελητές:

Διαβάστε περισσότερα

PROFORBIOMED ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΑΣΙΚΗΣ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ. Ενημερωτικό Φυλλάδιο 2. (Σεπτέμβριος 2014)

PROFORBIOMED ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΑΣΙΚΗΣ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ. Ενημερωτικό Φυλλάδιο 2. (Σεπτέμβριος 2014) PROFORBIOMED ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΑΣΙΚΗΣ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ Ενημερωτικό Φυλλάδιο 2 (Σεπτέμβριος 2014) Δράσεις του Προγράμματος PROFORBIOMED Το Πρόγραμμα PROFORBIOMED Το έργο PROFORBIOMED επιχειρεί

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Αστικών Απορριμμάτων με τη Τεχνολογία της Αεριοποίησης Πλάσματος

Ενεργειακή Αξιοποίηση Αστικών Απορριμμάτων με τη Τεχνολογία της Αεριοποίησης Πλάσματος ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργαστήριο Θερμοδυναμικής και Φαινομένων Μεταφοράς Ηρώων Πολυτεχνείου 9, Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου, 15780, Αθήνα Ενεργειακή Αξιοποίηση Αστικών Απορριμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Κ. ΛΑΣΚΑΡΙΔΗΣ, Δρ. Μ. ΠΑΤΡΩΝΗΣ

Δρ. Κ. ΛΑΣΚΑΡΙΔΗΣ, Δρ. Μ. ΠΑΤΡΩΝΗΣ ΣΗΜΑΝΣΗ CE ΓΙΑ ΤΑ ΔΟΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΑΠΟ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΑ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΛΙΘΟΣ (ΙΓΜΕ) Δρ. Κ. ΛΑΣΚΑΡΙΔΗΣ, Δρ. Μ. ΠΑΤΡΩΝΗΣ Ι.Γ.Μ.Ε., Διεύθυνση Κοιτασματολογίας, Τμήμα Μαρμάρων και Αδρανών Υλικών,

Διαβάστε περισσότερα

Ένα Ταξίδι στην Γεωλογία της Κύπρου

Ένα Ταξίδι στην Γεωλογία της Κύπρου Ένα Ταξίδι στην Γεωλογία της Κύπρου Πρόγραμμα Διαλέξεων και Εκδρομών (Ιανουάριος Ιούνιος 2014) Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου Φανερωμένης 86-90, 1515 Λευκωσία, Kύπρος Tηλ.:+ 357 22 128157 Φαξ: +357

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill Η ανασκαφή στον αρχαιολογικό χώρο του Αζοριά στη βορειοανατολική Κρήτη (Καβούσι,

Διαβάστε περισσότερα

Ένα Ταξίδι στην Γεωλογία της Κύπρου

Ένα Ταξίδι στην Γεωλογία της Κύπρου Ένα Ταξίδι στην Γεωλογία της Κύπρου Πρόγραμμα Διαλέξεων και Εκδρομών (Ιανουάριος Ιούνιος 2014) ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ένα Ταξίδι στην Γεωλογία της Κύπρου Το Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου

Διαβάστε περισσότερα

Το γυαλί παρασκευάζεται με σύντηξη χαλαζιακής άμμου, η οποία αποτελεί το βασικό συστατικό του (διαμορφωτή), ενός ή περισσότερων συλλιπασμάτων και

Το γυαλί παρασκευάζεται με σύντηξη χαλαζιακής άμμου, η οποία αποτελεί το βασικό συστατικό του (διαμορφωτή), ενός ή περισσότερων συλλιπασμάτων και Το γυαλί παρασκευάζεται με σύντηξη χαλαζιακής άμμου, η οποία αποτελεί το βασικό συστατικό του (διαμορφωτή), ενός ή περισσότερων συλλιπασμάτων και ενός (ή περισσότερων) σταθεροποιητών. Αν δεν χρησιμοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ 2 η Ημερίδα Έργου ENERGY WASTE Ενεργειακή Αξιοποίηση Κλάσματος Μη Ανακυκλώσιμων Αστικών Απορριμμάτων σε μία Βιώσιμη Αγορά Παραγωγής Ενέργειας από Απορρίμματα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΙΤΗΣΕΩΝ ΚΕΚ ΠΡΟΣ ΕΓΚΡΙΣΗ

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΙΤΗΣΕΩΝ ΚΕΚ ΠΡΟΣ ΕΓΚΡΙΣΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΙΤΗΣΕΩΝ ΚΕΚ ΠΡΟΣ ΕΓΚΡΙΣΗ ανά ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ από 23.5.2013 έως 4.6.2013 Περιφέρεια Επωνυμία Εταιρείας ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΣΥΓΚΛΙΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ - ΘΡΑΚΗΣ Παραγωγική Διαδικασία στη Βιομηχανική Επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Γεώσφαιρα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Από τη Συντακτική Ομάδα... 1. Τα φυσικά εμφιαλωμένα νερά 2

Ελληνική Γεώσφαιρα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Από τη Συντακτική Ομάδα... 1. Τα φυσικά εμφιαλωμένα νερά 2 Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ) Ελληνική Γεώσφαιρα Τόμος 3, Τεύχος 8 Δεκέμβριος 2009 Περιοδική ενημερωτική έκδοση του Ινστιτούτου Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ) Ν.Π.Ι.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΑΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. 1. Ηλιακή ακτινοβολία

ΗΛΙΑΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. 1. Ηλιακή ακτινοβολία ΗΛΙΑΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ 1. Ηλιακή ακτινοβολία Ο ήλιος ενεργεί σχεδόν, ως μια τέλεια πηγή ακτινοβολίας σε μια θερμοκρασία κοντά στους 5.800 Κ Το ΑΜ=1,5 είναι το τυπικό ηλιακό φάσμα πάνω

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ.

ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ. ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ. ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ, Dr ΤΑΒΕΡΝΑΡΑΚΗ ΝΙΚΗ 1. 1 ΑΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ, ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ, ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Με τον ορισμό terroir αναφέρονταν,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΠΟΛΥΤΙΜΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΑΠΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑΛΥΤΩΝ

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΠΟΛΥΤΙΜΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΑΠΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑΛΥΤΩΝ ΣΥ.ΔΙ.ΑΠ. Συστήματα Διαχείρισης Απορριμμάτων Αθανάσιος Βλάχος ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΠΟΛΥΤΙΜΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΑΠΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑΛΥΤΩΝ Συντάκτης : Σεραφειμίδης Χρυσόστομος 1. ΧΡΗΣΗ ΚΑΤΑΛΥΤΩΝ Το πρόβλημα της

Διαβάστε περισσότερα

LIFE ENVIRONMENT STRYMON

LIFE ENVIRONMENT STRYMON LIFE ENVIRONMENT STRYMON Ecosystem Based Water Resources Management to Minimize Environmental Impacts from Agriculture Using State of the Art Modeling Tools in Strymonas Basin Διαχείριση των υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Δεν έχει καταχωρηθεί κωδικός επαγγέλματος από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Αντικείμενο του ισχύοντος προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμοί και βασικές έννοιες της αβαθούς γεωθερμίας Συστήματα αβαθούς γεωθερμίας

Ορισμοί και βασικές έννοιες της αβαθούς γεωθερμίας Συστήματα αβαθούς γεωθερμίας Ορισμοί και βασικές έννοιες της αβαθούς γεωθερμίας Συστήματα Ενότητες: 1.1 Η παροχή θερμικής ενέργειας στα κτίρια 1.2 Τα συστήματα της σε ευρωπαϊκό & τοπικό επίπεδο 1.3 Το δυναμικό των συστημάτων της 1.1

Διαβάστε περισσότερα

ΗΡΑΚΛΕΙΟ - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΠΟΛΗΣ

ΗΡΑΚΛΕΙΟ - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΠΟΛΗΣ 1 η μέρα: ΗΡΑΚΛΕΙΟ - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΠΟΛΗΣ Συγκέντρωση στο αεροδρόμιο Ν. Καζαντάκης. Επιβίβαση στο αεροσκάφος και με απευθείας πτήση αναχώρηση για την Θεσσαλονίκη. Άφιξη και αναχώρηση για μια πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 16.3.2012 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 77/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 225/2012 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 15ης Μαρτίου 2012 για την τροποποίηση του παραρτήματος II

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΜΙΣΘΩΣΗ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑΣ ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ

ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΜΙΣΘΩΣΗ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑΣ ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΜΙΣΘΩΣΗ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑΣ ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ Το ΥΠΕΚΑ αναλαμβάνει συντονισμένες πρωτοβουλίες ώστε να αξιοποιηθεί σωστά και υπεύθυνα το γεωθερμικό

Διαβάστε περισσότερα