Στοματοπροσωπική κοκκιωμάτωση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Στοματοπροσωπική κοκκιωμάτωση"

Transcript

1 Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΛΑΪΚΟ ΑΘΗΝΑ CLINICOPATHOLOGICAL ROUNDS FIRST DEPARTMENT ON INTERNAL MEDICINE NATIONAL AND KAPODISTRIAN UNIVERSITY OF ATHENS SCHOOL OF MEDICINE LAIKO GENERAL HOSPITAL ATHENS, GREECE Yπεύθυνος στήλης: Καθηγητής Γιαννησ Χ. Μελετης Στοματοπροσωπική κοκκιωμάτωση Λέξεις ευρετηρίου: Στοματοπροσωπική κοκκιωμάτωση ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2011, 28(3): ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2011, 28(3): Ν. Νικητάκης, 1 Γ. Καμπέρος, 1 Μ. Σκλαβενίτη, 2 Α. Δοντά-Μπακογιάννη, 2 Α. Σκλαβούνου-Ανδρικοπούλου Εργαστήριο Στοματολογίας, 2 Κλινική Διαγνωστικής και Ακτινολογίας Στόματος, Οδοντιατρική Σχολή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα Orofacial granulomatosis: Case report and literature review Abstract at the end of the article Ο όρος κοκκιωματώδης φλεγμονή αναφέρεται σε έναν τύπο χρόνιας φλεγμονώδους αντίδρασης, ο οποίος χαρακτηρίζεται μικροσκοπικά από αθροίσεις μακροφάγων που προσλαμβάνουν χαρακτηριστικά επιθηλιοειδών κυττάρων ή γιγαντοκυττάρων (κοκκιώματα). 1 Διάφορες παθολογικές οντότητες μπορούν να εμφανιστούν με τη μορφή κοκκιωματώδους φλεγμονής, περιλαμβάνοντας ειδικές λοιμώξεις (φυματίωση, σύφιλη, εν τω βάθει μυκητιάσεις), αντιδράσεις ξένου σώματος και συστηματικές νόσους (σαρκοείδωση, νόσος Crohn, χρόνια κοκκιωματώδης νόσος). 1 Η πρώτη αναφορά στη διεθνή βιβλιογραφία για ανάπτυξη κοκκιωμάτων στη στοματοπροσωπική χώρα έγινε από τον Melkersson το 1928 και αφορούσε σε περίπτωση με διόγκωση στη στοματοπροσωπική χώρα και συνοδό παράλυση του προσωπικού νεύρου. 2 Στη συνέχεια, τα σημεία αυτά συσχετίστηκαν με την οσχεοειδή γλώσσα από τον Rosenthal το 1931 και προτάθηκε ο όρος «σύνδρομο Melkersson- Rosenthal» (MRS). 3 Ο Miescher το 1945 εισήγαγε τον όρο «κοκκιωματώδης χειλίτιδα». 4 Έκτοτε, στη βιβλιογραφία έχουν παρουσιαστεί πολλά περιστατικά με κοκκιωματώδη φλεγμονή της στοματοπροσωπικής χώρας που συνοδεύεται από ετερογενή τοπικά ή και γενικά σημεία και συμπτώματα Κάποιες από τις περιπτώσεις κοκκιωματώδους φλεγμονής της στοματοπροσωπικής χώρας οφείλονται σε εκδηλώσεις συστηματικών κοκκιωματωδών νόσων Οι περιπτώσεις που δεν αναγνωρίζονται ως στοματικές εκδηλώσεις συστηματικών νόσων αποτελούν μια σχετικά ετερόκλητη ομάδα, η οποία περιλαμβάνει το MRS, την κοκκιωματώδη χειλίτιδα, καθώς και άλλες κοκκιωματώδεις βλάβες που περιορίζονται στη στοματοπροσωπική χώρα. 14,15 Οι εν λόγω οντότητες χαρακτηρίστηκαν από τον Wiesenfeld το 1985 ως «στοματοπροσωπική κοκκιωμάτωση» (orofacial granulomatosis, OFG), η οποία συνεπώς αποτελεί μια διάγνωση εξ αποκλεισμού. 14 Ως αίτια για την OFG έχουν αναφερθεί η γενετική προδιάθεση, οι αλλεργικές αντιδράσεις, οι λοιμώξεις, η αντίδραση ξένου σώματος, καθώς και η φλεγμονώδης/ανοσολογική απάντηση, αν και πολλές φορές τα ακριβή αίτια παραμένουν άγνωστα. 12,16 23 Δεν έχει αποσαφηνιστεί αν οι οντότητες που συνιστούν την OFG έχουν πράγματι κοινή αιτιοπαθογένεια, καθώς και ποια είναι η σχέση μεταξύ OFG και συστηματικών κοκκιωματωδών νόσων (ιδιαίτερα της νόσου Crohn). 24,25 Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η παρουσίαση μιας περίπτωσης OFG, καθώς και η ανασκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας όσον αφορά στα κλινικοπαθολογοανατομικά χαρακτηριστικά της νόσου και τη σχέση της με άλλα συστηματικά κοκκιωματώδη νοσήματα. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ Άνδρας 16 ετών προσήλθε στην Κλινική Διαγνωστικής και Ακτινολογίας Στόματος της Οδοντιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών με «πρόβλημα στα χείλη και στο στόμα». Ο ασθενής ανέφερε διογκώσεις στο κάτω χείλος και τη στοματική κοιλότητα που επέμεναν τους τελευταίους 6 μήνες και συνοδεύονταν από πόνο, αίσθημα καύσου και δυσφαγία. Επίσης, ανέφερε ότι πριν Μέρος της εργασίας παρουσιάστηκε στο 1ο Πανελλήνιο Στοματολογικό Συνέδριο, Αθήνα, 2 4 Απριλίου, 2009

2 στοματοπροσωπικη κοκκιωματωση 417 από μία εβδομάδα η διόγκωση επεκτάθηκε και στο άνω χείλος, ενώ εμφανίστηκε και απολέπιση της περιστοματικής χώρας. Ο ασθενής είχε επισκεφθεί οδοντίατρο πριν από 1 2 μήνες, ο οποίος χορήγησε εμπειρικά κορτικοστεροειδές συστηματικά για 10 ημέρες, με πρόσκαιρη βελτίωση. Από το ιατρικό ιστορικό του ασθενούς αξιοσημείωτη ήταν η εγχείρηση στον πρωκτικό δακτύλιο λόγω ραγάδων πριν από 1 έτος (χωρίς ιστολογική εξέταση του αφαιρεθέντος ιστού), καθώς και αναφορά πρόσφατων αιμορραγικών κενώσεων. Δεν υπήρχε ιστορικό λήψης φαρμάκων, αλλεργίας, δερματικών, νευρολογικών ή άλλων βλαβών. Κατά την κλινική εξέταση, η οποία πραγματοποιήθηκε στην Κλινική Διαγνωστικής και Ακτινολογίας Στόματος και στην Κλινική Στοματολογίας, εξωστοματικά παρατηρήθηκε διόγκωση ελαστικής σύστασης στο άνω και στο κάτω χείλος, ερύθημα και απολέπιση του ερυθρού κρασπέδου και της περιστοματικής περιοχής (εικ. 1α), καθώς και ψηλαφητοί και επώδυνοι υπογενείδιοι και υπογνάθιοι λεμφαδένες. Δεν υπήρχαν δερματικές βλάβες. Ενδοστοματικά, παρατηρήθηκαν διαβρώσεις καλυπτόμενες από ψευδομεμβράνες στο βλεννογόνο των χειλέων, πτυχώσεις του βλεννογόνου στην κάτω ουλοχειλική αύλακα (εικ. 1β), ελκώσεις με ακανόνιστο σχήμα καλυπτόμενες από ψευδομεμβράνη στο όριο σκληρής και μαλθακής υπερώας καθώς και στα οπισθογόμφια τρίγωνα και πολλαπλά συρρέοντα ογκίδια στο βλεννογόνο της παρειάς αμφοτερόπλευρα, με εικόνα πλακόστρωτου (εικόνες 1γ, 1δ). Η κλινική εικόνα κατεύθυνε τη διάγνωση κυρίως προς κοκκιωματώδεις νόσους, αλλά και άλλες καταστάσεις που προκαλούν διόγκωση χειλέων. Παράλληλα, οι γαστρεντερικές διαταραχές έθεσαν την υποψία συστηματικής νόσου. Συνεπώς, η κλινική διαφορική διάγνωση περιλάμβανε κοκκιωματώδεις νόσους (τοπικές και συστηματικές), ενώ άλλες διαγνωστικές πιθανότητες για τη διόγκωση των χειλέων ήταν η αδενική χειλίτιδα και το αγγειοοίδημα. Διενεργήθηκαν διαγνωστικές βιοψίες με λήψη ιστοτεμαχίων από (α) την κάτω ουλοχειλική αύλακα (πτυχώσεις) και (β) το βλεννογόνο του κάτω χείλους. Εν αναμονή της ιστολογικής διάγνωσης, χορηγήθηκε συνδυασμός κορτικοστεροειδούς, αντιβιοτικού και αντιμυκητιασικού (betamethasone valerate 0,1% + neomycin sulfate 0,5% και hydrocortisone acetate 1% + miconazole nitrate 2% σε μορφή κρέμας για εξωτερική χρήση) για τοπική επάλειψη, εναλλάξ στα χείλη. Συστήθηκε επίσης γενική αίματος, καθώς και οι ακόλουθες ορολογικές εξετάσεις: Σίδηρος, φεριτίνη, TIBC, φυλλικό οξύ, βιταμίνη Β 12, ασβέστιο, ολικές πρωτεΐνες ορού, λευκωματίνη (για έλεγχο της εντερικής απορρόφησης), C3, C4, C1-inhibitor και μετατρεπτικό ένζυμο της αγγειοτασίνης (ACE) (για διερεύνηση κληρονομικού αγγειοοιδήματος και σαρκοείδωσης). Κατά την ιστολογική εξέταση παρατηρήθηκαν κοκκιώματα αποτελούμενα από πολυάριθμα επιθηλιοειδή ιστιοκύτταρα και πολυπύρηνα γιγαντοκύτταρα σε συνδυασμό με χρόνια φλεγμονώδη, κυρίως λεμφοκυτταρική, διήθηση (εικ. 2). Η ιστολογική διάγνωση ήταν κοκκιωματώδης φλεγμονή. Με βάση τα μικροσκοπικά ευρήματα, η διαφορική διάγνωση τροποποιήθηκε ώστε να περιλαμβάνει νόσους που μπορούν να προκαλέσουν κοκκιωματώδη φλεγμονή με παρόμοια κλινική εικόνα: Στοματοπροσωπική κοκκιωμάτωση, νόσο Crohn, σαρκοείδωση, φυματίωση, λέπρα, αντίδραση ξένου σώματος, εν τω βάθει μυκητίαση. Οι δύο τελευταίες πιθανότητες αποκλείστηκαν με βάση τη μη διαπίστωση παρουσίας ξένου σώματος (με τη χρήση πολωμένου φωτός) ή μυκήτων (αρνητική χρώση PAS). Ο ασθενής επανήλθε σε μία εβδομάδα με βελτίωση της εξωστοματικής κλινικής εικόνας (εικ. 3α). Οι εξετάσεις αίματος που είχαν ζητηθεί ήταν όλες εντός φυσιολογικών ορίων. Συστήθηκε ακτινογραφία θώρακα για διερεύνηση φυματίωσης και σαρκοείδωσης, ενώ ο ασθενής παραπέμφθηκε σε γαστρεντερολόγο για διερεύνηση νόσου Crohn. Στην ίδια συνεδρία έγινε ενδοϊστική έγχυση βηταμεθαζόνης (betamethasone acetate 3 mg/ml + betamethasone sodium phosphate 3 mg/ml σε ενέσιμη μορφή) στο άνω και το κάτω χείλος και χορηγήθηκε αλοιφή κορτικοστεροειδούς για ενδοστοματική χρήση (fluocinonide 0,05%). Σε μία εβδομάδα ο ασθενής επανήλθε και η κλινική εικόνα ήταν σαφώς βελτιωμένη. Η ακτινογραφία θώρακα ήταν φυσιολογική. Ο ασθενής ανέφερε ότι κατά την επίσκεψή του σε γαστρεντερολόγο αποκλείστηκε η νόσος Crohn. Κατόπιν αποκλεισμού των υπόλοιπων πιθανοτήτων, η τελική διάγνωση ήταν στοματοπροσωπική κοκκιωμάτωση. Ο ασθενής ενημερώθηκε για τη διάγνωση και την πιθανότητα υποτροπών. Επαναλήφθηκε η ενδοϊστική ένεση βηταμεθαζόνης (betamethasone acetate 3 mg/ml + betamethasone sodium phosphate 3 mg/ml σε ενέσιμη μορφή) και συστήθηκε η συνέχιση της τοπικής αγωγής για δύο εβδομάδες. Μετά από αυτό το διάστημα, ο ασθενής επανήλθε με πολύ καλή κλινική εικόνα (εικόνες 3β, 3γ και 3δ). Συστήθηκε συνέχιση της τοπικής αγωγής σε δοσολογία συντήρησης για 3 ακόμη εβδομάδες και καθορίστηκε πρόγραμμα επανεξετάσεων. ΣΥΖΗΤΗΣΗ Ορισμοί Επιδημιολογία Η στοματοπροσωπική κοκκιωμάτωση (OFG) αποτελεί μια ενδιαφέρουσα και σε κάποιο βαθμό αινιγματική κλινική οντότητα, η κατανόηση της οποίας εξελίσσεται όπως αποτυπώνεται και στη μεταβαλλόμενη κλινική ορολογία. Ως σύνδρομο Melkersson-Rosenthal (MRS) έχει οριστεί η χαρακτηριστική τριάδα διόγκωσης των χειλέων, οσχεοειδούς γλώσσας και παράλυσης του προσωπικού νεύρου. 7 Επίσης, το σύνδρομο αυτό έχει συσχετιστεί και με διογκώσεις ούλων, γλώσσας ή προσώπου, αλλά και ποικιλία άλλων νευρολογικών σημείων. 7,26,27 Ο όρος ολιγοσυμπτωματική μορφή MRS δεν περιλαμβάνει την κλασική τριάδα και αναφέρεται κυρίως στην κοκκιωματώδη χειλίτιδα ή χειλίτιδα του Miescher. 4,8,28 Πλέον, ο όρος αυτός δεν θεωρείται δόκιμος και προτείνεται ο γενικότερος όρος OFG για όλες τις κοκκιωματώδεις βλάβες που περιορίζονται στη στοματοπροσωπική χώρα και δεν αποτελούν εκδήλωση συστηματικού νοσήματος ούτε μπορούν να αποδοθούν σε ειδικά τοπικά αίτια κοκκιωματώδους φλεγμονής, όπως αντίδραση ξένου σώματος ή εν τω βάθει μυκητιάσεις. 29

3 418 Ν. Νικητάκης και συν α β γ δ Εικόνα 1. Αρχική κλινική εικόνα του ασθενούς. Παρατηρείται διόγκωση και απολέπιση στα χείλη (α), πτυχώσεις στην κάτω ουλοχειλική αύλακα (β), ελκώσεις και πολλαπλά συρρέοντα ογκίδια στο βλεννογόνο της παρειάς και στα οπισθογόμφια τρίγωνα αμφοτερόπλευρα (γ και δ). α β Εικόνα 2. Ιστολογικές εικόνες (α και β), όπου διακρίνονται κοκκιώματα αποτελούμενα από πολυάριθμα επιθηλιοειδή ιστιοκύτταρα και πολυπύρηνα γιγαντοκύτταρα σε συνδυασμό με χρόνια φλεγμονώδη, κυρίως λεμφοκυτταρική, διήθηση (αιματοξυλίνη-ηωσίνη, α 100, β 400 ). α β γ δ Εικόνα 3. (α) Κλινική εικόνα του ασθενούς μετά από 1 εβδομάδα τοπικής αγωγής συνδυασμού κορτικοστεροειδούς, αντιβιοτικού και αντιμυκητιασικού στα χείλη. (β δ) Τελική κλινική εικόνα του ασθενούς μετά από δύο συνεδρίες ενδοϊστικών εγχύσεων βηταμεθαζόνης στο άνω και στο κάτω χείλος (β) και τοπικής εφαρμογής αλοιφής κορτικοστεροειδούς στο στοματικό βλεννογόνο για δύο εβδομάδες (γ και δ). Αντίθετα, προτείνεται η χρήση του όρου MRS μόνον όταν εμφανίζεται με την κλασική τριάδα. 12 Οι δυσχέρειες στην ακριβή διάγνωση, οι οποίες οφείλονται κυρίως στα αλληλοεπικαλυπτόμενα με άλλες ειδικές κοκκιωματώδεις νόσους κλινικά και ιστολογικά χαρακτηριστικά, δεν έχουν επιτρέψει τη δημοσίευση μεγάλου αριθμού επιδημιολογικών μελετών με αμιγείς περιπτώσεις OFG Η μεγαλύτερη επιδημιολογική έρευνα είναι αυτή των Campbell et al, σε 207 ασθενείς με OFG ή και νόσο Crohn, όπου υποστηρίζεται ότι η νόσος προσβάλλει κυρίως νεαρούς ενήλικες. 31 Αιτιοπαθογένεια Η αιτιολογία της νόσου δεν είναι πλήρως εξακριβωμένη. Έχουν προταθεί διάφορα αίτια που όμως εξηγούν μεμονωμένα περιστατικά και όχι το σύνολό τους και ενδεχομένως ο όρος OFG περιλαμβάνει μια ομάδα συναφών οντοτήτων πολυπαραγοντικής αιτιολογίας. 29 Οι παράγοντες που έχουν

4 στοματοπροσωπικη κοκκιωματωση 419 ενοχοποιηθεί είναι οι ακόλουθοι: Γενετική προδιάθεση: Στη βιβλιογραφία έχουν δημοσιευτεί μεμονωμένα περιστατικά MRS συσχετιζόμενα με κληρονομική προδιάθεση. 15,21,32 34 Έχει αναφερθεί ότι το MRS μεταβιβάζεται με τον αυτοσωματικό επικρατούντα τύπο κληρονομικότητας, με ατελή όμως διείσδυση και ότι το γονίδιο το οποίο έχει μεταλλαχθεί στη διαταραχή αυτή βρίσκεται στο χρωμόσωμα 9. 21,32 Πάντως, ο περιορισμένος αριθμός περιπτώσεων σε συνδυασμό με το γεγονός ότι ένα από τα τρία σημεία του MRS, η οσχεοειδής γλώσσα, είναι συχνή στο γενικό πληθυσμό, δεν επιτρέπει την εξαγωγή σαφών συμπερασμάτων για τη γενετική βάση της OFG. 15,33 Σε έρευνα των Gibson et al, η OFG συσχετίστηκε σε 16 ασθενείς με τα αλληλόμορφα A2/3, B7 και DR2/3/4 του συστήματος HLA, ενώ σε έρευνα των Stosiek et al συσχετίστηκε το MRS με τα HLA-B16 και HLA-Cw3. 19,34 Αν και υπάρχουν ενδείξεις, ο περιορισμένος αριθμός ερευνών δεν επιτρέπει ασφαλή συσχέτιση του OFG και του συστήματος HLA. 15 Αλλεργική αντίδραση: Στη βιβλιογραφία έχουν αναφερθεί πολλές περιπτώσεις, όπου η OFG αποδίδεται σε καθυστερημένο τύπο υπερευαισθησίας ή υπερευαισθησία εξ επαφής. Σε έρευνα των James et al, ένα σημαντικό ποσοστό των ασθενών με OFG ήταν ατοπικοί. 35 Επίσης, έχουν παρουσιαστεί μεμονωμένες περιπτώσεις OFG που προκλήθηκαν ή επιδεινώθηκαν λόγω έκθεσης σε συστατικά της διατροφής, προϊόντα στοματικής υγιεινής ή οδοντιατρικά υλικά. Σε μερικές περιπτώσεις, η κατάσταση βελτιώθηκε με ειδική δίαιτα ή αντικατάσταση μεταλλικών εμφράξεων. 15,17,36 43 Σε άλλες έρευνες, μετά από ειδικό αλλεργιολογικό έλεγχο δεν βρέθηκε συσχέτιση με την OFG. 44 Μικροβιολογικοί παράγοντες: Στη βιβλιογραφία, η OFG έχει συσχετιστεί με κάποιους μικροβιακούς παράγοντες, όπως το Mycobacterium tuberculosis, το Mycobacterium paratuberculosis, την Borrelia burgdorferi, τον Saccharomyces cerevisiae και διάφορες σπειροχαίτες. 20,45 52 Οι συγκεκριμένοι μικροοργανισμοί έχουν ανιχνευτεί είτε με ειδικές χρώσεις στα ιστοτεμάχια (Ziehl Neelsen για μυκοβακτηρίδια, Warthin- Starry για σπειροχαίτες) ή με τεχνικές μοριακής βιολογίας στα ιστοτεμάχια, τον ορό ή το σάλιο. 20,45 50 Πάντως, δεν έχει επιβεβαιωθεί αν τα εν λόγω μικρόβια αποτελούσαν κύριο ή δευτερεύοντα αιτιολογικό παράγοντα ή απλά επρόκειτο για τυχαία επιλοίμωξη, ενώ η χρήση αντιβιοτικών σε ασθενείς με ανίχνευση μυκοβακτηριδίων δεν φαίνεται να βελτιώνει την κατάσταση. 45 Αντίθετα, δεν έχει γίνει συσχέτιση της OFG με ιούς, αν και το γεγονός αυτό ερευνάται στη νόσο Crohn. 53 Ανοσολογικοί παράγοντες: Αρκετές έρευνες προσπαθούν να συσχετίσουν το μηχανισμό ανοσολογικής απάντησης με την παθογένεια του MRS ή της OFG. 22,23,54 56 Σε μια από αυτές αναγνωρίζεται ένας μηχανισμός, όπου μέσω ενεργοποίησης των λεμφοκυττάρων προκαλείται κοκκιωματώδης φλεγμονή. 55 Απαιτείται ιδιαίτερη έρευνα προς την κατεύθυνση του ανοσολογικού μηχανισμού της OFG. 15 Ως πιθανή θεωρία για την πρόκληση OFG θα μπορούσε να προταθεί η επαφή ατόμων με κάποια γενετική ή και αλλεργική προδιάθεση σε κάποιο άγνωστο αντιγόνο (ίσως μικρόβιο), με αποτέλεσμα την πυροδότηση μιας σειράς ανοσολογικών μηχανισμών που προάγουν την κοκκιωματώδη φλεγμονή. 15 Συσχέτιση με νόσο Crohn Η σχέση μεταξύ OFG και νόσου Crohn αποτελεί αντικείμενο συνεχιζόμενης μελέτης και συζήτησης. Η νόσος Crohn είναι χρόνιο φλεγμονώδες νόσημα που μπορεί να προσβάλλει οποιοδήποτε σημείο του γαστρεντερικού σωλήνα, αλλά και άλλα συστήματα (οφθαλμούς, αρθρώσεις, δέρμα κ.ά.). 24,25 Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν πόνο στο γαστρεντερικό, διάρροια, αιματηρές ή μέλαινες κενώσεις, ναυτία, απώλεια βάρους, διατροφικές διαταραχές λόγω δυσαπορρόφησης και καθυστέρηση στην ανάπτυξη, ενώ με την πρόοδο της νόσου αναπτύσσονται στενώσεις, αποστήματα, συρίγγια και διατρήσεις του σωλήνα. 57 Η διάγνωση βασίζεται σε κλινικά και σε εργαστηριακά σημεία, απεικονιστικό έλεγχο και επεμβατικές τεχνικές (ενδοσκόπηση, κολονοσκόπηση) για διενέργεια βιοψίας και ιστοπαθολογικής εξέτασης, η οποία αποκαλύπτει κοκκιωματώδη φλεγμονή. 57 Οι στοματικές εκδηλώσεις είναι συχνές στη νόσο Crohn, σε ποσοστό 0,5 60% των περιστατικών. 5,6,58 60 Θεωρείται ότι η συχνότητα των εκδηλώσεων αυτών είναι αυξημένη σε νεαρούς ασθενείς. 58,61 Στο 30% των ασθενών με νόσο Crohn στο στόμα και το υπόλοιπο γαστρεντερικό, η πρώτη εκδήλωση ήταν στη στοματική κοιλότητα. 12 Για το λόγο αυτόν, πάντοτε απαιτείται παραπομπή των ασθενών με OFG σε γαστρεντερολόγο. Πάντως, δεν εξελίσσονται όλες οι περιπτώσεις OFG σε νόσο Crohn, αν και το γεγονός αυτό είναι συχνότερο σε νεαρούς ασθενείς. 31 Η κλινική εικόνα των ενδοστοματικών αλλοιώσεων της νόσου Crohn είναι ίδια με τις εκδηλώσεις της OFG (πτυχώσεις, ελκώσεις, οζίδια, διόγκωση, εικόνα πλακόστρωτου) και δεν παρατηρούνται μικροσκοπικά διαφορές. 5,6,59,60,62 Σύμφωνα με τους Plauth et al, η συχνότερη στοματική εκδήλωση της νόσου Crohn είναι η διόγκωση των χειλέων, ενώ σύμφωνα με τους Basu et al η εικόνα πλακόστρωτου στις παρειές και οι γραμμοειδείς ελκώσεις. 6,63 Επί πλέον, η νόσος Crohn έχει συσχετιστεί με πολλαπλές άφθες. 58 Σε έρευνα των Barnard et al, σε 91 παιδιατρικούς ασθενείς με νόσο Crohn, το 58% εμφάνιζε υποτροπιάζουσες άφθες. 61 Γενικά, οι στοματικές εκδηλώσεις της νόσου Crohn παρέρχονται με τη συνολική αντιμετώπιση της νόσου, ενώ αν επιμένουν, αντιμετωπίζονται συνήθως

5 420 Ν. Νικητάκης και συν με χρήση κορτικοστεροειδών τοπικά ή ενδοϊστικά, και σπανιότερα με ανοσοτροποποιητικά φάρμακα. 12 Συνεπώς, εγείρεται το ερώτημα αν η OFG και η νόσος Crohn αποτελούν ξεχωριστές νόσους ή ανήκουν στην ίδια ομάδα νόσων ή αποτελούν διαφορετικές εκδηλώσεις της ίδιας νόσου. 24 Το ερώτημα δεν μπορεί να απαντηθεί μόνο από τις ομοιότητες στην κλινική και την ιστοπαθολογική εικόνα, ενώ απαιτείται διερεύνηση και σύγκριση της παθογένειας των δύο νόσων. 15 Τόσο η νόσος Crohn όσο και η OFG έχουν συσχετιστεί με την προσβολή από μικροοργανισμούς (κυρίως μυκοβακτηρίδια). 15,47 Θεωρείται ότι το HLA-A2 συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για εμφάνιση της νόσου Crohn, ενώ το HLA-A11 με μειωμένο κίνδυνο. 15 Το γεγονός αυτό συμφωνεί με τα ευρήματα της έρευνας των Gibson et al, όπου σε μικρό αριθμό ασθενών με OFG, το 50% είχαν HLA-A2 και μόνο το 25% είχε HLA-A Επί πλέον, παρατηρείται κάποια ομοιότητα στην ανοσολογική αρχή των δύο νόσων. 56 Ο μικρός αριθμός ερευνών δεν μπορεί να δώσει σαφή συμπεράσματα, αν και παρατηρούνται σημαντικές ομοιότητες. 15 Τέλος, πρέπει να αναφερθεί η προσπάθεια να προβλεφθεί πιθανή ανάπτυξη γαστρεντερικών εκδηλώσεων (και άρα τελικής διάγνωσης νόσου Crohn) όταν υπάρχουν μόνο εκδηλώσεις OFG από το στόμα. 49,62 Στην έρευνα των Scully et al, έγινε προσπάθεια ανίχνευσης διατροφικών διαταραχών σε ασθενείς με μόνη εκδήλωση νόσου από το στόμα μέσω εξετάσεων αίματος (γενική αίματος, εξετάσεις σιδήρου, Β 12, λευκωματίνη, ασβέστιο, φωσφόρος, μαγνήσιο, ψευδάργυρος). 62 Στην έρευνα των Savage et al, ανιχνεύτηκαν τα επίπεδα IgA έναντι του S. cerevisiae σε ορό και σάλιο, με δυνατότητα πρόβλεψης, σύμφωνα με την έρευνα, της γαστρεντερικής προσβολής. 49 Κλινική εικόνα Η κλινική εικόνα της OFG εμφανίζει μεγάλη ποικιλομορφία και καλύπτει ένα ευρύ φάσμα σημείων και συμπτωμάτων. 10,12,29,64,65 Το συνηθέστερο σημείο είναι η ασυμπτωματική διόγκωση του ενός ή και των δύο χειλέων, η οποία αναπτύσσεται σταδιακά και τελικά γίνεται μόνιμη. 7,10,66 Ελαστικές επιμένουσες διογκώσεις ενδέχεται να παρατηρηθούν και σε άλλους μαλακούς ιστούς της στοματοπροσωπικής χώρας ακόμη και στα βλέφαρα ενώ πιθανόν να αποκτήσουν σκληρή σύσταση. 10,29,64,65 Σε έρευνα των Al Johani et al, σε 49 ασθενείς με OFG, το 75,5% εμφάνιζε διόγκωση χειλέων. 66 Οι συγκεκριμένες διογκώσεις μπορεί να συνδυάζονται με 10,12,29,64,65 (α) κλινικά σημεία, όπως ερυθρότητα, διαβρώσεις/ελκώσεις, πτυχώσεις βλεννογόνου, εικόνα πολλαπλών πλακών στον παρειακό βλεννογόνο που θυμίζει πλακόστρωτο, ανάπτυξη φυσαλίδων στο βλεννογόνο οι οποίες ομοιάζουν με λεμφαγγείωμα, διόγκωση ούλων, λεμφαδενοπάθεια και (β) νευρολογικές εκδηλώσεις, όπως υπεριδρωσία, ξηροστομία, διαταραχή της γεύσης, γλωσσοδυνία, βλεφαρόσπασμο, παράλυση προσωπικού. Οι βλάβες προκαλούνται λόγω της ανάπτυξης κοκκιωμάτων και της λεμφοκυτταρικής διήθησης. 29,30 Οι νευρολογικές εκδηλώσεις πιθανότατα οφείλονται σε κοκκιωματώδη διήθηση των νεύρων ή του ελύτρου τους είτε αναπτύσσονται δευτερογενώς λόγω συμπίεσης από το αναπτυσσόμενο οίδημα. 30 Ιστολογική εικόνα Παρατηρούνται κοκκιώματα, τα οποία αποτελούνται από ενεργοποιημένα μακροφάγα που προσλαμβάνουν χαρακτήρες επιθηλιοειδών κυττάρων και πολυπύρηνων γιγαντοκυττάρων με συνοδό λεμφοκυτταρική διήθηση. 67 Τα κοκκιώματα συγκεντρώνονται συνήθως γύρω από αγγεία και δεν είναι τόσο καλά σχηματισμένα ή ευδιάκριτα όπως στη σαρκοείδωση. 12 Σε μακροχρόνιες βλάβες μπορεί να παρατηρηθεί ίνωση. 67 Διαφορική διάγνωση Συστηματικές κοκκιωματώδεις νόσοι με παρόμοια προς την OFG κλινική εικόνα Αρκετά συστηματικά κοκκιωματώδη νοσήματα κυρίως νόσος Crohn αλλά και σαρκοείδωση, φυματίωση, λέπρα μπορεί να έχουν στοματικές εκδηλώσεις παρόμοιες της κλινικής εικόνας της OFG. 9,12,62 Η σαρκοείδωση είναι μια πολυσυστηματική κοκκιωματώδης νόσος, πιθανόν αυτοάνοσης ή και λοιμώδους αιτιολογίας. 57 Προσβάλλει κυρίως πνεύμονες, οφθαλμούς, δέρμα, λεμφαδένες και σιαλογόνους αδένες. 57 Στο δέρμα παρατηρούνται σκληρές, ερυθρές πλάκες ή διογκώσεις. 68 Στη στοματική κοιλότητα, εκτός από ξηροστομία και διόγκωση σιαλογόνων αδένων, μπορεί να παρατηρηθούν οζίδια ή ερυθηματώδεις κηλίδες. 11,12 Ο συνδυασμός διόγκωσης των παρωτίδων, πρόσθιας ραγοειδίτιδας, παράλυσης του προσωπικού και πυρετού αναφέρεται ως σύνδρομο Heerfordt (uveoparotid fever). Η διάγνωση τίθεται κυρίως από την ιστολογική έκθεση, τα επίπεδα του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτασίνης (ACE) στον ορό του αίματος (αυξημένα στο 40 90% των ασθενών), την ακτινογραφία θώρακα που θα δείξει πυλαία λεμφαδενοπάθεια στο 90% των ασθενών, αλλά και από άλλες μεθόδους όπως το σπινθηρογράφημα με κιτρικό γάλλιο 67 και το κυψελιδικό έκπλυμα. 57 Η φυματίωση είναι μια λοιμώδης νόσος που οφείλεται

6 στοματοπροσωπικη κοκκιωματωση 421 στο M. tuberculosis και σε κάποια άλλα μυκοβακτήρια της ίδιας οικογένειας. 57 Στην τραχηλοπροσωπική χώρα παρατηρείται ο κοινός φυματιώδης λύκος, ως εξελκωμένο ογκίδιο που αφήνει ουλή με τάση προς επέκταση, η φυματιώδης τραχηλική αδενίτιδα, ως διόγκωση των λεμφαδένων, καθώς και άλλες δερματικές βλάβες. 11,12 Στη στοματική κοιλότητα, η πρωτογενής φυματίωση μπορεί να εμφανιστεί σε παιδιά ή εφήβους, ενώ συνηθέστερη είναι η δευτεροπαθής σε μέσης ηλικίας άτομα, λόγω ενοφθαλμισμού του μικροβίου από τα πτύελα ή και αιματογενούς διασποράς. 11,12 Εμφανίζεται είτε με σκληρά, χρόνια, πιθανόν πολλαπλά έλκη είτε με πολλαπλά ογκίδια, ενώ η επέκταση της λοίμωξης μπορεί να οδηγήσει σε οστεομυελίτιδα. 11,12 Η διάγνωση τίθεται με συνδυασμό ιστορικού, κλινικής εικόνας και ευρημάτων από ακτινογραφία θώρακα, τη δερμοαντίδραση φυματίωσης, την ανίχνευση και καλλιέργεια μυκοβακτηρίων από τα πτύελα ή άλλα σωματικά υγρά. 57 Η βιοψία αποκαλύπτει χαρακτηριστικά κοκκιώματα (φυμάτια) με τυροειδή νέκρωση και πολυπύρηνα γιγαντοκύτταρα τύπου Langhans, ενώ ειδικές οξεάντοχες χρώσεις (όπως Ziehl-Neelsen) ή τεχνικές μοριακής βιολογίας ενδέχεται να αναδείξουν την παρουσία των μυκοβακτηριδίων. 1 Η λέπρα (νόσος Hansen) είναι μια λοιμώδης νόσος που οφείλεται στο Mycobacterium leprae. 57 Διακρίνεται στη φυματιώδη (ή περιορισμένη) μορφή, με λίγες, καλά περιγεγραμμένες, υποχρωστικές δερματικές κηλίδες, απώλεια αίσθησης ή και εφίδρωσης στα σημεία αυτά και σπάνιες στοματικές βλάβες, καθώς και σε λεπρωματώδη (ή πολλαπλή) μορφή, όπου οι δερματικές και οι νευρολογικές βλάβες είναι περισσότερες και οι ασθενείς εμφανίζουν χαρακτηριστικό λεόντειο προσωπείο. 68 Στη λεπρωματώδη μορφή, οι στοματικές βλάβες παρατηρούνται σε ποσοστό 19 60% και περιλαμβάνουν διογκώσεις και ελκώσεις, οι οποίες κατά την επούλωση μπορεί να αφήσουν έλλειμμα, κυρίως σε περιοχές όπου η ροή αέρα δροσίζει τους ιστούς (υπερώα, γλώσσα, χείλη). 69 Η νόσος μπορεί να προσλάβει εικόνα κοκκιωματώδους χειλίτιδας. 69 Η διάγνωση βασίζεται στην κλινική και στην ιστολογική εικόνα, σε συνδυασμό με την ανίχνευση μικροοργανισμών με ειδικές χρώσεις ή τεχνικές μοριακής βιολογίας. 57 Τοπικές νόσοι με παρόμοια με την OFG κλινική εικόνα Εικόνα διάχυτης διόγκωσης των χειλέων παρόμοια με την OFG μπορεί να οφείλεται σε αγγειοοίδημα και αδενική χειλίτιδα. Επίσης, η διαφορική διάγνωση κοκκιωματώδους φλεγμονής στη στοματική κοιλότητα περιλαμβάνει την αντίδραση ξένου σώματος και την εν τω βάθει μυκητίαση. 12 Το αγγειοοίδημα νόσος Quincke, παλαιότερη ονομασία ήταν αγγειονευρωτικό οίδημα είναι μια νόσος αλλεργικής ή ανοσολογικής αρχής, που προκαλεί διάχυτο οίδημα στον υποβλεννογόνιο και στον υποδόριο ιστό, ακόμη και στη γαστρεντερική ή και την αναπνευστική οδό, σύντομης συνήθως διάρκειας. 70 Θεωρείται ότι μπορεί να είναι κληρονομικής αιτιολογίας ή επίκτητο, αναπτυσσόμενο ως αντίδραση σε αλλεργιογόνα, φυσικό τραυματισμό, stress, ψύχος, ηλιακή ακτινοβολία, συστηματικές νόσους (ερυθηματώδης λύκος, νόσοι του λεμφικού ιστού), λοιμώξεις και λήψη φαρμάκων (αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτασίνης, αμεα). 57 Εργαστηριακά, σε περιπτώσεις κληρονομικής αρχής στον ορό του αίματος παρατηρούνται μεταβολές σε συστατικά του συμπληρώματος (όπως στον αναστολέα της εστεράσης C1), ενώ σε περιπτώσεις εμφανούς αλλεργικής αιτιολογίας διαπιστώνονται αυξημένα επίπεδα IgE. 57 Στην αδενική χειλίτιδα παρατηρείται ελαφρά διόγκωση του χείλους με ταυτόχρονη διεύρυνση και φλεγμονή των στομίων των ελασσόνων σιαλογόνων αδένων, με συχνότερη εντόπιση στο κάτω χείλος. 11,12 Στον πυώδη τύπο της νόσου, ο οποίος διακρίνεται σε επιφανειακό (νόσος Baelz) και εν τω βάθει, η κλινική εικόνα είναι περισσότερο εκσεσημασμένη λόγω βακτηριακής λοίμωξης. 11,12 Η σχετικά χαρακτηριστική κλινική εικόνα σε συνδυασμό με τα ιστολογικά χαρακτηριστικά (χρόνια σιαλαδενίτιδα, διεύρυνση πόρων) θέτουν τη διάγνωση. 11,12 Η αντίδραση ξένου σώματος μπορεί να προκαλέσει τοπικά ερυθρή διόγκωση στην περιοχή ενοφθαλμισμού με ιστολογική εικόνα κοκκιωμάτων. 17 Η εν λόγω εικόνα μπορεί να παρατηρείται στα ελεύθερα και στα προσπεφυκότα ούλα, συχνά οφειλόμενη σε ιατρογενή παρέμβαση (κοκκιωματώδης ουλίτιδα). 12 Ιστολογικά, τα τεμάχια του ξένου σώματος μπορεί να μην είναι ορατά παρά μόνο με πολωμένο φως. 10,12,65 Υπάρχουν περιπτώσεις επέκτασης του οιδήματος λόγω ξένου σώματος όπου δημιουργείται εικόνα συμβατή με OFG. 17 Τέλος, οι εν τω βάθει μυκητιάσεις οφείλονται σε διάφορα γένη μυκήτων και μπορεί να προκαλέσουν κοκκιωματώδη φλεγμονή και εικόνα διόγκωσης. 12 Οι καταστάσεις αυτές παρατηρούνται συνήθως σε ανοσοκατασταλμένους ασθενείς και η κλινική εικόνα ποικίλλει. 11 Οι ιστοχημικές χρώσεις (π.χ. PAS) στις περιπτώσεις αυτές βοηθούν στην ανίχνευση των μυκήτων. 12 Διαγνωστική μεθοδολογία Όπως προκύπτει από τα ανωτέρω, η OFG είναι μια νόσος που διαγιγνώσκεται εξ αποκλεισμού και για το λόγο αυτόν απαιτείται ενδελεχής διερεύνηση ,65 Για τη διάγνωσή της απαιτούνται σε γενικές γραμμές: 12,29,30,65 Λήψη λεπτομερούς ιστορικού, προκειμένου να απο-

7 422 Ν. Νικητάκης και συν κλειστούν γενικά συμπτώματα που κατευθύνουν σε συστηματική νόσο Συμβατές ενδοστοματικές ή και εξωστοματικές βλάβες Βιοψία με ανάδειξη χαρακτήρων μη ειδικής κοκκιωματώδους φλεγμονής Ειδικές χρώσεις ή άλλες τεχνικές για μυκοβακτηρίδια και μύκητες Ακτινογραφία θώρακα, για διερεύνηση φυματίωσης ή σαρκοείδωσης Κατάλληλες αιματολογικές εξετάσεις Παραπομπή σε γαστρεντερολόγο, για διερεύνηση νόσου Crohn. Σημαντική είναι η ενημέρωση του ασθενούς και η επισήμανση ότι για οποιοδήποτε νέο σύμπτωμα πρέπει να προσέλθει στο θεράποντα ιατρό, καθώς μπορεί να δοθεί νέα κατεύθυνση στη διαγνωστική προσέγγιση. Θεραπευτική αντιμετώπιση και πρόγνωση της OFG Η OFG αρκετές φορές αποδράμει χωρίς θεραπεία, ενώ άλλοτε είναι ιδιαίτερα ανθεκτική στη θεραπεία, με πολλές υποτροπές. 12,30 Σε περιπτώσεις υποψίας αλλεργικής αιτιολογίας, η αντιμετώπιση και η πρόληψη υποτροπών προϋποθέτει αποφυγή του ενοχοποιημένου παράγοντα. Στο παρελθόν, έχουν προταθεί ποικίλες φαρμακευτικές παρεμβάσεις, αλλά πλέον προτιμώνται κυρίως οι ενδοβλαβικές εγχύσεις κορτικοστεροειδούς (σε χείλη, παρειά, γένειο ή σε άλλα προσβεβλημένα σημεία της στοματοπροσωπικής περιοχής) ανά εβδομάδα μέχρι την αποδρομή της διόγκωσης, σε συνδυασμό με άλλα τοπικά ή και συστηματικά κορτικοστεροειδή. 28,65,71,72 Σε υποτροπές, το πρωτόκολλο αυτό επαναλαμβάνεται και μπορεί να προσφέρει μακρές ασυμπτωματικές περιόδους. 65,71 Στην έρευνα των Al Johani et al, από τους 45 ασθενείς με OFG που έχρηζαν θεραπείας, οι 24 αντιμετωπίστηκαν μόνο με τοπικά φαρμακευτικά προϊόντα και είχαν πλήρη αποδρομή των βλαβών σε ποσοστό 78,8%, ενώ οι 21 αντιμετωπίστηκαν με συνδυασμό συστηματικής και τοπικής αγωγής, με πλήρη αποδρομή στο 70% των περιπτώσεων. 66 Επί πλέον, έχει προταθεί η χρήση άλλων ανοσοτροποποιητικών φαρμάκων, όπως το tacrolimus και η θαλιδομίδη, σε συνδυασμό ή όχι με κορτικοστεροειδή. 67 Ένα φάρμακο δεύτερης επιλογής είναι η κλοφαζιμίνη, αντιλεπρικό με αντικοκκιωματώδεις ιδιότητες, σε μη βελτίωση της κατάστασης μετά από τη χρήση κορτικοστεροειδών. 12,30 Από την άλλη πλευρά, οι Elliott et al, σε 14 ασθενείς με OFG, χορήγησαν anti-tnf-α παράγοντες (infliximab ή adalimumab) και έδειξαν ότι το infliximab έχει καλά βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα, με μειωμένη όμως μακροπρόθεσμη ανταπόκριση, όπου ενδεχομένως μπορεί να χρησιμοποιηθεί το adalimumab. 73 Σε μη ανταποκρινόμενες καταστάσεις διόγκωσης χειλέων μπορεί να γίνει χειλεοπλαστική, με μη προβλέψιμα όμως αποτελέσματα, σε συνδυασμό με χρήση κορτικοστεροειδών. 12 Όσον αφορά στα νευρολογικά σημεία, δεν υπάρχει στη βιβλιογραφία σαφής σύσταση, εκτός από το γεγονός ότι με την προαναφερόμενη φαρμακευτική αντιμετώπιση αυτά θα περιοριστούν σημαντικά. Σε επίμονη παράλυση του προσωπικού προτείνεται και η χειρουργική αποσυμπίεση. 30 ABSTRACT Orofacial granulomatosis: Case report and literature review Ν. Nikitakis, 1 G. Kamperos, 1 M. Sklaveniti, 2 A. Donta-Mpakogianni, 2 A. Sklavounou-Andrikopoulou 1 1 Department of Oral Medicine and Pathology, 2 Department of Oral Diagnosis and Radiology, School of Dentistry, National and Kapodistrian University of Athens, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2011, 28(3): Orofacial granulomatosis (OFG) usually presents as a persistent swelling of the soft tissues of the orofacial area, mainly the lips, and is characterized histologically by non-specific granulomatous inflammation. A 16-year-old male was referred to the Dental School of the University of Athens, for evaluation of persistent swelling of the lips and multiple painful oral lesions of 6 months duration. Clinical examination revealed diffuse swelling of both lips, exfoliative cheilitis, multiple nodules, fissures and ulcers in the oral cavity. The diagnostic biopsies showed granulomatous inflammation with no signs of a foreign body or fungi. The diagnostic procedure involved hematological tests, chest X-ray and gastroenterological consultation to rule out systemic diseases. The final diagnosis was OFG. The patient was treated with topical corticosteroids in the form of injections and ointments. After 3 weeks of treatment, the lesions had dis-

8 στοματοπροσωπικη κοκκιωματωση 423 ical and pathological analysis. Q J Med 1985, 54: Tilakaratne WM, Freysdottir J, Fortune F. Orofacial granulomatosis: Review on aetiology and pathogenesis. J Oral Pathol Med 2008, 37: Armstrong DK, Biagioni P, Lamey PJ, Burrows D. Contact hypersensitivity in patients with orofacial granulomatosis. Am J Contact Dermat 1997, 8: Lazarov A, Kidron D, Tulchinsky Z, Minkow B. Contact orofacial granulomatosis caused by delayed hypersensitivity to gold and mercury. J Am Acad Dermatol 2003, 49: Shengold MA, Sheingold H. Oral tuberculosis. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 1951, 4: Gibson J, Wray D. Human leucocyte antigen typing in orofacial granulomatosis. Br J Dermatol 2000, 143: Riggio MP, Gibson J, Lennon A, Wray D, McDonald DG. Search for Mycobacterium paratuberculosis DNA in orofacial granulomatosis and oral Crohn s disease tissue by polymerase chain reaction. Gut 1997, 41: Goto A, Kume A, Aiba I, Yasuda T, Murakami N. A case of typical Melkersson-Rosenthal syndrome with possible autosomal dominant inheritance. Rinsho Shinkeigaku 1999, 39: Facchetti F, Signorini S, Majorana A, Manganoni MA, Sapelli P, Imberti L. Non-specific influx of T-cell receptor alpha/beta and gamma/delta lymphocytes in mucosal biopsies from a patient with orofacial granulomatosis. J Oral Pathol Med 2000, 29: Lim SH, Stephens P, Cao QX, Coleman S, Thomas DW. Molecular analysis of T cell receptor beta variability in a patient with orofacial granulomatosis. Gut 1997, 40: Challacombe SJ. Oro-facial granulomatosis and oral Crohn s disease: Are they specific diseases and do they predict systemic Crohn s disease? Oral Dis 1997, 3: Sanderson J, Nunes C, Escudier M, Barnard K, Shirlaw P, Odell E et al. Oro-facial granulomatosis: Crohn s disease or a new inflammatory bowel disease? Inflamm Bowel Dis 2005, 11: Ziem PE, Pfrommer C, Goerdt S, Orfanos CE, Blume-Peytavi U. Melkersson-Rosenthal syndrome in childhood: A challenge in differential diagnosis and treatment. Br J Dermatol 2000, 143: Greene RM, Rogers RS 3rd. Melkersson-Rosenthal synappeared and the patient reported no further symptoms. The etiopathogenesis of OFG remains unclear. Genetic factors, infections, allergies and immunological factors have all been identified as possible causes. The relationship between OFG and Crohn s disease requires further research. OFG presents a wide spectrum of clinical manifestations with both extraoral and intraoral signs (soft tissue swelling, ulcers, nodules, fissured tongue), as well as neurological signs (such as paralysis of the facial nerve and xerostomia). Many systemic diseases can simulate the clinical appearance of OFG. Differential diagnosis requires great attention and experience. The treatment of OFG consists mainly of topical and systemic corticosteroids. Key words: Orofacial granulomatosis Βιβλιογραφία 1. Kumar V, Cotran RS, Robbins SL. Robbins basic pathology. 7th ed. Saunders, Philadelphia, 2003:56 2. Melkersson E. Case of recurrent facial paralysis with angioneurotic oedema. Hugiea 1928, 90: Rosenthal C. Klinisch-erbbiologischer Beitrag zur Konstitutions-pathologie: Gemeinsames Auftreten von (rezidivierender familiärer) Facialislähmung, angioneurotischem Gesichtsödem und Lingua plicata in Arthritismusfamilien. Ztschr Neurol Psych 1931, 131: Miescher G. Über essentielle granulomatöse Makrocheilie (chelitis granulomatosa). Dermatologica 1945, 91: Dupuy A, Cosnes J, Revus J, Delchier JC, Gendre JP, Cosnes A. Oral Crohn disease: Clinical characteristics and long-term follow-up of 9 cases. Arch Dermatol 1999, 135: Plauth M, Jenss H, Meyle J. Oral manifestations of Crohn s disease. An analysis of 79 cases. J Clin Gastroenterol 1991, 13: Zimmer WM, Rogers RS 3rd, Reeve CM, SHERIDAN PJ. Orofacial manifestations of Melkersson-Rosenthal syndrome. A study of 42 patients and review of 220 cases from the literature. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 1992, 74: Allen CM, Camisa C, Hamzeh S, Stephens L. Cheilitis granulomatosa: Report of six cases and review of the literature. J Am Acad Dermatol 1990, 23: Girlich C, Bogenrieder T, Palitzsch KD, Schölmerich J, Lock G. Orofacial granulomatosis as initial manifestation of Crohn s disease: A report of two cases. Eur J Gastroenterol Hepatol 2002, 14: Kauzman A, Quesnel-Mercier A, Lalonde B. Orofacial granulomatosis: 2 case reports and literature review. J Can Dent Assoc 2006, 72: Regezi JA, Sciubba JJ, Jordan RCK. Oral pathology: Clinical pathologic correlations. 5th ed. Saunders Elsevier, St Louis, 2008:28 37, 46 48, Neville B, Damm DD, Allen CM. Oral and maxillofacial pathology. 3rd ed. Saunders Elsevier, St Louis, 2009: , , , , Crohn BB, Ginsburg L, Oppenheimer GD. Regional ileitis 1932: A pathologic and clinical entity. Mt Sinai J Med 2000, 67: Wiesenfeld D, Ferguson MM, Mitchel DN, McDonald DG, Scully C, Cochran K et al. Oro-facial granulomatosis a clin-

9 424 Ν. Νικητάκης και συν drome: A review of 36 patients. J Am Acad Dermatol 1989, 21: van der Waal RI, Schulten EA, van der Meij EH, van de Scheur MR, Starink TM, van der Waal I. Cheilitis granulomatosa: Overview of 13 patients with long-term follow-up Results of management. Int J Dermatol 2002, 41: Mignogna MD, Fedele S, Lo Russo L, Lo Muzio L. The multiform and variable patterns of onset of orofacial granulomatosis. J Oral Pathol Med 2003, 32: Sciubba JJ, Said-Al-Naief N. Orofacial granulomatosis: Presentation, pathology and management of 13 cases. J Oral Pathol Med 2003, 32: Campbell H, Escudier M, Patel P, Nunes C, Elliott TR, Barnard K et al. Distinguishing orofacial granulomatosis from Crohn s disease: Two separate disease entities? Inflamm Bowel Dis 2011 (in press) 32. Smeets E, Fryns JP, Van den Berghe H. Melkersson-Rosenthal syndrome and de novo autosomal t(9;21)(p11;p11) translocation. Clin Genet 1994, 45: Meisel-Stosiek M, Hornstein OP, Stosiek N. Family study on Melkersson-Rosenthal syndrome. Some hereditary aspects of the disease and review of literature. Acta Derm Venereol 1990, 70: Stosiek N, Simon M Jr, Meisel-Stosiek M, Hornstein OP. HLA typing in patients with Melkersson-Rosenthal syndrome. Z Hautkr 1987, 62:1476, James J, Patton DW, Lewis CJ, Kirkwood MM, Ferguson MM. Orofacial granulomatosis and clinical atopy. J Oral Med 1986, 41: Pachor ML, Urbani G, Cortina P, Lunardi C, Nicolis F, Peroli P et al. Is the Melkersson-Rosenthal syndrome related to the exposure to food additives? A case report. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 1989, 67: Sweatman MC, Tasker R, Warner JO, Ferguson MM, Mitchel DN. Oro-facial granulomatosis. Response to elemental diet and provocation by food additives. Clin Allergy 1986, 16: Taibjee SM, Prais L, Foulds IS. Orofacial granulomatosis worsened by chocolate: Results of patch testing to ingredients of Cadbury s chocolate. Br J Dermatol 2004, 150: Guttman-Yassky E, Weltfriend S, Bergman R. Resolution of orofacial granulomatosis with amalgam removal. J Eur Acad Dermatol Venereol 2003, 17: Oliver AJ, Rich AM, Reade PC, Varigos GA, Radden BG. Monosodium glutamate-related orofacial granulomatosis. Review and case report. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 1991, 71: Patton DW, Ferguson MM, Forsyth A, James J. Orofacial granulomatosis: A possible allergic basis. Br J Oral Maxillofac Surg 1985, 23: Levy FS, Bircher AJ, Büchner SA. Delayed-type hypersensitivity to cow s milk protein in Melkersson-Rosenthal syndrome: Coincidence or pathogenic role? Dermatology 1996, 192: Pryce DW, King CM. Orofacial granulomatosis associated with delayed hypersensitivity to cobalt. Clin Exp Dermatol 1990, 15: Morales C, Peñarrocha M, Bagán JV, Burchés E, Peleaz A. Immunological study of Melkersson-Rosenthal syndrome. Lack of response to food additive challenge. Clin Exp Allergy 1995, 25: Apaydin R, Bahadir S, Kaklikkaya N, Bilen N, Bayramgürler D. Possible role of Mycobacterium tuberculosis complex in Melkersson-Rosenthal syndrome demonstrated with Gen-probe amplified Mycobacterium tuberculosis direct test. Australas J Dermatol 2004, 45: Ivanyi L, Kirby A, Zakrzewska JM. Antibodies to mycobacterial stress protein in patients with orofacial granulomatosis. J Oral Pathol Med 1993, 22: Grant IR. Zoonotic potential of Mycobacterium avium ssp paratuberculosis: The current position. J Appl Microbiol 2005, 98: Muellegger RR, Weger W, Zoechling N, Kaddu S, Soyer HP, El Shabrawi-Caelen L et al. Granulomatous cheilitis and Borrelia burgdorferi: Polymerase chain reaction and serologic studies in a retrospective case series of 12 patients. Arch Dermatol 2000, 136: Savage NW, Barnard K, Shirlaw PJ, Rahman D, Mistry M, Escudier MP et al. Serum and salivary IgA antibody responses to Saccharomyces cerevisiae, Candida albicans and Streptococcus mutans in orofacial granulomatosis and Crohn s disease. Clin Exp Immunol 2004, 135: Liu HG. Spirochetes in the cheilitis granulomatosa and sarcoidosis. Zhonghua Yi Xue Za Zhi 1993, 73: , Liu HG, Zheng LF, Xiao XZ. Relationship between Melkersson- Rosenthal syndrome and spirochetes infection. Zhonghua Yi Xue Za Zhi 1994, 74:92 93, Liu HG, Zheng LF, Liu H. Spirochetes the possible etiological factor of the cheilitis granulomatosa. Chi Med Sci J 2001, 16: Hermon-Taylor J, Ford J, Sumar N, Millar D, Doran T, Tizard M. Measles virus and Crohn s disease. Lancet 1995, 345: Rönnblom L, Sjöberg O, Evrin PE, Nethander G. Phenotypes of peripheral blood leukocytes in Melkersson-Rosenthal syndrome. Acta Derm Venereol 1988, 68: De Quatrebarbes J, Cordel N, Bravard P, Lenormand B, Joly P. Miecher s cheilitis and lymphocytic clonal expansion: 2 cases. Ann Dermatol Venereol 2004, 131: Freysdottir J, Zhang S, Tilakaratne WM, Fortune F. Oral biopsies from patients with orofacial granulomatosis with histology resembling Crohn s disease have a prominent Th1 environment. Inflamm Bowel Dis 2007, 13: Χατζηγιάννης Σ, ΜαυρικάκηΣ Μ, ΜουντοκαλάκηΣ Θ, Νανά-Αναστασίου Μ, ΠάγκαληΣ Γ, ΠαπαδογιάννηΣ Δ και συν. Παθολογία. Ιατρικές Εκδόσεις Πασχαλίδης, Αθήνα, 2002: , , Rowland M, Fleming P, Bourke B. Looking in the mouth for Crohn s disease. Inflamm Bowel Dis 2010, 16: Dudeney TP. Crohn s disease of the mouth. Proc R Soc Med 1969, 62: Pittock S, Drumm B, Fleming P, McDermott M, Imrie C, Flint S et al. The oral cavity in Crohn s disease. J Pediatr 2001, 138:

10 στοματοπροσωπικη κοκκιωματωση Barnard KM, Walker-Smith JA. Prevalence of oral manifestations of inflammatory bowel disease in a paediatric population. J Dent Res 1994, 73: Scully C, Cochran KM, Russell RI, Ferguson MM, Ghouri MA, Lee FD et al. Crohn s disease of the mouth: An indicator of intestinal involvement. Gut 1982, 23: Asquith P, Thompson RA, Cooke WT. Oral manifestations of Crohn s disease. Gut 1975, 16: Alawi F. Granulomatous diseases of the oral tissues: Differential diagnosis and update. Dent Clin North Am 2005, 49: El-Hakim M, Chauvin P. Orofacial granulomatosis presenting as persistent lip swelling: Review of 6 new cases. J Oral Maxillofac Surg 2004, 62: Al Johani KA, Moles DR, Hodgson TA, Porter SR, Fedele S. Orofacial granulomatosis: Clinical features and long-term outcome of therapy. J Am Acad Dermatol 2010, 62: Grave B, McCullough M, Wiesenfeld D. Orofacial granulomatosis a 20-year review. Oral Dis 2009, 15: McKee PH, Calonje E, Granter SR. Pathology of the skin with clinical correlations. 3rd ed. Elsevier Mosby, London, 2005: , Scheepers A, Lemmer J, Lownie JF. Oral manifestations of leprosy. Lepr Rev 1993, 64: Greaves M, Lawlor F. Angioedema: Manifestations and management. J Am Acad Dermatol 1991, 25: Mignogna MD, Fedele S, Lo Russo LL, Adamo D, Satriano RA. Effectiveness of small-volume, intralesional, delayed-release triamcinolone injections in orofacial granulomatosis: A pilot study. J Am Acad Dermatol 2004, 51: Sakuntabhai A, McLeod RI, Lawrence CM. Intralesional steroid injection after nerve block anesthesia in the treatment of orofacial granulomatosis. Arch Dermatol 1993, 129: Elliott E, Campbell H, Escudier M, Poate T, Nunes C, Lomer M et al. Experience with anti-tnf-α therapy for orofacial granulomatosis. J Oral Pathol Med 2011, 40:14 19 corresponding author: Ν. Nikitakis, Department of Oral Medicine and Pathology, School of Dentistry, University of Athens, 2 Thivon street, GR Athens, Greece xxxxxxxxxxxxx

Στοματοπροσωπική κοκκιωμάτωση

Στοματοπροσωπική κοκκιωμάτωση Copyright Athens Medical Society www.mednet.gr/archives ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN 11-05-3992 ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΛΑΪΚΟ ΑΘΗΝΑ CLINICOPATHOLOGICAL

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΔΙΣΚΟΕΙΔΟΥΣ ΛΥΚΟΥ ΖΩΗ-ΤΟΛΗ ΟΥΡΑΝΙΑ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΙΩΑΝΝΙΝΑ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΔΙΣΚΟΕΙΔΟΥΣ ΛΥΚΟΥ ΖΩΗ-ΤΟΛΗ ΟΥΡΑΝΙΑ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΙΩΑΝΝΙΝΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΔΙΣΚΟΕΙΔΟΥΣ ΛΥΚΟΥ ΖΩΗ-ΤΟΛΗ ΟΥΡΑΝΙΑ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΙΩΑΝΝΙΝΑ 9 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΔΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΛΥΚΟΥ Οξύς δερματικός λύκος Υποξύς δερματικός λύκος Χρόνιος δερματικός λύκος Δισκοειδής

Διαβάστε περισσότερα

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME Τι είναι; Η αρθρίτιδα του Lyme είναι µία από τις νόσους που προκαλούνται από το µικρόβιο Βorrelia burgdorferi (νόσος του Lyme ή Μπορρελίωση) που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε Αιμίλιος Τίγκος Χειρουργός Οδοντίατρος - Ενδοδοντολόγος Κάθε δόντι αποτελείται από τη «μύλη», το τμήμα δηλαδή που βρίσκεται έξω από τα ούλα και είναι ορατό

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Μη ειδική διάμεση πνευμονία Non specific interstitial pneumonia (NSIP) Σπύρος Α Παπίρης

Μη ειδική διάμεση πνευμονία Non specific interstitial pneumonia (NSIP) Σπύρος Α Παπίρης Μη ειδική διάμεση πνευμονία Non specific interstitial pneumonia (NSIP) Σπύρος Α Παπίρης Μαθήματα Πνευμονολογίας-Αθήνα Μάρτιος 2006 NSIP Κατάταξη των διάμεσων παρεγχυματικών νοσημάτων πνεύμονα Διάχυτα Παρεγχυματικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΑΘΗΝΑ 2012 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ Στην Οδοντιατρική Σχολή του Εθνικού & Καποδιστριακού

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ Καλλιόπη Ζάχου Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο Χανιά 12-15 Μαΐου 2011 ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Προτεινόμενη θεραπεία: Μετά από προσεκτική κλινική και ακτινογραφική εξέταση του στόματος και εκτίμηση της κατάστασης μου, ο

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Τεκμηρίωση ΙΦΝΕ. «Ενδοσκοπική. Εκτίμηση» Φίλιππος Γεωργόπουλος. Επιμελητής Α. Γενικό Νοσοκομείο Νίκαιας «Αγ. Παντελεήμων»

Τεκμηρίωση ΙΦΝΕ. «Ενδοσκοπική. Εκτίμηση» Φίλιππος Γεωργόπουλος. Επιμελητής Α. Γενικό Νοσοκομείο Νίκαιας «Αγ. Παντελεήμων» Τεκμηρίωση ΙΦΝΕ «Ενδοσκοπική Εκτίμηση» Φίλιππος Γεωργόπουλος Επιμελητής Α Γενικό Νοσοκομείο Νίκαιας «Αγ. Παντελεήμων» Περίγραμμα ομιλίας Ενδείξεις ενδοσκόπησης Συνήθεις ενδοσκοπικές βλάβες Σύστημα ταξινόμησης

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Sjogren: αυτοάνοση επιθηλπτιδα

Σύνδρομο Sjogren: αυτοάνοση επιθηλπτιδα Σύνδρομο Sjogren: αυτοάνοση επιθηλπτιδα Α. Γ. Τζιούφας Αναπλ. Καθηγητής Παθολογικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ο σύνδρομο Sjogren ή αυτοάνοση επιθηλιΐτιδα είναι ένα χρόνιο αυτοάνοσο

Διαβάστε περισσότερα

Νοσολογία_Νοσ. 1201 Παθήσεις των Αρθρώσεων και Οστών. C.D.A. Εβδ.9

Νοσολογία_Νοσ. 1201 Παθήσεις των Αρθρώσεων και Οστών. C.D.A. Εβδ.9 1.Γενικά περί Ρευµατικών Νοσηµάτων 2.Συστηµατικός Ερυθηµατώδης Λύκος ( Σ. Ε. Λ.) 3. Ρευµατοειδής Αρθρίτιδα 4. Οστεοαρθρίτιδα 5. Σκληρόδερµα, Προοδευτική Συστηµατική Σκλήρυνση 01/15 1.Γενικά περί Ρευµατικών

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci)

Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci) Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci) Clinical & Experimental Allergy 2010(40):1116-1129 Παρουσίαση : Αντιγόνη Μαυρουδή, Λέκτορας Παιδιατρικής Αλλεργιολογίας, Γ ΠΔ Α.Π.Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΤΥΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία.

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΣΚΟΠΟΣ Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ανασκοπήθηκαν όλες οι υπάρχουσες κατευθυντήριες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ Τι είναι κνίδωση; Κνίδωση είναι η αλλεργική αντίδραση που εμφανίζεται στο δέρμα, έναντι εξωγενών ή ενδογενών ερεθισμάτων. Εκδηλώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ISBN 978-960-372-099-7 ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΑΘΑΝΑΣΟΥΛΗ Ομότιμη Καθηγήτρια Προληπτικής και Κοινωνικής Οδοντιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών ΟΥΡΑΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΤΟΥ - ΓΑΛΙΤΗ Αναπληρώτρια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ...... Εισαγωγή. Μετωπορινογενείς δυσπλασίες (δυσπλασίες μέσης γραμμής)... Κρανιοσυνοστώσεις ή κρανιοσυνοστεώσεις.. Βραγχιακές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΕΣΗ ΣΩΛΗΝΑΡΙΑΚΗ ΝΕΦΡΙΤΙΔΑ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΒΟΥΡΛΑΚΟΥ

ΔΙΑΜΕΣΗ ΣΩΛΗΝΑΡΙΑΚΗ ΝΕΦΡΙΤΙΔΑ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΒΟΥΡΛΑΚΟΥ ΔΙΑΜΕΣΗ ΣΩΛΗΝΑΡΙΑΚΗ ΝΕΦΡΙΤΙΔΑ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΒΟΥΡΛΑΚΟΥ ΔΙΑΜΕΣΗ ΣΩΛΗΝΑΡΙΑΚΗ ΝΕΦΡΙΤΙΔΑ ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΜΗ ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΔΙΑΜΕΣΗ ΣΩΛΗΝΑΡΙΑΚΗ ΝΕΦΡΙΤΙΔΑ ΛΟΙΜΩΔΗΣ 1. Οξεία (βακτηριδιακή) πυελονεφρίτιδα 2. Χρόνια πυελονεφρίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα. Εργασία: Γιάννης Π.

Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα. Εργασία: Γιάννης Π. Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα Εργασία: Γιάννης Π. Εισαγωγή Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται ασθένειες ή μολύνσεις, οι οποίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Κατάκλιση ορίζεται η εξέλκωση του δέρματος εξαιτίας πίεσης σε διάφορες περιοχές του σώματος υπερκείμενες οστικών προεξοχών Συχνότητα εμφάνισης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ Τι είναι η "λιθίαση του ουροποιητικού" Λιθίαση ουροποιητικού είναι η δημιουργία λίθου ή λίθων μέσα στην αποχετευτική μοίρα του

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ

ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ Η συχνότερη αιτία επίσκεψης των παιδιών στον ιατρό είναι η μέση ωτίτις. Περίπου το 1/3 των παιδιών ηλικίας από 1-5 ετών, παρουσιάζουν παραπάνω από τρεις προσβολές μέσης ωτίτιδας το χρόνο. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Στρογγύλη τράπεζα. «Ιστολογικά. ευρήματα ενδοσκοπικών βιοψιών που πυροδοτούν προβληματισμό και επηρεάζουν των χειρισμό των ασθενών»

Στρογγύλη τράπεζα. «Ιστολογικά. ευρήματα ενδοσκοπικών βιοψιών που πυροδοτούν προβληματισμό και επηρεάζουν των χειρισμό των ασθενών» Στρογγύλη τράπεζα «Ιστολογικά ευρήματα ενδοσκοπικών βιοψιών που πυροδοτούν προβληματισμό και επηρεάζουν των χειρισμό των ασθενών» Στόχοι Η περιγραφή, ανάδειξη, ανάλυση και επιστημονική τεκμηρίωση συνήθων

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2.

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΠΛΗΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΣΤΕΟΜΥΕΛΙΤΙΔΑΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑΣ (Charcot) ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΑΘΗΝΑ 2008 ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΡΚΟΕΙΔΩΣΗ. Τσαούσης Βασίλης Πνευμονολόγος

ΣΑΡΚΟΕΙΔΩΣΗ. Τσαούσης Βασίλης Πνευμονολόγος Τσαούσης Βασίλης Πνευμονολόγος πολυσυστηματική νόσος άγνωστης αιτιολογίας ενήλικες νεαρής ή μέσης ηλικίας (20-40 ετών) φύλο: Γ > Α επίπτωση: Ελλάδα: 1,07/100000 ΗΠΑ: λευκοί 10,9/100000, έγχρωμοι 35,5/100000

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 Κάπνισμα, περιοδοντική νόσος και υγιεινή του στόματος Νίκος Α. Ευθυμιάδης, D.D.S., M.Sc. Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος Τι είναι η περιοδοντίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος

Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος Στέφανος Φοινίτσης - Αορτίτις Απεικόνιση 31 Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος Λέκτορας Α.Π.Θ. Η αορτίτιδα ορίζεται ως φλεγμονή του τοιχώματος της αορτής. Αιτιολογικά ταξινομείται σε δύο μεγάλες ομάδες:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΜΗ στην ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. ΑΛΙΝ ΤΑΝΤΡΟΣ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος

ΑΚΜΗ στην ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. ΑΛΙΝ ΤΑΝΤΡΟΣ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος ΑΚΜΗ στην ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΛΙΝ ΤΑΝΤΡΟΣ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Δήλωση Σύγκρουσης Συμφερόντων Απόφαση Ε.Ο.Φ. 47558/4-7-2012 Στη διαμόρφωση του περιεχομένου της παρούσας εργασίας, δεν υπήρξε κάποια εξωτερική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Τίτλος Μελέτης: Ιδιοπαθής φλεγμονώδης νόσος του εντέρου και προκαρκινικές αλλοιώσεις /καρκίνος του τραχήλου της μήτρας. Παρακαλώ διαβάστε προσεκτικά αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Ειρήνη Αδάμου Λεμεσός 2014 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πολλαπλές οζώδεις πνευμονικές σκιάσεις άμφω σε νεαρή ασυμπτωματική ασθενή

Πολλαπλές οζώδεις πνευμονικές σκιάσεις άμφω σε νεαρή ασυμπτωματική ασθενή Παρουσίαση Περιστατικού Πολλαπλές οζώδεις πνευμονικές σκιάσεις άμφω σε νεαρή ασυμπτωματική ασθενή Γρηγόρης Στρατάκος, 1 Φώτης Σαμψώνας 1, Δήμητρα Ροντογιάννη 2, Eυφροσύνη Mάναλη 1, Aπόστολος Tραυλός 1,

Διαβάστε περισσότερα

Dr. X. Baraliakos Rheumazentrum Ruhrgebiet Herne Ruhr-University Bochum Germany. 23-26 Ιουνίου 2011

Dr. X. Baraliakos Rheumazentrum Ruhrgebiet Herne Ruhr-University Bochum Germany. 23-26 Ιουνίου 2011 Ο ρευµατολόγος και η χρήση του µαγνητικού συντονισµού στην πρώιµη διάγνωση των σπονδυλαρθιτίδων και στην παρακολούθηση της αποτελεσµατικότητας της θεραπείας 23-26 Ιουνίου 2011 Dr. X. Baraliakos Rheumazentrum

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ. Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής. Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ. Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής. Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής Μονάδα Χειρουργικής Ανωτέρου Πεπτικού Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΗ ΠΟΙΚΙΛΗ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ (ΚΠΑΑ) Common Variable Immunodeficiency (CVID)

ΚΟΙΝΗ ΠΟΙΚΙΛΗ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ (ΚΠΑΑ) Common Variable Immunodeficiency (CVID) INTERNATIONAL PATIENT ORGANISATION FOR PRIMARY IMMUNODEFICIENCIES ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΑΝΟΣΟANΕΠΑΡΚΕΙΕΣ ΚΟΙΝΗ ΠΟΙΚΙΛΗ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ (ΚΠΑΑ) Common Variable Immunodeficiency (CVID)

Διαβάστε περισσότερα

Πρώιµη έναρξη βιολογικής θεραπείας στις σπονδυλαρθρίτιδες. Γιάννης Ελ. Πάκας Ρευµατολόγος

Πρώιµη έναρξη βιολογικής θεραπείας στις σπονδυλαρθρίτιδες. Γιάννης Ελ. Πάκας Ρευµατολόγος Πρώιµη έναρξη βιολογικής θεραπείας στις σπονδυλαρθρίτιδες Γιάννης Ελ. Πάκας Ρευµατολόγος Σπονδυλαρθρίτιδες(ΣπΑ) Κύριες εκδηλώσεις 1. Aξονική προσβολή/φλεγµονή ΣΣ 2. Περιφερική αρθρίτιδα 3. Περιφερική ενθεσίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ PANOLOG 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Δραστικό(ά) συστατικό(ά): Κάθε ml της αλοιφής PANOLOG περιέχει :

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Κόγια Μαρία Δερματολόγος Αφροδισιολόγος H παρούσα διάλεξη δε σχετίζεται με κάποιο προσωπικό συμφέρον ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ Νεογνική ακμή (1-28 ημέρες ζωής) Βρεφική ακμή (3-16 μηνών)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΤΡΗΣΗΣ ΓΑΣΤΡΟΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΙΚΟΥ ΕΛΚΟΥΣ ΣΕ ΥΨΗΛΟΥ ΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΕΡΗΛΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ.

ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΤΡΗΣΗΣ ΓΑΣΤΡΟΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΙΚΟΥ ΕΛΚΟΥΣ ΣΕ ΥΨΗΛΟΥ ΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΕΡΗΛΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ. Νικολέτα Στόγια, Μάριος Φερφέλης, Γ.Ν. Αθηνών, "ΕΛΠΙΣ", Β Χειρουργική Κλινική Εισαγωγή Παρά την σημαντικότατη μείωση της γαστρικής χειρουργικής την τελευταία 20ετία, λόγω της ευρείας χρήσης των νεότερων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΕΡΜΑΤΟΠΑΘΕΙΕΣ. ΖΑΧΑΡΟΥΛΑ ΜΑΝΩΛΙΔΟΥ Σχης (ΥΝ) ε.α. M.Sc.

ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΕΡΜΑΤΟΠΑΘΕΙΕΣ. ΖΑΧΑΡΟΥΛΑ ΜΑΝΩΛΙΔΟΥ Σχης (ΥΝ) ε.α. M.Sc. ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΕΡΜΑΤΟΠΑΘΕΙΕΣ ΖΑΧΑΡΟΥΛΑ ΜΑΝΩΛΙΔΟΥ Σχης (ΥΝ) ε.α. M.Sc. Πρόλογος - Εισαγωγή Το δέρμα είναι το μεγαλύτερο όργανο του ανθρωπίνου σώματος και αποτελεί περίπου το 16% του συνολικού βάρους του. Η

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM. Hyper-IgM Syndrome (HIgM)

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM. Hyper-IgM Syndrome (HIgM) INTERNATIONAL PATIENT ORGANISATION FOR PRIMARY IMMUNODEFICIENCIES ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΑΝΟΣΟANΕΠΑΡΚΕΙΕΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM Hyper-IgM Syndrome (HIgM) ΑΡΜΟΝΙΑ Σύλλογος Φίλων Ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο

Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο ΓΝΑΘΙΟΝ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ & ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΧΕΙΡ/ΚΗ www.gnathion.gr Μια ασυνήθης αναπτυξιακή διαταραχή των δοντιών είναι και η σύντηξη/διδυμία,

Διαβάστε περισσότερα

Σπάνιες (;) επιπλοκές Σ

Σπάνιες (;) επιπλοκές Σ Σπάνιες (;) επιπλοκές Σ ημ. Θ. Καραμήτσος Συνέδριο ΕΒΕ 2008 1η Ινώδης μαστοπάθεια Ηαρχήτο1984 ύο περιπτώσεις όγκων μαστού από ινώδη ιστό, σε γυναίκες με μακροχρόνιο Σ τύπου 1 Soler NG, Khardori R. Fibrous

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ 10 ο σνέδριο Φοιηηηών Οδονηιαηρικής τολής Πανεπιζηημίοσ Αθηνών ΓΝΩΣΙΚΟ ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΟΛΟΓΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ σμμεηέτονηες: Λαμπροπούλοσ Ν. Οσρανία* Παπαγεωργίοσ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Ιωαννίδης: κεφάλαιο 3 Ahlbom: κεφάλαιο 3, 4 Guyatt: κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

10/4/2013. Οδοντικός τύπος του κουνελιού

10/4/2013. Οδοντικός τύπος του κουνελιού Οδοντικά προβλήματα των κουνελιών και των τρωκτικών Σεραφείμ Αθ. Παπαδημητρίου επ. καθηγητής Κλινική Ζώων Συντροφιάς Κτηνιατρική Σχολή Α.Π.Θ. Διάφορες μελέτες έχουν δείξει ότι τόσο τα κουνέλια όσο και

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία

Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία Διευθυντές : Καθ. Σταύρος Α. Δημητράκος Καθ. Παναγιώτης Οικονομίδης Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία Δεξιότητες 28-33 Κεφάλαιο ΙV i. Επιπεφυκίτιδες ii. Όγκοι επιπεφυκότα iii. Δ/Δ κριτήρια Ηλ.

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας

Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας Επιστημονικά πορίσματα Λαμβάνοντας υπόψη την έκθεση αξιολόγησης της PRAC σχετικά με την PSUR για το ζολεδρονικό

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Speakers Index Ευρετήριο Ομιλητών

Speakers Index Ευρετήριο Ομιλητών Speakers Index Ευρετήριο Ομιλητών Γρηγοριάδης Ν. Αν. Καθηγητής Νευρολογίας, Ιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Δαρδιώτης Ε. Λέκτορας Νευρολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διαβάστε περισσότερα

ANTIMETΩΠΙΣΗ ΟΥΛΩΤΙΚΩΝ ΑΛΩΠΕΚΙΩΝ

ANTIMETΩΠΙΣΗ ΟΥΛΩΤΙΚΩΝ ΑΛΩΠΕΚΙΩΝ ANTIMETΩΠΙΣΗ ΟΥΛΩΤΙΚΩΝ ΑΛΩΠΕΚΙΩΝ Μιχάλης Κακέπης Δερματολόγος-Αφροδισιολόγος Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΟΡΙΣΜΟΣ Με τον όρο ουλωτική αλωπεκία, εννοούμε μία ομάδα σπανίων διαταραχών, που καταστρέφουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Ιακωβίδης. Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου

Δ. Ιακωβίδης. Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου Δ. Ιακωβίδης Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου Νέα διαγνωστικά μέσα για τη λανθάνουσα φυματίωση Η στοχευμένη δοκιμασία δερματικής φυματινοαντίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Πανεπιστημιακός Υπότροφος Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. 11 η Μετεκπαιδευτική Ημερίδα Νεογνολογίας

Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Πανεπιστημιακός Υπότροφος Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. 11 η Μετεκπαιδευτική Ημερίδα Νεογνολογίας Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Πανεπιστημιακός Υπότροφος Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. 11 η Μετεκπαιδευτική Ημερίδα Νεογνολογίας «Αναπνευστικά και Γαστρεντερικά Προβλήματα Νεογνών» Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής)

Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής) Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής) ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκη Copyright Ατομικό Ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση εξωγενών παραγόντων στο δέρμα

Επίδραση εξωγενών παραγόντων στο δέρμα Επίδραση εξωγενών παραγόντων στο δέρμα Επίδραση εξωγενών παραγόντων στο δέρμα Οι παράγοντες που ασκούν επίδραση στο δέρμα είναι: 1)Η τριβή και η πίεση 2)οι τραυματισμοί 3)η θερμότητα και το ψύχος 4)η ηλιακή

Διαβάστε περισσότερα

«Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή

«Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή «Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή Ορισμός Ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος (ΣΕΛ) είναι ένα τυπικό μη οργανοειδικό αυτοάνοσο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23 10 2011 ΘΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Όλα τα βακτήρια: Α. διαθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

φροντιστήρια επίγνωση

φροντιστήρια επίγνωση ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑ.Λ. 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ Επιμέλεια θεμάτων: Εμμανουέλα Μαθιουδάκη, Βιολόγος ΘΕΜΑ Α Α1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας

Διαβάστε περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα στο διαδικτυακό τόπο www.psorinfo.gr

Διαβάστε περισσότερα στο διαδικτυακό τόπο www.psorinfo.gr Αυτό το φυλλάδιο είναι μέρος του «Προγράμματος Ενημέρωσης για την Ψωρίαση», το οποίο δημιουργήθηκε για να παρέχει πληροφορίες για την πάθηση. Το φυλλάδιο κάνει μία εισαγωγή στην ψωρίαση και στις θεραπείες

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η σιγκέλλωση; Η σιγκέλλωση είναι ένα λοιμώδες νόσημα που προκαλείται από μια ομάδα βακτηρίων με το

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΑΠΌ ΕΝΔΑΓΓΕΙΑΚΟΥΣ ΚΑΘΕΤΗΡΕΣ

ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΑΠΌ ΕΝΔΑΓΓΕΙΑΚΟΥΣ ΚΑΘΕΤΗΡΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΑΠΌ ΕΝΔΑΓΓΕΙΑΚΟΥΣ ΚΑΘΕΤΗΡΕΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ & ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΑΝΑΠΛ. ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ ΛΑΜΙΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2005 Η σύγχρονη ιατρική και βιοτεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

Κοιλιοκάκη και το παιδί

Κοιλιοκάκη και το παιδί Κοιλιοκάκη και το παιδί Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, M.D. Νοσοκομείο Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» Η κοιλιοκάκη είναι αυτοάνοσου τύπου εντεροπάθεια που οφείλεται σε υπερευαισθησία στη γλουτένη λόγω γενετικής προδιάθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΟΛΟΓΙΑ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΟΛΟΓΙΑ Ζ.Σ. ΜΑΝΤΖΑΒΙΝΟΣ Οδοντίατρος Ιατρός Ειδικευθείς στην Περιοδοντολογία στο Πανεπιστήμιο Pennsylvania ΗΠΑ Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Περιοδοντολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών Fellow

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ 2014-15

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ 2014-15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ 2014-15 Αίθουσα Μικροσκοπίων Ά ορόφου (Νέο Κτήριο) ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Λεμφώματα πνεύμονα (συνέχεια) Πηνελόπη Κορκολοπούλου Επ. Καθηγήτρια Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστημίου Αθηνών

Λεμφώματα πνεύμονα (συνέχεια) Πηνελόπη Κορκολοπούλου Επ. Καθηγήτρια Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστημίου Αθηνών Λεμφώματα πνεύμονα (συνέχεια) Πηνελόπη Κορκολοπούλου Επ. Καθηγήτρια Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστημίου Αθηνών Αγγειοκεντρική ανοσοϋπερπλαστική νόσος / λέμφωμα πνεύμονος ΕΒV B T/NΚ Λεμφωματώδης

Διαβάστε περισσότερα

Intended for training purposes only / Requires local regulatory review prior to external use. π ή ώ ά ή ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ

Intended for training purposes only / Requires local regulatory review prior to external use. π ή ώ ά ή ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ π ή ώ ά ή ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ Οµάδα χρόνιων φλεγµονωδών παθήσεων αγνώστου αιτιολoγίας του γαστρεντερικού σωλήνα. ΕΛΚΩΔΗΣ ΚΟΛΙΤΙΔΑ ΙΦΝΕ ΑΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΤΗ ΚΟΛΙΤΙΔΑ ΝΟΣΟΣ CROHN : πίπ π π

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ Ρ Α Κ Η Σ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ Ρ Α Κ Η Σ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ Ρ Α Κ Η Σ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ - ΔΡΑΓΑΝΑΣ Τ.Κ. 68100 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΩΤΟΡΙΝΟΛΑΡΥΓΓΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Δ/ντής: Kαθηγητής Β. Δανιηλίδης DEMOKRITUS UNIVERSITY

Διαβάστε περισσότερα

ενήλικες με ενεργή και εξελισσόμενη ψωριασική αρθρίτιδα (νόσος που προκαλεί ερυθρές, φολιδωτές κηλίδες στο δέρμα και φλεγμονή των αρθρώσεων)

ενήλικες με ενεργή και εξελισσόμενη ψωριασική αρθρίτιδα (νόσος που προκαλεί ερυθρές, φολιδωτές κηλίδες στο δέρμα και φλεγμονή των αρθρώσεων) EMA/178267/2015 EMEA/H/C/000481 Περίληψη EPAR για το κοινό αδαλιμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα?

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα? HPV O HPV (Human papilloma virus) ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων είναι ιός που βασίζεται στο DNA και μολύνει το δέρμα και τις βλεννογόνες μεμβράνες ανθρώπων και ορισμένων ζώων. Μέχρι στιγμής έχουν αναγνωριστεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΑΠΛΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΝΕΚΡΩΤΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ.

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΑΠΛΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΝΕΚΡΩΤΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΑΠΛΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΝΕΚΡΩΤΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Χαρίκλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Είναι ασθένειες που μεταδίδονται κυρίως με τη σεξουαλική επαφή. Τα κυριότερα σεξουαλικά νοσήματα: Κονδυλώματα Γονόρροια Σύφιλη Χλαμύδια HIV/ AIDS, ηπατίτιδα β Ψείρες,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock 1 Τι συμβαίνει στο σώμα σας σε μια αλλεργική αντίδραση; Μια ξένη ουσία εισέρχεται μέσω της τροφής στο σώμα Τα

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικοακτινολογική Εικόνα Φυματίωσης. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος ΓΝΝΘΑ

Κλινικοακτινολογική Εικόνα Φυματίωσης. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος ΓΝΝΘΑ Κλινικοακτινολογική Εικόνα Φυματίωσης Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος ΓΝΝΘΑ Δύσκολη Διάγνωση της φυματίωσης Μη ειδικά συμπτώματα και σημεία Αρνητική δερμοαντίδραση φυματίνης Ατυπα ή απόντα απεικονιστικά ευρήματα

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Ραδιοϊσοτοπική Απεικόνιση Νεοπλασμάτων - Φλεγμονών

Ραδιοϊσοτοπική Απεικόνιση Νεοπλασμάτων - Φλεγμονών Εργαστήριο Πυρηνικής Ιατρικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 2014-2015 Ραδιοϊσοτοπική Απεικόνιση Νεοπλασμάτων - Φλεγμονών Παναγιώτης Αν. Γεωργούλιας Αν. Καθηγητής Πυρηνικής

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση της ουρολοίμωξης

Διάγνωση της ουρολοίμωξης Διάγνωση της ουρολοίμωξης Κων. Κολλιός Γ Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ 13-5-2015 1 Οι ουρολοιμώξεις στα παιδιά Είναι συχνό πρόβλημα Η αναγνώρισή τους: δεν είναι εύκολη, ιδιαίτερα στην ηλικία < 24 μηνών Η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

Αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής λόγω δερματοστιξίας με μαύρη χένα και χειρισμός με έμπλαστρα βαλεριανικής βηταμεθαζόνης

Αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής λόγω δερματοστιξίας με μαύρη χένα και χειρισμός με έμπλαστρα βαλεριανικής βηταμεθαζόνης CASE REPORT ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2015, 32(2):218-220 Αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής λόγω δερματοστιξίας με μαύρη χένα και χειρισμός με έμπλαστρα βαλεριανικής βηταμεθαζόνης Παρουσιάζεται άνδρας 36

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Ιστολογία στομάχου Διαγνωστική προσέγγιση γαστρίτιδας Δειγματοληψία υλικού βιοψίας Ταξινόμηση Γαστριτίδων

Ιστολογία στομάχου Διαγνωστική προσέγγιση γαστρίτιδας Δειγματοληψία υλικού βιοψίας Ταξινόμηση Γαστριτίδων Η ΩΡΑ ΤΟΥ ΕΙΔΙΚΕΥΟΜΕΝΟΥ Μετεκπαιδευτικά μαθήματα Ελληνικής Εταιρείας Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής Ιστολογία στομάχου Διαγνωστική προσέγγιση γαστρίτιδας Δειγματοληψία υλικού βιοψίας Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα