ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΝΑΝΟΣΥΝΘΕΤΩΝ ΑΡΓΙΛΙΚΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΩΝ ΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΝΑΝΟΣΥΝΘΕΤΩΝ ΑΡΓΙΛΙΚΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΩΝ ΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΝΑΝΟΣΥΝΘΕΤΩΝ ΑΡΓΙΛΙΚΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΩΝ ΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΠΟΥΛΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΤΡΑ 2012

2 Φωτογραφία Εξώφυλλου: Εικόνα Ηλεκτρονικού Μικροσκοπίου Σάρωσης από την οποία φαίνεται ο τροποποιημένος παλυγορσκίτης με νανοσωματίδια TiO 2 (Ti-pal) 60:40 2

3 Ευχαριστίες Θα ήθελα να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στον επιβλέπων της πτυχιακής μου Επίκ. Καθηγητή κ. Παπούλη Δημήτρη για τη μεγάλη βοήθεια που μου πρόσφερε στην ολοκλήρωση της παρούσας πτυχιακής εργασίας. Επίσης, θα ήθελα να ευχαριστήσω το Ερευνητικό Ινστιτούτο Χημικής Μηχανικής και Χημικών Διεργασιών Υψηλής Θερμοκρασίας (ΕΙΧΗΜΥΘ) για την άψογη συνεργασία τους και την συμβολή τους σε όργανα και αντιδραστήρια στην διεξαγωγή των πειραμάτων καθώς και το εργαστήριο Materials Research Laboratory του The Pennsylvania State University για τις πειραματικές μετρήσεις που ελήφθησαν στα εργαστήρια τους. Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω την οικογένεια μου για την στήριξη τόσο οικονομική όσο και ηθική σε όλη τη διάρκεια των σπουδών μου. 3

4 Περιεχόμενα Σύνοψη Abstract ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Μόλυνση του περιβάλλοντος από παρουσία NOx και VOC s 1.1. Μόλυνση του περιβάλλοντος 1.2. Αέριοι ρύποι 1.3. Επιπτώσεις από NOx Αιθαλομίχλη (Φωτοχημική ομίχλη) Αιωρούμενα σωματίδια Κλιματική αλλαγή Υποβάθμιση υδατικών πόρων Όξινη βροχή 1.4. Πτητικές Οργανικές Ενώσεις (VOC s) Τολουόλιο 1.5. Επιπτώσεις από την χρήση των VOC s 1.6. Εκπομπές VOC s από διυλιστήρια πετρελαίων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Γεωλογία της περιοχής-δομή των αργιλικών υλικών 2.1. Γεωλογία της περιοχής-λεκάνη του Βεντζίου-Οικονομική Γεωλογία 2.2. Παλυγορσκίτης-Φυσικές Ιδιότητες-Χημισμός και Δομή 2.3. Δομή των αργίλων Το τετραεδρικό στρώμα (Τ) Το οκταεδρικό στρώμα (Ο) Δομή Παλυγορσκίτη 4

5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Νανοσύνθετα υλικά και άργιλοι 3.1. Νανοσύνθετα υλικά 3.2. Χρήσεις Αργίλων και Αργιλικά Ορυκτά 3.3. Χρήση του TiO 2 στην κατασκευή νανοσύνθετων υλικών ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Προετοιμασία φυσικών δειγμάτων 4.1. Παρασκευή νανοσύνθετων υλικών από ΤιΟ 2 και Παλυγορσκίτη Περιγραφή Διαδικασίας 4.2. Περιθλασιμετρία των ακτίνων X (XRD) 4.3. Διαχωρισμός του αργιλικού κλάσματος 4.4. Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο (SEM) 4.5. Ηλεκτρονική μικροσκοπία διερχόμενης δέσμης (TEM) 4.6. Χαρακτηρισμός με Υπέρυθρη φασματοσκοπία μετασχηματισμού κατά Fourier (ATR-FTIR) 4.7. Προσδιορισμός του πορώδους και της ειδικής επιφάνειας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Επεξεργασία και χαρακτηρισμός των πειραματικών αποτελεσμάτων 5.1. Περιθλασιμετρία ακτίνων X 5.2. Χαρακτηρισμός με Υπέρυθρη φασματοσκοπία μετασχηματισμού κατά Fourier (ATR-FTIR) 5.3. Ηλεκτρονική μικροσκοπία σάρωσης (SEM) και ηλεκτρονική μικροσκοπία διερχόμενης δέσμης (ΤΕΜ) 5.4. Μέτρηση πορώδους και ειδικής επιφάνειας Συμπεράσματα 5

6 Σύνοψη Στην παρούσα πτυχιακή εργασία παρασκευάστηκαν νανοσύνθετα υλικά διοξειδίου του τιτανίου (TiO 2 )/παλυγορσκίτη (60:40, 70:30, 80:20) για την περιγραφή και μελέτη των χαρακτηριστικών τους ώστε να την εφαρμοστούν σε επόμενο στάδιο στη φωτοκαταλυτική αποδόμηση αέριοων ρύπων (των οξειδίων του αζώτου - NOx) και οι οργανικών πτητικών ενώσεων (VOC s). Ο παλυγορσκίτης που χρησιμοποιήθηκε για την διεξαγωγή των πειραμάτων συλλέχτηκε από την λεκάνη του Βεντζίου στα Γρεβενά. Τα νανοσύνθετα παρασκευάστηκαν με τη μέθοδο διασποράς-επικάθησης του TiO 2 και στις μικροΐνες του Παλυγορσκίτη. Η κρυσταλλική μορφή του TiO 2 που συντέθηκε ήταν ο ανατάσης. Για τον χαρακτηρισμό των ιδιοτήτων των τροποποιημένων δειγμάτων εφαρμόστηκαν διαφορετικές τεχνικές όπως: περιθλασιμετρία ακτίνων X, υπέρυθρη φασματοσκοπία μετασχηματισμού κατά Fourier, ηλεκτρονική μικροσκοπία σάρωσης, ηλεκτρονική μικροσκοπία διερχόμενης δέσμης και προσδιορισμός μεγέθους και κατανομής πόρων καθώς και ειδικής επιφάνειας. Με την άυξηση του TiO 2 στα δείγματα μας το αποτιθέμενο υλικό που είναι μεταξύ 3-10nm έδειξε ότι διασπίρεται σε όλη την επιφάνεια του παλυγορσκίτη. Επίσης τα τροποποιημένα με ΤιΟ 2 δείγματά μας παρουσίασαν τη δημιουργία μεσοπορώδους δομής με πόρους μεγέθους κυρίως 5,8nm. Τα νανοσύνθετα εμφανίζουν ιδιότητες που φαίνεται να τα καθιστούν αρκετά αποτελεσματικά για τη εφαρμογή τους στους αέριους ρύπους NOx και ως εκ τούτου μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για άλλους αέριου ρύπους όπως οι οργανικές πτητικές ενώσεις VOC s. 6

7 Abstract In this study three TiO 2 -Pal nanocomposites were prepared (80:20, 70:30, 60:40). The synthesis and characterization of the nanocomposite were conducted in order to be applied (in a next stage) in several environmental applications including the photocatalytic degradation of Nitrogen oxides (NOx) and volatile organic compounds (VOC s). The palygorskite sample was collected from Western Macedonia (Grevena, Ventzia basin). The samples were prepared by dispersing TiO 2 nanoparticles on the microfibers of palygorskite. The crystal form of TiO 2 that was synthesized was anatase. The physical properties of the nanocomposites were tested using X-ray diffraction (XRD), scanning electron microscopy (SEM), transmission electron microscopy (TEM), attenuated total reflection using Fourier transform infrared spectroscopy (ATR-FTIR) and N 2 surface analysis by BET. By increasing the amount of the TiO 2 in the nanocomposites, the deposited 3-10nm TiO 2 particles were found to be aggregated on the surfaces of the palygorskite particles. After treating with TiO 2, the nanocomposites showed largely interpaticle mesopores of about 5.8nm. The properties of nanocomposites that were measured are very promising showing that all three of them could be effective photocatalysts in decomposing air pollutants like NOx and probably other air pollutants such as volatile organic compounds (VOC s). 7

8 1.1. Μόλυνση του περιβάλλοντος Μετά τη Βιομηχανική Επανάσταση (Μέσα 18 ου αιώνα, Αγγλία) ξεκίνησε η εκτεταμένη χρήση νέων τεχνικών μέσων που περιόριζαν τη χειρωνακτική εργασία, αυξάνοντας την παραγωγή και μειώνοντας το κόστος των προϊόντων (Toybee, 1884). Το βασικό πρόβλημα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης του 19 ο αιώνα ήταν ο καπνός και η στάχτη από την καύση κάρβουνου ή πετρελαίου σε καυστήρες, σε φούρνους, σε σταθμούς παραγωγής ενέργειας, στα τρένα, πλοία και στις οικιακές εστίες θέρμανσης. Την πρώτη περίοδο του 20ου αιώνα ( ) μια βασική εξέλιξη ήταν η αντικατάσταση της ατμομηχανής με τον ηλεκτροκινητήρα που μετέφερε τις εκπομπές καπνού και στάχτης από τον καυστήρα του εργοστασίου στον καυστήρα των σταθμών παραγωγής ενέργειας. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα και την μερική αντικατάσταση του άνθρακα από το πετρέλαιο. Μεταξύ εμφανίστηκαν σημαντικά προβλήματα ατμοσφαιρικής ρύπανσης (Meuse Valley, Donora Pennsylvania, Poza Rica) που είχαν σαν αποτέλεσμα εκατοντάδες νεκρούς. Επίσης κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου τα αυτοκίνητα συνεχίζουν να αυξάνονται με μεγάλους ρυθμούς με αποτέλεσμα να αυξάνεται και η εκπομπή αέριων ρύπων (NOx κ.α.). Κατά την περίοδο με την πρόοδο της επιστήμης και της τεχνολογίας, επικεντρώθηκαν σε περιβαλλοντικά προβλήματα τα οποία προκλήθηκαν από τις εκπομπές ρύπων από βιομηχανίες, μέσα μεταφοράς κ.α. Μετά το 1980 γίνεται κατανοητό ότι το πρόβλημα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης δεν είναι τοπικό αλλά επιδρά σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα από την περιφερειακή κλίμακα έως την ημισφαιρική και παγκόσμια κλίμακα και εντείνεται το ενδιαφέρον για: α) το φαινόμενο του θερμοκηπίου λόγω αύξησης της παρουσίας CO 2 και άλλων αερίων που ενοχοποιούνται για το φαινόμενο του θερμοκηπίου με μεγάλο χρόνο ζωής, β) την καταστροφή όζοντος στην στρατόσφαιρα λόγω αλογονούχων ενώσεων και γ) την περιφερειακή, διακρατική και διηπειρωτική μεταφορά αέριων ρύπων (όξινη βροχή, αύξηση του υποβάθρου τροποσφαιρικού όζοντος σε ημισφαιρική κλίμακα). Αυτή την περίοδο έχουμε την εμφάνιση της οικολογικής και 8

9 περιβαλλοντικής προσέγγισης από Οργανισμούς και Κυβερνήσεις κρατών καθώς και διάφορα ψηφίσματα μεταξύ των κρατών αλλά και οδηγίες από την Ευρωπαϊκή Ένωση. 1.2 Αέριοι Ρύποι (NOx) Με τον γενικό όρο οξείδια του αζώτου (NO x ) γίνεται αναφορά στο αέριο μίγμα μονοξειδίου του αζώτου (ΝΟ) και διοξειδίου του αζώτου (NO 2 ) που υπάρχει στην γήινη ατμόσφαιρα, αποτελώντας έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες ρύπανσής της. Συνήθως στην ομάδα αυτή των οξειδίων περιλαμβάνεται και το υποξείδιο του αζώτου (N 2 O), αέριο το οποίο συμβάλλει σημαντικά στη δημιουργία του φαινομένου του θερμοκηπίου ( U.S. National Library of Medicine, 2012). Άλλα νιτρικά οξείδια που βρίσκουμε στην ατμόσφαιρα είναι: NO 3 (νιτρικά τριοξείδια), N 2 O 4 (τετροξείδιο του διαζώτου) και N 2 O 5 (πεντοξείδιο του διαζώτου), Ν 2 Ο 3 (τριοξείδιο του αζώτου). Υπό κανονικές συνθήκες το άζωτο δεν αντιδρά με το οξυγόνο της ατμόσφαιρας. Αυτό οφείλεται στον ιδιαίτερα ισχυρό τριπλό δεσμό μεταξύ των δύο ατόμων που συνιστούν το μόριο του αζώτου, γεγονός που καθιστά το μόριό του αδρανές. Η αντίδραση όμως μεταξύ αζώτου και οξυγόνου είναι δυνατή σε συνθήκες υψηλών θερμοκρασιών. Έτσι, οξείδια του αζώτου παράγονται όταν στην ατμόσφαιρα συμβαίνουν ηλεκτρικές εκκενώσεις, όπως αστραπές και κεραυνοί. Υπάρχει, επίσης, μια ομάδα βακτηρίων, κυρίως το αζωτοβακτήριο (Azotobacter) και το Ριζόβιο (Rhizobium) η οποία έχει αναπτύξει ειδικούς μηχανισμούς που καθιστούν δυνατή την δέσμευση του ατμοσφαιρικού αζώτου και την παρασκευή από αυτό αζωτούχων ενώσεων (Dr. Uherek,2003) 9

10 Εικόνα 1. Μορφές Νιτρικών Οξειδίων (NOx). (Dr. Elmar Uherek,2003) Τα νιτρικά οξείδια εκλύονται από φυσικές αλλά και ανθρωπογενείς πηγές. Τα οξείδια του αζώτου σχηματίζονται κατά τις διαδικασίες καύσεως κυρίως ορυκτών καυσίμων (βενζίνης, πετρελαίου, γαιανθράκων) σε κινητήρες οχημάτων και εργοστάσια αλλά και από κατασκευές οικιακής χρήσης (κεντρικές θερμάνσεις, τζάκια κτλ). Στις συνθήκες αυτές, όπου επικρατούν υψηλές θερμοκρασίες οι πιο πάνω αντιδράσεις είναι σχετικά εύκολο να πραγματοποιηθούν. Έχει υπολογιστεί ότι, στο Ηνωμένο Βασίλειο από τα 2,2 εκατ. τόνους οξειδίων του αζώτου που παράγονται ετησίως περίπου το 1,1 εκατ. τόνοι δημιουργούνται από τα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Άλλα 0,6 εκ. τόνοι παράγονται από τις εξατμίσεις των οχημάτων μετακίνησης και μεταφοράς και το υπόλοιπο από τις συσκευές οικιακής χρήσης. Το υπόλοιπο της παραγωγής δημιουργείται από τους αποτεφρωτήρες και τη χημική βιομηχανία που ασχολείται με παραγωγή νιτρικού οξέος και των παραγώγων του και την παραγωγή αζωτούχων ενώσεων, τις ηλεκτροσυγκολλήσεις αλλά και τις τεχνητές εκρήξεις. (Fowler, 1997) Η συγκέντρωση των νιτρικών οξειδίων σε μολυσμένη ατμόσφαιρα κυμαίνεται στα 100ppbv(parts per billion by volume) ενώ σε μη μολυσμένη ατμόσφαιρα από pptv (parts per trillion by volume) (Toma et al., 2004). 10

11 Εικόνα 2. Κατανομή εκπομπών ΝΟx ανά τομέα κατά το (Πηγή European Environment Agency,2011) Εικόνα 3. Εκπομπές αέριων ρύπων NOx στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά την περίοδο (Πηγή European Environment Agency,2011) 1.3. Επιπτώσεις από NOx 11

12 Τα νιτρικά οξείδια έχουν πολύ σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον όπως η αιθαλομίχλη (φωτοχημική ομίχλη), η κλιματική αλλαγή, οπτικά προβλήματα, τοξικά υλικά, όξινη βροχή κ.α. Σοβαρές επιπτώσεις έχουμε και στην υγεία του ανθρώπου κυρίως από τα αιωρούμενα σωματίδια τα τοξικά υλικά αλλά και την υποβάθμιση των υδατικών πόρων Αιθαλομίχλη (φωτοχημική ομίχλη) Σχηματίζεται όταν τα νιτρικά οξείδια (NOΧ) και πτητικά οργανικά (VOCs) αντιδρούν με παρουσία υψηλής θερμοκρασίας και της ηλιακής ακτινοβολίας. Η φωτοχημική ρύπανση παρατηρείται κυρίως το καλοκαίρι, λόγω της αυξημένης ηλιοφάνειας. NO 2 + hv ΝΟ + Ο 3 Ρ Ο 3 Ρ + Ο 2 Ο 3 Ο 3 + ΝO ΝΟ 2 + Ο 2 Σχηματισμός της φωτοχημικής ομίχλης Όταν εισπνέεται από το άνθρωπο δημιουργεί λαχάνιασμα, στηθάγχη, αναπνευστικό συριγμό και ευπάθεια σε αναπνευστικά προβλήματα. Μπορεί να δημιουργήσει σοβαρότερα προβλήματα όπως άσθμα και φλεγμονές του πνεύμονα. Η αιθαλομίχλη είναι επικίνδυνη για όλους αλλά περισσότερο για τα παιδιά, ηλικιωμένους και αυτούς που έχουν αναπνευστικά προβλήματα. Συνεχής μόλυνση από αιθαλομίχλη και όζον είναι βλαβερή για τα φυτά και την βλάστηση καταστρέφοντας τα φύλλα και γενικά παρακωλύοντας την ανάπτυξή τους (National Park Service, 2007). Μαζί με άλλους ρύπους όπως τα υποξείδια του αζώτου, τα NOx μπορούν να αλλάξουν την χημική σύσταση του εδάφους και του νερού και κατά συνέπεια την αύξηση της οξύτητας τους με επικίνδυνες συνέπειες στα φυτά και τα ζώα Αιωρούμενα σωματίδια Όταν τα οξείδια του αζώτου επιδράσουν με αμμωνία και υγρασία σχηματίζουν ατμούς νιτρικού οξέος καθώς και αιωρούμενα σωματίδια τα οποία αν εισχωρήσουν στους πνεύμονες μέσω της εισπνοής μπορεί να δημιουργήσουν διάφορα προβλήματα στο πνευμονικό σύστημα του ανθρώπου. Τα μικρά σωματίδια ενδέχεται 12

13 να διαπεράσουν σε βαθύτερα στρώματα σε ευαίσθητα σημεία του πνεύμονα προκαλώντας εμφύσημα, βρογχίτιδα και καρδιακά προβλήματα Κλιματική αλλαγή Το υποξείδιο του αζώτου αποτελεί αέριο του θερμοκηπίου, η συγκέντρωση του αυξάνεται στη διάρκεια του τελευταίου αιώνα και σήμερα υπολογίζεται ότι συμμετέχει σε ποσοστό 5% στο σύνολο των αερίων του θερμοκηπίου. Το υποξείδιο του αζώτου (Ν 2 Ο) παράγεται φυσικά από τα διάφορα χερσαία και υδάτινα οικοσυστήματα. Υποξείδιο του αζώτου παράγεται επίσης από την αντίδραση μεταξύ αζώτου και οξυγόνου κατά τη διάρκεια των καύσεων. Οι ανθρωπογενείς πηγές του Ν 2 Ο είναι η χρήση των λιπασμάτων για τις καλλιέργειες, η καύση των ορυκτών καυσίμων αλλά και ορισμένες βιομηχανικές διεργασίες (π.χ. παραγωγή νάιλον) στις οποίες συμμετέχουν ενώσεις του αζώτου ( Solomon et al, 2007) Υποβάθμιση υδατικών πόρων Στα επιφανειακά νερά και ιδίως στις λίμνες και στους κλειστούς κόλπους η παρουσία αυξημένων συγκεντρώσεων αζωτούχων ενώσεων με τη συνδρομή και της ηλιακής ακτινοβολίας, ενισχύει, συχνά σε υπερβολικό βαθμό, την ανάπτυξη υδρόβιας βλάστησης και φυτικών μικροοργανισμών στο νερό (φυτοπλαγκτόν), δημιουργώντας με τον τρόπο αυτό το φαινόμενο του ευτροφισμού. Με βάση την οδηγία 91/676/ΕΟΚ της Ευρωπαϊκής Ένωσης το ανώτατο όριο συγκέντρωσης νιτρικών για επιφανειακά ύδατα που προορίζονται για πόσιμο νερό είναι 50 mg/l Όξινη βροχή Όξινη βροχή ονομάζεται το φαινόμενο των ασυνήθιστα όξινων μετεωρολογικών κατακρημνισμάτων ph 5.2 (Likens et al., 1987). Τα πιο σημαντικά αέρια που οδηγούν στο σχηματισμό της όξινης βροχής είναι το διοξείδιο του θείου (SO 2 ) και τα οξείδια του αζώτου που οξειδώνονται σχηματίζοντας διοξείδιο του αζώτου (NO 2 ) που διαλυόμενο στο νερό σχηματίζει νιτρικό οξύ (HNO 3 ). Η όξινη βροχή καταστρέφει και μολύνει μεγάλες εκτάσεις δασικών περιοχών κυρίως στο βόρειο ημισφαίριο και αποτελεί το σημαντικότερο οικολογικό πρόβλημα της εποχής 13

14 μας (Fritz et al., 1997). Επιπλέον επιταχύνει την φθορά των οικοδομικών υλικών, των κτιρίων, αυτοκινήτων και των ιστορικών μας μνημείων (Kanani, Zandi., 2011). Εικόνα 4. Όξινη βροχή (www.allrefer.com - Προσαρμογή από το ΚΠΕ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) 1.4. Πτητικές Οργανικές Ενώσεις (Volatile Organic Compounds VOCs) Οι Πτητικές Οργανικές Ενώσεις (VOC S) είναι πολύ σημαντικοί ανθρωπογενείς ρύποι οι οποίοι εκπέμπονται από τις βιομηχανίες (S. Wang et al., 2007). Μερικές Πτητικές Οργανικές Ενώσεις που χρησιμοποιούνται στην βιομηχανία είναι: Βενζόλιο, Τολουόλιο, Μεθάνιο, MTBE ((Methyl tert-butyl ether), Methylene chloride κ.α. Μέσα από διάφορες μελέτες έχει ανακαλυφθεί ότι είναι συχνά επιβλαβείς ή καρκινογόνες, είτε άμεσα είτε έμμεσα, με πολλά σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις (Tancrede et al., 1987; Shah and Singh, 1988; Foster et al., 1992; Dimotakis et al., 1995). Σύμφωνα με νόμο της Ε.Ε. ο ορισμός των Πτητικών Οργανικών Ενώσεων, βασίζεται περισσότερο στην εξάτμιση στην ατμόσφαιρα παρά στην αντιδραστικότητα των ενώσεων. Για παράδειγμα, η Οδηγία 2004/42/CE της Ε.Ε. που καλύπτει τις εκπομπές Πτητικών Οργανικών Ενώσεων από βαφές και βερνίκια, ορίζει ως Πτητική Οργανική Ένωση κάθε οργανική ένωση που έχει αρχικό σημείο βρασμού μικρότερο 14

15 ή ίσο με 250 βαθμούς Κελσίου, μετρημένο υπό σταθερή ατμοσφαιρική πίεση κpa. Είναι οργανικές ενώσεις που έχουν μεγάλη τάση ατμών> 1mm Hg στους 25 C (Golfinopoulos et al., 2001) με αποτέλεσμα να εξατμίζονται γρήγορα και να περνούν στην ατμόσφαιρα αυξάνοντας τη συνολική συγκέντρωσή τους στον ατμοσφαιρικό αέρα, γεγονός που συντελεί στον τοπικό σχηματισμό φωτοχημικών οξειδωτικών παραγόντων στην οριακή στοιβάδα της τροπόσφαιρας. Από τις ανθρώπινες δραστηριότητες συγκεντρώνονται στην ατμόσφαιρα κάθε χρόνο 142 δισεκατομμύρια Kg άνθρακα υπό μορφή πτητικών συστατικών (Goldstein and Galbally, 2007) Τολουόλιο Το τολουόλιο (toluene) είναι ένα διαυγές υγρό, που είναι αδιάλυτο στο νερό. Πρόκειται για υποκατάστατο παράγωγο του βενζολίου και αποτελείται από 6 ομάδες υδρογόνου και άνθρακα εκ των οποίων η μία έχει αντικατασταθεί από το CH 3. Εικόνα 5. Δομή Τολουολίου 15

16 Χρησιμοποιείται ευρέως στη βιομηχανία ως πρώτη ύλη αλλά και ως διαλύτης. Έχει βαθμό οκτανίων RON 121, αλλά αποφεύγεται η χρήση του ως προσθετικό στην βενζίνη λόγω του ότι έχει βρεθεί ότι είναι καρκινογόνο και ιδιαίτερα τοξικό, κυρίως στο νευρικό σύστημα (Streicher et al.,1981). Είναι ένας συνηθισμένος διαλύτης ο οποίος είναι ικανός να διαλύσει μπογιές, διαλυτικά χρωμάτων, σιλικόνη στεγανωτικών, πολλά χημικά αντιδραστήρια, καουτσούκ, μελάνια, κόλλες, λάκες, υλικά βυρσοδεψίας δέρματος, και απολυμαντικά (Greenberg et al., 2002). Επίσης, χρησιμοποιείται ως διαλύτης για την παραγωγή νανοσωλήνων άνθρακα. Ανήκει στην ομάδα των καυσίμων που χρησιμοποιούνται τελευταία ως συστατικά της κηροζίνης για κινητήρες αεριωθούμενων (Ji, 2011). Τέλος, το τολουόλιο χρησιμοποιήθηκε για την εκχύλιση της κοκαΐνης από φύλλα κόκας κατά την παραγωγή του σιροπιού για την Coca Cola (Merory, 1968) Επιπτώσεις από την χρήση των VOC S Όπως έχει αναφερθεί η χρήση των Πτητικών Οργανικών Ενώσεων (VOC S) είναι καρκινογόνες για τον ανθρώπινο οργανισμό (Tancrede et al., 1987; Shah and Singh, 1988; Foster et al., 1992; Dimotakis et al., 1995). Οι ενώσεις αυτές (VOC S) έχουν θεωρηθεί ως μια πολύ σημαντική πηγή των εσωτερικών ατμοσφαιρικών ρύπων (Dales R et al., 2008). Μπορούν να απελευθερωθούν από πολλαπλές εσωτερικές πηγές όπως για παράδειγμα: βαφές, βερνίκια, επενδύσεις δαπέδου, απολυμαντικά, έπιπλα, κόντρα πλακέ κ.α.(yu C et al., 1998). Η μακροχρόνια έκθεση σε πτητικές οργανικές ενώσεις είναι επιβλαβής για την ανθρώπινη υγεία και μπορεί να προκαλέσει το σύνδρομο «building» (Kadosaki M et al., 1999; Wang SB et al., 2007). Επίσης μπορεί να προκαλέσει ερεθισμούς στο δέρμα, αλλεργικά προβλήματα αλλά και χρόνιες παθήσεις όπως είναι ο καρκίνος και τα άσθμα (Chen WH et al., 2005; Boulamanti AK et al., 2008). Σημαντικές ποσότητες οργανικών ενώσεων εκπέμπουν επίσης τα διυλιστήρια πετρελαίου (Phonboon K, 1996). 16

17 Εικόνα 6. Διυλιστήριο πετρελαίου 1.6. Εκπομπές VOC S από διυλιστήρια πετρελαίων (τόνοι/έτος) 17

18 /2001 Πολιτεία Διυλιστήριο NET MARAMA NEI State DE Motiva Enterprises Delaware City NJ Amerada Hess Port Reading NJ Chevron Products Perth Amboy NJ Citgo Asphalt Refining Paulsboro NJ Coastal Eagle Point Oil Westville NJ ConocoPhillips Linden NJ Valero Refining Paulsboro PA ConocoPhillips Trainer PA Sunoco Inc Marcus Hook PA Sunoco Inc Philadelphia Σύνολο NET - EPA s (Environmental Protection Agency) Tα δεδομένα της παρούσας έκθεσης προέρχονται από την έκδοση Οκτωβρίου 2001 της NET (National Emission Trends) 1997 MARAMA (Mid-Atlantic Regional Air Management Association) Με βάση την απογραφή του 1997 από την (ΝΕΤ) με τα στοιχεία που προέρχονται από την MARAMA και NESCAUM NEI - EPA s 1999 Τα δεδομένα της παρούσας έκθεσης προέρχονται από την 2 η έκδοση της τελικής απογραφής των ρύπων 18

19 2000/2001 State Πρόσφατες απογραφές που προέρχονται από το κράτος και τους τοπικούς φορείς. (DNREC 2001, NJDEP 2001; PADEP 2000; PAMS 2000). Επιπλέον οι Πτητικές Οργανικές Ενώσεις (VOC S) μπορούν να συμβάλουν και αυτές με την σειρά τους στην καταστροφή του όζοντος στην στρατόσφαιρα και περαιτέρω στο φαινόμενο του θερμοκηπίου (Hussain et al., 2010). Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει τις τυπικές πτητικές οργανικές ενώσεις και τις σημαντικότερες επιδράσεις τους στον ανθρώπινο οργανισμό VOC Δομή Επιδράσεις στον ανθρώπινο οργανισμό Ακετόνη Καρκινογένεση Φορμαδεύλη Διχλωροαιθάνη Πονόλαιμο, Πονοκέφαλους, Ζαλάδες Παράλυση νευρικού συστήματος Τριχλωροαιθιλίνη Τετραχλωροαιθιλίνη Βενζόλιο Παράλυση νευρικού συστήματος, Νεφρική ανεπάρκεια, Ηπατική νόσος Πιθανά καρδιακά προβλήματα, Ηπατική νόσος, Ερεθισμός του δέρματος Καρκινογένεση Τολουόλιο Πονοκέφαλοι, Ζαλάδες Ξυλένιο Πονοκέφαλοι, Ζαλάδες Στυρένιο Πιθανόν καρκινογενέσεις (Vandenbroucke et al.,2011) 2.1. Γεωλογία της περιοχής Λεκάνη Βεντζίου Οικονομική Γεωλογία 19

20 Στην λεκάνη του Βεντζίου που βρίσκεται ΝΑ των Γρεβενών έχουν βρεθεί την τελευταία δεκαετία μεγάλα αποθέματα παλυγορσκίτη υψηλής ποιότητας και μεγάλης οικονομικής σημασίας. Η αξία τους είναι πολύ μεγάλη για το λόγο ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε ποικίλες βιομηχανικές εφαρμογές. Η λεκάνη του Βεντζίου τοποθετείται ΝΑ των Γρεβενών με έκταση ~70 km 2, πλάτος 6 km και μήκος 22 km. Η λεκάνη αυτή αποτελεί ένα μικρό μέρος μιας μεγαλύτερης λεκάνης που εξελίχθηκε στη δυτική Μακεδονία κατά το τέλος του Πλειοκάινου και αρχή του Πλειστοκαίνου, την περίοδο αυτή χρονολογούνται και τα κοιτάσματα. Ο σχηματισμός των κοιτασμάτων προήλθε από διαγενετικές διαδικασίες όπου προϋπάρχων αμμώδες σμηκτιτικό υλικό μετασχηματίστηκε προοδευτικά σε σμηκτίτη (Kastritis et al., 2003). Το αμμώδες σμηκτιτικό υλικό πιθανόν να προέρχεται από την εξαλλοίωση των υπερμαφικών πετρωμάτων του υποβάθρου (σαπρόλιθοι του Βούρινου και μολασσικές εμφανίσεις της Μεσοελληνικής αύλακας) (Kastritis et al., 2003). Η εκμετάλλευση των 2 παραπάνω αργιλικών ορυκτών ξεκίνησε το 2004 από την εταιρεία ΓΕΩΕΛΛΑΣ Α.Μ.Μ.Α.Ε. Η εταιρεία μέχρι στιγμής εκμεταλλεύεται δύο κοιτάσματα της λεκάνης του Βεντζίου: το κοίτασμα της περιοχής Πευκάκι και το κοίτασμα της περιοχής Πυλωροί. Η περιοχή Πευκάκι τοποθετείται ΒΑ του χωριού Κνίδη και έχει έκταση 0,4 km 2. Το μέγιστο πάχος των οριζόντων αργιλικών ορυκτών σε αυτό το κοίτασμα είναι 15m ενώ το μέσο πάχος στρωμάτων παλυγορσκίτη φτάνει τα 10m. Η περιοχή Πυλωροί τοποθετείται ΒΑ του επονομαζόμενου χωριού και καλύπτει μια έκτασης μεγέθους 1 km 2. Το μέγιστο πάχος των οριζόντων αργιλικών ορυκτών σε αυτό το κοίτασμα φτάνει τα 30m ενώ το μέσο πάχος του παλυγορσκίτη φτάνει τα 18m. Αυτά τα δύο κοιτάσματα φέρουν αποθέματα 6 εκατ.τόνων παλυγορσκίτη και 4εκατ. τόνων σμηκτίτη. 20

21 Εικόνα 7. Στρώμα παλυγορσκίτη στη Λεκάνη του Βεντζίου Εικόνα 8. Διακρίνουμε το στρώμα του παλυγορσκίτη (βελάκι) 21

22 2.2. Παλυγορσκίτης Φυσικές ιδιότητες Χημισμός και Δομή Ο μετασχηματισμός του σμηκτίτη σε παλυγορσκίτη έγινε με διαγενετικές διαδικασίες με in situ επίδραση του σμηκτίτη με πλούσια σε πυρίτιο διαλύματα. Ο παλυγορσκίτης εμφανίζεται στα στρώματα ως πράσινος, γκρι και καφεπράσινος. Μετά από ξήρανση ο παλυγορσκίτης αποκτά λευκό ελαφρύ τεφρό χρώμα. Η συγκέντρωση του παλυγορσκίτη στα στρώματα κυμαίνεται από 60 έως 95%. Στην περιοχή όπου γίνεται η εκμετάλλευση των δύο κοιτασμάτων βρέθηκε ότι έχουν μεγάλη ικανότητα προσρόφησης καθώς και θιξοτροπικές ιδιότητες. Ιδιότητα Παλυγορσκίτης 60-95% Πυκνότητα (g/cm 3 ) 0,45 0,60 3 Υδατοαπορροφητικότητα (%) Ελαιοαπορροφητικότητα (%) Ιξώδες Διασκόρπισης (cpe) Ιξώδες API ,6 Πίνακας % αργιλούχου υλικού στο ιξώμετρο, 2 ανάγνωση σε 600 στροφές ανά λεπτό, 3 δείγμα ξεραμένο στους 150 o C, 4 δείγμα πυροεπεξεργασμένο στους 450 o C, 5 δείγμα ενεργοποιημένο με MgO, 6 αλατούχο νερό (Kastritis et al, 2003) Εικόνα 9. Παλυγορσκίτης 22

23 2.3. Δομή των αργίλων Έχει βρεθεί ότι στα αργιλικά ορυκτά υπάρχουν δύο κοινές βασικές δομικές μονάδες (Τσώλη-Καταγά, 2007): Το τετραεδρικό στρώμα (Τ) και το οκταεδρικό στρώμα (Ο) Το τετραεδρικό στρώμα (Τ) Αποτελεί την πρώτη κύρια δομική μονάδα των αργιλικών ορυκτών και έχει ως κεντρικό κατιόν το Si 4+ το οποίο μπορεί να αντικατασταθεί από Al 3+ ή και Fe 2+. Το καθένα από τα τετράεδρα μοιράζεται τρείς από τις κορυφές του με άλλα γειτονικά τετράεδρα ούτως ώστε οι βάσεις των τετραέδρων να σχηματίζουν εξαμελείς δακτυλίους και οι κορυφές τους να είναι προς στην ίδια διεύθυνση. Το στρώμα αυτό επεκτείνεται και στις δύο κατευθύνσεις απεριόριστα. Εικόνα 6. Σχηματική απεικόνιση της δομής του τετράεδρου (Murray, 2007) 23

24 Το οκταεδρικό στρώμα (Ο) Αποτελεί τη δεύτερη δομική μονάδα των αργιλικών ορυκτών και έχει ως κεντρικό κατιόν το Al +3 το οποίο μπορεί να αντικατασταθεί από Fe +3, Mg +2, Li + και σπανιότερα από άλλα κατιόντα εν μέρει ή ολικά. Τα επιμέρους οκτάεδρα μοιράζονται μια ακμή. Εάν στη θέση του Al εισέλθει Μg +2 τότε και οι τρεις οκταεδρικές θέσεις γεμίζουν με τρία δισθενή ιόντα Μg +2 προκύπτει μια ηλεκτρικά ουδέτερη δομή η οποία ονομάζεται τριοκταεδρική. Εάν δύο από τις τρεις οκταεδρικές θέσεις καλυφθούν με τρισθενή ιόντα, όπως το Al 3+, προκύπτει μια ηλεκτρικά ουδέτερη δομή η οποία ονομάζεται διοκταεδρική. Εικόνα 7. Σχηματική απεικόνιση της δομής του οκτάεδρου (Murray, 2007) Δομή Παλυγορσκίτη 24

25 Ο παλυγορσκίτης ανήκει στην οικογένεια των ινωδών αργίλων. Οι ινώδεις άργιλοι διακρίνονται από τα άλλα αργιλικά ορυκτά από την ιδιαίτερη δομή τους που ονομάζεται δομή σε «ψευδο-φύλλα» ή ακόμη δομή «τούβλα κούφια». Αυτό σημαίνει ότι τα φύλλα ΤΟΤ (2:1) διακόπτονται σε μια διεύθυνση παράλληλα με την επιμήκυνση φτιάχνοντας έτσι κορδέλες των οποίων η αύξηση περιορίζεται σε μια διεύθυνση. Επιπλέον οι κορδέλες δεν επικάθονται η μία πάνω στην άλλη αλλά είναι διευθετημένες αλληλοδιαδόχως, από το ένα ψευδοφύλλο στο άλλο. Αυτή η δομή δημιουργεί κενούς χώρους που γεμίζουν από «ζεολιθικό νερό». Ανάλογα με το μήκος της στοιχειώδους κορδέλας διακρίνουμε τον παλυγορσκίτη (πέντε οκταεδρικές θέσεις γεμάτες με Mg 2+ ή Al 3+ ) από τον σεπιόλιθο. Η θέση των ανακλάσεων βρίσκεται κάπου κοντά στα 10,4 Å (Τσώλη - Καταγά, 1987). Εικόνα 8. Σχηματική απεικόνιση της δομής του Παλυγορσκίτη (Bailey, 1980) 3.1. Νανοσύνθετα υλικά 25

26 Τα νανοσύνθετα υλικά αποτελούν μια πολύ σημαντική ομάδα τεχνολογικών υλικών. Τα υλικά αυτά χρησιμοποιούνται εδώ και αιώνες και υπάρχουν γύρω μας στη φύση. Ωστόσο δεν είναι παρά τα τελευταία χρόνια που ο χαρακτηρισμός και ο έλεγχος της ύλης στις νανοδιαστάσεις, διερευνήθηκαν διεξοδικά. Ένα νανοσύνθετο ορίζεται ως ένα σύνθετο υλικό του οποίου κάποιο από τα συστατικά του έχει τουλάχιστον μία διάστασή του στη νανοκλίμακα (Ajayan et al., 1997). Τα υλικά αυτά ονομάζονται και νανοδομημένα ή νανοϋλικά( Bhushan, 2004, Inoue and Hashimoto, 2001, Τριτσάρης, 2007). Οι ενδιαφέρουσες ηλεκτρικές, οπτικές, χημικές, μαγνητικές και μηχανικές ιδιότητες τους είναι το κίνητρο για την έρευνα που γίνεται πάνω σε αυτά ενώ έχουν αναπτυχθεί πολυάριθμες μέθοδοι παρασκευής τους (Τριτσάρης, 2007). Η πρόκληση και το ενδιαφέρον στην ανάπτυξη νανοσυνθέτων υλικών είναι να βρούμε τρόπους να δημιουργήσουμε μακροδομές που θα ωφελούνται από τις μοναδικές φυσικές και μηχανικές ιδιότητες των νανοδομών που θα υπάρχουν μέσα τους. Στην παρούσα πτυχιακή εργασία παρασκευάστηκαν τέτοιου είδους νανοσύνθετα υλικά από αργιλικά ορυκτά (παλυγορσκίτης) και TiO 2. Τα δύο αυτά υλικά θεωρούνται φιλικά προς το περιβάλλον και μη τοξικά με αποτέλεσμα να έχουν διάφορες εφαρμογές για την διαχείριση του περιβάλλοντος Χρήσεις Αργίλων και Αργιλικών Ορυκτών Άργιλος είναι ένας γενικός όρος που περιλαμβάνει συνδυασμούς ενός ή περισσότερων αργιλικών ορυκτών με υπολείμματα μεταλλικών οξειδίων αλλά και οργανικής ύλης (Guggenheim et al., 1995). Οι άργιλοι σχηματίζονται σε ένα αρκετά περιορισμένο φάσμα γεωλογικών συνθηκών. Τα περιβάλλοντα σχηματισμού τους είναι οι ηφαιστειακές αποθέσεις, γεωθερμικά πεδία, ηπειρωτικά και θαλάσσια ιζήματα και αποσαθρωμένα πετρώματα. Οι περισσότεροι άργιλοι σχηματίζονται όταν έρχονται σε επαφή με το νερό, τον αέρα και τον ατμό (Hillier S., 1995). Η άργιλος είναι από τα πρώτα υλικά που έχει χρησιμοποιήσει ο άνθρωπος. Μετά από έρευνες έχει ανακαλυφθεί ότι στην Ευρώπη και στην Ασία χρησιμοποιούσαν την άργιλο στην κεραμική και αγγειοπλαστική πριν χρόνια (Halten, 1986, Shaikh et al., 1986, Kloprogge, 1997). Στην Ελλάδα και την Κύπρο καταγράφηκαν εφαρμογές των αργίλων πριν από 5000 χρόνια και χρησιμοποιούνταν 26

27 για την λεύκανση υφασμάτων και ρούχων (Beneke and Lagaly, 2002; Robertson, 1986). Οι άργιλοι ήταν γνωστοί στους αρχαίους Αιγυπτίους ενώ ο Θεόφραστος στο σύγγραμμα του «Περί Λίθων», αναφέρει ότι γινόταν εξόρυξη σμηκτιτικών αργίλων στην Μήλο και την Λήμνο. Παρακάτω αναφέρονται κάποιες από τις πιο κοινές χρήσεις των αργίλων: Για την λεύκανση των υφασμάτων και αφαίρεση των λεκέδων από λάδι. Στην παρασκευή πορσελάνης από καολινίτη. Στην παρασκευή φαρμάκων και καλλυντικών. Οι ιδιότητες που παρουσιάζουν οι επιφάνειες των αργιλικών ορυκτών, η μεγάλη ειδική επιφάνεια τους, το φορτίο των φύλλων αλλά και η ιδιότητα διόγκωσης τα καθιστούν κατάλληλα για την χρήση τους στους τομείς που αφορούν την ανθρώπινη υγεία. Χρησιμοποιούνται εκτενώς για την παρασκευή φαρμάκων για εντερικές διαταραχές, για το έλκος του στομάχου κ.α. λόγω της ικανότητας τους να προσροφούν και συγκρατούν επικίνδυνες τοξικές ουσίες (Carretero et al., 2006, Droy et al., 2006). Για την κατασκευή εκμαγείων χύτευσης και πηλών γεωτρήσεων Στις τεχνικές κατασκευές για θερμική και ηχητική μόνωση, λίπανση στύλων, καλωδίων, αγωγών, τη δημιουργία αδιαπέραστου και ελαστικού σκυροδέματος, ως προσθετικά σε τσιμέντα. Στη βιομηχανία πετρελαίου για την επεξεργασία ορυκτελαίων, στα διάφορα στάδια διήθησης και ως καταλύτες. Στη βιομηχανία χρωμάτων για την αύξηση της εξάπλωσης και της σταθεροποίησης του χρώματος καθώς και της διείσδυσής του σε πορώδεις επιφάνειες, βελτίωση της πήξης, ως προσθετικά για την πήξη των χρωμάτων, ως προσθετικά σε κεριά και κόλλες. Σαν υλικά πλήρωσης : Σε διαφορετικά είδη χαρτιού, στη βιομηχανία χαρτιού και στα εξώφυλλα (βιβλίων, περιοδικών κ.τ.λ.). Στα ελαστικά (π.χ. λάστιχα αυτοκινήτων) σαν υλικό ικανό να σφραγίζει τα κενά κάνοντας πιο συνεκτικά και πιο συμπαγή τα ελαστικά. Σαν υλικό ικανό να προκαλέσει την αποκροκίδωση της σκόνης. Για την παρασκευή απορροφητικών υλικών δαπέδων, αποσμητικών, σαμπουάν, υδροχρωμάτων, μελανών, καθώς και συγκολλητικών, 27

28 στεγανωτικών, πληρωτικών, επικαλυπτικών, λειαντικών, πυρίμαχων, ξηραντικών, λευκαντικών και διηθητικών προϊόντων. Σαν καταλύτες στην οργανική χημεία (εγκλωβισμός βακτηριδίων, πρόσθετο βελτιωτικό χαρτιού) Στη βιομηχανία αποβλήτων για τον καθαρισμό του νερού από βιομηχανικούς και οργανικούς ρύπους. Λόγω των ιδιοτήτων προσρόφησης και αδρανοποίησης που χαρακτηρίζει τις αργίλους μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν μέσα απομάκρυνσης μικροβιοκτόνων, σαν καλύμματα σε χώρους υγειονομικής ταφής απορριμμάτων (Bergaya et al., 2006a, Churchman et al., 2006). Στην εδαφολογία και γεωργία για τη διατήρηση της υγρασίας, τη βελτίωση της καλλιέργειας και την τροποποίηση του ph, τη βελτίωση των εδαφών, προσρόφηση μυκητοξίνων (Harvey et al., 2006). Άργιλοι με μεγάλη κατιοανταλλακτική ικανότητα επίσης, χρησιμοποιούνται στη διάθεση επικίνδυνων χημικών και πυρηνικών αποβλήτων για τη δέσμευση ραδιενεργών ισοτόπων (κυρίως 137Cs και 90Sr) και την πρόληψη ραδιενεργού μόλυνσης του περιβάλλοντος Χρήση του TiO 2 στην κατασκευή νανοσύνθετων υλικών Τα αργιλικά υλικά χρησιμοποιούνται μαζί με το TiO 2 για να κατασκευαστούν υποστηλωμένα υλικά τα οποία έχουν ισοδιάσταση Å (Komarneni, 1992). Δομούνται από φύλλα τα οποία διαχωρίζονται από νανοσωματίδια TiO 2 που δρουν ως υποστυλωτές ανάμεσα τους συνθέτοντας έτσι μεσοπορώδη υλικά (Sterte, 1986; Yamanaka et al., 1987; Bernier et al., 1991; Khalfallah Boudali et al., 1994; Yamanaka and Makita, 1995; Kitiyama et al.,1998; Ding et al., 1999; Ooka et al., 1999; Kaneko et al., 2001a; Vicente et al., 2001ab; Mogyorosi et al., 2003; Kun et al., 2006; Ooka et al., 2009). Το TiO 2 είναι ένας ιδανικός φωτοκαταλύτης για διάφορους λόγους. Είναι σχετικά φτηνό υλικό εξαιρετικά σταθερό από χημική άποψη και εύκολα διαθέσιμο (D.S. Bhatkhande et al., 2001). Έχει αρκετές εφαρμογές στη βιομηχανία λόγω της δυνατότητας του στη φωτοαποικοδόμηση οργανικών και αέριων ρύπων (Pruden et al., 1983; Mathews, 1984; Ibusuki et al., 1994; Hoffman, 1995; Konstantinou et al., 2004; Song et al., 2005; Liu et al., 2007). 28

29 Το κυριότερο πλεονέκτημα της χρήσης του TiO 2 στην διάσπαση οργανικών ρύπων είναι ότι αποτελεί ένα είδος καταλύτη φιλικό προς το περιβάλλον που είναι οικονομικός, ευρέως διαθέσιμος, μη τοξικός σε συνθήκες αντίδρασης (μεταβολή θερμοκρασίας, επαφή με άλλες φάσεις), φωτοσταθερός και εύκολα αναγεννήσιμος (Pichat, 2003, Konstantinou et al., 2004, Zhang et al., 2005, Bellesi et al., 2007). Εκτός από τα πλεονεκτήματα της χρήσης του TiO 2 υπάρχουν και μειονεκτήματα. Στο γεγονός ότι κάποιο ποσοστό του TiO 2 που βρίσκεται στον ενδοστρωματικό χώρο είναι σε άμορφη φάση λόγω του ότι το μέγεθος του είναι πολύ μικρό ώστε να σχηματίσει κρυστάλλους (Ding et al., 1999, Zhu et al., 2002, Bellessi et al., 2007, Aranda et al., 2008). Αυτό μειώνει την φωτοκαταλυτική του αποτελεσματικότητα. Επίσης είναι σχετικά δύσκολο να μεταβληθεί το μέγεθος των υποστυλωτών ή του πορώδους των υποστυλωμένων αργιλικών ορυκτών κάτι που συμβάλει επίσης στον περιορισμό των εφαρμογών αυτών των υλικών (Ding et al., 1999, Zhu et al., 2002, Belessi et al., 2007, Aranda et al., 2008). Η μέθοδος που αναφέρεται πιο πάνω χρησιμοποιείται για τα φυλλόμορφα αργιλικά ορυκτά όπως για παράδειγμα τα ορυκτά της ομάδας του σμηκτίτη τα οποία έχουν την ιδιότητα να διογκώνονται (δημιουργώντας pillared clays). Στην παρούσα πτυχιακή εργασία έγινε σύνθεση νανοσύνθετων Παλυγορσκίτη TiO 2 με διασπορά νανοσωματιδίων TiO 2 στις επιφάνειες των αργιλικών ορυκτών (Papoulis et., 2010). Ο Παλυγορσκίτης και γενικά οι ινώδεις άργιλοι παρουσιάζουν μια ινώδη και μη διογκούμενη δομή. Πιο κάτω περιγράφεται αναλυτικά η διαδικασία κατά την οποία έγινε η διασπορά των νανοσωματιδίων TiO 2 στις επιφάνειες των αργιλικών ορυκτών. 29

30 4.1. Παρασκευή Νανοσύνθετων υλικών από TiO 2 και Παλυγορσκίτη Για την δημιουργία των Νανοσύνθετων υλικών χρησιμοποιήθηκε το Tetraisopropoxide Ti (OC 3 H 7 ) 4 (97%) της Sigma-Aldrich (USA) για το διάλυμα επικάθησης - διασποράς, αιθανόλη αναλυτικής καθαρότητας (>98%), υδροχλωρικό οξύ (37%) και τριπλά απεσταγμένο νερό. Τα όργανα που χρησιμοποιήθηκαν για την σύνθεση των αργίλων είναι: 1. Ζυγός με ακρίβεια 4 δεκαδικών ψηφίων 2. Αναδευτήρας με σταθερή θερμοκρασία 3. Ειδικός αυτόκλειστος φούρνος θερμοκρασιών έως και 200ο C 4. Φυγόκεντρος 5. Φούρνος για ξήρανση του προϊόντος Περιγραφή Διαδικασίας Παρασκευάστηκε το διάλυμα διασποράς επικάθησης με την προσθήκη του Tetraisopropoxide Ti (OC 3 H 7 ) 4 σε διάλυμα υδροχλωρικού οξέος, απεσταγμένου νερού και αιθανόλης (Kibanova et al., 2008; Langlet et al., 2003) σε τέτοιες ποσότητες ώστε να προκύψει ένα τελικό αιώρημα με τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: Συγκέντρωση Ti (OC3H7)4, C=0.4M Μοριακή αναλογία H2O/ Ti (OC3H7)4 =0.82 και ph=1.27 Εικόνα 10. Απαγωγός 30

31 1. HCl+3D H 2 O (Α) Χρησιμοποιήθηκε 0,291 ml υδροχλωρικού οξέος και 65,337 ml τριπλά απεσταγμένου νερού. 2. A+Ti(OC 3 H 7 ) 4 +3D H 2 O (Β) Στο διάλυμα (Α) προστέθηκαν 8,929 ml Tetraisopropoxide και 0,443 ml τριπλά απεσταγμένου νερού. Στην συνέχεια προστέθηκε αιθανόλη στο πιο πάνω διάλυμα μας με αποτέλεσμα να έχουμε ένα διάλυμα με συγκέντρωση Ti (OC3H7)4, C= 0.05 M το οποίο παρέμεινε στον απαγωγό για να αναδευτεί για 2 ώρες. 3. Β + CH 3 -CH 2 -OH (Γ) Στο διάλυμα μας (Β) προστέθηκε 525 ml αιθανόλης Ακολούθως έχουμε την διάλυση του αργιλικού μας υλικού (παλυγορσκίτη) με τριπλά απεσταγμένο νερό (3D H 2 O) το οποίο αναμίξαμε με το διάλυμα (Γ) ούτως ώστε να προκύψει ένα τελικό μίγμα με συγκέντρωση TiO2 80% w/w. Το ίζημα που δημιουργήθηκε αφέθηκε στον απαγωγό υπό ανάδευση για 24 ώρες. 4. Παλυγορσκίτης + 3D H 2 O Μέσα σε 60 ml νερού διαλύθηκαν 0,6 gr Παλυγορσκίτη και ακολούθως αναδεύτηκε με το διάλυμα μας (Γ) Εικόνα 11. Φυγόκεντρος 31

32 Μετά το πέρας της ανάδευσης βάζουμε το υλικό μας στη φυγόκεντρο στις 3800 στροφές για 10 λεπτά. Το στερέο μέρος που επικάθησε στον πάτο του σωλήνα το ξεπλένουμε με τριπλά απεσταγμένο νερό και επαναλαμβάνουμε την διαδικασία ακόμη 3 φορές. Το τελικό προϊόν, δηλαδή το νανοσύνθετο Παλυγορσκίτης / TiO2 διαλύθηκε σε ένα μίγμα νερού:αιθανόλης 1:1 και τοποθετήθηκε σε ειδικό αυτόκλειστο δοχείο των 35ml και στη συνέχεια στο φούρνο όπου υπέστη θερμική επεξεργασία στους 180 ο C για 5 ώρες. Εικόνα 12. Αυτόκλειστο δοχείο (autoclave) Εικόνα 13. Φούρνος υψηλών θερμοκρασιών 32

33 Μετά την θερμική επεξεργασία το προϊόν παρέμεινε να κρυώσει σε θερμοκρασία δωματίου για μία νύκτα. Τέλος, φυγοκεντρήθηκε ξανά στις 3800 στροφές για 15 λεπτά αυτή τη φορά και ξηράνθηκε σε φούρνο αέρα στους 60 o C για 3 ώρες το λιγότερο (Kibanova et al., 2008). Εικόνα 14. Γουδί και γουδοχέρι κατασκευασμένα από αχάτη Εικόνα 15. Ζυγός ακριβείας 33

34 Εικόνα 16. Φούρνος 34

35 4.2. Περιθλασιμετρία των ακτινών X (XRD) Η περιθλασιμετρία ακτινών X χρησιμοποιείται για την αναγνώριση των κρυσταλλικών φάσεων, τον προσδιορισμό των αργιλικών ορυκτών και ενδοστρωματωμένων (mixed-layer) αργιλικών ορυκτών αλλά και για ημιποσοτικό ορυκτολογικό προσδιορισμό. Η μέθοδος αυτή βασίζεται βασίζεται στο φαινόμενο της περίθλασης των ακτίνων Χ, μέσα από ένα δίκτυο επαναλαμβανόμενων δομικών μονάδων. Η διαδικασία αυτή αναφέρεται σε πολλά εγχειρίδια όπως Klug and Alexander (1974), Wilson (1987) κ.ά. Τα ορυκτά που συμμετέχουν στο δείγμα μας προσδιορίζονται με βάση το ύψος, τη θέση, το σχήμα και το εύρος των ανακλάσεων με τη χρήση αρχείων που υπάρχουν (J.C.P.D.S. International Center for diffraction data, 1979). Το δείγμα μας εισάγεται στο περιθλασίμετρο αφού πρώτα έχει κονιοποιηθεί, με αποτέλεσμα η διάταξη των κρυστάλλων να είναι τέτοια ώστε να εξασφαλίζονται όλοι οι δυνατοί προσανατολισμοί, ανεξάρτητα από τη διεύθυνση πρόσπτωσης των ακτίνων Χ. Με αυτόν τον τρόπο παρασκευάζεται ένα μη προσανατολισμένο δείγμα, οπότε σε κάθε περίπτωση θα εμφανίζεται ένας τουλάχιστον κρύσταλλος σε κατάλληλο προσανατολισμό για να συμβεί η περίθλαση. Επιπλέον, επειδή σε ένα ακτινογράφημα έχουμε υπέρθεση όλων των ανακλάσεων των ορυκτών που συμμετέχουν στο δείγμα, είναι δυνατόν ανακλάσεις διαφορετικών ορυκτών να αθροίζονται σε μια μεγαλύτερης έντασης ανάκλαση (Thorez, 1976; Brindley and Brown, 1980; Moore and Reynolds, 1989). Η πιο πάνω διαδικασία αναφέρεται για τα μη προσανατολισμένα δείγματα. Για τα προσανατολισμένα δείγματα ακολουθείται η εξής διαδικασία: Παίρνουμε μια μικρή ποσότητα από το υλικό μας το οποίο κονιοποιήσαμε σε γουδί από αχάτη και το αναμιγνύουμε με μία μικρή ποσότητα νερού ούτως ώστε να δημιουργηθεί ένα παχύρευστο αιώρημα. Με μία σήραγγα πήραμε το υλικό αυτό και το τοποθετήσαμε προσεκτικά πάνω σε μια αντικειμενοφόρα πλάκα. Στην συνέχεια αφέθηκε το δείγμα μας να στεγνώσει σε ξηραντήρα και αφού ξηρανθεί χρησιμοποιήθηκε για ανάλυση με ακτίνες X. 35

36 4.3. Διαχωρισμός αργιλικού κλάσματος Για το διαχωρισμό του αργιλικού κλάσματος ακολουθήθηκε η πιο κάτω διαδικασία (Τσώλη-Kαταγά, 1987): Αρχικά το δείγμα μας κονιοποιήθηκε σε γουδί από αχάτη και στη συνέχεια ζυγίζονται περίπου 4g από το κονιοποιημένο δείγμα και τοποθετούνται σε γυάλινο σωλήνα με προσημειωμένες χαραγές σε αποστάσεις 2 και 6cm από την κορυφή του σωλήνα αντίστοιχα. Μετά προστίθεται απιονισμένο νερό μέχρι τη χαραγή των 2cm και ακολουθεί ανάδευση. Οι σωλήνες με τα δείγματα μπορεί να τοποθετηθούν σε υπέρηχους ή και να γίνει προσθήκη μερικών σταγόνων calgon για το λόγο ότι σε μερικά δείγματα μπορεί να παρουσιαστεί κροκίδωση. Σε γενικές γραμμές όμως η χρήση φυσικών και χημικών επεξεργασιών για το διαχωρισμό του αργιλικού κλάσματος πρέπει να διατηρείται στο ελάχιστο. Μετά την πάροδο τριών ωρών το υλικό που βρίσκεται μεταξύ των χαραγών λαμβάνεται με μία πιπέτα και ακολουθεί φυγοκέντριση. Το νερό απορρίπτεται και το αργιλικό υλικό συλλέγεται και χρησιμοποιείται για την παρασκευή προσανατολισμένων δειγμάτων με την διαδικασία που αναφέρεται πιο πάνω Ηλεκτρονικό Μικροσκόπιο (SΕΜ) Με το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης μπορούμε να εξετάσουμε δείγματα σε μεγάλες μεγεθύνσεις (έως και φορές) καθώς και τα κρυσταλλικά πλέγματα των ορυκτών. Στα δείγματα μας, προσανατολισμένα και μη, πραγματοποιήθηκε μικροανάλυση σε κονιοποιημένο υλικό αφού πρώτα υπέστησαν επιχρύσωση. Η μορφολογία και η χημική σύσταση των υλικών εξετάστηκε επίσης και με το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο LEO SUPRA 35VP του Ερευνητικού Ινστιτούτου Χημικής Μηχανικής και Χημικών Διεργασιών Υψηλής Θερμοκρασίας (ΕΙΧΗΜΥΘ). Στην παρούσα πτυχιακή εργασία παρατηρήσαμε μέσω του ηλεκτρονικού μικροσκοπίου σάρωσης τον παλυγορσκίτη και τη διασπορά των νανοκρυστάλλων ανατάση πάνω στις μικροΐνες του παλυγορσκίτη. 36

37 4.5. Hλεκτρονική μικροσκοπία διερχόμενης δέσμης (ΤΕΜ) Η ηλεκτρονική μικροσκοπία διερχόμενης δέσμης είναι μία τεχνική κατά την οποία μία δέσμη ηλεκτρονίων μεταδίδεται μέσα από ένα πολύ λεπτό δείγμα με αποτέλεσμα να αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και να σχηματίζεται μία εικόνα. Η εικόνα αυτή μπορεί να μεγεθυνθεί και να εστιαστεί στο σημείο όπου χρειαζόμαστε να πάρουμε την εικόνα. Το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο διερχόμενης δέσμης έχει σημαντικά υψηλότερη ανάλυση από το ηλεκτρικό μικροσκόπιο διερχόμενου φωτός. Αυτό μας επιτρέπει να εξετάσουμε με περισσότερη λεπτομέρεια τα δείγματά μας. Αποτελεί μία σημαντική μέθοδο ανάλυσης στις φυσικές επιστήμες. Τα δείγματά μας εξετάστηκαν από το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο διερχόμενης δέσμης TEM,Model 2010, JEOL, στα εργαστήρια του πανεπιστημίου Tohoku University, Tokyo, Japan Χαρακτηρισμός με Υπέρυθρη φασματοσκοπία μετασχηματισμού κατά Fourier (ATR-FTIR) Με τη φασματοσκοπία ATR-FTIR μπορούμε να χαρακτηρίσουμε υλικά τα οποία έχουν μεγάλος πάχος είτε είναι πολύ απορροφητικά ώστε να εξεταστούν με φάσμα εκπομπής. Αυτή η τεχνική βασίζεται στις δονήσεις των ατόμων ενός μορίου. Τα φάσματα IR των αργιλικών ορυκτών επηρεάζονται από την ανάλογη χημική σύσταση, την ισόμορφη υποκατάσταση και τον προσανατολισμό των φύλλων. Τα πιο πάνω καθιστούν την συγκεκριμένη τεχνική την πιο κατάλληλη ως προς τις πληροφορίες που δίνουν τα αποτελέσματα για τον καθορισμό της ορυκτολογίας και ορυκτοχημείας των αργιλικών ορυκτών (Petit, 2006). Η απορρόφηση της υπέρυθρου ακτινοβολίας από τα αργιλικά ορυκτά εξαρτάται από την ατομική μάζα, το μήκος και την φύση των μεσοατομικών δεσμών στη δομή των αργιλικών. Για τη μέτρηση του υπέρυθρου φάσματος (IR) χρησιμοποιήθηκε το Bruker EQUINOX 55 FT-IR (ATR Miracle accessory τεχνολογίας PIKE με κρύσταλλο διαμαντιού) του Ερευνητικού Ινστιτούτου Χημικής Μηχανικής και Χημικών Διεργασιών Υψηλής Θερμοκρασίας (ΕΙΧΗΜΥΘ). Η υπέρυθρη ακτινοβολία φάσματος εκπέμπεται από μια θερμική πηγή. Η πηγή ρίχνει την ακτινοβολία πάνω σε διαχωριστή ακτινοβολίας (Ge ή KBr για την 37

38 περιοχή του φάσματος MIR), η ακτινοβολία διαμορφώνεται από τις κινήσεις του κατόπτρου του ιντερφερόμετρου, περνά μέσα από το χώρο του δείγματος και τελικά επικεντρώνεται στον ανιχνευτή DTGS (δευτερεύων πυροηλεκτρικός ανιχνευτής ο οποίος λειτουργεί σε θερμοκρασία δωματίου και σε ένα μεγάλο φάσμα συχνοτήτων, cm-1 περίπου). Το σήμα αυτό καταγράφεται από τον ανιχνευτή, στο ιντερφερόγραμμα. Το απλό φάσμα της ακτινοβολίας (μαθηματικός μετασχηματισμός Fourier του ιντερφερογράμματος) συγκρίνεται με το πρότυπο φάσμα μετρημένο, χωρίς το δείγμα με σκοπό να παραμένει ένα φάσμα ανάλογο με αυτό που μετριέται από τις συμβατικές μεθόδους διασποράς Προσδιορισμός του πορώδους και της ειδικής επιφάνειας Το εμβαδόν της επιφάνειας των κόκκων των υλικών και ορυκτών αποτελεί σημαντική ιδιότητα η οποία καθορίζει αν το υλικό ή το ορυκτό είναι κατάλληλο για διάφορες, κυρίως περιβαλλοντικές εφαρμογές. Για τον προσδιορισμό του εμβαδού της επιφάνειας των κόκκων χρησιμοποιούμε την φυσική προσρόφηση ενός αερίου με μικρό μέγεθος μορίου (συνήθως Αζώτου). Το BET χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό της ποσότητα αερίου η οποία προσροφάτε και από την οποία μπορούμε να προσδιορίσουμε την ειδική επιφάνεια (SSA). Με περαιτέρω επεξεργασίες δεδομένων μπορούμε να προσδιορίσουμε το μέσο μέγεθος του πορώδους και την κατανομή των πόρων (pore size distribution),(olivier J et al., 2000). Ο προσδιορισμός της ειδικής επιφάνειας του πορώδους και της κατανομής των πόρων πραγματοποιήθηκε στα εργαστήρια του Materials Research Laboratory (MRL), Pennsylvania State University. 38

39 Ένταση 5. Επεξεργασία και χαρακτηρισμός των πειραματικών αποτελεσμάτων 5.1 Περιθλασιμετρία ακτίνων Χ Η περιθλασιμετρία ακτίνων Χ που έγινε στο δείγμα του παλυγορσκίτη (αργιλικό κλάσμα) επιβεβαιώνει καθαρότητα του δείγματος και την απουσία άλλων ορυκτών. Η βασική ανάκλαση του παλυγορσκίτη εμφανίζεται στα 10,54 Å και είναι σχετικά χαμηλότερη, ενώ η ανάκλαση του ανατάση εμφανίζεται ελαφρώς υψηλότερη με την αύξηση του ποσοστού του TiO 2. Τα ακτινογραφήματα των δειγμάτων του TiO 2 Pal μας παρουσιάζουν τις χαρακτηριστικές ανακλάσεις του ανατάση (γ-tio 2 ) 2θ 25,3 ο, 37,9 ο, 47,6 ο, 54,8 ο. Από τα ακτινογραφήματα φαίνεται ότι θερμοκρασία των 180 o C η οποία εφαρμόζεται κατά την θερμική επεξεργασία του δείγματος είναι πολύ χαμηλή για να μεταβάλει τη δομή του (Κuang et al., 2004) TIP 60 data 1411TIP 70 80_20 8,4 ο P 25,3 ο Α ,9 ο Α 47,6 ο Α 54,8 ο Α ο 2θ Εικόνα 17. Ακτινογράφημα τροποποιημένου παλυγορσκίτη με TiO 2 (Ti-Pal) (P: Παλυγορσκίτης, Α: Ανατάσης) 39

40 ATR Absorbance 5.2. Χαρακτηρισμός με Υπέρυθρη φασματοσκοπία μετασχηματισμού κατά Fourier (ATR-FTIR) Από την ανάλυση του υπέρυθρου φάσματος φαίνεται ότι η δομή του παλυγορσκίτη (PAL) δεν άλλαξε μετά την τροποποίηση του με το TiO 2 σε θερμοκρασία 180 o C. Η μόνη χαρακτηριστική διαφορά στο φάσμα είναι στην δόνηση κάμψης του δεσμού Si-O στους 974 cm -1 (Blanco et al., 1989). Η μετατόπιση του φάσματος στα 974 cm -1 αυξάνεται με την αύξηση του ποσοστού του TiO 2 (982, 984, 985 για 60:40, 70:30, 80:20 αντιστοίχως), υποδεικνύοντας μία μικρή αλλοίωση στη συμμετρία του τετραέδρου (Shuali et al., 1989) με την σταδιακή αύξηση της ποσότητας του TiO 2. Άλλος ένας χαρακτηριστικός δεσμός είναι αυτός που εμφανίζεται στα 1650 cm -1 και αντιστοιχεί στην παρουσία δύο ανακλάσεων στα 1655 και 1630 cm -1 (Mendelovici, 1973; Mendelovici and Portillo, 1976) εμφανίζεται και στα δείγματα της παρούσας μελέτης. Επομένως τα αποτελέσματα της φασματοσκοπίας υπέρυθρου φάσματος αποδεικνύουν ότι τα δείγματα δεν επηρεάστηκαν από την θερμική επεξεργασία. 0,8 0,6 Anatase/Palygorskite 0/ cm -1 60/ cm -1 70/ cm -1 80/ cm -1 0,4 0,2 0, Wavenumber, cm -1 Εικόνα 18. Φάσματα υπερύθρου του τροποποιημένου δείγματος 40

41 5.3. Ηλεκτρονική μικροσκοπία σάρωσης (SEM) και ηλεκτρονική μικροσκοπία διερχόμενης δέσμης (ΤΕΜ) Από τις φωτογραφίες του παλυγορσκίτη (Εικόνες 19-26) μπορούμε να διακρίνουμε τις διαφορές μεταξύ του φυσικού και του τροποποιημένου δείγματος. Από τις εικόνες που πήραμε από το SEM ο παλυγορσκίτης εμφανίζει την χαρακτηριστική ινώδη δομή του. Στις εικόνες από το τροποποιημένο δείγμα παλυγορσκίτη με TiO 2 φαίνονται οι κόκκοι του ανατάση το μεγέθος των οποίων είναι nm και έχουν αποτεθεί κυρίως πάνω στην επιφάνεια του παλυγορσκίτη (Εικ ). Η ομοιογενείς κατανομή των νανοσωματιδίων είναι ένας πάρα πολύ σημαντικός παράγοντας για το σχηματισμό των νανοσύνθετων με βελτιωμένες ιδιότητες. Με την αύξηση της ποσότητας του TiO 2 παρατηρούμε τα νανοσωματίδια να κροκιδώνονται, ενώ με την μείωση του TiO 2 τα νανοσωματίδια κατανέμονται σχετικά πιο ομοιόμορφα στην επιφάνεια του δείγματος. Οι μικροφωτογραφίες που παίρνουμε από το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο διερχόμενης δέσμης (ΤΕΜ) μας δείχνουν ότι τα νανοσωματίδια του TiO 2 είναι μεγέθους 3-10 nm και ότι είναι καλά διασκορπισμένα στην επιφάνεια του παλυγορσκίτη. Η διαφορά μεταξύ του κοκκομετρικού μεγέθους των νανοσωματίδιων του TiO 2 όπως παρατηρήθηκαν με τις δύο τεχνικές οφείλεται στην καλύτερη διακριτική ικανότητα του ηλεκτρονικού μικροσκοπίου διερχόμενης δέσμης το οποίο και μας δίνει το σωστό εύρος τιμών (3-10 nm). 41

42 Εικόνα 19. Εικόνα Ηλεκτρονικού Μικροσκοπίου Σάρωσης από την οποία φαίνονται η ινώδης δομή των κρυστάλλων του παλυγορσκίτη ναι τα νανοσωματίδια ανατάση. Εικόνα 20. Εικόνα Ηλεκτρονικού Μικροσκοπίου Σάρωσης από την οποία φαίνονται η ινώδης δομή των κρυστάλλων του παλυγορσκίτη ναι τα νανοσωματίδια ανατάση. 42

43 Α Εικόνα 21. Εικόνα Ηλεκτρονικού Μικροσκοπίου Σάρωσης από την οποία φαίνεται ο τροποποιημένος παλυγορσκίτης με νανοσωματίδια TiO 2 (Ti-pal) 60:40 Α Εικόνα 22. Εικόνα Ηλεκτρονικού Μικροσκοπίου Σάρωσης από την οποία φαίνεται ο τροποποιημένος παλυγορσκίτης με νανοσωματίδια TiO 2 (Ti-pal) 60:40 43

44 Α Εικόνα 23. Εικόνα Ηλεκτρονικού Μικροσκοπίου Σάρωσης από την οποία φαίνεται ο τροποποιημένος παλυγορσκίτης με νανοσωματίδια TiO 2 (Ti-pal) 70:30 Α Εικόνα 24. Εικόνα Ηλεκτονικού Μικροσκοπίου Σάρωσης από την οποία φαίνεται ο τροποποιημένος παλυγορσκίτης με νανοσωματίδια TiO 2 (Ti-pal) 70:30 44

45 Εικόνα 25. Εικόνα Ηλεκτρονικού Μικροσκοπίου Σάρωσης από την οποία φαίνεται ο τροποποιημένος παλυγορσκίτης με νανοσωματίδια TiO 2 (Ti-pal) 80:20 Εικόνα 26. Εικόνα Ηλεκτρονικού Μικροσκοπίου Σάρωσης από την οποία φαίνεται ο τροποποιημένος παλυγορσκίτης με νανοσωματίδια TiO 2 (Ti-pal) 80:20 45

46 Εικόνα 27. Εικόνα του τροποποιημένου παλυγορσκίτη (Ti Pal, 60:40) από το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο διερχόμενης δέσμης. Εικόνα 28. Εικόνα του τροποποιημένου παλυγορσκίτη (Ti Pal, 70:30) από το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο διερχόμενης δέσμης. 46

47 Εικόνα 29. Εικόνα του τροποποιημένου παλυγορσκίτη (Ti Pal, 80:20) από το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο διερχόμενης δέσμης Μέτρηση πορώδους και ειδικής επιφάνειας Στην εικόνα 30 παρουσιάζονται τις καμπύλες προσρόφησης εκρόφησης και τις κατανομές του πορώδους στα τροποποιημένα δείγματά TiO 2 Pal. Ο συνολικός όγκος των πόρων του τροποποιημένου δείγματος TiO 2 Pal έχει βρεθεί ότι είναι μικρότερος από τον όγκο του αρχικού δείγματος του παλυγορσκίτη ενώ το μέγεθος των πόρων βρέθηκε λίγο μικρότερο από το μέγεθος των πόρων του φυσικού δείγματος. Μετά την επεξεργασία του παλυγορσκίτη τα δείγματα παρουσίασαν ένα κύριο μέγεθος πόρων στην κλίμακα του μεσοπορώδους με μέγεθος ~ 5,8 nm. 47

48 Εικόνα 30. Ισόθερμες καμπύλες προσρόφησης (adsorption) εκρόφησης (desorption) N 2 για τα τροποποιημένα δείγματα Ti - Pal Εικόνα 31. Καμπύλες κατανομής μεγέθους των πόρων για τα τροποποιημένα δείγματα Ti Pal. 48

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε.

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Η ένταση της Θερμικής νησίδας στον κόσμο είναι πολύ υψηλή Ένταση της θερμικής νησίδας κυμαίνεται μεταξύ 1-10 o

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να γνωρίζουμε τα κυριότερα συστατικά του πετρελαίου Να περιγράφουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. Δεκέμβριος 2012

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. Δεκέμβριος 2012 Σελίδα1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Δεκέμβριος 2012 Τα τελευταία δύο χρόνια οι επιστήμονες παρατηρούν στα μεγάλα αστικά κέντρα ότι η στροφή στη φθηνότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Είδη ρύπανσης Το νέφος του Λονδίνου (1950) Πρωτογενείς ρύποι: Μονοξείδιο του άνθρακα, ιοξείδιο του θείου Καπνός Το νέφος του Λος Άντζελες (1970) ευτερογενείς ρύποι: Όζον Mόλυβδος

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 1 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Οι στόχοι του μαθήματος Η συνειδητοποίηση των περιβαλλοντικών προοπτικών για την τεχνολογική δραστηριότητα Ευαισθητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Ατμόσφαιρα είναι το αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ Ti ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ Ε. Πουλάκης, Κ. Φιλιππόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Ηρώων Πολυτεχνείου

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα

Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα Χαλβατζής Σταμάτιος Α.Μ. 7387 Μάθημα Οικολογίας 1 ο εξάμηνο Ορισμός H όρος όξινη βροχή αναφέρεταιστηνπαρουσίασεαυτήνόξινωνδιαλυμένων

Διαβάστε περισσότερα

Είναι μια καταγραφή/υπολογισμός των ποσοτήτων

Είναι μια καταγραφή/υπολογισμός των ποσοτήτων Απογραφές Εκπομπών: α) Γενικά, β) Ειδικά για τις ανάγκες απογραφής CO 2 σε αστική περιοχή Θεόδωρος Ζαχαριάδης Τμήμα Επιστήμης & Τεχνολογίας Περιβάλλοντος Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου τηλ. 25 002304,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ 1 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Εισαγωγή Πλαίσιο Περιβαλλοντικής Γεωχημείας Στοιχεία βιογεωχημείας Μονάδες σύστασης διαλυμάτων/ μετατροπές ΠΛΑΙΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Η παρουσία στην ατμόσφαιρα αερίων ή σωματιδίων σε συγκεντρώσεις οι οποίες προξενούν βλάβες τόσο στο φυσικό περιβάλλον όσο και στους ζωντανούς οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί ρύποι H χλωρίδα της γης (µεγαλύτερη φυσική πηγή εκποµπής αερίων ρύπων ) Τα δέντρα και τα φυτά µέσω της φωτοσύνθεσης Ανθρώπινες ραστηριότητες

Φυσικοί ρύποι H χλωρίδα της γης (µεγαλύτερη φυσική πηγή εκποµπής αερίων ρύπων ) Τα δέντρα και τα φυτά µέσω της φωτοσύνθεσης Ανθρώπινες ραστηριότητες Ατµοσφαιρική ρύπανση Μαρή Νεαμονίτης Παλαιολόγου Παπαβασιλείου Ορισµός Ανεπιθύµητη αλλαγή στα φυσικά, χηµικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του αέρα ζηµιογόνος για όλους τους οργανισµούς Πώς προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Σε αυτή την εργαστηριακή άσκηση θα ορίσουμε την ταχύτητα διάλυσης μιας στερεής ουσίας στο νερό και θα

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΣΥΝΘΕΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΕΠΟΞΕΙΔΙΚΗΣ ΡΗΤΙΝΗΣ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΩΝ ΑΠΟ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΣΥΝΘΕΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΕΠΟΞΕΙΔΙΚΗΣ ΡΗΤΙΝΗΣ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΩΝ ΑΠΟ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΣΥΝΘΕΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΕΠΟΞΕΙΔΙΚΗΣ ΡΗΤΙΝΗΣ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΩΝ ΑΠΟ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ Ν. Κεφαλά, Α. Βασιλάκης, Λ. Ζουμπουλάκης Εργαστηριακή Μονάδα Προηγμένων και Συνθέτων Υλικών, Σχολή Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ ΥΒΡΙΔΙΚΟ ΒΙΟΫΛΙΚΟ ΒΙΟΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΕΝΙΣΧΥΜΕΝΩΝ ΜΕ ΝΑΝΟΣΩΜΑΤΙΔΙΑ ΑΡΓΥΡΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ

ΝΕΟ ΥΒΡΙΔΙΚΟ ΒΙΟΫΛΙΚΟ ΒΙΟΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΕΝΙΣΧΥΜΕΝΩΝ ΜΕ ΝΑΝΟΣΩΜΑΤΙΔΙΑ ΑΡΓΥΡΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΗΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΠΑΤΡΑ, 4-6 ΙΟΥΝΙΟΥ, 5. ΝΕΟ ΥΒΡΙΔΙΚΟ ΒΙΟΫΛΙΚΟ ΒΙΟΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΕΝΙΣΧΥΜΕΝΩΝ ΜΕ ΝΑΝΟΣΩΜΑΤΙΔΙΑ ΑΡΓΥΡΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Σπαθής Ά.,

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΥΣΑΕΡΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Ενεργειακό πρόβληµα Τεράστιες απαιτήσεις σε ενέργεια µε αµφίβολη µακροπρόθεσµη επάρκεια ενεργειακών πόρων Μικρή απόδοση των σηµερινών µέσων αξιοποίησης της ενέργειας (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ενότητα 3η: Φυσικοχημικές και μηχανικές ιδιότητες εδαφών Τσικριτζής Λάζαρος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Κων/νος Ι. Δελήμπασης, Χημικός Μηχανικός

Κων/νος Ι. Δελήμπασης, Χημικός Μηχανικός Αέρια ρύπανση: Θεσμικό πλαίσιο, πηγές & υφιστάμενη κατάσταση στην ευρύτερη περιοχή της Λάρισας Κων/νος Ι. Δελήμπασης, Χημικός Μηχανικός ΤΕΕ τμ. Κεντρ. & Δυτ. Θεσσαλίας, Μ.Ε. Περιβάλλοντος & Αειφορίας ΙΟΥΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία Σκοπός της Εργαστηριακής Άσκησης: Να προσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο μεταλλικά κουτιά με επιφάνειες διαφορετικού

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΟΡΥΚΤΕΣ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΟΡΥΚΤΕΣ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΟΡΥΚΤΕΣ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ» «ΣΥΝΘΕΣΗ, ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΑΡΓΙΛΙΚΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ» ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι δύο μίγματα υδρογονανθράκων που χρησιμοποιούνται σε διάφορους τομείς από τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ

ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ Ε. Σαματίδου, Α. Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου-Μαρούλη, Χ. Γεωργολιός Αριστοτέλειο Παν. Θεσ/νίκης, Τμήμα Χημείας, 54006 Θεσ/νίκη, Τηλ.: 2310-997884. e-mail: apm@chem.auth.gr,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΑΘΗΝΑ, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2014 ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Στηρίζονται στις αλληλεπιδράσεις της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας με την ύλη. Φασματομετρία=

Διαβάστε περισσότερα

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση 3 ο κεφάλαιο καύσιμα και καύση 1. Τι ονομάζουμε καύσιμο ; 122 Είναι διάφοροι τύποι υδρογονανθράκων ΗC ( υγρών ή αέριων ) που χρησιμοποιούνται από τις ΜΕΚ για την παραγωγή έργου κίνησης. Το καλύτερο καύσιμο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΗΜΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ & ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Κεντρικό: 6 ο χλμ. oδού Χαριλάου-Θέρμης Τ.Θ. 60361 570 01 Θέρμη, Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-498100 Fax: 2310-498180

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

To Σύνδροµο του Άρρωστου Κτιρίου (Sick building Syndrome)

To Σύνδροµο του Άρρωστου Κτιρίου (Sick building Syndrome) To Σύνδροµο του Άρρωστου Κτιρίου (Sick building Syndrome) Επιµέλεια κειµένων : Σπύρος ρίβας,ειδικός Ιατρός Εργασίας Υπεύθυνος Κέντρου Υγείας Υγιεινής της Εργασίας ΕΛΙΝΥΑΕ Τι είναι το άρρωστο κτίριο; Ο

Διαβάστε περισσότερα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα 1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα Μάθημα 4 Θεωρία Καταστάσεις της ύλης 4.1. Πόσες και ποιες είναι οι φυσικές καταστάσεις που μπορεί να έχει ένα υλικό σώμα; Τέσσερις.

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ

ΡΥΠΑΝΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΡΥΠΑΝΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ 1 Γιατί µας απασχολεί; Ο σύγχρονος άνθρωπος στο υτικό κόσµο ζει περίπου το 90% του χρόνου µέσα σε κτίρια Οι συγκεντρώσεις ορισµένων ρύπων είναι µεγαλύτερες στο εσωτερικό των κτιρίων

Διαβάστε περισσότερα

2006 Αντίδραση της (R)-(-)καρβόνης µε βενζυλαµίνη παρουσία µοντµοριλλονίτη Κ-10 προς µια βάση Schiff

2006 Αντίδραση της (R)-(-)καρβόνης µε βενζυλαµίνη παρουσία µοντµοριλλονίτη Κ-10 προς µια βάση Schiff 26 Αντίδραση της (R)-(-)καρβόνης µε βενζυλαµίνη παρουσία µοντµοριλλονίτη Κ-1 προς µια βάση Schiff CH 3 O + CH 2 NH 2 Montmorillonit K-1 cyclohexane CH 3 NCH 2 Ph + H 2 O H 3 C CH 2 C 1 H 14 O (15.2) C

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΒΙΟΓΕΝΩΝ ΠΤΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ. Ε. Χάσα, Σ. Ν. Πανδής

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΒΙΟΓΕΝΩΝ ΠΤΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ. Ε. Χάσα, Σ. Ν. Πανδής Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΒΙΟΓΕΝΩΝ ΠΤΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ. Ε. Χάσα, Σ. Ν. Πανδής Τμήμα Χημικών Μηχανικών, Πανεπιστήμιο Πατρών, 26500 Πάτρα Ινστιτούτο Επιστημών Χημικής Μηχανικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Ι 2 Κατηγορίες Υλικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Παραδείγματα Το πεντάγωνο των υλικών Κατηγορίες υλικών 1 Ορυκτά Μέταλλα Φυσικές πηγές Υλικάπουβγαίνουναπότηγημεεξόρυξηήσκάψιμοή

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη

Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη Θεσσαλονίκη 2015 ΑΛΚΥΝΙΑ: C ν H 2ν-2 Ο τριπλός δεσμός άνθρακα άνθρακα Τριπλός δεσμός αλκυνίου ΑΛΚΥΝΙΑ Μόρια πρότυπα για «μοριακούς διακόπτες» Μικροσκοπία σάρωσης σήραγγας (Scanning

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση της Ποιότητας Εσωτερικού Περιβάλλοντος και δομικών υλικών διαμερίσματος

Αξιολόγηση της Ποιότητας Εσωτερικού Περιβάλλοντος και δομικών υλικών διαμερίσματος 2011 Αξιολόγηση της Ποιότητας Εσωτερικού Περιβάλλοντος και δομικών υλικών διαμερίσματος Εργαστήριο Μέτρησης Ποιότητας Εσωτερικού Περιβάλλοντος Ομάδα Μελετών Κτιριακού Περιβάλλοντος Τομέας Φυσικής Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ραδιενέργειας Περιβάλλοντος ΙΠΤΑ ΕΚΕΦΕ Δ. Αναλυτική υποδομή χαρακτηρισμού αερολύματος για ερευνητικό έργο και παροχή υπηρεσιών

Εργαστήριο Ραδιενέργειας Περιβάλλοντος ΙΠΤΑ ΕΚΕΦΕ Δ. Αναλυτική υποδομή χαρακτηρισμού αερολύματος για ερευνητικό έργο και παροχή υπηρεσιών Αναλυτική υποδομή χαρακτηρισμού αερολύματος για ερευνητικό έργο και παροχή υπηρεσιών Δειγματολήπτες Αιωρούμενων Σωματιδίων με φίλτρο High Volume Impactor Κρουστικός διαχωριστής που συλλέγει σωματίδια διαμέτρων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

Ευαισθητοποιημένη χημειοφωταύγεια με νανοδομημένους καταλύτες - Προοπτικές εφαρμογής της μεθόδου στην αναλυτική χημεία

Ευαισθητοποιημένη χημειοφωταύγεια με νανοδομημένους καταλύτες - Προοπτικές εφαρμογής της μεθόδου στην αναλυτική χημεία Ευαισθητοποιημένη χημειοφωταύγεια με νανοδομημένους καταλύτες - Προοπτικές εφαρμογής της μεθόδου στην αναλυτική χημεία Δρ Κυριάκος Παπαδόπουλος Ερευνητής Α Ινστιτούτο Φυσικοχημείας ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική αξιολόγηση κύκλου ζωής μιας φιάλης κρασιού

Περιβαλλοντική αξιολόγηση κύκλου ζωής μιας φιάλης κρασιού Περιβαλλοντική αξιολόγηση κύκλου ζωής μιας φιάλης κρασιού Κων/νος νος Αμπελιώτης Επικ. Καθηγητής, Τμ. Οικιακής Οικονομίας Οικολογίας Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Περιεχόμενα Η έννοια του κύκλου ζωής Ο ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του άνθρακα στον περιοδικό πίνακα. Να ταξινομούμε τα διάφορα είδη άνθρακα σε φυσικούς

Διαβάστε περισσότερα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Βιο-αέριο? Το αέριο που παράγεται από την ζύµωση των οργανικών, ζωικών και φυτικών υπολειµµάτων και το οποίο µπορεί να χρησιµοποιηθεί για την

Διαβάστε περισσότερα

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη 4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη H VCl 3 + 1 / 2 2 + 1 / 2 H 2 C 14 H 12 2 C 14 H 10 2 (212.3) 173.3 (210.2) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών οξείδωση αλκοόλη, κετόνη, καταλύτης µεταβατικού

Διαβάστε περισσότερα

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής»

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» «Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» Δρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Ecocity Υπεύθυνος της Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών & Διαχείρισης του

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΒΩΞΙΤΗ, ΜΠΕΝΤΟΝΙΤΗ ΚΑΙ ΠΕΡΛΙΤΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΒΩΞΙΤΗ, ΜΠΕΝΤΟΝΙΤΗ ΚΑΙ ΠΕΡΛΙΤΗ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΒΩΞΙΤΗ, ΜΠΕΝΤΟΝΙΤΗ ΚΑΙ ΠΕΡΛΙΤΗ Αύγουστος 1999 Μεθοδολογία Οι δοκιμές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Τι είναι το φαινόµενο του θερµοκηπίου Φαινόµενο του θερµοκηπίου ονοµάζεται η φυσική διαδικασία κατά την οποία η ατµόσφαιρα ενός πλανήτη συµβάλει στην θέρµανσή του. Ανακαλύφθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Επιστήµης Ξύλου Τµήµα Σχεδιασµού & Τεχνολογίας Ξύλου - Επίπλου ΙΑΣΤΟΛΗ - ΣΥΣΤΟΛΗ Όταν θερµαίνεται το ξύλο αυξάνονται

Διαβάστε περισσότερα

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση των αλκαλίων στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε ορισμένες κοινές ιδιότητες των αλκαλίων

Διαβάστε περισσότερα

Κίνδυνοι έκρηξης. Ορισµοί

Κίνδυνοι έκρηξης. Ορισµοί Κίνδυνοι έκρηξης Ορισµοί «Καύση»: σύνολο φυσικών και χηµικών διεργασιών πουαλληλεπιδρούν. λ Η σηµαντικότερη από αυτές, η οποία και χαρακτηρίζει την καύση, είναι η ταχεία και αυτοσυντηρούµενη χηµική αντίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Πράσινα Δώματα Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Ποθητός Σταματιάδης, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ; Αυτά μπορεί να είναι μέτρα συλλογικής προστασίας, οργάνωσης της εργασίας ή χρήση Μέσων Ατομικής Προστασίας.

ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ; Αυτά μπορεί να είναι μέτρα συλλογικής προστασίας, οργάνωσης της εργασίας ή χρήση Μέσων Ατομικής Προστασίας. 1 Οι εργασίες που γίνονται κατά τη διαδικασία επεξεργασίας ξύλου και παραγωγής επίπλων, εκθέτουν τους εργαζόμενους σε διάφορες επικίνδυνες ουσίες όπως σκόνη ξύλου (κατά τη διάρκεια της μηχανικής επεξεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Αργό Πετρέλαιο Χαρακτηριστικά Ιδιότητες. Τεχνολογία Πετρελαίου και. Εργαστήριο Τεχνολογίας Καυσίμων Και Λιπαντικών ΕΜΠ

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Αργό Πετρέλαιο Χαρακτηριστικά Ιδιότητες. Τεχνολογία Πετρελαίου και. Εργαστήριο Τεχνολογίας Καυσίμων Και Λιπαντικών ΕΜΠ Φυσικού Αερίου Σύσταση Αργού Πετρελαίου Σύνθετο Μίγμα Υδρογονανθράκων Περιέχει αέρια διαλελυμένα στα υγρά συστατικά Υδρογονάνθρακες C 1 C 90+ Στοιχειακή Ανάλυση: Αρκετά Ομοιόμορφη Στοιχεία Περιεκτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα

Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα Είδη πρώτων υλών Αγροτικού τομέα Κτηνοτροφικού τομέα Αστικά απόβλητα Αγροτικός

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση ιξώδους λιπαντικών

Μέτρηση ιξώδους λιπαντικών 5 η Εργαστηριακή Άσκηση Μέτρηση ιξώδους λιπαντικών Εργαστήριο Τριβολογίας Μάιος 2011 Αθανάσιος Μουρλάς Η λίπανση Ως λίπανση ορίζεται η παρεμβολή μεταξύ των δύο στοιχείων του τριβοσυστήματος τρίτου κατάλληλου

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων

Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων Μάθημα 2 ο Αργό Πετρέλαιο Χαρακτηρισμός Ποιότητας Αργού Πετρελαίου Κριτήρια Επιλογής Δρ. Στέλλα Μπεζεργιάννη Χαρακτηριστικά Αργού Πετρελαίου Το

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Απαρχές Σύμπαντος Ύλη - Ενέργεια E = mc 2 Θεμελιώδεις καταστάσεις ύλης Στερεά Υγρή Αέριος Χημικές μορφές ύλης Χημικά στοιχεία Χημικές ενώσεις Χημικά στοιχεία 92 στη

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

90711400-8. Σελίδα 2 από 5

90711400-8. Σελίδα 2 από 5 CPV κωδικοί «Υπηρεσίες λυμάτων, απορριμμάτων, καθαρισμού και περιβαλλοντικές υπηρεσίες» 90XXXXXX CODE EL 90000000-7 Υπηρεσίες λυμάτων, απορριμμάτων, καθαρισμού και περιβαλλοντικές υπηρεσίες 90400000-1

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ. A. Λονδίνο B. Αθήνα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ. A. Λονδίνο B. Αθήνα ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ A. Λονδίνο B. Αθήνα A. Λονδίνο Απόσπασµα από το AIR POLLUTION του Henry C. Perkins, U.S., 1974 Σελίδες 332, 341, 342, 343 B. Αθήνα Στοιχεία ατµοσφαιρικής ρύπανσης µέτρα για τα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education «Πράσινη» Θέρμανση Μετάφραση-επιμέλεια: Κάλλια Κατσαμποξάκη-Hodgetts

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Course: Renewable Energy Sources

Course: Renewable Energy Sources Course: Renewable Energy Sources Interdisciplinary programme of postgraduate studies Environment & Development, National Technical University of Athens C.J. Koroneos (koroneos@aix.meng.auth.gr) G. Xydis

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες:

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Θερμοκρασία αερισμό, δραστηριότητα των μικροοργανισμών, πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων συγκέντρωση των τοξικών ουσιών. Η έλλειψη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ Φυσικού Αερίου Κοιτάσματα Κάθε κοίτασμα φυσικού αερίου περιέχει και βαρύτερους υδρογονάνθρακες σε υγρή μορφή, οι οποίοι κατά την εξόρυξη ξη συλλέγονται για να αποτελέσουν τα λεγόμενα υγρά φυσικού αερίου

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο αμίαντος; Γιατί είναι τόσο επικίνδυνος;

Τι είναι ο αμίαντος; Γιατί είναι τόσο επικίνδυνος; Αμίαντος: ο μεγάλος εχθρός Θεωρείται ένα από τα πιο επικίνδυνα υλικά που χρησιμοποιεί ο άνθρωπος. Υπάρχει ακόμη και σήμερα στις οικοδομές, στις παλαιότερες σωληνώσεις ύδρευσης και θέρμανσης, στις πλάκες

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση των Χημικών Βλαπτικών Παραγόντων Βιομηχανία διαμόρφωσης πλαστικών

Εκτίμηση των Χημικών Βλαπτικών Παραγόντων Βιομηχανία διαμόρφωσης πλαστικών Εκτίμηση των Χημικών Βλαπτικών Παραγόντων Βιομηχανία διαμόρφωσης πλαστικών Ξενοφών Κομηνός Χημικός M.Sc. Εργαστήριο Αναλυτικής Τοξικολογίας ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε. Συλλογή πληροφοριών 1. Εταιρίες (τεχνικός ασφάλειας,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ «ΟΜΟΚΕΝΤΡΟ» ΦΛΩΡΟΠΟΥΛΟΥ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ «ΟΜΟΚΕΝΤΡΟ» ΦΛΩΡΟΠΟΥΛΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα