Ερωτισμός και Βυζάντιο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ερωτισμός και Βυζάντιο"

Transcript

1 Ερωτισμός και Βυζάντιο Μαρία Καµπούρη-Βαµβούκου Αναπληρώτρια Kαθηγήτρια Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης [...] πόθος γὰρ πόθου στερηθεὶς ὑποµονὴν οὐκ ἔχει τῶν δ ἄλλων ἔχει µέριµναν, ἂν εἴποις οὐδεµίαν [ ] Καλλίµαχος καὶ Χρυσορρόη Αλήθεια, τι γνωρίζουµε για τον έρωτα στο Βυζάντιο που να µην καλύπτεται από τον πέπλο της µυθοπλασίας; Πώς θα µπορούσαµε να πλάσουµε µια πραγµατική εικόνα για τον έρωτα σε µια τόσο απόµακρη χρονικά περίοδο του πολιτισµού; Σε µια κοινωνία που υπήρξε συνυφασµένη µε αυστηρότητα ηθών, απαγορεύσεις, συντηρητική στάση απέναντι στο θέµα των ερωτικών σχέσεων, σύµφωνα µε την προκατάληψη πολλών µελετητών; Είναι φανερό ότι είναι αρκετά δύσκολο να µιλήσει κανείς για ένα θέµα τόσο πανανθρώπινο και συγχρόνως τόσο υποκειµενικό, όταν µάλιστα οι πηγές είναι φειδωλές. Επίσης, είναι βέβαιο ότι δεν νοµιµοποιούµαστε να κάνουµε λόγο για τη βυζαντινή κοινωνία ως ενιαίο σχηµατισµό, είτε πρόκειται για την Κωνσταντινούπολη και τη Μικρά Ασία είτε για τις πιο απόµακρες επαρχίες. Ωστόσο, θα επιχειρήσουµε να εξετάσουµε κατά πόσον το Βυζάντιο υπήρξε ερωτικό ή «εξόχως ερωτικόν». Σχετικά µε την ερωτική και σεξουαλική ζωή και δραστηριότητα των Βυζαντινών, οι πηγές µάς προσφέρουν πολύ λίγες πληροφορίες. Ωστόσο, η καθηµερινότητά τους περιείχε µια αρκετά µεγάλη δόση χυδαιότητας, όσο και αν η χυδαιότητα στον µεσογειακό χώρο, κατά τον Hans-Georg Βeck, συγγραφέα του εξαιρετικού βιβλίου µε τίτλο Βυζαντινόν Ερωτικόν, µπορεί να καθορίζεται µε διαφορετικούς όρους. Και αυτό συµβαίνει, κατά τον ίδιο πάντα µελετητή, γιατί οι πηγές σηµειώνουν συνήθως µόνο τις ερωτικές και σεξουαλικές ακρότητες εξεχόντων µελών της κοινωνίας. Τόσο οι λόγιοι όσο και οι ιστορικοί στο Βυζάντιο ενδιαφέρονταν για τις εξαιρέσεις, είτε προς την κατεύθυνση της αγιότητας είτε προς την κατεύθυνση της διαστροφής. Χριστιανισµός και ερωτισµός 1 είναι δύο έννοιες που δύσκολα συµβιβάζονται µεταξύ τους, γιατί και οι δύο επιθυµούν διακαώς να κερδίσουν για πάντα και ολοκληρωτικά τον άνθρωπο ως σώµα και ως πνεύµα. Ο ίδιος ο χριστιανισµός, αλλά και οι περισσότερες θρησκείες µε τις οποίες ήρθε σε επαφή, είδαν τον ερωτισµό όχι µόνο ως κάτι το βιολογικό, αλλά και ως κάτι που ανήκει σε µια θρησκευτική σφαίρα, την οποία η θρησκειολογία ονοµάζει «ιερό». Η διαφορά µεταξύ χριστιανικής και 1. Ζεύγος εραστών σε κήπο. Εφυαλωµένο πιάτο (αρχές 13ου αι.) από την Κόρινθο. Κόρινθος, Αρχαιολογικό Μουσείο. 26 προχριστιανικής αξιολόγησης του ερωτισµού βασίζεται κυρίως στη διαφορετική κατανόηση του τι σηµαίνει «ιερό». Στο Βυζάντιο, όπου ο χρόνος, ο χώρος, η ίδια η κοινωνία της ύστερης αρχαιότητας φαίνεται ότι εκχριστιανίζονται, ο χριστιανισµός δεν περιορίζεται στις εξωτερικές µορφές έκφρασης. Στόχος του είναι η προώθηση της ιδέας της γέννησης ενός νέου ανθρώπου και η ρήξη µε το παρελθόν σε πολλά και θεµελιώδη σηµεία, όπως π.χ. στη σχέση µε το θάνατο που παρουσιάζεται ως κοίµηση εν αναµονή µιας ανάτχ. 110 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

2 στασης, στη σχέση µε το σώµα που υποβάλλεται σε ασκητικές πρακτικές και καλείται να αναστηθεί µε τη µορφή του ένδοξου σώµατος, σε µία καινούρια στάση απέναντι στη σεξουαλικότητα, µε επιµονή στην αξία της παρθενίας και της αυτοσυγκράτησης. Ενώ η αρχαιότητα, ως γνωστόν, σε µια ισόρροπη σχέση σώµατος και πνεύµατος, λάτρεψε το σώµα και το ύµνησε µε το λόγο και την τέχνη, ο χριστιανισµός µε την εµφάνιση και την επικράτησή του διαφοροποιήθηκε ως προς τον τρόπο σκέψης και ζωής. Το φθαρτό γήινο σώµα στεκόταν εµπόδιο στη σωτηρία της άυλης αιώνιας ψυχής, σωτηρία που έπρεπε να είναι σκοπός της ζωής του καλού χριστιανού. Γι αυτό ό,τι είχε σχέση µε την οµορφιά και τη χαρά του σώµατος θεωρήθηκε αµαρτία. Ο χριστιανισµός, ο νεοπλατωνισµός και άλλα θρησκευτικά ρεύµατα θεωρούσαν τη σωµατική έλξη, την ηδονή, την απόλαυση, απαγορευµένες ακόµη και στο πλαίσιο του γά- µου. Πρέσβευαν πως ο γάµος ως θεσµός έπρεπε κυρίως να εξυπηρετεί τη διαιώνιση του είδους και βοηθητικά να αποτελεί νόµιµη διέξοδο στις σεξουαλικές ορµές. Από την άλλη πλευρά, πρέπει να τονιστεί ότι ο χριστιανισµός έκανε αισθητή την επίδρασή του στο γάµο, πιέζοντας για την αναγνώριση του αδιάλυτου της γαµήλιας ένωσης, όπως και για τη βελτίωση της θέσης της γυναίκας. Η Εκκλησία από την πρώιµη περίοδο έκανε τα πάντα ώστε να εξουδετερώσει τον αρχαίο ερωτισµό. Στην προσπάθειά της κατέφυγε σε υπερβολές, χωρίς να καταφέρει να αλλάξει βαθιά ριζωµένες συµπεριφορές στον σεξουαλικό τοµέα, που αντιστοιχούσαν περισσότερο σε ανθρώπινες κλίσεις και ερωτικές επιθυµίες παρά στους ασκητικούς εκκλησιαστικούς κανόνες. Έτσι, η Εκκλησία υιοθέτησε το ταµπού της παρθενίας σχεδόν αµετάβλητο και το ανήγαγε σε ιδεώδη µορφή χριστιανικής ζωής, ανώτερη από κάθε άλλη, χωρίς πειστική θεολογική τεκµηρίωση. Στο Βυζάντιο, που στήριξε πολλά από τα εκφραστικά του µέσα στον ελληνορωµαϊκό πολιτισµό, υπήρξε έντονη σύγκρουση ανάµεσα στον ερωτισµό και τη χριστιανική ηθική. Ιδιαίτερα στην πρώιµη περίοδο (4ος-7ος αι.), οι αυστηροί κανόνες της Ορθόδοξης Εκκλησίας συγκρούστηκαν µε τον ειδωλολατρικό αισθησιασµό και την απόλαυση της ζωής που εξακολουθούσε να επιζεί ως κληρονοµιά της αρχαιότητας. Ενάντια στις παραδόσεις αυτές οι µεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας του 4ου και 5ου αιώνα διακήρυτταν την άσκηση και την αποχή από τις απολαύσεις αυτού του κόσµου. Τα έργα τους είναι γεµάτα από κανόνες, απαγορεύσεις, αφορισµούς, που έχουν σχέση µε την αξία ή την απαξία του έρωτα, της παρθενίας, της σεξουαλικότητας. Στα πρόσωπα του Μεγάλου Βασιλείου και του Ιωάννη Χρυσοστόµου συναντούµε δύο από τους αντιπροσωπευτικότερους εκπροσώπους της Ορθοδοξίας σε θέµατα πολεµικής κατά του ερωτισµού. Για τον Ιωάννη Χρυσόστοµο, η εξυµνούµενη παρθενία 2. Ο έρωτας τοξεύει τη Ροδάµνη. Ελληνικό χειρόγραφο του Λίβιστρος και Ροδάµνη (αρχές 13ου αι.). Λέυντεν, Βασιλική Βιβλιοθήκη. αποτελεί το απόλυτο ιδεώδες του χριστιανικού τρόπου ζωής. Ο γάµος, κατά τον ίδιο ιεράρχη, πρέπει να είναι προσανατολισµένος στην παρθενία. Έτσι, η διασκέδαση και η ηδονή δεν έχουν θέση στο γάµο και θα ήταν ξεδιάντροπο να υποκύπτει κανείς σε τέτοιες επιθυµίες. Το χάσµα υπήρξε βαθύ. Πάντως, άργησε να εµφανιστεί ένα νέο σύστηµα ηθικής που απέρριπτε κατά βάση κάθε είδους σεξουαλική ενδογαµική ή εξωγαµική σχέση. Ο ερωτισµός, από την άλλη, προσπάθησε να υπερβεί τις αντιστάσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας µέσα από τη λογοτεχνία και την πραγµατική ζωή. Από τη σύγκρουση των δυνάµεων αυτών προέκυψε µια ισόρροπη σύνθεση πολιτισµού. Τι, όµως, µπορούµε να πούµε για τον έρωτα στο Βυζάντιο, το στοιχείο που αποτελεί θεµελιώδη έκφραση της ανθρώπινης φύσης; Μπορεί να θεωρηθεί ότι ιδεώδες του χριστιανού υπήρξε η διοχέτευση του ερωτικού στοιχείου στον έρωτα του θείου και η απόρριψη του κόσµου; Το Βυζάντιο αποτελεί µια κοινωνία ανθρώπων που, παρά τη µεγάλη ση- µασία που αποδίδει στο θείο, δεν παύει να θεραπεύει και το ενταύθα, να επενδύει, δηλαδή, παράλληλα τον ερωτισµό του ανθρώπου στη γενετήσια λειτουργία αλλά και στον υψηλό ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

3 3. Ο εν Κανά γάµος. Άγιον Όρος, Μονή Ιβήρων, κώδ. 5, φ. 363β. έρωτα. Σ αυτή τη στάση συντελούν δύο αποφασιστικής ση- µασίας παράγοντες: από τη µια η Ορθοδοξία, η οποία δέχεται την ενότητα ύλης και πνεύµατος, και κατά συνέπεια και τον εγκόσµιο έρωτα, και από την άλλη η ύπαρξη της ελληνορωµαϊκής παράδοσης. Επιπλέον, πρέπει να προστεθεί ότι θέ- µατα σεξουαλικότητας και έρωτα προέρχονταν µέσα από τα µηνύµατα της Βίβλου και κατεξοχήν της Καινής ιαθήκης. Η ύπαρξη µιας πλούσιας και αξιόλογης ερωτικής λογοτεχνίας στο Βυζάντιο φαντάζει εξαιρετικά απροσδόκητη, µε την έννοια ότι αντιτίθεται στην εικόνα που έχουµε γι αυτό. Αξίζει να θυµηθούµε ότι η αρχαία ελληνική ερωτική λογοτεχνία από τα ελληνιστικά επιγράµµατα µέχρι τις ερεθιστικές αφηγήσεις σαρκικών συνευρέσεων θεών και ανθρώπων έχει διασωθεί χάρη στην αντιγραφή χειρογράφων από κορυφαίους λόγιους κληρικούς και λαϊκούς της µεσοβυζαντινής και της υστεροβυζαντινής περιόδου. Λαϊκά αριστουργήµατα, όπως η Παιδιόφραστος διήγησις τῶν τετραπόδων ζῴων, λόγια έργα, όπως το Ὑσµινίας καὶ Ὑσµίνη, επιγράµµατα καταπληκτικού ύφους, όπως τα ερωτικά του Παύλου Σιλεντιάριου, και προγυµνάσµατα, όπως του µοναχού Βασιλάκη, καλλιεργούν το είδος της ερωτικής λογοτεχνίας. Επιπλέον, η ερωτική λογοτεχνία, εκτός από το ενδιαφέρον που τη χαρακτηρίζει, ως καθαρά πνευµατική έκφραση, 28 µας επιτρέπει να ανιχνεύσουµε ιστορικά και κοινωνικά ζητή- µατα. Το υλικό, βέβαια, δεν είναι τόσο πλούσιο ώστε να µπορούµε να σκιαγραφήσουµε συστηµατικά τη σεξουαλικότητα των Βυζαντινών ή να αποκαλύψουµε την τεράστια δύναµη του έρωτα, τον οποίο οι αρχαίοι είχαν θεοποιήσει στο πρόσωπο του µικρού φτερωτού παιδιού. Μας εκπλήσσει φυσικά αφενός η σχεδόν παντελής απουσία ερωτισµού στην τέχνη του Βυζαντίου 2 και αφετέρου η πλήρης άνθηση µιας ερωτικής µυθιστορίας. Και είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον το γεγονός ότι η βυζαντινή ερωτική µυθοπλασία διατρέχει σχεδόν όλο το διάνυσµα του βυζαντινού πολιτισµού, επιτρέποντάς µας έτσι µια συνολικότερη προσέγγιση του ευρύτερου κοινωνικού και πολιτισµικού φαινοµένου του ερωτισµού. Πάντως, θα πρέπει να γνωρίζουµε ότι το ιερό παραµένει πάντα ισχυρό και η ισορροπία του µε τα εγκόσµια είναι αποτέλεσµα των συνθηκών τής κάθε εξεταζόµενης περιόδου του βυζαντινού πολιτισµού. Όπως είπαµε και παραπάνω, η πρωτοβυζαντινή κοινωνία δέχτηκε τις περισσότερες πιέσεις από τους νεοθεσµοθετη- µένους κανόνες της Εκκλησίας. Ήδη ένα µεγάλο µέρος του ελληνορωµαϊκού κόσµου µε την εµφάνιση του χριστιανισµού έχει εµποτιστεί µε µια νέα νοοτροπία: την αναζήτηση της αγνότητας, της παρθενίας, την εκρίζωση του πόθου. Θυµίζω ότι ο Τερτυλλιανός διακηρύσσει στη Βόρεια Αφρική τις εµτχ. 110 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

4 µονές του περὶ ἁµαρτίας τῆς σαρκὸς και καταδικάζει την ερωτική πράξη στο γάµο. Αν και η τάση αυτή δεν γενικεύεται, υποβόσκει και ενίοτε σηµαδεύει την εκάστοτε εποχή. Παρ όλα αυτά συνεχίζουν να εµφανίζονται κείµενα τολ- µηρά, άσεµνα, τα οποία θα µπορούσαν να χαρακτηριστούν ερωτικά. Ο Αχιλλέας Τάτιος, χριστιανός και µάλιστα επίσκοπος προς το τέλος της ζωής του, γράφει γύρω στο έτος 250 ένα µυθιστόρηµα, Τὰ κατὰ Λευκίππην καὶ Κλειτοφῶντα, στο οποίο µε έναν υπαινικτικό ερωτισµό εγκωµιάζεται η αγνότητα, µέσα από τη σύγκριση παιδεραστίας και γυναικείου έρωτα. Ο Κλειτοφώντας, ερωτευµένος µε τη Λευκίππη, εκθειάζει τον γυναικείο έρωτα, για τον οποίο µιλά µε πάθος, µέσα σε µία δίνη ηµιερωτικής και ηµιµυστικιστικής έµπνευσης. Για τον ρήτορα Λόγγο ελάχιστα γνωρίζουµε. Το πασίγνωστο µυθιστόρηµα Δάφνις καὶ Χλόη, που σήµερα χρονολογείται στα τέλη του 2ου αιώνα µ.χ., παραµένει ακόµη «ερωτικό», επειδή περιγράφει µε αδιαµφισβήτητη αυθεντικότητα τους νεανικούς έρωτες. Στην πρωτεύουσα, την Κωνσταντινούπολη, όπου υπό τη βασιλεία του Ιουστινιανού και της Θεοδώρας ακµάζει ένας νέος πολιτισµός µε τίµηµα τη θρησκευτική αυστηρότητα, το αυτοκρατορικό ζεύγος προσπαθεί να ξεριζώσει τον κλασικό πολιτισµό εφαρµόζοντας αυστηρή λογοκρισία. Τα λιγοστά τολµηρά κείµενα κυκλοφορούν µυστικά αποκαλύπτοντας σπουδαίες προσωπικότητες, όπως ο Παύλος Σιλεντιάριος ή ο Αγαθίας, οι οποίοι διακινούν τα επιγράµµατά τους στον στενό τους κύκλο. Τα ερωτικά επιγράµµατά τους περιλαµβάνονται στην Παλατινὴ Ἀνθολογία 3 και αποτελούν βασική πηγή για τη γνώση των ηθών της ύστερης αρχαιότητας και του Βυζαντίου. Αυτά που έχουν διασωθεί µέχρι σήµερα και τα οποία µπορούν να χαρακτηριστούν ελευθεριάζοντα ή και άσεµνα, καταδεικνύουν την αποκεκρυµµένη πραγµατικότητα του Βυζαντίου: Ροδόπη, τα φιλήµατα ας κλέψουµε και την όµορφη κι ακριβή εργασία της Αφροδίτης γλυκό να ξεφύγεις των φυλάκων τ άγρυπνα µάτια. Απ τους φανερούς, πιο γλυκοί οι παράνοµοι έρωτες [...] (Παύλος Σιλεντιάριος) 4 Ποιο δρόµο να πάρει κανείς για νάβρει τον Έρωτα; Αν τον ζητήσεις στους δρόµους, θα πέσεις πάνω στην ακόρεστη δίψα της πόρνης για λούσα και για χρυσάφι, και θα στενάξεις. Αν πλησιάσεις το κρεβάτι παρθένας, ή θα καταλήξεις στο νόµιµο γάµο, ή θα υποστείς τις ποινές γι αποπλάνηση [...] (Αγαθίας ο Σχολαστικός) 5 Σε κάθε εποχή, στις αυλές των ισχυρών, έρωτας και εξουσία, συνωµοσίες και συµφέροντα ήταν οι κυριότερες ασχολίες ανδρών και γυναικών. Ο έρωτας ήταν πάντα συνυφασµένος µε τις δολοπλοκίες και οι δολοπλοκίες µε τον έρωτα. Το Βυζάντιο, διαβόητο για τις διαπλοκές και τις ίντριγκες των ανώτερων τάξεών του, µας δίνει µέσα από το έργο του µεγάλου ιστορικού της ιουστινιάνειας περιόδου, του Προκοπίου, µία απίστευτη καταγραφή διαπλοκής εξουσίας και σεξουαλικότητας. Στα Ἀνέκδοτα ή Ἀπόκρυφη Ἱστορία, 6 όπως είναι επίσης γνωστό το έργο του Προκοπίου, ανεξάρτητα από το αν αµφισβητούνται ή όχι οι ιστορίες που διηγείται ο συγγραφέας, φαίνεται, µέσω της καταγγελίας του Ιουστινιανού και της Θεοδώρας, ότι ο σεξουαλικός παράγοντας ήταν περισσότερο σηµαντικός από όσο θα µπορούσε να φανταστεί κανείς για ένα «θρησκόληπτο» Βυζάντιο. Ο Προκόπιος παρουσιάζει τους ισχυρούς άνδρες της εποχής να άγονται και να φέρονται από τις δολοπλόκες συζύγους τους. Πρόκειται για τον Βελισσάριο, έρµαιο της Αντωνίνας, και τον Ιουστινιανό, θύµα της Θεοδώρας, που, κατά την έκφραση του Προκοπίου, έθελγε και σκανδάλιζε τα πλήθη. Ανεξάρτητα από τη συκοφαντική διάθεση που διακρίνει τα Ἀνέκδοτα, είναι γεγονός ότι ο Προκόπιος µας δίνει πολύτιµες πληροφορίες σχετικά µε τη νοµοθεσία περί τα ερωτικά ζητήµατα αλλά και το θεσµό του γάµου, προσφέροντας µια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εικόνα για την κοινωνία του 6ου αιώνα. Σύµφωνα µε τα Ἀνέκδοτα, ο γάµος από έρωτα ήταν πράγµα συνηθισµένο την εποχή εκείνη, αν και δεν λείπουν οι αναφορές σε συνοικέσια συµφωνηµένα, ιδιαίτερα ανάµεσα στις ανώτερες τάξεις. Ο Μεσαίωνας, η απαρχή του οποίου τοποθετείται στον 7ο αιώνα, µε την εµφάνιση ενός καινούριου πολιτισµού, του αραβικού, φέρνει νέα ήθη και έθιµα, νέες αξίες στον κοινωνικό και πολιτιστικό βίο. Η λογοτεχνική παραγωγή της µεσοβυζαντινής περιόδου χαρακτηρίζεται από την επιστροφή του κοσµικού µυθιστορήµατος. Μέχρι τον 10ο ή 11ο αιώνα τα ιστορικά έργα, οι Βίοι αγίων, οι Χρονογραφίες, φαίνεται να υποκαθιστούν ακόµη και το ερωτικό µυθιστόρηµα. Στο δεύτερο τέταρτο του 12ου αιώνα εµφανίζονται, για πρώτη φορά µετά το τέλος της αρχαιότητας, ερωτικά µυθιστορήµατα που γράφονται από επώνυµους συγγραφείς, οι οποίοι σχετίζονται µε την κοµνήνεια αριστοκρατία. Οι κοµνήνειες διηγήσεις δράµατα κατά τους συγγραφείς τους αναπαριστούν η καθεµιά τους ένα συγκεκριµένο ιστορικό παρελθόν ή «µυθιστοριοποιούν» την ιστορία. Πρόκειται για τα: Ὑσµινίας καὶ Ὑσµίνη (του Ευµάθιου Μακρεµβολίτη), Ροδάνθη καὶ Δοσικλῆς (του Θεόδωρου Πρόδροµου), Δροσίλλα καὶ Χαρικλῆς (του Νικήτα Ευγενιανού) και Ἀρίστανδρος καὶ Καλλιθέα (του Κωνσταντίνου Μανασσή), κείµενα γραµµένα µεταξύ του 1130 και του 1145 στην Κωνσταντινούπολη. 7 Τον 12ο αιώνα εµφανίζεται και το έπος του Διγενῆ Ἀκρίτη, αφηγηµατικό ποίηµα στο οποίο εισάγεται και πάλι, µετά τα ελληνιστικά µυθιστορήµατα, το ερωτικό στοιχείο. Ο ιγενής, υπογραµµίζει ο H.-G. Beck, δεν είναι απλώς το έπος του νέου ελληνισµού, αλλά σηµαδεύει και την πρώιµη επανεµφάνιση του ερωτικού στοιχείου στη λογοτεχνία. Στην επική βιογρα- ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

5 4. Ο βασιλεύς αποστέλλει νεάνιδας προς τον Ιωάσαφ. Άγιον Όρος, Μονή Ιβήρων, κώδ. 463, φ. 90β. φία του ιγενή Ακρίτη δεν βρίσκουµε µόνο περιγραφές για τον έρωτα του ήρωα προς την ηρωίδα, αλλά και την περιγραφή των ερωτικών παρεκτροπών µε µία νεαρή αραβικής καταγωγής ή µε την αµαζόνα Μαξιµώ, σκηνές που µας εκπλήσσουν για την τόλµη των εκφραστικών τρόπων και τη δύναµη του πάθους. Η νέα δυναµική που αναπτύσσεται στο τέλος της δυναστείας των Κοµνηνών και των Αγγέλων βρίσκει στο πρόσωπο του ιστορικού Νικήτα Χωνιάτη τον καλύτερο συνεχιστή ερωτικών διηγήσεων. Αποκορύφωµα των φαντασιώσεων και των γεµάτων σκάνδαλα αφηγήσεων αποτελεί η εξιστόρηση των κατορθωµάτων του Ανδρόνικου Κοµνηνού, του µετέπειτα αυτοκράτορα Ανδρόνικου Α. Αυτά που εξιστορεί ο Νικήτας Χωνιάτης δεν αποτελούν µόνο πολύτιµες πληροφορίες για τις ερωτικές δραστηριότητες της ανώτερης βυζαντινής κοινωνίας, αλλά προδίδουν και την τέρψη των ίδιων των συγγραφέων στη διήγηση τέτοιων σκανδάλων, ιδιαίτερα προσφιλών στους αναγνώστες. Η ερωτική µυθοπλασία µετά την Άλωση της Πόλης από τους Φράγκους το 1204 επανεµφανίζεται µε κέντρο τη Νίκαια, την πρωτεύουσα των Λασκαριδών, και συνεχίζει την παραγωγή της από τα µέσα του 13ου αιώνα και εξής, προσφέροντάς µας ένα πανόραµα ερωτικών ηθών. Το πολυπλοκότερο υστεροβυζαντινό µυθιστόρηµα, γνωστό ως Ἀφήγησις Λιβίστρου καὶ Ροδάµνης, σε δηµώδη γλώσσα και δεκαπεντασύλλαβο στίχο, έχει γραφτεί από κάποιον ανώνυµο ποιητή που γνώριζε καλά την κοµνήνεια ερωτική παραγωγή. Η ιστορία αφορά τον νεαρό λατίνο ρήγα Λίβιστρο που ερωτεύεται την πριγκίπισσα Ροδάµνη, κόρη του λατίνου βασιλιά. Μέσα από µια σειρά γεγονότων που εξιστορούνται µε την τεχνική της εγκυτιωµένης αφήγησης, ξεδιπλώνονται οι περιπέτειες των 30 ηρώων, καταλήγοντας σε αίσιο τέλος. Η παρουσία των Λατίνων και των λατινικών στοιχείων στο µυθιστόρηµα δίνουν έναν εντελώς διαφορετικό χαρακτήρα στο έργο, που θεωρήθηκε από τους παλαιότερους µελετητές ως ισχυρή ένδειξη «λατινικότητας». Η νεότερη έρευνα έχει δείξει ότι το ιδεολογικό πλαίσιο του µυθιστορήµατος είναι εντονότατα βυζαντινό και συµπίπτει µε την πολιτική ιδεολογία της Αυτοκρατορίας της Νίκαιας. Από τα µέσα του 13ου έως τα µέσα του 15ου αιώνα γράφονται άλλες επτά ερωτικές διηγήσεις που γίνονται οι πύλες στα αισθησιακά τοπία της ερωτικής µυθιστορίας της ύστερης βυζαντινής περιόδου. Οι ανώνυµες αυτές διηγήσεις σε δηµώδη γλώσσα, µε τίτλους Βέλθανδρος καὶ Χρυσάντζα, Καλλίµαχος καὶ Χρυσορρόη, Ἀχιλληίδα, Βυζαντινὴ Ἰλιάδα, Φλώριος καὶ Πλατσιαφλώρη, Σεµίραµη καὶ Ἀλέξανδρος και Ἰµπέριος καὶ Μαργαρώνα, µε διάφορους τόπους συγγραφής εκτός της Κωνσταντινούπολης, φαίνεται ότι είχαν καθαρά χρηστικό χαρακτήρα. Αυτό προκύπτει από την προσαρµογή των κειµένων στα διάφορα κοινωνικά συµφραζόµενα και τις αρκετές διασκευές. Αξίζει επίσης να σηµειωθεί ότι στην αρχή οι ερωτικές διηγήσεις απαγγέλλονταν µπροστά σε κοινό ακροατών. Στη συνέχεια γράφονταν για κατ ιδίαν ανάγνωση, διαφορά που αντανακλά τις κοινωνικές αλλαγές που συντελούνταν στα χρόνια των Λασκαριδών και των Παλαιολόγων. Οι παραπάνω διηγήσεις, γνωστές ως ιπποτικά µυθιστορή- µατα της παλαιολόγειας εποχής, αντανακλούν σαφώς ένα αριστοκρατικό περιβάλλον στα δύσκολα χρόνια των σκληρών εµφύλιων πολέµων και ανταγωνισµών, των εξωτερικών κινδύνων, του οικονοµικού µαρασµού και των θρησκευτικών ερίδων. Η αυτοκρατορία βρίσκει καταφύγιο στον ουτοπικό κόσµο του έρωτα, όπως αυτός αποτυπώνεται στην Ἀχιλληίδα, αντανάτχ. 110 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

6 5. Η πριγκίπισσα προσπαθεί να εµβάλει εις πειρασµόν τον Ιωάσαφ. Άγιον Όρος, Μονή Ιβήρων, κώδ. 463, φ. 95α. κλαση του ηρωικού κόσµου του ιγενή, ή στο Καλλίµαχος καὶ Χρυσορρόη, που είναι γραµµένο σαν εξωτικό παραµύθι. Ειδικά δε το τελευταίο, που θεωρείται το πρωιµότερο ιπποτικό µυθιστόρηµα, περιλαµβάνει, εκτός από την περιπετειώδη αναζήτηση της αγαπηµένης και το ξαναντάµωµα του ζεύγους, απροκάλυπτες ερωτικές σκηνές σφραγισµένες από έναν έρωτα φλογερό, σαρκικό και επίµονο. Το µυθιστόρηµα αποτελεί έναν ύµνο στο πανώριο σώµα και τις χάρες του λουτρού: οὕτως τὸ σῶµα πάντερπνον εἰς τοῦ λουτροῦ τὴν χάριν σῶµα καὶ γὰρ πανεύγενον καὶ κρυσταλλώδης σάρκα τὴν χάριν καὶ τὴν ἡδονὴν εἰς τὸν λουτρὸν αὐξάνει. Ἐξέβησαν ἐκ τοῦ λουτροῦ εἰς τοῦ λουτροῦ τὰ χείλη εὑρέθη στρῶµα κείµενον ἐπὶ τῆς γῆς στρωµένον, ὅπερ ἀπὸ τοῦ σώµατος αὐτῆς ἐχαριτώθην καὶ τὰς ἐκείθεν ἡδονὰς τὰς οὔσας ἐν τῷ στρῶµα. Τίς εἰπῃ, τίς ἐξηγηθῇ καὶ τίς λεπτολογήσῃ; Η λογοτεχνική άνθηση της ύστερης περιόδου περιλαµβάνει, εκτός από τα µυθιστορήµατα, ερωτική ποίηση, καθώς και πολυάριθµα στιχουργήµατα, που, µε αφορµή τη ζωή των ζώων και των πτηνών, σχολιάζουν καυστικά τα ερωτικά πάθη των ανθρώπων ή χρησιµοποιούνται ως πολιτικές και κοινωνικές αλληγορίες. Χαρακτηριστικό παράδειγµα το ερωτικό και σατιρικό ποίηµα του ύστερου 14ου αιώνα, το γνωστό ως Διήγησις παιδιόφραστος τῶν τετραπόδων ζῴων, που γράφτηκε χάριν παιδιάς. Πραγµατεύεται µιαν αλληγορική διαµάχη τετραπόδων µε εξαιρετική αθυροστοµία, η οποία, επειδή αναφέρεται σε ζώα, γίνεται πιο εύκολα αποδεκτή: [ ] τὸ ἄλογον τὸ φοβερόν, τὸν θρόνον τῶν ἀνθρώπων, καὶ ὄνον µεγαλόψωλον καὶ µεγαλοαρχιδάτον [ ] Την εικόνα του ερωτικού Βυζαντίου έρχονται να συµπληρώσουν οι νοµοθετήσεις γύρω από τα θέµατα της γενετήσιας ηθικής. Οι βασικοί σταθµοί είναι τρεις και αφορούν το ιουστινιάνειο δίκαιο, το δίκαιο της Εκλογής των Ισαύρων και το δίκαιο της Μακεδονικής δυναστείας. Μία από τις βαρύτερες και αξιόποινες πράξεις σχετικά µε τη γενετήσια ζωή είναι η µοιχεία, δηλαδή η εξώγαµη σχέση του άνδρα µε έγγαµη γυναίκα. Ως ποινή καθιερώθηκε, σύµφωνα µε το δίκαιο της Εκλογής, η ποινή της αποκοπής της µύτης στους δύο συνενόχους, παρουσιάζοντας µια εύνοια υπέρ του µοιχού συζύγου. Και είναι άξιο προσοχής το γεγονός ότι η νοµοθεσία ήταν πολύ πιο αυστηρή για τη γυναίκα µοιχό, παρά για τον άπιστο άνδρα. Κοινωνικά άδικη ήταν επίσης η στάση του νοµοθέτη απέναντι στη σύναψη ερωτικών σχέσεων του άνδρα µε δούλη, σε αντίθεση µε τις γυναίκες που η πρακτική αυτή είχε µοιραίες συνέπειες. Έτσι, από τις πληροφορίες που αντλούµε από τα κείµενα των Πατέρων της Εκκλησίας, τους νόµους, τη στάση της κοινωνίας γενικά πάνω σε θέµατα ερωτισµού, είµαστε υποχρεωµένοι να αναρωτηθούµε για τη θέση της γυναίκας στη µεσαιωνική κοινωνία, όπου ο έρωτας ήταν γένους αρσενικού, κατά τον G. Duby. Από τις διάφορες ιστορίες που έχουν έρθει στο φως, και µάλιστα διακεκριµένων προσώπων, προκύπτει ότι η βυζαντινή γυναίκα, ακόµη και η πιο τίµια, η πιο ενάρετη, ήταν εκτεθει- µένη σε απροσδόκητες επιθυµίες. Κρίνοντας δε από τη θέση που η µοιχεία κατείχε στη νοµοθεσία, θα µπορούσε να υποθέσει κανείς ότι οι συζυγικές υποχρεώσεις χαρακτηρίζονταν από µια ελαστικότητα στον τοµέα της συζυγικής πίστης. Το ίδιο φαίνεται ότι συνέβαινε και µε τις συνειδήσεις των ανδρών, αφού ο θεσµός της παλλακείας συνέχισε να υφίσταται ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

7 6. Επίτιτλο και αρχικό γράµµα Ε. Άγιον Όρος, Μονή Ιβήρων, κώδ. 46µ, φ. 1α. µέχρι τον 12ο αιώνα. 8 Αν και πρόθεσή µου δεν είναι να εξετάσω εδώ λεπτοµερώς την πολύπλευρη ερωτική συµπεριφορά των Βυζαντινών, αξίζει να σηµειώσουµε κάποιες ιδιόρρυθµες περιπτώσεις. 9 Στο Βυζάντιο υπήρχαν επίσης οι λεγόµενες αγαπητές ή συνείσακτοι. Πρόκειται για απροστάτευτες νεαρές παρθένες µε τις οποίες συµβίωναν σκανδαλωδώς πολίτες, κυρίως κληρικοί, που τις προσλάµβαναν στο σπίτι τους µε το σκεπτικό της δήθεν προστασίας, δηλαδή σε ένα είδος άγαµου γάµου. Ένα άλλο φαινόµενο ιδιαίτερα διαδεδοµένο στο Βυζάντιο υπήρξε η πορνεία. Με τον όρο αυτό νοείται η ερωτική επιθυ- µία, από την εξώγαµη σχέση του άνδρα µε µη έγγαµη γυναίκα µέχρι και τον επαγγελµατικό συνεταιρισµό. Ιδιαίτερα 32 για την τελευταία πράξη πρέπει να τονίσουµε ότι το κράτος, για λόγους κοινωνικούς, δεν στρεφόταν ούτε εναντίον των γυναικών που αποζούσαν από το επάγγελµα αυτό, ούτε εναντίον των πελατών τους, αλλά µόνο κατά των προαγωγών και των µαστροπών. Στη συνέχεια, µε την επίδραση της Εκκλησίας, η κατ επάγγελµα έκδοση γυναίκας θεωρήθηκε αξιόποινη πράξη, και είναι βέβαιο ότι η πορνεία στο Βυζάντιο, υπό συνεχή καταδίκη, δεν είχε καµία θέση στη χριστιανική κοινωνία, η οποία απαιτούσε σεξουαλική αγνότητα. Όλα αυτά µας κάνουν να αναρωτηθούµε γύρω από την εικόνα της βυζαντινής γυναίκας. Οι γυναίκες περιγράφονται στα κείµενα ως υπάρξεις αχόρταγες ερωτικά, ως υπάρξεις που παρασύρονται ευκολότερα από το δαί- µονα του ερωτικού οίστρου, ως άτοµα που εξαιτίας της ερωτικής επιθυµίας µπορούσαν να φτάσουν µέχρι την τρέλα. Αυτή η αντίληψη είναι κοινός τόπος στους Βίους των αγίων και η εξήγηση είναι προφανής. Όλα αυτά έχουν γραφεί από άντρες προκει- µένου να δικαιολογήσουν τις δικές τους αδυναµίες και τις δικές τους φαντασιώσεις. Από την άλλη πλευρά είναι επίσης γνωστό ότι και ο ευγενής έρωτας που αποτυπώνεται τις περισσότερες φορές στα ερωτικά ποιήµατα, τα επιγράµµατα, τα ιπποτικά άσµατα, τις ερωτικές µυθιστορίες, έχει γραφεί και υµνηθεί από άντρες, και ο πόθος που αυτά εκφράζουν είναι ο πόθος των «αρσενικών». Οι γυναίκες δεν υπήρξαν παρά µόνο «κοµπάρσοι», όπως αναφέρουν ορισµένοι µεσαιωνολόγοι. Βέβαια, η τάση που υπάρχει να παρουσιάζεται η γυναίκα κλεισµένη στο σπίτι, ιδίως τα νέα ανύπαντρα κορίτσια, γνωστή ως θαλάµευση, απαιτεί µεγαλύτερη συζήτηση, γιατί δεν φαίνεται να ήταν έτσι τα πράγµατα, κυρίως από τον αιώνα των Κοµνηνών και µετά. Τον 12ο αιώνα, σύµφωνα µε την τεκ- µηριωµένη άποψη της Αγγελικής Λαΐου, συµβαίνουν σηµαντικές αλλαγές, τόσο στην αντίληψη της σεξουαλικότητας και του έρωτα όσο και των πρακτικών του. τχ. 110 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

8 7. Αρχικόν γράµµα Ε. Άγιον Όρος, Μονή Ιβήρων, κώδ. 1435µ., φ. 11β. 8. Αρχικόν γράµµα Ε. Άγιον Όρος, Μονή Ιβήρων, κώδ. 1420µ., φ. 65β. Οι ερωτικές σχέσεις µεταξύ ανδρών, η αναφορά των πηγών σε θέµατα κτηνοβασίας, οι αιµοµικτικές και ορισµένες «τριγωνικές» σχέσεις και η καθιέρωση αντίστοιχων ποινών σχετικά µε τη σεξουαλική δραστηριότητα, που αναφέραµε παραπάνω, δείχνουν ότι το κράτος διέθετε ένα ολοκληρω- µένο σύστηµα κυρώσεων για την αποτελεσµατική προστασία της γενετήσιας ηθικής. Φαίνεται δε ότι η προστασία αυτή δεν µπορούσε να είναι σε όλα τα επίπεδα δραστική, και κυρίως, όταν αφορούσε το αυλικό περιβάλλον πόσω µάλλον τον ίδιο τον αυτοκράτορα. Η αυτοκρατορική αυλή στο Βυζάντιο, πρώτη αυτή κατά κύριο λόγο, αµφισβητούσε τις διδαχές των Πατέρων της Εκκλησίας µε τα ερωτικά της σκάνδαλα και τις δολοπλοκίες. Από την άλλη πλευρά, η ίδια η αυλή ήταν που ασχολιόταν µε την επιβολή της ερωτικής ηθικής. Τα διαζύγια, που έπαιρναν και έδιναν, στο Βυζάντιο φανερώνουν την ανεκτικότητα και την ελαστικότητα των κοινωνικών θεσµών. Ο νοµοθέτης φαίνεται, από τις αποδεκτές περιπτώσεις διαζυγίου, ότι έσκυβε µε προσοχή πάνω στην κοινωνική ζωή και την οικονοµική πραγµατικότητα της διάλυσης του γάµου, η οποία, πρέπει να τονιστεί ότι ήταν πάρα πολύ δύσκολη υπόθεση, όπως και στη ύση, σε όλο τον Μεσαίωνα. Είναι γνωστό ότι η νοµοθετική δραστηριότητα στο Βυζάντιο ήταν έργο του κράτους. Είναι επίσης γνωστό ότι η Εκκλησία από πολύ νωρίς είχε διαµορφώσει τις απόψεις της πάνω στα θέµατα του γάµου και της ερωτικής ζωής. Οι ασκητικές τάσεις που έδιναν στην παρθενία µια ηθική ανωτερότητα συνυπήρχαν µε τη θεωρία ότι ο γάµος δεν πρέπει να απορρίπτεται, γιατί είχε διπλό σκοπό: την τεκνοποιία και την ικανοποίηση της ερωτικής επιθυµίας. Οι σεξουαλικές δρα- ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

9 9. Ο Σαµψών κοιµάται µε πόρνη. Άγιον Όρος, Μονή Βατοπεδίου, κώδ. 602, φ. 442α. στηριότητες και επιθυµίες ήταν αποδεκτές από την Εκκλησία µόνο στο πλαίσιο του µονογαµικού γάµου. Οι ερωτικές σχέσεις εκτός γάµου έγιναν αντικείµενο πολυάριθµων διατυπώσεων και κανονιστικών πράξεων. Έτσι, η Εκκλησία, παίζοντας διπλό ρόλο, έθετε καταρχάς ηθικούς περιορισµούς για τη σεξουαλική ζωή και δεύτερον προσπαθούσε να ρυθµίζει το γάµο των χριστιανών, έχοντας εκφράσει κυρίως την αντίθεσή της για τους πολλαπλούς και αιµοµικτικούς γάµους. Οι κανόνες αυτοί είχαν ηθική ισχύ, γιατί ο γάµος µέχρι και τον 9ο αιώνα µπορούσε να υφίσταται και χωρίς την ευλογία της Εκκλησίας. Όπως το ίδιο το Κράτος ήθελε να επιβάλει µια τάξη στην κοινωνία, νοµοθετώντας και εκδίδοντας διατάγµατα πάνω σε θέµατα ερωτισµού, έτσι και η Εκκλησία προσπαθούσε να περιορίσει την ερωτική επιθυµία µέσα στο πλαίσιο του θεσµού του γάµου, που ήλπιζε ότι θα είχε υπό τον έλεγχό της. Η προσπάθεια δεν υπήρξε εύκολη, η δε σεξουαλική συµπεριφορά ποτέ δεν προσαρµόστηκε στους εκκλησιαστικούς κανόνες, για τους οποίους οι σεξουαλικές υπερβολές µοιχεία, οµοφυλοφιλία, 34 πορνεία κτηνοβασία και άλλες δραστηριότητες υπήρξαν διαρκής κίνδυνος. Οι πληροφορίες γύρω από τον βυζαντινό ερωτισµό, µέσα στην αχλύ της φαντασίωσης, χαρακτηρίζονται από πολυπλοκότητα και σύγχυση, πολυµέρεια και αντίφαση. Όλες αυτές οι αδυναµίες κάνουν στα µάτια µας την κοινωνία πιο συµπαθή, έτσι καθώς προσπαθούσε να επιβιώσει ανάµεσα στις επιθυ- µίες της και στις απαγορεύσεις, ανάµεσα στην ανθρώπινη φύση και τα ταµπού, που το κράτος, και κυρίως η Εκκλησία προσπαθούσαν να επιβάλουν. Ο Hans-Georg Beck στο υπέροχο Βυζαντινόν Ερωτικόν, βασιζόµενος κυρίως στην ερωτική λογοτεχνία, υποστηρίζει ότι οι αυστηρές αρχές της Εκκλησίας δεν κατάφεραν να καθοδηγήσουν τη σεξουαλική συµπεριφορά των Βυζαντινών, οι οποίοι ζούσαν κάτω από µια διπλή παράδοση, τη χριστιανική και την αρχαιοελληνική. Οι γενικεύσεις αυτές για µία χιλιετία, και για µία αχανή αυτοκρατορία, ίσως δεν θα µπορούσαν να έχουν χαρακτήρα καθολικό. Αντίθετα, η Αγγελική Λαΐου στην τεκµηριω- µένη µονογραφία της για τον έρωτα και το γάµο στο Βυζάντιο κατά τον 11ο-13ο αιώνα, αντλώντας τα επιχειρήµατά της από ποικίλες πηγές, θεωρεί ότι στο Βυζάντιο οι κύριοι εκπρόσωποι της δηµόσιας εξουσίας, η Εκκλησία κατεξοχήν και λιγότερο το Κράτος, θέλησαν να γίνουν ρυθµιστές της ηθικής, στη δηµόσια και ιδιωτική ζωή. Άλλωστε, οι σεξουαλικές δραστηριότητες και ο γάµος αποτελούν δύο όψεις της ιδιωτικής ζωής που κάθε κοινωνία θέλει να ορίζει, γιατί και οι δύο τοποθετούνται στο κέντρο της ύπαρξής της, δηλαδή της αναπαραγωγής. Σε αντίθεση, λοιπόν, µε τα συνήθως θρυλούµενα για το Βυζάντιο, αυτό παρέµενε µια ανεκτική για την εποχή του κοινωνία, η οποία κατόρθωνε να συνδυάζει την πνευµατικότητα και τον έρωτα προς το θείο µε τον εγκόσµιο έρωτα και τη χαρά τη ζωής, διαµορφώνοντας το γνώριµό µας «συναµφότερον» µεταξύ ερωτισµού και Ορθοδοξίας. Ωστόσο, εκείνο που τελικά φαίνεται να παρέµενε από όλη αυτή την αυστηρότητα και το συντηρητισµό είναι µια ευσετχ. 110 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

10 10. Η τιµωρία του παράνοµου ζεύγους. Άγιον Όρος, Μονή Βατοπεδίου, κώδ. 602, φ. 186β. βής ζωή µέσα στο πλαίσιο της κοινωνίας και του γάµου, χωρίς τις κατά καιρούς υπερβολές της αγιοσύνης και της ασκητικής ζωής ή τα σκάνδαλα της ερωτικής συµπεριφοράς που συναντούµε στις πηγές και τη βιβλιογραφία. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1 Σχετικά µε την υιοθέτηση των λέξεων «ερωτικός» και «ερωτισµός» µε τη σηµασία που έχουν σήµερα και µε άλλες συναφείς έννοιες, των οποίων η χρήση τοποθετείται µάλλον στα τέλη του 19ου αιώνα, µπορεί να ανατρέξει κανείς, εκτός της πλούσιας υπάρχουσας ερωτικής βιβλιογραφίας, στο πρόσφατα µεταφρασµένο στις εκδόσεις Άγρα βιβλίο του Jean-Jacques Pauvert, Η ερωτική λογοτεχνία, Αθήνα Ερωτισµός στην τέχνη νοείται οτιδήποτε επιχειρεί να σκιαγραφήσει τα αποτελέσµατα των απολαύσεων ή να τα εξυ- µνήσει. 2 Αν τα παραδείγµατα στις εικαστικές τέχνες που εκφράζουν το πάθος είναι ελάχιστα, δεν σηµαίνει ότι δεν υπήρχαν. Η εύρεση ενός θραύσµατος από τις ανασκαφές στην πόλη του Άργους µε πορνογραφική απεικόνιση αποτελεί ένα µικρό δείγµα υλικών καταλοίπων που θα µπορούσαν να είναι πολύτιµα για την έρευνα. 3 Παλατινή ή Ελληνική Ανθολογία, περίφηµη συλλογή για την ποίηση γενικά ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

11 που περιλαµβάνει πολλά τολµηρά επιγράµµατα. Πήρε το όνοµά της από την «Παλατινή Βιβλιοθήκη» της Χαϊδελβέργης, όπου βρέθηκε χειρόγραφο ανθολογίας µε επιγράµµατα και είχε συνταχθεί στα 980. Το επιπλέον 16ο βιβλίο περιλαµβάνει τα 390 επιγράµµατα που πρόσθεσε ο λόγιος µοναχός Μάξιµος Πλανούδης στα Μετάφραση Ανδρέα Λεντάκη (Ανδρέας Λεντάκης, 500 Ποιήµατα από την Παλατινή Ανθολογία, εκδ. ωρικός, Αθήνα , V 219 (σ ). 5 Στο ίδιο, V 302 (σ ). 6 Προκοπίου, Ἀνέκδοτα ἢ Ἀπόκρυφη Ἱστορία, µτφρ. Αλόη Σιδέρη, εκδ. Άγρα, Αθήνα Αξίζει να σηµειώσουµε εδώ ότι η ίδια «µυθιστοριοποίηση» της ιστορίας κατά το πρώτο µισό του 12ου αιώνα παρατηρείται και στον γαλλικό και αγγλονορµανδικό κόσµο, όπως και στην Ανατολή, στο χώρο που σήµερα τοποθετείται το Ιράκ και το Ιράν. Η µυθιστοριοποίηση της ιστορίας σε τρία διαφορετικά περιβάλλοντα είναι το αποτέλεσµα παρόµοιων κοινωνικών και ιδεολογικών διεργασιών. Επίσης, πρέπει να επισηµανθεί η εµφάνιση ενός λογοτεχνικού γεγονότος στη ύση που ακόµη διατηρεί ένα µέρος του µυστηρίου του: οι τροβαδούροι ή ο ιπποτικός έρωτας. Η ιδεαλιστική έµπνευση των τροβαδούρων του 10ου, 11ου και 12ου αιώνα εµπλουτίζεται συχνά από µία καθαρά ερωτική και βωµολόχο έµπνευση ως αντιστάθµισµα στον πραγµατικά ιπποτικό έρωτα. 8 Παλλακίς λεγόταν η γυναίκα που ζούσε µε κάποιον, χωρίς να είναι µόνιµα παντρεµένη µαζί του. 9 Άλλωστε, κάθε κοινωνία έχει τη δική της εκτίµηση σε ό,τι έχει σχέση µε τη σεξουαλική συµπεριφορά, το τι είναι ανεκτό ή όχι, το τι είναι φυσιολογικό ή αφύσικο, και οι ιδέες αυτές αλλάζουν µε την πάροδο του χρόνου. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΑΓΑΠΗΤΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, Η ερωτική διήγηση στα µεσαιωνικά χρόνια. Περσία-Βυζάντιο-Φραγκία, εκδ. Άγρα, Αθήνα 2008 (όπου πλούσια βιβλιογραφία µε τις πρόσφατες εκδόσεις πάνω στις πηγές και τα βυζαντινά µυθιστορήµατα). ΑΛΕΞΙΟΥ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ (έκδ.), Βασίλειος ιγενής Ακρίτης κατά το χειρόγραφο του Εσκοριάλ και το άσµα του Αρµούρη, εκδ. Ερµής, Αθήνα ΒΑΚΑΛΟΥ Η ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ, Καλλιστεία και γάµος στο Βυζάντιο, εκδ. οίκος Αφών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1998, κεφ. Ι, σ ΒΑΛΤΕΡ ΖΕΡΑΡ, Η καθηµερινή ζωή στο Βυζάντιο, εκδ. Παπαδήµα, Αθήνα Η καθηµερινή ζωή στο Βυζάντιο, Πρακτικά του Α ιεθνούς Συµποσίου, ΚΒΕ/ΕΙΕ, Αθήνα BECK HANS-GEORG, Βυζαντινόν Ερωτικόν, εκδ. Στέφανος Βασιλόπουλος, Αθήνα 1999 (βασικό βοήθηµα για την προσέγγιση του θέµατος)., Η βυζαντινή χιλιετία, εκδ. ΜΙΕΤ, Αθήνα CLARCK G., Οι γυναίκες στην όψιµη αρχαιότητα, εκδ. Παπαδήµα, Αθήνα DUBY GEORGES, Mâle Moyen Âge (De l amour et autres essais), Flammarion, Paris HUNGER HERBERT, Βυζαντινή λογοτεχνία, εκδ. ΜΙΕΤ, Αθήνα JAMES LIZ (επιµ.), Desire and Denial in Byzantium, Ashgate Variorum, London KAZHDAN A.P. / ANN WHARTON-EPSTEIN, Αλλαγές στον βυζαντινό πολιτισµό κατά τον 11ο και 12ο αιώνα, ΜΙΕΤ, Αθήνα ΚΟΥΚΟΥΛΕΣ ΦΑΙ ΩΝ, Βυζαντινών βίος και πολιτισµός, τ. Α -Στ, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα ΚΡΙΑΡΑΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ, Βυζαντινά ιπποτικά µυθιστορήµατα, εκδ. Αετός, Βασική Βιβλιοθήκη, Αθήνα LAIOU A.E., Mariage, amour et parenté àbyzance aux XI-XIII siècles, TM, Monographies 7, ed. de Boccard, Paris ΛΕΝΤΑΚΗΣ ΑΝ ΡΕΑΣ, 500 Ποιήµατα από την Παλατινή Ανθολογία, εκδ. ωρικός, Αθήνα MORRISSON CECILE (επιµ.), Ο Βυζαντινός Κόσµος, τ. Α : Η Ανατολική Ρωµαϊκή Αυτοκρατορία ( ), εκδ. Πόλις, Αθήνα OIKONOMOU-LANIADO ANASTASIA, «Une representation pornographique sur un tesson d Argos Byzantin», ελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, περ., τ. Κ (1998), Αθήνα 1999, σ PAUVERT JEAN-JACQUES, Η ερωτική λογοτεχνία, µτφρ. Ιωάννα Λεκκάτου, εκδ. Άγρα, Αθήνα ΠΡΟΚΟΠΙΟΥ, Ἀνέκδοτα ἢ Ἀπόκρυφη Ἱστορία, µτφρ. Αλόη Σιδέρη, εκδ. Άγρα, Αθήνα «Το Ερωτικό Βυζάντιο» (αφιέρωµα), Άρδην 60 (Ιούλιος-Αύγουστος 2006), σ ΤΡΩΙΑΝΟΣ ΣΠΥΡΟΣ (επιµ.), Έγκληµα και τιµωρία στο Βυζάντιο, Ίδρυµα Γουλανδρή-Χορν, Αθήνα Eroticism in Byzantium Maria Kambouri-Vamvoukou Christianity and eroticism are two hardly compatible notions. Christianity was prohibiting the somatic attraction, sensual pleasure and carnal delight even when exercised in the framework of marriage, an institution that should primarily serve the perpetuation of species and could secondarily function as the legitimate outlet of sexual urge. The Church, since its early years, had tried every possible means to eliminate eroticism. Its persistent efforts although resorting to excesses have not succeeded in banishing the sexual attitudes that were dictated more by the human nature than by the ascetic and ecclesiastical rules. Eroticism, in its turn, using real life and literature as vehicle, tried to transgress the resistance of the Orthodox Church. The erotic literature helps us to comprehend the ways through which the Byzantines were expressing their perception about eros. This picture is complemented by the various laws on sexual ethics, the Vitae of saints and by all sorts of edifying texts aiming at the admonition of the believers. The State and even more the Church meant to control the public and private life. In the state legislation and in the canon laws a variety of sins of the flesh is recorded, which represent independent categories of punishable acts. On the basis of literary sources it is concluded that Byzantium, as opposed to what is usually rumored, was a most tolerant for its time, permissive society that had managed to combine successfully the spirituality of the divine and the worship of God with the carnal eros and the earthly love. 36 τχ. 110 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας.

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας. 2.2.2. Η Ανατολική Λεκάνη της Μεσογείου κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Το Ελληνικό Πνεύµα κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Η Παλαιοχριστιανική τέχνης - Μια Τέχνη Ελληνική Eρωτήσεις ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

1. Να επισηµάνετε τους παράγοντες που συνετέλεσαν στη µετατροπή της Χριστιανικής Κοινοπολιτείας (Respublica Christiana) σε Πολιτεία των

1. Να επισηµάνετε τους παράγοντες που συνετέλεσαν στη µετατροπή της Χριστιανικής Κοινοπολιτείας (Respublica Christiana) σε Πολιτεία των ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: Οι Ευρωπαίοι της Αναγέννησης Ερώτηση ανάπτυξης 1. Να επισηµάνετε τους παράγοντες που συνετέλεσαν στη µετατροπή της Χριστιανικής Κοινοπολιτείας (Respublica Christiana) σε Πολιτεία των Γραµµάτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ 1. Πτωχοπρόδρομος - Το κείμενο έχει πολλές διαφορετικές γραφές στα χειρόγραφα που διασώζεται, λόγω του σχετικά δημώδους αλλά και σκωπτικού του χαρακτήρα. Δυσχεραίνει

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των ΚΕΦ. 5. Η ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ (726 843) πρωτεργάτες: Λέων Γ, Κωνσταντίνος Ε (Ίσαυροι) ιδεολογική βάση: ανεικονικές αντιλήψεις κατοίκων Ανατολικών επαρχιών επιχείρημα: η απεικόνιση του θείου δε συμβιβάζεται με

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ 1 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αποβλέπει στην εισαγωγή, στην έννοια των δημοσίων σχέσεων και στην κατανόηση του τι είναι δημόσιες σχέσεις, ώστε να

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Βία κατά των γυναικών ένα αρχαίο ζήτηµα που ανθεί και στον 21 αιώνα. Θεοφανώ Παπαζήση

Βία κατά των γυναικών ένα αρχαίο ζήτηµα που ανθεί και στον 21 αιώνα. Θεοφανώ Παπαζήση Βία κατά των γυναικών ένα αρχαίο ζήτηµα που ανθεί και στον 21 αιώνα Θεοφανώ Παπαζήση Αναπληρώτρια καθηγήτρια ΑΠΘ Από την απελευθέρωση των σεξουαλικών σχέσεων στα τέλη της δεκαετίας του 60 αρχές 70, µετά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη 1 ΤΑ ΦΥΛΑ ΠΡΟ ΤΗΣ ΠΤΩΣΗΣ Η συγκλίνουσα άποψη των ερμηνευτών πατέρων της εκκλησίας μας είναι ότι κατά το σχέδιο του Θεού, αν δεν συνέβαινε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στις έννοιες και τα εγχειρίδια της βυζαντινής φιλολογίας. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Mια πρώτη επαφή με τη Βυζαντινή Φιλολογία.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΘΗΝΑ 1999 Υπεύθυνος Οµάδας Αλέξανδρος Καριώτογλου, ρ. Θεολογίας Οµάδα Σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο, σεξουαλικότητα και σεξουαλικός προσανατολισµός. -Ιδιωτική ζωή, δηµόσιο νόηµα

Φύλο, σεξουαλικότητα και σεξουαλικός προσανατολισµός. -Ιδιωτική ζωή, δηµόσιο νόηµα Εισήγηση στo σεµινάριο «Σεξουαλικός Προσανατολισµός:Στάσεις-Επιλογές- Προβληµατισµοί». Θεσσαλονίκη, 9 Μαϊου 2005. Επιτροπή Κοινωνικής Πολιτικής -Κέντρο Συµβουλευτικής και Ψυχολογικής Υποστήριξης (ΚΕΣΥΨΥ),

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ 1. Να γράψετε ένα κείµενο, όπου θα αναφέρετε τα στοιχεία που συναγάγουµε για τη δοµή και τη λειτουργία της αθηναϊκής πολιτείας από τον «Ὑπὲρ Μαντιθέου» λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ Ο όρος διαθήκη Οι Εβδομήντα μεταφράζουν την εβραϊκή λέξη berith στα ελληνικά διαθήκη Απαντάται στις εκφράσεις παλαιά διαθήκη και καινή διαθήκη. Σημαίνει συμφωνία (γάμου), που συντελέσθηκε ανάμεσα στο Θεό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η Βία κατά των γυναικών και η θέση της στην κοινωνία.

Η Βία κατά των γυναικών και η θέση της στην κοινωνία. Η Βία κατά των γυναικών και η θέση της στην κοινωνία. Τ α δ ι κ α ι ώ µ α τ α τ ω ν γ υ ν α ι κ ώ ν σ τ η ν κ ο ι ν ω ν ί α. Εισαγωγή Πολλές έρευνες και µελέτες σχετικά µε τη θέση της γυναίκας απασχολούν

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» 3 3 4 σαν πέτρες µε βυθίζουν! 4 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Θέµατα της Επτανησιακής Σχολής που απαντούν στα δοθέντα αποσπάσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα

Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα Δημήτρης Σπυρόπουλος Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα http://www.lefkiselida.gr Αυτό το κείμενο που δημοσιεύεται από τις εκδόσεις «Λευκή σελίδα», προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η σηµερινή φυσιογνωµία της Βιβλιοθήκης της Alpha Βank διαµορφώθηκε µετά το 2000 µε τη συγχώνευση της Alpha Τραπέζης Πίστεως µε την Ιονική Τράπεζα. Τότε και οι Βιβλιοθήκες των

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Βία κατά των γυναικών: Ένα διαχρονικό πρόβλημα, πολλές όψεις

Βία κατά των γυναικών: Ένα διαχρονικό πρόβλημα, πολλές όψεις «Βία κατά των γυναικών: Ένα πρόβλημα, πολλές όψεις» Συνέδριο ΓΓΙΦ - ΥΠΕΣ Αθήνα 25/11/2014 Βία κατά των γυναικών: Ένα διαχρονικό πρόβλημα, πολλές όψεις Θεοδώρα Κατσιβαρδάκου Προϊστάμενη Διεύθυνσης Υπηρεσιών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΑΘΗΝΑ 2009 ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ το παρελθόν 1 6 Βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α1-2: Υστεροβυζαντινοί θεολόγοι Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Ξεκινώντας την εργασία θα θέλαμε να παραθέσουμε το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο Η ενδυμασία αποτελείται από κάθε τι με το οποίο ο άνθρωπος καλύπτει και στολίζει το σώμα του. Περιλαμβάνει δηλαδή τα ρούχα και

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα FARRINGTON ANDREW 2 09:00-12:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ιστορική Γεωγραφία και ηµογραφία του Ρωµαϊκού Κράτους Η Ελληνική Αναγέννηση Οικονοµική και Κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164)

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Αφού µελετήσετε τη διήγηση του Κολοκοτρώνη

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της γυναίκας στο ισλάμ και στο χριστιανισμό. PROJECT 1 Υπεύθυνος καθηγητής Παπαγιάννης Γεώργιος ΠΕ01

Η θέση της γυναίκας στο ισλάμ και στο χριστιανισμό. PROJECT 1 Υπεύθυνος καθηγητής Παπαγιάννης Γεώργιος ΠΕ01 Η θέση της γυναίκας στο ισλάμ και στο χριστιανισμό PROJECT 1 Υπεύθυνος καθηγητής Παπαγιάννης Γεώργιος ΠΕ01 ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ ΟΜΑΔΑ Α PROJECT 3 Οι Γυναίκες Στον Ισλάμ Και Στον Χριστιανισμό ΟΜΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα