Ερωτισμός και Βυζάντιο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ερωτισμός και Βυζάντιο"

Transcript

1 Ερωτισμός και Βυζάντιο Μαρία Καµπούρη-Βαµβούκου Αναπληρώτρια Kαθηγήτρια Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης [...] πόθος γὰρ πόθου στερηθεὶς ὑποµονὴν οὐκ ἔχει τῶν δ ἄλλων ἔχει µέριµναν, ἂν εἴποις οὐδεµίαν [ ] Καλλίµαχος καὶ Χρυσορρόη Αλήθεια, τι γνωρίζουµε για τον έρωτα στο Βυζάντιο που να µην καλύπτεται από τον πέπλο της µυθοπλασίας; Πώς θα µπορούσαµε να πλάσουµε µια πραγµατική εικόνα για τον έρωτα σε µια τόσο απόµακρη χρονικά περίοδο του πολιτισµού; Σε µια κοινωνία που υπήρξε συνυφασµένη µε αυστηρότητα ηθών, απαγορεύσεις, συντηρητική στάση απέναντι στο θέµα των ερωτικών σχέσεων, σύµφωνα µε την προκατάληψη πολλών µελετητών; Είναι φανερό ότι είναι αρκετά δύσκολο να µιλήσει κανείς για ένα θέµα τόσο πανανθρώπινο και συγχρόνως τόσο υποκειµενικό, όταν µάλιστα οι πηγές είναι φειδωλές. Επίσης, είναι βέβαιο ότι δεν νοµιµοποιούµαστε να κάνουµε λόγο για τη βυζαντινή κοινωνία ως ενιαίο σχηµατισµό, είτε πρόκειται για την Κωνσταντινούπολη και τη Μικρά Ασία είτε για τις πιο απόµακρες επαρχίες. Ωστόσο, θα επιχειρήσουµε να εξετάσουµε κατά πόσον το Βυζάντιο υπήρξε ερωτικό ή «εξόχως ερωτικόν». Σχετικά µε την ερωτική και σεξουαλική ζωή και δραστηριότητα των Βυζαντινών, οι πηγές µάς προσφέρουν πολύ λίγες πληροφορίες. Ωστόσο, η καθηµερινότητά τους περιείχε µια αρκετά µεγάλη δόση χυδαιότητας, όσο και αν η χυδαιότητα στον µεσογειακό χώρο, κατά τον Hans-Georg Βeck, συγγραφέα του εξαιρετικού βιβλίου µε τίτλο Βυζαντινόν Ερωτικόν, µπορεί να καθορίζεται µε διαφορετικούς όρους. Και αυτό συµβαίνει, κατά τον ίδιο πάντα µελετητή, γιατί οι πηγές σηµειώνουν συνήθως µόνο τις ερωτικές και σεξουαλικές ακρότητες εξεχόντων µελών της κοινωνίας. Τόσο οι λόγιοι όσο και οι ιστορικοί στο Βυζάντιο ενδιαφέρονταν για τις εξαιρέσεις, είτε προς την κατεύθυνση της αγιότητας είτε προς την κατεύθυνση της διαστροφής. Χριστιανισµός και ερωτισµός 1 είναι δύο έννοιες που δύσκολα συµβιβάζονται µεταξύ τους, γιατί και οι δύο επιθυµούν διακαώς να κερδίσουν για πάντα και ολοκληρωτικά τον άνθρωπο ως σώµα και ως πνεύµα. Ο ίδιος ο χριστιανισµός, αλλά και οι περισσότερες θρησκείες µε τις οποίες ήρθε σε επαφή, είδαν τον ερωτισµό όχι µόνο ως κάτι το βιολογικό, αλλά και ως κάτι που ανήκει σε µια θρησκευτική σφαίρα, την οποία η θρησκειολογία ονοµάζει «ιερό». Η διαφορά µεταξύ χριστιανικής και 1. Ζεύγος εραστών σε κήπο. Εφυαλωµένο πιάτο (αρχές 13ου αι.) από την Κόρινθο. Κόρινθος, Αρχαιολογικό Μουσείο. 26 προχριστιανικής αξιολόγησης του ερωτισµού βασίζεται κυρίως στη διαφορετική κατανόηση του τι σηµαίνει «ιερό». Στο Βυζάντιο, όπου ο χρόνος, ο χώρος, η ίδια η κοινωνία της ύστερης αρχαιότητας φαίνεται ότι εκχριστιανίζονται, ο χριστιανισµός δεν περιορίζεται στις εξωτερικές µορφές έκφρασης. Στόχος του είναι η προώθηση της ιδέας της γέννησης ενός νέου ανθρώπου και η ρήξη µε το παρελθόν σε πολλά και θεµελιώδη σηµεία, όπως π.χ. στη σχέση µε το θάνατο που παρουσιάζεται ως κοίµηση εν αναµονή µιας ανάτχ. 110 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

2 στασης, στη σχέση µε το σώµα που υποβάλλεται σε ασκητικές πρακτικές και καλείται να αναστηθεί µε τη µορφή του ένδοξου σώµατος, σε µία καινούρια στάση απέναντι στη σεξουαλικότητα, µε επιµονή στην αξία της παρθενίας και της αυτοσυγκράτησης. Ενώ η αρχαιότητα, ως γνωστόν, σε µια ισόρροπη σχέση σώµατος και πνεύµατος, λάτρεψε το σώµα και το ύµνησε µε το λόγο και την τέχνη, ο χριστιανισµός µε την εµφάνιση και την επικράτησή του διαφοροποιήθηκε ως προς τον τρόπο σκέψης και ζωής. Το φθαρτό γήινο σώµα στεκόταν εµπόδιο στη σωτηρία της άυλης αιώνιας ψυχής, σωτηρία που έπρεπε να είναι σκοπός της ζωής του καλού χριστιανού. Γι αυτό ό,τι είχε σχέση µε την οµορφιά και τη χαρά του σώµατος θεωρήθηκε αµαρτία. Ο χριστιανισµός, ο νεοπλατωνισµός και άλλα θρησκευτικά ρεύµατα θεωρούσαν τη σωµατική έλξη, την ηδονή, την απόλαυση, απαγορευµένες ακόµη και στο πλαίσιο του γά- µου. Πρέσβευαν πως ο γάµος ως θεσµός έπρεπε κυρίως να εξυπηρετεί τη διαιώνιση του είδους και βοηθητικά να αποτελεί νόµιµη διέξοδο στις σεξουαλικές ορµές. Από την άλλη πλευρά, πρέπει να τονιστεί ότι ο χριστιανισµός έκανε αισθητή την επίδρασή του στο γάµο, πιέζοντας για την αναγνώριση του αδιάλυτου της γαµήλιας ένωσης, όπως και για τη βελτίωση της θέσης της γυναίκας. Η Εκκλησία από την πρώιµη περίοδο έκανε τα πάντα ώστε να εξουδετερώσει τον αρχαίο ερωτισµό. Στην προσπάθειά της κατέφυγε σε υπερβολές, χωρίς να καταφέρει να αλλάξει βαθιά ριζωµένες συµπεριφορές στον σεξουαλικό τοµέα, που αντιστοιχούσαν περισσότερο σε ανθρώπινες κλίσεις και ερωτικές επιθυµίες παρά στους ασκητικούς εκκλησιαστικούς κανόνες. Έτσι, η Εκκλησία υιοθέτησε το ταµπού της παρθενίας σχεδόν αµετάβλητο και το ανήγαγε σε ιδεώδη µορφή χριστιανικής ζωής, ανώτερη από κάθε άλλη, χωρίς πειστική θεολογική τεκµηρίωση. Στο Βυζάντιο, που στήριξε πολλά από τα εκφραστικά του µέσα στον ελληνορωµαϊκό πολιτισµό, υπήρξε έντονη σύγκρουση ανάµεσα στον ερωτισµό και τη χριστιανική ηθική. Ιδιαίτερα στην πρώιµη περίοδο (4ος-7ος αι.), οι αυστηροί κανόνες της Ορθόδοξης Εκκλησίας συγκρούστηκαν µε τον ειδωλολατρικό αισθησιασµό και την απόλαυση της ζωής που εξακολουθούσε να επιζεί ως κληρονοµιά της αρχαιότητας. Ενάντια στις παραδόσεις αυτές οι µεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας του 4ου και 5ου αιώνα διακήρυτταν την άσκηση και την αποχή από τις απολαύσεις αυτού του κόσµου. Τα έργα τους είναι γεµάτα από κανόνες, απαγορεύσεις, αφορισµούς, που έχουν σχέση µε την αξία ή την απαξία του έρωτα, της παρθενίας, της σεξουαλικότητας. Στα πρόσωπα του Μεγάλου Βασιλείου και του Ιωάννη Χρυσοστόµου συναντούµε δύο από τους αντιπροσωπευτικότερους εκπροσώπους της Ορθοδοξίας σε θέµατα πολεµικής κατά του ερωτισµού. Για τον Ιωάννη Χρυσόστοµο, η εξυµνούµενη παρθενία 2. Ο έρωτας τοξεύει τη Ροδάµνη. Ελληνικό χειρόγραφο του Λίβιστρος και Ροδάµνη (αρχές 13ου αι.). Λέυντεν, Βασιλική Βιβλιοθήκη. αποτελεί το απόλυτο ιδεώδες του χριστιανικού τρόπου ζωής. Ο γάµος, κατά τον ίδιο ιεράρχη, πρέπει να είναι προσανατολισµένος στην παρθενία. Έτσι, η διασκέδαση και η ηδονή δεν έχουν θέση στο γάµο και θα ήταν ξεδιάντροπο να υποκύπτει κανείς σε τέτοιες επιθυµίες. Το χάσµα υπήρξε βαθύ. Πάντως, άργησε να εµφανιστεί ένα νέο σύστηµα ηθικής που απέρριπτε κατά βάση κάθε είδους σεξουαλική ενδογαµική ή εξωγαµική σχέση. Ο ερωτισµός, από την άλλη, προσπάθησε να υπερβεί τις αντιστάσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας µέσα από τη λογοτεχνία και την πραγµατική ζωή. Από τη σύγκρουση των δυνάµεων αυτών προέκυψε µια ισόρροπη σύνθεση πολιτισµού. Τι, όµως, µπορούµε να πούµε για τον έρωτα στο Βυζάντιο, το στοιχείο που αποτελεί θεµελιώδη έκφραση της ανθρώπινης φύσης; Μπορεί να θεωρηθεί ότι ιδεώδες του χριστιανού υπήρξε η διοχέτευση του ερωτικού στοιχείου στον έρωτα του θείου και η απόρριψη του κόσµου; Το Βυζάντιο αποτελεί µια κοινωνία ανθρώπων που, παρά τη µεγάλη ση- µασία που αποδίδει στο θείο, δεν παύει να θεραπεύει και το ενταύθα, να επενδύει, δηλαδή, παράλληλα τον ερωτισµό του ανθρώπου στη γενετήσια λειτουργία αλλά και στον υψηλό ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

3 3. Ο εν Κανά γάµος. Άγιον Όρος, Μονή Ιβήρων, κώδ. 5, φ. 363β. έρωτα. Σ αυτή τη στάση συντελούν δύο αποφασιστικής ση- µασίας παράγοντες: από τη µια η Ορθοδοξία, η οποία δέχεται την ενότητα ύλης και πνεύµατος, και κατά συνέπεια και τον εγκόσµιο έρωτα, και από την άλλη η ύπαρξη της ελληνορωµαϊκής παράδοσης. Επιπλέον, πρέπει να προστεθεί ότι θέ- µατα σεξουαλικότητας και έρωτα προέρχονταν µέσα από τα µηνύµατα της Βίβλου και κατεξοχήν της Καινής ιαθήκης. Η ύπαρξη µιας πλούσιας και αξιόλογης ερωτικής λογοτεχνίας στο Βυζάντιο φαντάζει εξαιρετικά απροσδόκητη, µε την έννοια ότι αντιτίθεται στην εικόνα που έχουµε γι αυτό. Αξίζει να θυµηθούµε ότι η αρχαία ελληνική ερωτική λογοτεχνία από τα ελληνιστικά επιγράµµατα µέχρι τις ερεθιστικές αφηγήσεις σαρκικών συνευρέσεων θεών και ανθρώπων έχει διασωθεί χάρη στην αντιγραφή χειρογράφων από κορυφαίους λόγιους κληρικούς και λαϊκούς της µεσοβυζαντινής και της υστεροβυζαντινής περιόδου. Λαϊκά αριστουργήµατα, όπως η Παιδιόφραστος διήγησις τῶν τετραπόδων ζῴων, λόγια έργα, όπως το Ὑσµινίας καὶ Ὑσµίνη, επιγράµµατα καταπληκτικού ύφους, όπως τα ερωτικά του Παύλου Σιλεντιάριου, και προγυµνάσµατα, όπως του µοναχού Βασιλάκη, καλλιεργούν το είδος της ερωτικής λογοτεχνίας. Επιπλέον, η ερωτική λογοτεχνία, εκτός από το ενδιαφέρον που τη χαρακτηρίζει, ως καθαρά πνευµατική έκφραση, 28 µας επιτρέπει να ανιχνεύσουµε ιστορικά και κοινωνικά ζητή- µατα. Το υλικό, βέβαια, δεν είναι τόσο πλούσιο ώστε να µπορούµε να σκιαγραφήσουµε συστηµατικά τη σεξουαλικότητα των Βυζαντινών ή να αποκαλύψουµε την τεράστια δύναµη του έρωτα, τον οποίο οι αρχαίοι είχαν θεοποιήσει στο πρόσωπο του µικρού φτερωτού παιδιού. Μας εκπλήσσει φυσικά αφενός η σχεδόν παντελής απουσία ερωτισµού στην τέχνη του Βυζαντίου 2 και αφετέρου η πλήρης άνθηση µιας ερωτικής µυθιστορίας. Και είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον το γεγονός ότι η βυζαντινή ερωτική µυθοπλασία διατρέχει σχεδόν όλο το διάνυσµα του βυζαντινού πολιτισµού, επιτρέποντάς µας έτσι µια συνολικότερη προσέγγιση του ευρύτερου κοινωνικού και πολιτισµικού φαινοµένου του ερωτισµού. Πάντως, θα πρέπει να γνωρίζουµε ότι το ιερό παραµένει πάντα ισχυρό και η ισορροπία του µε τα εγκόσµια είναι αποτέλεσµα των συνθηκών τής κάθε εξεταζόµενης περιόδου του βυζαντινού πολιτισµού. Όπως είπαµε και παραπάνω, η πρωτοβυζαντινή κοινωνία δέχτηκε τις περισσότερες πιέσεις από τους νεοθεσµοθετη- µένους κανόνες της Εκκλησίας. Ήδη ένα µεγάλο µέρος του ελληνορωµαϊκού κόσµου µε την εµφάνιση του χριστιανισµού έχει εµποτιστεί µε µια νέα νοοτροπία: την αναζήτηση της αγνότητας, της παρθενίας, την εκρίζωση του πόθου. Θυµίζω ότι ο Τερτυλλιανός διακηρύσσει στη Βόρεια Αφρική τις εµτχ. 110 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

4 µονές του περὶ ἁµαρτίας τῆς σαρκὸς και καταδικάζει την ερωτική πράξη στο γάµο. Αν και η τάση αυτή δεν γενικεύεται, υποβόσκει και ενίοτε σηµαδεύει την εκάστοτε εποχή. Παρ όλα αυτά συνεχίζουν να εµφανίζονται κείµενα τολ- µηρά, άσεµνα, τα οποία θα µπορούσαν να χαρακτηριστούν ερωτικά. Ο Αχιλλέας Τάτιος, χριστιανός και µάλιστα επίσκοπος προς το τέλος της ζωής του, γράφει γύρω στο έτος 250 ένα µυθιστόρηµα, Τὰ κατὰ Λευκίππην καὶ Κλειτοφῶντα, στο οποίο µε έναν υπαινικτικό ερωτισµό εγκωµιάζεται η αγνότητα, µέσα από τη σύγκριση παιδεραστίας και γυναικείου έρωτα. Ο Κλειτοφώντας, ερωτευµένος µε τη Λευκίππη, εκθειάζει τον γυναικείο έρωτα, για τον οποίο µιλά µε πάθος, µέσα σε µία δίνη ηµιερωτικής και ηµιµυστικιστικής έµπνευσης. Για τον ρήτορα Λόγγο ελάχιστα γνωρίζουµε. Το πασίγνωστο µυθιστόρηµα Δάφνις καὶ Χλόη, που σήµερα χρονολογείται στα τέλη του 2ου αιώνα µ.χ., παραµένει ακόµη «ερωτικό», επειδή περιγράφει µε αδιαµφισβήτητη αυθεντικότητα τους νεανικούς έρωτες. Στην πρωτεύουσα, την Κωνσταντινούπολη, όπου υπό τη βασιλεία του Ιουστινιανού και της Θεοδώρας ακµάζει ένας νέος πολιτισµός µε τίµηµα τη θρησκευτική αυστηρότητα, το αυτοκρατορικό ζεύγος προσπαθεί να ξεριζώσει τον κλασικό πολιτισµό εφαρµόζοντας αυστηρή λογοκρισία. Τα λιγοστά τολµηρά κείµενα κυκλοφορούν µυστικά αποκαλύπτοντας σπουδαίες προσωπικότητες, όπως ο Παύλος Σιλεντιάριος ή ο Αγαθίας, οι οποίοι διακινούν τα επιγράµµατά τους στον στενό τους κύκλο. Τα ερωτικά επιγράµµατά τους περιλαµβάνονται στην Παλατινὴ Ἀνθολογία 3 και αποτελούν βασική πηγή για τη γνώση των ηθών της ύστερης αρχαιότητας και του Βυζαντίου. Αυτά που έχουν διασωθεί µέχρι σήµερα και τα οποία µπορούν να χαρακτηριστούν ελευθεριάζοντα ή και άσεµνα, καταδεικνύουν την αποκεκρυµµένη πραγµατικότητα του Βυζαντίου: Ροδόπη, τα φιλήµατα ας κλέψουµε και την όµορφη κι ακριβή εργασία της Αφροδίτης γλυκό να ξεφύγεις των φυλάκων τ άγρυπνα µάτια. Απ τους φανερούς, πιο γλυκοί οι παράνοµοι έρωτες [...] (Παύλος Σιλεντιάριος) 4 Ποιο δρόµο να πάρει κανείς για νάβρει τον Έρωτα; Αν τον ζητήσεις στους δρόµους, θα πέσεις πάνω στην ακόρεστη δίψα της πόρνης για λούσα και για χρυσάφι, και θα στενάξεις. Αν πλησιάσεις το κρεβάτι παρθένας, ή θα καταλήξεις στο νόµιµο γάµο, ή θα υποστείς τις ποινές γι αποπλάνηση [...] (Αγαθίας ο Σχολαστικός) 5 Σε κάθε εποχή, στις αυλές των ισχυρών, έρωτας και εξουσία, συνωµοσίες και συµφέροντα ήταν οι κυριότερες ασχολίες ανδρών και γυναικών. Ο έρωτας ήταν πάντα συνυφασµένος µε τις δολοπλοκίες και οι δολοπλοκίες µε τον έρωτα. Το Βυζάντιο, διαβόητο για τις διαπλοκές και τις ίντριγκες των ανώτερων τάξεών του, µας δίνει µέσα από το έργο του µεγάλου ιστορικού της ιουστινιάνειας περιόδου, του Προκοπίου, µία απίστευτη καταγραφή διαπλοκής εξουσίας και σεξουαλικότητας. Στα Ἀνέκδοτα ή Ἀπόκρυφη Ἱστορία, 6 όπως είναι επίσης γνωστό το έργο του Προκοπίου, ανεξάρτητα από το αν αµφισβητούνται ή όχι οι ιστορίες που διηγείται ο συγγραφέας, φαίνεται, µέσω της καταγγελίας του Ιουστινιανού και της Θεοδώρας, ότι ο σεξουαλικός παράγοντας ήταν περισσότερο σηµαντικός από όσο θα µπορούσε να φανταστεί κανείς για ένα «θρησκόληπτο» Βυζάντιο. Ο Προκόπιος παρουσιάζει τους ισχυρούς άνδρες της εποχής να άγονται και να φέρονται από τις δολοπλόκες συζύγους τους. Πρόκειται για τον Βελισσάριο, έρµαιο της Αντωνίνας, και τον Ιουστινιανό, θύµα της Θεοδώρας, που, κατά την έκφραση του Προκοπίου, έθελγε και σκανδάλιζε τα πλήθη. Ανεξάρτητα από τη συκοφαντική διάθεση που διακρίνει τα Ἀνέκδοτα, είναι γεγονός ότι ο Προκόπιος µας δίνει πολύτιµες πληροφορίες σχετικά µε τη νοµοθεσία περί τα ερωτικά ζητήµατα αλλά και το θεσµό του γάµου, προσφέροντας µια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εικόνα για την κοινωνία του 6ου αιώνα. Σύµφωνα µε τα Ἀνέκδοτα, ο γάµος από έρωτα ήταν πράγµα συνηθισµένο την εποχή εκείνη, αν και δεν λείπουν οι αναφορές σε συνοικέσια συµφωνηµένα, ιδιαίτερα ανάµεσα στις ανώτερες τάξεις. Ο Μεσαίωνας, η απαρχή του οποίου τοποθετείται στον 7ο αιώνα, µε την εµφάνιση ενός καινούριου πολιτισµού, του αραβικού, φέρνει νέα ήθη και έθιµα, νέες αξίες στον κοινωνικό και πολιτιστικό βίο. Η λογοτεχνική παραγωγή της µεσοβυζαντινής περιόδου χαρακτηρίζεται από την επιστροφή του κοσµικού µυθιστορήµατος. Μέχρι τον 10ο ή 11ο αιώνα τα ιστορικά έργα, οι Βίοι αγίων, οι Χρονογραφίες, φαίνεται να υποκαθιστούν ακόµη και το ερωτικό µυθιστόρηµα. Στο δεύτερο τέταρτο του 12ου αιώνα εµφανίζονται, για πρώτη φορά µετά το τέλος της αρχαιότητας, ερωτικά µυθιστορήµατα που γράφονται από επώνυµους συγγραφείς, οι οποίοι σχετίζονται µε την κοµνήνεια αριστοκρατία. Οι κοµνήνειες διηγήσεις δράµατα κατά τους συγγραφείς τους αναπαριστούν η καθεµιά τους ένα συγκεκριµένο ιστορικό παρελθόν ή «µυθιστοριοποιούν» την ιστορία. Πρόκειται για τα: Ὑσµινίας καὶ Ὑσµίνη (του Ευµάθιου Μακρεµβολίτη), Ροδάνθη καὶ Δοσικλῆς (του Θεόδωρου Πρόδροµου), Δροσίλλα καὶ Χαρικλῆς (του Νικήτα Ευγενιανού) και Ἀρίστανδρος καὶ Καλλιθέα (του Κωνσταντίνου Μανασσή), κείµενα γραµµένα µεταξύ του 1130 και του 1145 στην Κωνσταντινούπολη. 7 Τον 12ο αιώνα εµφανίζεται και το έπος του Διγενῆ Ἀκρίτη, αφηγηµατικό ποίηµα στο οποίο εισάγεται και πάλι, µετά τα ελληνιστικά µυθιστορήµατα, το ερωτικό στοιχείο. Ο ιγενής, υπογραµµίζει ο H.-G. Beck, δεν είναι απλώς το έπος του νέου ελληνισµού, αλλά σηµαδεύει και την πρώιµη επανεµφάνιση του ερωτικού στοιχείου στη λογοτεχνία. Στην επική βιογρα- ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

5 4. Ο βασιλεύς αποστέλλει νεάνιδας προς τον Ιωάσαφ. Άγιον Όρος, Μονή Ιβήρων, κώδ. 463, φ. 90β. φία του ιγενή Ακρίτη δεν βρίσκουµε µόνο περιγραφές για τον έρωτα του ήρωα προς την ηρωίδα, αλλά και την περιγραφή των ερωτικών παρεκτροπών µε µία νεαρή αραβικής καταγωγής ή µε την αµαζόνα Μαξιµώ, σκηνές που µας εκπλήσσουν για την τόλµη των εκφραστικών τρόπων και τη δύναµη του πάθους. Η νέα δυναµική που αναπτύσσεται στο τέλος της δυναστείας των Κοµνηνών και των Αγγέλων βρίσκει στο πρόσωπο του ιστορικού Νικήτα Χωνιάτη τον καλύτερο συνεχιστή ερωτικών διηγήσεων. Αποκορύφωµα των φαντασιώσεων και των γεµάτων σκάνδαλα αφηγήσεων αποτελεί η εξιστόρηση των κατορθωµάτων του Ανδρόνικου Κοµνηνού, του µετέπειτα αυτοκράτορα Ανδρόνικου Α. Αυτά που εξιστορεί ο Νικήτας Χωνιάτης δεν αποτελούν µόνο πολύτιµες πληροφορίες για τις ερωτικές δραστηριότητες της ανώτερης βυζαντινής κοινωνίας, αλλά προδίδουν και την τέρψη των ίδιων των συγγραφέων στη διήγηση τέτοιων σκανδάλων, ιδιαίτερα προσφιλών στους αναγνώστες. Η ερωτική µυθοπλασία µετά την Άλωση της Πόλης από τους Φράγκους το 1204 επανεµφανίζεται µε κέντρο τη Νίκαια, την πρωτεύουσα των Λασκαριδών, και συνεχίζει την παραγωγή της από τα µέσα του 13ου αιώνα και εξής, προσφέροντάς µας ένα πανόραµα ερωτικών ηθών. Το πολυπλοκότερο υστεροβυζαντινό µυθιστόρηµα, γνωστό ως Ἀφήγησις Λιβίστρου καὶ Ροδάµνης, σε δηµώδη γλώσσα και δεκαπεντασύλλαβο στίχο, έχει γραφτεί από κάποιον ανώνυµο ποιητή που γνώριζε καλά την κοµνήνεια ερωτική παραγωγή. Η ιστορία αφορά τον νεαρό λατίνο ρήγα Λίβιστρο που ερωτεύεται την πριγκίπισσα Ροδάµνη, κόρη του λατίνου βασιλιά. Μέσα από µια σειρά γεγονότων που εξιστορούνται µε την τεχνική της εγκυτιωµένης αφήγησης, ξεδιπλώνονται οι περιπέτειες των 30 ηρώων, καταλήγοντας σε αίσιο τέλος. Η παρουσία των Λατίνων και των λατινικών στοιχείων στο µυθιστόρηµα δίνουν έναν εντελώς διαφορετικό χαρακτήρα στο έργο, που θεωρήθηκε από τους παλαιότερους µελετητές ως ισχυρή ένδειξη «λατινικότητας». Η νεότερη έρευνα έχει δείξει ότι το ιδεολογικό πλαίσιο του µυθιστορήµατος είναι εντονότατα βυζαντινό και συµπίπτει µε την πολιτική ιδεολογία της Αυτοκρατορίας της Νίκαιας. Από τα µέσα του 13ου έως τα µέσα του 15ου αιώνα γράφονται άλλες επτά ερωτικές διηγήσεις που γίνονται οι πύλες στα αισθησιακά τοπία της ερωτικής µυθιστορίας της ύστερης βυζαντινής περιόδου. Οι ανώνυµες αυτές διηγήσεις σε δηµώδη γλώσσα, µε τίτλους Βέλθανδρος καὶ Χρυσάντζα, Καλλίµαχος καὶ Χρυσορρόη, Ἀχιλληίδα, Βυζαντινὴ Ἰλιάδα, Φλώριος καὶ Πλατσιαφλώρη, Σεµίραµη καὶ Ἀλέξανδρος και Ἰµπέριος καὶ Μαργαρώνα, µε διάφορους τόπους συγγραφής εκτός της Κωνσταντινούπολης, φαίνεται ότι είχαν καθαρά χρηστικό χαρακτήρα. Αυτό προκύπτει από την προσαρµογή των κειµένων στα διάφορα κοινωνικά συµφραζόµενα και τις αρκετές διασκευές. Αξίζει επίσης να σηµειωθεί ότι στην αρχή οι ερωτικές διηγήσεις απαγγέλλονταν µπροστά σε κοινό ακροατών. Στη συνέχεια γράφονταν για κατ ιδίαν ανάγνωση, διαφορά που αντανακλά τις κοινωνικές αλλαγές που συντελούνταν στα χρόνια των Λασκαριδών και των Παλαιολόγων. Οι παραπάνω διηγήσεις, γνωστές ως ιπποτικά µυθιστορή- µατα της παλαιολόγειας εποχής, αντανακλούν σαφώς ένα αριστοκρατικό περιβάλλον στα δύσκολα χρόνια των σκληρών εµφύλιων πολέµων και ανταγωνισµών, των εξωτερικών κινδύνων, του οικονοµικού µαρασµού και των θρησκευτικών ερίδων. Η αυτοκρατορία βρίσκει καταφύγιο στον ουτοπικό κόσµο του έρωτα, όπως αυτός αποτυπώνεται στην Ἀχιλληίδα, αντανάτχ. 110 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

6 5. Η πριγκίπισσα προσπαθεί να εµβάλει εις πειρασµόν τον Ιωάσαφ. Άγιον Όρος, Μονή Ιβήρων, κώδ. 463, φ. 95α. κλαση του ηρωικού κόσµου του ιγενή, ή στο Καλλίµαχος καὶ Χρυσορρόη, που είναι γραµµένο σαν εξωτικό παραµύθι. Ειδικά δε το τελευταίο, που θεωρείται το πρωιµότερο ιπποτικό µυθιστόρηµα, περιλαµβάνει, εκτός από την περιπετειώδη αναζήτηση της αγαπηµένης και το ξαναντάµωµα του ζεύγους, απροκάλυπτες ερωτικές σκηνές σφραγισµένες από έναν έρωτα φλογερό, σαρκικό και επίµονο. Το µυθιστόρηµα αποτελεί έναν ύµνο στο πανώριο σώµα και τις χάρες του λουτρού: οὕτως τὸ σῶµα πάντερπνον εἰς τοῦ λουτροῦ τὴν χάριν σῶµα καὶ γὰρ πανεύγενον καὶ κρυσταλλώδης σάρκα τὴν χάριν καὶ τὴν ἡδονὴν εἰς τὸν λουτρὸν αὐξάνει. Ἐξέβησαν ἐκ τοῦ λουτροῦ εἰς τοῦ λουτροῦ τὰ χείλη εὑρέθη στρῶµα κείµενον ἐπὶ τῆς γῆς στρωµένον, ὅπερ ἀπὸ τοῦ σώµατος αὐτῆς ἐχαριτώθην καὶ τὰς ἐκείθεν ἡδονὰς τὰς οὔσας ἐν τῷ στρῶµα. Τίς εἰπῃ, τίς ἐξηγηθῇ καὶ τίς λεπτολογήσῃ; Η λογοτεχνική άνθηση της ύστερης περιόδου περιλαµβάνει, εκτός από τα µυθιστορήµατα, ερωτική ποίηση, καθώς και πολυάριθµα στιχουργήµατα, που, µε αφορµή τη ζωή των ζώων και των πτηνών, σχολιάζουν καυστικά τα ερωτικά πάθη των ανθρώπων ή χρησιµοποιούνται ως πολιτικές και κοινωνικές αλληγορίες. Χαρακτηριστικό παράδειγµα το ερωτικό και σατιρικό ποίηµα του ύστερου 14ου αιώνα, το γνωστό ως Διήγησις παιδιόφραστος τῶν τετραπόδων ζῴων, που γράφτηκε χάριν παιδιάς. Πραγµατεύεται µιαν αλληγορική διαµάχη τετραπόδων µε εξαιρετική αθυροστοµία, η οποία, επειδή αναφέρεται σε ζώα, γίνεται πιο εύκολα αποδεκτή: [ ] τὸ ἄλογον τὸ φοβερόν, τὸν θρόνον τῶν ἀνθρώπων, καὶ ὄνον µεγαλόψωλον καὶ µεγαλοαρχιδάτον [ ] Την εικόνα του ερωτικού Βυζαντίου έρχονται να συµπληρώσουν οι νοµοθετήσεις γύρω από τα θέµατα της γενετήσιας ηθικής. Οι βασικοί σταθµοί είναι τρεις και αφορούν το ιουστινιάνειο δίκαιο, το δίκαιο της Εκλογής των Ισαύρων και το δίκαιο της Μακεδονικής δυναστείας. Μία από τις βαρύτερες και αξιόποινες πράξεις σχετικά µε τη γενετήσια ζωή είναι η µοιχεία, δηλαδή η εξώγαµη σχέση του άνδρα µε έγγαµη γυναίκα. Ως ποινή καθιερώθηκε, σύµφωνα µε το δίκαιο της Εκλογής, η ποινή της αποκοπής της µύτης στους δύο συνενόχους, παρουσιάζοντας µια εύνοια υπέρ του µοιχού συζύγου. Και είναι άξιο προσοχής το γεγονός ότι η νοµοθεσία ήταν πολύ πιο αυστηρή για τη γυναίκα µοιχό, παρά για τον άπιστο άνδρα. Κοινωνικά άδικη ήταν επίσης η στάση του νοµοθέτη απέναντι στη σύναψη ερωτικών σχέσεων του άνδρα µε δούλη, σε αντίθεση µε τις γυναίκες που η πρακτική αυτή είχε µοιραίες συνέπειες. Έτσι, από τις πληροφορίες που αντλούµε από τα κείµενα των Πατέρων της Εκκλησίας, τους νόµους, τη στάση της κοινωνίας γενικά πάνω σε θέµατα ερωτισµού, είµαστε υποχρεωµένοι να αναρωτηθούµε για τη θέση της γυναίκας στη µεσαιωνική κοινωνία, όπου ο έρωτας ήταν γένους αρσενικού, κατά τον G. Duby. Από τις διάφορες ιστορίες που έχουν έρθει στο φως, και µάλιστα διακεκριµένων προσώπων, προκύπτει ότι η βυζαντινή γυναίκα, ακόµη και η πιο τίµια, η πιο ενάρετη, ήταν εκτεθει- µένη σε απροσδόκητες επιθυµίες. Κρίνοντας δε από τη θέση που η µοιχεία κατείχε στη νοµοθεσία, θα µπορούσε να υποθέσει κανείς ότι οι συζυγικές υποχρεώσεις χαρακτηρίζονταν από µια ελαστικότητα στον τοµέα της συζυγικής πίστης. Το ίδιο φαίνεται ότι συνέβαινε και µε τις συνειδήσεις των ανδρών, αφού ο θεσµός της παλλακείας συνέχισε να υφίσταται ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

7 6. Επίτιτλο και αρχικό γράµµα Ε. Άγιον Όρος, Μονή Ιβήρων, κώδ. 46µ, φ. 1α. µέχρι τον 12ο αιώνα. 8 Αν και πρόθεσή µου δεν είναι να εξετάσω εδώ λεπτοµερώς την πολύπλευρη ερωτική συµπεριφορά των Βυζαντινών, αξίζει να σηµειώσουµε κάποιες ιδιόρρυθµες περιπτώσεις. 9 Στο Βυζάντιο υπήρχαν επίσης οι λεγόµενες αγαπητές ή συνείσακτοι. Πρόκειται για απροστάτευτες νεαρές παρθένες µε τις οποίες συµβίωναν σκανδαλωδώς πολίτες, κυρίως κληρικοί, που τις προσλάµβαναν στο σπίτι τους µε το σκεπτικό της δήθεν προστασίας, δηλαδή σε ένα είδος άγαµου γάµου. Ένα άλλο φαινόµενο ιδιαίτερα διαδεδοµένο στο Βυζάντιο υπήρξε η πορνεία. Με τον όρο αυτό νοείται η ερωτική επιθυ- µία, από την εξώγαµη σχέση του άνδρα µε µη έγγαµη γυναίκα µέχρι και τον επαγγελµατικό συνεταιρισµό. Ιδιαίτερα 32 για την τελευταία πράξη πρέπει να τονίσουµε ότι το κράτος, για λόγους κοινωνικούς, δεν στρεφόταν ούτε εναντίον των γυναικών που αποζούσαν από το επάγγελµα αυτό, ούτε εναντίον των πελατών τους, αλλά µόνο κατά των προαγωγών και των µαστροπών. Στη συνέχεια, µε την επίδραση της Εκκλησίας, η κατ επάγγελµα έκδοση γυναίκας θεωρήθηκε αξιόποινη πράξη, και είναι βέβαιο ότι η πορνεία στο Βυζάντιο, υπό συνεχή καταδίκη, δεν είχε καµία θέση στη χριστιανική κοινωνία, η οποία απαιτούσε σεξουαλική αγνότητα. Όλα αυτά µας κάνουν να αναρωτηθούµε γύρω από την εικόνα της βυζαντινής γυναίκας. Οι γυναίκες περιγράφονται στα κείµενα ως υπάρξεις αχόρταγες ερωτικά, ως υπάρξεις που παρασύρονται ευκολότερα από το δαί- µονα του ερωτικού οίστρου, ως άτοµα που εξαιτίας της ερωτικής επιθυµίας µπορούσαν να φτάσουν µέχρι την τρέλα. Αυτή η αντίληψη είναι κοινός τόπος στους Βίους των αγίων και η εξήγηση είναι προφανής. Όλα αυτά έχουν γραφεί από άντρες προκει- µένου να δικαιολογήσουν τις δικές τους αδυναµίες και τις δικές τους φαντασιώσεις. Από την άλλη πλευρά είναι επίσης γνωστό ότι και ο ευγενής έρωτας που αποτυπώνεται τις περισσότερες φορές στα ερωτικά ποιήµατα, τα επιγράµµατα, τα ιπποτικά άσµατα, τις ερωτικές µυθιστορίες, έχει γραφεί και υµνηθεί από άντρες, και ο πόθος που αυτά εκφράζουν είναι ο πόθος των «αρσενικών». Οι γυναίκες δεν υπήρξαν παρά µόνο «κοµπάρσοι», όπως αναφέρουν ορισµένοι µεσαιωνολόγοι. Βέβαια, η τάση που υπάρχει να παρουσιάζεται η γυναίκα κλεισµένη στο σπίτι, ιδίως τα νέα ανύπαντρα κορίτσια, γνωστή ως θαλάµευση, απαιτεί µεγαλύτερη συζήτηση, γιατί δεν φαίνεται να ήταν έτσι τα πράγµατα, κυρίως από τον αιώνα των Κοµνηνών και µετά. Τον 12ο αιώνα, σύµφωνα µε την τεκ- µηριωµένη άποψη της Αγγελικής Λαΐου, συµβαίνουν σηµαντικές αλλαγές, τόσο στην αντίληψη της σεξουαλικότητας και του έρωτα όσο και των πρακτικών του. τχ. 110 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

8 7. Αρχικόν γράµµα Ε. Άγιον Όρος, Μονή Ιβήρων, κώδ. 1435µ., φ. 11β. 8. Αρχικόν γράµµα Ε. Άγιον Όρος, Μονή Ιβήρων, κώδ. 1420µ., φ. 65β. Οι ερωτικές σχέσεις µεταξύ ανδρών, η αναφορά των πηγών σε θέµατα κτηνοβασίας, οι αιµοµικτικές και ορισµένες «τριγωνικές» σχέσεις και η καθιέρωση αντίστοιχων ποινών σχετικά µε τη σεξουαλική δραστηριότητα, που αναφέραµε παραπάνω, δείχνουν ότι το κράτος διέθετε ένα ολοκληρω- µένο σύστηµα κυρώσεων για την αποτελεσµατική προστασία της γενετήσιας ηθικής. Φαίνεται δε ότι η προστασία αυτή δεν µπορούσε να είναι σε όλα τα επίπεδα δραστική, και κυρίως, όταν αφορούσε το αυλικό περιβάλλον πόσω µάλλον τον ίδιο τον αυτοκράτορα. Η αυτοκρατορική αυλή στο Βυζάντιο, πρώτη αυτή κατά κύριο λόγο, αµφισβητούσε τις διδαχές των Πατέρων της Εκκλησίας µε τα ερωτικά της σκάνδαλα και τις δολοπλοκίες. Από την άλλη πλευρά, η ίδια η αυλή ήταν που ασχολιόταν µε την επιβολή της ερωτικής ηθικής. Τα διαζύγια, που έπαιρναν και έδιναν, στο Βυζάντιο φανερώνουν την ανεκτικότητα και την ελαστικότητα των κοινωνικών θεσµών. Ο νοµοθέτης φαίνεται, από τις αποδεκτές περιπτώσεις διαζυγίου, ότι έσκυβε µε προσοχή πάνω στην κοινωνική ζωή και την οικονοµική πραγµατικότητα της διάλυσης του γάµου, η οποία, πρέπει να τονιστεί ότι ήταν πάρα πολύ δύσκολη υπόθεση, όπως και στη ύση, σε όλο τον Μεσαίωνα. Είναι γνωστό ότι η νοµοθετική δραστηριότητα στο Βυζάντιο ήταν έργο του κράτους. Είναι επίσης γνωστό ότι η Εκκλησία από πολύ νωρίς είχε διαµορφώσει τις απόψεις της πάνω στα θέµατα του γάµου και της ερωτικής ζωής. Οι ασκητικές τάσεις που έδιναν στην παρθενία µια ηθική ανωτερότητα συνυπήρχαν µε τη θεωρία ότι ο γάµος δεν πρέπει να απορρίπτεται, γιατί είχε διπλό σκοπό: την τεκνοποιία και την ικανοποίηση της ερωτικής επιθυµίας. Οι σεξουαλικές δρα- ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

9 9. Ο Σαµψών κοιµάται µε πόρνη. Άγιον Όρος, Μονή Βατοπεδίου, κώδ. 602, φ. 442α. στηριότητες και επιθυµίες ήταν αποδεκτές από την Εκκλησία µόνο στο πλαίσιο του µονογαµικού γάµου. Οι ερωτικές σχέσεις εκτός γάµου έγιναν αντικείµενο πολυάριθµων διατυπώσεων και κανονιστικών πράξεων. Έτσι, η Εκκλησία, παίζοντας διπλό ρόλο, έθετε καταρχάς ηθικούς περιορισµούς για τη σεξουαλική ζωή και δεύτερον προσπαθούσε να ρυθµίζει το γάµο των χριστιανών, έχοντας εκφράσει κυρίως την αντίθεσή της για τους πολλαπλούς και αιµοµικτικούς γάµους. Οι κανόνες αυτοί είχαν ηθική ισχύ, γιατί ο γάµος µέχρι και τον 9ο αιώνα µπορούσε να υφίσταται και χωρίς την ευλογία της Εκκλησίας. Όπως το ίδιο το Κράτος ήθελε να επιβάλει µια τάξη στην κοινωνία, νοµοθετώντας και εκδίδοντας διατάγµατα πάνω σε θέµατα ερωτισµού, έτσι και η Εκκλησία προσπαθούσε να περιορίσει την ερωτική επιθυµία µέσα στο πλαίσιο του θεσµού του γάµου, που ήλπιζε ότι θα είχε υπό τον έλεγχό της. Η προσπάθεια δεν υπήρξε εύκολη, η δε σεξουαλική συµπεριφορά ποτέ δεν προσαρµόστηκε στους εκκλησιαστικούς κανόνες, για τους οποίους οι σεξουαλικές υπερβολές µοιχεία, οµοφυλοφιλία, 34 πορνεία κτηνοβασία και άλλες δραστηριότητες υπήρξαν διαρκής κίνδυνος. Οι πληροφορίες γύρω από τον βυζαντινό ερωτισµό, µέσα στην αχλύ της φαντασίωσης, χαρακτηρίζονται από πολυπλοκότητα και σύγχυση, πολυµέρεια και αντίφαση. Όλες αυτές οι αδυναµίες κάνουν στα µάτια µας την κοινωνία πιο συµπαθή, έτσι καθώς προσπαθούσε να επιβιώσει ανάµεσα στις επιθυ- µίες της και στις απαγορεύσεις, ανάµεσα στην ανθρώπινη φύση και τα ταµπού, που το κράτος, και κυρίως η Εκκλησία προσπαθούσαν να επιβάλουν. Ο Hans-Georg Beck στο υπέροχο Βυζαντινόν Ερωτικόν, βασιζόµενος κυρίως στην ερωτική λογοτεχνία, υποστηρίζει ότι οι αυστηρές αρχές της Εκκλησίας δεν κατάφεραν να καθοδηγήσουν τη σεξουαλική συµπεριφορά των Βυζαντινών, οι οποίοι ζούσαν κάτω από µια διπλή παράδοση, τη χριστιανική και την αρχαιοελληνική. Οι γενικεύσεις αυτές για µία χιλιετία, και για µία αχανή αυτοκρατορία, ίσως δεν θα µπορούσαν να έχουν χαρακτήρα καθολικό. Αντίθετα, η Αγγελική Λαΐου στην τεκµηριω- µένη µονογραφία της για τον έρωτα και το γάµο στο Βυζάντιο κατά τον 11ο-13ο αιώνα, αντλώντας τα επιχειρήµατά της από ποικίλες πηγές, θεωρεί ότι στο Βυζάντιο οι κύριοι εκπρόσωποι της δηµόσιας εξουσίας, η Εκκλησία κατεξοχήν και λιγότερο το Κράτος, θέλησαν να γίνουν ρυθµιστές της ηθικής, στη δηµόσια και ιδιωτική ζωή. Άλλωστε, οι σεξουαλικές δραστηριότητες και ο γάµος αποτελούν δύο όψεις της ιδιωτικής ζωής που κάθε κοινωνία θέλει να ορίζει, γιατί και οι δύο τοποθετούνται στο κέντρο της ύπαρξής της, δηλαδή της αναπαραγωγής. Σε αντίθεση, λοιπόν, µε τα συνήθως θρυλούµενα για το Βυζάντιο, αυτό παρέµενε µια ανεκτική για την εποχή του κοινωνία, η οποία κατόρθωνε να συνδυάζει την πνευµατικότητα και τον έρωτα προς το θείο µε τον εγκόσµιο έρωτα και τη χαρά τη ζωής, διαµορφώνοντας το γνώριµό µας «συναµφότερον» µεταξύ ερωτισµού και Ορθοδοξίας. Ωστόσο, εκείνο που τελικά φαίνεται να παρέµενε από όλη αυτή την αυστηρότητα και το συντηρητισµό είναι µια ευσετχ. 110 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

10 10. Η τιµωρία του παράνοµου ζεύγους. Άγιον Όρος, Μονή Βατοπεδίου, κώδ. 602, φ. 186β. βής ζωή µέσα στο πλαίσιο της κοινωνίας και του γάµου, χωρίς τις κατά καιρούς υπερβολές της αγιοσύνης και της ασκητικής ζωής ή τα σκάνδαλα της ερωτικής συµπεριφοράς που συναντούµε στις πηγές και τη βιβλιογραφία. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1 Σχετικά µε την υιοθέτηση των λέξεων «ερωτικός» και «ερωτισµός» µε τη σηµασία που έχουν σήµερα και µε άλλες συναφείς έννοιες, των οποίων η χρήση τοποθετείται µάλλον στα τέλη του 19ου αιώνα, µπορεί να ανατρέξει κανείς, εκτός της πλούσιας υπάρχουσας ερωτικής βιβλιογραφίας, στο πρόσφατα µεταφρασµένο στις εκδόσεις Άγρα βιβλίο του Jean-Jacques Pauvert, Η ερωτική λογοτεχνία, Αθήνα Ερωτισµός στην τέχνη νοείται οτιδήποτε επιχειρεί να σκιαγραφήσει τα αποτελέσµατα των απολαύσεων ή να τα εξυ- µνήσει. 2 Αν τα παραδείγµατα στις εικαστικές τέχνες που εκφράζουν το πάθος είναι ελάχιστα, δεν σηµαίνει ότι δεν υπήρχαν. Η εύρεση ενός θραύσµατος από τις ανασκαφές στην πόλη του Άργους µε πορνογραφική απεικόνιση αποτελεί ένα µικρό δείγµα υλικών καταλοίπων που θα µπορούσαν να είναι πολύτιµα για την έρευνα. 3 Παλατινή ή Ελληνική Ανθολογία, περίφηµη συλλογή για την ποίηση γενικά ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

11 που περιλαµβάνει πολλά τολµηρά επιγράµµατα. Πήρε το όνοµά της από την «Παλατινή Βιβλιοθήκη» της Χαϊδελβέργης, όπου βρέθηκε χειρόγραφο ανθολογίας µε επιγράµµατα και είχε συνταχθεί στα 980. Το επιπλέον 16ο βιβλίο περιλαµβάνει τα 390 επιγράµµατα που πρόσθεσε ο λόγιος µοναχός Μάξιµος Πλανούδης στα Μετάφραση Ανδρέα Λεντάκη (Ανδρέας Λεντάκης, 500 Ποιήµατα από την Παλατινή Ανθολογία, εκδ. ωρικός, Αθήνα , V 219 (σ ). 5 Στο ίδιο, V 302 (σ ). 6 Προκοπίου, Ἀνέκδοτα ἢ Ἀπόκρυφη Ἱστορία, µτφρ. Αλόη Σιδέρη, εκδ. Άγρα, Αθήνα Αξίζει να σηµειώσουµε εδώ ότι η ίδια «µυθιστοριοποίηση» της ιστορίας κατά το πρώτο µισό του 12ου αιώνα παρατηρείται και στον γαλλικό και αγγλονορµανδικό κόσµο, όπως και στην Ανατολή, στο χώρο που σήµερα τοποθετείται το Ιράκ και το Ιράν. Η µυθιστοριοποίηση της ιστορίας σε τρία διαφορετικά περιβάλλοντα είναι το αποτέλεσµα παρόµοιων κοινωνικών και ιδεολογικών διεργασιών. Επίσης, πρέπει να επισηµανθεί η εµφάνιση ενός λογοτεχνικού γεγονότος στη ύση που ακόµη διατηρεί ένα µέρος του µυστηρίου του: οι τροβαδούροι ή ο ιπποτικός έρωτας. Η ιδεαλιστική έµπνευση των τροβαδούρων του 10ου, 11ου και 12ου αιώνα εµπλουτίζεται συχνά από µία καθαρά ερωτική και βωµολόχο έµπνευση ως αντιστάθµισµα στον πραγµατικά ιπποτικό έρωτα. 8 Παλλακίς λεγόταν η γυναίκα που ζούσε µε κάποιον, χωρίς να είναι µόνιµα παντρεµένη µαζί του. 9 Άλλωστε, κάθε κοινωνία έχει τη δική της εκτίµηση σε ό,τι έχει σχέση µε τη σεξουαλική συµπεριφορά, το τι είναι ανεκτό ή όχι, το τι είναι φυσιολογικό ή αφύσικο, και οι ιδέες αυτές αλλάζουν µε την πάροδο του χρόνου. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΑΓΑΠΗΤΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, Η ερωτική διήγηση στα µεσαιωνικά χρόνια. Περσία-Βυζάντιο-Φραγκία, εκδ. Άγρα, Αθήνα 2008 (όπου πλούσια βιβλιογραφία µε τις πρόσφατες εκδόσεις πάνω στις πηγές και τα βυζαντινά µυθιστορήµατα). ΑΛΕΞΙΟΥ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ (έκδ.), Βασίλειος ιγενής Ακρίτης κατά το χειρόγραφο του Εσκοριάλ και το άσµα του Αρµούρη, εκδ. Ερµής, Αθήνα ΒΑΚΑΛΟΥ Η ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ, Καλλιστεία και γάµος στο Βυζάντιο, εκδ. οίκος Αφών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1998, κεφ. Ι, σ ΒΑΛΤΕΡ ΖΕΡΑΡ, Η καθηµερινή ζωή στο Βυζάντιο, εκδ. Παπαδήµα, Αθήνα Η καθηµερινή ζωή στο Βυζάντιο, Πρακτικά του Α ιεθνούς Συµποσίου, ΚΒΕ/ΕΙΕ, Αθήνα BECK HANS-GEORG, Βυζαντινόν Ερωτικόν, εκδ. Στέφανος Βασιλόπουλος, Αθήνα 1999 (βασικό βοήθηµα για την προσέγγιση του θέµατος)., Η βυζαντινή χιλιετία, εκδ. ΜΙΕΤ, Αθήνα CLARCK G., Οι γυναίκες στην όψιµη αρχαιότητα, εκδ. Παπαδήµα, Αθήνα DUBY GEORGES, Mâle Moyen Âge (De l amour et autres essais), Flammarion, Paris HUNGER HERBERT, Βυζαντινή λογοτεχνία, εκδ. ΜΙΕΤ, Αθήνα JAMES LIZ (επιµ.), Desire and Denial in Byzantium, Ashgate Variorum, London KAZHDAN A.P. / ANN WHARTON-EPSTEIN, Αλλαγές στον βυζαντινό πολιτισµό κατά τον 11ο και 12ο αιώνα, ΜΙΕΤ, Αθήνα ΚΟΥΚΟΥΛΕΣ ΦΑΙ ΩΝ, Βυζαντινών βίος και πολιτισµός, τ. Α -Στ, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα ΚΡΙΑΡΑΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ, Βυζαντινά ιπποτικά µυθιστορήµατα, εκδ. Αετός, Βασική Βιβλιοθήκη, Αθήνα LAIOU A.E., Mariage, amour et parenté àbyzance aux XI-XIII siècles, TM, Monographies 7, ed. de Boccard, Paris ΛΕΝΤΑΚΗΣ ΑΝ ΡΕΑΣ, 500 Ποιήµατα από την Παλατινή Ανθολογία, εκδ. ωρικός, Αθήνα MORRISSON CECILE (επιµ.), Ο Βυζαντινός Κόσµος, τ. Α : Η Ανατολική Ρωµαϊκή Αυτοκρατορία ( ), εκδ. Πόλις, Αθήνα OIKONOMOU-LANIADO ANASTASIA, «Une representation pornographique sur un tesson d Argos Byzantin», ελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, περ., τ. Κ (1998), Αθήνα 1999, σ PAUVERT JEAN-JACQUES, Η ερωτική λογοτεχνία, µτφρ. Ιωάννα Λεκκάτου, εκδ. Άγρα, Αθήνα ΠΡΟΚΟΠΙΟΥ, Ἀνέκδοτα ἢ Ἀπόκρυφη Ἱστορία, µτφρ. Αλόη Σιδέρη, εκδ. Άγρα, Αθήνα «Το Ερωτικό Βυζάντιο» (αφιέρωµα), Άρδην 60 (Ιούλιος-Αύγουστος 2006), σ ΤΡΩΙΑΝΟΣ ΣΠΥΡΟΣ (επιµ.), Έγκληµα και τιµωρία στο Βυζάντιο, Ίδρυµα Γουλανδρή-Χορν, Αθήνα Eroticism in Byzantium Maria Kambouri-Vamvoukou Christianity and eroticism are two hardly compatible notions. Christianity was prohibiting the somatic attraction, sensual pleasure and carnal delight even when exercised in the framework of marriage, an institution that should primarily serve the perpetuation of species and could secondarily function as the legitimate outlet of sexual urge. The Church, since its early years, had tried every possible means to eliminate eroticism. Its persistent efforts although resorting to excesses have not succeeded in banishing the sexual attitudes that were dictated more by the human nature than by the ascetic and ecclesiastical rules. Eroticism, in its turn, using real life and literature as vehicle, tried to transgress the resistance of the Orthodox Church. The erotic literature helps us to comprehend the ways through which the Byzantines were expressing their perception about eros. This picture is complemented by the various laws on sexual ethics, the Vitae of saints and by all sorts of edifying texts aiming at the admonition of the believers. The State and even more the Church meant to control the public and private life. In the state legislation and in the canon laws a variety of sins of the flesh is recorded, which represent independent categories of punishable acts. On the basis of literary sources it is concluded that Byzantium, as opposed to what is usually rumored, was a most tolerant for its time, permissive society that had managed to combine successfully the spirituality of the divine and the worship of God with the carnal eros and the earthly love. 36 τχ. 110 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ Η Ιλιάδα μαζί με την Οδύσσεια αποτελούν τα αρχαιότερα έπη, όχι μόνο της ελληνικής, αλλά και της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, που μας

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ 4 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 13 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΤΜΗΜΑ : Α4 ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΡΑΖΑΚΗ, ΜΑΡΙΑ ΜΕΡΑΜΒΕΛΙΩΤΑΚΗ, ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΠΑ ΑΚΗ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ : ΕΥ. ΣΕΡ ΑΚΗ 1 Ο ρόλος του οίκου

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινοί Ιστορικοί και Χρονογράφοι Ενότητα 2: Βυζαντινή Ιστοριογραφία: κείμενα, συγγραφείς, στόχοι και συγγραφικές αρχές.

Βυζαντινοί Ιστορικοί και Χρονογράφοι Ενότητα 2: Βυζαντινή Ιστοριογραφία: κείμενα, συγγραφείς, στόχοι και συγγραφικές αρχές. Βυζαντινοί Ιστορικοί και Χρονογράφοι Ενότητα 2: Βυζαντινή Ιστοριογραφία: κείμενα, συγγραφείς, στόχοι και συγγραφικές αρχές. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Μια πρώτη επαφή με τη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Ύστερη Μεσαιωνική Περίοδος - Η Ύστερη Μεσαιωνική περίοδος ξεκινάει από τον 11 ο αι., ο οποίος σηματοδοτεί την έναρξη μίας διαφορετικής

Διαβάστε περισσότερα

Ογάµοςκαιηθέσητηςγυναίκας στηναρχαίααθήνα

Ογάµοςκαιηθέσητηςγυναίκας στηναρχαίααθήνα Ογάµοςκαιηθέσητηςγυναίκας στηναρχαίααθήνα 4 ο ΓυµνάσιοΗρακλείου σχολικόέτος 2012 13 Τµήµα : Α4 Επιµέλεια : Μυρτώ Παγωµενάκη, Νίκη Μαραζάκη, Ευγενία Ορφανουδάκη Φιλόλογος :Ευαγγελία Σερδάκη 1 ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ

ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ Αρχαία Ελληνική θρησκεία ως "εθνική θρησκεία". Παράδοση +Συλλογική µνήµη. Ποικιλία παραδόσεων (ύθοι) + δυνατότητα πολλαπλής προσέγγισής τους Η ΦΩΩΝΗ ΤΩΩΝ ΠΟΙΗΤΩΩΝ Διάσωση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος 2015-2016 ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΒΑΦΗ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας.

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας. 2.2.2. Η Ανατολική Λεκάνη της Μεσογείου κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Το Ελληνικό Πνεύµα κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Η Παλαιοχριστιανική τέχνης - Μια Τέχνη Ελληνική Eρωτήσεις ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ Τι είναι το έπος; Αρχικά η λέξη έπος σήμαινε «λόγος». Από τον 5ο αι. π.χ. όμως χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει το μεγάλο αφηγηματικό ποίημα σε δακτυλικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

1 η Αιτία: 2 η Αιτία: 3 η Αιτία:

1 η Αιτία: 2 η Αιτία: 3 η Αιτία: Εικονομαχία Αιτίες Συνέπειες Ορισμός: η θρησκευτική και πολιτική διαμάχη για τη λατρεία των εικόνων. 1 η Αιτία: 1η Συνέπεια: Αντίπαλες πλευρές: εικονομάχοι > το επίσημο κράτος και τμήμα του πληθυσμού εικονόφιλοι

Διαβάστε περισσότερα

Θεοφανία Ανδρονίκου Βασιλάκη: "Θέλω κάποια στιγμή να γράψω ένα μυθιστόρημα που να έχει όλα τα είδη"

Θεοφανία Ανδρονίκου Βασιλάκη: Θέλω κάποια στιγμή να γράψω ένα μυθιστόρημα που να έχει όλα τα είδη Θεοφανία Ανδρονίκου Βασιλάκη: "Θέλω κάποια στιγμή να γράψω ένα μυθιστόρημα που να έχει όλα τα είδη" Στο βιβλίο χρησιμοποιείτε πολυπρόσωπες αφηγήσεις μέσα στην κεντρική πλοκή ώστε να μιλήσετε για την ίδια

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους ΜΑΘΗΜΑ 30 Ο 31 Ο ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να συμπληρώσετε την πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε με συντομία την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Το ρωμαϊκό κράτος κλονίζεται

Το ρωμαϊκό κράτος κλονίζεται Ι. Η ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΡΩΜΑΪΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ 1. Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ας διαβάσουμε τι θα μάθουμε στο σημερινό μάθημα: Σκοπός: Σκοπός του παρόντος μαθήματος είναι να απαντήσουμε σε ένα «γιατί»: Γιατί χρειάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ(Project)

ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ(Project) ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ(Project) Θέµα: Εσωτερική πολιτική της Μακεδονικής δυναστείας 9 ος - 11 ος αιώνας Οργάνωση σχεδίου Έλσα Βαρδάκα Εφαρµογή Σε συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ: Η σύνδεση της καλλιτεχνικής δημιουργίας με το χαρακτήρα και τη φυσιογνωμία ενός πολιτισμού.

ΣΚΟΠΟΣ: Η σύνδεση της καλλιτεχνικής δημιουργίας με το χαρακτήρα και τη φυσιογνωμία ενός πολιτισμού. ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ (file://localhost/c:/documents%20and%20settings/user/επιφάνεια%20εργασίας/κ έντρο%20εξ%20αποστάσεως%20επιμόρφωσης%20- %20Παιδαγωγικό%20Ινστιτούτο.mht) Κέντρο Εξ Αποστάσεως Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΕ ΘΕΣΕΙΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΕ ΘΕΣΕΙΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΕ ΘΕΣΕΙΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: 1ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΩΡΑΙΟΚΑΣΤΡΟΥ ΤΑΞΗ: Β ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ: 23 ΑΓΟΡΙΑ: 13 ΚΟΡΙΤΣΙΑ: 10 ΕΚΠΟΝΗΣΗ: ΛΙΑΠΗ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Οι Καθολικές επιστολές

Οι Καθολικές επιστολές EIΔΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μάθημα 10 Οι Καθολικές επιστολές ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ Ιακώβου Α Πέτρου Β Πέτρου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Ιούδα Οι 7 αυτές επιστολές επιγράφονται με το όνομα του αποστολέα τους και όχι

Διαβάστε περισσότερα

1. Να επισηµάνετε τους παράγοντες που συνετέλεσαν στη µετατροπή της Χριστιανικής Κοινοπολιτείας (Respublica Christiana) σε Πολιτεία των

1. Να επισηµάνετε τους παράγοντες που συνετέλεσαν στη µετατροπή της Χριστιανικής Κοινοπολιτείας (Respublica Christiana) σε Πολιτεία των ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: Οι Ευρωπαίοι της Αναγέννησης Ερώτηση ανάπτυξης 1. Να επισηµάνετε τους παράγοντες που συνετέλεσαν στη µετατροπή της Χριστιανικής Κοινοπολιτείας (Respublica Christiana) σε Πολιτεία των Γραµµάτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, 105 56 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 2103352364 FAX: 2103237654 www.iaath.gr, E-Mail: ipe.iaath@gmail.com ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 5 Η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Εισαγωγή Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ολυμπία Τσαρουχά, «Εισαγωγή» (για το έργο Κλίνη Σολομώντος του Ιωάννη Μορεζήνου)

Ολυμπία Τσαρουχά, «Εισαγωγή» (για το έργο Κλίνη Σολομώντος του Ιωάννη Μορεζήνου) Ολυμπία Τσαρουχά, «Εισαγωγή» (για το έργο Κλίνη Σολομώντος του Ιωάννη Μορεζήνου) Ο Ιωάννης Μορεζήνος θεωρείται ο πρώτος κρητικός πεζογράφος που, στο τέλος του 16ου αιώνα, μας χάρισε ένα εκτενές γλαφυρό

Διαβάστε περισσότερα

1.6.3 Ιατρικές και βιολογικές θεωρίες στον Πλάτωνα και στον Αριστοτέλη Η αρχαία ελληνική ιατρική µετά τον Ιπποκράτη

1.6.3 Ιατρικές και βιολογικές θεωρίες στον Πλάτωνα και στον Αριστοτέλη Η αρχαία ελληνική ιατρική µετά τον Ιπποκράτη 1 2 Περιεχόµενα Πρόλογος...5 Εισαγωγή: Οι Απαρχές της Ελληνικής Επιστήµης...8 Κεφάλαιο 1: Η Αρχαία Ελληνική Επιστήµη...24 1.1 Οι φυσικές θεωρίες των Προσωκρατικών φιλοσόφων...25 1.1.1 H πρώιµη ιωνική φιλοσοφική

Διαβάστε περισσότερα

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν).

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΜΑΘΗΜΑ 25 Ο ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΣΤΗΛΗ Α ΣΤΗΛΗ Β α. «Κατ οίκον εκκλησία» 1.

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ 1. Πτωχοπρόδρομος - Το κείμενο έχει πολλές διαφορετικές γραφές στα χειρόγραφα που διασώζεται, λόγω του σχετικά δημώδους αλλά και σκωπτικού του χαρακτήρα. Δυσχεραίνει

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου

Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου Η γυναίκα ως σύζυγος και μητέρα Η γυναίκα ως πολεμικό λάφυρο Γυναίκα και επιτάφιες τιμές ηρώων Η τύχη του γυναικείου πληθυσμού μετά την άλωση μιας πόλης

Διαβάστε περισσότερα

Ολυμπία Βρακοπούλου, «Εισαγωγή» (για το έργο Φυσιολόγος)

Ολυμπία Βρακοπούλου, «Εισαγωγή» (για το έργο Φυσιολόγος) Ολυμπία Βρακοπούλου, «Εισαγωγή» (για το έργο Φυσιολόγος) Ο Φυσιολόγος συγκεντρώνει, σε μικρά κεφάλαια, τις τόσο προσφιλείς στο μεσαιωνικό αναγνωστικό/ακροαματικό κοινό ιστορίες ζώων. «Φυσιολόγος» είναι

Διαβάστε περισσότερα

Bυζαντινοί Ιστορικοί και Χρονογράφοι Ενότητα 11: 13ος - μέσα 15ου αι.: Ιστορικό πλαίσιο και Ιστοριογραφία. Γεώργιος Ακροπολίτης: Βίος και Έργο.

Bυζαντινοί Ιστορικοί και Χρονογράφοι Ενότητα 11: 13ος - μέσα 15ου αι.: Ιστορικό πλαίσιο και Ιστοριογραφία. Γεώργιος Ακροπολίτης: Βίος και Έργο. Bυζαντινοί Ιστορικοί και Χρονογράφοι Ενότητα 11: 13ος - μέσα 15ου αι.: Ιστορικό πλαίσιο και Ιστοριογραφία. Γεώργιος Ακροπολίτης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Είπε ο Θεός: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με την εικόνα τη δική μας κι έτσι που να μπορεί να μας μοιάσει κι ας εξουσιάζει τα ψάρια της

Είπε ο Θεός: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με την εικόνα τη δική μας κι έτσι που να μπορεί να μας μοιάσει κι ας εξουσιάζει τα ψάρια της Η δημιουργία του ανθρώπου Θεϊκή προέλευση του ανθρώπου Είπε ο Θεός: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με την εικόνα τη δική μας κι έτσι που να μπορεί να μας μοιάσει κι ας εξουσιάζει τα ψάρια της θάλασσας,

Διαβάστε περισσότερα

Βία κατά των γυναικών ένα αρχαίο ζήτηµα που ανθεί και στον 21 αιώνα. Θεοφανώ Παπαζήση

Βία κατά των γυναικών ένα αρχαίο ζήτηµα που ανθεί και στον 21 αιώνα. Θεοφανώ Παπαζήση Βία κατά των γυναικών ένα αρχαίο ζήτηµα που ανθεί και στον 21 αιώνα Θεοφανώ Παπαζήση Αναπληρώτρια καθηγήτρια ΑΠΘ Από την απελευθέρωση των σεξουαλικών σχέσεων στα τέλη της δεκαετίας του 60 αρχές 70, µετά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Λογοτεχνία

Η Παιδική Λογοτεχνία Τα παιδικά αναγνώσματα και η πορεία τους από τον 19 ο αιώνα μέχρι σήμερα Η Παιδική Λογοτεχνία Ονόματα μαθητριών: Μπουλούγαρη Ελίνα Περιφανάκη Σουζάνα Σταθακάρου Κατερίνα Σταθοπούλου Αναστασία Στεργίου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ 1 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αποβλέπει στην εισαγωγή, στην έννοια των δημοσίων σχέσεων και στην κατανόηση του τι είναι δημόσιες σχέσεις, ώστε να

Διαβάστε περισσότερα

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες Ποίοι ήταν οι τρεις Ιεράρχες και γιατί τους τιμούμε; Με τον όρο Τρεις Ιεράρχες, αναφερόμαστε συνοπτικά στους τρεις επιφανείς Αγίους και θεολόγους, Βασίλειο

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Πορτραίτα: Johanna Lindsey

Πορτραίτα: Johanna Lindsey Ημερομηνία 10/5/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.bookcity.gr/ Χρύσα Βασιλείου http://www.artsandthecity.gr/bloggers/%cf%80%ce%bf%cf%81%cf%84%cf%81%ce%b1% CE%AF%CF%84%CE%B1/22032- %CF%80%CE%BF%CF%81%CF%84%CF%81%CE%B1%CE%AF%CF%84%CE%B1-johanna-lindsey

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στις έννοιες και τα εγχειρίδια της βυζαντινής φιλολογίας. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Mια πρώτη επαφή με τη Βυζαντινή Φιλολογία.

Διαβάστε περισσότερα

Η δημιουργία του ανθρώπου

Η δημιουργία του ανθρώπου Η δημιουργία του ανθρώπου Στο τέλος της έκτης ημέρας, ο Θεός δημιουργεί τον άνθρωπο, ο οποίος υπήρξε το τελευταίο και το τελειότερο δημιούργημα του Θεού. Ψηφιδωτό από το Μονρεάλε της Σικελίας, 13ος αι.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των ΚΕΦ. 5. Η ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ (726 843) πρωτεργάτες: Λέων Γ, Κωνσταντίνος Ε (Ίσαυροι) ιδεολογική βάση: ανεικονικές αντιλήψεις κατοίκων Ανατολικών επαρχιών επιχείρημα: η απεικόνιση του θείου δε συμβιβάζεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης.

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οι Άγιοι της. Ενότητα 1: Θεσσαλονίκη: Ιστορικά και Πολιτισµικά Χαρακτηριστικά Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη  συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 323 [Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου] ΕΩΣ 30 π.χ. [κατάληψη της Αιγύπτου από τους Ρωμαίους ολοκληρώνεται η κατάκτηση της Ανατολής από τους Ρωμαίους, ξεκινά η περίοδος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας]

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.)

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.) ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.) Ενότητα #2: H Δ Σταυροφορία και η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Λατίνους Σχόλια για τα γεγονότα της προηγούμενης ενότητας Νικόλαος

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Μάθημα 6 : Σωτήριος Σ. Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΙΙ (Λουκάς-Πράξεις) 2 Ευαγγέλιο = χαρμόσυνη αγγελία

Διαβάστε περισσότερα

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης 1 ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Οι Πατέρες των πρώτων αιώνων Ποιοι ονοµάζονταν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus ISSP 1998 Religion II - Questionnaire - Cyprus Για σας. Είμαστε από το Κέντρο Ερευνών του Cyprus College. Kάνουμε μια διεθνή έρευνα για κοινωνικές και ηθικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή γίνεται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

ηµοσθένης Ὑπὲρ τῆς Ῥοδίων Ἐλευθερίας

ηµοσθένης Ὑπὲρ τῆς Ῥοδίων Ἐλευθερίας ηµοσθένης Ὑπὲρ τῆς Ῥοδίων Ἐλευθερίας 75 76 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ο λόγος του ηµοσθένη «Ὑπὲρ τῆς Ῥοδίων ἐλευθερίας» είναι ένας έπαινος προς το δηµοκρατικό πολίτευµα και αντίστοιχα ένα «κατηγορώ» κατά του

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΒΡ5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΒΡ5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΒΡ5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Η ισότητα των δύο φύλων στην Παλαιά Διαθήκη. 2. Η ισότητα των δύο φύλων στην Καινή Διαθήκη. 3. Η ισότητα των δύο φύλων στην Εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ Το σύνολο των Πιστωτικών Μονάδων (), που απαιτούνται για την απόκτηση του Μ.Δ.Ε., ανέρχονται σε 120. Αναλυτικότερα το πρόγραμμα των μαθημάτων διαμορφώνεται ανά κατεύθυνση ως εξής: 1. ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΒΛΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη 1 ΤΑ ΦΥΛΑ ΠΡΟ ΤΗΣ ΠΤΩΣΗΣ Η συγκλίνουσα άποψη των ερμηνευτών πατέρων της εκκλησίας μας είναι ότι κατά το σχέδιο του Θεού, αν δεν συνέβαινε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;»

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η έρευνα «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» πραγματοποιήθηκε τους μήνες Φεβρουάριο-Μάρτιο 2014 σε πέντε σχολεία της Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Κώστια Κοντολέων: Είμαι από τη φύση μου αισιόδοξο άτομο Από parallaxi - April 6, 2016

Κώστια Κοντολέων: Είμαι από τη φύση μου αισιόδοξο άτομο Από parallaxi - April 6, 2016 Κώστια Κοντολέων: Είμαι από τη φύση μου αισιόδοξο άτομο Από parallaxi - April 6, 2016 Η Κώστια Κοντολέων είναι συγγραφέας και μεταφράστρια. Έχει μεταφράσει περισσότερα από εκατό βιβλία, μεταξύ των οποίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Μαθητικό Συνέδριο Ιστορίας "Το Βυζάντιο ανάμεσα στην αρχαιότητα και τη σύγχρονη Ελλάδα" ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Η επίδραση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας στο Βυζαντινό Πολιτισμό Μαθητική Κοινότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ.

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ. ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ. Α.ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΑ ΒΑΣΙΛΕΙΑ Β. ΑΠΟΤΗΡΩΜΗΣΤΟΒΥΖΑΝΤΙΟ 1 Τα ελληνιστικά βασίλεια Ελληνιστικός : από το ρήµα ελληνίζω, δηλ. µιµούµαι τους Έλληνες Ήταν τα βασίλεια

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη).

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη). ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη). 1. Σ ένα πολιτισμό όπου επικρατεί το εμπορικό πνεύμα και η

Διαβάστε περισσότερα

Αγάπη: όχι ευκαιρία για καλή πράξη, αλλά

Αγάπη: όχι ευκαιρία για καλή πράξη, αλλά Αγάπη: όχι ευκαιρία για καλή πράξη, αλλά π. Αλέξανδρου Σμέμαν Η επόμενη Κυριακή ονομάζεται Κυριακή της Απόκρεω γιατί στη διάρκεια της εβδομάδας που ακολουθεί αρχίζει μια περιορισμένη νηστεία αποχή κρέατος»

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις ( ΣΤΙΧΟΙ 1-13) 1.Να χαρακτηρίσετε τον Οδυσσέα με βάση τους στίχους 1-13, αιτιολογώντας σύντομα κάθε χαρακτηρισμό σας

Ερωτήσεις ( ΣΤΙΧΟΙ 1-13) 1.Να χαρακτηρίσετε τον Οδυσσέα με βάση τους στίχους 1-13, αιτιολογώντας σύντομα κάθε χαρακτηρισμό σας ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΗΛΕΜΑΧΕΙΑ Ραψωδία α Προοίμιο(στίχοι 1-25) ΔΟΜΗ Στην Οδύσσεια διακρίνουμε δύο προοίμια: α προοίμιο ( κυρίως προοίμιο ή προοίμιο του ποιητή) στίχοι 1-13 β προοίμιο( το προοίμιο της Μούσας )

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. ΘΕΜΑΤΑ Α. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειµένου χωρίς δικά σας σχόλια σε λέξεις.

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. ΘΕΜΑΤΑ Α. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειµένου χωρίς δικά σας σχόλια σε λέξεις. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 1 IOYNIOY 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΚΕΙΜΕΝΟ: Πολύς λόγος έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» 3 3 4 σαν πέτρες µε βυθίζουν! 4 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Θέµατα της Επτανησιακής Σχολής που απαντούν στα δοθέντα αποσπάσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία Ενότητα 1η: Εισαγωγή Ελευθερία Μαντά, Λέκτορας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΙΟΥΝΙΟΥ 2017

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΙΟΥΝΙΟΥ 2017 ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1) «Το πιο γλυκό ψωμί», Λαϊκό παραμύθι 2) «Ύπνε μου κι έπαρέ μου το», Δημοτικό τραγούδι 3) «Ένας αϊτός περήφανος», Κλέφτικο τραγούδι 4) «Η Νέα Παιδαγωγική»,

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα FARRINGTON ANDREW 2 09:00-12:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ιστορική Γεωγραφία και ηµογραφία του Ρωµαϊκού Κράτους Η Ελληνική Αναγέννηση Οικονοµική και Κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα