ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΥΣΤΕΡΟΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ( )

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΥΣΤΕΡΟΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ (1071-1453)"

Transcript

1 ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΥΣΤΕΡΟΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ( ) Η εποχή των Κοµνηνών Ο βυζαντινός 12ος αιώνας παρουσιάζει αξιολογότατη και πολυποίκιλη συγγραφική παραγωγή. Κυριαρχεί ένας έντονος κλασικισµός και η τελειότητα του ύφους επιδιώκεται µέσω της αυστηρής µίµησης των αρχαίων προτύπων. Η γενική αυτή εκτίµηση θεωρείτο παλαιότερα ότι αποτελεί το µειονέκτηµα της λογοτεχνίας της εποχής, κάτι που είχε τονιστεί ιδιαίτερα στο εγχειρίδιο του Κρουµπάχερ. Οι πρόσφατες έρευνες, αντιθέτως, αξιολογούν διαφορετικά τα κείµενα και επισηµαίνουν ότι και η γραµµατειακή παραγωγή της περιόδου έχει την αξία της. Ο αυστηρός κλασικισµός δεν εµπόδισε την τάση να αναζητηθούν νέοι και πρωτότυποι τρόποι έκφρασης και γλωσσικής επικοινωνίας. Επιπλέον, αρκετοί επώνυµοι συγγραφείς χρησιµοποίησαν στα έργα τους και τη δηµώδη γλώσσα παράλληλα προς την αρχαΐζουσα. Και στο τµήµα αυτό αλλά και στα επόµενα, που είναι αφιερωµένα στους τελευταίους αιώνες της βυζαντινής εποχής, καθώς οι αναφερόµενοι συγγραφείς είναι περισσότεροι από τις προηγούµενες περιόδους, κρίθηκε προτιµότερο να συντοµευθούν κάπως τα βιογραφικά τους, ώστε να γίνει δυνατή η αναφορά σε όσο το δυνατόν περισσότερες από τις µείζονες φυσιογνω- µίες, και συγχρόνως να σηµειωθούν κάποια στοιχεία και για τις λιγότερο σηµαντικές περιπτώσεις. Αρχίζοντας την επισκόπηση της συγγραφικής παραγωγής της εποχής των Κοµνηνών, σκόπιµο είναι να αναφερθεί αρχικά ο ίδιος ο ιδρυτής της δυναστείας, ο Αλέξιος Α Κοµνηνός ( ), ο οποίος συνέθεσε ένα σύντοµο έµµετρο κείµενο (400 δωδεκασύλλαβων στίχων), γνωστό ως Μούσες, το οποίο αποτελεί ένα είδος πολιτικής διαθήκης, απευθυνόµενο στον γιο και διάδοχό του, τον Ιωάννη Β ( ). Αλλά Ο αυτοκράτορας Αλέξιος Α Κοµνηνός ( ), λεπτο-

2 και ο αδελφός, ή σύµφωνα µε άλλη άποψη, ο οµώνυµος τρίτος γιος του Αλέξιου Α, ο σεβαστοκράτορας Ισαάκιος, είναι συγγραφέας δύο φιλολογικών πραγµατειών, που αναφέρονται στα παραλειπόµενα της οµηρικής ποίησης, καθώς και τριών φιλοσοφικών δοκιµίων, τα οποία αποτελούν επιτοµή των έργων του νεοπλατωνικού Πρόκλου, σε συνδυασµό µε χωρία από τα έργα του Ψευδο-Διονυσίου Αρεοπαγίτη. Επίσης, τον 12ο αιώνα πιθανότατα συντέθηκαν και δύο από τις παραλλαγές (του Εσκοριάλ και της Κρυπτοφέρρης) της επικής βιογραφίας του Διγενή Ακρίτα, µε βάση υλικό προερχόµενο από ιστορικά άσµατα της Μικράς Ασίας, που απηχούν τις βυζαντινοαραβικές συγκρούσεις των προηγουµένων αιώνων. Με την Αυλή των Κοµνηνών φαίνεται ότι έχει σχέση και ο αρχικός πυρήνας του δηµώδους ηθικοδιδακτικού στιχουργήµατος του Σπανέα, έργου άγνωστου στιχουργού, το οποίο αποτελεί ένα είδος υποδείγµατος καλής συµπεριφοράς προς τους νέους, µε παραινέσεις στο ύφος του ψεδοϊσοκράτειου λόγου Προς Δηµόνικον. Ωστόσο, το πρόβληµα της ακριβούς του χρονολόγησης και της απόδοσής του σε συγκεκριµένο άτοµο δεν έχει βρει ικανοποιητική λύση. Το κείµενο πάντως γνώρισε µεγάλη διάδοση και έχει υποστεί διάφορες νεότερες επεξεργασίες, από τις οποίες προέκυψαν πολλές παραλλαγές του. Προχωρώντας στην ιστοριογραφία της εποχής, χρονολογικά πρώτος έρχεται ο Νικηφόρος Βρυέννιος (1064 ή ), σύζυγος της Άννας Κοµνηνής, ο οποίος άρχισε την Ύλη Ιστορίας του µε πρόθεση να εξιστορήσει τα κατορθώµατα του πεθερού του, του Αλέξιου Α, το έργο όµως τελικά, εξαιτίας του θανάτου του συγγραφέα, δεν επεκτάθηκε πέραν του έτους Ο Βρυέννιος, καταγόµενος από αριστοκρατική οικογένεια, που είχε παράδοση στον στρατιωτικό τοµέα, είχε διακριθεί και αυτός στις µάχες και γράφει ως στρατιωτικός. Ιδιαίτερα τονίζει το επικό και το ηρωικό στοιχείο και προβάλλει τις πολεµικές και στρατιωτικές ικανότητες των πρωταγωνιστών. Το έργο του περισσότερο πλησιάζει προς το αποµνηµόνευµα και το οικογενειακό χρονικό. Είναι γνωστό εξάλλου ότι γράφτηκε κατά παραγγελία της πεθεράς του, Ειρήνης Δούκαινας, χήρας του Αλέξιου Α. Εκτός από τα έργα του Ψελλού, του Σκυλίτζη και του Ατταλειάτη, που χρησιµοποίησε ως πηγές, έχει ενσωµατώσει στο έργο του και πληροφορίες από προφορικές διηγήσεις, τις οποίες είχε την ευκαιρία να ακούσει από πρωταγωνιστές των γεγονότων, κάτι που προσµετρά θετικά για τη συνολική αξιολόγηση του έργου του, όσο και αν µερικές φορές η αφήγηση είναι µεροληπτική. Συχνά συµπεριλαµβάνει Σελίδα περγαµηνού χειρογράφου του 9ου αιώνα, µε απόσπα-

3 διάφορα περιστατικά της καθηµερινής ζωής, µε ζωηρή περιγραφή, επιτυγχάνοντας έτσι µε τις παρέµβλητες αυτές ιστορίες να διανθίζει τη µονότονη ιστορική αφήγηση. Η έκφρασή του γενικά είναι λιτή και απλή, χωρίς ρητορικό φόρτο, και είναι ευδιάκριτη η οφειλή στον Ξενοφώντα. Η σύζυγος του Νικηφόρου Βρυέννιου, η πριγκίπισσα Άννα Κοµνηνή ( /54), πρωτότοκη κόρη του Αλέξιου Α, συνέχισε το έργο του και έγραψε την Αλεξιάδα, επική εξιστόρηση των ανδραγαθηµάτων του πατέρα της. Ασχολήθηκε µε τη συγγραφή του, και γενικότερα µε τα γράµµατα, προς το τέλος της ζωής της, έχοντας αποσυρθεί σε µοναστήρι, όταν έσβησαν και οι τελευταίες της φιλοδοξίες ότι η ίδια ή ο σύζυγός της θα µπορούσαν να διεκδικήσουν τον θρόνο. Είχε αποκτήσει αρκετά επιµεληµένη παιδεία. Είναι από τους κατεξοχήν εκπροσώπους του αττικίζοντος λόγου και η ίδια φροντίζει κυρίως στον πρόλογο του έργου της να δώσει συµπυκνωµένη εικόνα του εύρους των γνώσεών της. Δεν θα είχε άδικο κάποιος αν υποστήριζε ότι ήταν ίσως η περισσότερο καλλιεργηµένη µεταξύ των µορφωµένων Βυζαντινών γυναικών, κάτι που τονίζουν και οι σύγχρονοί της λόγιοι. Το έργο της δεν είναι µόνο αξιόλογη ιστορική πηγή αλλά και λογοτέχνηµα µεγάλης αξίας, το οποίο ξεχωρίζει όχι µόνο για την ευρυ- µάθειά του, αλλά και για την ευαισθησία, την ψυχολογική δύναµη και τη σαφήνεια των περιγραφών. Τιτλοφορείται Αλεξιάς κατ αναλογίαν προς τα Ιλιάς, Αινειάς και έχει ως θέµα του τα κατορθώµατα του πατέρα της όχι µόνο ως αυτοκράτορα, αλλά ήδη από την εποχή που διατελούσε στρατηγός και µέγας δοµέστικος. Αναµφισβήτητη είναι η επίδραση που έχει υποστεί από τον Θουκυδίδη και τον Πολύβιο, ενώ εµφανέστατη είναι και η επιρροή του Οµήρου αλλά και άλλων αρχαίων συγγραφέων. Στο προοίµιο η Άννα σπεύδει να επαναλάβει τον κοινό τόπο σε παρόµοια έργα, ότι θα γράψει «sine ira et studio», δηλαδή απαλλαγµένη από εύνοια ή µίσος προς τους πρωταγωνιστές των γεγονότων που περιγράφονται, και ότι υπεράνω όλων θα τοποθετήσει την αλήθεια. Την πρόθεση αυτή βέβαια δεν µπόρεσε να πραγµατοποιήσει πλήρως, εφόσον διακρίνονται οι προσωπικές της συµπάθειες και αντιπάθειες και ο εγκωµιαστικός τόνος προς τον πατέρα της, ο οποίος είναι το απόλυτο πρότυπο, ο τέλειος ήρωας. Σχεδόν κάθε σελίδα περιλαµβάνει χαρακτηριστικές περιγραφές της συµπεριφοράς και των αντιδράσεών του σε ποικίλες περιστάσεις. Με ζωηρότητα και παραστατικότητα παρουσιάζει επίσης τους ξένους ηγεµόνες, και ιδιαίτερα τον Βοηµούνδο και τον Ροβέρτο Η Άννα Κοµνηνή στο έργο της «Αλεξιάδα» δίνει παραστατικές Πηγές του έργου της Άννας Κοµνηνής, «Αλεξιάδα», ήταν ο

4 Γυισκάρδο, αλλά και διάφορες άλλες προσωπικότητες της εποχής, σε σειρά εντυπωσιακών και αριστουργηµατικών προσωπογραφιών. Παρά τις ανακρίβειες στη χρονολόγηση, που παρατηρούνται σποραδικά, το έργο προσφέρει πλήθος σηµαντικών στοιχείων για την εποχή και τις σχέσεις του Βυζαντίου µε τους γειτονικούς του λαούς. Ως πηγές, η Άννα χρησιµοποίησε τόσο προφορικές, όσο και γραπτές µαρτυρίες. Στις πρώτες συγκαταλέγονται οι διηγήσεις του πατέρα της καθώς και άλλων σύγχρονων προς τα γεγονότα αξιωµατούχων. Στις δεύτερες περιλαµβάνονται διάφορα έγγραφα από τα κρατικά αρχεία καθώς και τα αντίστοιχα έργα του Μιχαήλ Ψελλού, του Ιωάννη Σκυλίτζη και του Μιχαήλ Ατταλειάτη. Για τον Ιωάννη Κίνναµο ελάχιστα στοιχεία είναι γνωστά. Ήταν βασιλικός γραµµατικός, είχε συνοδεύσει τον Μανουήλ Α στις εκστρατείες του στην Ευρώπη και στην Ασία, πιθανώς είχε βρεθεί στο πεδίο της µάχης του Μυριοκέφαλου (1176), ενώ υπολογίζεται ότι ήταν δραστήριος για µία δεκαετία τουλάχιστον ακόµα, οπότε ολοκλήρωσε και το έργο του που κυκλοφόρησε µετά το Τιτλοφορείται Επιτοµή και ύστερα από σύντοµη έκθεση των γεγονότων των ετών , καταγράφει αναλυτικότερα τα συµβάντα στο διάστηµα Ως προς τη γενική αντίληψη, έχει πολλές οµοιότητες µε τον Βρυέννιο. Περιγράφει ως αυτόπτης και στην αφήγησή του εντοπίζονται συχνότατα τα προσωπικά του βιώµατα και οι γνώµες, ενώ προσφέρει και αυτός περιγραφές περιστατικών της καθηµερινότητας, που εµπλουτίζουν τα στοιχεία που διαθέτουµε για την καθηµερινή ζωή των Βυζαντινών. Ο Νικήτας Χωνιάτης (1155/7-1215/16) καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια της πόλης Χώναι (οι αρχαίες Κολοσσαί) της Φρυγίας. Σε ηλικία εννέα ετών έφθασε µε τον αδελφό του Μιχαήλ στην Κωνσταντινούπολη, όπου µορφώθηκε, και µετά τις σπουδές του υπηρέτησε σε διοικητικές θέσεις, αρχικά στην Παφλαγονία και κατόπιν στην Κωνσταντινούπολη. Για ένα διάστηµα (1189) τοποθετήθηκε διοικητής της Φιλιππούπολης (σηµερινό Plovdiv της Βουλγαρίας) και από το 1190 και µετά βρέθηκε και πάλι στην Κωνσταντινούπολη και είχε την ευκαιρία να αναρριχηθεί σε υψηλές διοικητικές θέσεις, χωρίς όµως, όπως φαίνεται, να επηρεάζει άµεσα τις πολιτικές εξελίξεις. Ήταν αυτόπτης µάρτυρας και θύµα και ο ίδιος της Άλωσης του Έχασε την περιουσία και το σπίτι του και αναγκάστηκε να καταφύγει µε την οικογένειά του στη Σηλυβρία και κατόπιν στη Νίκαια, αλλά τουλάχιστον κατόρθωσε να σώσει το χειρόγραφο του Ο ιστοριογράφος Νικήτας Χωνιάτης, µικρογραφία χει-

5 ιστοριογραφικού έργου που είχε αρχίσει να γράφει. Είχε φθάσει τότε περίπου έως το Έχει και αυτός ως αφετηρία της αφήγησής του το 1118, έτος θανάτου του Αλέξιου Α, και περιγράφει µε ακρίβεια και αξιοπιστία τα γεγονότα έως το 1206/7. Φαίνεται λοιπόν ότι στη Νίκαια µπόρεσε να επεξεργαστεί και πάλι το υλικό του και να το συµπληρώσει µε τα γεγονότα των δύο χρόνων που προηγήθηκαν και των τριών χρόνων που ακολούθησαν την Άλωση. Πολλά περιστατικά τα περιγράφει µε βάση τις προσωπικές του εµπειρίες. Δεν αρκείται σε µονότονες περιγραφές µαχών και εκστρατειών, αλλά εµπλουτίζει την αφήγησή του µε πλήθος ενδιαφέρουσες λεπτοµέρειες και υποβλητικές περιγραφές χαρακτήρων. Εµφανής είναι η επίδραση της ρητορικής, κάτι που καθιστά το έργο του δυσανάγνωστο, ενώ αφθονούν τα µυθολογικά και τα ιστορικά παραδείγµατα. Ο Χωνιάτης συνέθεσε και µια περιγραφή των αγαλµάτων που υπήρχαν στην Κωνσταντινούπολη το 1204 και καταστράφηκαν από τους Λατίνους, Το έργο αυτό είναι γνωστό µε τον συµβατικό λατινικό τίτλο de signis και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους ιστορικούς της τέχνης. Αξίζει επίσης να σηµειωθεί ότι ένα από τα κύρια πρόσωπα στο µυθιστόρηµα του Ουµπέρτο Έκο, Μπαουντολίνο, το οποίο περιγράφει τις περιπέτειες ενός Ιταλού που βρέθηκε στην Κωνσταντινούπολη µε τους Σταυροφόρους, είναι ακριβώς ο Νικήτας Χωνιάτης. Ο Νικήτας δεν διακρίθηκε µόνο ως ιστοριογράφος αλλά έγραψε και σειρά πανηγυρικών λόγων, καθώς και θεολογική πραγµατεία µε τίτλο Θησαυρός Ορθοδοξίας, που µάλλον γράφτηκε στη Νίκαια στις αρχές του 13ου αιώνα και αποτελεί ένα είδος θεολογικής εγκυκλοπαίδειας, µε εκτενή αναφορά στις αιρέσεις και στις θεολογικές διενέξεις της εποχής του. Τα ιστοριογραφικά κείµενα που προαναφέρθηκαν, τα πλαισιώνουν και τρεις χρονογραφίες, οι οποίες είναι λογιότερες από τις αντίστοιχες παλαιότερων εποχών και προσεγγίζουν περισσότερο την ιστορία. Προηγείται το κείµενο του Ιωάννη Ζωναρά ο οποίος έζησε κατά το α µισό του 12ου αιώνα, ήταν προϊστάµενος της αυτοκρατορικής γραµ- µατείας και ο σηµαντικότερος ίσως σχολιαστής νοµοκανονικών κειµένων και λειτουργικών ποιηµάτων. Ανέλαβε να γράψει, όπως δηλώνει, σύντοµη εξιστόρηση (γνωστή ως Επιτοµή Ιστοριών) των κυριότερων γεγονότων της εποχής, χωρίς τις περιττές πολυλογίες άλλων ιστοριογράφων, υπαινιγµός που στρέφεται κυρίως εναντίον του Νικηφόρου Βρυέννιου και της Άννας Κοµνηνής, όσο και αν τους χρησιµοποίησε ως πηγή. Ο Ζωναράς καλύπτει την περίοδο «από κτίσεως κόσµου» έως το 1118 και το έργο του Πλούσια διακοσµηµένο κιονόκρανο και τµήµα του κίονα από Κάλυµµα από τη σταυροθήκη Λίµπουργκ, µεταφέρθηκε στη

6 χαρακτηρίζεται ως αντιπροσωπευτικό δείγµα των γνωστών ως µοναχικών χρονογραφιών, που δίνουν έµφαση στην εκκλησιαστική ιστορία, πλαισιωµένη από ανεκδοτολογικές διηγήσεις για αυτοκράτορες και αξιωµατούχους ή από εξιστορήσεις θαυµαστών και υπερφυσικών συµβάντων. Πάντως, χρησιµοποιεί τις πηγές του µε περισσότερη ανεξαρτησία, σε σχέση µε άλλους χρονογράφους, και επιδιώκει να εντοπίσει περισσότερες νέες πληροφορίες. Σηµειωτέον, ότι µέσω της επιτοµής του Ζωναρά διασώθηκε µεγάλο µέρος του ιστοριογράφου Δίωνος Κασσίου, τον οποίο ο Βυζαντινός συγγραφέας είχε χρησιµοποιήσει ως πηγή για τη ρωµαϊκή περίοδο της χρονογραφίας του. Και ως προς τη γλώσσα ξεχωρίζει από τις υπόλοιπες βυζαντινές χρονογραφίες, µε κύριο χαρακτηριστικό τη γλαφυρότητα και τη σαφήνεια. Ακολουθεί ο Κωνσταντίνος Μανασσής, για τον οποίο επίσης γνωρίζουµε ελάχιστα. Έζησε στα χρόνια του Μανουήλ Α και πιθανότατα ταυτίζεται µε τον οµώνυµο µητροπολίτη Ναυπάκτου, ο οποίος πέθανε το Είναι συγγραφέας της πρώτης έµµετρης χρονογραφίας που γνωρίζουµε, µε τίτλο Χρονική Σύνοψις. Υπολογίζεται ότι ολοκληρώθηκε γύρω στο 1150, εκτείνεται σε δεκαπεντασύλλαβους στίχους και περιγράφει γεγονότα έως το Αξιοπερίεργο είναι ότι δεν επεκτείνεται στην εποχή των Κοµνηνών, αντίθετα από τις παραδοσιακές χρονογραφίες που κατέληγαν σε γεγονότα περίπου σύγχρονα του συγγραφέα. Ιδιαίτερη είναι η καλλιέπεια του έργου (βέβαια µερικές φορές το λεκτικό είναι εξεζητηµένο) και αφθονούν τα µυθολογικά στοιχεία. Επίσης ο Μανασσής είχε γράψει και ορισµένα άλλα στιχουργήµατα, αλλά και πεζά ρητορικά έργα, καθώς και ένα ερωτικό µυθιστόρηµα µε τίτλο τα κατ Αρίστανδρον και Καλλιθέαν, σύµφωνα µε τα καθιερωµένα πρότυπα του είδους. Ο Μιχαήλ Γλυκάς πιθανότατα καταγόταν από την Κέρκυρα και υπηρέτησε ως αυτοκρατορικός γραµµατέας. Το 1159 έπεσε στη δυσµένεια του αυτοκράτορα, καταδικάστηκε σε φυλάκιση και αναφέρεται ότι τυφλώθηκε, δεν είναι όµως σαφές αν η είδηση πρέπει να ληφθεί κυριολεκτικά, αφού η συγγραφική του δραστηριότητα χρονολογείται µετά την τιµωρία του. Από τη φυλακή έγραψε ένα στιχούργηµα προς τον αυτοκράτορα, ένα από τα πρώτα δείγµατα δηµώδους λόγου, παρακαλώντας για την αποφυλάκισή του. Ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για τη συλλογή λαϊκών παροιµιών, χρησιµοποιώντας πολλές και στα στιχουργήµατά του. Διακρίθηκε και ως θεολόγος, ερµηνεύοντας «απορίες» της Αγίας Γραφής, διατυπωµένες από συγχρόνούς του. Το χρονογραφικό του σύνθεµα Εικονογραφηµένη σελίδα από το έργο του Ιωάννη Ζωναρά Ο Κωνσταντίνος Μανασσής, µικρογραφία χειρογράφου, του

7 ονοµάζεται Βίβλος Χρονική και ως συνήθως αρχίζει από «κτίσεως κόσµου», φθάνοντας έως το Εκτός των ιστορικών περιστατικών που αφηγείται περιέχει και πλήθος άλλων θεολογικών φυσιογνωστικών και γενικότερα εγκυκλοπαιδικών πληροφοριών, µε γλώσσα εύληπτη, η οποία συχνά πλησιάζει την καθοµιλουµένη της εποχής. Και η φιλολογία έχει να παρουσιάσει σηµαντικούς εκπροσώπους, οι οποίοι παρά τις διαφορές τους, έχουν συµβάλει ο καθένας µε τον τρόπο του στη µελέτη της αρχαιοελληνικής κληρονοµιάς. Αρχικά πρέπει να γίνει λόγος για τον Ευστάθιο Θεσσαλονίκης, που δεν ήταν µόνο φιλόλογος αλλά και ιστοριογράφος και θεολόγος, και γενικά ένας από τους πολυγραφότερους Βυζαντινούς συγγραφείς. Για τα βιογραφικά του δεν υπάρχουν λεπτοµερή στοιχεία. Έως το 1175 δίδασκε στην Κωνσταντινούπολη, εντυπωσιάζοντας µε την παραστατικότητα της διδασκαλίας του. Στα πλαίσια αυτά φαίνεται ότι συντέθηκαν τα περισσότερα από τα σχόλιά του στους αρχαίους. Από το 1175 ανέλαβε τη µητρόπολη Θεσσαλονίκης και ως αυτόπτης µάρτυρας περιέγραψε την πολιορκία και την κατάληψή της από τους Νορµανδούς, που συνέβη έπειτα από µια δεκαετία (1185). Ο Ευστάθιος αναφέρεται εναργέστατα όχι µόνο στα περιστατικά της πολιορκίας αλλά και σε όσα προηγήθηκαν και ακολούθησαν. Το έργο αρχίζει µε αναδροµή στα γεγονότα από τον θάνατο του Μανουήλ Α (1180) και εξής και σηµαντικά είναι όσα γράφει για τον Ανδρόνικο Α Κοµνηνό ( ) και τον περίγυρό του. Καθώς ο ίδιος ο συγγραφέας έζησε όσα περιγράφει, το έργο είναι φορτισµένο µε έντονα συναισθήµατα, ενώ τονίζεται, χωρίς να µπορεί να θεωρηθεί ως περιαυτολογία, και ο προσωπικός του ρόλος ως πνευµατικού ηγέτη, που συµπαραστάθηκε στο ποίµνιό του όσο µπορούσε κατά τις δύσκολες στιγµές της πολιορκίας. Το κείµενο φαίνεται ότι αρχικά διαβάστηκε δηµοσίως, σε συντοµότερη γραφή, τον Φεβρουάριο του 1186, λίγους µήνες µετά την αποµάκρυνση των Νορµανδών από την πόλη. Εκτός από το ιστοριογραφικό του έργο, ο Ευστάθιος έχει να παρουσιάσει ογκωδέστατο έργο στον σχολιασµό του Οµήρου (Παρεκβολαί εις την Ιλιάδα και την Οδύσσειαν). Παραθέτει πλήθος πληροφορίες: ιστορικές, µυθολογικές, γραµµατολογικές, γραµµατικές, λαογραφικές, πολύτιµες για την κατανόηση των οµηρικών επών. Σηµαντική είναι και η εισαγωγή του πραγµατεία στα πινδαρικά του σχόλια τα οποία όµως έχουν χαθεί. Άλλο ενδιαφέρον κείµενό του είναι η σχολιασµένη παράφραση του έπους του Διονυσίου Περιηγητή του 2ου αιώνα µ.χ.), Οικουµένης. Από τα πολυάριθµα άλλα συγγράµµατα του Ευστάθιου αξίζει να αναφερθεί Σελίδα από τη βουλγαρική έκδοση του Χρονικού του Κων-

8 η πραγµατεία του Επίσκεψις βίου µοναχικού, κείµενο πολύ ενδιαφέρον σχετικά µε τις προσπάθειές του να διορθωθούν τα κακώς κείµενα στα µοναστήρια, που συµπληρώνεται από ορισµένες µικρότερες παρεµφερείς συγγραφές. Ο Ιωάννης Τζέτζης (περίπου ) δεν είναι τόσο συστηµατικός όσο ο Ευστάθιος, ούτε επεκτείνεται σε ποικίλα είδη λόγου, αλλά αυτό δεν µειώνει την αξία του γιατί είναι εξίσου ευρυµαθής και πολυγραφότατος. Φαίνεται ότι σε νεαρή ηλικία κατείχε κάποια µικρή διοικητική θέση, την οποία έχασε όµως έπειτα από µια ερωτική περιπέτεια µε τη γυναίκα του προϊσταµένου του. Ακολούθησε µια δύσκολη γι αυτόν περίοδος και για να επιβιώσει έφτασε στο σηµείο να πουλά ακόµα και τα βιβλία του. Αργότερα, απασχολήθηκε ως δάσκαλος, διδάσκοντας στους µοναχούς της κωνσταντινουπολίτικης µονής του Παντοκράτορα, λαµβάνοντας ως αντάλλαγµα στέγη και τροφή. Είναι το κλασικό παράδειγµα του λογίου που δεν έχει επαρκείς πόρους για να ζήσει και παραπονείται διαρκώς γι αυτό, αλλά και για το ότι η αξία του έχει παραγνωριστεί. Υπερηφανεύεται για τη µνήµη του και δηλώνει ότι η βιβλιοθήκη του είναι η κεφαλή του, αφού δεν έχει χρήµατα για να αγοράσει βιβλία. Προτίµησε τον έµµετρο λόγο για να συνθέσει εκτενείς αλληγορικές ερµηνείες στα οµηρικά έπη (αφιερωµένες µάλιστα στην Ειρήνη-Bertha, τη Γερµανίδα πρώτη σύζυγο του αυτοκράτορα Μανουήλ Α, την οποία είχε αναλάβει να µυήσει στα µυστικά της οµηρικής ποίησης) και στα έπη του Ησιόδου. Σχολίασε και τις κωµωδίες του Αριστοφάνη Νεφέλες, Βάτραχοι και Πλούτος. Του αποδίδεται επιτοµή των µυθολογικών ιστοριών του Απολλοδώρου, καθώς και διασκευή της ρητορικής του Ερµογένη. Διασώζονται επίσης περισσότερες από 100 επιστολές του, πλήρεις αναφορών σε περιστατικά της αρχαίας ιστορίας και µυθολογίας, κάτι που τις έκανε τόσο δυσνόητες, ώστε να χρειαστεί να γράψει ο ίδιος ένα εκτενές (περίπου στίχων) έµµετρο υπόµνηµα σε αυτές, γνωστό ως Χιλιάδες, για να δώσει περισσότερα στοιχεία σχετικά µε το πλήθος των λεπτοµερειών που απλώς είχε παρεµβάλει συντόµως στις επιστολές του, προκειµένου να µπορέσουν να τις κατανοήσουν οι αναγνώστες τους. Στη σκιά του Ιωάννη κινήθηκε ο µεγαλύτερος αδελφός του, Ισαάκιος, ο οποίος πέθανε σε µικρή ηλικία, το 1138, στη Ρόδο, γυρίζοντας από το Χαλέπι της Συρίας. Είχε λάβει µέρος στην άτυχη εκστρατεία του Ιωάννη Β Κοµνηνού εναντίον της συριακής πόλης, ίσως ως γραµµατικός κάποιου αξιωµατούχου. Είχε προλάβει να συνθέσει έµµετρη Άποψη της µονής Παντοκράτορα στην Κωνσταντινούπολη,

9 πραγµατεία περί πινδαρικών µέτρων, ενώ δεν υπάρχει συµφωνία αν τα σχόλια στον Αλεξανδρινό ποιητή Λυκόφρονα είναι δικά του ή του αδελφού του. Η τετράδα των φιλολόγων της εποχής συµπληρώνεται από τον Γρηγόριο Πάρδο, µητροπολίτη Κορίνθου (περίπου ), ο οποίος συνέταξε Εγχειρίδιο περί συντάξεως λόγου (τρίτο της βυζαντινής εποχής, µετά τα αντίστοιχα έργα του Γεωργίου Χοιροβοσκού και του Μιχαήλ Σύγκελλου, αλλά κατώτερο από αυτά). Επίσης, ένα βοήθηµα για τη µελέτη των αρχαιοελληνικών διαλέκτων, που ανανέωσε το ενδιαφέρον για το θέµα, δεδοµένου ότι µετά τον 6ο αιώνα και το αντίστοιχο εγχειρίδιο του Ιωάννη Φιλοπόνου δεν φαίνεται να είχε ασχοληθεί κάποιος µε προβλήµατα διαλεκτολογίας. Έχει συντάξει και σχόλια στη ρητορική του Ερµογένη και υποµνηµάτισε τους κανόνες του Κοσµά του Μελωδού και του Ιωάννη Δαµασκηνού, αλλά το έργο, που δίνει περισσότερη έµφαση τον γραµµατικό σχολιασµό, παραµένει στο µεγαλύτερο µέρος του ανέκδοτο. Το Σχίσµα του 1054 ήταν καθοριστικό για τις κατευθύνσεις της θεολογίας. Τα περισσότερα από τα θεολογικά συγγράµµατα της εποχής ανήκουν κυρίως στον χώρο της αντιρρητικής και ερµηνευτικής θεολογίας. Η αντιρρητική απορρέει από τις διαρκείς συζητήσεις και αντιπαραθέσεις Ελλήνων και Λατίνων θεολόγων που προσπαθούν να αποδείξουν τα σφάλµατα των αντιπάλων τους. Έτσι, στην Αυλή του Αλέξιου Α Κοµνηνού, το 1112, µε αφορµή την επίσκεψη του παπικού απεσταλµένου και επισκόπου του Μιλάνου, Pietro Grossolano, κείµενα για να αντικρούσουν τις απόψεις του έγραψαν οι λόγιοι Ιωάννης Φουρνής, Ευστράτιος Νικαίας και Νικήτας Σεΐδης. Ο τελευταίος έχει συντάξει και ερµηνευτική πραγµατεία σε θέµατα της Αγίας Γραφής. Το 1135, επί της βασιλείας του Ιωάννη Β, όταν έφθασε στην Κωνσταντινούπολη ο επίσκοπος Ανσέλ- µος της Havelberg, απεσταλµένος του Γερµανού αυτοκράτορα Λοθάριου ( ), τις ορθόδοξες απόψεις τις διατύπωσε σε κείµενό του ο λόγιος Νικήτας Νικοµήδειας. Κάπως διαφορετική περίπτωση αποτελεί ο Νικήτας Μαρωνείας, ο οποίος έχει δώσει στο έργο του τη µορφή έξι διαλόγων, στους οποίους παρουσιάζονται οι απόψεις και των δύο αντιτιθέµενων Εκκλησιών. Καταλήγει προτείνοντας µια µέση λύση, δηλαδή της προσέγγισης µε αµοιβαίες υποχωρήσεις. Η πολεµική κατά των Λατίνων εµφανίζεται εντεταγµένη στα πλαίσια ευρύτερων θεολογικών συνθέσεων, όπως η Πανοπλία Δογµατική του Ευθύµιου Ζιγαβηνού (ο οποίος έχει επίσης ασχοληθεί και µε την ερµηνεία των Γραφών) και η Ιερά Οπλοθήκη του Ανδρόνικου Καµατηρού. Από τους άλλους Ο Γρηγόριος Πάρδος µεταξύ άλλων υποµνηµάτισε το έργο

10 σηµαντικούς θεολόγους της εποχής πρέπει να αναφερθεί ο Θεοφύλακτος (περίπου ), αρχιεπίσκοπος Αχρίδος, ο οποίος διακρίθηκε κυρίως στην ερµηνευτική θεολογία, ενώ διασώζονται και αρκετές επιστολές του, οι οποίες παρέχουν και ορισµένα χρήσιµα ιστορικά στοιχεία. Σηµαντική για να κατανοήσουµε τις αντιλήψεις της εποχής, είναι και η πραγµατεία Παιδεία Βασιλική, που εντάσσεται στη σειρά των Βυζαντινών «κατόπτρων ηγεµόνων». Επίσης, πρέπει να αναφερθεί ο Νείλος Δοξαπατρής, Κωνσταντινουπολίτης λόγιος και διάκονος της Αγίας Σοφίας, που αργότερα πήγε στη Σικελία, στην Αυλή του Νορµανδού βασιλιά Ρογήρου Β ( ), όπου µεταξύ άλλων συνέθεσε, κατόπιν παραγγελίας του Ρογήρου, και πραγµατεία Περί των πέντε πατριαρχικών θρόνων, έργο σηµαντικό για τις πληροφορίες που περιέχει σχετικά µε τη σύσταση, την εξέλιξη και τις περιοχές δικαιοδοσίας των πέντε πατριαρχείων, και ιδιαίτερα προσφιλές στους Βυζαντινούς εφόσον υποστηρίζει την ισοτιµία του πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως και του πάπα, µε βάση συνοδικούς κανόνες και χωρίς να παραποιεί τα ιστορικά στοιχεία. Σύγχρονος του Νείλου, αλλά όχι οµοϊδεάτης του, καθώς υποστήριζε το πρωτείο του πάπα, ήταν ο µοναχός Φίλιππος-Φιλάγαθος, µετέπειτα αρχιεπίσκοπος του Rossano στην Καλαβρία, ο οποίος διακρίθηκε κυρίως στην εκκλησιαστική ρητορική. Ήταν ο επίσηµος κήρυκας του Ευαγγελίου στην Αυλή των Νορµανδών ηγεµόνων. Στις οµιλίες του δεν είναι σπάνιες οι αναφορές σε σύγχρονά του γεγονότα, συνεχίζει τη βυζαντινή παράδοση της οµιλητικής και συντελεί ποικιλοτρόπως στην καλλιέργεια των ελληνικών γραµµάτων, αφού είχε και καλή κλασική παιδεία. Μεταξύ άλλων έγραψε και µια αλληγορική ερµηνεία των Αιθιοπικών του Ηλιοδώρου. Ένας από τους πολυγραφότερους συγγραφείς της εποχής, αλλά και της βυζαντινής λογοτεχνίας γενικά, είναι ο Θεόδωρος Πρόδροµος (περίπου /8). Το έργο του είναι εκτενέστατο και σηµαντικότατο, αλλά τα περιστατικά της ζωής του δεν είναι πολύ γνωστά. Παρά το πλήθος της βιβλιογραφίας δεν έχει δοθεί ικανοποιητική απάντηση σε πολλά ερωτήµατα. Δεν υπάρχει συµφωνία για το αν ήταν ένας, δύο ή περισσότεροι, αν έγραψε µόνο σε αρχαΐζουσα, ή και σε αρχαΐζουσα και σε δηµώδη γλώσσα. Επίσης, ποια είναι η σχέση του µε τα δηµώδη ποιήµατα τα γνωστά ως πτωχοδροµικά, καθώς και µε µια άλλη συλλογή ποιηµάτων, που έχει επικρατήσει να ονοµάζεται Μαγγάνειος Πρόδροµος. Στον Πρόδροµο αποδίδονται κείµενα ποικίλης µορφής και περιεχοµένου, έµµετρα και πεζά, ανάµεσα στα οποία πρέπει να υπάρχουν και ορισµένα

11 ψευδεπίγραφα, αλλά ασφαλή και αδιαφιλονίκητα κριτήρια για να διαχωριστούν τα γνήσια από τα αµφιβαλλόµενα δεν είναι εύκολο να καθοριστούν. Έγραψε 79 ιστορικά ποιήµατα, επτά λόγους και µονωδίες, διάφορες επιστολές, ερµηνείες των κανόνων του Ιωάννη Δαµασκηνού και του Κοσµά του Μελωδού, επιγράµµατα, σχόλια στα Αναλυτικά του Αριστοτέλη και διάφορες συντοµότερες φιλοσοφικές πραγµατείες, εγχειρίδιο γραµµατικής µε τίτλο Ερωτήµατα καθώς και κείµενα σατιρικά, τόσο έµµετρα όσο και πεζά. Έγραψε επίσης ένα από τα τέσσερα µυθιστορήµατα που συνετέθησαν τον αιώνα αυτόν Τα κατά Ροδάνθην και Δοσικλέα. Τα άλλα µυθιστορήµατα της εποχής, είναι Τα κατά Δρόσιλλαν και Χαρικλέα του Νικήτα Ευγενειανού, Τα καθ Υσµίνην και Υσµινίαν του Ευσταθίου Μακρεµβολίτη και Τα κατ Αρίστανδρον και Καλλιθέαν του Κωνσταντίνου Μανασσή, που ήδη προαναφέρθηκε. Όλα τα µυθιστορήµατα ακολουθούν τα αντίστοιχα πρότυπα του αρχαίου µυθιστορήµατος των ελληνιστικών χρόνων. Τα τελευταία χρόνια έχουν γραφεί αρκετές µελέτες για επιµέρους προβλήµατα που παρουσιάζουν τα κείµενα αυτά, παραµένουν όµως αναπάντητα διάφορα ερωτήµατα γενικότερης φύσης, όπως π.χ. η χρονολογική τους αλληλουχία και οι µεταξύ τους σχέσεις. Ιδιαίτερα αναπτύχθηκε την εποχή εκείνη και η σάτιρα, η οποία σε µεγάλο βαθµό βασίστηκε σε παρωδίες των έργων του µεγάλου σατιρικού της αρχαιότητας, του Λουκιανού. Εκτός από τις επώνυµες συνθέσεις, όπως π.χ. του Θεόδωρου Πρόδροµου, αξίζει να αναφερθεί εδώ και ένα διαλογικό κείµενο που δεν έχει διευκρινιστεί ακόµα ποιος είναι ο συγγραφέας του. Πρόκειται για το έργο Τιµαρίων, στο οποίο αξιοποιείται το αρχαιότατο µοτίβο της καθόδου στον Άδη. Ο αφηγητής επισκέπτεται τον Κάτω Κόσµο, συναντά επώνυµες προσωπικότητες της εποχής και συνοµιλεί µαζί τους. Οι διάλογοι είναι πνευµατώδεις και επινοητικότατοι σε διακωµώδηση προσώπων και καταστάσεων. Παρέχονται και ορισµένες πληροφορίες για την ετήσια γιορτή των Δηµητρίων (πρόδροµο των οµωνύµων εορτασµών της εποχής µας) στη Θεσσαλονίκη, εις µνήµην του πολιούχου της πόλης, που συνοδευόταν από λαµπρή εµποροπανήγυρη. Ο Νικηφόρος Βασιλάκης (περ ) ήταν επιφανής και πολυγραφότατος ρητοροδιδάσκαλος. Είχε καθιερωθεί µάλιστα και ο όρος βασιλακίζειν για να δηλώσει τη συγκεκριµένη τάση να γράφει κάποιος µε πρότυπο τον Βασιλάκη. Τα ρητορικά του συγγράµµατα διαιρούνται σε δύο οµάδες: α) όσα κινούνται στην παράδοση της σχολειακής ρητορικής, δηλαδή προγυµνάσµατα και ηθοποιίες µε βάση τα πρότυπα των αρχαίων

12 ρητορικών εγχειριδίων και β) ρητορικά κείµενα σχετικά µε σύγχρονά του περιστατικά, όπως το εγκώµιο στον Ιωάννη Β Κοµνηνό, µε ορισµένα στοιχεία για την εκστρατεία του τελευταίου στη Συρία (1137-8) κ.ά. Στην οµάδα αυτή πρέπει να ενταχθεί και ένα ιδιόµορφο κείµενο, η µελέτη εναντίον κάποιου Βαγώα, η οποία εµµέσως αναφέρεται στις προσωπικές περιπέτειες του συγγραφέα. Σηµαντικός λόγιος, διδάσκαλος φιλοσοφίας, ρητορικής και ιατρικής ήταν ο Μιχαήλ Ιταλικός (περίπου ), ο οποίος, µεταξύ άλλων, είχε ως µαθητή και τον Θεόδωρο Πρόδροµο. Το τελευταίο διάστηµα της ζωής του χρηµάτισε µητροπολίτης Φιλιππουπόλεως. Το έργο του αποτελείται από ρητορικούς λόγους (που απευθύνονται σε εξέχοντα πρόσωπα της εποχής του και προσφέρουν χρήσιµες ειδήσεις για το γενικότερο κλίµα της εποχής) και πολυάριθµες επιστολές, ενδεικτικές για τις κοινωνικές σχέσεις του. Χρησιµότατες πληροφορίες παρέχει και το εκτενέστατο έργο του Μιχαήλ Χωνιάτη (περίπου ), πρεσβυτέρου αδελφού του Νικήτα και µαθητή του Ευστάθιου Θεσσαλονίκης, ο οποίος άρχισε τη σταδιοδροµία του ως γραµµατέας του πατριαρχείου και αναρριχήθηκε σταδιακά στην εκκλησιαστική ιεραρχία, αναλαµβάνοντας το 1182 τη µητρόπολη Αθηνών, όπου παρέµεινε έως το Παροιµιώδη έχουν µείνει µεταξύ άλλων τα παράπονά του για την έλλειψη πνευµατικής ζωής και για την απώλεια της δόξας του κλεινού άστεως. Φθάνει στο σηµείο να δηλώσει, παραφράζοντας γνωστότατο στίχο από την τραγωδία Ορέστης του Ευριπίδη, ότι η µακρόχρονη παραµονή του µεταξύ των βαρβάρων τον έκανε και αυτόν βάρβαρο. Άλλος σπουδαίος λόγιος είναι ο περίφηµος όσιος Νεόφυτος ο Έγκλειστος ( ) ο οποίος έζησε και µόνασε στην Κύπρο στην περίφηµη εγκλείστρα του, για τη λειτουργία της οποίας έχει συντάξει ειδικό κείµενο, την Τυπική Διαθήκη, το οποίο µεταξύ άλλων περιέχει και αυτοβιογραφικά του στοιχεία. Ο Νεόφυτος έχει αφήσει εκτενέστατο έργο, θεολογικού κυρίως περιεχοµένου, καθώς και ένα είδος ιστορικής διήγησης µε τίτλο Περί των κατά χώραν Κύπρου σκαιών, στο οποίο περιέχονται ενδιαφέρουσες ειδήσεις για τα τελευταία χρόνια της διοίκησης του νησιού από τον σφετεριστή της εξουσίας, Ισαάκιο Κοµνηνό [( ), µε τον οποίο ο ίδιος είχε έλθει σε σύγκρουση], για την κατάληψή του από τον Ριχάρδο Α Λεοντόκαρδο και για τα µετέπειτα γεγονότα. Το χρονικό αυτό είναι γνωστό πως ενέπνευσε και τον Γιώργο Σεφέρη να γράψει το ποίηµα Νεόφυτος ο Έγκλειστος µιλά. Ο Μιχαήλ Χωνιάτης, λεπτοµέρεια τοιχογραφίας από το ναό Σελίδα εικονογραφηµένου χειρογράφου του 16ου αιώνα

13 Ο Συµεών Σηθ ήταν γιατρός, µαθηµατικός και φιλόσοφος στην Αυλή των Κοµνηνών, είχε ταξιδέψει στην Αίγυπτο και ήταν εξοικειωµένος µε την αραβική σοφία. Του αποδίδεται σύγγραµµα περί τροφών δυνάµεως καθώς και µετάφραση από τα αραβικά του έργου που είναι γνωστό µε τον τίτλο Στεφανίτης και Ιχνηλάτης, κείµενο που ανάγεται στο σανσκριτικό Pancatantra, εγχειρίδιο για την τέχνη της διακυβέρνησης. Ο Σηθ προόριζε το κείµενό του για τους κύκλους της Αυλής, αλλά αποδείχθηκε δηµοφιλέστατο. Κυκλοφόρησαν πάρα πολλές διασκευές του, τόσο σε λογιότερη όσο και σε δηµωδέστερη µορφή. Από τις ελάσσονες συγγραφικές φυσιογνωµίες της εποχής ας αναφερθεί ακόµα ο Ιωάννης Συρόπουλος, συντάκτης εγκωµιαστικού λόγου για τον Ισαάκιο Β Άγγελο ( ), που περιέχει ορισµένες χρήσιµες πληροφορίες για τις εκστρατείες του εναντίον των Σελτζούκων, των Νορµανδών και των Βουλγάρων. Ο 13ος αιώνας και οι πρώτοι Παλαιολόγοι (περ ) Η απώλεια της Κωνσταντινούπολης και άλλων περιοχών, που µοιράστηκαν µεταξύ των Λατίνων κατακτητών, όπως αναλυτικότερα έχει σηµειωθεί στα αντίστοιχα ιστορικά κεφάλαια, δεν είχε επιπτώσεις στην πνευµατική κίνηση που συνεχίστηκε αδιάκοπη. Μετά την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης (1261), και παρά τις δύσκολες συνθήκες και τα προβλήµατα στο εξωτερικό και στο εσωτερικό, η καλλιέργεια των γραµ- µάτων γνωρίζει νέα ακµή, και επιπλέον δηµιουργήθηκαν νέα πολιτιστικά κέντρα στην αυτοκρατορία της Νίκαιας, την αυτοκρατορία της Τραπεζούντας, το δεσποτάτο της Ηπείρου και το δεσποτάτο του Μιστρά, που δηµιούργησαν τη δική τους πνευµατική παράδοση. Οι συγγραφικές µορφές ήταν πλέον τόσο πολλές, ώστε αναγκαστικά στη συνέχεια έχει γίνει επιλογή των κυριότερων περιπτώσεων. Ο Ιωάννης Απόκαυκος ( ) ήταν ανιψιός του Κωνσταντίνου Μανασσή. Διετέλεσε µητροπολίτης Ναυπάκτου από το 1199 έως το Οι επιστολές του και τα νοµοκανονικά του κείµενα παρέχουν ενδιαφέροντα στοιχεία για την κοινωνική ιστορία και τον καθηµερινό βίο της εποχής, ενώ αξιόλογα είναι και τα ποιητικά του κείµενα. Σε άλλη µητρόπολη, στην πόλη της Αχρίδας, υπηρέτησε αρχικά ως εκκλησιαστικός αξιωµατούχος και κατόπιν ως µητροπολίτης ( ) ο νοµοµαθής Δηµήτριος Χωµατιανός, ο οποίος συµµετείχε στις έντονες πολιτικές αλλά και εκκλησιαστικές διαφωνίες µεταξύ των κρατών της Νίκαιας και της Ηπείρου. Το µεγαλύτερο µέρος του συγγραφι-

14 κού του έργου περιστρέφεται γύρω από θέµατα εκκλησιαστικού δικαίου. Σώζονται και επιστολές του, ο βίος του Αγίου Κλήµη και οκτώ κανόνες για τον ίδιο άγιο. Ο Νικηφόρος Βλεµµύδης (1197/ ) είναι ένας από τους πιο παραγωγικούς Βυζαντινούς συγγραφείς. Η δράση του είναι συνδεδεµένη µε την αυτοκρατορία της Νίκαιας, όπου είχε καταφύγει µε την οικογένειά του µετά την Άλωση του Ήταν δάσκαλος του Γεωργίου Ακροπολίτη και του µελλοντικού αυτοκράτορα Θεόδωρου Β Λάσκαρη. Το κυριότερο µέρος των συγγραµµάτων του έχει φιλοσοφικό και θεολογικό χαρακτήρα. Τα εγχειρίδια λογικής και φυσικής που συνέταξε είχαν ευρύτατη διάδοση και αποτέλεσαν τη βάση της φιλοσοφικής διδασκαλίας στα µεταγενέστερα χρόνια. Έχει γράψει επίσης και την αυτοβιογραφία του, µε πλήθος στοιχεία για το σύστηµα της εκπαίδευσης και γενικά για το κοινωνικό του περιβάλλον, ενώ πολύ ενδιαφέρουσα είναι και η αλληλογραφία του. Επίσης το κείµενο Βασιλικός Ανδριάς εντάσσεται στην παράδοση των «κατόπτρων ηγεµόνων», απευθύνεται στον Θεόδωρο Β και παρουσιάζει µεγάλο ενδιαφέρον για την ανασύνθεση του ιδεολογικοπολιτικού κλίµατος της εποχής. Καθώς όµως ήταν συντεθειµένο σε γλώσσα στρυφνή και δυσκολονόητη, χρειάστηκε πολύ σύντοµα να παραφραστεί σε γλώσσα απλούστερη, από δύο άλλους λογίους, τον Γεώργιο Γαλησιώτη και τον Γεώργιο Οιναιώτη. Ο λόγιος αυτοκράτορας Θεόδωρος Β Λάσκαρης (1254-8), µαθητής του Νικηφόρου Βλεµµύδη, είχε εκπαιδευτεί κατάλληλα για να κυβερνήσει ως φιλόσοφος-βασιλέας. Άφησε ο ίδιος εκτενέστατο συγγραφικό έργο, που αποτελείται στο µεγαλύτερο µέρος του από φιλοσοφικο-θεολογικά δοκίµια. Έγραψε επίσης υµνογραφικά κείµενα (µε γνωστότερο τον µέγα παρακλητικό κανόνα), εγκώµιο της πόλης της Νίκαιας, εγκώµιο του δασκάλου του Γεωργίου Ακροπολίτη και έναν επιτάφιο λόγο για τον Φρειδερίκο Β Hohenstaufen, ο οποίος ήταν πατέρας της µητριάς του Θεόδωρου, της Κωνσταντίας- Άννας, δεύτερης συζύγου του Ιωάννη Γ Δούκα Βατάτζη ( ). Διατηρούσε και εκτεταµένη αλληλογραφία µε άλλους επιφανείς συγχρόνους του, από την οποία προκύπτουν σηµαντικές συµπληρωµατικές ειδήσεις για το πολιτικοκοινωνικό περιβάλλον της εποχής. Ο Γεώργιος Ακροπολίτης ( ) έφυγε σε µικρή ηλικία από τη λατινοκρατούµενη τότε Κωνσταντινούπολη και πήγε στη Νίκαια, όπου ολοκλήρωσε τις σπουδές του και κατόπιν κατέλαβε διάφορα αξιώµατα στην Αυλή του Ιωάννη Γ Δούκα Βατάτζη. Ήταν

15 επίσης δάσκαλος του γιου του και κατοπινού αυτοκράτορα Θεόδωρου Β Λάσκαρη. Ανέλαβε διπλωµατικές αποστολές και συµµετείχε σε εκστρατείες. Μάλιστα, ο Θεόδωρος του είχε αναθέσει την αρχηγία των στρατευµάτων του στις εκστρατείες εναντίον του δεσποτάτου της Ηπείρου. Ο Ακροπολίτης όµως δεν είχε αντίστοιχη εµπειρία, η εκστρατεία του έληξε άδοξα και ο ίδιος συνελήφθη και παρέµεινε αιχµάλωτος τρία χρόνια ( ). Απελευθερώθηκε από τον Μιχαήλ Η Παλαιολόγο ( ), του οποίου έκτοτε έγινε έµπιστος συνεργάτης. Μετά την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης το 1261 από τους Βυζαντινούς, ανέλαβε διοικητικά καθήκοντα και συµµετείχε στις προσπάθειες αναδιοργάνωσης της ανώτατης εκπαίδευσης. Ανέλαβε διπλωµατικές αποστολές στη Βουλγαρία και ήταν µέλος της βυζαντινής αντιπροσωπείας στη σύνοδο της Λυών το 1274, όπου αποφασίστηκε η ένωση των εκκλησιών. Οι προσωπικές του εµπειρίες αποτέλεσαν τη βάση για τη σύνθεση του ιστοριογραφικού του έργου, της Χρονικής Συγγραφής, µε το οποίο συνεχίζει τον Νικήτα Χωνιάτη και εξιστορεί γεγονότα από το 1203 έως το Από τα συνοπτικά βιογραφικά που προηγήθηκαν, είναι ευνόητο ότι ο Ακροπολίτης γράφει από τη σκοπιά της αυτοκρατορίας της Νίκαιας, την οποία παρουσιάζει ως τον µοναδικό συνεχιστή της κληρονοµιάς της αυτοκρατορίας, ενώ θεωρεί ως σφετεριστές τους δεσπότες της Ηπείρου. Πολύ περισσότερο όµως επιδιώκει να νοµιµοποιήσει την κυριαρχία του Μιχαήλ Η, χωρίς να αναφέρει ότι ο τελευταίος είχε ανέλθει στην εξουσία παραγκωνίζοντας τον νόµιµο διάδοχο Ιωάννη Δ Λάσκαρη. Ο προγραµµατικός αυτός στόχος του επηρεάζει κάπως την αντικειµενικότητά του, αλλά κατά τα άλλα η περιγραφή του είναι αξιόπιστη, και σε γλώσσα απλή και σαφή, χωρίς ρητορικό φόρτο. Από τα άλλα συγγράµµατα του Ακροπολίτη πρέπει να αναφερθεί ο επιτάφιος λόγος του για τον Ιωάννη Γ Δούκα Βατάτζη, που παρέχει χαρακτηριστική εικόνα δράσης του αυτοκράτορα. Ένας από τους επιφανέστερους και παραγωγικότερους συγγραφείς όλης της βυζαντινής λογοτεχνίας είναι ο «πολυΐστωρ» Γεώργιος Παχυµέρης (περίπου ). Αλλά για τις λεπτοµέρειες της ζωής και της δράσης του σπουδαίου αυτού στοχαστή και πανεπιστήµονα ελάχιστα είναι γνωστά, όσο και αν αυτό φαίνεται παράδοξο. Γεννήθηκε στη Νίκαια, όπου είχαν καταφύγει οι γονείς του µετά την Άλωση του Εκεί πέρασε τα παιδικά και τα εφηβικά του χρόνια και άρχισε τον πρώτο κύκλο των σπουδών του. Στην Κωνσταντινούπολη ο ίδιος βρέθηκε το Η πρώτη εικοσαετία, συνεπώς, της Ο Γεώργιος Παχυµέρης, από τους σηµαντικότερους ιστοριο-

16 ζωής του εµπίπτει µε την τελική φάση της ιστορίας της αυτοκρατορίας της Νίκαιας. Έζησε έντονα τις παρασκηνιακές ενέργειες του Μιχαήλ Η Παλαιολόγου, που τον οδήγησαν στον θρόνο µετά τον παραγκωνισµό και την αποτρόπαια τύφλωση του νόµιµου διαδόχου, του οκταετούς Ιωάννη Δ Λάσκαρη (1258-9). Οι εµπειρίες αυτές των εφηβικών του χρόνων ήταν καθοριστικές για τον προσανατολισµό του Παχυµέρη και για τη διαµόρφωση των προσωπικών του απόψεων. Στην Κωνσταντινούπολη συνέχισε τις σπουδές του και µεταξύ άλλων είχε δάσκαλο και τον Γεώργιο Ακροπολίτη. Τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του τα πέρασε στην πρωτεύουσα, µε ελάχιστες µετακινήσεις σε κοντινές περιοχές της Μικράς Ασίας. Εισήλθε στις τάξεις του κλήρου και υπηρέτησε ως διάκονος στην Αγία Σοφία. Δεν έλαβε άλλους βαθµούς της ιεροσύνης, αλλά κατέλαβε εκκλησιαστικά και πολιτικά αξιώµατα. Παράλληλα, ανέπτυξε διδακτική δραστηριότητα, αλλά και ο ίδιος δεν δίνει περισσότερες λεπτοµέρειες και δεν προκύπτουν σχετικά στοιχεία από άλλες πηγές. Είχε επαφές και γνωριµίες µε επιφανή µέλη των εκκλησιαστικών αλλά και των ανακτορικών κύκλων, πρόσβαση σε έγγραφα και γενικά σε αρχειακό υλικό, καθώς και προσωπική εποπτεία των γεγονότων της βασιλείας του Μιχαήλ Η ( ) και της πρώτης εικοσιπενταετίας περίπου ( ) της µακράς βασιλείας του Ανδρόνικου Β ( ). Διοχέτευσε τις εµπειρίες του αυτές στο ιστοριογραφικό έργο του Συγγραφικές Ιστορίες, χάρη στο οποίο κυρίως έγινε γνωστός στους µεταγενέστερους. Καλύπτει γεγονότα των ετών 1258 έως 1307/8 περίπου. Προς τον Μιχαήλ Η ο Παχυµέρης δεν διάκειται ευνοϊκά, αφενός λόγω του παραγκωνισµού του νοµίµου διαδόχου Ιωάννη Δ και αφετέρου λόγω της φιλενωτικής πολιτικής του. Προσπαθεί όµως να εξιστορήσει τη δραστηριότητά του µε αντικειµενικότητα. Δεν διστάζει επίσης να επικρίνει και τον Ανδρόνικο Β για όσα κατά τη γνώµη του αποτελούσαν άστοχες ενέργειες. Αφιερώνει αρκετό χώρο στην εξιστόρηση των ερίδων και αναταραχών που είχαν ενσκήψει στους κόλπους της Εκκλησίας λόγω του σχίσµατος των Αρσενιατών και εξαιτίας των ενεργειών του Μιχαήλ Η προς ένωση των Εκκλησιών. Διατυπώνει επιτυχηµένες αξιολογήσεις και κριτική των γεγονότων που εξιστορεί. Το ύφος του είναι πυκνό και δυσνόητο και το λεξιλόγιό του έντονα αρχαϊστικό. Αλλά και τα άλλα κείµενα του Παχυµέρη είναι σηµαντικότατα και αποδεικνύουν την ευρύτητα των ενδιαφερόντων του και την πολυµάθειά του και φαίνεται ότι έχουν σχέση µε τη δραστηριότητά του ως δασκάλου. Γενικά µπορούν να ενταχθούν στις ακόλουθες κατη-

17 γορίες: α) ρητορικά (µε τη µορφή υποδειγµατικών ασκήσεων, ώστε να βοηθούνται οι σπουδαστές της ρητορικής), β) φιλοσοφικοθρησκευτικά (σχόλια στον Αριστοτέλη, σε διαλόγους του Πλάτωνα και στον Ψευδο-Διονύσιο Αρεοπαγίτη), γ) µαθηµατικά - αστρονοµία - µουσική και δ) ποιητικά. Όψιµος εκπρόσωπος της εκκλησιαστικής ιστορίας είναι ο Νικηφόρος Κάλλιστος Ξανθόπουλος (περίπου ), για τον οποίο δεν είναι γνωστά πολλά βιογραφικά στοιχεία. Πιθανολογείται ότι ήταν πρεσβύτερος της Αγίας Σοφίας. Ο ίδιος αναφέρει ότι ολοκλήρωσε την Εκκλησιαστική Ιστορία του προς το τέλος της βασιλείας του Ανδρόνικου Β, στον οποίο αφιερώνεται το έργο. Εξιστορεί την ιστορία της Εκκλησίας έως το 610, ενώ στην εισαγωγή του υπάρχει ανάλυση του περιεχοµένου ορισµένων ακόµα βιβλίων της ιστορίας του έως το 911. Αλλά δεν είναι σαφές αν επεκτάθηκε και µετά το χρονολογικό αυτό όριο. Πηγές του είναι οι εκκλησιαστικοί ιστορικοί της Πρωτοβυζαντινής περιόδου και ενδεχοµένως βασίστηκε σε ανάλογη εκκλησιαστική ιστορία άγνωστου συγγραφέα του 10ου αιώνα. Έγραψε επίσης αγιολογικά κείµενα, θεολογικές πραγµατείες και ορισµένα στιχουργήµατα. Ο Θεόδωρος Σκουταριώτης, µητροπολίτης Κυζίκου ( ) και συγγραφέας νοµοκανονικών κειµένων, έγραψε και εκτενέστατο χρονογραφικό κείµενο, µε κατάληξη την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης το 1261, το οποίο αξίζει περισσότερο για το δεύτερο τµήµα του, µε την εξιστόρηση των γεγονότων από τα χρόνια των Κοµνηνών και µετά. Αν και σε µεγάλο βαθµό βασίζεται στον Νικήτα Χωνιάτη και στον Γεώργιο Ακροπολίτη, περιέχει και µερικές συµπληρωµατικές πληροφορίες. Στο α µισό του αιώνα υπολογίζεται ότι έζησε ο γνωστός ως Ιωήλ, συγγραφέας µιας χρονογραφίας έως το 1204, η οποία βασικά συνίσταται σε επανάληψη υλικού από τις χρονογραφίες του Μαλάλα, του Θεοφάνη, του Γεωργίου Μοναχού και της Συνέχειάς του (για τα γεγονότα έως το 904) καθώς και του Σκυλίτζη και του Κεδρηνού (για την περίοδο έως το 1081). Όσο για το διάστηµα από το , ουσιαστικά πρόκειται περισσότερο για χρονολογικούς πίνακες. Ο Νικηφόρος Γρηγοράς (περίπου ) ήταν πολυσχιδής προσωπικότητα. Γεννήθηκε στην Ηράκλεια του Πόντου και εκεί έµαθε τα πρώτα γράµµατα µε τη φροντίδα του µητροπολίτη της πόλης, Ιωάννη, που ήταν και θείος του. Σε ηλικία είκοσι ετών εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη, συνέχισε τις σπουδές του µε δασκάλους τον

18 Ιωάννη ΙΓ Γλυκύ και τον Θεόδωρο Μετοχίτη και συνεργάστηκε µε τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Β. Από τις πολλές του αποστολές ιδιαίτερα πρέπει να αναφερθεί η συµµετοχή του σε πρεσβεία στα Σκόπια το 1326, την οποία περιγράφει λεπτοµερώς τόσο στο ιστοριογραφικό του έργο όσο και σε επιστολή του. Μετά τον θάνατο του προστάτη του, Ανδρόνικου Β, προσωρινά παραγκωνίστηκε, γρήγορα όµως επανήλθε στο προσκήνιο. Αν και αρχικά ουδέτερος, τελικά στράφηκε εναντίον των ησυχαστών και διαδέχθηκε τον Γρηγόριο Ακίνδυνο στην ηγεσία των αντιπαλαµιτών. Καταδικάστηκε το 1351 και έως το 1354 έµεινε περιορισµένος στη Μονή της Χώρας, στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί συνέθεσε το µεγαλύτερο µέρος του ιστοριογραφικού του έργου, τη Ρωµαϊκή ιστορία, που καλύπτει την περίοδο από το 1204 έως το Η αφήγησή του είναι πιο σύντοµη για το τµήµα έως το 1320, ενώ για τα µετέπειτα γεγονότα είναι αναλυτικότερη, µε έµφαση σε περιστατικά που σχετίζονται µε δικές του ενέργειες και επιλογές. Έχει λοιπόν περισσότερο τον χαρακτήρα αποµνηµονευµάτων, φαίνεται όµως ότι δεν έχει γίνει τελική επεξεργασία του κειµένου και δεν υπάρχει η απαραίτητη συνοχή. Πολύ σηµαντική είναι και η υπόλοιπη συγγραφική του δραστηριότητα, µε συγγράµµατα φιλοσοφικά και θεολογικά (εναντίον των παλαµιτών), επιστολές, βίους αγίων, ρητορικά αλλά και αστρονοµικά. Μάλιστα, σε αυτόν οφείλεται και µια πρόταση για την αναµόρφωση του ηµερολογίου, που υποβλήθηκε στον Ανδρόνικο Β το 1326, αλλά δεν έγινε δεκτή. Ο Ιωάννης ΣΤ Καντακουζηνός (περίπου ), από το 1325 είχε το αξίωµα του µεγάλου δοµέστικου και στη διαµάχη των δύο Ανδρόνικων, του Β και του Γ, είχε ταχθεί µε το µέρος του τελευταίου. Όταν πέθανε ο Ανδρόνικος Γ (1341), ο Καντακουζηνός στράφηκε εναντίον των διαδόχων του και έπειτα από σειρά εµφύλιων συρράξεων κατόρθωσε να ανέλθει στον θρόνο το Το 1353 ανακήρυξε συναυτοκράτορα τον γιο του Ματθαίο (ο οποίος εκτός των άλλων είναι γνωστός και ως συγγραφέας σχολίασε το Άσµα Ασµάτων), όµως προς το τέλος του 1354 ο ίδιος παραιτήθηκε και αποσύρθηκε στην περίφηµη κωνσταντινουπολίτικη µονή των Μαγγάνων, όπου ως µοναχός Ιωάσαφ πλέον αφοσιώθηκε στις µελέτες του. Έγραψε φιλοσοφικοθεολογικές πραγµατείες εναντίον των µουσουλµάνων και των ιουδαίων, καθώς και εναντίον των αντιπαλαµιτών. Επίσης, στο ιστοριογραφικό του έργο καλύπτει τα περιστατικά µεταξύ των ετών 1320 και 1356, δικαιολογώντας συχνά τις πράξεις του. Το έργο ουσιαστικά λοιπόν είναι τα Χρυσό νόµισµα (υπέρπυρο) του αυτοκράτορα Ανδρόνι- Ο Θεόδωρος Μετοχίτης, λεπτο- µέρεια από ψηφιδωτή παρά-

19 αποµνηµονεύµατά του. Ευνόητο είναι ότι για τον λόγο αυτόν το κείµενο δεν είναι τόσο αντικειµενικό, αποτελεί όµως µαζί µε το έργο του Γρηγορά τη σηµαντικότερη πηγή για τα γεγονότα του α µισού του 14ου αιώνα, τα οποία ο Καντακουζηνός όχι µόνο τα παρακολούθησε ως αυτόπτης αλλά σε πολλά ήταν πρωταγωνιστής. Τις ειδήσεις του ασφαλώς είχε την ευκαιρία να τις συµπληρώσει από επίσηµα έγγραφα και στοιχεία των αρχείων των παλατιού. Η αφήγησή του είναι περιεκτική και η γλώσσα και το ύφος του απλούστερα από του Γρηγορά. Ο Εφραίµ (περίπου 1280/ ), γνωστός ως Αίνιος λόγω της καταγωγής του από την Αίνο της Θράκης, έγραψε γύρω στο 1323 έµµετρη χρονογραφία (9.564 δωδεκασύλλαβοι στίχοι) που καταλήγει στο Η αφήγησή του γίνεται αναλυτικότερη από τα χρόνια των Κοµνηνών και µετά, και ως πηγές έχει χρησιµοποιήσει τον Ιωάννη Ζωναρά, τον Νικήτα Χωνιάτη και τον Γεώργιο Ακροπολίτη. Ως παράρτηµα έχει προστεθεί και χρονολογικός πίνακας πατριαρχών έως το Πολυσυζητηµένο είναι το πρόβληµα του ανώνυµου Χρονικού του Μορέως, εκτενούς αφήγησης, σε δηµώδη γλώσσα, της κατάκτησης της Πελοποννήσου από τους Φράγκους, που παρακολουθεί τα γεγονότα από την Α Σταυροφορία έως το 1292 και µάλλον γράφτηκε στις αρχές του 14ου αιώνα. Το χρονικό αυτό υπάρχει σε τέσσερις διασκευές (ελληνική, ιταλική, γαλλική και αραγωνική), αλλά δεν υπάρχει συµφωνία αν η αρχική σύνταξη έγινε στα ελληνικά ή στα γαλλικά (οι άλλες δύο διασκευές ούτως ή άλλως είναι µεταγενέστερες). Πάντως φαίνεται ότι ο άγνωστός µας συγγραφέας προέρχεται από το µεικτό γαλλοελληνικό περιβάλλον της Πελοποννήσου, όπως διαµορφώθηκε µετά τη λατινική κατάκτηση, και, ως γασµούλος, δεν συµπαθεί τους Έλληνες συντοπίτες του. Ο Γεώργιος-Γρηγόριος Β Κύπριος, πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως από το 1283 έως το 1289, διατηρούσε σηµαντική αλληλογραφία µε λογίους της εποχής του, από την οποία προκύπτουν ενδιαφέρουσες ειδήσεις για την παιδεία, τη διακίνηση των χειρογράφων και γενικά για το πνευµατικό περιβάλλον και τις δυσκολίες που αντιµετώπιζαν όσοι ασχολούνται µε τα γράµµατα. Έχει συντάξει και αυτοβιογραφία, όπου πληροφορεί πώς έφυγε από την Κύπρο και έφθασε στη Νίκαια, µε σκοπό να συµπληρώσει τις σπουδές του. Μετά την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης συνέχισε τις σπουδές του µε δάσκαλο τον Γεώργιο Ακροπολίτη και αναµείχθηκε στο περιβάλλον των ανακτόρων και

20 στις εκκλησιαστικοπολιτικές έριδες της εποχής. Χρήσιµοι για την αναπαράσταση του πολιτικοκοινωνικού κλίµατος είναι και οι εγκωµιαστικοί του λόγοι για τους αυτοκράτορες Μιχαήλ Η και Ανδρόνικο Β. Ο Θεόδωρος Μετοχίτης ( ) καταγόταν από την Κωνσταντινούπολη. Ήταν γιος του κληρικού Γεώργιου Μετοχίτη, γνωστού φιλενωτικού, ο οποίος εξορίστηκε το 1283, όταν µε την άνοδο στον θρόνο του Ανδρόνικου Β επικράτησε η ανθενωτική παράταξη. Ο Θεόδωρος ακολούθησε τον πατέρα του στην εξορία. Το 1290 γνωρίστηκε µε τον Ανδρόνικο Β σε µια επίσκεψη του τελευταίου στη Νίκαια και έκτοτε εντάχθηκε στον στενό κύκλο των συνεργατών του, ανέλαβε υψηλά αξιώµατα και πήρε µέρος σε διπλωµατικές αποστολές. Το 1328, µε την ανατροπή του Ανδρόνικου Β, ήταν φυσικό να παραγκωνιστεί και ο Θεόδωρος. Έζησε ακόµα µια τετραετία, αρχικά εξόριστος στο Διδυµότειχο και κατόπιν και πάλι στην Κωνσταντινούπολη, στη Μονή της Χώρας (σηµερινό Καχριέ Τζαµί), την οποία είχε ανακαινίσει ο ίδιος, δωρίζοντας και τα βιβλία της πλούσιας συλλογής του. Μάλιστα, µεταξύ των ψηφιδωτών του ναού αυτού ανευρίσκεται και ένα πορτραίτο του ίδιου, που τον παρουσιάζει γονατιστό ενώπιον του Χριστού, να προσφέρει την ανακαινισµένη εκκλησία. Εκτός από τη συµµετοχή του στα κοινά, έχει αφήσει εκτενέστατο και πολυδιάστατο έργο: σχόλια στον Αριστοτέλη, εγχειρίδιο αστρονοµίας, αυτοβιογραφικά ποιήµατα σε γλώσσα αρχαΐζουσα και σε δακτυλικούς εξαµέτρους καθώς και διάφορους λόγους, από τους οποίους ιδιαίτερα πρέπει να αναφερθούν οι βασιλικοί λόγοι για τον Ανδρόνικο Β, µε πλούσια ιστορικά στοιχεία, και ο Νικαεύς, εγκώµιο της δεύτερης πατρίδας του. Πολύ σηµαντική είναι και η σειρά µικρότερων φιλοσοφικοϊστορικών πραγµατειών του, γνωστές µε τον συµβατικό τίτλο Σύµµεικτα (λατ. Miscellanea), καθώς και ο λόγος του Ηθικός ή περί παιδείας, στον οποίο αναλύει τις απόψεις του για τον ρόλο της παιδείας και των λογίων. Ο Νικηφόρος Χούµνος (1250/ ) ήταν πιθανότατα και αυτός Κωνσταντινουπολίτης. Μαθητής του Γεώργιου-Γρηγόριου Κύπριου και κάτοχος υψηλής παιδείας, υπηρέτησε σε δηµόσιες υπηρεσίες στα χρόνια της βασιλείας του Μιχαήλ Η και Ανδρόνικου Β, του οποίου ήταν και πεθερός, καθώς η κόρη του Ειρήνη είχε παντρευτεί τον γιο του Ιωάννη. Το 1309 τοποθετήθηκε και διοικητής Θεσσαλονίκης. Στους λόγους, στις επιστολές και στα φιλοσοφικοθεολογικά του έργα συχνά ανιχνεύονται αναφορές και υπαινιγµοί σε πρόσωπα και πράγµατα της εποχής. Περίφηµη έχει µείνει η φιλολογική Η Ανάσταση, τοιχογραφία από την αψίδα του ταφικού παρεκ- Σελίδα από την «Παλατινή Ανθολογία» (Πανεπιστηµιακή Βιβλιο-

21 του διαµάχη µε τον Θεόδωρο Μετοχίτη τον οποίο κατηγορούσε για έλλειψη σαφήνειας στα γραπτά του, ενώ ο Θεόδωρος µε τη σειρά του τον κατηγορούσε ως αµαθή. Ο Χού- µνος τα τελευταία δύο χρόνια της ζωής του αποσύρθηκε σε µοναστήρι, µε το όνοµα Ναθαναήλ. Με τον σχολιασµό έργων του Αριστοτέλη ασχολήθηκαν και άλλοι λόγιοι, όπως ο Μανουήλ Ολόβολος (περίπου ), ο οποίος ήταν και από τους πρώτους που µετέφρασαν λατινικά φιλοσοφικά κείµενα στα ελληνικά, ενώ είναι γνωστοί και ορισµένοι πανηγυρικοί του λόγοι που εκφωνήθηκαν στην Αυλή του Μιχαήλ Η. Επίσης, ο Λέων Μαγεντινός, µητροπολίτης Μυτιλήνης που έζησε προς το τέλος του 13ου αιώνα και τις αρχές του επόµενου, και ο διάκονος Ιωάννης Πεδιάσιµος (περ αρχές 14ου αιώνα) ο οποίος είναι γνωστός και για τα σχόλιά του στη Θεογονία του Ησιόδου, για µία περιγραφή των άθλων του Ηρακλή καθώς και για ορισµένα µικρότερα κείµενα αναφερόµενα στη µουσική και στα µαθηµατικά. Ο Μάξιµος Πλανούδης (περίπου ) ήταν ένας από τους σπουδαιότερους συντελεστές της πνευµατικής ακµής της εποχής του. Καταγόταν από τη Νικοµήδεια της Βιθυνίας και φαίνεται ότι εγκαταστάθηκε µε την οικογένειά του στην Κωνσταντινούπολη σε µικρή ηλικία. Εκεί είχε την ευκαιρία να αποκτήσει γνώσεις σε όλους τους τοµείς του επιστητού. Έµαθε επίσης λατινικά τα οποία χρησιµοποίησε µεταφράζοντας Λατίνους κλασικούς αλλά και θεολόγους (Μεταµορφώσεις και Ηρωίδες του Οβιδίου, το Ενύπνιον του Σκιπίωνος του Κικέρωνα, τα δίστιχα του Κάτωνα, πραγµατείες του Ιερού Αυγουστίνου, την Παραµυθία της φιλοσοφίας του Βοήθιου). Πέρασε τον περισσότερο καιρό του στην Κωνσταντινούπολη, διδάσκοντας κυρίως γραµµατική και ερµηνεία αρχαίων Ελλήνων ποιητών, ρητορική αλλά και µαθηµατικά, µουσική και ιατρική. Αρχικά η έδρα του ήταν η Μονή της Χώρας και αργότερα η µονή του Σωτήρος του Ακαταλήπτου. Υπήρξε πολυγραφότατος. Τα γραπτά του περιλαµβάνουν, εκτός από τις µεταφράσεις από τα λατινικά που ήδη αναφέρθηκαν, θεολογικές πραγµατείες (στις οποίες θεµελίωνε θεωρητικά την αντίθεσή του στην ένωση των Εκκλησιών), γραµ- µατικά βοηθήµατα (που περιλαµβάνουν µεταξύ άλλων και διάλογο περί γραµµατικής, καθώς και συντακτικό), ρητορικά γυµνάσµατα (µεταξύ των οποίων και ο Βασιλικός, µε τις θεωρητικές αρχές που πρέπει να διέπουν την άριστη διακυβέρνηση), επιστολές (µε πολύτιµες πληροφορίες για πρόσωπα και πράγµατα της εποχής), έµµετρα κεί-

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

Αίγυπτος, Βαβυλωνία : επιγραφές, έγγραφα. Σκοπός : απαθανάτιση : κατορθώµατα/επιτεύγµατα ηγεµόνων.

Αίγυπτος, Βαβυλωνία : επιγραφές, έγγραφα. Σκοπός : απαθανάτιση : κατορθώµατα/επιτεύγµατα ηγεµόνων. Ιστοριογραφία (περιγραφικός ορισµός): Επιστήµη γεγονότα : χρονολογική σειρά χρονική περίοδος κριτικός έλεγχος των πηγών ανάλυση αιτίων και συνθηκών Ιστορική αναδροµή Αίγυπτος, Βαβυλωνία : επιγραφές, έγγραφα.

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-A3-4: Εκκλησιαστικές διατάξεις και ποίηση Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Ιστορικό του Τμήματος Το Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης ιδρύθηκε με το Π.Δ 365/1993(ΦΕΚ 156/13-9-1993 τεύχος Α') και άρχισε

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Cleopatra (Κλεοπάτρα) 69 30 π.χ. Αίγυπτος Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.x και βασίλεψε στην

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ H ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ Στην εποχή του Θουκυδίδη πραγματοποιείται ένα σπουδαίο γεγονός που έγινε βασική αιτία να εξασθενίσουν οι Αρχαίες Ελληνικές πόλεις καθώς να συντριβή το πολιτισμικό μεγαλείο της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ Ο όρος διαθήκη Οι Εβδομήντα μεταφράζουν την εβραϊκή λέξη berith στα ελληνικά διαθήκη Απαντάται στις εκφράσεις παλαιά διαθήκη και καινή διαθήκη. Σημαίνει συμφωνία (γάμου), που συντελέσθηκε ανάμεσα στο Θεό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ

ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ Πρόκειται για ένα «όραμα ζωής του Σεβ. Μητροπολίτου μας για τη νεολαία». Η πρωτοβουλία, αλλά και οι δαπάνες για την ανέγερση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ και ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ και ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ και ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Πράξη «Σχεδιασμός και ανάπτυξη προσβάσιμου εκπαιδευτικού και εποπτικού υλικού για μαθητές με αναπηρίες Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Περιεχόµενα 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Η ΠΑΙ ΑΓΩΓΟΥΣΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ... 17 Το αντικείµενο της Παιδαγωγικής, η παιδαγωγούσα διδασκαλία, ο ρόλος της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο Μέγας Αλέξανδρος και τις εκστρατείες του» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Οικογένειας: Εμμανουήλ Τσαλίκη + Μαρίας Θεολόγου

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Οικογένειας: Εμμανουήλ Τσαλίκη + Μαρίας Θεολόγου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Οικογένειας: Εμμανουήλ Τσαλίκη + Μαρίας Θεολόγου (Όπως τα κατέθεσε προφορικά η κ. Ιωάννα Τσαλίκη, εγγονή του Εμμανουήλ Τσαλίκη, τον Αύγουστο του 2011) Οικογενειακή φωτογραφία στη Λέρο,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Γιατί εξακολουθεί να είναι σηµαντικό να σπουδάζουµε αρχαία Ελληνικά και Λατινικά, γλώσσες που σπάνια πια χρησιµοποιούνται στη σύγχρονη κοινωνία; Γιατί να ξοδεύουµε

Διαβάστε περισσότερα

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας Φιλοσοφική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΚΟΡΜΟΣ [111 ECTS] ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΤΟΜΕΙΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Το Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

Σειρά «ΘΥΜΗΣΙΣ» : Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός και Γλώσσα

Σειρά «ΘΥΜΗΣΙΣ» : Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός και Γλώσσα Σειρά «ΛΟΓΟΜΑΘΕΙΑ+» : Διδασκαλία της Ελληνικής ως Μητρικής Γλώσσας Η «Λογομάθεια+» είναι ένα πολυμεσικό εκπαιδευτικό λογισμικό (σειρά 3 CD-ROM) που καλύπτει το σύνολο των φαινομένων της γραμματικής, του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΕΓΓΡΑΦΗΣ 2011-2012 Κομοτηνή Νοέμβριος 2013 1 Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Ορτυγία Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Τοποθεσία Πού βρίσκεται; Το νησί της Ορτυγίας βρίσκεται στην κάτω Ιταλία στις Συρακούσες. Τα αξιοθέατα: Ο ναός του Απόλλωνα üη πλατεία

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας. 1. Από τον «Νουθετικό λόγο» του Κεκαυμένου* προς τον αυτοκράτορα

Φύλλο εργασίας. 1. Από τον «Νουθετικό λόγο» του Κεκαυμένου* προς τον αυτοκράτορα Κεφ. 3. Από το σχίσμα των δύο εκκλησιών ως την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους (1054-1204) Υποκεφάλαιο 1. Εσωτερική κρίση και εξωτερικοί κίνδυνοι (1054-1081) Φύλλο εργασίας 1. Από τον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 Μεσαία ΔΕΥΤΕΡΑ, 19-01-2015 ΤΡΙΤΗ, 20-01-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 21-01-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 22-01-2016 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 23-01-2015 13Κ14_11:

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Χαιρετίζοντας την σημερινή εκδήλωση εκ μέρους του Πανεπιστημίου Κύπρου, θα

Διαβάστε περισσότερα

Το Κοσμέτειο Ίδρυμα- «ο Οίκος του Κωνσταντινουπολίτη» 40 χρόνια προσφορά προς τους εκπατρισμένους Κωνσταντινουπολίτες

Το Κοσμέτειο Ίδρυμα- «ο Οίκος του Κωνσταντινουπολίτη» 40 χρόνια προσφορά προς τους εκπατρισμένους Κωνσταντινουπολίτες Το Κοσμέτειο Ίδρυμα- «ο Οίκος του Κωνσταντινουπολίτη» 40 χρόνια προσφορά προς τους εκπατρισμένους Κωνσταντινουπολίτες Νέος Κύκλος Κωνσταντινουπολιτών (ίδρυση 1963) Η μακρά παράδοση της φιλανθρωπίας και

Διαβάστε περισσότερα

Κομνηνός Αφεντούλιεφ/Αφεντούλης

Κομνηνός Αφεντούλιεφ/Αφεντούλης Επώνυμο Όνομα Κομνηνός Αφεντούλιεφ/Αφεντούλης Μιχαήλ Υπογραφή Υπογραφές Αγωνιστών της Ελληνικής Επαναστάσεως, Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, Αθήνα 1984. Σφραγίδα Σφραγίδα Μιχαήλ Κομνηνού

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού»

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού» 1 ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Για την ενηµέρωση των υποψηφίων συγγραφέων εγχειριδίων Γλώσσας και Μαθηµατικών, κοινοποιούµε απάντηση σε σχετικό ερωτηµατολόγιο που µας είχαν υποβάλει

Διαβάστε περισσότερα

Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή

Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή Μαρία Αλεξάνδρου, Τ.Μ.Σ. του Α.Π.Θ. Εικόνα: Ι. Καθεδρικός Ναός της του Θεού Σοφίας Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας ΘΕΜΑ: "Εκκλησιασμός και πρωινή προσευχή μαθητών" ΣΧΕΤ.: α) ΥΠΕΠΘ, Φ. 200.21/16/136240.26.11.1977 β) ΥΠΕΠΘ, Γ/6251/22-10-1979 γ) ΥΠΕΠΘ, Γ/2875/30-4-1981 δ) Π.Δ. 201/98 Με αφορμή ερωτήματα που τέθηκαν στο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Ecoles Européennes Bureau de Secrétaire Général

Ecoles Européennes Bureau de Secrétaire Général Ecoles Européennes Bureau de Secrétaire Général Unité de Développement Pédagogique Réf.: 2010-D-239- el-2 Orig.:EL ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΛΩΣΣΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ. ΕΠΙΛΟΓΗ: ΑΡΧΑΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕ ΤΥΠΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕ ΤΥΠΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕ ΤΥΠΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΗΡΑΚΛΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ https://sym.pblogs.gr ΕΙΔΗ ΛΟΓΟΥ ΤΙ ΣΤΟΧΕΥΩ ; ΑΝΑΦΟΡΙΚΟΣ Κειμενικό είδος ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΙΚΟΣ Κειμενικό είδος ΤΙ ΣΤΟΧΕΥΩ ; Αφήγηση, περιγραφή,

Διαβάστε περισσότερα

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή Ζωντανά βιβλία, της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου, MSc, µε ιστορίες που µάς δίνουν το έναυσµα να τις βιώσουµε, δραµατοποιήσουµε, συζητήσουµε, διαβάσουµε, ώστε να µάθουµε και

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας

Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΦΑΣΗ Β (2013-2014) Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας Ενότητα που αφορά στη διδασκαλία (βάσει του σχολικού γλωσσικού εγχειριδίου):

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Κωδικός Βιβλίου Τίτλος Βιβλίου Βαθμίδα/Τάξη 22-0001 ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ 22-0002 ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ (ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ) 22-0003

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΟΥΚΙΔΙΔΗ, ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΥΛΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΟΥΚΙΔΙΔΗ, ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΛΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΟΥΚΙΔΙΔΗ, ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Στην ύλη των εξετάσεων περιλαμβάνονται τα εξής: Τα επόμενα κεφάλαια

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιότιμοι κυρίες και κύριοι, Αγαπητοί μου

Αξιότιμοι κυρίες και κύριοι, Αγαπητοί μου Αρχαία Ελληνική Γλώσσα: η βασική μέθοδος διδασκαλίας της Νεοελληνικής ως ξένης γλώσσας ΤΑΤΙΑ ΜΤΒΑΡΕΛΙΤΖΕ Υποψήφια διδάκτωρ του Ινστιτούτου Κλασσικής Φιλολογίας, Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΑ ΑΓΙΑΝΟΓΛΟΥ (1918-2009) Ό θάνατος τής Ιωάννας Άγιάνογλου, τής αγαπημένης

ΙΩΑΝΝΑ ΑΓΙΑΝΟΓΛΟΥ (1918-2009) Ό θάνατος τής Ιωάννας Άγιάνογλου, τής αγαπημένης 28 ΝΕΚΡΟΛΟΓΙΕΣ ΙΩΑΝΝΑ ΑΓΙΑΝΟΓΛΟΥ (1918-2009) Ό θάνατος τής Ιωάννας Άγιάνογλου, τής αγαπημένης μας Γιαννούλας, σφραγίζει μέ διακριτικότητα το τέλος μιας ολόκληρης εποχής. Χωρίς ποτέ να διεκδικήσει ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ.Π. (Καθηγήτριες: Λαγκαδιανού, Τσάτση, Ξαγοράρη, Ράπτη, Παπαντωνοπούλου)

ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ.Π. (Καθηγήτριες: Λαγκαδιανού, Τσάτση, Ξαγοράρη, Ράπτη, Παπαντωνοπούλου) ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Γ.Π. (Καθηγητές: Τσομπανέλλης, Μαγκούτη) Ως ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΟΡΙΖΕΤΑΙ Η ΠΑΡΑΚΑΤΩ: 1-4-5-6-7-8-9-10-11-12-14-21-23-24-25-29-30-31-32 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ.Π. (Καθηγήτριες: Παπαντωνοπούλου, Λαγκαδιανού,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μάθημα: Ιστορία Τάξη: Α Λυκείου Χρόνος εξέτασης: 2 ώρες και 30 λεπτά ΜΕΡΟΣ Α (20 μονάδες) Να απαντήσετε ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ και στις δύο (2) ερωτήσεις. 1. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικές Πράξεις. Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης

Μουσικές Πράξεις. Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης Μουσικές Πράξεις Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης Οι Mουσικές Πράξεις είναι ένα μουσικό εκπαιδευτικό λογισμικό που σχεδιάστηκε και αναπτύχθηκε με τη φιλοδοξία να αποτελέσει: Ένα σημαντικό βοήθημα για

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων ΜΠΟΡΩ ΝΑ Επίπεδο Α1 για παιδιά Κατανόηση προφορικού λόγου Μπορώ, όταν ο λόγος είναι αργός, καθαρός με μεγάλες παύσεις και επαναλήψεις και χρήση οπτικών μέσων:

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η σηµερινή φυσιογνωµία της Βιβλιοθήκης της Alpha Βank διαµορφώθηκε µετά το 2000 µε τη συγχώνευση της Alpha Τραπέζης Πίστεως µε την Ιονική Τράπεζα. Τότε και οι Βιβλιοθήκες των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:---------

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- 25η Μαρτίου 1821 Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- Στόχοι: Μέσα από διάφορες επικοινωνιακές και διαθεματικές δραστηριότητες τo παιδί:

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ

37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ 37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Η ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΑΦΙΕΡΩΝΕΤΑΙ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΠΑΠΑΚΩΣΤΟΥΛΑ-ΓΙΑΝΝΑΡΑ 18-20 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2010

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Οµάδα... Ονόµατα::...... ραστηριότητα 1 η Από το βιβλίο Ιστορίας της Νεότερης Ελλάδας χάθηκε το κεφάλαιο του Μικρασιατικού πολέµου. Εσείς αναλαµβάνετε να το γράψετε.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΤΙΤΛΟΣ ISBN ΕΚΔΟΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ ΤΙΤΛΟΣ ISBN ΕΚΔΟΣΗ 1 η ΤΑΞΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ (Παρουσίαση Λογοτεχνικών Κειμένων) ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Σαρρή, Ζ., Τα στενά παπούτσια ΠΑΤΑΚΗΣ Τριβιζάς, Ε., Το σεντούκι με τις πέντε κλειδαριές ΚΕΔΡΟΣ α. Αρχαία Ελληνική Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ. Έρευνα-επιλογή: Μαρτίνα Λόος Μετάφραση-επιµέλεια: Βασιλική Καντζάρα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ. Έρευνα-επιλογή: Μαρτίνα Λόος Μετάφραση-επιµέλεια: Βασιλική Καντζάρα Έρευνα-επιλογή: Μαρτίνα Λόος Μετάφραση-επιµέλεια: Βασιλική Καντζάρα ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ Εισαγωγή Το παρόν κείµενο περιλαµβάνει ορισµένα µόνο ονόµατα γνωστών µαθηµατικών από την ιστορία της επιστήµης. Η έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική

Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική 1 Δευτερότοκος γιος του Κωνσταντή και της Αιμιλίας Δούκα. Γεννήθηκε στις 6

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 1 ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014 2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 31Υ007 Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη & 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Οι Θετικές Επιστήμες στο Βυζάντιο Μέρος 1: Η πολιτικοκοινωνική κατάσταση

Οι Θετικές Επιστήμες στο Βυζάντιο Μέρος 1: Η πολιτικοκοινωνική κατάσταση Οι Θετικές Επιστήμες στο Βυζάντιο Μέρος 1: Η πολιτικοκοινωνική κατάσταση Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσική Τμήμα Φυσικής ΕΚΠΑ www..manosdanezis.gr Πως δημιουργείται ένα πολιτισμικό ρεύμα

Διαβάστε περισσότερα

Παύλεια. digitalarchive

Παύλεια. digitalarchive digitalarchive publishing by tag Γιορτή που διεξάγεται στη Βέροια προς τιμήν του Αποστόλου Παύλου. Τα γιορτάζονται κάθε Ιούνιο, στο Βήμα του Αποστόλου Παύλου, στο σημείο, δηλαδή, από όπου εκείνος μίλησε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ : ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ : ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ : ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Τετάρτη, 29 Μαΐου 2013 Αριθμ. Πρ.: 1750 2013-14 Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα