Διαβητική νευροπάθεια του αυτονόμου νευρικού συστήματος καρδιάς και αγγείων: από την κλινική εικόνα στη διάγνωση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διαβητική νευροπάθεια του αυτονόμου νευρικού συστήματος καρδιάς και αγγείων: από την κλινική εικόνα στη διάγνωση"

Transcript

1 REVIEW ARTICLE ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ 23 Διαβητική νευροπάθεια του αυτονόμου νευρικού συστήματος καρδιάς και αγγείων: από την κλινική εικόνα στη διάγνωση Καλλιόπη Παφίλη, Νικόλαος Παπάνας, Ευστράτιος Μαλτέζος Εξωτερικό Διαβητολογικό Ιατρείο, Β Παθολογική Κλινική, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Περίληψη Η νευροπάθεια του αυτόνομου νευρικού συστήματος της καρδιάς και των αγγείων (ΚΑΝ) μπορεί να αποτελεί πρώιμη επιπλοκή του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) και συνδέεται με αυξημένη νοσηρότητα και θνησιμότητα. Σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου θεωρείται η υπεργλυκαιμία. Οι κυριότερες κλινικές εκδηλώσεις της ΚΑΝ περιλαμβάνουν: την ταχυκαρδία σε ηρεμία, την ορθοστατική υπόταση και την αυξημένη ευαισθησία της στη χορήγηση κατεχολαμινών. Στα ευρήματα ανήκουν η μειωμένη αντοχή στην άσκηση, η δυσλειτουργία και υπερτροφία της αριστερής κοιλίας, το σιωπηλό έμφραγμα του μυοκαρδίου, η περιεγχειρητική καρδιαγγειακή αστάθεια, η παράταση του QT διαστήματος στο ηλεκτροκαρδιογράφημα, η μη ελάττωση ή/και αύξηση της αρτηριακής πίεσης και της καρδιακής συχνότητας κατά τη νύκτα. Για τη διάγνωση της ΚΑΝ στην πράξη χρησιμοποιούνται κυρίως οι πέντε μη επεμβατικές δοκιμασίες που καθιέρωσαν οι Ewing και Clarke, οι οποίες συμπληρώνονται συνήθως από τη δοκιμασία ελέγχου της μεταβλητότητας της καρδιακής συχνότητας σε ηρεμία. Επιπλέον, υπάρχει πληθώρα λοιπών διαγνωστικών δοκιμασιών, μερικές από τις οποίες χρησιμοποιούνται σε ερευνητικό κυρίως επίπεδο. Είναι ιδιαίτερα σημαντική η αξιοποίηση των διαγνωστικών μεθόδων που υπάρχουν σήμερα στη διάθεσή μας, τόσο για την πρώιμη διάγνωση της ΚΑΝ όσο και για την αξιολόγηση μελλοντικών θεραπευτικών προσεγγίσεων. Λέξεις κλειδιά: διάγνωση, σακχαρώδης διαβήτης, καρδιαγγειακό σύστημα, νευροπάθεια του ΑΝΣ. Cardiovascular Autonomic neuropathy in dabetes mellitus: From clinical manifestations to diagnosis Kalliopi Pafili, Nikolaos Papanas, Efstratios Maltezos 2d Department of Internal Medicine, Democritus University of Thrace Abstract Cardiovascular autonomic neuropathy (CAN) may be an early complication of diabetes and is associated with increased morbidity and mortality rates. The most important risk factor is hyperglycaemia. The main clinical manifestations of CAN include: tachycardia at rest, postural hypotension and increased sensitivity to catecholamine administration. Patient examination may reveal exercise intolerance, left ventricular dysfunction and hypertrophy, silent myocardial infarction, peri-operative cardiovascular instability, QT segment prolongation, as well as absent reduction and/or increase of arterial blood pressure and heart rate during the night. In clinical practice, diagnosis of CAN is based on the five non-invasive tests established by Ewing and Clarke. These are usually combined with examination of heart rate variability at rest. Moreover, there are numerous other diagnostic tests, some of which are mainly used for research purposes. Utilisation of currently available diagnostic modalities is very important, both for the timely diagnosis of CAN and for the evaluation of future therapeutic approaches. Key words: cardiovascular autonomic neuropathy, cardiovascular system, diabetes mellitus, diagnosis.

2 24 Καλλιόπη Παφίλη 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η νευροπάθεια του αυτόνομου νευρικού συστήματος καρδιάς και αγγείων ή καρδιαγγειακή αυτόνομη νευροπάθεια (ΚΑΝ) (διεθνής όρος «cardiovascular autonomic neuropathy, CAN») στο σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) προκύπτει από βλάβη στις ίνες του αυτονόμου νευρικού συστήματος (ΑΝΣ), οι οποίες είναι υπεύθυνες για τη νεύρωση της καρδιάς και των αγγείων, και συνδέεται με διαταραχές του καρδιακού ρυθμού και της αρτηριακή πίεσης. 1-3 Η ΚΑΝ μπορεί να οδηγήσει σε αιφνίδιο καρδιαγγειακό θάνατο, δυνητικά θανατηφόρες αρρυθμίες και σιωπηλή ισχαιμία του μυοκαρδίου. Για αυτόν το λόγο αποτελεί την κλινικά σημαντικότερη μορφή διαβητικής νευροπάθειας του ΑΝΣ. 1-3 Ο επιπολασμός της ΚΑΝ σήμερα υπολογίζεται στο 20% περίπου, αλλά αυξάνεται στο 65% με την αύξηση της ηλικίας και της διάρκειας του ΣΔ. Ωστόσο, υπάρχει ετερογένεια στη βιβλιογραφία ως προς τον ακριβή επιπολασμό, εξαιτίας της μελέτης διαφορετικών πληθυσμών και της χρήσης διαφορετικής μεθοδολογίας. 4 Οι καθιερωμένοι παράγοντες κινδύνου για ΚΑΝ είναι ο μακροχρόνιος πτωχός γλυκαιμικός έλεγχος για ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 (Τ1ΣΔ) και ο συνδυασμός υπέρτασης, δυσλιπιδαιμίας, παχυσαρκίας και πτωχού γλυκαιμικού ελέγχου για τους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 (Τ2ΣΔ). 5-7 Το σημαντικότερο παράγοντα αποτελεί η υπεργλυκαιμία, η οποία συνδέεται με την ενεργοποίηση επιβλαβών μεταβολικών οδών. 2,5-7 Απλοποιημένα, οι τελευταίες περιλαμβάνουν το σχηματισμό τελικών προϊόντων γλυκοζυλίωσης, την αυξημένη οξειδωτική καταπόνηση με υπέρμετρη παραγωγή ελεύθερων ριζών, την ενεργοποίηση των οδών της πολυόλης και της πρωτεινικής κινάσης C, την ενεργοποίηση της πολυadp ριβοζυλίωσης κ.ά ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΝ Οι κλινικές εκδηλώσεις της ΚΑΝ περιλαμβάνουν: τις μεταβολές του καρδιακού ρυθμού με πρωιμότερο εύρημα την έλλειψη μεταβλητότητας του καρδιακού ρυθμού, την ταχυκαρδία σε ηρεμία, την ορθοστατική υπόταση, τη μειωμένη αντοχή στην άσκηση, τη δυσλειτουργία και υπερτροφία της αριστερής κοιλίας, το σιωπηλό έμφραγμα του μυοκαρδίου, την περιεγχειρητική καρδιαγγειακή αστάθεια, την παράταση του QT διαστήματος στο ηλεκτροκαρδιογράφημα, την μη ελάττωση ή/και την αύξηση της αρτηριακής πίεσης και του καρδιακού ρυθμού κατά τη διάρκεια της νύκτας και την αυξημένη ευαισθησία του καρδιαγγειακού στην εξωγενή χορήγηση κατεχολαμινών. 1-3 Έλλειψη μεταβλητότητας του καρδιακού ρυθμού: Τα κλινικά συμπτώματα της δυσλειτουργίας του ΑΝΣ συνήθως εκδηλώνονται έπειτα από μακρά διάρκεια ΣΔ. Ωστόσο, μπορεί να υπάρχει υποκλινική ΚΑΝ με πρωιμότερο συνήθως σημείο την έλλειψη της φυσιολογικής καρδιακής μεταβλητότητας. 3,8 Για τη διάγνωσή της χρειάζεται να πραγματοποιηθεί μελέτη των καρδιαγγειακών αντανακλαστικών και/ή παρακολούθηση του καρδιακού ρυθμού με Holter εικοσιτετραώρου. 8 Ταχυκαρδία σε ηρεμία: Οι διαβητικοί ασθενείς με κάποιου βαθμού νευροπάθεια του ΑΝΣ πέραν της πρώιμης έχουν συνήθως σφύξεις/λεπτό 9 και γενικά παρουσιάζουν αύξηση της μέσης τιμής καρδιακού ρυθμού κατά 10 σφύξεις/λεπτό συγκριτικά με τα μη διαβητικά άτομα της ίδιας ηλικίας. Αυτό θεωρείται πως αντανακλά βλάβη του παρασυμπαθητικού ή/και επικράτηση της δράσης του συμπαθητικού σκέλους του ΑΝΣ Συγκεκριμένα, έχει αποδειχθεί σήμερα ότι η χρόνια υπεργλυκαιμία προκαλεί προοδευτική δυσλειτουργία των νευρικών ινών του ΑΝΣ, της οποίας η εξέλιξη μπορεί να παραλληλιστεί με την πορεία της περιφερικής διαβητικής νευροπάθειας: πράγματι και οι δύο ξεκινούν από την περιφέρεια και επεκτείνονται κεντρομόλα. Καθώς επίσης η νευροπάθεια πλήττει πρώτα τις μακρές νευρικές ίνες, πρώτο βλάπτεται το πνευμονογαστρικό νεύρο, το οποίο είναι το μακρύτερο νεύρο του ΑΝΣ και μεσολαβεί για το 75% της παρασυμπαθητικής δραστηριότητας Ως συνέπεια, οι πρώτες κλινικές εκδηλώσεις της ΚΑΝ προκύπτουν από τη μείωση της δραστηριότητας του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος, οι οποίες συνοδεύονται από την παράλληλη επικράτηση της συμπαθητικής δραστηριότητας Η απονεύρωση των συμπαθητικών νευρικών ινών ακολουθεί μετά από κάποιο χρονικό διάστημα, ξεκινώντας από την κορυφή των κοιλιών της καρδίας και προοδεύοντας προς τη βάση αυτής Η μεγαλύτερη ταχυκαρδία παρατηρείται στα άτομα με μέτριου βαθμού ΚΑΝ, ενώ στη βαριά νευροπάθεια το φαινόμενο της ταχυκαρδίας κατά την ηρεμία ελαττώνεται σημαντικά, κάτι το οποίο πρέπει να είναι γνωστό στον θεράποντα Ορθοστατική υπόταση: Η περίφημη συναινετική διατύπωση της Αμερικανικής Διαβητολογικής Εταιρίας και της Αμερικανικής Ακαδημίας Νευρολογίας στο συνέδριο του San Antonio το 1988 είχε προτείνει ως ορισμό την πτώση της συστολικής αρτηριακής πίεσης κατά 20 mm Hg ή και περισσότερο, η οποία ωστόσο συνοδεύεται από συμπτώματα. 15 Σήμερα ορίζεται ως η ελάττωση της συστολικής αρτηριακής πίεσης κατά τουλάχιστον 20 mm Hg ή της διαστολικής αρτηριακής πίεσης κατά τουλάχιστον 10 mm Hg εντός 3 λεπτών από την ανέγερση από την κατακεκλιμένη στην όρθια θέση ή (σύμφωνα με περισσότερο αυστηρά κριτήρια), ως η ελάττωση στη συστολική αρτηριακή πίεση κατά 30 mm Hg. 16 Οφείλεται στη βλάβη των συμπαθητικών απαγωγών αγγειοκινητικών νεύρων, με αποτέλεσμα την ελάττωση της αγγειοσύσπασης των σπλαγχνικών αγγείων ως απάντηση στην ανέγερση. Η κλινική εικόνα μπορεί να περιλαμβάνει: αδυναμία, ζάλη, οπτικές διαταραχές, λιποθυμική τάση, και, σε σοβαρότερες περιπτώσεις, συγκοπή μετά την ανέγερση στην όρθια θέση. 15,16 Στο σημείο αυτό οφείλει να σημειωθεί πως η συμπτωματολογία του ασθενούς μπορεί να επιδει-

3 Διαβητική νευροπάθεια του αυτονόμου νευρικού συστήματος καρδιάς και αγγείων: από την κλινική εικόνα στη διάγνωση 25 νωθεί από μια σειρά φαρμάκων, όπως τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά, τα αγγειοδιασταλτικά, τα διουρητικά, καθώς και ορισμένα αναλγητικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται στην επώδυνη διαβητική νευροπάθεια. 17 Η παρουσία ορθοστατικής υπότασης συνιστά προχωρημένο στάδιο ΚΑΝ και θα πρέπει να επιβεβαιώνεται με δοκιμασίες ελέγχου των καρδιαγγειακών αντανακλαστικών. 15 Μειωμένη αντοχή κατά τη σωματική άσκηση: Ασθενείς χωρίς ενδείξεις καρδιακής νόσου αλλά με υποκλινική ΚΑΝ, εμφανίζουν ελαττωμένη ικανότητα για αύξηση του καρδιακού ρυθμού, της αρτηριακής πίεσης, του όγκου παλμού καθώς και της λεγόμενης exercice capacity, δηλαδή της ικανότητας για την επιτέλεση του μέγιστου έργου και της δυνατότητας για μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου κατά την άσκηση. Επίσης κατά την άσκηση οι αγγειακές αντιστάσεις των σπλάγχνων εμφανίζουν μείωση αντί για την αναμενόμενη αύξηση. 18,19 Η παθοφυσιολογική εξήγηση έγκειται στις βιολογικές και ιστολογικές αλλοιώσεις του μυοκαρδίου των διαβητικών ατόμων ακόμη και επί απουσίας συμπτωμάτων ή κλινικών ευρημάτων ενδεικτικών καρδιοπάθειας Δυσλειτουργία και υπερτροφία αριστερής κοιλίας: Οι ασθενείς με ΚΑΝ μπορεί να εκδηλώσουν επιδείνωση του τύπου πλήρωσης της αριστερής κοιλίας καθώς και φυσιολογική ή ήπια υπερκινητική συστολική λειτουργικότητα της αριστερής κοιλίας κατά την ηρεμία Ακόμα και έπειτα από διόρθωση των αποτελεσμάτων ως προς την ηλικία, τα δημογραφικά στοιχεία και τους αιμοδυναμικούς δείκτες, φάνηκε ότι ασθενείς αυτοί παρουσίαζαν επιδείνωση της λειτουργικότητας της αριστερής κοιλίας. 23 Σιωπηλή ισχαιμία του μυοκαρδίου/σύνδρομο καρδιακής απονεύρωσης: Η σιωπηλή ισχαιμία του μυοκαρδίου και το έμφραγμα είναι κατά πολύ συχνότερα στα διαβητικά άτομα Επίσης, οι διαβητικοί ασθενείς κατά τη δοκιμασία κόπωσης εμφανίζουν αύξηση του ουδού αντίληψης της στηθάγχης: μπορεί ο ασθενής να μην αντιλαμβάνεται το άλγος παρά την εμφάνιση ηλεκροκαρδιογραφικών αλλοιώσεων ενδεικτικών ισχαιμίας του μυοκαρδίου Πιθανολογείται ότι η βλάβη των προσαγωγών αισθητικών μυοκαρδιακών νευρικών ινών μειώνει την ευαισθησία του ασθενούς στην τοπική ισχαιμία με διακοπή της μεταβίβασης του άλγους. Παρ όλα αυτά, η ύπαρξη ΚΑΝ δεν αποκλείει την κλασική συμπτωματολογία στηθάγχης. 27,28 Περιεγχειρητική καρδιαγγειακή αστάθεια: Κατά τη χορήγηση γενικής αναισθησίας σε ασθενείς με βαριά ΚΑΝ ενίοτε παραβλάπτεται η φυσιολογική ανταπόκριση του ΑΝΣ. 3,29-31 Έτσι δεν επέρχεται αύξηση του καρδιακού ρυθμού και αγγειοσύσπαση, με τελικό αποτέλεσμα την επικράτηση της αγγειοδιασταλτικής δράσης της αναισθησίας Κλινικά μπορεί να εκδηλωθούν καρδιοαναπνευστικές παύσεις, διαταραχή των καρδιαγγειακών αντανακλαστικών, υποθερμία ή και αύξηση των αναγκών χορήγησης αγγειοσυσπαστικών φαρμάκων, ακόμη και κατά τη διενέργεια επεμβάσεων με περιορισμένη χρονική διάρκεια Παράταση του QT διαστήματος του ηλεκτροκαρδιογραφήματος: Ορίζεται ως QTc (διορθωμένο QT για τον καρδιακό ρυθμό) 460 ms στις γυναίκες και 450 ms σε άνδρες, αν και ορισμένες μελέτες χρησιμοποιούν λιγότερο αυστηρά κριτήρια. Θεωρείται ότι σχετίζεται με την πολύμορφη κοιλιακή ταχυκαρδία (Torsade de pointes), μια δυνητικά θανατηφόρα κατάσταση. 32 Ειδικότερα σε ασθενείς με Τ1ΣΔ, η παράταση του QTc έχει φανεί να συμβαίνει συχνότερα κατά τη διάρκεια της νυκτερινής υπογλυκαιμίας και να συνδέεται με διαταραχές του καρδιακού ρυθμού. Για αυτούς τους λόγους θεωρείται ότι οι αρρυθμίες μπορεί να αποτελούν το αίτιο του αιφνίδιου καρδιακού θανάτου (σύνδρομο dead in bed ). 33 Αύξηση ή απουσία πτώσης της αρτηριακής πίεσης και της καρδιακής συχνότητας κατά τη διάρκεια της νύχτας: Φυσιολογικά κατά τη διάρκεια της νύχτας επικρατεί η δράση του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος (ΠΝΣ), η οποία συνοδεύεται από μείωση της δραστηριότητας του συμπαθητικού νευρικού συστήματος (ΣΝΣ) και μια ελάττωση στη νυκτερινή αρτηριακή πίεση και στην καρδιακή συχνότητα. 3,34 Αυτό το φαινόμενο αντιστρέφεται κατά τις πρώτες πρωινές ώρες και κατά τη διάρκεια της ημέρας, οπότε επέρχεται κατά κύριο λόγο επικράτηση της δράσης του ΣΝΣ. Η αύξηση ή η απουσία πτώσης της αρτηριακής πίεσης και του καρδιακού ρυθμού κατά τη διάρκεια της νύχτας θεωρείται ότι οφείλεται σε διαταραχή της κιρκάδιας διακύμανσης της δραστηριότητας ΣΝΣ-ΠΝΣ με επικράτηση του ΣΝΣ. 3,34 Αυτό είναι κλινικά σημαντικό για δύο λόγους: για τη σταδιοποίηση του κινδύνου του ασθενούς να υποστεί καρδιαγγειακά συμβάματα και υπερτροφία της αριστερής κοιλίας καθώς και για την παρακολούθηση της ανταπόκρισης στην αντιυπερτασική αγωγή. 35 Υπερευαισθησία στη χορήγηση κατεχολαμινών: Η εξωγενής χορήγηση αδρεναλίνης και νοραδρεναλίνης σε ασθενείς με ΚΑΝ οδηγεί σε μεγαλύτερη της αναμενόμενης απάντηση των οργάνων-στόχων στη δράση των συγκεκριμένων φαρμάκων. Συγκεκριμένα, η μεγαλύτερη ευαισθησία εμφανίζεται ως απάντηση του καρδιαγγειακού συστήματος στην έγχυση νοραδρεναλίνης. 36,37 Πάντως δεν παρατηρείται αύξηση των α- ή των β-αδρενεργικών υποδοχέων ούτε αυξημένη ικανότητα των κατεχολαμινών για σύνδεση με τους υποδοχείς, οπότε η αναζήτηση της αιτίας του φαινομένου πρέπει να γίνει προς διαφορετική κατεύθυνση. 36,37 Δυστυχώς δεν υπάρχει ακόμη ευρέως αποδεκτή εξέταση για τη διάγνωση της ΚΑΝ, καθώς η άμεση μέτρηση της λειτουργικότητας των νευρικών ινών του ΑΝΣ, όπως για παράδειγμα η μέτρηση της ταχύτητας αγω-

4 26 Καλλιόπη Παφίλη Εικόνα 1. Φυσιολογικά ευρήματα κατά την εξέταση: Στο επάνω μέρος μπορούμε να παρατηρήσουμε μια φυσιολογική τρισδιάστατη καμπύλη φασματικής ανάλυσης της μεταβλητότητας του καρδιακού ρυθμού κατά τη διάρκεια της αλλαγής της θέσης του ασθενούς από την κατακεκλιμένη (Τ1) στην όρθια (Τ2) και, στη συνέχεια, ξανά στην κατακεκλιμένη (Τ3) θέση. Στην εικόνα μπορούμε να δούμε μόνο τις ζώνες χαμηλής και υψηλής συχνότητας. Παρατηρείται επικράτηση της ζώνης υψηλής συχνότητας κατά τη διάρκεια των χρονικών διαστημάτων Τ1 και Τ3 και, αντίστοιχα, ενεργοποίηση της ζώνης χαμηλής συχνότητας κατά τη διάρκεια του χρονικού διαστήματος Τ2. Κάτωθεν της τρισδιάστατης φασματικής καμπύλης βλέπουμε ένα σχεδιάγραμμα με τις συχνότητες στον κάθετο άξονα και τα τρία προαναφερθέντα χρονικά διαστήματα στον οριζόντιο άξονα. Το μπλε χρώμα αντιστοιχεί στο συμπαθητικό σκέλος του αυτόνομου νευρικού συστήματος και το πράσινο στο παρασυμπαθητικό. (Από το υλικό του Εξωτερικού Διαβητολογικού Ιατρείου, Β Παθολογική Κλινική, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης). γιμότητας των περιφερικών νευρικών ινών του ΑΝΣ, δεν είναι προς το παρόν εφικτή. 2,3,38 Επομένως για τον έλεγχο του ΑΝΣ χρησιμοποιούνται σήμερα δοκιμασίες που ελέγχουν τη λειτουργία αντανακλαστικών τόξων, τα οποία αποτελούνται από αισθητήρια όργανα, κεντρομόλες νευρικές ίνες, μια κεντρική μονάδα επεξεργασίας των ερεθισμάτων, φυγόκεντρες νευρικές ίνες, νευροδιαβιβαστές εντός των συναπτικών σχισμών και ένα τελικό εκτελεστικό όργανο. 2,3,38 Η πλειονότητα των οργάνων δέχονται διπλή νεύρωση και από το ΣΝΣ και από το ΠΝΣ. Εφόσον λοιπόν το αντανακλαστικό τόξο είναι ακέραιο, ελέγχεται η απάντηση του οργάνου-στόχου στην ύπαρξη ερεθισμάτων και μάλιστα υπάρχει σήμερα η δυνατότητα να αναγνωρίζεται εάν και ποιο από τα δύο σκέλη του αυτονόμου υπερ- ή υπολειτουργεί. 38 Στην κλινική πράξη χρησιμοποιούνται κυρίως οι πέντε απλές μη επεμβατικές δοκιμασίες που καθιέρωσαν πριν από 30 και πλέον χρόνια οι Ewing και Clarke. 2,3,15,39 Οι δοκιμασίες αυτές είναι οι εξής: η μεταβολή του καρδιακού ρυθμού κατά τη διάρκεια βαθιάς εισπνοής, η μεταβολή του καρδιακού ρυθμού κατά την έγερση από την ύπτια θέση, η δοκιμασία Valsalva, η δοκιμασία της ορθοστατικής υπότασης, η δοκιμασία μεταβολής της διαστολικής αρτηριακής πίεσης κατά τη διάρκεια εφαρμογής πίεσης σε δυναμόμετρο χειρός. Αυτές οι πέντε δοκιμασίες συνδυάζονται με τη δοκιμασία ελέγχου της μεταβλητότητας της καρδιακής συχνότητας σε ηρεμία. 2,3,15,39 Επίσης η εξέταση μπορεί να συμπληρωθεί με την εικοσιτετράωρη καταγραφή της καρδιακής μεταβλητότητας 40 και της αρτηριακής πίεσης. 41 Επιπλέον, στα πλαίσια της κλινικής έρευνας, δοκιμασίες με υψηλή ευαισθησία και ειδικότητα έχουν αποδειχθεί οι εξής: η εκτίμηση της ευαισθησίας των τασεοϋποδοχέων, η εκτίμηση της συμπαθητικής μυϊκής νευρικής δραστηριότητας με τη μέθοδο της μικρονευρογραφίας, η αξιολόγηση των επιπέδων των κατεχολαμινών πλάσματος και η σπινθηρογραφική απεικόνιση του μυοκαρδίου μετά τη χορήγηση ραδιοσεσημασμένων ουσιών για την αξιολόγηση της συμπαθητικής δραστηριότητας. 40 Αξίζει τέλος να αναφερθεί ότι έχουν προταθεί και ποικίλες άλλες δοκιμασίες, οι οποίες ωστόσο δεν έτυχαν καθολικής αποδοχής. Αυτές οι δοκιμασίες είναι οι

5 Διαβητική νευροπάθεια του αυτονόμου νευρικού συστήματος καρδιάς και αγγείων: από την κλινική εικόνα στη διάγνωση 27 Εικόνα 2. Για σύγκριση, ευρήματα σε προχωρημένη ΚΑΝ. (Από το υλικό του Εξωτερικού Διαβητολογικού Ιατρείου, Β Παθολογική Κλινική, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης). εξής: δοκιμασία βήχα, δοκιμασία βαθέος καθίσματος, δοκιμασία μεταβολής της αρτηριακής πίεσης κατά τη διάρκεια ισομετρικής άσκησης, δοκιμασία μεταβολής της καρδιακής συχνότητας από την όρθια στην ύπτια θέση κλπ. 3,38-41 Δοκιμασία ελέγχου της μεταβλητότητας της καρδιακής συχνότητας σε ηρεμία: Για την πραγματοποίηση της δοκιμασίας χρησιμοποιείται ένα σύστημα τηλεμετρικής ανάλυσης του καρδιακού ρυθμού, το οποίο συνδέεται ασύρματα με ηλεκτρονικό υπολογιστή για την καταγραφή και ανάλυση των R-R διαστημάτων του ηλεκτροκαρδιογραφήματος. 2,3,14,15,39 Ο ασθενής τοποθετείται για 5 λεπτά σε ύπτια θέση, κατόπιν για 5 λεπτά σε όρθια θέση και στη συνέχεια για ακόμη 5 λεπτά σε ύπτια θέση. Κατά τη διάρκεια των τριών αυτών χρονικών διαστημάτων, γίνεται μέτρηση όλων των R-R διαστημάτων του ηλεκτροκαρδιογραφήματος. 2,3,14,15,39 Οι διακυμάνσεις παλμό προς παλμό του καρδιακού ρυθμού αντικατοπτρίζουν ουσιαστικά τη λειτουργία του φλεβόκομβου και μπορούν να προσδιορισθούν ποσοτικά με την τεχνική της φασματικής ανάλυσης (power spectrum analysis, PSA), η οποία υπολογίζει τα στοιχεία της συχνότητας από σήματα τα οποία έχουν την τάση να μεταβάλλονται στο χρόνο. 2,3,14,15,39 Τα δεδομένα που προκύπτουν αναλύονται σε τρεις περιοχές συχνότητας: α) Την πολύ χαμηλή συχνότητα ( Hz) β) Τη χαμηλή συχνότητα ( Hz), η οποία θεωρείται ότι επηρεάζεται κυρίως από τη συμπαθητική δραστηριότητα γ) Την υψηλή συχνότητα ( Hz), η οποία αντικατοπτρίζει τη δραστηριότητα του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος. Ο λόγος της χαμηλής προς την υψηλή συχνότητα θεωρείται πως είναι ένας δείκτης της ισορροπίας ΣΝΣ-ΠΝΣ. 2,3,14,15,39 Κατά τη διάρκεια της δοκιμασίας φυσιολογικά αναμένεται να υπάρχει επικράτηση του παρασυμπαθητικού στοιχείου κατά την κατάκλιση και αντίστοιχα του συμπαθητικού στοιχείου κατά την όρθια θέση (Εικόνες 1 και 2) Οι παράμετροι που μπορούν να αναλυθούν κατά τη φασματική ανάλυση της σύντομης δοκιμασίας καρδιακής μεταβλητότητας είναι οι εξής: 2,3,14,15,39

6 28 Καλλιόπη Παφίλη Εικόνα 3. Στο επάνω σχεδιάγραμμα μπορούμε να παρατηρήσουμε τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια της δοκιμασίας μεταβολής του καρδιακού ρυθμού κατά τη βαθιά εισπνοή σε υγιή εξεταζόμενο. Ο κάθετος άξονας αντιστοιχεί στους παλμούς ανά λεπτό, ενώ ο οριζόντιος στους καρδιακούς παλμούς. Κάτω παρατηρούμε τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια της δοκιμασίας σε ασθενή με ΚΑΝ. (Από το υλικό του Εξωτερικού Διαβητολογικού Ιατρείου, Β Παθολογική Κλινική, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης). α) Οι μεταβλητές χαμηλής και υψηλής συχνότητας (Power LF HF variables) β) Οι μεταβλητές της μέσης φασματικής πυκνότητας και στις 2 ζώνες συχνότητας (Power spectral density variables) γ) Η μέση συχνότητα μεταξύ των ζωνών δ) Ο λόγος της χαμηλής προς την υψηλή συχνότητα ξεχωριστά σε κάθε χρονικό διάστημα αλλαγής θέσης του ασθενούς (Rat LF/HF) ε) Η άθροιση των μεταβλητών χαμηλής και υψηλής συχνότητας (Total power) στ) Το συνολικό άθροισμα και των τριών ανώτερων μεταβλητών (Cummulative total power) ζ) Ο μέσος όρος των διαστημάτων R-R μεταξύ των διαφόρων θέσεων (NN mean) η) Η σταθερή απόκλιση του μέσου όρου των R-Rδιαστημάτων (SDNN) θ) Ο μέσος όρος των τετραγωνικών διαφορών μεταξύ των δύο συνεχόμενων φυσιολογικών R-R διαστημάτων (MSSD) Δοκιμασία μεταβολής του καρδιακού ρυθμού κατά τη διάρκεια βαθιάς εισπνοής Για την πραγματοποίησή της δοκιμασίας, ο ασθενής τοποθετείται σε ύπτια θέση και αναπνέει με ένα ρυθμό 5-6 αναπνοές ανά λεπτό, με τον οποίο επιτυγχάνεται καλύτερα η μέγιστη μεταβλητότητα της καρδιακής συχνότητας. 2,3,14,15,39 Συγκεκριμένα, καταγράφονται 4 αναπνευστικοί κύκλοι, ο καθένας από τους οποίους περιλαμβάνει εισπνοή διάρκειας πέντε δευτερολέπτων και εκπνοή διάρκειας πέντε δευτερολέπτων. Ο ασθενής κατά τη διάρκεια της δοκιμασίας είναι συνδεδεμένος με ηλεκτροκαρδιογράφο για την καταγραφή των μεταβολών της καρδιακής συχνότητας. Επίσης καταγράφεται η τιμή της αρτηριακής πίεσής του πριν από την έναρξη και μετά τη λήξη της δοκιμασίας. 2,3,14,15,39 Φυσιολογικά, κατά τη διάρκεια της εισπνοής παρατηρείται αύξηση της καρδιακής συχνότητας η οποία ακολουθείται αντίστοιχα από ελάττωση αυτής κατά τη διάρκεια της εκπνοής. Επομένως, ο έλεγχος του καρδιακού ρυθμού κατά τη διάρκεια βαθιάς εισπνοής αποτελεί τον τρόπο αξιολόγησης της φυσιολογικής φλεβοκομβικής αναπνευστικής αρρυθμίας. Ωστόσο, στους διαβητικούς ασθενείς έχει παρατηρηθεί ήδη από τα πολύ πρώιμα στάδια της νόσου, ότι εμφανίζουν άμβλυνση της φυσιολογικής αυτής μεταβλητότητας (Εικόνα 3) Η κύρια παράμετρος που αξιολογείται κατά τη δοκιμασία είναι ο δείκτης εκπνοής/εισπνοής (Ε/Ι ratio): φυσιολογικός θεωρείται όταν είναι μεγαλύτερος από ,3,14,15,39 Άλλες παράμετροι είναι: ο καρδιακός ρυθμός ηρεμίας (HR rest), το μέσο διάστημα μεταξύ των R-R (Average R-R Interval), ο μέσος ανυσματικός δείκτης των κυκλικών μεταβολών των R-R διαστημάτων (MSSD), η μέγιστη μείον ελάχιστη καρδιακή συχνό-

7 Διαβητική νευροπάθεια του αυτονόμου νευρικού συστήματος καρδιάς και αγγείων: από την κλινική εικόνα στη διάγνωση 29 τητα (I-E) κ.ά. 47,48 Ορθοστατική δοκιμασία: Καταγράφει τις μεταβολές του καρδιακού ρυθμού και της αρτηριακής πίεσης κατά τη διάρκεια της ύπτιας θέσης και κατά τη διάρκεια των 30 πρώτων δευτερολέπτων μετά από την ανέγερση στην όρθια θέση. Επίσης καταγράφεται η τιμή της αρτηριακής πίεσης του εξεταζόμενου πριν από την έναρξη και μετά τη λήξη της δοκιμασίας. 2,3,14,15,39 Φυσιολογικά, κατά την ανέγερση από την ύπτια θέση συμβαίνει άμεση αύξηση στον καρδιακό ρυθμό, η οποία αναμένεται να είναι μέγιστη στη 15 η (μετά την ανέγερση) καρδιακή συστολή. 2,3,14,15,39 Κατόπιν επέρχεται βραδυκαρδία, η οποία είναι μέγιστη στην 30 η (μετά την ανέγερση)καρδιακή συστολή. Αυτή η απάντηση στην ανέγερση διαμεσολαβείται από το πνευμονογαστρικό νεύρο. Οι ασθενείς με ΚΑΝ μετά την ανέγερση στην όρθια θέση μπορεί να εμφανίσουν είτε σταδιακή είτε καμία αύξηση της καρδιακής συχνότητας. 2,3,14,15,39 Η κύρια παράμετρος που αξιολογείται κατά τη δοκιμασία είναι ο λόγος της 30 ης προς τη 15 η καρδιακή συστολή (30:15 ratio). Φυσιολογικός θεωρείται ο λόγος όταν είναι μεγαλύτερος του 1.04, παθολογικός όταν είναι μικρότερος του 1 ενώ οριακές θεωρούνται οι ενδιάμεσες τιμές. 49 Άλλες παράμετροι είναι: η καρδιακή συχνότητα κατά την ηρεμία (HR rest), η μέγιστη καρδιακή συχνότητα (HR max), η ελάχιστη καρδιακή συχνότητα (HRmin), η διαφορά της ελάχιστης από τη μέγιστη καρδιακή συχνότητα (HR max-hr rest) κ.ά. 2,3,14,15,39 Δοκιμασία Valsalva: Η δοκιμασία μελετά τις αλλαγές στον καρδιακό ρυθμό κατά τη διάρκεια βαθιάς εισπνοής η οποία ακολουθείται από εκπνοή έναντι κλειστής γλωττίδας. 2,3,14,15,39 Η εκπνοή πραγματοποιείται σε επιστόμιο σωλήνα πιεσόμετρου έναντι αντίστασης 40 mmhg και διαρκεί για 15 δευτερόλεπτα. Ο ασθενής κατά τη διάρκεια της δοκιμασίας είναι συνδεδεμένος με ηλεκτροκαρδιογράφο για την καταγραφή των μεταβολών της καρδιακής συχνότητας. Επίσης καταγράφεται η τιμή της αρτηριακής πίεσής του πριν από την έναρξη και μετά τη λήξη της δοκιμασίας. 50 Από τη δοκιμασία αυτή εξαιρούνται οι ασθενείς με παραγωγική αμφιβληστροειδοπάθεια, καθώς υπάρχει ο κίνδυνος εκδήλωσης αιμορραγίας λόγω της αύξησης της ενδοφθάλμιας πίεσης. 41 Φυσιολογικά, κατά τη διάρκεια της εκπνευστικής προσπάθειας, παρατηρείται ελάττωση της αρτηριακής πίεσης και αύξηση της καρδιακής συχνότητας. Μετά την απελευθέρωση του επιστομίου από τον εξεταζόμενο ακολουθεί αύξηση της αρτηριακής πίεσης κατά πολύ μεγαλύτερης της πίεσης ηρεμίας και ελάττωση του καρδιακού ρυθμού. 39,41,50 Σε ασθενείς με ΚΑΝ, η αρτηριακή πίεση ελαττώνεται σταδιακά κατά τη διάρκεια της προσπάθειας και επιστρέφει σταδιακά στο φυσιολογικό μετά την απελευθέρωση του επιστομίου, χωρίς ωστόσο να υπάρχει αυτή η τόσο μεγάλη, ώστε να υπερκεράσει αυτή της ηρεμίας, αύξηση της αρτηριακής πίεσης, και χωρίς να επέρχεται οποιαδήποτε αλλαγή στην καρδιακή συχνότητα. 50 Άλλες παράμετροι είναι: η καρδιακή συχνότητα κατά την ηρεμία (HR rest), η μέγιστη καρδιακή συχνότητα (HR max), η ελάχιστη καρδιακή συχνότητα (HRmin), ο λόγος της μέγιστης καρδιακής συχνότητας προς την καρδιακή συχνότητα σε ηρεμία (HR max/hr rest) κ.ά. 49,50 Δοκιμασία ορθοστατικής υπότασης: Για την πραγματοποίηση της δοκιμασίας, ο ασθενής παραμένει για χρονικό διάστημα τουλάχιστον πέντε λεπτών στην ύπτια θέση και καταγράφεται η πίεσή του. Στη συνέχεια ο ασθενής τοποθετείται στην όρθια θέση, στην οποία καταγράφεται η πίεσή του ανά ένα λεπτό επί πέντε λεπτά. 2,3,14,15,39 Φυσιολογικά, εντός των πρώτων δευτερολέπτων από την ανέγερση επέρχεται πτώση της αρτηριακής πίεσης, καθώς το αίμα συσσωρεύεται στα κάτω άκρα. Ωστόσο, η πτώση αυτή διορθώνεται σύντομα μέσω του μηχανισμού της περιφερικής αγγειοσύσπασης. 14,15,39 Σε ασθενείς με προχωρημένη ΚΑΝ, η συστολική αρτηριακή πίεση ελαττώνεται κατά τουλάχιστον 20mmHg ή η διαστολική αρτηριακή πίεση κατά τουλάχιστον 10mmHg εντός 3 λεπτών από την ανέγερση συγκριτικά με την τιμή της πίεσης του εξεταζόμενου που ελήφθη πριν την έναρξη της δοκιμασίας. 50 Δοκιμασία μεταβολής της διαστολικής αρτηριακής πίεσης κατά τη διάρκεια εφαρμογής πίεσης σε δυναμόμετρο χειρός: Για την εκτέλεση της δοκιμασίας λαμβάνεται μια τιμή αρτηριακής πίεσης με τον εξεταζόμενο σε ηρεμία. Στη συνέχεια ζητείται από τον εξεταζόμενο να εφαρμόσει σε δυναμόμετρο χειρός τη μέγιστη εκούσια σύσπαση και έπειτα ο εξεταζόμενος καλείται να εφαρμόσει και να διατηρήσει το δυναμόμετρο στο 30% της μέγιστης σύσπασης για χρονικό διάστημα 5 λεπτών, ενώ παράλληλα γίνεται καταγραφή της πίεσης ανά ένα λεπτό. 2,3,14,15,39 Φυσιολογικά, κατά τη διάρκεια του χρονικού διαστήματος των πέντε λεπτών αναμένεται αύξηση της αρτηριακής πίεσης. Αυτή η αύξηση οφείλεται στην αύξηση της καρδιακής παροχής χωρίς να επέρχεται μείωση στις περιφερικές αγγειακές αντιστάσεις. 14,15,39 Φυσιολογική θεωρείται η δοκιμασία, όταν η διαστολική πίεση αυξάνεται κατά 16 mmhg συγκριτικά με την πίεση που ελήφθη με τον ασθενή σε ηρεμία. Παθολογική θεωρείται όταν η διαστολική πίεση δεν αυξάνεται περισσότερο από 10 mmhg μετά το πέρας του χρονικού διαστήματος των πέντε λεπτών. 14,50 Εικοσιτετράωρη καταγραφή της καρδιακής μεταβλητότητας: Για την εικοσιτετράωρη καταγραφή της καρδιακής μεταβλητότητας τοποθετείται στον εξεταζόμενο ειδικό Holter παρακολούθησης, με το οποίο καταγράφονται συνεχώς τα R-R διαστήματα του ηλεκτροκαρ-

8 30 Καλλιόπη Παφίλη διογραφήματος. Στη συνέχεια πραγματοποιείται ανάλυση των δεδομένων σε ηλεκτρονικό υπολογιστή. 51 Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων μπορεί να γίνει είτε με ανάλυση παραμέτρων συχνότητας, δηλαδή με τη φασματική ανάλυση, η οποία είναι και η συχνότερα χρησιμοποιούμενη μέθοδος, είτε με στατιστική ανάλυση παραμέτρων χρόνου (time domain analysis). 52 Η μέθοδος αυτή έχει αναφερθεί ως η πιο ευαίσθητη για τη διάγνωση της ΚΑΝ από τις δοκιμασίες μεταβλητότητας του καρδιακού ρυθμού που έχουν περιγραφεί ανωτέρω. 53 Επιπλέον, με τη μέθοδο αυτή μπορεί να μελετηθεί η καρδιακή συχνότητα κατά τη διάρκεια της νύχτας, ώστε να διαπιστωθεί η τυχόν αύξηση ή μη πτώση της καρδιακής συχνότητας που οφείλεται στη διαταραχή της ισορροπίας ΣΝΣ-ΠΝΣ και στην επικράτηση του ΣΝΣ. 34 Εικοσιτετράωρη καταγραφή της αρτηριακής πίεσης: Φυσιολογικά παρατηρείται ημερονύκτια διακύμανση της αρτηριακής πίεσης, με ελάττωση αυτής κατά τη διάρκεια της νύχτας και άνοδο κατά τη διάρκεια της ημέρας, ενώ τα υψηλότερα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης σε ηρεμία παρατηρούνται κατά τις πρώτες πρωινές ώρες. 54 Σε διαβητικούς ασθενείς με ΚΑΝ υπάρχει διαταραχή της ισορροπίας ΣΝΣ-ΠΝΣ, με αποτέλεσμα την αύξηση της αρτηριακής πίεσης κατά τη διάρκεια της νύχτας και την πτώση αυτής κατά τις πρώτες πρωινές ώρες. Η νυκτερινή αύξηση της αρτηριακής πίεσης συνοδεύεται επίσης από αύξηση της καρδιακής συχνότητας του ασθενούς. 54 Αξιολόγηση της ευαισθησίας των τασεοϋποδοχέων: Χρησιμοποιούνται μέθοδοι με τις οποίες γίνεται ποσοτικός έλεγχος της αλλαγής του καρδιακού ρυθμού, η οποία επέρχεται ως απάντηση στη μεταβολή της αρτηριακής πίεσης. 40,55-58 Οι τελευταίες μπορούν να προκληθούν είτε φαρμακευτικά είτε με μάλαξη του καρωτιδικού κόλπου. Εναλλακτικά μπορούν να μελετηθούν αυτόματες αλλαγές της αρτηριακής πίεσης. Για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων χρειάζεται η συνεχής ανά συστολή παρακολούθηση της αρτηριακής πίεσης και του R-R διαστήματος του ηλεκτροκαρδιογραφήματος. 40,55-58 Φυσιολογικά, οι μεταβολές της αρτηριακής πίεσης γίνονται αισθητές από τα καρωτιδικά σωμάτια και το αορτικό τόξο. Η αύξηση στην αρτηριακή πίεση γίνεται αντιληπτή από τις προαναφερθείσες περιοχές και οδηγεί στην προσαγωγή νευρικών ερεθισμάτων στο στέλεχος του εγκεφάλου, από όπου πυροδοτείται αύξηση της δραστηριότητας του ΠΝΣ, η οποία με τη σειρά της οδηγεί σε ελάττωση του καρδιακού ρυθμού δια των απαγωγών ινών. 40 Η βραδυκαρδία αυτή συνδυάζεται με μια προοδευτική αγγειοδιαστολή, λόγω την παράλληλης άρσης της συμπαθητικής δραστηριότητας, με αποτέλεσμα τελικά την πτώση της αρτηριακής πίεσης. Αντίθετη διαδικασία ακολουθεί έπειτα από την ελάττωση της αρτηριακής πίεσης. 40,55-58 Εκτίμηση της συμπαθητικής μυϊκής νευρικής δραστηριότητας με μικρονευρογραφία: Πραγματοποιείται τοποθέτηση δια μέσου του δέρματος ή διαμυϊκά μικροηλεκτροδίων εντός της νευρικής ίνας ενός περιφερικού νεύρου του ΣΝΣ. Κατά κανόνα η τοποθέτηση των μικροηλεκτροδίων γίνεται στο επίπεδο του περονιαίου νεύρου και σπανιότερα στο επίπεδο του κνημιαίου ή του κερκιδικού νεύρου. 40,53 Φυσιολογικά, κατά τη διάρκεια της ελάττωσης της αρτηριακής πίεσης παρατηρείται μια αύξηση στη συχνότητα εμφάνισης της συμπαθητικής μυϊκής νευρικής δραστηριότητας, οι δράσεις της οποίας διεκπεραιώνονται με τη ρύθμιση της λειτουργίας των αρτηριακών τασεοϋποδοχέων. Το αντίθετο παρατηρείται σε αύξηση της αρτηριακής πίεσης. 40,53 Στους ασθενείς με Τ1ΣΔ παρατηρείται ελάττωση των ώσεων της συμπαθητικής μυϊκής νευρικής δραστηριότητας. 53 Αντίθετα, στους ασθενείς με Τ2ΣΔ και ΚΑΝ παρατηρείται αύξηση της δραστηριότητας του ΣΝΣ στην ηρεμία, πιθανότατα ως απάντηση του οργανισμού στην υπερινσουλιναιμία. Πράγματι, έπειτα από την απώλεια βάρους χαρακτηριστικά επανέρχεται η φυσιολογική συμπαθητική μυϊκή νευρική δραστηριότητα. 54, Αξιολόγηση των επιπέδων των κατεχολαμινών πλάσματος: Η αξιολόγηση των επιπέδων των κατεχολαμινών πλάσματος θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως το βιοχημικό ισοδύναμο της εκτίμησης της συμπαθητικής μυϊκής νευρικής δραστηριότητας με τη μικρονευρογραφία. 40 Οι σημαντικότερες κατεχολαμίνες είναι η νοραδερεναλίνη και η αδρεναλίνη, οι οποίες αποτελούν δείκτες του ΣΝΣ. Η αδρεναλίνη εκκρίνεται από το μυελό των επινεφριδίων ως απάντηση στη συμπαθητική διέγερση του μυελού. Αντίθετα, η νοραδρεναλίνη απελευθερώνεται από τις νευρικές απολήξεις του ΣΝΣ με εξωκυττάρωση και ένα μικρό ποσοστό αυτής καταλήγει στη συστηματική κυκλοφορία. 10 Επομένως, με τη μέτρηση των επιπέδων αδρεναλίνης πλάσματος μπορεί να γίνει αξιολόγηση της συμπαθητικής δραστηριότητας του μυελού των επινεφριδίων, ενώ μέσω των επιπέδων της νοραδρεναλίνης αξιολόγηση της συμπαθητικής δραστηριότητας ολόκληρου του σώματος. 10 Στο ΣΔ, η αξιολόγηση των επιπέδων των κατεχολαμινών πλάσματος αποκαλύπτει χαμηλότερη από την αναμενόμενη απάντηση κατά την αλλαγή της θέσης του ασθενούς, 61 όπως και κατά την άσκηση, 62,63 την υπογλυκαιμία 64 και τις δοκιμασίες ελέγχου των καρδιαγγειακών αντανακλαστικών Σπινθηρογραφική απεικόνιση του μυοκαρδίου μετά τη χορήγηση ραδιοσεσημασμένων ουσιών: Αποσκοπεί στον έλεγχο της συμπαθητικής νεύρωσης του μυοκαρδίου με τη χρησιμοποίηση ραδιοσημασμένων ουσιών ή συμπαθομιμητικών αμινών, οι οποίες έχουν την ιδιότητα να προσλαμβάνονται από τα τελικά τμήματα των συμπαθητικών νεύρων. Οι ουσίες

9 Διαβητική νευροπάθεια του αυτονόμου νευρικού συστήματος καρδιάς και αγγείων: από την κλινική εικόνα στη διάγνωση 31 που χρησιμοποιούνται είναι οι εξής: η 123 Ι- μεταϊωδοβενζυλγουανιδίνη (MIBG), η 11 C-μεταϋδροξυεφεδρίνη (HED), η 6-18 F-ντοπαμίνη και η 11 C-επινεφρίνη. 40 Στους ασθενείς με ΣΔ, ακόμη και πρώιμα, δηλαδή πριν από την εκδήλωση ΚΑΝ με βάση τις προαναφερθείσες δοκιμασίες των καρδιαγγειακών αντανακλαστικών, 15 μπορεί να διαπιστωθούν ελλείμματα στη συγκράτηση των ουσιών [Ι123]- MIBG και [11C]-HED από το μυοκάρδιο της αριστερής κοιλίας. Επομένως, η μέθοδος αυτή είναι χρήσιμη για την πρώιμη ανίχνευση δυσαυτονομίας Για την ώρα πάντως χρησιμοποιείται σε περιορισμένη κλίμακα για ερευνητικούς κυρίως σκοπούς. 40, Συμπεράσματα Η ΚΑΝ μπορεί να αποτελεί πρώιμη επιπλοκή του ΣΔ και συνδέεται με αύξηση της νοσηρότητας και θνησιμότητας. 1-3,73-76 Επομένως είναι ιδιαίτερα σημαντική η αξιοποίηση των μεθόδων που υπάρχουν σήμερα στη διάθεσή μας, τόσο για την πρώιμη διάγνωση και σταδιοποίησή της στην κλινική πράξη όσο και για την καλύτερη κατανόηση της υποκείμενης παθοφυσιολογίας με απώτερο σκοπό τη μελλοντική πρόοδο στη θεραπεία. Είναι λοιπόν παρήγορο ότι ολοένα τείνει να εμπλουτισθεί η διαγνωστική μας μεθοδολογία, με βάση τις νεότερες έρευνες Βιβλιογραφία 1. Aaron I., Raelene E., Braxton D., Roy F., Diabetic Autonomic Neuropathy. Diabetes Care 26: , Μυγδάλης Η.Ν., Νευροπάθεια του αυτονόμου νευρικού συστήματος. Στο: Μυγδάλης Η.Ν., Διαβητική Νευροπάθεια, Αθήνα, Ιατρικές Εκδόσεις Ζήτα, 2008, Μυγδάλης Η.Ν., Καρδιαγγειακό σύστημα και νευροπάθεια του αυτονόμου νευρικού συστήματος. Στο: Μυγδάλης Η.Ν., Διαβητική Νευροπάθεια, Αθήνα, Ιατρικές Εκδόσεις Ζήτα, 2008, Ziegler D., Gries F.A., Spuler M., Lessmann F., Diabetic Cardiovascular Autonomic Neuropathy Multicenter Study Group: The epidemiology of diabetic neuropathy. J Diabetes Complications 6: 49-57, Pacher P., Liaudet L., Soriano F.G., Mabley J.G., Szabό E., Szabό C., The role of poly(adp-ribose) polymerase activation in the development of myocardial and endothelial dysfunction in diabetes. Diabetes 51: , Vinik A.I., Maser R.E., Mitchell B.D., Freeman R., Diabetic autonomic neuropathy. Diabetes Care 26: , Edwards J.L., Vincent A.M., Cheng H.T., Feldman E.L., Diabetic neuropathy: mechanisms to management. Pharmacol Ther 120: 1-34, Bannister R., Introduction and classification. In: Bannister R. (Ed). Autonomic failure. A Textbook of clinical disorders of the autonomic nervous system. Oxford, Oxford University Press, 1998, Taskiran M., Rasmussen V., Rasmussen B., Fritz- Hansen T., Larsson H.B., Jensen G.B. et al., Left ventricular dysfunction in normotensive Type 1 diabetic patients: the impact of autonomic neuropathy. Diabet Med 21: , PopBusui R., Kirkwood I., Schmid H., Marinescu V., Schroeder J., Larkin D. et al., Sympathetic dysfunction in type 1 diabetes: association with impaired myocardial blood flow reserve and diastolic dysfunction. J Am Coll Cardiol 44: , Axelrod S., Lishner M., Oz O., Bernheim J., Ravid M., Spectral analysis of fluctuations in heart rate: an objective evaluation of autonomic nervous control in chronic renal failure. Nephron 45: , Lloyd-Mostyn R.H., Watkins P.J., Defective innervations in heart in diabetic autonomic neuropathy. BMJ 3: 15-7, Bennett T., Hosking D.J., Hampton J.R., Cardiovascular control in diabetes mellitus. BMJ 2: , Ewing D.J., Campbell I.W., Clarke B.F., Heart rate changes in diabetes mellitus. Lancet 1: , Consensus statement. Report and recommendations of the Saint Antonio Conference on diabetic neuropathy. Diabetes: 37: , Position paper: Orthostatic hypotension, multiple system atrophy (the Shy Drager syndrome) and pure autonomic failure. J Auton Nerv Syst 58: , Vinik A.I., Ziegler D., Diabetic cardiovascular autonomic neuropathy. Circulation 115: , Hilsted J., Calbo H., Christensen N.J., Impaired cardiovascular responses to graded exercise in diabetic autonomic neuropathy. Diabetes 28: , Fein F.S., Sonnenblick E.H., Diabetic Cardiomyopathy. Prog Crdiovasc Dis 27: , Regan T.J., Congestive heart failure in the diabetic. Annu Rev Med 34: , Hampy R.I., Zoneraich S., Sherman L., Diabetic cardiomyopathy. JAMA 229: , D Ellia J.A., Weinrauch L.A., Healy R.W., Myocardial dysfunction without coronary artery disease in diabetic renal failure. Am J Cardiol 43: , Didangelos T.P., Arsos G.A., Karamitsos D.T., Athyros V.G., Karatzas N.D., Left ventricular systolic and diastolic function in normotensive type 1 diabetic patients with or without autonomic neuropathy: a radionuclide ventriculography study. Diabetes Care 26: , 2003.

10 32 Καλλιόπη Παφίλη 24. Fein F., Scheuer J., Heart disease. In: Rifkin H. Porte D Jr (Eds), Diabetes mellitus: theory and practice. New York: Elsevier, 1990, Niakain E., Haraii Y., Rolak L.A., Silent myocardial infarction and diabetic autonomic neuropathy. Arch Intern Med 146: , Kannel W.B., Abott R.D., Incidence and prognosis of unrecognized myocardial infractions. N Engl J Med , Murray D.P., O Brain T., Mulrooney R., O Suffivan D.J., Autonomic dysfunction and silent myocardial ischaemia on exercise testing in diabetes mellitus. Diabetic Med 7: , Ambepityia G., Kopelman P.J., Ingram B.D., Swash M., Mills P.G., Timmis A.D., Exertional myocardial ischaemia in diabetes: a quantitative of angina perceptual threshold and the influence of autonomic function. J Am Coll Cardiol 15: 71-77, Kirvela M., Scheinin M., Lindgren L., Haemodynamic and catecholamine responses to induction of anaesthesia and tracheal intubation in diabetic and non-diabetic uraemic patients. BJA 74: 60-65, Burgos L.G., Ebert T.J., Asiddao C., Turner L.A., Pattison C.Z., Wang-Cheng R. et al., Increased intraoperative cardiovascular morbidity in diabetics with autonomic neuropathy. Anesthesiology 70: , Kitamura A., Hoshino T., Kon T., Ogawa R., Patients with diabetic neuropathy are at risk of a greater intraoperative reduction in core temperature. Anesthesiology 92: , Veglio M., Chinaglia A., Cavallo-Perin P., QT interval, cardiovascular risk factors and risk of death in diabetes. J Endocrinol Invest 27: , Desouza C.V., Bolli G.B., Fonseca V., Hypoglycaemia, diabetes and cardiovascular events. Diabetes Care 33: , Spallone V., Bernardi L., Ricordi L., Soldà P., Maiello M.R., Calciati A. et al., Relationship between the circadian rhythms of blood pressure and sympathovagal balance in diabetic autonomic neuropathy. Diabetes 42: , Mancia G., De Baker G., Dominiczac A., Cifkova R., Fagard R., Germano G. et al., 2007 ESH- ESC Guidelines for the management of arterial hypertension: the task force for the management of arterial hypertension of the European Society for Hypertension (ESH) and of the European Society of Cardiology (ESC). Blood Press 16: , Hilsted J., Catecholamines and diabetic autonomic neuropathy. Diabet Med 12: , Radice M., Rocca A., Bedon E., Musacchio N., Morabito A., Segalini G., Abnormal response to exercise in middle aged NIDDM patients with and without autonomic neuropathy. Diabetic Med 13: , Genovely H., Pfeifer M.A., R - R Variation: The autonomic test of choice in diabetes. Diabetes Metab Res Rev 4: , Ewing D.J., Martyn C.N., Young R.J., Clarke B.F., The value of cardiovascular autonomic function tests: 10 years experience in diabetes. Diabetes Care 8: , Luciano B., Vincenza S., Martin S., Jannik H., Simona F., Rodica P.B. et al., Methods of investigation for cardiac autonomic dysfunction in human research studies. Diabetes Metab Res Rev 27: , Ziegler D., Diabetic cardiovascular autonomic neuropathy: prognosis, diagnosis and treatment. Diabetes Metab Res Rev 10: , Conny M., Van Ravenswaaij-Arts A., Kollee L.A.A., Hopman J.W.C., Stoelinga G.B.A., Van Gaijin H.P., Heart rate variability. Ann Intern Med 118: , Task Force of the European Society of Cardiology and the North American Society of Pacing and Electrophysiology. Heart rate variability: Standards of measurement, physiological interpretation and clinical use. Circulation 93: , Bellavere F., Balzani I., De Massi J., Carraro M., Carenza P.,Cobelli C. et al., Power spectral analysis of heart rate variations improves assessment of diabetic autonomic neuropathy. Diabetes 41: , Pfeifer M.A., Weinberg C.R., Cook D., Reenan A., Halter J.B., Ensinck J. et al., Autonomic neural dysfunction in diagnosed diabetic subjects. Diabetes Care 7: , 1984;. 46. Mackay D.J., Respiratory sinus arrhythmia in diabetic neuropathy. Diabetologia 24: , Sudkvist G., Almer L-O., Lilja B., Respiratory influence on heart rate in diabetes mellitus. Br Med J 1: , Smith S.E., Smith S.A., Heart rate variability in healthy subjects measured with a bedside computer-based technique. Clin Sci 61: , Ziegler D., Laux G., Dannehl K., Spuler M., Muhlen H., Mayer P. et al., Assessment of cardiovascular autonomic function: age-related normal ranges and reproducibility of spectral analysis, vector analysis and standard tests of heart rate variation and blood pressure responses. Diabetic Med 9: , Ewing D.J., Clarke B.F., Diagnosis and manage-

11 Διαβητική νευροπάθεια του αυτονόμου νευρικού συστήματος καρδιάς και αγγείων: από την κλινική εικόνα στη διάγνωση 33 ment of diabetic autonomic neuropathy. Br Med J 285: , Task Force of the European Society of Cardiology and the North American Society of pacing and electrophysiology: Heart rate variability. Standards of measurement, physiological interpretation and clinical use. Eur Heart J 17: , Spallone V., Uccioli L., Menzinger G., Diabetic autonomic neuropathy. Diab Metab Res Rev 11: , Malpas S.C., Maling T.J.B., Heart rate variability and cardiac autonomic function in diabetes. Diabetes 39: , Hornung R.S., Mahler R.F., Raferty E.B., Ambulatory blood pressure and heart rate in diabetic patients : an assessment of autonomic function. Diabet Med 6: , Skrapari I., Tentolouris N., Perrea D., Bakoyiannis C., Papazafiropoulou A., Katsilambros N., Baroreflex sensitivity in obesity: relationship with cardiac autonomic nervous system activity. Obesity (Silver Spring) 15: , Skrapari I., Tentolouris N., Katsilambros N., Baroreflex function: determinants in healthy subjects and disturbances in diabetes, obesity and metabolic syndrome. Curr Diabetes Rev 2: , Grigoropoulou P., Eleftheriadou I., Zoupas C., Makrilakis K., Papassotiriou I., Margeli A. et al., Effect of atorvastatin on baroreflex sensitivity in subjects with type 2 diabetes and dyslipidaemia. Diab Vasc Dis Res Oct 23. [Epub ahead of print]. 58. Hohhman R.P., Sinkey C.A., Anderson E.A., Microneurographically determined muscle sympathetic nerve activity levels are reproducible in insulin-dependent diabetes mellitus. J Diabetes Complications 12: , Bernardi L., Clinical evaluation of arterial baroreflex activity in diabetes. Diabetes Nutr Metab 13: , Huggett R.J., Scott E.M., Gilbey S.G., Bannister J., Mackintosh A.F., Mary D.A., Disparity of autonomic control in type 2 diabetes mellitus. Diabetologia 48: , Hilsted J., Parving H.H., Christensen N.J., Benn J., Galbo H., Hemodynamics in diabetic orthostatic hypotension. J Clin Invest. 68: , Hilsted J., Galbo H., Christensen N.J., Impaired responses of catecholamines, growth hormone, and cortisol to graded exercise in diabetic autonomic neuropathy. Diabetes 29: , Bottini P., Tantucci C., Scionti L., Dottorini M.L., Puxeddu E., Reboldi G. et al., Cardiovascular response to exercise in diabetic patients: influence of autonomic neuropathy of different severity. Diabetologia 38: , Hepburn D.A., MacLeod K.M., Frier B.M., Physiological, symptomatic and hormonal responses to acute hypoglycaemia in type 1 diabetic patients with autonomic neuropathy. Diabet Med 10: , Fanelli C., Pampanelli S., Lalli C., Del Sindaco P., Ciofetta M., Lepore M. et al., Long-term intensive therapy of IDDM patients with clinically overt autonomic neuropathy: effects on hypoglycemia awareness and counter-regulation. Diabetes 46: , Dessein P.H., Joffe B.I., Metz R.M., Millar D.L., Lawson M., Stanwix A.E., Autonomic dysfunction in systemic sclerosis: sympathetic overactivity and instability. Am J Med 93: , Vaz M., Kumar M.V., Kulkarni R.N., Rodrigues D., Shetty P.S., Variability of cardiovascular and plasma noradrenaline responses to sustained isometric contraction in normal human subjects. Clin Sci (Lond) 85: 45-49, Stevens M.J., Raffel D.M., Allman K.C., Dayanikli F., Ficaro E., Sandford T. et al. Cardiac sympathetic dysinnervation in diabetes: implications for enhanced cardiovascular risk. Circulation 98: , Stevens M.J., Raffel D.M., Allman K.C., Schwaiger M., Wieland D.M., Regression and progression of cardiac sympathetic dysinnervation complicating diabetes: an assessment by C-11 hydroxyephedrine and positron emission tomography. Metabolism 48: , Schnell O., Muhr D., Weiss M., Dresel S., Haslbeck M., Standl E., Reduced myocardial 123 I-metaiodobenzylguanidine uptake in newly diagnosed IDDM patients. Diabetes 45: , Langen K.J., Ziegler D., Weise F., Piolot R., Boy C., Hübinger A.et al., Evaluation of QT interval length, QT dispersion and myocardial m-iodobenzylguanidine uptake in insulin-dependent diabetic patients with and without autonomic neuropathy. Clin Sci (Lond) 93: , Ziegler D., Weise F., Langen K.J., Piolot R., Boy C., Hübinger A. et al., Effect of glycaemic control on myocardial sympathetic innervation assessed by [123I]metaiodobenzylguanidine scintigraphy: a 4-year prospective study in IDDM patients. Diabetologia 41: , Vinik A.I., Maser R.E., Ziegler D., Neuropathy: the crystal ball for cardiovascular disease? Diabetes Care 33: , Vinik A.I., Maser R.E., Ziegler D., Autonomic imbalance: prophet of doom or scope for hope? Diabet Med 28: , Καραμήτσος Δ.Θ., Διαβητική νευροπάθεια. Στο: Καραμήτσος Δ.Θ., Διαβητολογία, Θεσσαλονίκη, Ιατρικές Εκδόσεις Σιώκης, 2000,

12 34 Κ. Παφίλη 76. Papanas N., Vinik A.I., Ziegler D., Neuropathy in prediabetes: does the clock start ticking early? Nat Rev Endocrinol 7: , Voulgari C., Tentolouris N., Papadogiannis D., Moyssakis I., Perrea D., Kyriaki D. et al., Increased left ventricular arrhythmogenicity in metabolic syndrome and relationship with myocardial performance, risk factors for atherosclerosis, and low-grade inflammation. Metabolism 59: , Voulgari C., Moyssakis I., Perrea D., Kyriaki D., Katsilambros N., Tentolouris N., The association between the spatial QRS-T angle with cardiac autonomic neuropathy in subjects with Type 2 diabetes mellitus. Diabet Med 27: , Thomakos P., Liatis S., Kalopita S., Vlahodimitris I., Stathi C., Katsilambros N. et al., Cigarette smoking is associated with prolongation of the QTc interval duration in patients with type 2 diabetes mellitus. Int J Endocrinol , Papanas N., Boulton A.J., Malik R.A., Manes C., Schnell O., Spallone V. et al., A simple new noninvasive sweat indicator test for the diagnosis of diabetic neuropathy. Diabet Med 30: , Spallone V., Ziegler D., Freeman R., Bernardi L., Frontoni S., Pop-Busui R. et al., Cardiovascular autonomic neuropathy in diabetes: clinical impact, assessment, diagnosis, and management. Diabetes Metab Res Rev 27: , 2011.

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος για μικροαγγειοπαθητικές επιπλοκές: Πότε και πώς

Έλεγχος για μικροαγγειοπαθητικές επιπλοκές: Πότε και πώς Έλεγχος για μικροαγγειοπαθητικές επιπλοκές: Πότε και πώς Ν. Τεντολούρης Α' Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική και Ειδική Νοσολογία Πανεπιστημίου Αθηνών & Διαβητολογικό Κέντρο Γ. Ν. Α. Λαϊκό Μικροαγγειοπαθητικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Κωνσταντίνος Κώντσας, Παρασκευή Τριβήλου, Αναστασία Καραγκιούλη, Ελένη Τριανταφυλλίδη Εργαστήριο Καρδιοαναπνευστικής

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα ά ς ό ς. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Ιούνιος 2011 Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική δυσλειτουργία έ ς ή ς έ. ό. ί ς ός ί ς ί ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΥΤΟΝΟΜΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ HEART RATE VARIABILITY

ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΥΤΟΝΟΜΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ HEART RATE VARIABILITY ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΥΤΟΝΟΜΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ HEART RATE VARIABILITY Ποσοτική αξιολόγηση του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος μέσω της ανάλυσης Heart Rate Variability Το NervExpress

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις 1. Που βρίσκεται η καρδιά; Α) Εξ ολοκλήρου στο αριστερό μεσοθωράκιο Β) Πίσω από την τραχεία Γ) Εξ ολοκλήρου στο δεξί μεσοθωράκιο Δ) Μπροστά από την τραχεία Ε) Παρασπονδυλικά αριστερά 2. Ποια από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ Κλινικές εφαρμογές 4 Αιμοδυναμική μελέτη Doppler 1. Αγγεία κοιλιάς 2. Περιφερικά αγγεία Κ. Χατζημιχαήλ Υπερηχοτομογραφία Μορφολογική μελέτη Αιμοδυναμική μελέτη Doppler

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Ποια στοιχεία σχετικά με την κατάσταση της υγείας του ασθενή μας δίνει η δοκιμασία κόπωσης; Η δοκιμασία κόπωσης σε τάπητα χρησιμοποιείται κυρίως ως αναίμακτη

Διαβάστε περισσότερα

Πώς ρυθμίζεται η πίεση στον οργανισμό μας, με ποιο μηχανισμό;

Πώς ρυθμίζεται η πίεση στον οργανισμό μας, με ποιο μηχανισμό; Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Στυτική δυσλειτουργία και Στεφανιαία νόσος

Στυτική δυσλειτουργία και Στεφανιαία νόσος Στυτική δυσλειτουργία και Στεφανιαία νόσος Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Καρδιολογίας ΓΝΑ Ιπποκράτειο Υπεύθυνος Μονάδας Υπέρτασης Στυτική δυσλειτουργία και Στεφανιαία Νόσος Σχέση με τη ΣΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΕΚΤΟΣ ΙΑΤΡΕΙΟΥ

ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΕΚΤΟΣ ΙΑΤΡΕΙΟΥ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΕΚΤΟΣ ΙΑΤΡΕΙΟΥ ΠΕΤΡΟΣ Γ. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ 7 ον ΙΚΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΙΑΤΡΕΙΟΥ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ 12/02/11 ΩΚΚ Μετρήσεις της αρτηριακής πίεσης Μέτρηση

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ. Α Παθολογικής Κλινικής Γενικού Νοσοκοµείου Καβάλας Θεσ/νίκη 2013

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ. Α Παθολογικής Κλινικής Γενικού Νοσοκοµείου Καβάλας Θεσ/νίκη 2013 ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ Στέφανος Δ. Παπαντωνίου Παθολόγος Διαβητολόγος - Ηπατολόγος Υπεύθυνος Διαβητολογικού και Ηπατολογικού Ιατρείου Α Παθολογικής Κλινικής Γενικού Νοσοκοµείου Καβάλας Θεσ/νίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Είναι ουσιώδες να γνωρίζει κανείς με ποιούς τρόπους η ΑΠ διατηρείται φυσιολογική ώστε να κατανοήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs Π. Τσατραφύλλιας, Δ. Θεοδωράκης, Ευδοξία Μπουτμπάρα, Δήμητρα Κεσίδου, Θ. Γεωργιάδης, Σ. Παραστατίδης, Γεωργία Θεοδωροπούλου,

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση: Καρατζά Ελίζα Στεργιοπούλου Θεοδούλη

Παρουσίαση: Καρατζά Ελίζα Στεργιοπούλου Θεοδούλη Παρουσίαση: Καρατζά Ελίζα Στεργιοπούλου Θεοδούλη Ορίζεται ως παροδική απώλεια επικοινωνίας με το περιβάλλον που δεν οφείλεται σε τραυματισμό του εγκεφάλου και προς τον παρόν δεν έχει καθοριστεί το αίτιο

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου www.cardiorehab.com.cy Καλωσορίσατε στο Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου Στόχος του κέντρου Το κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014

4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014 4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014 Τυχαίο εύρημα καρδιακής αρρυθμίας σε ασυμπτωματικό παιδί Κωνσταντίνος Θωμαϊδης Καρδιολογική Κλινική, Γ.Ν. «ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Κάρμεν Τασιοπούλου Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ Παχυσαρκία: Τάσεις Η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων: Όθων Φραϊδάκης Αναισθησιολόγος ΤΕΠ Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου Ηρακλείου

Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων: Όθων Φραϊδάκης Αναισθησιολόγος ΤΕΠ Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου Ηρακλείου Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων: Είναι µια λύση; Όθων Φραϊδάκης Αναισθησιολόγος ΤΕΠ Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου Ηρακλείου Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων η ανάγκη ΚΑΡΠΑ-Οµάδα αναζωογόνησης επιβίωση ενδονοσοκοµειακά

Διαβάστε περισσότερα

Foex P, et al. Pasternack PF et al. Mangano DT et al. Br J Anaesth 1973; 45:671 81 Anesthesiology 1988; 68:495 500

Foex P, et al. Pasternack PF et al. Mangano DT et al. Br J Anaesth 1973; 45:671 81 Anesthesiology 1988; 68:495 500 Αναγνώρισηασθενώνµεπιθανό όφελοςαπότηνπροεγχειρητική έναρξηβ-αποκλειστών Νύκταρη Β. Αναισθησιολόγος Πανεπιστηµιακό Νοσοκοµείο Ηρακλείου β-αποκλειστές στηνπρο-εγχειρητικήπερίοδο Μηκαρδιοχειρουργικέςεπεµβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ Περιορισμοί της άσκησης σε άτομα με ΣΔ Παναγιώτης Β. Τσακλής PhD Καθηγητής Εµβιοµηχανικής Τµ Φυσικοθεραπείας - ΑΤΕΙΘ Dept Mechanical Engineering Fibers & Polymers Lab Massachusetts Institute of Technology

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της Αλδοστερόνης στην Αρτηριακή Υπέρταση. Γκαλιαγκούση Ευγενία Παθολόγος Β ΠΠ Κλινική ΑΠΘ Iπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Ο ρόλος της Αλδοστερόνης στην Αρτηριακή Υπέρταση. Γκαλιαγκούση Ευγενία Παθολόγος Β ΠΠ Κλινική ΑΠΘ Iπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Ο ρόλος της Αλδοστερόνης στην Αρτηριακή Υπέρταση Γκαλιαγκούση Ευγενία Παθολόγος Β ΠΠ Κλινική ΑΠΘ Iπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Ευεργετικά ωφέλη της θεραπείας µε ανταγωνιστές της αλδοστερόνης 30%

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Ιωαννίδης: κεφάλαιο 3 Ahlbom: κεφάλαιο 3, 4 Guyatt: κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος

Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος Χαράλαμπος Γ. Πλατής (Διοικητής Πρόεδρος ΔΣ ΓΝ Σύρου) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΟΜΑΔΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Θεσσαλονίκη, 18-20 Φεβρουαρίου 2010 1 Εργασιακό stress

Διαβάστε περισσότερα

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου»

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Αντιυπερτασικά & σεξ Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Υπέραταση & ED Η Υπέρταση αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για ED Feldman et al. J Urol

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2 Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ - ΝΤΕΛΙΜΙΧΑΛΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ MSc ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Ι.ΙΕΚ ΒΑΪΑ ΜΠΑΛΩΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΜΕΘ ΠΓΝ ΛΑΡΙΣΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η αιτιοπαθογένεια του διαβητικού. εικόνα και χαρακτηριστικά των ασθενών αυτών. 6.Υπερβαρική. 2,Λ. ούκας. .Σκούτας

Η αιτιοπαθογένεια του διαβητικού. εικόνα και χαρακτηριστικά των ασθενών αυτών. 6.Υπερβαρική. 2,Λ. ούκας. .Σκούτας Η αιτιοπαθογένεια του διαβητικού ποδιού στη Βόρεια Ελλάδα. Κλινική εικόνα και χαρακτηριστικά των ασθενών αυτών..σκούτας 1 2, Καραγιάννη 2,Α.Μπίτζιος 2,Λ. ούκας 2,Ν Παπάνας 3,,Κ, Σουλής 4, Κ.ΚαραμόσχοςΚαραμόσχος

Διαβάστε περισσότερα

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις 267 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις Χ. Βέρρας 1, Α. Μελιδώνης 2 1 Τμήμα Γενικής Ιατρικής και 2 Α Παθολογική Κλινική &

Διαβάστε περισσότερα

4 o Συνέδριο Eπεμβατικής καρδιολογίας και Ηλεκτροφυσιολογίας Μέλανη Κωνσταντινίδου Καρδιολόγος - Ηλεκτροφυσιολόγος

4 o Συνέδριο Eπεμβατικής καρδιολογίας και Ηλεκτροφυσιολογίας Μέλανη Κωνσταντινίδου Καρδιολόγος - Ηλεκτροφυσιολόγος Αρρυθμίες στις γυναίκες. Τι ιδιαίτερο; 4 o Συνέδριο Eπεμβατικής καρδιολογίας και Ηλεκτροφυσιολογίας Μέλανη Κωνσταντινίδου Καρδιολόγος - Ηλεκτροφυσιολόγος Karen Yee A recent report of the Euro Heart project

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ SGOT 60 IU/l, SGPT 72 IU/l, γgt 92 IU/l, ALP κ.φ., CPK κ.φ., θυρεοειδική λειτουργία κ.φ. Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής Ηλικία Ποιότητα Ζωής Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Καρδιαγγ ειακή νόσος Νεφρική νόσος παχυσαρκ ία Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ ΑΜΠΡΑΧΙΜ ΣΑΡΑ-ΕΛΕΝΗ & ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΤΕΙΘ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: κ. ΚΑΡΑΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΣΑΒΒΑΤΩ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΔΙΑΣ Το καρδιαγγειακό

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 7: Φυσιολογία της καρδιάς Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ Μπέλλου Σοφία e-mail: sbellou@uowm.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΨΕΥΔΕΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΜΥΟΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΙΣΧΑΙΜΙΑΣ

ΨΕΥΔΕΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΜΥΟΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΙΣΧΑΙΜΙΑΣ 91 ΨΕΥΔΕΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΜΥΟΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΙΣΧΑΙΜΙΑΣ Κωνσταντίνος Δ. Μάλλιος Α.Ε. Καθηγητής Καρδιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών. Διευθυντής Α Καρδιολογικής Κλινικής Θεραπευτηρίου ΥΓΕΙΑ Το ΗΚΓ/φημα συμπλήρωσε ήδη έναν

Διαβάστε περισσότερα

Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά

Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά What is "abnormal" in pediatric sleep? Συγγραφέας : Leila Kheiradish- Gozal MD Κέντρο :Department of Pediatrics and Comer Children's Hospital, Pritzker School

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο άπνοιας και διαβήτης

Σύνδρομο άπνοιας και διαβήτης Σύνδρομο άπνοιας και διαβήτης Νίκη Κατσίκη, Μαρία Ρογκώτη, Ιωσήφ Πετρίδης Διαβητολογικό Ιατρείο, Α Παθολογική Κλινική Νοσοκομείο Άγιος Δημήτριος Θεσσαλονίκη Σύνδρομο άπνοιας ύπνου (ΣΑΥ) Είναι μια διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΚΟΛΗ & ΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ

ΔΥΣΚΟΛΗ & ΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΥΣΚΟΛΗ & ΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ Ανδρέας Πιτταράς MD Καρδιολόγος Αντιπρόεδρος Ελλ.Ετ Ετ.Υπέρτασης & Καρδ/κής Προστασίας VAMC & Georgetown Univ. Washington DC USA Hypertension Specialist ESH Υπερτασικό ιατρείο

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. β-αποκλειστές: Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ

20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. β-αποκλειστές: Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ 20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ β-αποκλειστές: ποιο φάρμακο σε ποιον άρρωστο; Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ Υπέρταση Γενικά οι β 1 -εκλεκτικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ II ΤΗΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑΣ ΤΣΙΑΓΓΑΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΘΕΜΑ: ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ

ΣΧΟΛΗ ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ II ΤΗΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑΣ ΤΣΙΑΓΓΑΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΘΕΜΑ: ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ ΣΧΟΛΗ ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ II ΤΗΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑΣ ΤΣΙΑΓΓΑΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΘΕΜΑ: ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ 2. Η.Κ.Γ. 3. ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ 4.

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ Guidelines of American Heart Association/American Stroke Association 2013 EFNS Guidelines 2011 Royal College of Physicians National Clinical Guidelines

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ Λάμπρου Καλλιρρόη Πνευμονολόγος Πανεπιστημιακή Υπότροφος Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας ΕΚΠΑ 13 Ο Πνευμονολογικό Συνέδριο Ιωάννινα O Το Σύνδρομο Άπνοιας στον Ύπνο (ΣΑΥ)

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Παθήσεις Θυρεοειδούς Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Η καρδιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στη δράση της θυρεοειδικής ορµόνης. Έτσι, η δυσλειτουργία του θυρεοειδούς µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Νόσος στελέχους: Διαδερμική ή χειρουργική αντιμετώπιση

Νόσος στελέχους: Διαδερμική ή χειρουργική αντιμετώπιση Νόσος στελέχους: Διαδερμική ή χειρουργική αντιμετώπιση Λ. Κ. Μιχάλης Καθηγητής Καρδιολογίας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Πανελλήνιο Καρδιολογικό Συνέδριο Αθήνα, 30 Οκτωβρίου 2008 Από πού αντλούνται οι γνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ανδρέας Π. Καραμπίνης Διευθυντής ΜΕΘ Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Παναγιώτης Κόκκορης Ενδοκρινολόγος- ιαβητολόγος Επιµελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκοµείου Αεροπορίας ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία είναι µια πολύ συνηθισµένη κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Ο αποκλεισμός του άξονα ρενίνης ως βάση της συνδυαστικής θεραπείας

Ο αποκλεισμός του άξονα ρενίνης ως βάση της συνδυαστικής θεραπείας Ο αποκλεισμός του άξονα ρενίνης ως βάση της συνδυαστικής θεραπείας Ευστράτιος Βαρσαμής Διευθυντής Β' Παθολογικής Κλινικής, Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο «Αγία Όλγα» Αγγειοτασινογόνο Χυμάση Αγγειοτασίνη

Διαβάστε περισσότερα

Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση

Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Αρθρίτιδα Συγγραφική ομάδα: Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, PhD, Ερευνητής Τζιαμούρτας Αθανάσιος, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ- ΠΘ Κήτας Γεώργιος, Ιατρός Ρευματολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΑΞΟΝΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ ΑΞΟΝΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΙΔΟΥ ΤΑΤΙΑΝΑ ακτινολόγος ΚΑΡΑΔΗΜΗΤΡΑΣ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ καρδιολόγος Τι είναι αξονική στεφανιογραφία; Είναι μέθοδος απεικόνισης των στεφανιαίων αγγείων με πολυτομικό αξονικό τομογράφο

Διαβάστε περισσότερα

15 λεπτη προετοιμασία φοιτητή για τη στυτική δυσλειτουργία

15 λεπτη προετοιμασία φοιτητή για τη στυτική δυσλειτουργία 15 λεπτη προετοιμασία φοιτητή για τη στυτική δυσλειτουργία Ας ξεκαθαρίσουμε κάποια πράγματα για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα την ανδρολογία. ΟΡΙΣΜΟΊ Τί είναι η στυτική δυσλειτουργία ; Στυτική

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο. Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ»

Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο. Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Κριτήρια για τη διάγνωση του ΣΔ (ADA, 2008) Αιτιολογική ταξινόμηση ΣΔ (ADA) Επιπολασμός ΣΔ: 2000 2030 ΣΔ στην Ελλάδα ΣΔ

Διαβάστε περισσότερα

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Αιµοδυναµικές αλλαγές κατά την εγκυµοσύνη Όγκος αίµατος 30-50% Μέγιστο 20-24 εβδ Όγκος παλµού Καρδιακή Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ.

ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. 14 ο Βορειοελλαδικό Καρδιολογικό Συνέδριο ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Κ. ΤΣΙΟΥΦΗΣ, Α. ΜΑΝΩΛΗΣ, Ι. ΖΑΡΙΦΗΣ, Ε. ΚΑΛΛΙΣΤΡΑΤΟΣ, Β. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ, Α. ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ»

ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ» 11 0 Πανελλήνιο Συνέδριο Υπέρτασης ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ» Α. Κασιακόγιας, Κ. Τσιούφης, Κ. Θωμόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος Ερωτήσεις Αξιολόγησης Εργαστηριακού Μαθήματος Θέμα: «Κεντρική Φλεβική Πίεση» 1. Τι είναι η Κεντρική Φλεβική Πίεση (ΚΦΠ); Είναι η υδροστατική πίεση των μεγάλων φλεβών που είναι πλησιέστερα στην καρδιά,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D.

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία Μεταβολικές ασθένειες και άσκηση Άσκηση και αρτηριακή πίεση Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Καρδιά Καρδιά Η καρδιά είναι ένα μυϊκό όργανο

Διαβάστε περισσότερα

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 MΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Σ.Ι.Παππάς «Το Ελληνικό Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του ΣΔτ2. Ο Διαβήτης ως πρότυπο χρόνιων νόσων» ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΒΙΩΣIΜΟΤΗΤΑΣ Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Ποια είναι: Θερμοκρασία. Αρτηριακός σφυγμός. Αναπνοή. Αρτηριακή πίεση

Ποια είναι: Θερμοκρασία. Αρτηριακός σφυγμός. Αναπνοή. Αρτηριακή πίεση ΖΩΤΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ 1 Θερμοκρασία Ποια είναι: Αρτηριακός σφυγμός Αναπνοή Αρτηριακή πίεση 2 Θερμοκρασία σώματος Ορισμός: Είναι το αποτέλεσμα του ισοζυγίου μεταξύ παραγόμενης και αποβαλλόμενης θερμότητας. Ρυθμίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Φαιοχρωμοκύττωμα. Ευγενία Γκαλιαγκούση. Επιμελήτρια Β, B Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Φαιοχρωμοκύττωμα. Ευγενία Γκαλιαγκούση. Επιμελήτρια Β, B Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Φαιοχρωμοκύττωμα Ευγενία Γκαλιαγκούση Επιμελήτρια Β, B Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Φαιοχρωμοκύττωμα (Ι) Aπό χρωμαφινικά κύτταρα του μυελού των επινεφριδίων (85-90%)

Διαβάστε περισσότερα

Υπέρταση και Όργανα Στόχος: Εγκέφαλος Οι Βλάβες, η Διάγνωση, η Θεραπεία

Υπέρταση και Όργανα Στόχος: Εγκέφαλος Οι Βλάβες, η Διάγνωση, η Θεραπεία Υπέρταση και Όργανα Στόχος: Εγκέφαλος Οι Βλάβες, η Διάγνωση, η Θεραπεία Βέμμος Κ., Παθολόγος Μονάδα Οξέων Αγγειακών Εγκεφαλικών Επεισοδίων Θεραπευτική Κλινική, Πανεπιστημίου Αθηνών Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα»

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Γλαύκωμα www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι ακριβώς είναι το γλαύκωμα; Ο όρος γλαύκωμα ορίζει μια ομάδα παθήσεων που τις χαρακτηρίζει μια σταδιακή καταστροφή του οπτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΕΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΕΣ Περιεχόμενα Πρόλογος συγγραφέων... 7 Εισαγωγή... 9 Πώς να διαβάσετε αυτό το βιβλίο... 11 Απλές συμβουλές για την ώρα των εξετάσεων... 13 Βασικές γνώσεις για τα νοσοκομεία και τους νοσηλευτές... 17 Κατάλογος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΦΑΣΗΣ ΙΙ 1 ος ΧΡΟΝΟΣ Χειμερινό Εξάμηνο 9 πμ-10πμ ΣΕΝΑΡΙΟ 1 σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 «Ιατρική Εξέταση» Ανατομική ορολογία (Ανατομία)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συµµαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής ΕΚΕΤΑ Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ

Διαβάστε περισσότερα

Λαχανικά. Φυτά. Ψάρια. Ψάρια. Ε ι κ ο σ α ν ο ε ι δ ή. Ακετυλο-CoA. Πλαστίδια. Eλαϊκό οξύ. Ενδοπλασµατικό δίκτυο. Λινελαϊκό οξύ (ω-6)

Λαχανικά. Φυτά. Ψάρια. Ψάρια. Ε ι κ ο σ α ν ο ε ι δ ή. Ακετυλο-CoA. Πλαστίδια. Eλαϊκό οξύ. Ενδοπλασµατικό δίκτυο. Λινελαϊκό οξύ (ω-6) Ω- 6/Ω-3 3 λιπαρά οξέα: το διατροφικό πηλίκο µε το ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην πρόληψη της καρδιαγγειακής νόσου. Καλλιόπη Άννα Πούλια, MMedSci Κλινική ιαιτολόγος, ΓΝΑ «Λαϊκό» Φυτά Ψάρια Ακετυλο-CoA Eλαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης

Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης Βασίλης Κ. Ταρλατζής Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Μονάδα Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Α Μαιευτική ESHRE/ASRM PCOS Consensus

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάρια ομάδων εργασίας

Σεμινάρια ομάδων εργασίας Σεμινάρια ομάδων εργασίας ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΞΙΑΣ ΚΑΡ ΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΛΟΓΩ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΡΥΟΦΥΛΛΗΣ ΩΝΑΣΕΙΟ ΚΑΡ ΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Πνευμονική Υπέρταση Πνευμονική Υπέρταση είναι η παθολογική

Διαβάστε περισσότερα

στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής

στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής Το σπινθηρογράφημα πνευμόνων στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής Χάρις Γιαννοπούλου Πυρηνικός ιατρός Αν. Διευθύντρια Τμήματος Πυρηνικής Ιατρικής ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισμός» Πόσο επιτακτική είναι η ορθή διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock 1 Τι συμβαίνει στο σώμα σας σε μια αλλεργική αντίδραση; Μια ξένη ουσία εισέρχεται μέσω της τροφής στο σώμα Τα

Διαβάστε περισσότερα

11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη

11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη 11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη Υπογλυκαιμία είναι η οξεία κατάσταση που εκδηλώνεται με συμπτώματα και σημεία οφειλόμενα σε σημαντική μείωση της γλυκόζης του αίματος. Είναι συνήθης στους θεραπευόμενους

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Χρόνια νοσήματα του ήπατος Το 15% του

Διαβάστε περισσότερα