Ιστορία του Μητρικού Θηλασμού και κατ επέκταση της Βρεφικής Διατροφής

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ιστορία του Μητρικού Θηλασμού και κατ επέκταση της Βρεφικής Διατροφής"

Transcript

1 Ιστορία του Μητρικού Θηλασμού και κατ επέκταση της Βρεφικής Διατροφής Μάρω Σολωμού M.D., DCH, IBCLC Παιδίατρος, Πιστοποιημένη Σύμβουλος Γαλουχίας 1.Εισαγωγή 2. Προϊστορικοί χρόνοι 3. Αρχαία εποχή 4. Μεσαίωνας 5. Αναγέννηση 6.Νεώτεροι χρόνοι 7.Βιομηχανική εποχή 8.Σύγχρονη εποχή Εισαγωγή Κατά την διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας, που διαρκεί χρόνια, μέχρι τις αρχές του 20 αιώνα, και την εκβιομηχάνιση των κοινωνιών, για να επιζήσει ένα βρέφος έπρεπε να σιτισθεί με ανθρώπινο γάλα είτε αυτό προέρχονταν από την μητέρα του (μητρικός θηλασμός), είτε από άλλη γυναίκα (θετός θηλασμός).με άλλα λόγια γενιές του ανθρώπου (homo sapiens) γαλουχήθηκαν με το Μητρικό Γάλα. Οι λαοί, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα δείχνουν την σπουδαιότητα του Μητρικού θηλασμού μέσα από την μυθολογία, την φιλοσοφία αλλά και την θρησκεία τους. Αυτή η κουλτούρα του Μητρικού θηλασμού κράτησε μέχρι τις αρχές του 20 αιώνα, όπου βλέπουμε να εμφανίζεται και να επικρατεί η κουλτούρα του μπιμπερού, μετά από την ακατάσχετη εμπορευματοποίηση του τεχνητού γάλακτος. Ευτυχώς για τον Άνθρωπο τελευταία βλέπουμε την αναβίωση του Μητρικού Θηλασμού. Γραπτά από τους αρχαίους χρόνους, μιλούν ξεκάθαρα για τη σημασία του μητρικού θηλασμού. Aπόπειρες τεχνητής διατροφής έγιναν καθόλην την διάρκεια της ιστορίας, αλλά χωρίς μεγάλη επιτυχία. Σε περιόδους πτώσεως των χρηστών ηθών και κοινωνικής τύφλωσης η συχνότητα του θηλασμού ιστορικά πέφτει. Ωστόσο, σε εποχές που η κοινωνία έχει σταθερότητα και εργατικότητα, ο θηλασμός αναπτύσσεται.1 Σύμφωνα με τελευταίες έρευνες, η υγεία στην παιδική, την εφηβική και την ενήλικη ζωή εξαρτάται από τη διατροφή στη βρεφική ηλικία. Γι αυτό θεωρώ επίκαιρη την ιστορία της και θα προσπαθήσω να σκιαγραφήσω ορισμένα γεγονότα-σταθμούς από αρχαιοτάτων

2 χρόνων μέχρι σήμερα σχετικά με τον Μητρικό Θηλασμό και κατ επέκταση τη Βρεφική Διατροφή Προϊστορικοί χρόνοι Γύρω στο πχ σύμφωνα με επιστημονικά δεδομένα το διαιτολόγιο των ανθρώπων έμοιαζε με αυτό των σημερινών κοινωνιών κυνηγών όπως αυτών της Παπούα- Νέας Γουινέας και της ερήμου Καλαχάρι. Έτσι συμπεραίνουμε ότι και ο Μητρικός Θηλασμός θα είναι παρόμοιος, δηλαδή θηλάζουν μέχρι την ηλικία των 2-6 χρονών. 2 Η Αφροδίτη του Willendorf, αγαλματίδιο της εποχής 24,000-22,000 πχ από την Νότια Αυστρία. Εδώ βλέπουμε να τονίζεται έντονα ο μαστός. Η ανθρωπολόγος Patricia Stuart-Macadam στο βιβλίο της «Breastfeeding- Bicultural Perspectives»γράφει: Στο κεφάλαιο μου «Ο θηλασμός στην Προϊστορία», συνθέτονται δεδομένα από διάφορες πηγές, συμπεριλαμβανομένων της χημείας των οστών, της ιστορίας, της εθνολογίας, της δημογραφίας, για να διαμορφωθεί μια συνολική εικόνα των μοντέλων και πρακτικών μητρικού θηλασμού στην προϊστορία: ότι ο πολιτισμός, με τη μορφή των διαφορετικών πρακτικών διατροφής του βρέφους, μπορεί να έχει τεράστιο αντίκτυπο πάνω στην υγεία, τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα των σύγχρονων βρεφών και που αναμφίβολα υπήρχε ένα παρόμοιο αποτέλεσμα για βρέφη κατά τους προϊστορικούς χρόνους. Μια σύνθεση των διαφόρων τύπων δεδομένων με οδηγεί στο συμπέρασμα ότι,όπως και σε σύγχρονες και ιστορικές εποχές οι πρακτικές του Θηλασμού στην προϊστορία πρέπει να ποικίλουν ανάλογα με χρονικούς, γεωγραφικούς, πολιτιστικούς, και ακόμη ιδιοσυγκρασιακούς παράγοντες. Ωστόσο φαίνεται ότι σε πολλούς προϊστορικούς πολιτισμούς η ουσιαστική εισαγωγή συμπληρωμάτων με τρόφιμα εκτός από το γάλα, αν όχι πραγματικός απογαλακτισμός, ελάμβανε χώρα μεταξύ 2 και 3 χρόνων.3 3. Αρχαία εποχή Στην αρχαία εποχή το Μητρικό γάλα θεωρείται ιερό και πολύ σημαντικό για την επιβίωση του βρέφους. Γι αυτό βλέπουμε να αντιπροσωπεύεται με την μορφή των θηλάζουσων θεών, η των γυμνών μορφών όπου οι μαστοί προβάλλονται.

3 3 Τερακότα, Βαβυλώνα 6000π.χ. Κυπριακό Αγγείο της Νεολιθικής Εποχής π.χ., με αναπαραστάσεις γυναικών που θηλάζουν, Μουσείο Λεμεσού Η πρακτική της χρήσεως τροφών ανάμεσα στους Βαβυλωνίους, τους Αιγυπτίους, τους Έλληνες και τους Ρωμαίους είναι πολύ διαδεδομένη, τόσο που ρυθμίζεται ως επάγγελμα με νόμους και συμβόλαια. (Τροφός ή τίτθη ή παραμάνα: γυναίκα που θηλάζει ξένα παιδιά επί αμοιβής και που συχνά παρακολουθεί την ανατροφή τους.) Αποδεικτικά στοιχεία μας δείχνουν ότι πριν από χιλιάδες χρόνια πολλά μωρά σιτίζονται τεχνητά από μια ποικιλία από κύπελλα και άλλα σκεύη, συχνά με καταστροφικές συνέπειες. Στοιχεία της δημιουργικότητας του ανθρώπου όσον αφορά την παροχή τροφής για βρέφη ανήμπορα να θηλάσουν όταν ο ανθρώπινος μαστός ήταν μη διαθέσιμος ή το μητρικό γάλα δεν επαρκούσε μπορεί να βρεθούν ήδη από το π.χ.21

4 4 To Βρετανικό Μουσείο φιλοξενεί την αρχαιότερη γνωστή "κούπα σίτισης" που ανακαλύφθηκε στη Κύπρο. Διακοσμημένο πήλινο αγγείο που μοιάζει με τσαγιέρα Μεσοποταμία Στους Βαβυλωνίους η θεά Αστάρτη ή Ινάνα είχε χαρακτηριστεί ως «Μητέρα του γόνιμου μαστού, Βασίλισσα των Ουρανών, η Δημιουργός των ανθρώπων και η Μητέρα των θεών» Εδώ απεικονίζεται στη χαρακτηριστική στάση προσφοράς του μαστού-θέτοντας την ως τον προμηθευτή όλων για την θρέψη και τη γονιμότητα. Σύμφωνα με αρχεία που βρέθηκαν στην Βαβηλώνα ο μητρικός θηλασμός διαρκούσε 2 με 3 χρόνια. Στην αρχαία Μεσοποταμία, μέσα από τους μύθους τους εξυμνούν το μητρικό γάλα είτε της μητέρας είτε της τροφού.εδώ περιγράφεται και ο μύθος (Ugaritic ) του βασιλιά Κέρετ, όπου οι θεοί του είπαν ότι η γυναίκα που θα παντρευτεί θα φέρει ένα γιο ο οποίος θα αντλήσει το γάλα της Αράς και θα θηλάσει τα στήθη της παρθενικής Ανάθ. Οι δύο τροφοί των βαβυλωνίων θεών. Στην αρχαία Μεσοποταμία οι γονείς προέβαιναν στην δημιουργία συμβολαίων μεταξύ τους και των τροφών. Το 1800 π.χ. ο Βαβυλώνιος βασιλιάς Χαμουραμπή έγραψε μια σειρά νόμων σχετικών με την φροντίδα του βρέφους από τις τροφούς.1 Αρχαία Αίγυπτος

5 5 Η Ίσιδα θηλάζει τον Ώρο. (The Walters Art Μουσείο) Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι αναγνώρισαν την ζωτική σημασία του μητρικού θηλασμού και του προσέδωσαν ιερή φύση.οι εικόνες της θεάς Ίσιδας που θηλάζει τον γιό της Ώρο κατά την γέννηση, την στέψη και τον επίγειο θάνατο του είναι ευρύτατα διαδεδομένες. Σε κάθε μία από αυτές τις κρίσιμες στιγμές είναι το μητρικό γάλα που θα του προσφέρει πνευματική τροφή και θα του προσδώσει την αθανασία. Η Ίσιδα θηλάζει τον Ώροφορώντας το στέμμα του Χάθωρ Στην Αρχαία Αίγυπτο, όταν υπήρχε πρόβλημα θηλασμού η χρήση τροφών (παραμάνων) ήταν η πρωταρχική εναλλακτική λύση4.τα παιδιά των Φαραώ τα θήλαζαν τροφοί οι οποίες έχαιραν τόσο μεγάλης εκτίμησης ώστε τα δικά τους παιδιά και τα παιδιά των Φαραώ να θεωρούνται αδέλφια εκ γάλακτος.στη Βίβλο αναγράφεται το παράδειγμα της τροφού που προσελήφθει από την κόρη του Φαραώ για να θηλάσει τον Μωυσή, όταν τον βρήκε στα βούρλα του ποταμού Νείλου.4 Αδυναμία γαλουχίας αναφέρεται στην πρώτη ιατρική εγκυκλοπαίδεια, τον πάπυρο Ebers, η οποία ήρθε από την Αίγυπτο (1550 π.χ.) και περιέχει ένα μικρό παιδιατρικό τμήμα που περιλαμβάνει μια συνταγή για την αποτυχία του θηλασμού, ως εξής:για να λάβετε προμήθεια γάλακτος από το στήθος μιας γυναίκας που θηλάζει: Ζεστάνετε τα οστά του ψαριού ξιφία στο λάδι και τρίψτε την πλάτη της με αυτό.ή η γυναίκα να κάθεται σταυροπόδι και να τρώει αρωματικό ψωμί από σκληρό σίτο, ενώ τρίβει τους μαστούς με το φυτό της παπαρούνας.5

6 6 Ο πάπυρος Ebers φυλάσσεται στο Πανεπιστήμιο της Λειψίας. Αρχαία Ελλάδα Στην αρχαία Ελλάδα την σπουδαιότητα που προσδίδουν στο θηλασμό την αναπαραστούν πλήθος αγαλματιδίων ή γλυπτών θεών όπως η Ήρα,η Γαία και η Δήμητρα να θηλάζουν. Στον Μινωϊκό πολιτισμό οι μαστοί προβάλλονται στις ενδυμασίες των θεών τους. Ο Δίας σύμφωνα με την μυθολογία επέζησε πίνοντας το γάλα κατσίκας που του έδιδε η νύμφη Αμάλθεια και που και αυτή ονομάστηκε Αμάλθεια. Όταν παίζοντας μαζί της, της έσπασε ένα κέρατο, το χάρισε στην Αμάλθεια, προσδίδοντας του μαγικές ιδιότητες. Μέχρι σήμερα λέγεται το κέρας της Αμάλθειας ή το κέρας της αφθονίας. Η Αίγα Αμάλθεια με τον Μικρό Δία και ένα Φαύνο, Τζιαν Λορέντσο Μπερνίνι, 1615, Πινακοθήκη Μποργκέζε Ένα παράδειγμα της σπουδαιότητας και ιερότητας που προσέδιδαν οι Αρχαίοι Έλληνες στο θηλασμό είναι η δημιουργία του Γαλαξία από το χυμένο γάλα της Ήρας. Ήταν

7 7 απαραίτητο για τους γιούς του Δία να βυζάξουν το γάλα της Ήρας για να είναι άξιοι των θεϊκών τιμών. Έτσι ο Δίας στέλλει τον Ερμή με τον Ηρακλή, βρέφος, να θηλάσει την Ήρα κρυφά την ώρα που κοιμόταν. Βρέφος μεν αλλά πολύ δυνατός ο Ηρακλής, πίεσε με δύναμη το στήθος της και αυτή ξυπνώντας από τον πόνο και συνειδητοποιώντας ότι δεν είναι γιός της, απώθησε με βία τον Ηρακλή και το γάλα της χύθηκε έξω στο ουράνιο στερέωμα, δημιουργώντας τον Γαλαξία.(Η λέξη Γαλαξίας προήλθε από την λέξη γάλα) Αναπαράσταση της Ήρας που θηλάζει τον Ηρακλή, ενώ ο Έρωτας την καλύπτει με τα φτερά του, και η θεά Αθηνά τις προσφέρει κρίνα. Πίνακας του JacoboTintoretto,16 αιώνας, που δείχνει τον Δία να βάζει τον Ηρακλή στο στήθος της Ήρας. Ένας άλλος μύθος για την δημιουργία του Γαλαξία θέλει την θεά Χαθώρ των Αιγυπτίων, να σχηματίζει τον Γαλαξία με το κοσμικό της γάλα.(milky way) Ο Όμηρος μας δίδει την πρώτη έγγραφη μαρτυρία ότι οι Αρχαίες Ελληνίδες θήλαζαν τα παιδιά τους. Αγόρι ή κορίτσι, πρωτότοκο ή μη, το παιδί θήλαζε πάντα από την μητέρα του. Στην Ελλάδα γύρω στο 950 π.χ., οι γυναίκες υψηλότερης κοινωνικής θέσης απαιτούσαν συχνά την χρήση τροφών.τελικά, οι τροφοί είχαν αποκτήσει μια θέση μεγάλης υπευθυνότητας και εξουσιοδότησης πάνω από τους σκλάβους.5

8 Στην αρχαία Σπάρτη οι βασίλισσες θήλαζαν μοναχά τον πρωτότοκο γιό τους ο οποίος και προορίζονταν να κληρονομήσει το θρόνο, ενώ τα υπόλοιπα παιδιά της βασίλισσας τα θήλαζαν κοινές θνητές. 8 Στην Αθήνα του 5ου και 4ου αιώνα π.χ., προτιμούνται οι τροφές από την Σπάρτη και την Θράκη. Για μεν τις Σπαρτιάτισσες οι Αθηναίοι αριστοκράτες πίστευαν ότι η αυστηρή πειθαρχία τους και τα καλογυμνασμένα κορμιά τους θα μεταβιβάζονταν μέσω του γάλακτος της τροφού.6 Για δε τις Θρακιώτισσες επειδή μιλούσαν Ελληνικά από όλες τις άλλες σκλάβες τις εποχής.7 Ο Πλάτωνας στο έργο του «Πολιτεία» υποστηρίζει ότι η υπακοή στο κράτος θα πρέπει να ενισχυθεί με την συγκέντρωση όλων των βρεφών σε δημόσιους βρεφονηπιακούς σταθμούς όπου θα θηλάζονται από τροφούς. Από την άλλη ο Πλούταρχος στο έργο του Περί παίδων αγωγής αναφέρει: είναι ανάγκη οι ίδιες οι μητέρες να θηλάζουν τα παιδιά τους. Γιατί και στοργικότερα και με φροντίδα περισσότερη θα τα περιποιηθούν. Αυτές που είναι φυσικό από μέσα τους και από την κοιλιά, που λέει ο λόγος, να αγαπάνε τα παιδιά τους. Αλλά και ο Αριστοτέλης εναντιώνεται στη χρήση τροφών, θεωρόντας καθήκον της μητέρας να θηλάσει το μωρό της. Σε περιπτώσεις αδυναμίας θηλασμού ή χρήσης τροφού οι μητέρες στην αρχαία Ελλάδα δίδουν στα παιδιά τους ένα μείγμα από κρασί και μέλι σε ειδικά δοχεία σε σχήμα μυγαλής21 of Arts Mια τερακότα θήλαστρο από το 450 π.χ.cleveland museum Ρωμαϊκή Εποχή Ο μύθος θέλει τους ιδρυτές της Ρώμης, Ρωμύλο και Ρέμο (ή Ρώμο) να θήλασαν από μια λύκαινα για να επιζήσουν

9 Η Ρουμίλια ή Ρουμίλα ήταν η θεά του Μητρικού Θηλασμού στην αρχαία Ρώμη, συγκεκριμένα η προστάτιδα όλων των θηλάζουσων μητέρων καθώς και των θηλάζουσων βρεφών.rumaείναι η λατινική λέξη για τον μαστό. 9 Χαρακτική από ένα ανώνυμο καλλιτέχνη 1719 Στο απόγειο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, μεταξύ του 300 π.χ. και 400 μχ., διαμορφώνονται γραπτές συμβάσεις με τροφούς για να θρέφουν εγκαταλελειμμένα βρέφη. Τα βρέφη είναι συνήθως ανεπιθύμητα κοριτσάκια που ρίχνονται στα σκουπίδια.τα βρέφη αγοράζονται από τους πλουσίους και τρέφονται από τις τροφούς, που είναι και αυτές σκλάβες, μέχρι της ηλικίας των 3 χρόνων.τα συμβόλαια παρείχαν λεπτομερή λογαριασμό της υπηρεσίας της τροφού, περιλαμβανομένης της διάρκειας του θηλασμού, των προμηθειών, ειδών ένδυσης, του λαδιού για λυχνίες, και της πληρωμής για την υπηρεσία.ήταν ένας φτηνός τρόπος απόκτησης σκλάβων.8 Από περίπου το 100 μ.χ. ως το 400 μ.χ., ιατρικοί συγγραφείς όπως ο Σωρανός της Εφέσου, ο Γαληνός της Περγάμου, και ο Ορειβάσιος της Ρώμης, απαριθμούν τα προσόντα μιας τροφού.9 Για παράδειγμα, ο Σωρανός της Εφέσου (98 μ.χ μ.χ.) συνέταξε μια μαιευτική και γυναικολογική πραγματεία από 23 κεφάλαια που παρείχε ένα μοντέλο για τη σίτιση των βρεφών. Η πραγματεία περιελάμβανε την επιλογή και την αγωγή μιας τροφού.4περιέγραψε επίσης τη δοκιμή με το νύχι που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της ποιότητας και της συνοχής του μητρικού γάλακτος:όταν μια σταγόνα μητρικού γάλακτος τοποθετηθεί σε ένα νύχι και το δάκτυλο μετακινηθεί, το γάλα δεν πρέπει να είναι τόσο υδαρές ώστε να τρέξει σε όλη την επιφάνεια του νυχιού.όταν το νύχι γυρίσει προς τα κάτω, το γάλα δεν πρέπει να είναι αρκετά παχύ για να προσκολλάται στο νύχι.η συνοχή του γάλακτος θα πρέπει να κυμαίνεται μεταξύ των δύο άκρων.το κριτήριο του Σωρανού χρησιμοποιήθηκε για τα επόμενα χρόνια για να καθορίζει την ποιότητα του μητρικού γάλακτος.4 Ο Γαληνός της Περγάμου (130 μ.χ μ.χ.), συμβούλευε την τροφό πώς να παρηγορεί τα βρέφη με το φάσκιωμα, το λίκνισμα, και τραγουδώντας νανουρίσματα. Ο Ρωμαίος γιατρός Ορειβάσιος (325 μ.χ μ.χ.) έγραψε ότι η τροφός θα πρέπει να ενσωματώσει στο στήθος και τον ώμο κινήσεις για να ενισχύσει τη ροή του γάλακτος.4

10 10 Μητέρα θηλάζει το μωρό της στην παρουσία του πατέρα. Λεπτομέρεια από την σαρκοφάγο του Μάρκου Κορνήλιου Στάτιου που πέθανε σε νεαρή ηλικία. Στην Ρώμη οι πλούσιες οικογένειες συνήθιζαν να χρησιμοποιούν Ελληνίδες μητέρες και αργότερα χριστιανές σκλάβους για τον θηλασμό των παιδιών τους. Την κατάχρηση του θεσμού των τροφών κατέκριναν προσωπικότητες, όπως ο Κικέρωνας και ο Τάκιτος, που θεωρούσαν ότι ο θηλασμός είναι ο πρώτος οικογενειακός δεσμός αγάπης που θα εξελισσόταν σε αγάπη για την πατρίδα.η άρνηση της μητέρας να θηλάσει τα παιδιά της αποτελούσε ένδειξη παρακμής και έθετε σε κίνδυνο τη σταθερότητα της κοινωνίας. Υπόλοιπος αρχαίος κόσμος Ισραήλ Στην αρχαίαπαλαιστίνη, ήδη από το 2000 π.χ., τα παιδιά θεωρούνται μια ευλογία,και ο θηλασμός θεωρήθηκε μια θρησκευτική υποχρέωση.5 Αγόρι ή κορίτσι, πρωτότοκο ή όχι, το παιδί το θήλαζεπάντα η μητέρα του, εκτός από σπάνιεςπεριπτώσεις, όπου κάποιαπλούσια, είχε την πολυτέλεια μιας τροφού.ο θηλασμός ήταν ένα χρέος που θύμιζανπάντα στις μητέρες, οι ραβίνοι.κρατούσεαρκετόκαιρό, σχεδόνδυο με τρία χρόνια και ήταν μια προστασία για το νήπιο από τις διάφορες αρρώστιεςλόγωκλίματος, και πάνω απ όλα τη δυσεντερία που ήταν συχνή και πολλές φορές θανατηφόρα.η στιγμή του αποθηλασμούγιορταζόταν με χαρούμενογεύμα που το συνόδευεθυσία, σε ανάμνηση του μεγάλουσυμποσίου που έδωσε ο Αβραάμ την μέρα που ο γιος του Ισαάκ είχε πάψει να βυζαίνει από τον μαστό της Σάρας.29 Το 536 π.χ. στο Ταλμούδ των Εβραίων συστήνεται τα νεογνά να τοποθετούνται αμέσως στο μαστό της μητέρας και να θηλάζουν για περίπου 2 χρόνια. Ινδίες Στην αρχαία Ινδία ο Ινδουισμός είναι γεμάτος ιστορία, με τελετουργικές γιορτές και τελετές για το γάμο, τη γέννηση, και τη γαλουχία, μεταξύ άλλων. Πολλά από αυτά τα τελετουργικά μπορεί να εντοπιστούν στις παραδόσεις των Ινδο-Aρίων πριν3000 χρόνια.17 Στην πρώτη ινδική λογοτεχνία, οι Βέδες, πρωτογενή ιερά κείμενα (1800π.Χ.), αναφέρουν ότι το γάλα και το στήθος είναι το σύμβολο της μακροζωίας και έχει τη γλυκύτητα των νεκταρινιών. Το στήθος έχει σχεδιαστεί ως μια στάμνα γεμάτη από νέκταρ (Atharva

11 11 Veda).Τα αρχαία Αγιουρβεδικά (Ayurvedic) κείμενα, όπως το Charak Samhita (μια συλλογή των έργων του Acharya Charak, του πατέρα της ιατρικής, π.χ.),τοSushruta Samhita (μια συλλογή από έργα του Sushruta, χειρουργού κατά την περίοδο Gupta, 400 π.χ. ), και το Kashyap Samhita (παιδίατρου), απεικονίζουν τη σημασία του μητρικού θηλασμού, και περιγράφουν τις ιδιότητες του μητρικού γάλακτος. Το μητρικό γάλα έχει θεωρηθεί ότι έχει μεγάλεςδυνάμεις.οι ζωοποιείςεξουσίες του τονίζονταισε επιλεγμένααποσπάσματα από τα ιατρικά αυτά κείμενα που συνιστούσαν τον αποκλειστικό θηλασμό μέχρι την εμφάνιση δοντιών αλλά τουλάχιστον για 6 μήνες.17το SushrutaSamhitaαναφέρεισαφώςτην εισαγωγή άλλων τροφών. Στην ηλικία των 6 μηνών, όταν αρχίζει η οδοντοφυΐα, στο παιδί θα πρέπει να δοθεί μικρή και χρήσιμη τροφή. Μπορεί να αναβληθεί για μερικούς μήνες μέχρι να εμφανιστούν τα πρώτα δόντια. Πρόωρος απογαλακτισμός μπορεί να οδηγήσει σε πρησμένη κοιλία. Το Sushruta Samhita συνιστά, επίσης, ότι ο θηλασμός να συνεχιστεί έως ότου η μητέρα μείνει έγκυος Η πρώτη στερεά τροφή (Anna Prashan) πρέπει να δίδεται μόνο όταν το παιδί είναι σε θέση να αφομοιώσει τα τρόφιμα.h τελετή περιγράφεται με τον ακόλουθο τρόπο: Ο πατέρας θα πρέπει να του δώσει να φάει τροφή που αναμίχθηκε με τυρόπηγμα, μέλι και βούτυρο με την ακόλουθη ευχή: "Ω Άρχοντα των τροφίμων! Δώσε μας φαγητό θρεπτικό και ισχυρό. Ανύψωσε τον δωρητή. Παραχώρησε εξουσία σε εμάς, τους άνδρες και τα ζώα.18 Η Αγιουρβέδα (στίχοι 11/83), εξηγεί: Για να κάνετε ένα παιδί έξυπνο, δώστε του ρύζι με πηγμένο γάλα για τυρί και γκι, με την ακόλουθηευχή (μάντρα). " Κύριε των τροφίμων, παραχώρησεμας ένα μέρος των φαγητώνενδυναμώνοντας το, ώστε να μηνφέρνεικαμίαασθένεια και μετά, οδηγήσειακόμαπιο ψηλάτο δωρητή.17 Πεποιθήσεις σχετικά με το πρωτόγαλαποικίλλουν σε κοινότητες.πολλές μητέρες απορρίπτουν το πρωτόγαλα, πιστεύοντας ότι είναι επιβλαβές για το παιδί. Στο βρέφος δίδεται αγελαδινό γάλα, νερό, μέλι κατά τη διάρκεια αυτής της αρχικής, πολύ σημαντικήςπεριόδου για την εγκατάσταση της γαλουχίας.19 Αρχαία ινδική εικόνα θηλασμού Στην ινδικήμυθολογία οσίβα, ο θεός της καταστροφής, καθώς και ο άρχοντας των βοοειδών, και του ασκητισμού, παραχωρεί στη σύζυγό του, τη θεά Parvati, την επιθυμία της για έναν γιο, δημιουργώντας ένα αγοράκι από μέρος του φορέματος της.παρά το σκεπτικισμό της Parvati, το μωρόganeshέρχεται στη ζωή όταν η Parvati τοβάζει στο στήθος της.17 Κίνα

12 12 Πήλινο Αγαλματίδιο της Δυναστείας των Χαν Κινέζικα γραπτά φαίνονται να είναι πιο κοντά στις σύγχρονες παγκόσμιες ιατρικές συμβουλές, προσεγγίζοντας το θηλασμό από μία πιο φυσική και υποστηρικτική προοπτική. Μια κινεζική εργασία από τονsunsimiao ( ), της δυναστείας των Τανκ περιγράφει το ανθρώπινο γάλα σαν προϊόν ζωτικής ενέργειας. Από την έναρξη του θηλασμού, η κινεζική γραφή του 12 ου αιώνα ακούγεται εντυπωσιακά πανόμοια με τις συμβουλές που θα δοθούν σήμερα σε μια μητέρα που μόλις έχει γεννήσει.21 Οδηγίες για το θηλασμό βρίσκονται σε κινέζικα ιατρικά κείμενα που χρονολογούνται από τον 10ο αιώνα μχ.: Μια ενδελεχήςσυζήτηση για την υγιεινή των μικρών παιδιών, που δημοσιεύθηκε κατά τη διάρκεια της δυναστείας των Song ( ) περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με το τι θεωρήθηκε η κατάλληλη μέθοδος θηλασμού για ένα παιδί, οι απαιτήσεις και περιορισμοί που τίθενται από την μητέρα με βάση την τρέχουσα γνώση σχετικά με τη σύνθεση του μητρικού γάλακτος, και τις συνθήκες που μπορεί να επηρεάσουν την ικανότητα του παιδιού να θηλάσει. Ενώ ορισμένες αναπροσαρμογές έγιναν σε αυτές τις συμβουλές από τους μεταγενέστερους ιατρικούς συγγραφείς, έμφαση δίδεται συνεχώς στις σωστές διαδικασίες και τα σχετικά με την ποιότητα, τη θερμοκρασία και τη φρεσκάδα του γάλακτος. Οι περιορισμοί που τίθενται στις θηλάζουσες μητέρες στους τομείς της διατροφής, του συναισθήματος, της θερμοκρασίας και της υγείας επαναλαμβάνονται συχνά, και προειδοποιήσεις κατά του θηλασμού αμέσως μετά τη σεξουαλική επαφή ή ενώ ευρίσκεται η μητέρα σε κατάσταση μέθης ήταν διαδεδομένες. Γενικά οι συζητήσεις των αρχαίων Κινέζων περί του θηλασμού ήταν εξαιρετικά πρακτικές, ορθολογικές, και τεχνικής φύσεως. Ο θηλασμός στην Κίνα συνήθως κρατά τουλάχιστον 2 χρόνια. 20 δυναστείαςhan BC Αρχαίοκινέζικο αγαλματίδιο θηλάζουσας γυναίκας της

13 13 Ισλάμ Ο θηλασμός διαθέτει μια θρησκευτική βάση στο Ισλάμ. Το Ιερό Κοράνι συνιστά η μητέρα να θηλάζει τους απογόνους της για 2 χρόνια, αν είναι δυνατόν, και δηλώνει ότι κάθε νεογέννητο βρέφος έχει το δικαίωμα να θηλάζει (στίχος 2:233).Περιγράφει την ανάγκη συνέχειας μεταξύ του ενδομήτριου περιβάλλοντος, στο οποίο τροφή δίδεται με το αίμα της μητέρας μέσω του πλακούντα, και του εξωμήτριου περιβάλλοντος, στο οποίο η βρεφική διατροφή γίνεται με μητρικό γάλα.έτσι, μετά τη γέννηση το νεογνό παραμένει προσκολλημένο και εξαρτάται από τη μητέρα του για τροφή για 24 μήνες (στίχος 46:15).21 Αν η μητέρα δεν είναι σε θέση να θηλάσει, εκείνη και ο πατέρας μπορεί να συμφωνήσουν αμοιβαία να αφήσουν μια τροφό να θηλάσει το παιδί (στίχος 2:233). Αυτό αποδεικνύει την προτίμηση του Ισλάμ στη διατροφή του βρέφους με ανθρώπινο γάλα αντί για γάλα ζώων.η επιλογή της τροφού θεωρείται ότι είναι το κλειδί για την υγεία των μωρών που δεν μπορεί να τραφούν από τις βιολογικές τους μητέρες. Ο Προφήτης Μωάμεθ δίδει εντολή στους Μουσουλμάνους να προστατεύσουν τα παιδιά τους από την κατανάλωση του γάλακτος της «μοιχαλίδας και της παράφρονας", και θεωρεί το γάλα τους «μολυσματικό». Τα παιδιά που έχουν θηλάσει από την ίδια γυναίκα θεωρούνται αδέλφια και ως εκ τούτου απαγορεύεται να παντρευτεί ο ένας τον άλλον (στίχος 4:23).21 Ο γιατρός Ibn Sina (γνωστός στη Δύση ως Avicenna, μ.χ.) περιγράφει το μητρικό γάλα σαν λευκό αιμα. Το Hadith (ρήσεις και διδασκαλίες του Προφήτη και χρησιμοποιείται για να διαμορφώσει τη συμπεριφορά ενός Μουσουλμάνου) αναφέρει ότι η μητέρα λαμβάνει ανταμοιβή για καλή πράξη για κάθε σταγόνα μητρικού γάλακτος που δίδει στο παιδί της.21 Μια σημαντική πτυχή του θηλασμού σε μουσουλμανικές κουλτούρες είναι η έμφαση της μητέρας για την προστασία της ιδιωτικής ζωής και τη σεμνότητα όταν θηλάζει. Αυτή η έμφαση προέρχεται από την ισλαμική πίστη ότι υπάρχουν μέρη του σώματος των ανδρών και των γυναικών που πρέπει να καλύπτονται ανά πάσα στιγμή μπροστά από εκείνους που δεν είναι στενοί συγγενείς Βυζαντινοί χρόνοι Παναγία η Γαλακτοτροφούσα Κατά τους Βυζαντινούς χρόνους, οι γιατροί άρχισαν να περιγράφουν την τεχνική του θηλασμού και τόνιζαν τα πλεονεκτήματα του, ιδιαίτερα για τα νεογνά μικρού σωματικού βάρους κατά τη γέννηση.(«ισχνά τικτόμενα»).δεν ενθάρρυναν την πρόωρη εισαγωγή άλλων τροφών στο βρεφικό διαιτολόγιο και καθόριζαν την ιδανική διάρκεια θηλασμού στους 20 με 24 μήνες, με σταδιακό απογαλακτισμό. Αν όμως το βρέφος αρρωστήσει σύντομα μετά τον απογαλακτισμό, επιδιώκεται η επάνοδος στο

14 14 θηλασμό μέχρι την πλήρη ανάρρωση, επειδή φαίνεται ότι ήταν γνωστή η συμβολή του στην ενίσχυση της βρεφικής ανοσίας κατά των λοιμώξεων.10 Από αναφορές του Αέτιου και του Ορειβάσιου, το πύαρ ή πρωτόγαλα οι Βυζαντινοί το θεωρούσαν ακατάλληλο για τα νεογνά και γι αυτό τους χορηγούσαν μέλι σαν βασική πρώτη τροφή. Ιδανικά ο θηλασμός έπρεπε να ξεκινήσει μεταξύ της 3ης και 5ης ημέρας. Και στο βυζάντιο ο θηλασμός συνδέθηκε με το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο της μητέρας, με τις γυναίκες της αριστοκρατίας να προσλαμβάνουν μία ή περισσότερες τροφούς για τον θηλασμό των παιδιών τους.11 Οι γιατροί δεν απορρίπτουν το θεσμό της τροφού (τίτθης), αλλά καθορίζουν σχολαστικούς κανόνες θηλασμού και αυστηρά κριτήρια επιλογής τροφού. Πρέπει να είναι υγιής, ηλικίας μεταξύ 20 με 40, ή ακόμη καλύτερα μεταξύ 25 με 35, ιδανικότερο δε να πλησιάζει την ηλικία της μητέρας. Παραδοσιακά προτιμούνται γυναίκες από τη Θράκη ή την Αίγυπτο. Είναι απαραίτητη η προηγούμενη εμπειρία στην ανατροφή παιδιών και η προϋπηρεσία. Η δε διατροφή τους κατατάσσεται σε αυτή που συστήνεται, σε αυτή που απαγορεύεται και σε αυτή που αποφεύγεται. Πρέπει τα ρούχα τους να είναι καθαρά, να είναι ήρεμες με χαρούμενη διάθεση, αλλά αυστηρές σε θέματα συναναστροφής ανδρών.10 Στους βυζαντινούς χρόνους βλέπουμε και την χρήση τεχνητής σίτισης. Στο Βίος και ανατροφή του Αγίου Θεοδώρου πεθαίνοντας η μητέρα, ο πατέρας επινόησε ένα αγγείο υελούν έχον εκτύπωνα τιτθίου και με αυτό τάιζε το γιό του με ένα μίγμα υδρόμελου και αλεσμένων δημητριακών.12 Ιησού Χριστό. Παναγία Γαλακτοτροφούσα, εικονίζει την Θεοτόκο να θηλάζει τον 5. Μεσαίωνας Γραφές από το Μεσαίωνα περιγράφουν επίσης τα ειδικά προσόντα και καθήκοντα της τροφού. Για παράδειγμα, μεταξύ του 1220 μ.χ. και 1250 μ.χ., ο Bartholomeus Anglicus, ένας Φραγκισκανός μοναχός, αναφέρει κάποιες από αυτές τις ιδιότητες και τα καθήκοντα: Μια νοσοκόμα χαίρεται με ένα αγόρι, όταν χαίρεται και κλαίει μαζί του όταν κλαίει, ακριβώς όπως μια μητέρα, τον φιλά όταν λέει ψέματα, τον κρατά σφικτά και τον σηκώνει όταν πέφτει κάτω, τον πλένει και καθαρίζει όταν λερώνεται.4

15 15 Στη μεσαιωνική Δύση, οι γυναίκες των λαϊκών στρωμάτων θήλαζαν οι ίδιες τα παιδιά τους, καθώς δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να προσλάβουν τροφό αλλά και γιατί οι οικιακές και οι αγροτικές εργασίες που εκτελούσαν μπορούσαν να συνδυαστούν με το θηλασμό.13 Την ίδια εποχή εμφανίζονται και οι πρώτες αντιρρήσεις εναντίον των τροφών Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, η κοινωνία θεωρεί τη παιδική ηλικία σαν μια ιδιαίτερη περίοδο αστάθειας και ευπάθειας.το μητρικό γάλα θεωρείτο ότι έχει μαγικές ιδιότητες, και πίστευαν ότι το μητρικό γάλα θα μπορούσε να μεταδώσει τόσο σωματικά όσο και ψυχολογικά χαρακτηριστικά της τροφού.η πεποίθηση αυτή οδήγησε σε διαμαρτυρίες ενάντια της πρόσληψης τροφών, και για άλλη μια φορά θεωρήθηκε ένα άγιο καθήκον για μια μητέρα να θηλάζει το παιδί της 4 Στο Μεσαίωνα, στις περιπτώσεις αδυναμίας μητρικού θηλασμού, το κέρατο αγελάδας με κομμάτια από μαλακό δέρμα δεμένα σαν θηλή συχνά χρησιμοποιείται για να ταΐσουν τα μωρά.η προέλευση αυτών των πρακτικών είναι ασαφής, αλλά ήταν προφανώς ευρέως διαδεδομένη λόγω της διαθεσιμότητας του υλικού με το κατάλληλο σχήμα του και την έλλειψη κόστους, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις που δεν υπάρχουν χρήματα για τροφό. Ο Surion de Vallambert, το 1565, συνιστά τη χρήση του κέρατος αγελάδας με αγελαδινό ή κατσικίσιο γάλα.23 Στη μεσαιωνικήευρώπη παρατηρείται μια επανεκτίμηση του ρόλου του μητρικού θηλασμού, και αυτό γίνεται ορατό μέσα από τις εικαστικές τέχνες: η «Θηλάζουσα Παναγία» ( MariaLactans ) αλλά και η «ΘηλάζουσαΕύα», που απεικονίζονται σε εκκλησίες και σε δημόσιουςχώρους και υποδηλώνουν το σεβασμό προς αυτήν την πλευρά της μητρότητας.13 Maria Lactans, Ζωγράφος: Reni Guido, π.χ. Η "Μαρία Lactans" ήταν κυρίαρχο χαρακτηριστικό στις αγιογραφίες της Παναγίας από τους πρώτουςαιώνες μέχρι και την εποχή της Αναγέννησης. Η δημοτικότητα των εικόνων της «Maria Lactans», σε μια εποχή πολέμων και

16 16 εξάπλωσης της βουβωνικής πανώλης, πιθανά να αποτελούσε την αντικειμενοποίηση της μεγαλύτερης προσωπικής και συλλογικής αγωνίας της εποχής, που δεν είναι άλλη από την επαρκή και ασφαλή σίτιση.11 Η Αγία Oικογένεια και η Αγία Άννα. El Greco Γιατί όμως εξαφανίζεται κατά την Αναγέννηση η Maria Lactans; Με την έλευση της τυπογραφίας, οι ιστορικοί λένε, ήρθε η ικανότητα της πορνογραφίας μαζικής αγοράς, που να προωθεί τη σεξουαλικοποίηση των γυναικών στη λαϊκή φαντασία. Τι περισσότερο, το τυπογραφείο επέτρεψε την ευρύτερη κυκλοφορία των ανατομικών σχεδίων για ιατρικούς σκοπούς, που με τη σειρά τους συνέβαλαν στην απομυθοποίηση του σώματος.και οι δύο υπονόμευσαν παραδοσιακές όψεις του σώματος σαν μια αντανάκλαση του θείου. Η άλλη σημαντική συνέπεια αυτής της νέας τεχνολογίας, φυσικά, ήταν η μαζική αγορά της Αγίας Γραφής και η άνοδος του Προτεσταντισμού, που ενθάρρυνε την εστίαση στο κείμενο των Γραφών και αποθάρρυνε τη χρήση των εικόνων. Η πολιτιστική στροφή ήταν τόσο μεγάλη που ακόμη και οι Καθολικοί σύντομα έφτασαν να θεωρούν το στήθος ως ακατάλληλη εικόνα για τις εκκλησίες. Αντ 'αυτού, η θυσία του σταυρού και τα βάσανα του Ιησού έγιναν το κυρίαρχο μοτίβο του Χριστιανισμού.14, 15 Maria Lactans, Peter Paul Rubens, Αναγέννηση Κατά την περίοδο της Αναγέννησης η κοινωνία αποδοκιμάζει ευρέα τη χρήση τροφών και δείχνει προτίμηση για τις μητέρες που θηλάζουν τα παιδιά τους. Ωστόσο, η τροφός παραμένει η καλύτερη εναλλακτική λύση για τα βρέφη των οποίων η μητέρα δεν μπορούσε να θηλάσει.4

17 17 Η Πραγματεία για τα Παιδιά, που δημοσιεύθηκε το 1577 και έχει συνταχθεί από την Ιταλική Omnibonus Ferrarious, τόνισε ότι η μητέρα ήταν μια καλύτερη επιλογή από μια παραμάνα για τη σίτιση των βρεφών, εκτός εάν η μητέρα ήταν άρρωστη ή δεν μπορούσε να θηλάσει. H Ferrarious ανησυχεί ότι τα βρέφη θα έπερναν «γεύση της φύσης του ατόμου από το οποίο τρέφονται» ή με άλλα λόγια, θα αγαπήσουν μια τροφό, επειδή είχαν γαλουχηθεί απ αυτή, περισσότερο από τη μητέρα τους.4 Από επιστημονικές μελέτες των οστών από τάφους παιδιών της οικογένειας των Μεδίκων στην Φλωρεντία αποδεικνύεται ότι ο απογαλακτισμός γινότανε μετά το 2ο έτος ζωής, και μάλιστα μερικούς μήνες μετά. Η παρθένα και το βρέφος, DurerAlbrecht ( ) 16ος Αιώνας 7. ΝεώτεροιΧρόνοι Γνωστοί ανθρωπιστές όπως ο Έρασμος και ο Φραντσέσκο Μπάρμπαρο προσπάθησαν να ενθαρρύνουν τις μητέρες να θηλάσουν τα βρέφη τους. Στις αρχές του 17 ου αιώνα, ο Γάλλος μαιευτήρας Jacques Guillemeau υποστήριξε την αρχή ότι η φυσική μητέρα πρέπει να θηλάζει το παιδί της.5 Το έργο του, Η Νοσηλευτική των Παιδιών, περιλαμβάνει ένα οκτασέλιδο πρόλογο υποστηρίζοντας αυτή τη συμβουλή.5 Ο Guillemeau ανέφερε τέσσερις κύριες αντιρρήσεις σχετικά με την τροφό: 1) το παιδί μπορεί να αλλαχτεί με ένα άλλο στη θέση του,2) η αγάπη μεταξύ του παιδιού και της μητέρας θα μειωθεί,3) μια κακή κατάσταση μπορεί να κληρονομηθεί από το παιδί, και 4) η τροφός μπορεί να διαβιβάσει μια ατέλεια του σώματός της στο παιδί που θα μπορούσε στη συνέχεια να μεταδοθεί στους γονείς. Ωστόσο, αν οι περιστάσεις καθιστούν αναγκαία μια παραμάνα, ο Guillemeau συνιστά μια ευτυχισμένη, υγιή, ευσυνείδητη, καλής συμπεριφοράς, παρατηρητική, νηφάλια γυναίκα που να ήταν πρόθυμη να θηλάσει. Το πιο σημαντικό, σύμφωνα με τον Guillemeau, η τροφός δεν θα πρέπει να έχει πυρόξανθα μαλλιά, επειδή οι κοκκινομάλλες ήταν γνωστό ότι έχουν ένα καυτό ταμπεραμέντο που ήταν επιβλαβές για το γάλα τους.5 Από το ,μεταξύ των πλουσίων της ανώτερης κοινωνικής τάξης στις ευρωπαϊκές χώρες, η μίσθωση των τροφών αποτελούσε τον κανόνα.oταν ένα μέλος της βασιλικής οικογένειας περίμενε παιδί, αρκετές τροφοί κρατιούνταν σε αναμονή. Παράδειγμα ο Λουδοβίκος ο XVI είχε 4 τροφούς προτού απογαλακτισθεί στην ηλικία των 24 μηνών.1 Η μέλλουσα μητέρα ήταν υπεύθυνη για την επιλογή μιας τροφού καλής ιδιοσυγκρασίας και ήθους.η τροφός ήταν υπό την αυστηρή επιτήρηση της μητέρας στο σπίτι της.σε

18 Η απόφαση μιας γυναίκας να μη θηλάσει, όμως, σύμφωνα με την Mary Wollstonecraft ( ), ήταν μερικές φορές το προϊόν λιγότερης επιπολαιότητας εκ μέρους της γυναίκας, και πιο μισογυνικός εξαναγκασμός: "Υπάρχουν πολλοί σύζυγοι που αντιστάθμισμα οι τροφοί έχαιραν άριστης φροντίδας και συχνά ζούσαν στο ίδιο σπίτι για χρόνια. Ήταν μια τεράστια ευκαιρία για απασχόληση στις φτωχές γυναίκες που έψαχναν αυτή τη δουλειά, και συχνά παραμελούσαν, εγκατέλειπαν ή ακόμη και σκότωναν τα δικά τους παιδιά για να βρουν εργασία σαν τροφοί.1 18 Ενώ η ανώτερη τάξη θα μπορούσε να πληρώσει για τροφό, ο γενικός πληθυσμός κατέφευγε σε ομαδοποίηση του θηλασμού, δηλαδή το πέρασμα του μωρού από χέρι σε χέρι, αν η μητέρα δεν ήταν σε θέση να θηλάσει, αν δούλευε στα χωράφια ή αν είχε πεθάνει. Οι τροφοί είχαν επίσης μια ζωτική λειτουργία στα Ορφανοτροφεία όπου έχει εκτιμηθεί ότι θηλάζουν μέχρι τριάντα φορές την ημέρα, και παράγουν ως και 5 λίτρα γάλα.1 Για ένα χρονικό διάστημα οι οικότροφες παραμάνες ήσαν έξω από την μόδα και τα νεογνά εστέλλονταν για να ζήσουν στο σπίτι των τροφών έως ότου να έχουν απογαλακτιστεί.αυτό στερούσε την εποπτία της οικογένειας πάνω στις τροφούς, η βρεφική θνησιμότητα αυξήθηκε κατακόρυφα, και παρατηρήθηκε ελάττωση του πληθυσμού εργατικών χεριών. Ανάγκασε κυβερνήσεις, όπως της Γαλλίας να θέσουν αυστηρούς νόμους για την χρήση των τροφών. 1 Μητρότητα, Renoir, Musée d Orsay. Παρίσι Στα μέσα του 18ου αιώνα, ο Ζαν Ζακ Ρουσσώ, θα προπαγανδίσει την ιδέα του μητρικού θηλασμού, θα επιτεθεί στους αριστοκράτες για την επιλογή τους να προσλαμβάνουν τροφούς και θα ασκήσει κριτική στον Πλάτωνα για την υπεροχή που έδινε στο κράτος έναντι της οικογένειας, θέτοντας ρητορικά το ερώτημα «Μπορεί ο πατριωτισμός να ευδοκιμήσει έξω από την μικρογραφία της πατρίδας που είναι το σπίτι;» θέτοντας φυσικά στο επίκεντρο του σπιτιού την θηλάζουσα μητέρα και το παιδί, τους οποίουςπροστατεύει με την δύναμη του ο πατέρας. 11 Τα σχόλια του Ρουσσώ, έχουν κάποια αξιόλογη αξία και μέσα από βιβλία και φυλλάδες του δέκατου όγδοου αιώνα τονίζεται η έννοια του "φυσικού" ταΐσματος και αντενδείκνυται η χρήση των τροφών. Ένας αριθμός ιστορικών έχουν αποδόσει την επιφυλακτικότητα αριστοκρατικών γυναικών να θηλάζουν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου σε θέματα άμείλικτα συνδεδεμένα με τα πρότυπα των φύλων, συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων που θα είχε για τη σιλουέτα τους, τον τρόπο που τους εμπόδιζε να φορούν μοντέρνα ρούχα, και η περιορισμένη πρόσβασή τους σε κοινωνικές δραστηριότητες. 24

19 19 στερούνται πατρικού αισθήματος και αγάπης και που, κατά την περίοδο του πρώτου αναβρασμού της ηδονής, αρνούνται να αφήσουν τις συζύγους τους να θηλάζουν τα παιδιά τους. 24" Στη δημοσίευση της «Υπεράσπιση των Δικαιωμάτων της Γυναίκας» που αποτελεί ένα από τα ιδρυτικά κείμενα του σύγχρονου φεμινισμού, αναφέρει ότι μια γυναίκα θα πρέπει να θηλάσει το παιδί της, όχι επειδή είναι βιολογικά προγραμματισμένη, ούτε γιατί έτσι θα αποδείξει την πολιτική της αρετή, αλλά επειδή έχει το δικαίωμα να το πράξει. Κατά την Γαλλική επανάσταση θα τονισθεί η αξία του θηλασμού ανάμεσα στην ισότητα και την αντιπροσωπευτική διακυβέρνηση. Η άρνηση του θηλασμού θα χαρακτηρισθεί σαν ένδειξη αριστοκρατίας και κατ επέκταση παρακμής. Είναι χαρακτηριστικό το έργο του Γάλλου καλλιτέχνη Ονορέ Ντομιέ, στο οποίο απεικονίζει την Γαλλική Δημοκρατία σαν μια ισχυρή γυναίκα, που με αυτοπεποίθησηκρατά την Γαλλικήσημαία, ενώ δύο υγιή παιδιά θηλάζουν από τα στήθη της και ένα τρίτο παιδί κάθεται στα πόδια της, διαβάζοντας ένα βιβλίο. Η αλληγορία είναι εμφανής: η ΓαλλικήΔημοκρατία, όπως μια καλή μητέρα, θα θρέψει με το μητρικό γάλα και με την γνώση το σώμα και το μυαλό των πολιτών της.11 Βλέπουμε μια σημαντική αλλαγή στη σίτιση των βρεφών στη Βρετανία στα μέσα του 18ου αιώνα, με τη δημοσίευση ενός βιβλίου από τον γιατρό William Cadogan με τίτλο, Nursing and the Management of Children, ενός βιβλίου που σηματοδότησε την έναρξη μιας εποχής, όταν τα βιβλία συμβουλές για τις μητέρες άρχισαν να εμφανίζονται. Ο Cadogan ενθαρρύνει τις γυναίκες να θηλάζουν τα μωρά τους. 25 Στην Ευρώπη έρχεται η εποχή μιας ισχυρής κίνησης να καταστεί η τεχνητή διατροφή ασφαλέστερη, και να μειώθεί η εξάρτηση από την τροφό-παραμάνα. Στα τέλη του 18ου αιώνα το δίλημμα μεταξύ μητρικού θηλασμού και θετού θηλασμού αποτελούσε ουσιαστικά παρελθόν. Για πρώτη φορά το θηλάζον στήθος και το μητρικό γάλα είχαν αποκτήσει ανταγωνιστή, που ήταν αντίστοιχα το θήλαστρο και το βρεφικό γάλα.11 Στην Ευρώπη του 17ου αιώνα, χρησιμοποιήθηκαν θήλαστρα από δέρμα ή ξύλο. Αυτά αργότερα εξελίχθηκαν σε θήλαστρα από κασσίτερο, πολλά από τα οποία έχουν διασωθεί μέχρι σήμερα. Η πλειοψηφία αυτών των πρώιμων μπουκαλιών θηλασμού έχουν σχήμα φιάλης, με βιδωτό στη κορυφή και σχηματίζουν μια σκληρή θηλή.23

20 20 θήλαστρο από κασσίτερο (pewter) Ένα άλλο δοχείο σίτισης που χρησιμοποιείται από τον 16 ο έως τον 18 ο αιώνα είναι αυτό που έχει σχήμα βάρκας (pap boat). Με αυτό τάιζαν τα βρέφη pap και panada. Το pap αποτελείται από ζεστό νερό και αλεύρι ή ψωμί μουσκεμένο σε νερό ή γάλα και κάποτε προστίθεται και αυγό.9 Η panada αποτελείται από δημητριακά μαγειρεμένα σε ζωμό.5 Και οι δύο ουσίες αποτελούν συμπλήρωμα στο γάλα ζώου, ειδικά όταν το βρέφος δεν αναπτύσσεται. Το pap boat είχε ένα κοίλο μέρος σαν κουτάλι για να χύνεται το περιεχόμενο μέσα στο στόμα του βρέφους εύκολα. Με αυτόν τον τρόπο η τροφή πήγαινε πολύ πιο γρήγορα και σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από τον θηλασμό.27 Στο 18ο και 19 ο αιώνα τα pap boat και τα κύπελλα ήταν από κασσίτερο ή και κεραμικό Staffordshire και πιο σπάνια από ασήμι (δώρα βάπτισης). Papboats, κύπελλα, και φιάλες θηλασμού του 1880 έγιναν από πολλά από τα κορυφαία κεραμοποιεία, όπως to Wedgwood Το 1770, ο Δρ Hugh Smith εφηύρε το "Bubby pot," που είναι φτιαγμένο από κασσίτερο (pewter) και μοιάζει με τσαγιέρα. Είναι εκπληκτικό το πόσο αυτή η συσκευή έμοιαζε με την κυπριακή του 1900 π.χ., την οποία ο Δρ Σμιθ δεν είδε ποτέ.23 Bubby pot του Δρ Σμιθ Κατά τη διάρκεια των αιώνων και μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα, το γάλα των ζώων ήταν η πιο κοινή πηγή της τεχνητής διατροφής. Οι pap και panada χρησιμοποιήθηκαν μόνο ως συμπλήρωμα στο γάλα των ζώων, όταν το βρέφος δεν κατάφερνε να ανατηχθεί. Ο τύπος του γάλακτος ζώου που χρησιμοποιήται εξαρτάται από το είδος του ζώου που

21 21 ήταν διαθέσιμο, π.χ. κατσίκες, πρόβατα, γαϊδούρια, καμήλες, χοίροι, ή άλογα. Το πιο κοινό παγκοσμίως γάλα για την τεχνητή διατροφή, όμως, ήταν το αγελαδινό γάλα.9, 16 Αν και τα θήλαστρα εξελίχθηκαν, τόσο σε υλικό όσο και σχεδιασμό για τα επόμενα 400 χρόνια, όλα είχαν ένα κοινό χαρακτηριστικό: είναι ανθυγιεινά και είναι αδύνατον να καθαρισθούν εντελώς. Σε συνδυασμό με μια γενική έλλειψη υγιεινής, των μολυσμένων πηγών γάλακτος και πολύ λίγη γνώση πάνω στις διατροφικές ανάγκες του βρέφους, τα τρομερά ποσοστά θνησιμότητας των κάτω των δύο ήταν αναμενόμενα Βιομηχανική Εποχή Στον απόηχο της βιομηχανικής επανάστασης, η κοινωνική τάξη και ο πλούτος συνέχισαν να είναι ο μεγαλύτερος καθοριστικούς παράγοντες για το πώς οι γυναίκες τρέφουν τα παιδιά τους.24 Καθώς ολόκληρες οικογένειες επανεγκαθίστανται από τις αγροτικές στις αστικές περιοχές σε αναζήτηση εργασίας, οι χαμηλοί μισθοί σε συνδυασμό με το υψηλό κόστος διαβίωσης αναγκάζουν συχνά τις γυναίκες έξω από το σπίτι για να εργαστούν. Ο μητρικός θηλασμός καθίσταται αδύνατος και αναζητούνται εναλλακτικές λύσεις. Κατά τη Βιομηχανική Επανάσταση η αύξηση της καθαριότητας, η εξάρτηση από το γάλα σαν πρωταρχική «τεχνητή διατροφική πηγή," και η μειωμένη χρήση των pap και panada βοήθησε να μειώσει τα καταστροφικά υψηλά ποσοστά βρεφικής θνησιμότητας σε αστικά σπίτια και σε βρεφοκομεία που συχνά προσεγγίζουν το 100%. Κατά την Βικτωριανή εποχή εγχειρίδια συμβουλεύουν τις θηλάζουσες μητέρες όχι μόνο να απέχουν από τη σεξουαλική δραστηριότητα αλλά να συμπεριφέρονται όπως οι αγελάδες και να απέχουν από κοινωνικές επαφές, να αναπαύονται πολύ, και να τρώνε μειλίχια τρόφιμα. Η συγγραφέας Panton αντιδρά με το εξής:"ας μην καταδικάζουμε την μητέρα να είναι μια κοινή ή συνηθισμένη «αγελάδα», εκτός εάν έχει μια πραγματική επιθυμία να θηλάσει...." Από την άλλη γιατροί από τα μέσα του 19 ου αιώνα συστήνουν διάφορες παιδικές τροφές σε αντικατάσταση του μητρικού γάλακτος. 24 Το Γυαλί αντικατέστησε γρήγορα τα δοχεία πορσελάνης και κασσίτερου. Ήταν ευκολότερο να καθαρισθεί και η αποδοχή του συνέπεσε με την κατανόηση των βακτηρίων και της μετάδοσης τους, καθώς και τη βελτίωση των υγειονομικών συνθηκών.

22 Τον 18ο αιώνα, οι πρώτες χημικές αναλύσεις του ανθρώπινου γάλακτος και αυτού των 22 Θήλαστρο από γυαλί Μια σημαντική εξέλιξη ήταν η εφεύρεση του καουτσούκ το Οι πρώτες θηλές από καουτσούκ είχαν μια πολύ έντονη και δυσάρεστη οσμή και πέρασαν μερικά χρόνια πριν οι κατάλληλες ελαστικές θηλές να κατασκευάζονται σε μεγάλους αριθμούς. Ένα μεγάλο επίτευγμα ήταν η εφεύρεση του double-ended θηλάστρου από τον Allen και Hanbury το Ο σχεδιασμός είχε μια θηλή στο ένα άκρο και μία βαλβίδα στο άλλο άκρο. Αυτό επέτρεψε τη ροή του γάλακτος να είναι σταθερή, αλλά το πιο σημαντικό ήταν η ευκολία καθαρισμού. Η επιτυχία του είναι τόσο μεγάλη που το βελτιωμένο μοντέλο του 1900 πωλείται μέχρι και το Το θήλαστρο των Allen και Hanbury Η δεκαετία του 1950 είδε την εισαγωγή των όρθιων θηλάστρων με στενό λαιμό, ανθεκτικών στη θερμότητα (μοντέλα πυρέξ). Στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου αυτά τα θήλαστρα εμφανίζονται τη δεκαετία του 1960, ακόμη και αν αυτά ήταν διαθέσιμα στις ΗΠΑ από τις αρχές της δεκαετίας του Όρθιο θήλαστρο

23 23 γαλακτοπαραγωγών ζώων άρχισαν να εμφανίζονται.ο Jean Charles Des-Essartz δημοσίευσε την πραγματεία «Φυσική Ανατροφή των Παιδιών» το 1760, στο οποίο συγκρίνει τη σύσταση του μητρικού γάλακτος με εκείνο της αγελάδας, του προβάτου, του γαϊδάρου, και τις κατσίκας.με βάση τα χημικά χαρακτηριστικά, ο Des-Essartz αιτιολογεί το ανθρώπινο γάλα σαν τη καλύτερη πηγή διατροφής των βρεφών.16 Με μητρικό γάλα ως το ιδανικό, πολλοί επιστήμονες προσπάθησαν να διαμορφώσουν μη ανθρώπινο γάλα να μοιάζει με το ανθρώπινο. Μια άλλη σημαντική επιστημονική πρόοδος του 19ου αιώνα ήταν η διατήρηση των τροφίμων. Το 1810, ο Nicholas Appert ανέπτυξε μια νέα τεχνική για την αποστείρωση τροφίμων σε σφραγισμένα δοχεία. Ακολουθεί το γάλα εβαπορέ, το οποίο κατοχυρώθηκε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το 1835 από τον William Newton. Το 1885, ο John B. Myerling αναπτύσσει ένα μη ζαχαρούχο συμπυκνωμένο γάλα, ονομάζοντάς το «εβαπορέ». Το «εβαπορέ» του Myerling ήταν μια δημοφιλής επιλογή για τη σίτιση των βρεφών και συνιστάται από τους παιδιάτρους από τη δεκαετία του 1930 έως τη δεκαετία του Μέχρι το 1883, υπήρχαν 27 πατενταρισμένες μάρκες βρεφικών τροφών.30 Αυτά τα εμπορικά προϊόντα ήρθαν σε μορφή σκόνης και αποτελούνταν από υδατάνθρακες όπως σάκχαρα, άμυλα, και δεξτρίνες τα οποία προστείθενται στο γάλα. Εμπορικά ονόματα περιλαμβάνουν τους εξής: Nestlé s Food, Horlick's Malted Milk, Hill's Malted Biscuit Powder, Mellin's Food, Eskay's Food, Imperial Granum, και Robinson's Patent Barley Τα τρόφιμα αυτά ήταν παχυντικά, αλλά τους έλειπαν πολύτιμα θρεπτικά συστατικά όπως πρωτεΐνη, βιταμίνες και μέταλλα. Με την πάροδο του χρόνου, θρεπτικά συστατικά προστίθενται μεμονωμένα.9, 16 Σταδιακά άρχισαν να βελτιώνονται τα τεχνιτά γάλατα σε ποιότητα. Οι συνθήκες φύλαξης τους, κατά τους καλοκαιρινούς ιδιαίτερα μήνες, σε ψυγεία από πάγο, και η καλύτερη φροντίδα των αγελάδων, και η δημιουργία κλινικών βρεφικού γάλακτος που παρέχουν καθαρό γάλα στο κοινό, μειώνει την βρεφική νοσηρότητα. 16 Σύγχρονη Εποχή Αρχικά, τα βρεφικά γάλατα δημιουργήθηκαν για να βοηθήσουν παιδιά τα οποία δεν μπορούσαν να θηλάσουν. Όμως, η εφεύρεση της πλαστική θηλής και του πλαστικού μπουκαλιού, μαζί με την ανάπτυξη του συμπυκνωμένου γάλακτος συνέπεσε με την αύξηση της ημερήσιας παραγωγής γάλακτος που οδήγησε τους παραγωγούς να ψάχνουν συνεχώς για νέες αγορές. Ήδη την πρώτη δεκαετία του εικοστού αιώνα υπήρχαν εταιρείες που παρήγαγαν υποκατάστατα μητρικού γάλακτος σε σκόνη και τροφοδοτούσαν τις αγορές σε παγκόσμιο επίπεδο.

24 24 Μια νοσοκόμα τακτοποιεί τα μπουκάλια της φόρμουλας Στη δεκαετία του 1920, οι επιστήμονες άρχισαν να αναπτύσσουν τύπους φόρμουλας που δεν περιέχει γάλα, για βρέφη αλλεργικά στο αγελαδινό γάλα. Ο πρώτος τύπος έγινε με βάση το αλεύρι σόγιας και κατέστει διαθέσιμος στο κοινό το Όπως και οι πρώτοι τύποι γαλάτων που εισήχθησαν στα τέλη του 19ου αιώνα, και στους τύπους σόγιας έλειπαν ζωτικής σημασίας θρεπτικές ουσίες, ιδιαίτερα οι βιταμίνες. Τελικά, το πρόβλημα λύθηκε με τον εμπλουτισμό σε βιταμίνες. 30 Καθώς τα τεχνικά γάλατα εξελίσσονται και έρευνες υποστηρίζουν την αποτελεσματικότητά τους, οι κατασκευαστές άρχισαν να διαφημίζουν άμεσα στους γιατρούς. Μέχρι το 1929, ο Αμερικανικός Ιατρικός Σύλλογος (ΑΜΑ) συγκρότησε την επιτροπή για τα τρόφιμα για να εγκρίνει την ασφάλεια και την ποιότητα του τύπου σύνθεσης, αναγκάζοντας πολλές εταιρείες βρεφικών τροφίμων να επιδιώξουν την έγκριση του AMA ή της οργάνωσης Seal of Acceptance. 30 Στον απόηχο των Παγκοσμίων Πολέμων, τέτοια ήταν η αναγκαιότητα για πολλές από τις φτωχότερες γυναίκες στο Ηνωμένο Βασίλειο να επιστρέψουν στην εργασία τους αμέσως μετά τον τοκετό, ώστε η κυβέρνηση εξέδωσε ένα προϊόν διατροφής κοινωνικής πρόνοιας που ονομάζεται National Dried Milk, του οποίου 124 εκατομμύρια κουτιά διανεμήθηκαν σε Βρεφικές Κλινικές Πρόνοιας μεταξύ , πριν από τη διακοπή του για λόγους ασφαλείας στα μέσα του Οι πλούσιοι, χωρίς αμφιβολία επηρεάζονται από τα οφέλη για την υγεία που προωθούνται σε νέες διαφημίσεις για το τεχνιτό γάλα, έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για

25 25 τα μωρά τους για να επωφεληθούν από αυτή τη σημαντική επιστημονική εξέλιξη, ενώ για τους φτωχούς είναι μια απόφαση ανάγκης, εφ όσον οι γυναίκες πρέπει να επιστρέψουν στην εργασία τους.24 Κατά τη δεκαετία του 1940 και του 1950, οι γιατροί και οι καταναλωτές θεωρούν τη χρήση της φόρμουλας ως πολύ γνωστό, δημοφιλές και ασφαλές υποκατάστατο του μητρικού γάλακτος. 30 Στα μέσα του εικοστού αιώνα το σύνολο των νοσοκομείων στις ΗΠΑ και την Μεγάλη Βρετανία, χορηγούσαν στα νεογνά υποκατάστατα μητρικού γάλακτος και στις μητέρες αντί-γαλακταγωγά φάρμακα. Η Ελλάδα του 20ου αιώνα δεν μπορεί παρά να ακολουθήσει τις αλλαγές στην βρεφική διατροφή που λαμβάνουν χώρα στο δυτικό κόσμο. Κατά την περίοδο ο αποκλειστικός μητρικός θηλασμός (από τη φυσική μητέρα ή από τροφό) σταδιακά άρχισε να φθίνει ως πρακτική, ενώ τυποποιημένα υποκατάστατα του μητρικού γάλακτος εμφανίζονται στην αγορά. 31 Στο τέλος του 19ου και τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, οι Ελληνίδες σε μεγάλο ποσοστό θήλαζαν οι ίδιες τα παιδιά τους. Σε περίπτωση που αδυνατούσαν ή δεν ήθελαν να θηλάσουν, φρόντιζαν για τροφό ή χορηγούσαν φρέσκο ζωικό γάλα. Στις λαϊκές τάξεις, όταν οι μητέρες αδυνατούσαν να θηλάσουν, συνήθως η γιαγιά, η αδελφή ή κάποια άλλη συγγενής ή γειτόνισσα θήλαζε το βρέφος. Η πρακτική αυτή συνεχίστηκε μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα.31 Στην Ελλάδα της δεκαετίας του 1930 η βρεφική θνησιμότητα είναι 11,3% ενώ σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη κυμαίνεται μεταξύ «5% και 9%».Οι επιστήμονες της εποχής αποδίδουν τη βρεφική θνησιμότητα κυρίως στη μεγάλη επίπτωση της διάρροιας και της εντερίτιδας. Ωστόσο επισημαίνουν ότι στους αγροτικούς πληθυσμούς ήταν χαμηλότερη σε σχέση με εκείνη των αστικών, γεγονός που αποδίδουν στη μεγαλύτερη εφαρμογή του μητρικού θηλασμού. Την περίοδο αυτή, η ελληνική πολιτεία προβαίνει σε νομοθετικές ρυθμίσεις που στηρίζουν το μητρικό θηλασμό. Ένα παράδειγμα: «εργοστάσια οιαδήποτε ανά την χώραν απασχολούντα επαρκή αριθμόν θηλαζουσών μητέρων, οφείλουν χάριν τούτων και εφ όσον καθίσταται δυνατόν, να ιδρύσουν επί τόπου μικρούς βρεφικούς σταθμούς». Το Υπουργείο Υγιεινής εξέδωσε ένα εγκόλπιο με τίτλο «Μητέρες πως πρέπει να τρέφετε τα παιδιά σας ως που να γίνουν δύο χρονών». Υποστήριζε ότι με το μητρικό θηλασμό δεν θα χρειαστούν ούτε γάλα ούτε μπιμπερό και βυζορώγι αλλά ούτε φωτιά για να βράζει και να ζεσταίνει το γάλα και ότι αυτές που θηλάζουν αποκτούν ωραιότητα και δροσιά. Εκτός από την πολιτεία, και μέρος του ιατρικού κόσμου της εποχής πρέσβευε ότι κατά το πρώτο εξάμηνο η αποκλειστική διατροφή του βρέφους με μητρικό γάλα είναι επιβεβλημένη. Ο παιδίατρος Α. Δοξιάδης, που διατέλεσε Υπουργός Υγιεινής, θεωρούσε ότι μέχρι και τον 6ο μήνα ζωής καμιά τροφή δεν είναι ικανή να αντικαταστήσει το μητρικό γάλα.31 Η εισαγωγή στην Ελλάδα του τεχνητού γάλακτος σε σκόνη, «γαλακτόσκονη», ανάγεται στο Στην αρχή, το νέο προϊόν αντιμετωπίστηκε με πολλή δυσπιστία, αλλά σταδιακά όλοι οι παιδίατροι άρχισαν να το προτιμούν έναντι του φρέσκου ζωικού γάλακτος, ή γάλακτος του κουτιού. 31 Ο θηλασμός παρουσιάζει σταθερή μείωση μέχρι το Η πτώση του μητρικού θηλασμού έχει αποδοθεί στις κοινωνικές αλλαγές που επέφερε η βιομηχανική επανάσταση. Το 1880, το 95% του συνόλου των βρεφών θηλάζει για 2 έως 4 χρόνια, αλλά όταν μητέρες άρχισαν να αναφέρουν δυσκολίες θηλασμού, οι γιατροί κατηγόρησαν

26 26 το άγχος της αστικής ζωής και το «κακό» μητρικό γάλα που παράγεται από την γυναίκα της πόλης. Αυτές οι μητέρες, οι οποίες μόλις μαθαίνουν για τη θεωρία των μολύνσεων και θέλοντας να προστατεύσουν τα μωρά τους άρχισαν να στηρίζονται με ευγνωμοσύνη στην «επιστημονική» τροφή και όχι ότι παράγεται από το σώμα τους.1 Πολιτιστικά φαινόμενα έχουν επίσης συμβάλει στη μείωση του μητρικού θηλασμού. Αυτά περιλαμβάνουν: την απώλεια της γνώριμης κοινότητας / οικογένειας, προτύπων, και υποστήριξης του θηλασμού. Την τάση να παραδίδεται η ευθύνη για την προσωπική υγεία στο ιατρικό επάγγελμα, μια αυξανόμενη πιο πατροναριστική στάση απέναντι σε ασθενείς από το ιατρικό επάγγελμα, μεγαλύτερη εξάρτηση από ιδρύματα, μαζί με το δομημένο περιβάλλον τους, και την πρόωρη εφαρμογή των ανεπαρκώς σχεδιασμένων και φτωχικά δοκιμασμένων ιατρικών θεωριών τους.1 Ανέκαθεν, η βρεφική διατροφή έχει ενσωματώσει ένα ευρύ φάσμα συστάσεων από την κοινότητα της ψυχολογίας. Παράδειγμα: Οι απόψεις του Freud για την ανθρώπινη σεξουαλικότητα ( ) οδήγησαν το θηλασμό να θεωρηθεί ως μια σεξουαλική, και ως εκ τούτου ανθυγιεινή, πράξη. Ή ο Watson ( ) πίστευε ότι η καταστολή των κανονικών παρορμήσεων της παιδικής ηλικίας με άκαμπτα χρονοδιαγράμματα θα οδηγήσει σε καλύτερη ψυχική υγεία των ενηλίκων. Τα βρέφη έπρεπε να τρώνε, να κοιμούνται, ακόμα και να αποβάλλουν σε προκαθορισμένες χρονικές στιγμές. O Skinner ( ) προώθησε ανεξάρτητο στυλ του γονικού ρόλου. Συνέστησε κράτηση των παιδιών σε ένα ελεγχόμενο περιβάλλον. Βρέφη απομακρύνθηκαν από το κρεβάτι της οικογένειας. Από την άλλη ο Erikson ( ) θεώρησε ότι η εμπιστοσύνη έναντι της δυσπιστίας ήταν το κύριο αναπτυξιακό έργο για το πρώτο έτος της ζωής: προκειμένου να δημιουργηθεί εμπιστοσύνη, ένα βρέφος πρέπει να μάθει ότι οι ανάγκες του ικανοποιούνται. Αν δεν ικανοποιούνται τότε αναπτύσσεται δυσπιστία. 1 Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν η τεχνητή διατροφή έγινε μια βιώσιμη επιλογή, το πολιτισμικό πλαίσιο του μαστού μιας γυναίκας άρχισε να μετατοπίζεται από λειτουργικό σε καθαρά σεξουαλικό.οι φωτογραφίες σε δημοφιλή περιοδικά άρχισαν να απεικονίζουν γυναίκες με μεγάλα στήθη ως το ιδανικό στην ομορφιά. Η τυπική «ξανθιά σεξοβόμβα» είχε μεγάλο στήθος και μέση δακτυλίδι. 1 La Lolita Bombshell Για πολλές γυναίκες το μεγαλύτερο εμπόδιο θηλασμού μπορεί να σχετίζεται με τα συναισθήματα ντροπής, επειδή το γυναικείο στήθος θεωρείται αποκλειστικά σαν αντικείμενο σεξουαλικής διέγερσης. Ο θηλασμός είναι ίσως η πιο παρεξηγημένη πτυχή της μητρότητας. H έλλειψη βασικών γνώσεων του θηλασμού, το βάθος και η δύναμη των παραδόσεων, και μια αφθονία παραπληροφόρησης συνέβαλαν σε αυτή την παρεξήγηση.1

27 27 Πολιτιστικές, κοινωνικές και ιατρικές παρεμβάσεις έχουν τροποποιήσει τις πρακτικές φροντίδας των παιδιών και κατέστησαν δύσκολο να δούμε τι η φύση προόριζε.η πίστη στο θαύμα της έμφυτης φυσιολογία μας έχει χαθεί στις δυτικές κοινωνίες. H τεχνολογία δρα σε βάρος της φύσης και των φυσικών διεργασιών. Ευτυχώς για τον Άνθρωπο από τη δεκαετία του 1960 βλέπουμε την σταδιακή αναβίωση του μητρικού θηλασμού παγκόσμια. Αυτό καθαυτό είναι ένα τεράστιο κεφάλαιο που θα ακολουθήσει. Βιβλιογραφία 1. Marie Davies 3335-Breastfeeding, Βιβλίο 2. Konner M. & Worthman C.M.1980: Nursing frequency, gonadal function and birth spacing among! Kung hunter-gatherers, Science 207:788-90, Breastfeeding- Bicultural Perspectives, Patricia Stuart-Macadam, Βιβλίο 4. Osborn MS. The rent breasts: A brief history of wet-nursing. Midwife, Health Visitor & Community Nurse. 1979a:15(8): [PubMed] 5. Wickes IG. A history of infant feeding. Part I. Primitive peoples: Ancient works: Renaissance writers. Archives of Disease in Childhood. 1953a;28: [PMC free article] [PubMed] 6. Επίσημα επαγγέλματα λειτουργήματα της γυναίκας στην αρχαία Αθήνα, Αναστασία- Φρωρεντία Αντωνίου. 7. Working women: Female professionals on classical Attic tombstones, A. Kοσμοπούλου 8. Anonymous. Infant feeding in the Bible. Midwife, Health Visitor & Community Nurse. 1987:23(7): [PubMed] 9. Radbill S. Infant feeding through the ages. Clinical Pediatrics. 1981:20(10): [PubMed] 10. Η Παιδιατρική στο Βυζάντιο, Ε. Πουλάκου-Ρεμπελάκου (Πενταπόσταγμα) 11. Nursing times, Paul Doolan, History Today,Volume: 58 Issue: Σιγάλας Α. Βίος και ανατροφή του Αγίου Θεοδώρου του Τήρωνος. Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών 1925, 13. Κώστας Μαντάς: Γάλα και χρήμα: η ιστορία του θετού θηλασμού 14. David Gibson, Jesus was not a bottle baby. What happened to Maria Lactans? December 11, Margaret Miles, author of A Complex Delight: The Secularization of the Breast, A History of Infant Feeding, Emily E Stevens, RN, FNP, WHNP, PhD, Thelma E Patrick, RN, PhD, and Rita Pickler, RN, PNP, PhD, J Perinat Educ Spring; 18(2):

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός θηλασμός δίνεται στο μωρό ξένο γάλα χρησιμοποιώντας μπιμπερό. H επιλογή του κατάλληλου γάλακτος είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ;

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚ Η ΤΡΑΠΕΖ Α ΓΑΛΑΚΤ ΟΣ

ΑΤΟΜΙΚ Η ΤΡΑΠΕΖ Α ΓΑΛΑΚΤ ΟΣ ΑΤΟΜΙΚ Η ΤΡΑΠΕΖ Α ΓΑΛΑΚΤ ΟΣ Καλοπίση Χρυσή Μαία - IBCLC Γ.Ν.Καβάλας Ο λόγος που η μητέρα αντλεί το γάλα της θα καθορίσει τη μέθοδο που θα χρησιμο-ποιήσει, το αν και πως θα αποθηκεύσει το μητρικό γάλα και

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη Θέμα Σωματική Υγιεινή και Παιδική Ανάπτυξη Περιεχόμενα 1) Εισαγωγή 2) Εργασίες: Άθληση Ανθρώπων (Αναστάσιος Ανδρέου) Σωστή Διατροφή (Σωτήρης Δημακάκος Και Μανόλης Γιορταμάκης) Σχέση Σωματικής υγιεινής

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ

Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ f Το καλύτερο γάλα κάθε νεογέννητου είναι το γάλα του είδους του, δηλαδή το γάλα της μάνας του. Για τον άνθρωπο το καλύτερο γάλα είναι το γάλα της γυναίκας δηλαδή το γάλα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής. Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής

Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής. Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής Το μοτίβο σωματικής ανάπτυξης στα βρέφη που θηλάζουν είναι αρκετά διαφορετικό από τα βρέφη

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή Ηµεροµηνία: 14 / 06 /05 Τάξη: Β Λυκείου Ονοµατεπώνυµο µαθητή/τριας:... Χρόνος:

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός. Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός

Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός. Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός Ο Μητρικός Θηλασμός αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα για κάθε νεογνό και μητέρα, είναι η συνέχεια της φυσικής τους σχέσης, που έχει αναπτυχθεί από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 14 / 10 / 10 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ &

ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 14 / 10 / 10 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 14 / 10 / 10 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Αριθ. Πρωτ.Y1/Γ.Π./οικ.128429 ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ /ΝΣΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΜΗΜΑ: Β ΠΡΟΣ: ΠΙΝΑΚΑ ΑΠΟ ΕΚΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλήτρια - Εισηγήτρια : Κουτσή Αγορίτσα ιατροφολόγος - ιαιτολόγος

Ομιλήτρια - Εισηγήτρια : Κουτσή Αγορίτσα ιατροφολόγος - ιαιτολόγος Ομιλήτρια - Εισηγήτρια : Κουτσή Αγορίτσα ιατροφολόγος - ιαιτολόγος Συχνότερο πρόβλημα δημόσιας υγείας παγκοσμίως Έχει πάρει χαρακτήρα «επιδημίας» Μακροπρόθεσμες συνέπειες για την υγεία (Manios Y. et al,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Παγκόσμια Εβδομάδα Μητρικού Θηλασμού 1-7 Νοεμβρίου 2012»

ΘΕΜΑ: «Παγκόσμια Εβδομάδα Μητρικού Θηλασμού 1-7 Νοεμβρίου 2012» ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΥΚΤΙΟ ΑΘΗΝΑ: 8/11/2012 Αρ. Πρωτ.:46189 ΠΡΟΣ ΑΔΑ: Β4ΣΠΟΞ7Μ-1ΜΙ Γενική Δ/νση: Σχεδιασμού και Ανάπτυξης Υπηρεσιών Υγείας Δ/νση: Σχεδιασμού Τμήμα: Πρόληψης & Προαγωγής Υγείας Πληροφορίες:

Διαβάστε περισσότερα

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ) από το 1997 αναγνώρισε την παχυσαρκία ως μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας Παγκόσμιο πρόβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Προετοιμασία και προσέγγιση μητέρων για Μητρικό Θηλασμό

Προετοιμασία και προσέγγιση μητέρων για Μητρικό Θηλασμό Προετοιμασία και προσέγγιση μητέρων για Μητρικό Θηλασμό Καλλιόπη Μάλφα Μαία, ελεύθερη επαγγελματίας τ..πρόεδρος ΣΕΜΜ Αθηνών Αντιπρόεδρος Ψυχοπροφυλακτικής Εταιρείας Μέλος Εθνικής Επιτροπής Μητρικού Θηλασμού

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΙΑΣΩ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ

ΓΡΑΠΤΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΙΑΣΩ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΓΡΑΠΤΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΙΑΣΩ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ Η γραπτή πολιτική η οποία ακολουθείται στην Κλινική για την προστασία, την προώθηση και την υποστήριξη του Μητρικού Θηλασμού

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα 23 Μαρτίου 2012 ΘΕΜΑ: Μητρικός Θηλασμός

Ημερίδα 23 Μαρτίου 2012 ΘΕΜΑ: Μητρικός Θηλασμός Ημερίδα 23 Μαρτίου 2012 ΘΕΜΑ: Μητρικός Θηλασμός Συνεδριακό Κέντρο «Ν. Λούρος» ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Από συναισθηματική άποψη, το ιδανικό μέρος για να έρχεται στον κόσμο ένα μωρό ώστε η μητέρα του να νιώθει ήρεμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ-ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014. ΞΑΝΘΗ (ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ ΕΛΙΣΩ) από 22/10/2014 4 μ.μ. έως 26/10/2014 3 μ.μ.

ΣΥΝΕΔΡΙΟ-ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014. ΞΑΝΘΗ (ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ ΕΛΙΣΩ) από 22/10/2014 4 μ.μ. έως 26/10/2014 3 μ.μ. ΣΥΝΕΔΡΙΟ-ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014 ΞΑΝΘΗ (ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ ΕΛΙΣΩ) από 22/10/2014 4 μ.μ. έως 26/10/2014 3 μ.μ. Μετεκπαιδευτικό σεμινάριο μητρικού θηλασμού: Θα χορηγηθούν 39,5 διεθνή μόρια

Διαβάστε περισσότερα

8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ

8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ 8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ Δάσκαλος : Μιαρίτης Στυλιανός ΥΠΕΠΘ ΕΙΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ (ΠΡΑΞΗ 2.4.3.α) ΠΙΛΟΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΣΥΜΠΡΑΤΤΟΥΣΕΣ ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ 3 Ο,7 Ο,8 Ο,12 Ο,15 Ο,16 Ο ΔΗΜ. ΣΧ. ΖΩΓΡΑΦΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να αρχίσετε το τάισμα με το μπιμπερό

Πώς να αρχίσετε το τάισμα με το μπιμπερό Πώς να αρχίσετε το τάισμα με το μπιμπερό Η επιστροφή στην εργασία και η απόσταση από το βρέφος σας είναι ορισμένοι μόνο από τους λόγους για τους οποίους οι μητέρες αποφασίζουν να ταΐσουν τα βρέφη τους

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η μέλισσα έχει τρίχωμα διαφορετικού χρώματος στο σώμα της που κάνουν τις ρίγες των μελισσών να φαίνονται καφέ και κίτρινες. Στο κεφάλι της έχει δεξιά και αριστερά δύο μεγάλα μάτια,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΛΑΜ η θρησκεία της υποταγής στον Αλλάχ

ΙΣΛΑΜ η θρησκεία της υποταγής στον Αλλάχ ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ ΤΗΣ ΑΣΙΑΣ ΙΣΛΑΜ η θρησκεία της υποταγής στον Αλλάχ Ιδρυτής του Ισλάμ είναι ο Μωάμεθ (ο οποίος θεωρείται απ τους μουσουλμάνους ο τελευταίος και μεγαλύτερος προφήτης) Το ιερό βιβλίο της θρησκείας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΤΟΚΕΤΟ Ή ΚΑΙΣΑΡΙΚΗ

ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΤΟΚΕΤΟ Ή ΚΑΙΣΑΡΙΚΗ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΤΟΚΕΤΟ Ή ΚΑΙΣΑΡΙΚΗ ΤΟΜΗ Το γάλα µου µωράκι µου βάλσαµο να σου γίνει και όταν µεγάλος θα γενείς δύναµη να σου δίνει.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη 1 ΤΑ ΦΥΛΑ ΠΡΟ ΤΗΣ ΠΤΩΣΗΣ Η συγκλίνουσα άποψη των ερμηνευτών πατέρων της εκκλησίας μας είναι ότι κατά το σχέδιο του Θεού, αν δεν συνέβαινε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΙΔΙΟΥ: Ονοματεπώνυμο πατέρα: Ονοματεπώνυμο μητέρας: Σημερινή ημερομηνία / / Ημερομηνία γέννησης / / Σχολείο Τάξη Διεύθυνση κατοικίας: Τηλ. οικίας: κινητό: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ Το παιδί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης 16 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ : ΑΝΥΨΗΤΑΚΗ ΕΙΡΗΝΗ,ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΥ ΟΛΓΑ Κάποτε η τροφή ήταν απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη).

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη). ΑΣΚΗΣΗ 1 Στην άσκηση αυτή ο υπεύθυνος εκπαιδευτικός κάνει μια εισαγωγή στα παιδιά σχετικά με το πόσο απαραίτητη είναι η ισορροπημένη διατροφή στον οργανισμό μας. Προτείνεται να υπάρξει μια σύντομη αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση προβλημάτων στο θηλασμό. Θηλασμός και πρώιμη επιστροφή στην εργασία

Αντιμετώπιση προβλημάτων στο θηλασμό. Θηλασμός και πρώιμη επιστροφή στην εργασία 1 η Συνάντηση Αντιμετώπιση προβλημάτων στο θηλασμό. Θηλασμός και πρώιμη επιστροφή στην εργασία Υπερφόρτωση Θηλάζουμε από την αρχή και τακτικά το μωρό Ελέγχουμε τη σωστή θέση και σίτισή Ζεστό μπάνιο και

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ηπατίτιδα Α; Η ηπατίτιδα Α είναι μια νόσος του ήπατος που προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας Α.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Ο γάμος στην αρχαία Ελλάδα σε όλες τις πόλεις-κράτη κατοχυρωνόταν με νόμο, είχε δε πρωτεύοντα ρόλο την κοινωνία. Αν και δεν ήταν υποχρεωτικός, οι νέοι έπρεπε να παντρευτούν,

Διαβάστε περισσότερα

Η εταιρία εφαρμόζει σύστημα διαχείρισης ασφάλειας των τροφίμων ISO 22.000:2005 πιστοποιημένο από την TÜV HELLAS.

Η εταιρία εφαρμόζει σύστημα διαχείρισης ασφάλειας των τροφίμων ISO 22.000:2005 πιστοποιημένο από την TÜV HELLAS. από το 1966 Το Χθες Το πρώτο τυροκομείο της οικογένειας ιδρύθηκε το 1966, από τον παππού της οικογένειας Γρηγόρη στο χωριό Χύδηρα της Λέσβου. Το χωριό Χύδηρα είναι ένα μικρό σχετικά χωριό δυτικά του νησιού,

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

Του Στέλιου Παπαβέντση*

Του Στέλιου Παπαβέντση* Ο Παιδίατρος Στέλιος Παπαβέντσης περιγράφει μια τυπική επίσκεψη στο ιατρείο του: μια μητέρα και ένα μωρό οκτώ μηνών, κατά-ταλαιπωρημένοι και οι δύο από μια σειρά «επιβαλλόμενες ιατρικές οδηγίες βρεφικής

Διαβάστε περισσότερα

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Δεν αναφερόμαστε σε εμπλουτισμό που γίνεται για ν ανταποκριθούν

Διαβάστε περισσότερα

HIV/AIDS στη λοχεία Ιδιαιτερότητες στο τοκετό Διατροφή νεογνού. Τριαντογιάννη Άννα-Μαρία Χρονοπούλου Μαίρη

HIV/AIDS στη λοχεία Ιδιαιτερότητες στο τοκετό Διατροφή νεογνού. Τριαντογιάννη Άννα-Μαρία Χρονοπούλου Μαίρη HIV/AIDS στη λοχεία Ιδιαιτερότητες στο τοκετό Διατροφή νεογνού Τριαντογιάννη Άννα-Μαρία Χρονοπούλου Μαίρη Αντιμετώπιση και αγωγή νεογνού Το νεογνό πρέπει να καθαρίζεται από το αίμα και τις εκκρίσεις

Διαβάστε περισσότερα

«Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.»

«Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.» «Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.» Το πρωινό είναι το πρώτο γεύμα της ημέρας, έπειτα από μία «κοπιαστική νύχτα» για τον οργανισμό μας, κατά

Διαβάστε περισσότερα

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ του ΣΠΥΡΟΥ ΣΚΑΡΕΑ, Γεωπόνου-Εντομολόγου Όλοι μας έχουμε δει μέλισσες να πετούν από λουλούδι σε λουλούδι. Όλοι μας έχουμε απολαύσει το μέλι,

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των μεσογειακών χωρών που συμπεριλαμβάνονταν στη Μελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ Σειρά Α Ιούνιος 2014. (Το γραπτό αποτελείται από 7 σελίδες)

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ Σειρά Α Ιούνιος 2014. (Το γραπτό αποτελείται από 7 σελίδες) (Το γραπτό αποτελείται από 7 σελίδες) ΜΕΡΟΣ Α (60 Μονάδες) Να απαντήσετε και στις ΔΕΚΑ ερωτήσεις. Η κάθε ερώτηση βαθμολογείται με έξι μονάδες. 1. Η οικονομική κρίση στις μέρες μας έχει επηρεάσει την πλειοψηφία

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Χαριτωνίδης. Πρόλογος

Νίκος Χαριτωνίδης. Πρόλογος Πρόλογος Τα νωπά ψάρια είναι ιδιόµορφα προϊόντα, λόγω του µεγάλου βαθµού ευπάθειας και της µικρής διάρκειας ζωής τους. Τα χαρακτηριστικά αυτά, αυξάνουν κατά πολύ τις πιθανότητες, το προϊόν να φθάσει ακατάλληλο

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ 1 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αποβλέπει στην εισαγωγή, στην έννοια των δημοσίων σχέσεων και στην κατανόηση του τι είναι δημόσιες σχέσεις, ώστε να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο και Καταναλωτής

Ελαιόλαδο και Καταναλωτής Ελαιόλαδο και Καταναλωτής ΕΘΙΑΓΕ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΛΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΟΤΡΟΠΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΧΑΝΙΩΝ INTERNATIONAL OLIVE COUNCIL ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΧΑΝΙΩΝ PREFECTURE OF CHANIA Το ελαιόλαδο είναι ένας φυσικός χυμός που

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Πόσα γεύματα έχουν διανεμηθεί; Ποια είναι η «ιστορία» του Προγράμματος;

Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Πόσα γεύματα έχουν διανεμηθεί; Ποια είναι η «ιστορία» του Προγράμματος; Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Το Πρόγραμμα ΔΙΑ.ΤΡΟΦΗ απευθύνεται σε μαθητές δημοσίων σχολείων κοινωνικοοικονομικά ευπαθών περιοχών της χώρας, που πλήττονται περισσότερο από

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013 π ε ρ ι ο δ ι κ η ε κ δ ο σ η τ η ς ε φ η μ ε ρ ι δ α σ ε π ε ν δ υ τ η σ aγρoterra #14 14/09/2013 Μάρκετινγκ Εξάγεις; Χτίσε τον «μύθο» των προϊόντων σου Καλλιέργειες Λαχανικά: Μπορούμε να γίνουμε ο κήπος

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Εβδομάδα Θηλασμού 2015 Παγκόσμια Συμμαχία για την Προώθηση του Μητρικού Θηλασμού (WABA)

Παγκόσμια Εβδομάδα Θηλασμού 2015 Παγκόσμια Συμμαχία για την Προώθηση του Μητρικού Θηλασμού (WABA) Ελάτε να γιορτάσουμε μαζί την Παγκόσμια Εβδομάδα Θηλασμού 2015! Η WABA είναι στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσει ότι το σύνθημα και το θέμα για την Παγκόσμια Εβδομάδα Θηλασμού 2015 (WBW / ΠΕΘ 2015) είναι:

Διαβάστε περισσότερα

Η Πληροφόρηση στην πώληση προϊόντων

Η Πληροφόρηση στην πώληση προϊόντων Πρακτκή εξάσκηση Μάρκετινγκ Η Πληροφόρηση στην πώληση προϊόντων Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΞΑΣΚΗΣΗ Η Πληροφόρηση στην πώληση προϊόντων Συγγραφείς Δρ. Andrea Grimm, Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΠΑ.Λ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2011 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ

1 ΕΠΑ.Λ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2011 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 1 ΕΠΑ.Λ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ο ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2011 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ ΤΩΝ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΚΟΥΦΑΛΙΩΤΗΣ ΗΛΙΑΣ ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ ΕΥΘΥΜΙΑ ΚΑΡΥΑΤΙΔΕΣ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση/ Επιμέλεια: Μ Α Μαλλιαρού, Παιδίατρος, www.mothereducation.gr. Εισαγωγή

Μετάφραση/ Επιμέλεια: Μ Α Μαλλιαρού, Παιδίατρος, www.mothereducation.gr. Εισαγωγή Μετάφραση/ Επιμέλεια: Μ Α Μαλλιαρού, Παιδίατρος, www.mothereducation.gr Εισαγωγή Ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ (WΗΟ) και η UNICEF (United Nations Children s Fund) τονίζουν εδώ και πολλά χρόνια τη σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση κοινών. προβλημάτων θηλασμού. Ζητήστε βοήθεια εάν: Ευαίσθητες θηλές

Αντιμετώπιση κοινών. προβλημάτων θηλασμού. Ζητήστε βοήθεια εάν: Ευαίσθητες θηλές Αντιμετώπιση κοινών προβλημάτων θηλασμού Στα σίγουρα ο θηλασμός είναι μια φυσιολογική λειτουργία, ωστόσο υπάρχουν κάποια προβλήματα μερικές φορές. Ο θηλασμός είναι μια δεξιότητα που μαθαίνεται. Χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΟ ΒΟΥΔΙΣΜΟ-ΙΝΔΟΥΙΣΜΟ

ΘΕΜΑ: Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΟ ΒΟΥΔΙΣΜΟ-ΙΝΔΟΥΙΣΜΟ 1ο ΕΠΑΛ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΟ ΒΟΥΔΙΣΜΟ-ΙΝΔΟΥΙΣΜΟ ΤΜΗΜΑ: Α2 ΟΜΑΔΑ: ΑΝΩΝΥΜΟΙ!!! ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: ΣΚΟΥΤΕΡΗ Ε. ΓΑΛΑΝΗ Α. ΚΑΠΑΤΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΟΤΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από 9 σελίδες ΜΕΡΟΣ Α (Μονάδες 30) Να απαντήσετε όλες τις ερωτήσεις 1-5. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με 6 μονάδες

Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από 9 σελίδες ΜΕΡΟΣ Α (Μονάδες 30) Να απαντήσετε όλες τις ερωτήσεις 1-5. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με 6 μονάδες ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2009 Μάθημα: ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ Τάξη: Β Ημερομηνία: Τρίτη, 19 Μαΐου 2009 Ώρα: 07:45-09:45 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ Οδυσσέας Περαντζάκης Α 2 Η Σπάρτη ήταν πόλη-κράτος στην Αρχαία Ελλάδα. Ήταν χτισμένη στις όχθες του ποταμού Ευρώτα στη Λακωνία. Η Σπάρτη έχει μείνει γνωστή στην παγκόσμια ιστορία για τη στρατιωτική

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

8 ο ΛΥΚΕΙΟΠΑΤΡΩΝ Όνοµαοµάδας : AVEC Ονόµαταµελών : ΑνδρικοπούλουΚωνσταντίνα, ΑβραµοπούλουΝικολέτα, ΜίντζαΕρµιόνη, Παπακωστοπούλου Βασιλική Όνοµα

8 ο ΛΥΚΕΙΟΠΑΤΡΩΝ Όνοµαοµάδας : AVEC Ονόµαταµελών : ΑνδρικοπούλουΚωνσταντίνα, ΑβραµοπούλουΝικολέτα, ΜίντζαΕρµιόνη, Παπακωστοπούλου Βασιλική Όνοµα 8 ο ΛΥΚΕΙΟΠΑΤΡΩΝ Όνοµαοµάδας : AVEC Ονόµαταµελών : ΑνδρικοπούλουΚωνσταντίνα, ΑβραµοπούλουΝικολέτα, ΜίντζαΕρµιόνη, Παπακωστοπούλου Βασιλική Όνοµα υπεύθυνου τµήµατος : Γλαρού Άννα ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-15

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-15 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-15 Μάθημα: Ελληνικά για ξενόγλωσσους Επίπεδο: E3 Διάρκεια:

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας Εμπορίας Υποκατάστατων Μητρικού Γάλακτος

Κώδικας Εμπορίας Υποκατάστατων Μητρικού Γάλακτος Κώδικας Εμπορίας Υποκατάστατων Μητρικού Γάλακτος Εισαγωγή Ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ (WΗΟ) και η UNICEF (United Nations Children s Fund) τονίζουν εδώ και πολλά χρόνια τη σημασία της διατήρησης της

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : «ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ» ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : Κα ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία.

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΣΚΟΠΟΣ Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ανασκοπήθηκαν όλες οι υπάρχουσες κατευθυντήριες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, όπως και στην μεσαιωνική βυζαντινή αυτοκρατορία η πίστη και η ιατρική ήσαν ανέκαθεν στενά συνδεδεμένες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα Ασκληπιεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές)

Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές) KINΔΥΝΟΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές) Μικροβιολογικός Χηµικός Φυσικός Η φυσική καταστροφή των τροφίµων κάνει τα τρόφιµα

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτικά Προϊόντα Ιατροτεχνολογικά Προϊόντα Καλλυντικά Προϊόντα Βιοκτόνα Συμπληρώματα Διατροφής «Ειδική Διατροφή»: FSMP, αθλητών, παρασκευάσματα

Φαρμακευτικά Προϊόντα Ιατροτεχνολογικά Προϊόντα Καλλυντικά Προϊόντα Βιοκτόνα Συμπληρώματα Διατροφής «Ειδική Διατροφή»: FSMP, αθλητών, παρασκευάσματα Φαρμακευτικά Προϊόντα Ιατροτεχνολογικά Προϊόντα Καλλυντικά Προϊόντα Βιοκτόνα Συμπληρώματα Διατροφής «Ειδική Διατροφή»: FSMP, αθλητών, παρασκευάσματα για βρέφη και β βρεφικής ηλικίας, μεταποιημένες τροφές

Διαβάστε περισσότερα

Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση της 8 ης ημέρας της γυναίκας.

Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση της 8 ης ημέρας της γυναίκας. Αθήνα Μάρτιος 2011 ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΦΙΛΕΛΛΗΝΩΝ & ΨΥΛΛΑ 2 105 57 ΑΘΗΝΑ Τηλ 213.16.16.900 Fax 2103246165 Email: adedy@adedy.gr, adedy1@adedy.gr ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Η µέλισσα είναι έντοµο ολοµετάβολο και για την ολοκλήρωση του βιολογικού της κύκλου διέρχεται από τα στάδια του αυγού, της

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα