ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ ΠΟΤ ΥΡΖΗΜΟΠΟΗΟΤΝΣΑΗ Χ ΠΟΛΤΣΗΜΟΗ ΛΗΘΟΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ ΠΟΤ ΥΡΖΗΜΟΠΟΗΟΤΝΣΑΗ Χ ΠΟΛΤΣΗΜΟΗ ΛΗΘΟΗ"

Transcript

1 ΦΤΗΚΔ & ΥΖΜΗΚΔ ΗΓΗΟΣΖΣΔ ΟΡΤΚΣΧΝ ΠΟΛΤΣΔΥΝΔΗΟ ΚΡΖΣΖ ΣΜΖΜΑ ΜΖΥΑΝΗΚΧΝ ΟΡΤΚΣΧΝ ΠΟΡΧΝ ΓΗΠΛΧΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ ΠΟΤ ΥΡΖΗΜΟΠΟΗΟΤΝΣΑΗ Χ ΠΟΛΤΣΗΜΟΗ ΛΗΘΟΗ ΑΓΑΠΗΟ Γ. ΑΓΑΠΗΓΖ(Α.Μ ) ΔΞΔΣΑΣΗΚΖ ΔΠΗΣΡΟΠΖ ΘΔΟΓΧΡΟ ΜΑΡΚΟΠΟΤΛΟ ΚΑΘΖΓΖΣΖ(ΔΠΗΒΛΔΠΧΝ) ΔΜΜ. ΜΑΝΟΤΣΟΓΛΟΤ ΚΑΘΖΓΖΣΖ ΓΔΧΡΓΗΟ ΑΛΔΒΗΕΟ ΔΠ ΚΑΘΖΓΖΣΖ ΥΑΝΗΑ 2013 i

2 ΠΔΡΗΛΖΦΖ ΠΔΡΗΛΖΨΖ Ζ παξνχζα εξγαζία θέξεη ηνλ ηίηιν «Μέζνδνη αμηνιφγεζεο νξπθηψλ πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη σο πνιχηηκνη ιίζνη». Σν αληηθείκελν πξαγκάηεπζεο, φπσο καξηπξά θαη ν ηίηινο, είλαη ε κειέηε θαη ε αμηνιφγεζε δηαθφξσλ ηχπσλ νξπθηψλ θαη πεηξσκάησλ, πνπ έρνπλ ηδηφηεηεο πνιχηηκσλ ιίζσλ. Αξρηθά εξεπλάηαη ε ζρέζε ηεο ζξεζθείαο θαη ηεο αζηξνινγίαο κε ηα νξπθηά θαη ηνπο πνιχηηκνπο ιίζνπο θαη ζηε ζπλέρεηα γίλεηαη κία ηζηνξηθή αλαδξνκή ζηελ αλάπηπμε ησλ επηζηεκψλ νξπθηνινγίαο, πεηξνινγίαο θαη γεκνινγίαο. ην θχξην κέξνο δίλεηαη ν νξηζκφο ησλ νξπθηψλ, αλαθέξνληαη νη πνιχηηκνη ιίζνη πνπ ζα εμεηαζηνχλ θαη ζηε ζπλέρεηα θαηεγνξηνπνηνχληαη νξπθηνινγηθά. Πεξηγξάθνληαη νη ηδηφηεηεο ησλ θπζηθψλ, αιιά θαη ησλ ζπλζεηηθψλ πνιχηηκσλ ιίζσλ, θαη πξνρσξψληαο ζηε δνκή ηεο εξγαζίαο, εμεηάδνληαη νη κέζνδνη αμηνιφγεζεο ηνπο, ηα φξγαλα πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη γηα ην ζθνπφ απηφ ζε έλα ηππηθφ εξγαζηήξην, αιιά θαη νη δπζθνιίεο πνπ αληηκεησπίδνληαη. Σέινο, αλαθέξνληαη νη κέζνδνη πνπ ρξεζηκνπνηήζεθαλ ζηα αληηπξνζσπεπηηθά δείγκαηα πνπ εμεηάζηεθαλ(δηακάληη, ζκαξάγδη, ξνπκπίλη, λεθξίηεο, ηνπάδην, άθνπα καξίλα θ.α.) ζην εξγαζηήξην πεηξνινγίαο κε ηα δηαζέζηκα φξγαλα. Ζ εξγαζία θιείλεη, κε ζπκπεξάζκαηα ζρεηηθά κε ηελ ηαπηνπνίεζε ησλ δεηγκάησλ, ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ησλ κεζφδσλ πνπ ρξεζηκνπνηήζεθαλ θαζψο θαη ηελ παξάζεζε θάπνησλ θσηνγξαθηψλ ησλ δεηγκάησλ θαη πηλάθσλ πνπ ρξεζηκνπνηήζεθαλ. ii

3 ABSTRACT ABSTRACT The title of this dissertation is Research methods of minerals used as gems. The object of this assignment, as stated by the title, is the research and evaluation of different types of minerals and rocks, which possess gem quality. Initially, the relation between gems, religion and astrology will be investigated, to be followed by a historical review back to the development of the sciences of mineralogy,petrology and gemmology. In the main part, the definition of minerals is given, all the examined gems are listed and categorised, depending on their mineral characteristics. There will be a description of the attributes of natural and synthetic gems, and furthermore, all of their evaluation methods will be investigated, instruments used for this purpose in a typical gemology lab, and the difficulties we dealt with. Finally there will be a reference to the methods which were used on the typical samples we examined (diamond, emerald, ruby, jade, topaz, aqua marina etc) in the petrology laboratory using the available instruments. The dissertation will close, with conclusions about the identification of the samples, the effectiveness of the methods used, as well as photographs of the samples and tables with facts that were used. iii

4 ΠΔΡΗΔΥΟΜΔΝΑ ΠΔΡΗΔΧΟΜΔΝΑ ΠΔΡΗΛΖΨΖ... ii ABSTRACT... iii ΠΔΡΗΔΧΟΜΔΝΑ... 1 ΠΗΝΑΚΑ ΔΗΚΟΝΩΝ... 4 ΛΗΣΑ ΠΗΝΑΚΩΝ... 5 ΔΗΑΓΩΓΖ... 6 ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ...10 ΟΡΤΚΣΩΝ Οξηζκφο νξπθηψλ Φπζηθνί θαη ζπλζεηηθνί πνιχηηκνη ιίζνη Καηεγνξηνπνίεζε νξπθηψλ πλήζεηο πνιχηηκνη ιίζνη Σαμηλφκεζε νξπθηψλ Οξγαληθέο θαη αλφξγαλεο ελψζεηο Καηάινγνο Πνιχηηκσλ Λίζσλ ΟΡΓΑΝΑ & ΜΔΘΟΓΟΗ...24 ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ Όξγαλα θαη κέζνδνη αμηνιφγεζεο πνιχηηκσλ ιίζσλ Γηαζιαζίκεηξν (Refractometer) Πνισζηνζθφπην (Polariscope) Μηθξνζθφπηα(Μagnifiers) Φαζκαηνζθφπην (Spectroscope) Ληγφηεξν ζπρλά ρξεζηκνπνηνχκελα φξγαλα

5 ΠΔΡΗΛΖΦΖ Γηρξσζθφπην (Dichroscope) Γεκνινγηθφ κηθξνζθφπην (Gemological microscope) Τπεξηψδεηο ιπρλίεο (Ultraviolet lamps) Δξγαιεία γηα ηελ αμηνιφγεζε ηεο ζθιεξφηεηαο Μνλνρξσκαηηθή πεγή θσηφο ηπιφ δηακαληηνχ Μέηξεζε ηεο ζεξκηθήο αγσγηκφηεηαο Thermolyzer/ Άιιεο ηερληθέο θαη/ή εμνπιηζκφο πνπ έρνπλ ελίνηε αμία γηα ηνλ γεκνιφγν Μηθξνζθφπην ζάξσζεο ειεθηξνλίσλ (SEM) Μηθξνζθφπην άξσζεο ήξαγγαο (STM) Αθηίλεο Υ (X-rays) Αληηδξαζηήξηα (Reagents) Όξγαλα βαζκνλφκεζεο ηνπ ρξψκαηνο Λπρλίεο θσηφο-εκέξαο (Day-light lamps) Υξσκαηνζθφπην (Colorscope) Βαζκνλνκεηήο Υξψκαηνο (Color-Grader) Φαζκαηνθσηφκεηξν ( Spectrophotometer) Βαζκνλφκεζε ηεο θαζαξφηεηαο Φαθφο (Loupe) Βαζκνλφκεζε ηεο θνπήο Παρχκεηξν Ika Παρχκεηξν «FT 30» Πεξηζηξνθηθφ κηθξφκεηξν (Screw-micrometer) Αλαιπηήο αλαινγηψλ (Proportion analyzer)

6 ΠΔΡΗΛΖΦΖ 2.7 Όξγαλα εθηίκεζεο ηνπ βάξνπο Μέηξεηεο δηακαληηνχ (Diamond gauge) Δλδείθηεο θαξαηηψλ (Carat indicator)...43 ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΔ ΑΝΑΛΤΔΗ Δξγαζηεξηαθέο εμεηάζεηο Δμέηαζε εηδηθνχ βάξνπο Δμέηαζε κε δηρξσζθφπην Δμέηαζε κε δηαζιαζίκεηξν Δμέηαζε SEM Δμέηαζε XRD Οπηηθή εμέηαζε κε κηθξνζθφπην Αμηνιφγεζε πνιχηηκσλ ιίζσλ ρσξίο ηε ρξήζε νξγάλσλ Μία Ξεραζκέλε Σερληθή Αμηνιφγεζεο ΤΜΠΔΡΑΜΑΣΑ & ΠΡΟΣΑΔΗ...58 ΒΗΒΛΗΟΓΡΑΦΗΑ...61 Παξάξηεκα Πίλαθεο θπζηθψλ ηδηνηήησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ...62 Φσηνγξαθίεο απφ ηα δείγκαηα 3

7 ΠΗΝΑΚΑ ΔΗΚΟΝΧΝ ΠΗΝΑΚΑ ΔΗΚΟΝΩΝ ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ Εικόνα Διακλαςίμετρο Εικόνα Πολωςιοςκόπιο Εικόνα 2.3 Μικροςκόπιο Mark VII Gemolite Εικόνα 2.4 Μικροςκόπιο MaxiLab VIII Εικόνα 2.5 τυλό διαμαντιοφ Εικόνα 2.6 Λάμπεσ φωτόσ Dialite Εικόνα 2.7 Χρωματοςκόπιο με λάμπα φωτόσ 5500 ο Kelvin Εικόνα 2.8 Βακμονομθτισ χρώματοσ Εικόνα 2.9 Φακόσ Schneider Εικόνα 2.10 Μζτρθςθ αναλογιών διαμαντιοφ Εικόνα 2.11 Μετρθτζσ διαμαντιών Εικόνα 2.12 Ενδείκτθσ καρατιών ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΣΡΗΣΟ Εικόνα 3. 1 Ειδικι ηυγαριά μζτρθςθσ ειδικοφ βάρουσ Εικόνα 3. 2 Μικθ κφματοσ φωτόσ Εικόνα 3. 3 Εικόνα από διχρωςκόπιο Εικόνα 3. 4 χθματικό διάγραμμα μικροςκοπίου SEM Εικόνα 3. 5 Μαγνθτικι Ράβδοσ...56 Εικόνα 3. 6 Αξιολόγθςθ πολφτιμων λίκων με τθ μαγνθτικι ράβδο

8 ΛΗΣΑ ΠΗΝΑΚΧΝ ΛΗΣΑ ΠΗΝΑΚΩΝ ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΠΡΩΣΟ Πίνακασ 1. 1 υνθκιςμζνα ορυκτά που κεωροφνται ωσ πολφτιμοι λίκοι Πίνακασ 1. 2 Σο κρυςταλλοχθμικό ςφςτθμα ταξινόμθςθσ Πίνακασ 1. 3 Σα ςθμαντικότερα ανκρακικά, ελεφκερα από H₂O και (OH) ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΣΡΗΣΟ Πίνακασ 3. 1 Ειδικό βάροσ πολφτιμων λίκων Πίνακασ 3. 2 Δείκτθσ διάκλαςθσ πολφτιμων λίκων

9 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΠΡΧΣΟ ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ ΔΗΑΓΩΓΖ Ζ παξνχζα εξγαζία πξαγκαηεχεηαη έλα θιάδν ησλ γεσεπηζηεκψλ ν νπνίνο έρεη ζηνηρεία απφ ηελ νξπθηνινγία θαη ηελ πεηξνινγία. Ο θιάδνο απηφο νλνκάδεηαη γεκνινγία (gemology). ηφρνο ησλ επηζηεκφλσλ απηνχ ηνπ θιάδνπ είλαη αξρηθά ν πξνζδηνξηζκφο αθαηέξγαζησλ νξπθηψλ θαη πεηξσκάησλ πνπ κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ σο πνιχηηκνη ιίζνη θαη ζε δεχηεξε θάζε, ν πξνζδηνξηζκφο θαη ε αμηνιφγεζε ησλ θαηεξγαζκέλσλ πνιχηηκσλ ιίζσλ πνπ θπθινθνξνχλ ζην εκπφξην. Αμηνιφγεζε ε νπνία γίλεηαη φζνλ αθνξά ζε πξψην επίπεδν ζηελ απζεληηθφηεηα θαη ηα θπζηθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ, ζε δεχηεξν επίπεδν ζηελ αμηνιφγεζε ηνπο κε βάζε εκπνξηθά πξφηππα (βάξνο ζε θαξάηηα, ρξψκα, θαζαξφηεηα, θνπή) θαη ηειηθά ηελ εκπνξηθή ηνπο αμία. Ζ νξπθηνινγία θαη ε πεηξνινγία, απνηεινχλ επηζηήκεο πνπ έρνπλ θαζηεξσζεί ηνπο δχν ηειεπηαίνπο αηψλεο. Ζ ρξήζε φκσο ησλ νξπθηψλ θαη ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ ιακβάλεη ρψξα απφ ηα πξντζηνξηθά αθφκε ρξφληα. Οη άλζξσπνη εθείλεο ηεο επνρήο είραλ γνεηεπηεί απφ νξπθηά θαη πεηξψκαηα κε αζπλήζηζηα ραξαθηεξηζηηθά φπσο ε ιάκςε, ε ζθιεξφηεηα θαη ηα έληνλα ρξψκαηα ζε ζχγθξηζε κε άιια πιηθά. Πξνζπάζεζαλ απφ ηελ αξρή ηεο αλζξψπηλεο ηζηνξίαο λα ηα ρξεζηκνπνηήζνπλ σο πξψηε χιε γηα ηε δεκηνπξγία εξγαιείσλ, φπισλ, δηαθνζκεηηθψλ αληηθεηκέλσλ, νηθηαθψλ ζθεπψλ, γπάιηλσλ αληηθεηκέλσλ θαη θνζκεκάησλ. Πξνρσξψληαο κέζα ζην ρξφλν θαη θηάλνληαο ζηελ αξραηφηεηα, νη γλψζεηο γηα ηα νξπθηά γεληθά, θαη ηνπο πνιχηηκνπο ιίζνπο εηδηθφηεξα, απμάλνληαη. 1 Ζ γεκνινγία εκθαλίζηεθε ζαλ θιάδνο ηεο νξπθηνινγίαο ζηε Βξεηαλία ην δέθαην έλαην αηψλα θαη ζεσξείηαη ζήκεξα, κία ζεηηθή-πεηξακαηηθή επηζηήκε. Ζ κειέηε φκσο ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ, φπσο θαη ε ρξήζε ηνπο, είραλ θάπνηε ζξεζθεπηηθνχο, αζηξνινγηθνχο θαη ζεξαπεπηηθνχο ζθνπνχο.. Ζ ρξήζε ηνπο ινηπφλ ζηε δηαθφζκεζε αγαικάησλ ησλ ζεψλ, αιιά θαη ε ζξεζθεπηηθή ηνπο ρξήζε, αλάγεηαη ζηελ αξραηφηεηα. Τπήξρε ε ζεψξεζε, πσο θάπνηα ππεξθπζηθή νπζία εθδεισλφηαλ κέζα ζην ιίζν, 1 Ελευκερία Ν. Δαβι «Πετρολογία», Ζκδοςθ Β, Εκδόςεισ υμμετρία, Ακινα

10 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΠΡΧΣΟ ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ νπφηε ηνπνζεηνχηαλ πάλσ ζηνπο λεθξνχο ζαλ ην "δηαβαηήξην" πνπ ζα εμαζθάιηδε ηελ αζθαιή είζνδν ηεο ςπρήο ζηε ρψξα ηεο επδαηκνλίαο. Σα πην παιηά δείγκαηα ρξεζηκνπνίεζεο ησλ νξπθηψλ γηα ζξεζθεπηηθνχο ζθνπνχο πξνέξρνληαη απφ ηνπο Αηγχπηηνπο θαη αθνξνχλ έλα έζηκν θαηά ην νπνίν, ράξαδαλ πάλσ ζε πνιχηηκνπο ιίζνπο, νη νπνίνη ήηαλ θνκκέλνη ζε δηάθνξα ζπκβνιηθά ζρήκαηα, θάπνηα θνκκάηηα θεηκέλνπ απφ ηε «Βίβιν ησλ Νεθξψλ». Με απηφ ην έζηκν εμαζθαιηδφηαλ πξνζηαζία ηεο ςπρήο απφ ηα εκπφδηα ή ηηο θαθέο επηξξνέο. Κάπνηα απφ ηα θπιαθηά πνπ ζπλήζηδαλ λα ρξεζηκνπνηνχλ ήηαλ θαη ε αγθξάθα (ζεη), ην θπιαρηό δεδ, ην ζθήπηξν από πάππξν νπαηο, ην πνιχ γλσζηφ θπιαρηό ζε ζρήκα θαξδηάο ακπ θ.α. 2 Οη πνιχηηκνη ιίζνη ζπλδένληαη επίζεο θαη κε ηελ αζηξνινγία. Ζ επηξξνή ησλ ιίζσλ πνπ έρνπλ ζηελή ζρέζε κε ηνπο πιαλήηεο θαη κε ηα ζεκεία ηνπ δσδηαθνχ θχθινπ, ζπλδέεηαη κε ηνλ αξρηθφ ζρεκαηηζκφ ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ. Καηά ηελ ηαιηζκαληθή επηξξνή «... Σα κέηαιια θαη νη πνιχηηκνη ιίζνη ζπλήζσο βξίζθνληαη βαζηά κέζα ζηε γε θαη ρξεηάδνληαη ζπλερή πγξαζία θαη κία κέηξηα ζεξκφηεηα. Απηά ηα απνθηνχλ κέζσ ηεο αληαλάθιαζεο ηνπ ήιηνπ θαη ησλ άιισλ άζηξσλ ζηελ πνιιαπιή θίλεζε ηνπ νπξαλνχ», έηζη, ηα κέηαιια θαη νη πνιχηηκνη ιίζνη έρνπλ ζηελή ζρέζε κε ηνπο πιαλήηεο θαη ηα άζηξα, αθνχ ηνπο επεξεάδνπλ θαη παξάγνπλ ηηο ηδηφκνξθεο ηδηφηεηέο ηνπο. χκθσλα κε ηα παξαπάλσ, ην δσδηαθφ θφζκεκα είλαη θάηη πεξηζζφηεξν απφ έλα απιφ ζχκβνιν, επεηδή δπλακψλεη ηελ επηξξνή ηνπ δσδίνπ ζε εθείλνπο πνπ έρνπλ γελλεζεί ζε απηφ θαη απνηειεί έλα κέζνλ γηα ηε κεηαβίβαζε ησλ αζηξηθψλ επηξξνψλ. 3 Χο ε πεγή γηα ηε ζεξαπεπηηθή ρξήζε ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ παξνπζηάδεηαη, απφ ηα αξραία αθφκε ρξφληα θαη πάιη ε Αίγππηνο. Δθεί ε ρεκηθή ζχζηαζε ησλ ιίζσλ αληηκεησπηδφηαλ ινγηθφηεξα απφ φηη ζηελ Δπξψπε. Γηα παξάδεηγκα, ν αηκαηίηεο (νμείδην ηνπ ζηδήξνπ), ζπλήζηδε λα ρξεζηκνπνηείηαη γηα λα ζηακαηήζνπλ αηκνξξαγίεο θαη γηα λα ζεξαπεπζνχλ ηπρφλ θιεγκνλέο. Αξγφηεξα βέβαηα, ζεσξήζεθε πσο νη δπλάκεηο ηνπο απμαλφηαλ ζε αξθεηά κεγάιν βαζκφ, φηαλ ζθαιηδφηαλ πάλσ ζηνπο πνιχηηκνπο ιίζνπο ε εηθφλα θάπνηνπ ζενχ ή θάπνηνπ ζπκβνιηθνχ αληηθεηκέλνπ. Αθφκε (2),(3)Σηορτη Φ. Κουντσ «Οι μυςτικζσ δυνάμεισ των πολφτιμων λίκων», Ακινα 1993 ελ , ελ

11 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΠΡΧΣΟ ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ θαη ζήκεξα πνιινί επηζηήκνλεο ζεσξνχλ πσο ην θερξηκπάξη θαη θάπνηεο αθφκε νπζίεο πνπ πεξηέρνληαη ζε νξπθηά, έρνπλ ζεξαπεπηηθέο επηδξάζεηο. 4 Σν αξραηφηεξν ζχγγξακκα πνπ γλσξίδνπκε, ζε ζρέζε κε ηα νξπθηά, είλαη εθείλν ηνπ Θεφθξαζηνπ, ν νπνίνο γελλήζεθε ζηελ Δξεζζφ ηεο Λέζβνπ ( π.Υ.). Ο ηίηινο ηνπ ζπγγξάκκαηνο είλαη «Πεξί ιίζσλ» θαη ζην μεθίλεκά ηνπ αλαθέξεη «...Απφ ηε γε πξνέξρνληαη νη ιίζνη, θαη απ απηνχο νη πην πνιχηηκνη, φπσο θαη ηα δηάθνξα είδε ρξσκάησλ πνπ δηαθξίλνληαη κεηαμχ ηνπο απφ ηελ ηδηαηηεξφηεηα ζην ρξψκα, ηε ιάκςε, ηελ ππθλφηεηα ή άιιεο ηδηφηεηεο.» 5. Αθνινπζνχλ ζπγγξάκκαηα αξθεηψλ άιισλ Διιήλσλ ζπγγξαθέσλ (Αξηζηνηέιεο θ.α.) θηάλνληαο έσο ηνλ Πιίλην (23-79κ.Υ.), ηα νπνία πεξηγξάθνπλ γλψζεηο θαη έξγα Διιήλσλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηνπο ιίζνπο, θαζψο θαη ζπγγξάκκαηα ηνπ Αξαβηθνχ θφζκνπ, ζηελ πεξίνδν ηεο αθκήο ηνπ. ηε ζπλέρεηα, ε ζθπηάιε πεξλά ζηε Γχζε, φπνπ αξρίδνπλ λα κειεηψληαη ηα νξπθηά ζε ζπζηεκαηηθή πιένλ βάζε. ηηο αξρέο ηνπ 20 νπ αηψλα, αθνχ έρνπλ εδξαησζεί πιένλ νη νξπθηνινγηθέο επηζηήκεο, αξρίδνπλ λα κπαίλνπλ νη βάζεηο ηεο γεκνινγίαο. ην Λνλδίλν (1908), μεθηλνχλ καζήκαηα απφ ην ζχιινγν ρξπζνρφσλ, πεξί πνιχηηκσλ ιίζσλ, γεγνλφο πνπ νδεγεί ζηελ ίδξπζε ηνπ «Gemmological association of Great Britain», πνπ ζήκεξα απνηειεί έλα απφ ηα θνξπθαία ηδξχκαηα παγθνζκίσο γηα ηε γεκνινγία. ην Colorado ησλ Ζ.Π.Α., ην έηνο 1909, δηδάζθεηαη ην κάζεκα ηεο γεκνινγίαο ζην «Colorado school of mines», θαη ζπλερίδεηαη ζε δηάθνξα Παλεπηζηήκηα ηεο ρψξαο. Απφ ηφηε θαη σο ηηο κέξεο καο, ε γεκνινγία αλαπηχζζεηαη ζε πνιιέο ρψξεο, φπσο ζηε Γεξκαλία, Ηλδία, Ηζξαήι, Νφηηα Αθξηθή. Ζ δηδαζθαιία ηεο βέβαηα, εθαξκφδεηαη θπξίσο ζε Ηδησηηθά Ηλζηηηνχηα θαη ειάρηζηα ζε Παλεπηζηήκηα. ηε ρψξα καο δπζηπρψο, δε βξίζθεηαη νχηε θαλ ζηα ζπάξγαλα, κε επλφεηεο ζπλέπεηεο γηα ηελ πνηφηεηα ησλ παξερφκελσλ ππεξεζηψλ, ηφζν ζηνπο επαγγεικαηίεο πνπ αζρνινχληαη κε ην θφζκεκα, φζν θαη γηα ηνπο ηδηψηεο. 4 Σηορτη Φ. Κουντσ «Οι μυςτικζσ δυνάμεισ των πολφτιμων λίκων», Ακινα 1993 ελ Θεόφραςτοσ «Περί λίκων», μετάφραςθ Ακ. Κατερινόπουλοσ, ζκδοςθ υλλόγου Ελλινων υλλεκτών Ορυκτών και Απολικωμάτων, Ακινα

12 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΠΡΧΣΟ ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ Καζ φιε ηε δηάξθεηα ηεο ηζηνξίαο, νη πνιχηηκνη ιίζνη απνηεινχζαλ αληηθείκελα ζαπκαζκνχ θαη, εμαηηίαο ηεο πνηφηεηαο θαη ηεο ζπαληφηεηαο θάπνησλ απφ απηνχο, απέθηεζαλ πςειή νηθνλνκηθή θαη αηζζεηηθή αμία. Απηφ κε ηε ζεηξά ηνπ νδήγεζε ζηελ εμάπισζε ηεο θαηαζθεπήο ππνθαηάζηαησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ, φπσο θαη ζηελ επηλφεζε έμππλσλ ηερληθψλ ελίζρπζεο ησλ θπζηθψλ ηδηνηήησλ ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ, ψζηε ε αηζζεηηθή θαη νηθνλνκηθή ηνπο αμία λα απμεζεί. αλ απνηέιεζκα, είλαη ζπλερήο ε αλάγθε γηα ζσζηή θαη αθξηβή αλαγλψξηζε θαη ηαμηλφκεζε ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ. Ζ εξγαζία ησλ γεκνιφγσλ είλαη πιένλ γεκάηε πξνθιήζεηο, αιιά δηεπθνιχλεηαη απφ ηα δηαζέζηκα θαη απνηειεζκαηηθά φξγαλα πνπ ππάξρνπλ. 6 6 Richard T. Liddicoat, Jr Handbook of Gem Identification, Gemmological Institute of America. 9

13 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΠΡΧΣΟ ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ 1 ν ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ ΚΟΠΟ θνπφο ηνπ Κεθαιαίνπ είλαη λα έρεη ν αλαγλψζηεο κία πξψηε επαθή κε ηνλ φξν «νξπθηά» θαη ηνλ φξν «πνιχηηκνη ιίζνη». Αξρηθά ζα γίλεη αλαθνξά ζηνλ νξηζκφ ησλ νξπθηψλ θαη ζηε ζπλέρεηα ζα εμεηαζηεί ν δηαρσξηζκφο ηνπο ζε θπζηθνχο θαη ζπλζεηηθνχο πνιχηηκνπο ιίζνπο, ελψ πξνρσξψληαο ζα αλαθεξζνχλ νη ηάμεηο ησλ νξπθηψλ. Αθφκε, ζα γίλεη κία αλαθνξά ζηηο νξγαληθέο ελψζεηο, ελψ ε έξεπλα ζα εζηηαζηεί θπξίσο ζηηο αλφξγαλεο ελψζεηο, θαη ζηελ ηαμηλφκεζε ηνπο. ην ηέινο ηνπ θεθαιαίνπ ζα πεξηγξαθνχλ νη ηδηφηεηεο ησλ πην γλσζηψλ νξπθηψλ πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη σο πνιχηηκνη ιίζνη. 10

14 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΠΡΧΣΟ ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ 1.1 Οξηζκόο νξπθηώλ Σα νξπθηά είλαη νκνγελή θπζηθά ζπζηαηηθά ηνπ ζηεξενχ θινηνχ ηεο γεο θαη ησλ ππνινίπσλ νπξαλίσλ ζσκάησλ. αλ νκνγελέο ζψκα θάζε νξπθηφ είλαη ζε φιε ηελ έθηαζε ηνπ, ζεσξεηηθά, εληαίν σο πξνο ηε ρεκηθή ηνπ ζχζηαζε θαη ηηο θπζηθέο ηνπ ηδηφηεηεο. Ζ νκνγέλεηα ησλ νξπθηψλ σο πξνο ηε ρεκηθή ζχζηαζε εθθξάδεηαη κε ην φηη θάζε νξπθηφ έρεη κηα ζπγθεθξηκέλε ή θπκαηλφκελε κέζα ζε νξηζκέλα φξηα ρεκηθή ζχζηαζε πνπ δίλεη έλα ραξαθηεξηζηηθφ ρεκηθφ ηχπν. 7 Σα νξπθηά βξίζθνληαη ζε ζηεξεά θαηάζηαζε (εθηφο απφ ηνλ πδξάξγπξν), θαη εθηφο κεξηθψλ εμαηξέζεσλ, είλαη αλφξγαλεο ελψζεηο. Σα νξπθηά απνηεινχλ θπξίσο, ελψζεηο δηαθφξσλ ζηνηρείσλ, φπσο είλαη ν αζβεζηίηεο (CaCO 3 ), ελψ, ειάρηζηα, έρνπλ ζρεκαηηζηεί απφ έλα κφλν ζηνηρείν. Γηα παξάδεηγκα, ν ρξπζφο, ν άξγπξνο, ν ραιθφο θαη ν άλζξαθαο, απνηεινχλ ζηνηρεία πνπ κπνξνχκε λα ηα ζπλαληήζνπκε απηνχζηα ζηε θχζε. ηελ παξνχζα κειέηε, ζα εμεηαζηνχλ νξηζκέλα απφ ηα νξπθηά, απηά πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη σο πνιχηηκνη ή εκηπνιχηηκνη ιίζνη, θαη απφ απηά ζα εμεηαζηεί έλαο αξηζκφο, αλάινγα κε ηελ εκπνξηθή ηνπο αμία θαη ηελ δηάδνζή ηνπο. 7 ηε ζπληξηπηηθή ηνπο πιεηνςεθία, ηα νξπθηά βξίζθνληαη ζε θξπζηαιιηθή θαηάζηαζε, δειαδή παξνπζηάδνπλ θαλνληθά γεσκεηξηθά ζρήκαηα πνπ, φηαλ ην κέγεζνο ηνπ νξπθηνχ είλαη αξθεηά κεγάιν, θαίλνληαη αθφκε θαη κε γπκλφ κάηη. Σα νξπθηά πνπ ελδηαθέξνπλ ζηελ παξνχζα εξγαζία, είλαη εθείλα ηα νπνία κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ σο πνιχηηκνη ιίζνη (Gem Quality), εκθαλίδνληαη ζε αξθεηά κεγάινπο θξπζηάιινπο (>1cm) ή ζε γεψδε( π.ρ. δαθείξηα-θνξνχλδην), θαη νη ηδηφηεηέο ηνπο, φπσο ην ρξψκα, ε θαζαξφηεηα θιπ, πξέπεη λα μεπεξλνχλ θάπνηα φξηα πνπ έρνπλ ηεζεί. 8 7 Γ. Κωςτάκθ «Γενικι Ορυκτολογία», Μζροσ Ι: Γεωμετρικι Κρυςταλλογραφία, Χανιά Γ. Κωςτάκθσ «υςτθματικι Ορυκτολογία» Πολυτεχνείο Κριτθσ, Χανιά

15 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΠΡΧΣΟ ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ 1.2 Φπζηθνί θαη ζπλζεηηθνί πνιύηηκνη ιίζνη Δθηφο απφ ηα θπζηθά, εδψ θαη αξθεηά ρξφληα, παξάγνληαη θαη ζπλζεηηθά νξπθηά, είηε γηα βηνκεραληθή ρξήζε, είηε γηα λα ρξεζηκνπνηεζνχλ σο πνιχηηκνη ιίζνη. Έλα ζεκαληηθφ θνκκάηη ηεο γεκνινγίαο αζρνιείηαη κε ηε δηάθξηζε θαη ηελ πηζηνπνίεζε ησλ νξπθηψλ πνπ είλαη θπζηθά θαη εθείλσλ πνπ είλαη ζπλζεηηθά, ιφγσ ηνπ φηη ε παξνπζίαζε θαη ε πψιεζε ελφο ζπλζεηηθνχ π.ρ. δηακαληηνχ, ζπληζηά απάηε, θαη πξνθχπηνπλ κεγάιεο απνθιίζεηο ζηελ ηηκή πψιεζεο. Δθηφο ησλ ζπλζεηηθψλ νξπθηψλ, ζηελ επηζηήκε ηεο γεκνινγίαο, θαη θαη επέθηαζε ζηελ αγνξά ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ, ππάξρεη θαη έλα άιιν ζέκα πνπ δελ απαζρνιεί ηελ νξπθηνινγία: ε αιιαγή θαη θπξίσο ε ελίζρπζε (enhancement) θάπνηαο ηδηφηεηαο ηνπ νξπθηνχ. Αλ δελ δεισζεί θάηη ηέηνην (π.ρ. αιιαγή ηνπ ρξψκαηνο ησλ δηακαληηψλ, θαηά ηελ εηζαγσγή ηνπο ζε ππξεληθφ αληηδξαζηήξα), ππάξρεη θαη πάιη απάηε θαη δφιηα αχμεζε ηεο ηηκήο ηνπ ελ ιφγσ πνιχηηκνπ ιίζνπ. Έλαο πνιχηηκνο ιίζνο απφ ζπλζεηηθφ πιηθφ, έρεη ζρεδφλ ηελ ίδηα ρεκηθή ζχζηαζε, θξπζηαιιηθή δνκή θαη ζε πνιιέο πεξηπηψζεηο παξφκνηεο θπζηθέο θαη νπηηθέο ηδηφηεηεο κε απηέο πνπ έρεη θαη ν θπζηθφο πνιχηηκνο ιίζνο, ηνλ νπνίν κηκείηαη. Απηέο νη δηαθνξέο ζηηο ηδηφηεηεο, αλ θαη είλαη κηθξέο, απαηηείηαη λα πξνζδηνξηζηνχλ, έηζη ψζηε λα αληρλεπηεί θαη λα δηαρσξηζηεί ην ζπλζεηηθφ πιηθφ απφ ην θπζηθφ. Ζ ηερλεηή ζχλζεζε θξπζηάιισλ πνιχηηκσλ ιίζσλ, φπσο ε ζχληεμε θνξνχλδηνπ, ζπηλέιηνπ, νξπθηνχ νμείδηνπ ηηηαλίνπ, είλαη δηαζέζηκε εδψ θαη πάλσ απφ έλαλ αηψλα Καηεγνξηνπνίεζε νξπθηώλ 9 Richard T. Liddicoat, Jr Handbook of Gem Identification, Gemmological Institute of America. 12

16 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΠΡΧΣΟ ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ πλήζεηο πνιύηηκνη ιίζνη Αλ ζεσξήζνπκε πσο ηα πην γλσζηά νξπθηά αξηζκνχληαη γχξσ ζηα 2800, ιηγφηεξα απφ 100 δηαζέηνπλ ηηο αλαγθαίεο ηδηφηεηεο, πνπ ηνπο επηηξέπνπλ λα ζεσξεζνχλ σο πνιχηηκνη ιίζνη. Σα πην ζπλεζηζκέλα θαη εθείλα πνπ ζπλαληψληαη επξέσο παξαηίζεληαη ζηνλ Πίλαθα Πίνακασ 1. 1 Συνηθιςμένα ορυκτά που θεωροφνται ωσ πολφτιμοι λίθοι Robert Webster «GEMS their sources, descriptions and Identification», Fifth Edition. πλήζεηο Πνιύηηκνη Λίζνη Γηακάληη Κνξνύλδην (ξνπκπίλη, δαθείξη, star ruby, star sapphire) Βήξπιινο (ζκαξάγδη, αθνπακαξίλα, κνξγθαλίηεο, γθνζελίηεο,) Υξεζνβήξπιινο (κάηη ηεο γάηαο, αιεμαλδξίηεο) πηλέιηνο Σνπάδη Εηξθόλην Σνπξκαιίλεο Γξαλάηεο Υαιαδίαο Νεθξίηεο Σπξθνπάδ Σαλδαλίηεο 10 Robert Webster «GEMS their sources, descriptions and Identification», Fifth Edition. 13

17 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΠΡΧΣΟ ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ Σαμηλόκεζε νξπθηώλ Ο Σνκέαο ηεο νξπθηνινγίαο πνπ έρεη σο ζθνπφ ηελ πεξηγξαθή, ην ραξαθηεξηζκφ θαη ηελ ηαμηλφκεζε ησλ νξπθηψλ κε βάζε ηα κνξθνινγηθά ραξαθηεξηζηηθά, ηε δνκή θαη ηηο θπζηθέο ηνπο ηδηφηεηεο, νλνκάδεηαη ζπζηεκαηηθή νξπθηνινγία. Ο νπεδφο J.J. Berzelius, ήηαλ εθείλνο πνπ δεκνζίεπζε ην πξψην ζχζηεκα ηαμηλφκεζεο νξπθηψλ. Σν έηνο 1912, ν M.v.Laue, αλαθάιπςε ηελ πεξίζιαζε ησλ αθηηλψλ Υ πάλσ ζηνπο θξπζηάιινπο θαη έηζη ζηηο επφκελεο δεθαεηίεο δηαιεπθάλζεθαλ νη δνκέο απφ πνιιέο θξπζηαιιηθέο νπζίεο. Λίγν αξγφηεξα, ην 1941, ν H.Strunz παξνπζίαζε ηνπο ιεγφκελνπο νξπθηνινγηθνχο πίλαθεο, ζηνπο νπνίνπο ηα νξπθηά ηαμηλνκνχληαη ζχκθσλα κε θξπζηαιινρεκηθά θξηηήξηα. Απηφ ην ζχζηεκα, πξνζαξκνζκέλν ζηα δεδνκέλα ηεο επνρήο καο, ρξεζηκνπνηείηαη αθφκε θαη ζήκεξα, ζπκπεξηιακβάλνληαο ηηο ηάμεηο ηνπ παξαθάησ πίλαθα: 11 Πίνακασ 1. 2 Το κρυςταλλοχημικό ςφςτημα ταξινόμηςησ, H.Strunz 1941, Γ. Κωςτάκθσ «υςτθματικι Ορυκτολογία» Πολυτεχνείο Κριτθσ, Χανιά Κξπζηαιινρεκηθό ύζηεκα Σαμηλόκεζεο Απηνθπή ζηνηρεία (ζπκπεξηιακβάλνληαη ηα θξάκαηα, θαξβίδηα, ληηξίδηα & θωζθίδηα) Θεηνύρα (ζπκπεξηιακβάλνληαη ηα ζειελίδηα, ηειινπξίδηα, αξζελίδηα, βηζκνπηίδηα & αληηκνλίδηα) Αινγνλίδηα Ομείδηα & Τδξνμείδηα Αλζξαθηθά (ζπκπεξηιακβάλνληαη βνξηθά & ληηξηθά) Θεηϊθά (ζπκπεξηιακβάλνληαη ηα ηειινπξηθά, ρξωκηθά, κνιπβδαηληθά & βνιθξακηθά) 11 Γ. Κωςτάκθσ «υςτθματικι Ορυκτολογία» Πολυτεχνείο Κριτθσ, Χανιά

18 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΠΡΧΣΟ ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ Φωζθνξηθά (ζπκπεξηιακβάλνληαη ηα αξζεληθά θαη βαλαδηαθά) Ππξηηηθά Οξγαληθέο Δλώζεηο Οξγαληθέο θαη αλόξγαλεο ελώζεηο Γεληθά, ηα νξπθηά θαη ηα πεηξψκαηα κπνξνχλ λα ρσξηζηνχλ ζε δχν θαηεγνξίεο ελψζεσλ, ηηο νξγαληθέο θαη ηηο αλφξγαλεο. Οξγαληθά είλαη ηα ζηνηρεία εθείλα πνπ έρνπλ ζρεκαηηζηεί κέζα ζε ηδήκαηα απφ νξγαληθέο νπζίεο, είηε δσηθήο, είηε θπηηθήο πξνέιεπζεο θαη βξίζθνληαη απηνχζηα ζηε θχζε ππφ ηε κνξθή νξπθηψλ. Γηα παξάδεηγκα, ην δηακάληη θαη ην ζείν είλαη θαζαξά ρεκηθά ζηνηρεία. Σα νξγαληθά κφξηα κπνξεί λα ζπλππάξμνπλ κε αλφξγαλα ζπζηαηηθά, θαη έηζη λα πξνθχςνπλ άιαηα νξγαληθψλ νμέσλ, πδξνγνλάλζξαθεο θαη ξεηίλεο πνπ ζπγθαηαιέγνληαη ζηα νξπθηά. Σα νξπθηά, είλαη θπζηθά ζηεξεά ζψκαηα, αλφξγαλεο ρεκηθέο ελψζεηο πνπ δεκηνπξγνχληαη κε γεσινγηθέο θαη γεσρεκηθέο δηαδηθαζίεο ζην εζσηεξηθφ ηεο γεο. Ζ ρεκηθή ηνπο ζχζηαζε είλαη ζηαζεξή, ε δνκή ηνπο είλαη θξπζηαιιηθή θαη νη θπζηθέο ηνπο ηδηφηεηεο είλαη ζπγθεθξηκέλεο θαη ακεηάβιεηεο ζε θάπνηα έθηαζε. Απνηεινχλ ζπζηαηηθά ησλ πεηξσκάησλ, θαη ηα πεηξψκαηα, φπσο είλαη γλσζηφ, δνκνχλ ηνλ ζηεξεφ θινηφ ηεο Γεο (ηε ιηζφζθαηξα). Ζ ρεκηθή ζχζηαζε ησλ νξπθηψλ κπνξεί λα είλαη πνιχ απιή κπνξεί λα απνηειείηαη απφ έλα κφλν ζηνηρείν, κπνξεί λα είλαη απιφ άιαο ή νμείδην, ή ζχλζεηεο θαη πεξίπινθεο ρεκηθέο ελψζεηο. 12 Οη αλφξγαλεο απηέο ελψζεηο ρσξίδνληαη ζε θαηεγνξίεο ή αιιηψο ηάμεηο απφ ηηο νπνίεο ζα παξνπζηάζνπκε ηηο ηξεηο πνπ απαξηίδνπλ ην κεγαιχηεξν πνζνζηφ ηεο κάδαο ηνπ ζηεξενχ θινηνχ ηεο γεο 13 : 1. ηα ππξηηηθά, 2. ηα νμείδηα θαη 3. ηα αλζξαθηθά. 1. Σα ππξηηηθά, απνηεινχλ πεξίπνπ ην έλα ηξίην ηνπ ζπλφινπ ησλ νξπθηψλ θαη καδί κε ηα νξπθηά ηνπ SiO 2 (θπξίσο ν ραιαδίαο θαη ν νπάιηνο), πεξίπνπ ην 91.5% ηεο κάδαο ηνπ ζηεξενχ θινηνχ ηεο γεο. Σα πην ζεκαληηθά ζηνηρεία πνπ 12 Ελευκερία Ν. Δαβι «Πετρολογία», Ζκδοςθ Β, Εκδόςεισ υμμετρία, Ακινα

19 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΠΡΧΣΟ ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ ζρεκαηίδνπλ ηα ππξηηηθά νξπθηά είλαη ηα κνλνζζελή Na, K, (Li), ηα δηζζελή Ca, Mg, Fe 2+, (Mn 2+ ), (Be 2+ ), ηα ηξηζζελή Al, Fe 3+, (B), ηα ηεηξαζζελή θαηηφληα Si, Zr, Ti, φπσο θαη ηα O, (F), H (H +, OH -, H 2 O). Ζ βαζηθή κνλάδα δφκεζεο ησλ ππξηηηθψλ είλαη ην ζχκπινθν [SiO 4 ] 4-. Σα ππξηηηθά πεξηιακβάλνπλ ζεκαληηθά βηνκεραληθά νξπθηά, φπσο ν θανιίλεο, νη άζηξηνη, ν ηάιθεο, ν ακίαληνο θ.α., πνιχηηκνπο ή εκηπνιχηηκνπο ιίζνπο φπσο ην ζκαξάγδη, ην ηνπάδην θ.α., ή ζπζηαηηθά κεηαιιεπκάησλ, ζπαλίσλ γαηψλ ή βηνκεραληθψλ πεηξσκάησλ κεγάιεο νηθνλνκηθήο ζεκαζίαο. Ζ ηαμηλφκεζε ησλ ππξηηηθψλ ζηεξίδεηαη ζηελ θξπζηαιιηθή ηνπο δνκή θαη έηζη πξνθχπηνπλ νη παξαθάησ νηθνγέλεηεο: Νεζνππξηηηθά ή νξζνππξηηηθά: νιηβίλεο, δηξθφλην, γξαλάηεο θαη ηα νξπθηά ηνπ Al 2 SiO 5. ωξνππξηηηθά: νξπθηά ησλ νκάδσλ ηνπ κειηιίζνπ θαη ηνπ επηδφηνπ-δντζίηε. Κπθινππξηηηθά: βήξπιινο, θνξδηεξίηεο, ηνπξκαιίλεο. Ηλνππξηηηθά ή αιπζζνππξηηηθά: νξπθηά νκάδαο ππξφμελσλ. Φπιινππξηηηθά: νκάδα θανιηλίηε, νκάδα ζεξπεληίλε. Σεθηνππξηηηθά: λεθειίλεο, ιεπθίηεο, άζηξηνη θιπ. 2. Σα νμείδηα, απνηεινχλ κία ηάμε ζηελ νπνία αλήθνπλ ηα ηηηαληθά, αληηκνληθά, ληνβηθά, ηαληαιηθά, αθφκε θαη ηα νξπθηά πνπ ζπλζέηνπλ ελψζεηο νμπγφλνπ κε έλα ή πεξηζζφηεξα κέηαιια. χκθσλα κε ηνλ αξηζκφ ελψζεψλ ηνπο, ρσξίδνληαη ζε απιά θαη πνιιαπιά νμείδηα. Σα νμείδηα θαη νη ελψζεηο ηνπο, ζρεκαηίδνληαη ζην ζηεξεφ θινηφ ηεο γεο ελδνκαγκαηηθά, πεγκαηηηηθά, πλεπκαηνιπηηθά, πδξνζεξκηθά αιιά θαη θαηά ηε κεηακφξθσζε επαθήο ζηελ επηθάλεηα ηεο γεο ή ζε ππνζαιάζζην πεξηβάιινλ. Απφ ηα ζεκαληηθφηεξα θνηηάζκαηα ηνπο, είλαη εθείλα ησλ νμεηδίσλ ηνπ ζηδήξνπ. Οη θξπζηαιιηθέο δνκέο ηνπο είλαη ηνληηθέο θαη παξνπζηάδνπλ πςειή ζπκκεηξία, ελψ ηα πην πνιιά νμείδηα έρνπλ πςειή ζθιεξφηεηα φπσο θαη πςειφ ζεκείν ηήμεο. Δπίζεο εκθαλίδνπλ κεγάιε ρεκηθή ζηαζεξφηεηα. Σα πδξνμείδηα απφ ηελ άιιε, έρνπλ ρακειή θξπζηαιιηθή ζπκκεηξία θαη ζεκείν ηήμεο, θαιφ ζρηζκφ, θαη κηθξή ρεκηθή ζηαζεξφηεηα. εκαληηθά νμείδηα είλαη: 16

20 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΠΡΧΣΟ ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ Οη ελψζεηο M 2 O θαη MO, φπσο είλαη ν θππξίηεο Cu 2 O θαη ν ςεπδαξγπξίηεο ZnO. Οη ελψζεηο M 3 O 4, φπσο είλαη ε νκάδα ησλ ζπηλειιίσλ, ν καγλεηίηεο Fe 3 O 4, ν θξαλθιηλίηεο (Zn,Mn 2+ )(Fe 3+,Mn 3+ ) 2 O 4, ν ρξσκίηεο (Fe 2+,Mg)Cr 2 O 4. Δλψζεηο M 2 O 3, φπσο είλαη ε νκάδα θνπξνπλδίνπ-αηκαηίηε. Δλψζεηο MO 2, φπσο είλαη ε νκάδα ηνπ SiO 2, ε νκάδα ηνπ ξνπηηιίνπ, ε νκάδα ηνπ ππξνινπζίηε 3. Σα αλζξαθηθά, είλαη άιαηα ηνπ νμπγφλνπ ζηα νπνία ηα αληφληα [CO 3 ] 2- απνηεινχλ βαζηθέο, επίπεδεο, θχξηεο κνλάδεο δφκεζεο ησλ θξπζηάιισλ. Οη δνκηθέο απηέο νκάδεο είλαη δηαηεηαγκέλεο ζηηο δνκέο ησλ θξπζηάιισλ, σο «λεζίδεο», ελψ ε ππνδηαίξεζή ηνπο είλαη ρεκηθή. ε απηή ηελ θαηεγνξία, ηα αληφληα [CO 3 ] 2- δελ ζπλδένληαη κεηαμχ ηνπο κέζσ θνηλψλ νμπγφλσλ θαη ηα θξπζηαιιηθά ηνπο πιέγκαηα δεκηνπξγνχληαη απφ ηε ζχλδεζε ηνπ [CO 3 ] 2- κε θαηηφληα κεγάινπ ή κεζαίνπ κεγέζνπο φπσο είλαη ηα: Ca 2+, Mg 2+, Fe 2+, Sr 2+, Ba 2+ θ.α. Σα αλζξαθηθά ππνδηαηξνχληαη ζε ειεχζεξα λεξνχ θαη έλπδξα, θαη αθφκε, ζε αλζξαθηθά κε ή ρσξίο επηπξφζζεηα αληφληα. Σα ζεκαληηθφηεξα απφ άπνςε εμάπισζεο αιιά θαη νηθνλνκηθήο θχζεσο, είλαη ηα ειεχζεξα λεξνχ, ηα νπνία θξπζηαιιψλνληαη κε βάζε ην κέγεζνο ησλ θαηηφλησλ, ζηηο ηξεηο νκάδεο ηνπ παξαθάησ Πίλαθα. Σα αλζξαθηθά έρνπλ ζρεηηθά κηθξή ζθιεξφηεηα (2.5 θαη 4.5 έσο 5 ην πνιχ), είλαη άρξσκα ή εηεξφρξνα κε θάπνηεο φκσο εμαηξέζεηο φπσο είλαη ηα αλζξαθηθά ησλ Co, Cu, Mn, Ni [UO] +2. Καηά ηε ζέξκαλζε, δηαζπψληαη ζε ζεξκνθξαζίεο 500 ν θαη 900 ν C. 13 Πίνακασ 1. 3 Σα ςθμαντικότερα ανκρακικά, ελεφκερα από H 2 O και (OH) Γ. Κωςτάκθσ «υςτθματικι Ορυκτολογία» Πολυτεχνείο Κριτθσ, Χανιά Γ. Κωςτάκθσ «υςτθματικι Ορυκτολογία» Πολυτεχνείο Κριτθσ, Χανιά

21 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΠΡΧΣΟ ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ Οκάδα ηνπ αζβεζηίηε (Σξηγωληθό ζύζηεκα, Κξπζη. Σάμε D 3d- 3m) Οκάδα ηνπ δνινκίηε (Σξηγωληθό ζύζηεκα, Κξπζη. Σάμε C 3i- 3) Οκάδα ηνπ αξαγνλίηε (Ρνκβηθό ζύζηεκα, Κξπζη. Σάμε D 2h- mmm) Αζβεζηίηεο Ca[CO 3 ] Ρνδνρξωζίηεο Mn[CO 3 ] ηδεξίηεο Fe[CO 3 ] κηζζνλίηεο Zn[CO 3 ] Μαγλεζίηεο Mg[CO 3 ] Γνινκίηεο CaMg[CO 3 ] 2 Αλθεξίηεο CaFe[CO 3 ] 2 Κνπηλαρνξίηεο CaMg[CO 3 ] 2 Αξαγνλίηεο Ca[CO 3 ] ηξνληηαλίηεο Sr[CO 3 ] Βηζεξίηεο Ba[CO 3 ] Κεξνπζζίηεο Pb[CO 3 ] 1.4 Καηάινγνο Πνιύηηκωλ Λίζωλ Παξαθάησ παξαηίζεηαη θαηάινγνο κε ηηο ραξαθηεξηζηηθέο ηδηφηεηεο ησλ πην ζπλεζηζκέλσλ πνιχηηκσλ ιίζσλ. 14 Αδάκαο C: Αλήθεη ζηελ νκάδα ηνπ άλζξαθα θαη ζην θπβηθφ ζχζηεκα. Ζ ζθιεξφηεηά ηνπ είλαη 10 θαη παξνπζηάδεη ζαθή αληζνηξνπία. Σφζν ε αληζνηξνπία φζν θαη ν ζρηζκφο ηνπ πνιχηηκνπ απηνχ ιίζνπ, δηεπθνιχλνπλ ηελ επεμεξγαζία ηνπ. Ζ ππθλφηεηά ηνπ είλαη Ο θξχζηαιινο είλαη εχζξαπζηνο κε νζηξαθνεηδή ζξαπζκφ. Παξνπζηάδεη θσηαχγεηα ζηηο ππεξηψδεηο αθηίλεο. Δίλαη ζπλήζσο άρξνπο, δηαπγήο θαη ζπαληφηεξα ζε πνηθηιία ρξσκάησλ, κε πην ζπάλην θαη αθξηβφ ην θφθθηλν (πεξίπνπ 50 γλσζηέο πέηξεο ζηνλ θφζκν ζήκεξα), θαη ην ξνδ. Δγθιείζκαηα: νιηβίλνπ, δηνςηδίνπ, γξαλάηε, ζπηλέιιηνπ θαη άιισλ νξπθηψλ. 14 Γ. Κωςτάκθσ «υςτθματικι Ορυκτολογία» Πολυτεχνείο Κριτθσ, Χανιά

22 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΠΡΧΣΟ ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ πηλέιιηνο: Δίλαη νμείδην MgAl 2 O 4. Κξπζηαιιψλεηαη ζην θπβηθφ ζχζηεκα θαη ζρεκαηίδεη νθηαεδξηθνχο θξπζηάιινπο. Έρεη ζθιεξφηεηα θαη ππθλφηεηα 3.6. Έρεη παιψδε ιάκςε, είλαη δηαπγήο, εκθαλίδεηαη ζε δηάθνξα ρξψκαηα (θπαλφ, πξάζηλν, βαζχ θφθθηλν) θαη ζπάληα είλαη άρξσκνο. ρεκαηίδεηαη ζε δψλεο κεηακφξθσζεο επαθήο αζβεζηφιηζσλ θαη κεηακνξθσζηγελψλ αξγηιηθψλ πεηξσκάησλ, πησρψλ ζε SiO 2, εκπινπηίδεηαη ζε πξνζρσζηγελείο ζρεκαηηζκνχο απφ φπνπ θαη εμνξχζζεηαη (Sri Lanka, Burma, Σατιάλδε θ.α.). Απαληάηαη: Πξσηνγελψο, ζε θηκπεξιηηηθνχο ιαηκνχο (PiPes) ζηε Ν. Αθξηθή, ζε φιε ηε Γπηηθή Αθξηθή, ζηε ηβεξία θαη γεληθφηεξα ζε επεηξσηηθέο κάδεο κεγάιεο ειηθίαο. Γεπηεξνγελψο, ζε πξνζρψζεηο πνπ πξνέξρνληαη απφ απνζάζξσζε θηκπεξιηηψλ. Χξπζνβήξπιινο: Δίλαη νμείδην BeAl 2 O 4 θαη αλήθεη ζην ξνκβηθφ ζχζηεκα. ρεκαηίδεη πιαθνεηδείο θξπζηάιινπο. Έρεη ρξψκα θηηξηλνπξάζηλν θαη ζκαξαγδνπξάζηλν, παιψδε ιάκςε θαη είλαη δηαθαλήο. Παξαιιαγή ηνπ είλαη ν Αιεμαλδξίηεο, πνπ έρεη ζην θσο ηεο εκέξαο πξάζηλν θαη ζην θσο ηεο ιάκπαο θφθθηλν ρξψκα. Έρεη ζθιεξφηεηα 8.5 θαη ππθλφηεηα 3.7. Απαληάηαη: ε πεγκαηίηεο, γξαλίηεο, ζρηζηφιηζνπο πνπ πξνέξρνληαη απφ κεηακφξθσζε επαθήο, θαζψο θαη ζε πξνζρσζηγελείο ζρεκαηηζκνχο. Κνηηάζκαηα ππάξρνπλ ζηε Βξαδηιία, Sri Lanka, ηα Οπξάιηα Όξε θ.α. Κνξνύλδην: Δίλαη νμείδην α-al 2 O 3 θαη θξπζηαιιψλεηαη ζην ηξηγσληθφ ζχζηεκα. Έρεη ζθιεξφηεηα 9, δελ παξνπζηάδεη ζρηζκφ θαη έρεη αθαλφληζην ζξαπζκφ. Έρεη ππθλφηεηα 4 θαη εκθαλίδεηαη ζε πνιιά ρξψκαηα φπσο θπαλφ π.ρ. δαθείξη, ή εξπζξφ π.ρ. ξνπκπίλη, κε αζηεξνεηδή νπαιηζκφ (star). Απνηειεί νξπθηφ καγκαηηθήο θαη πεγκαηηθήο γελέζεσο, απαληάηαη φκσο θαη ζε κεηακνξθσκέλα πεηξψκαηα. Δπεηδή είλαη αλζεθηηθφ ζηνπο παξάγνληεο απνζάζξσζεο απαληάηαη θαη ζε ηδήκαηα. Κνηηάζκαηα θνπξνπλδίνπ πνηφηεηαο πνιχηηκνπ ιίζνπ ππάξρνπλ ζηε Sri Lanka, Burma, Ηλδία, Σατιάλδε, Βξαδηιία, Αθξηθή (Εάκπηα θιπ) Richard T. Liddicoat, Jr Handbook of Gem Identification, Gemmological Institute of America 19

23 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΠΡΧΣΟ ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ Χαιαδίαο: Δίλαη νμείδην SiO 2 θαη θξπζηαιιψλεηαη ζην ηξηγσληθφ ζχζηεκα. Γελ εκθαλίδεη ζρηζκφ αιιά νζηξαθνεηδή ζξαπζκφ. Έρεη παιψδε ιάκςε θαη κπνξεί λα είλαη δηαθαλήο άρξσκνο, ή έγρξσκνο. Παξνπζηάδεη πνηθηιία ρξσκάησλ θαη ε ππθλφηεηά ηνπ είλαη Έρεη ζθιεξφηεηα 7 Χνλδξόθνθθνο Χαιαδίαο: Ακέζπζηνο: Ηψδεο ρξψκα πνπ πξνέξρεηαη απφ ίρλε ζηδήξνπ (έσο 0.2%Fe 2 O 3 ). Ρνδόρξνπο Χαιαδίαο: Δίλαη ξνδφρξσκνο θαη ην ρξψκα ηνπ νθείιεηαη ζηελ παξνπζία ηφλησλ Ti 4+. Καπλίαο: Φαηφ ή ζρεδφλ καχξν ρξψκα πνπ νθείιεηαη ζηελ παξνπζία ηφλησλ Al 3+. Κίηξηλνλ: Αλνηρηφ θίηξηλν ρξψκα πνπ νθείιεηαη ζε FeOOH δηεζπαξκέλν ζηνπο θξπζηάιινπο. Μηθξνθξπζηαιιηθόο Χαιαδίαο: Αράηεο: απνηεινχληαη ζπρλά απφ πνιχ ιεπηέο νκφθεληξεο θινηνεηδείο ή επίπεδεο παξάιιειεο ζηξψζεηο ραιθεδνλίνπ δηαθφξσλ ρξσκάησλ. Οπάιηνο: Δίλαη νμείδην SiO 2, είλαη άκνξθνο θαη έρεη πεξηεθηηθφηεηα ζε H 2 O. Δίλαη δηαθαλήο ή αδηαθαλήο, άρξσκνο ή θηηξηλσπφο θαη θαηφο, κε ζθιεξφηεηα θαη ππθλφηεηα Κχξηεο παξαιιαγέο ηνπ είλαη ν θνηλφο νπάιηνο (π.ρ. μπινπάιηνο), ν επγελήο νπάιηνο (ρξεζηκνπνηείηαη γηα θαηαζθεπή θνζκεκάησλ), ν παιίηεο, ν γθευζηξίηεο θαη ε γε δηαηφκσλ (πνιιαπιέο ρξήζεηο). Εηξθόλην: Αλήθεη ζηα ππξηηηθά Zr[SiO 4 ] θαη αλήθεη ζην ηεηξαγσληθφ ζχζηεκα. Δίλαη δηαθαλέο κε αδακαληψδε ιάκςε. Έρεη ζθιεξφηεηα 7.5 θαη ππθλφηεηα κπνξεί λα πεξηέρεη Hf, Y, Ce θαη άιιεο ζπάληεο γαίεο. Απαληάηαη θπξίσο ζε καγκαηηθά πεηξψκαηα αιιά θαη ζε ηδήκαηα θαη ζπαλίσο ζε κεηακνξθσκέλα. Γξαλάηεο: Απνηεινχλ νκάδα νξπθηψλ πνπ ζρεκαηίδνπλ κεηθηνχο θξπζηάιινπο κε ην γεληθφ ηχπν: 20

24 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΠΡΧΣΟ ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ R3 2+ R2 3+ [SiO 4 ] 3 φπνπ κπνξεί λα είλαη R 2+ =Ca, Mg, Fe 2+, Mn 2+ θαη R 3+ =Fe 3, Al, Cr 3+, Ti 3+, Sn 4+, V 3+ Αλήθνπλ ζην θπβηθφ ζχζηεκα θαη εκθαλίδνληαη ζε δηάθνξα ρξψκαηα αλάινγα κε ηε ρεκηθή ζχζηαζε. Έρνπλ παιψδε, ιηπψδε ή ξεηηλψδε ιάκςε θαη ε ζθιεξφηεηά ηνπο πνηθίιεη κεηαμχ 6.5 θαη 7.5, ελψ ε ππθλφηεηά ηνπο κεηαμχ 3.5 θαη 4.1. Οη πην ζεκαληηθνί γξαλάηεο είλαη νη: Γξνζζνπιάξηνο: Ca 3 Al 2 [SiO 4 ] 3 κε ρξψκα αλνηθηφ θνθθηλνθαθέ ή ιεπθφ. Ππξωπό: Mg 3 Al 2 [SiO 4 ] 3 κε ρξψκα θφθθηλν ηνπ αίκαηνο. Αικαλδίλεο: Fe 3 Al 2 [SiO 4 ] 3 κε ρξψκα ζθνηεηλφ θνθθηλνθάζηαλν. πεζζαξηίλεο: Mn 3 Al 2 [SiO 4 ] 3 κε ρξψκα θίηξηλν έσο θνθθηλνθάζηαλν. Αλδξαδίηεο: Ca 3 Fe 2 [SiO 4 ] 3 κε ρξψκα ζθνηεηλφ θαζηαλφ. Οπβαξνβίηεο: Ca 3 Cr 2 [SiO 4 ] 3 κε ρξψκα ζθνηεηλφ πξάζηλν, ζκαξάγδηλν. Σνπάδην: Αλήθεη ζηα ππξηηηθά Al 2 [F 2 /SiO 4 ], θαη ζην ξνκβηθφ ζχζηεκα. Οη θξχζηαιινί ηνπ είλαη πνηθίισλ κνξθψλ θαη κπνξεί λα είλαη άρξσκνη, θίηξηλνη, πξαζηλσπνί, θπαλίδνληεο ή άιινπ ρξψκαηνο, κε παιψδε ιάκςε, δηαθαλείο ή δηαθψηηζηνη. Έρεη ζθιεξφηεηα 8 θαη ππθλφηεηα εκθαλίδεηαη ζε πεγκαηίηεο θαη γξαλίηεο, αιιά θαη ζε πξνζρψζεηο. Βήξπιινο: Αλήθεη ζηα θπθινππξηηηθά- Al 2 Be 3 [Si 6 O 18 ], θαη θξπζηαιιψλεηαη ζην εμαγσληθφ ζχζηεκα. Έρεη ζθιεξφηεηα θαη ππθλφηεηα Eίλαη δηαθαλείο έσο δηαθψηηζηνη, άρξσκνη ή ηηο πεξηζζφηεξεο θνξέο ζκαξαγδνπξάζηλνη, θηηξηλνπξάζηλνη, θπαλνπξάζηλνη, θπαλνί ή ξφδηλνη. Αλάινγα κε ην ρξψκα θαη ην βαζκφ δηαθάλεηαο ππάξρνπλ δηάθνξεο παξαιιαγέο φπσο: 21

25 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΠΡΧΣΟ ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ καξάγδη: Έρεη βαζχ πξάζηλν ρξψκα πνπ νθείιεηαη ζε κηθξή πνζφηεηα Cr. Όηαλ νη θξχζηαιινί ηνπ είλαη δηαθαλείο, ρξεζηκνπνηνχληαη σο πνιχηηκνη ιίζνη. Αθνπακαξίλα: Έρεη θπαλνπξάζηλν ρξψκα θαη είλαη δηαθαλήο παξαιιαγή ηνπ. Δίλαη επίζεο πνιχηηκνο ιίζνο. Μνξγθαλίηεο: Δίλαη ν ξνδφρξνπο ή ν ξνδνθφθθηλνο (Morganit). Ζιηόδνξνο: Δίλαη θίηξηλνο θαη δηαθαλήο. Σνπξκαιίλεο: ρεκαηίδεη ζεηξά κεηθηψλ θξπζηάιισλ κε κεγάιεο δηαθπκάλζεηο ζηε ρεκηθή ηνπο ζχζηαζε. Ο θξπζηαιινρεκηθφο ηνπ ηχπνο είλαη: XY 3 Z 6 [(OH) 4 /(BO 3 ) 3 /Si 6 O 18 ] φπνπ X : Na, Ca, Mn 2+, Y : Li, Mg, Fe 2 +, Mn 2 +, Al, Z : Al, Fe 2+, Ti 3+, Mg Σν OH κπνξεί λα αληηθαζίζηαηαη ελ κέξεη απφ F θαη O. Ζ κεηαβαιιφκελε ρεκηθή ζχζηαζε νδεγεί ζε δηάθνξεο παξαιιαγέο: Διβαϊηεο (elbaite): Na(Li,Al) 3 Al 6 [(OH) 4 /(BO 3 )/Si 6 O 18 ] Γξαβίηεο (dravite): NaMg 3 Al 6 [(OH) 4 /(BO 3 ) 3 /Si 6 O 18 ] ρεξι (schorl): NaFe 2+ 3 (Al, Fe 3+ ) 6 [(OH) 4 /(BO 3 ) 3 /Si 6 O 18 ] Οπβίηεο (uvite): CaMg 3 (Al 5 Mg)[(OH) 4 /(BO 3 ) 3 /Si 6 O 18 ] Ο Σνπξκαιίλεο θξπζηαιιψλεηαη ζην ηξηγσληθφ ζχζηεκα, έρεη ζθιεξφηεηα θαη ππθλφηεηα Γελ παξνπζηάδεη ζρηζκφ, έρεη ιάκςε παιψδε έσο ξεηηλψδε θαη δηάθνξα ρξψκαηα. Μπνξεί λα είλαη πξάζηλνη, θφθθηλνη, ξνδφρξσκνη, θαζηαλνί, θίηξηλνη, καχξνη, θπαλνί, άρξσκνη θιπ. Νεθξίηεο: Απνηειεί κία παξαιιαγή ηνπ αθηηλνιίζνπ θαη απαληάηαη ζε κνξθή πνιχ ζπκπαγψλ θξππηνθξπζηαιιηθψλ καδψλ. Ο αθηηλφιηζνο αλήθεη ζην 22

26 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΠΡΧΣΟ ΟΡΗΜΟ & ΚΑΣΖΓΟΡΗΟΠΟΗΖΖ ΟΡΤΚΣΧΝ κνλνθιηλέο ζχζηεκα, ην ρξψκα ηνπ είλαη πξάζηλν θαη ε ππθλφηεηά ηνπ είλαη Λαδνπξίηεο: (Na, Ca) 8 [SO 4, S, Cl) 2 /(AlSO 4 ) 6 ]. Κξπζηαιιψλεηαη ζην θπβηθφ ζχζηεκα θαη ζρεκαηίδεη ιεπηφθνθθεο ζπκπαγείο κάδεο θπαλνχ ή κεξηθέο θνξέο πξαζηλίδνληνο ή ηψδνπο ρξψκαηνο. Έρεη ζθιεξφηεηα 5.5 θαη ππθλφηεηα Απαληάηαη ζπλήζσο ζε δψλεο επαθήο αιθαιηθψλ (ζπελίηεο, γξαλίηεο θαη πεγκαηίηεο) κε αζβεζηνιηζηθά πεηξψκαηα Γ. Κωςτάκθσ «υςτθματικι Ορυκτολογία» Πολυτεχνείο Κριτθσ, Χανιά

27 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ 2 ν ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΟΡΓΑΝΑ & ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ ΚΟΠΟ θνπόο ηνπ θεθαιαίνπ είλαη λα πεξηγξαθνύλ ηα όξγαλα θαη νη κέζνδνη πνπ ρξεζηκνπνηνύληαη γηα ηελ αμηνιόγεζε ηωλ πνιύηηκωλ ιίζωλ. Αξρηθά, ζα γίλεη κία έξεπλα ηωλ πεξηζζόηεξν δηαδεδνκέλωλ νξγάλωλ κέηξεζεο θαη δηαθόξωλ κεζόδωλ, ελώ ζηε ζπλέρεηα ζα αλαθεξζνύλ θαη ηα πην ζπάληα ρξεζηκνπνηνύκελα. Πξνρωξώληαο ζηε δνκή ηνπ θεθαιαίνπ, ζα εμεηαζηνύλ αθόκε πεξηζζόηεξα όξγαλα αιιά θαη κέζνδνη πνπ βνεζνύλ ζηελ αμηνιόγεζε ηεο δηαύγεηαο, θνπήο, βάξνπο ηωλ πνιύηηκωλ ιίζωλ. 24

28 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ 2.1 Όξγαλα θαη κέζνδνη αμηνιόγεζεο πνιύηηκωλ ιίζωλ Ο επηηπρεκέλνο έιεγρνο ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ, εμαξηάηαη απφ δχν παξάγνληεο: ηνλ επαξθή εμνπιηζκφ, αιιά θαη ηελ ηθαλφηεηα ηεο ρξήζεο ηνπ. Μεξηθέο θνξέο είλαη δπλαηή ε νπηηθή αλαγλψξηζε, αιιά ηηο πεξηζζφηεξεο είλαη απαξαίηεηε ε ρξήζε ησλ θαηάιιεισλ νξγάλσλ. Έλα ηδαληθφ εξγαζηήξην αμηνιφγεζεο πνιχηηκσλ ιίζσλ πεξηιακβάλεη φια εθείλα ηα φξγαλα πνπ ζα κπνξνχζαλ λα βνεζήζνπλ ζηελ αμηνιφγεζε ηνπο, αθφκε θαη αλ θάπνηα πνιχ εμεηδηθεπκέλα απφ απηά ζα ρξεζηκνπνηνχληαλ ζπάληα. Οη πεξηζζφηεξνη γεκνιφγνη ππνινγίδνπλ ηελ απνδνηηθφηεηα έλαληη ηνπ θφζηνπο φηαλ πξφθεηηαη γηα ηελ αγνξά νξγάλσλ ηέηνηνπ είδνπο. ηε γεκνινγία νη κέζνδνη αμηνιφγεζεο είλαη απνθιεηζηηθά κε θαηαζηξεπηηθέο, ελψ απηφ δελ ζπκβαίλεη ζηελ νξπθηνινγία θαη ηελ πεηξνινγία, φπνπ ππάξρνπλ θαη κέζνδνη πνπ κπνξεί λα πξνθαιέζνπλ θζνξέο θαηά ηελ επεμεξγαζία ησλ νξπθηψλ θαη ησλ πεηξσκάησλ. ρεδφλ ζε θάζε δηαδηθαζία αμηνιφγεζεο πνιχηηκσλ ιίζσλ, είλαη απαξαίηεηνο ν πξνζδηνξηζκφο ηξηψλ ραξαθηεξηζηηθψλ: ηνπ δείθηε δηάζιαζεο, ηεο κνλήο ή δηπιήο δηάζιαζεο, θαη ηεο δηάθξηζεο κεηαμχ ζπλζεηηθήο ή θπζηθήο πξνέιεπζεο. Παξαθάησ, ζα κειεηεζνχλ ηα φξγαλα εθείλα πνπ είλαη ηα πην ρξήζηκα γηα ηνλ θαζνξηζκφ ησλ παξαπάλσ ραξαθηεξηζηηθψλ, θαζψο θαη πνιιά άιια πνπ είλαη απαξαίηεηα ζε έλα πιήξσο εμνπιηζκέλν εξγαζηήξην. 17 Υαξαθηεξηζηηθφ παξάδεηγκα αμηνιφγεζεο πνιχηηκνπ ιίζνπ είλαη ηα ιεγφκελα "4C" πνπ αθνξνχλ ηα δηακάληηα. Απηά ιφγσ ηεο δεκνηηθφηεηαο θαη ηνπ φγθνπ πσιήζεσλ πνπ έρνπλ παγθνζκίσο είλαη νη πην γλσζηνί αιιά θαη νη πην θαιά κειεηεκέλνη πνιχηηκνη ιίζνη. Ζ αμηνιφγεζε γίλεηαη ινηπφλ κε βάζε ην ρξψκα(color), ηελ θνπή (cut),ηελ θαζαξφηεηα (clarity) θαη ην βάξνο (carat). Μεηαμχ επαγγεικαηηψλ ρξεζηκνπνηνχληαη θαη άιιεο παξάκεηξνη φπσο ν θζνξηζκφο (fluorescence), αιιά γηα ην επξχ θνηλφ ηα παξαπάλσ ζπλήζσο είλαη αξθεηά. 17 Robert Webster «GEMS their sources, descriptions and Identification», Fifth Edition. 25

29 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ Γηαζιαζίκεηξν (Refractometer) Ο δείθηεο δηάζιαζεο είλαη πην εχθνιν λα πξνζδηνξηζηεί κε έλα δηαζιαζίκεηξν πνιχηηκσλ ιίζσλ θαη, αθνχ ν πξνζδηνξηζκφο ηνπ δείθηε δηάζιαζεο είλαη ζπλήζσο απαξαίηεηνο ζηηο πεξηζζφηεξεο αμηνινγήζεηο, απηφ ην ρξήζηκν θαη ζρεηηθά θζελφ φξγαλν είλαη απαξαίηεην ζε έλα εξγαζηήξην. Σν δηαζιαζίκεηξν ινηπφλ, είλαη έλα φξγαλν ην νπνίν ιακβάλεη αθξηβείο κεηξήζεηο ησλ θξίζηκσλ γσληψλ, αιιά ην απνηέιεζκα εμαζθαιίδεηαη κφλν κεηά απφ ηξηγσλνκεηξηθφ ππνινγηζκφ. Μφιηο ε επίπεδε γπαιηζηεξή επηθάλεηα ελφο πνιχηηκνπ ιίζνπ ηνπνζεηεζεί πάλσ ζηε γπάιηλε επηθάλεηα ηνπ νξγάλνπ (αθνχ έρνπκε εθαξκφζεη κία ζηαγφλα πγξνχ πςειήο δηάζιαζεο, γηα λα ελεξγνπνηήζεη ηελ νπηηθή επαθή κεηαμχ δχν επηθαλεηψλ), ε θιίκαθα ηνπ νξγάλνπ θαίλεηαη κέζα απφ ηνλ πξνζνθζάικην θαθφ, λα είλαη ηκεκαηηθά ζηε ζθηά θαη ηκεκαηηθά λα θσηίδεηαη. Σν ηκήκα ηεο ζθηάο αλαπαξηζηά ηηο κεξηθψο δηαζιψκελεο αθηίλεο απφ ηελ πέηξα, θαη ην θσηεηλφηεξν ηκήκα, θσηίδεηαη απφ ηηο νινθιεξσηηθά αλαθιψκελεο αθηίλεο. Ζ ζέζε ησλ αθκψλ ζηε ζθηά, βνεζά ηνλ ρεηξηζηή λα δηαβάζεη ηνλ δείθηε δηάζιαζεο απφ ηελ θιίκαθα, ή ζε ζπγθεθξηκέλα φξγαλα, λα δηαβάδεη ηνπο αξηζκνχο απφ ηνπο νπνίνπο κπνξνχλ λα απνθηεζνχλ νη ζσζηνί δείθηεο, έρνληαο σο αλαθνξά κία θάξηα βαζκνλφκεζεο. Εικόνα Διαθλαςίμετρο, Richard T. Liddicoat, Jr Handbook of Gem Identification, Gemmological Institute of America Έλα δηαζιαζίκεηξν, κπνξεί επίζεο λα ρξεζηκνπνηεζεί γηα λα πξνζδηνξίζεη ηελ αλάθιαζε ηεο δέζκεο, ηνλ νπηηθφ ραξαθηήξα, θαη κεξηθέο θνξέο ην νπηηθφ ζεκείν (optical sign). Αλ θαη απηφο ν ηξφπνο είλαη ν πην απνηειεζκαηηθφο ζηνλ πξνζδηνξηζκφ 26

30 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ ηνπ δείθηε δηάζιαζεο, σζηφζν κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ θαη άιιεο κέζνδνη, εθφζνλ είλαη δηαζέζηκνο ν θαηάιιεινο εμνπιηζκφο Πνιωζηνζθόπην (Polariscope) Σν πνισζηνζθφπην είλαη έλα απιφ φξγαλν πνπ νπζηαζηηθά απνηειείηαη απφ δπν πνισηηθά θίιηξα ηνπνζεηεκέλα ζε αξθεηή απφζηαζε κεηαμχ ηνπο, ψζηε λα επηηξέπνπλ ηελ εμέηαζε πνιχηηκσλ ιίζσλ αλάκεζα ηνπο. πλήζσο ην θάησ θίιηξν, ην νπνίν βξίζθεηαη πάλσ απφ ηελ θσηεηλή πεγή, είλαη ζηαζεξφ, ελψ ην επάλσ κπνξεί λα πεξηζηξέθεηαη. Σν φξγαλν απηφ ρξεζηκνπνηείηαη γηα λα κεηξήζνπκε δηπιή δηάζιαζε ζε πνιχηηκνπο ιίζνπο κε ηελ αλάινγε πξνζνρή ψζηε λα ρξεζηκνπνηνχκε ηνλ θαηάιιειν νπηηθφ άμνλα γηα ηνλ θάζε πνιχηηκν ιίζν. Εικόνα Πολωςιοςκόπιο, Richard T. Liddicoat, Jr Handbook of Gem Identification, Gemmological Institute of America Μηθξνζθόπηα(Μagnifiers) Πηζαλψο, ην πην ζεκαληηθφ φξγαλν ζηελ αμηνιφγεζε ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ είλαη έλαο θαιφ κηθξνζθφπην, κε κία απνηειεζκαηηθή πεγή θσηφο, ε νπνία λα κπνξεί λα θσηίδεη ην εζσηεξηθφ ησλ δηάθαλσλ πνιχηηκσλ ιίζσλ. Απφ ην πιήζνο ησλ κηθξνζθνπίσλ πνπ είλαη δηαζέζηκα, εθείλα πνπ είλαη εηδηθά πξνζαξκνζκέλα γηα ηνλ έιεγρν ησλ ιίζσλ είλαη πνιχ ιίγα. Σν GemoLite θαη ην GemScope, ηα νπνία είλαη θαηαζθεπαζκέλα απφ ηελ εηαηξία GIA GEM Instruments, είλαη δηνπηξηθά κηθξνζθφπηα 18 Richard T. Liddicoat, Jr Handbook of Gem Identification, Gemmological Institute of America 27

31 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ κε ελζσκαησκέλεο πεγέο θσηφο είλαη αληηπξνζσπεπηηθά.ηε γεκνινγία δελ είλαη απαξαίηεην ην πνισκέλν θσο ζην κηθξνζθφπην, πξέπεη κφλν ε θσηεηλή πεγή λα είλαη ζηνπο 5500 ν,φζνλ αθνξά ζην ρξψκα ηνπ θσηφο. 19 Εικόνα 2.3 Μικροςκόπιο Mark VII GemoLite, Richard T. Liddicoat, Jr Handbook of Gem Identification, Gemmological Institute of America Φαζκαηνζθόπην (Spectroscope) Σα πξηζκαηηθά θαζκαηνζθφπηα, είλαη δηαζέζηκα ζε πνιινχο ηχπνπο θαη κεγέζε, απφ κηθξέο κνλάδεο ρεηξφο, κέρξη κεγάισλ δηαζηάζεσλ κνληέια κε βαζκνλνκεκέλε θιίκαθα κήθνπο θχκαηνο. Έρνπλ επίζεο πνηθίιεο επηινγέο θσηηζκνχ. Σα επηηξαπέδηα θαζκαηνζθφπηα είλαη ζπάληα ζηα εξγαζηήξηα πνιχηηκσλ ιίζσλ. Δίλαη αθφκε πην αθξηβά θαη απφ ηα γεκνινγηθά κηθξνζθφπηα. Ζ ρξήζε ηνπ είλαη νπζηψδεο ζηνλ δηαρσξηζκφ ησλ ηερλεηά ρξσκαηηζκέλσλ δηακαληηψλ απφ ηα θπζηθά θαη ζε πνιχηηκνπο ιίζνπο πνπ πξνέξρνληαη απφ ην θνξνχλδην, αιιά πξέπεη ν ρξήζηεο λα είλαη επαξθψο εθπαηδεπκέλνο γηα λα πάξεη ζσζηά απνηειέζκαηα Ληγόηεξν ζπρλά ρξεζηκνπνηνύκελα όξγαλα 19, 20 Richard T. Liddicoat, Jr Handbook of Gem Identification, Gemmological Institute of America 28

32 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ Γηρξωζθόπην (Dichroscope) Σν δηρξσζθφπην είλαη έλα κηθξφ φξγαλν εμέηαζεο θξπζηάιισλ, πνπ ρξεζηκνπνηείηαη γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ πιενρξσηζκνχ (ηελ ηδηφηεηα έθζεζεο δχν ή πεξηζζφηεξσλ ρξσκάησλ φηαλ παξαηεξνχληαη απφ δηαθνξεηηθέο θαηεπζχλζεηο ζην εθπεκπφκελν θσο). Αλ θαη ε παξνπζία πιενρξσηζκνχ απνηειεί απφδεημε δηπιήο δηάζιαζεο, ε απνπζία ηνπ δελ απνηειεί επαξθή απφδεημε κνλήο δηάζιαζεο, εηδηθά ζηηο ειαθξψο ρξσκαηηζκέλεο πέηξεο. Απφ ηνπο δηάθνξνπο ηχπνπο δηρξσζθνπίσλ πνπ είλαη δηαζέζηκνη, κεξηθνί ρξεζηκνπνηνχλ πξίζκαηα αζβεζηίηε, ελψ άιινη πνισηηθά θίιηξα. Ο πξνηηκφηεξνο ηχπνο είλαη ηνπ αζβεζηίηε, αιιά θαη νη δπν ηχπνη παξάγνπλ απνηειέζκαηα Γεκνινγηθό κηθξνζθόπην (Gemological microscope) Έλα πνισηηθφ κηθξνζθφπην, πξνζαξκνζκέλν ζηελ εμέηαζε πνιχηηκσλ ιίζσλ, κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί ζε έλαλ κεγάιν αξηζκφ ειέγρσλ: ηνπ δείθηε δηάζιαζεο, ηνπ νπηηθνχ ραξαθηήξα θαη ηνπ πιενρξσηζκνχ. Γελ είλαη σζηφζν ηφζν απνηειεζκαηηθφ φζν ην δηνπηξηθφ κηθξνζθφπην Gemolite, ην πνισζηνζθφπην θαη ην δηαζιαζίκεηξν φξγαλα ηα νπνία αληηγξάθεη ην γεκνινγηθφ κηθξνζθφπην. Σα γεκνινγηθά κηθξνζθφπηα είλαη αθξηβά, θαη απαηηνχλ εθπαίδεπζε θαη εμάζθεζε γηα λα ρξεζηκνπνηεζνχλ απνηειεζκαηηθά. Γηα ηνπο πεξηζζφηεξνπο ειέγρνπο θαηαλαιψλνπλ πεξηζζφηεξν ρξφλν απφ φηη ηα φξγαλα πνπ είλαη ζρεδηαζκέλα απνθιεηζηηθά γηα ηελ αμηνιφγεζε ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ ,22 Richard T. Liddicoat, Jr Handbook of Gem Identification, Gemmological Institute of America 29

33 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ Εικόνα 2.4 Μικροςκόπιο MaxiLab VIII, Richard T. Liddicoat, Jr Handbook of Gem Identification, Gemmological Institute of America Τπεξηώδεηο ιπρλίεο (Ultraviolet lamps) ε ζπγθεθξηκέλα κήθε θχκαηνο, ε ππεξηψδεο αθηηλνβνιία δηεγείξεη πνιιά πιηθά θαη πξνθαιεί θζνξηζκφ. Απηφ ην θαηλφκελν, είλαη πνιχηηκν ζηελ αλαγλψξηζε ησλ ιίζσλ πνπ παξνπζηάδνπλ απηή ηελ ηδηφηεηα. Σα πην απνδνηηθά κήθε θχκαηνο είλαη ζηα 253,7 θαη 366nm Δξγαιεία γηα ηελ αμηνιόγεζε ηεο ζθιεξόηεηαο Παιαηφηεξα ρξεζηκνπνηνχληαλ αηρκέο θαη πιαθίδηα γηα ηελ κέηξεζε ηεο ζθιεξφηεηαο. ήκεξα, ηα παξαδνζηαθά απηά εξγαιεία ρξεζηκνπνηνχληαη κφλν σο ηειεπηαία ιχζε, φηαλ φινη νη άιινη έιεγρνη απνηπγράλνπλ. πάληα ρξεηάδνληαη ζηνλ έιεγρν δηάθαλσλ πνιχηηκσλ ιίζσλ, αιιά είλαη ρξήζηκα ζηελ αλαγλψξηζε αδηαθαλψλ ιίζσλ. Τπφ ηελ έλλνηα απηή, είλαη απαξαίηεηα ζηα γεκνινγηθά εξγαζηήξηα. Σα εξγαιεία απηά είλαη θζελά θαη εχθνια ζηε ρξήζε, αιιά κία απξνζεμία κπνξεί λα πξνθαιέζεη αλεπαλφξζσηε βιάβε ζε έλαλ επαίζζεην πνιχηηκν ιίζν. Γξαηδνπληέο ζην πίζσ κέξνο ελφο αδηαθαλνχο ιίζνπ δελ κεηψλνπλ ηελ νκνξθηά ηνπ, αιιά πάλσ ζε κία δηάθαλε πνιχηηκε πέηξα, ηέηνηα ζεκάδηα κπνξεί λα είλαη νξαηά απφ ηελ θνξψλα ηνπ θνζκήκαηνο κεηψλνληαο ζεκαληηθά ηελ εκπνξηθή ηνπ αμία ,24 Richard T. Liddicoat, Jr Handbook of Gem Identification, Gemmological Institute of America 30

34 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ Μνλνρξωκαηηθή πεγή θωηόο Ζ απμεκέλε δηαχγεηα θαη ε αηρκεξφηεηα δηαβάζκαηνο ηνπ δείθηε δηάζιαζεο, πνπ ιακβάλεηαη ζην κνλνρξσκαηηθφ θσο, θάλνπλ κία ηέηνηα ιάκπα λα απνηειεί ζεκαληηθή πξνζζήθε ζε έλα θαιά εμνπιηζκέλν εξγαζηήξην. Ο ζπλδπαζκφο ηνπ κνλνρξσκαηηθνχ θσηφο θαη ελφο δηαζιαζίκεηξνπ, βνεζά ζηνλ πξνζδηνξηζκφ ηεο αλάθιαζεο ζε δχν δέζκεο, θαη ελίνηε ζηνλ πξνζδηνξηζκφ ηνπ νπηηθνχ ραξαθηήξα ηπιό δηακαληηνύ Με απηφ ην φξγαλν, αλάινγα κε ην κνληέιν, κεηξάκε ηε ζεξκηθή θαη ειεθηξηθή αγσγηκφηεηα ηνπ εμεηαδφκελνπ ιίζνπ θαη γίλεηαη δηάθξηζε κεηαμχ δηακαληηψλ θαη απνκηκήζεσλ. Γελ πξνζθέξεη κεγάιε αμηνπηζηία θαη πξέπεη λα ρξεζηκνπνηείηαη κε θεηδψ. ηα ηειεπηαία κνληέια ππάξρεη ε δπλαηφηεηα δηάθξηζεο θαη ηνπ κντζαλίηε (moisanite) 26 Εικόνα 2.5 τυλό διαμαντιοφ, Richard T. Liddicoat, Jr Handbook of Gem Identification, Gemmological Institute of America 25,26 Richard T. Liddicoat, Jr Handbook of Gem Identification, Gemmological Institute of America 31

35 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ Μέηξεζε ηεο ζεξκηθήο αγωγηκόηεηαο Ζ ηθαλφηεηα ηνπ δηακαληηνχ λα άγεη ηε ζεξκφηεηα, είλαη κνλαδηθή. ηελ αγνξά, ππάξρεη έλαο κεγάινο αξηζκφο απφ φξγαλα πνπ ρξεζηκνπνηνχλ απηή ηελ ηδηφηεηα γηα ην δηαρσξηζκφ ηνπ δηακαληηνχ απφ ηα ππνθαηάζηαηά ηνπ. Πξψην ήηαλ ην Ceres Probe, θαη αθνινχζεζαλ πνιιά άιια, ζπκπεξηιακβαλνκέλνπ ηνπ GIA GEM Instruments, πνπ είλαη έλα φξγαλν κεγέζνπο «ηζέπεο», πνπ βνεζά ζηελ αμηνιφγεζε ησλ δηακαληηψλ Thermolyzer/2 Σν ζπγθεθξηκέλν φξγαλν είλαη πνιχ ρξήζηκν θαη ζπκπαγέο, θαη ρξεζηκνπνηείηαη γηα ην δηαρσξηζκφ ησλ δηακαληηψλ απφ ηηο απνκηκήζεηο. Γνπιεχεη κε ξεχκα αιιά θαη κε κπαηαξίεο. Βαζίδεηαη θαη απηφ ζηε κέηξεζε ηεο ζεξκηθήο αγσγηκφηεηαο. Απνηειείηαη απφ έλα κεηαιιηθφ άθξν, κία πεγή ελέξγεηαο, έλαλ εληζρπηή θαη κία ςεθηαθή νζφλε. Έλα ζηνηρείν ζεξκφηεηαο, δηαλέκεη κία ζπλερή ζεξκνθξαζία ζην κεηαιιηθφ άθξν ραιθνχ. Όηαλ ην επηρξπζσκέλν ζεκείν ηνπ άθξνπ ηνπνζεηεζεί πάλσ ζηνλ πνιχηηκν ιίζν, ν δεχηεξνο απνθηά θάπνηα ζεξκφηεηα απφ ην άθξν. Απηή ηε δηαθνξά ζηελ ζεξκνθξαζία, επεμεξγάδεηαη ην ειεθηξνληθφ ζχζηεκα. αλ ηειηθή έλδεημε, ηα δηακάληηα αλαγλσξίδνληαη ζηελ πξάζηλε θιίκαθα, ελψ νη απνκηκήζεηο ζην θφθθηλν πεδίν Άιιεο ηερληθέο θαη/ή εμνπιηζκόο πνπ έρνπλ ελίνηε αμία γηα ηνλ γεκνιόγν 27 Richard T. Liddicoat, Jr Handbook of Gem Identification, Gemmological Institute of America 28 Verena Pagel-Theisen, G.G., F.G.A. Diamond grading ABC, Handbook for diamond Grading, 11 th new revised, enlarged Edition

36 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ Μηθξνζθόπην ζάξωζεο ειεθηξνλίωλ (SEM) Δθηφο απφ εθείλα ηα φξγαλα πνπ ζεσξνχληαη απαξαίηεηα ζε θάζε εξγαζηήξην επεμεξγαζίαο πνιχηηκσλ ιίζσλ, ππάξρνπλ θαη άιια πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη πην ζπάληα, ηδηαίηεξα ζε εμεδεηεκέλα εξγαζηήξηα. Έλα κηθξνζθφπην ζάξσζεο ειεθηξνλίσλ έρεη ηδηαίηεξε αμία, φηαλ θάπνηνο επηζπκεί πνιχ πςειή κεγέζπλζε ηεο ηάμεο ησλ 200x θαη κέρξη 50,000 ή κεγαιχηεξε. Υξεζηκεχνπλ γηα παξάδεηγκα ζηελ εμέηαζε ηνπ ραξαγκέλνπ νπαιίνπ, γηα λα δνχκε αλ νη ξσγκέο κεηαμχ ησλ ζθαηξψλ ηνπ ραιαδία, έρνπλ θαιπθζεί κε πιαζηηθφ. Όηαλ ηα SEMs εμνπιίδνληαη κε κνλάδεο δηαλνκήο ελέξγεηαο, είλαη πηζαλφλ λα θαζνξηζηεί ε πνηνηηθή ζχλζεζε ελφο άγλσζηνπ πιηθνχ Μηθξνζθόπην άξωζεο ήξαγγαο (STM) Μία εληππσζηαθή κνξθή πςειήο κεγέζπλζεο, παξέρεηαη απφ ην κηθξνζθφπην ζάξσζεο ζήξαγγαο (STM), ην νπνίν ρξεζηκνπνηεί κία λέα ηερληθή γηα λα δείμεη ηα μερσξηζηά άηνκα, έηζη ψζηε λα κπνξνχλ λα κειεηεζνχλ ηα πιηθά ζε έλα βαζκφ ιεπηνκέξεηαο, πνπ πνηέ άιινηε δελ ήηαλ δπλαηφλ. Αλ θαη δελ έρεη ρξεζηκνπνηεζεί πνηέ γηα ηνλ έιεγρν ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ, νη δπλαηφηεηέο ηνπ είλαη πξνθαλείο Αθηίλεο Υ (X-rays) Οη αθηίλεο Υ ρξεζηκνπνηνχληαη γηα πνιινχο ζθνπνχο ζην πεδίν ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ. Ζ αλάιπζε ηεο ζθφλεο κε αθηίλεο Υ, ρξεζηκεχεη ζηνλ πξνζδηνξηζκφ ηεο θχζεο ησλ πιηθψλ, ζπγθεθξηκέλα ζηα αδηαθαλή θαη ηα δηαθαλή πιηθά, ηα νπνία κπνξεί λα απνηεινχληαη ή θαη φρη, κφλν απφ έλα πιηθφ. Γηα πιηθά, φπσο γηα παξάδεηγκα ν καχξνο λεθξίηεο, πνπ κπνξεί λα είλαη πεξηζζφηεξν κία πέηξα παξά έλα νξπθηφ, ε ζχλζεζε ηνπ θαίλεηαη κε ηελ κέζνδν πεξίζιαζεο κε αθηίλεο Υ ,30.31 Richard T. Liddicoat, Jr Handbook of Gem Identification, Gemmological Institute of America 33

37 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ Αληηδξαζηήξηα (Reagents) Τπάξρνπλ πνιιά ρεκηθά αλ θαη ν φξνο «αληηδξαζηήξην» είλαη πεξηζζφηεξν πεξηγξαθηθφο πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη γηα ηελ ππθλφηεηά ηνπο ή ηελ δηαζιαζηηθφηεηά ηνπο. Ομέα, δηαιχηεο θαη ιεπθαληηθέο νπζίεο είλαη ηδηαίηεξα ρξήζηκα. Σν αξαησκέλν πδξνρισξηθφ νμχ, ρξεζηκνπνηείηαη γηα λα αληρλεχζεη ηα ζηνηρεία ηνπ άλζξαθα, ή ηελ παξνπζία ρξσζηηθήο νπζίαο. Σν αζεηφλ θαη ην κεηνπζησκέλν αιθνφι, ρξεζηκνπνηνχληαη επίζεο γηα ηελ αλίρλεπζε ρξσζηηθψλ. Άιια δηαιπηηθά κέζα ρξεζηκνπνηνχηαλ θαηά θαηξνχο, είηε ζηελ αλίρλεπζε ρξσζηηθψλ, είηε ζηελ αθαίξεζή ηνπο Όξγαλα βαζκνλόκεζεο ηνπ ρξώκαηνο Σν ρξψκα, απνηειεί έλα ραξαθηεξηζηηθφ κέγηζηεο ζεκαζίαο γηα ηνπο ιάηξεηο ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ, θαη είλαη έλα ζέκα χςηζηεο ζεκαζίαο γηα ηελ ηαπηφηεηα ηνπ πνιχηηκνπ ιίζνπ θαη ηνλ πξνζδηνξηζκφ ηεο αμίαο ηνπ. Σν ζέκα πνπ ηίζεηαη ζρεηηθά κε ην ρξψκα, είλαη ηεξάζηην θαη ζχλζεην. Σν ρξψκα, ζπλεπάγεηαη κία ζπγθεθξηκέλε αληίδξαζε ηνπ καηηνχ θαη ησλ λεπξηθψλ κεραληζκψλ ζε ζπγθεθξηκέλα είδε θσηφο. Γηα ην ιφγν απηφ δηεμήρζεζαλ εξγαζηεξηαθέο κεηξήζεηο έηζη ψζηε λα αλαγλσξηζηεί ην ρξψκα ηνπ θάζε πνιχηηκνπ ιίζνπ θαη λα κπνξέζεη λα αμηνινγεζεί αληηθεηκεληθά. Δδψ θαη αξθεηά ρξφληα, ν άλζξσπνο εκπινχηηδε ηερλεηά ην ρξψκα αλεβάδνληαο ηελ αηζζεηηθή θαη εκπνξηθή αμία ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ. Χζηφζν, ε γξήγνξε πξφνδνο ζηελ επηζηεκνληθή γλψζε, είρε ζαλ απνηέιεζκα ηελ αλαθάιπςε πνιιψλ λέσλ ηερληθψλ πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη λφκηκα θαη παξάλνκα, έηζη ψζηε λα πξνζζέζνπλ αμία ζε πνιινχο πνιχηηκνπο ιίζνπο. Ζ ηερληθή εκπινπηηζκνχ ρξψκαηνο εθαξκφδεηαη ζε πνιινχο ιίζνπο θαη ην εζηθφ θαη λνκηθφ ζέκα πνπ πξνθχπηεη αθνξά ην πνζνζηφ επεμεξγαζίαο πέξα απφ ην νπνίν πξέπεη λα γλσζηνπνηείηαη ζηνπο πηζαλνχο αγνξαζηέο. Οη δηεζλείο νξγαληζκνί θνζκεκάησλ, έρνπλ επηρεηξήζεη λα ιχζνπλ απηφ ην εζηθφ δίιιεκα, ζέηνληαο θαλφλεο πνπ απνθαιχπηνπλ ή αληρλεχνπλ ηνλ εκπινπηηζκφ ρξψκαηνο. Γηα παξάδεηγκα, ε CIBJO πξνηείλεη ηα δηακάληηα, νη 32 Richard T. Liddicoat, Jr Handbook of Gem Identification, Gemmological Institute of America 34

38 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ ρξσκαηηζκέλεο πέηξεο θαη ηα καξγαξηηάξηα πνπ έρνπλ ρξσκαηηζηεί ή πνπ έρνπλ βειηηψζεη ην ρξψκα ηνπο κε θπζηθφ ή ρεκηθφ ηξφπν, κέζσ αθηηλνβνιίαο ή ρεκηθψλ, λα πξνζδηνξίδνληαη θάησ απφ ην εγθεθξηκέλν φλνκα ηνπ ιίζνπ, αλαθέξνληαο ηελ επεμεξγαζία. Δμαηξέζεηο απηνχ ηνπ θαλφλα ζπκπεξηιακβάλνπλ ηνπο εκπινπηηζκέλνπο κε ρξψκα ιίζνπο, φπσο είλαη ν αράηεο, αθνπακαξίλα, ξνδ ηνπάδη, ρξσκαηηζκέλε ηνπξκαιίλε, ηαλδαλίηεο, δαθείξη Λπρλίεο θωηόο-εκέξαο (Day-light lamps) Πνηθίιεο θαη θαιέο ηερλεηέο πεγέο θσηφο είλαη πιένλ δηαζέζηκεο θαη κπνξνχλ λα πξνηαζνχλ ζε πνιιέο πεξηπηψζεηο. Ζ ιάκπα Dialite είλαη κία απφ απηέο, ηεο νπνίαο ε ζεξκνθξαζία ρξψκαηνο πνπ βξίζθεηαη ζηνπο 5500 ν K (D55), θαη νη ηξεηο εηδηθέο ιπρλίεο θσηφο εκέξαο ησλ 8Watt, βξίζθνληαη ζε ζπκθσλία κε ην πξφηππν RAL/CIBJO. Παξάγνπλ έλα θσηεηλφ, αιιά φρη ζακπφ, θσο εκέξαο. Σξεηο εληάζεηο θσηφο κπνξνχλ λα ελεξγνπνηεζνχλ, γηα λα δηεπθνιχλνπλ ζηελ επαηζζεζία πνπ κπνξεί λα παξνπζηάζνπλ ηα κάηηα. Ζ πεγή παξάγεη δηάρπζε θσηφο, ελψ ε δηαλνκή ηνπ θάζκαηνο θαη ε έληαζε παξακέλνπλ ζηαζεξά. αλ απνηέιεζκα, νη ρξσκαηηζκέλεο αληαλαθιάζεηο θαη ηα ρξψκαηα ηνπ θάζκαηνο πνπ πξνθαινχληαη απφ ηελ πςειή δηάρπζε ηνπ δηακαληηνχ, ην νπνίν, ζχκθσλα κε ηελ ππεξνρή ησλ θίηξηλσλ ή ησλ γαιαδσπψλ αληαλαθιάζεσλ ζην θάζκα ηνπ θσηφο ηεο εκέξαο κπνξνχλ λα επεξεάζνπλ ην ηειηθφ ρξψκα ζεηηθά ή αξλεηηθά, θαηαζηέιινληαη. Ζ ιάκπα δελ παξάγεη θαλέλα θνπξαζηηθφ ζφξπβν, θαη έηζη κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί ζαλ κία ζπλεζηζκέλε ιάκπα γξαθείνπ. Δίλαη επίζεο θαηάιιειε γηα ηε βαζκνλφκεζε ηεο θαζαξφηεηαο Robert Webster «GEMS their sources, descriptions and Identification», Fifth Edition. 35

39 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ Εικόνα 2.6 Λάμπεσ φωτόσ Dialite, Richard T. Liddicoat, Jr Handbook of Gem Identification, Gemmological Institute of America Υξωκαηνζθόπην (Colorscope) Απνηειείηαη απφ κία παξαιιειφγξακκε κεηαιιηθή ζήθε κε ην κπξνζηηλφ ζεκείν αλνηθηφ. Σν εζσηεξηθφ είλαη ιεπθφ θαη έρεη κηθξέο δηαζηάζεηο (24x10cm), πηάλεη πνιχ ιίγν ρψξν θαη κπνξεί εχθνια λα κεηαθεξζεί. Γηαζέηεη δχν ιπρλίεο θσηφο εκέξαο ησλ 6Watt (5500 ν K), κε δηαθνξεηηθφ δηαθφπηε ε θάζε κία. Έλα ζεκαληηθφ πιενλέθηεκα ηνπ νξγάλνπ απηνχ είλαη ε πξνζζήθε ελφο θαθνχ δηπιήο κεγέζπλζεο, ν νπνίνο κπνξεί λα ελζσκαησζεί ζην ρξσκαηνζθφπην. Ζ ρξήζε ηνπ κεγεζπληηθνχ θαθνχ, θέξλεη ηηο πέηξεο πην θνληά ζην κάηη θαη θάλεη πην επδηάθξηηεο ηηο επηζθηάζεηο ηνπ ρξψκαηνο. 35 Εικόνα 2.7 Χρωματοςκόπιο με λάμπα φωτόσ 5500 ο Kelvin, Verena Pagel-Theisen, G.G., F.G.A. Diamond grading ABC, Handbook for diamond Grading, 11 th new revised, enlarged Edition ,35 Verena Pagel-Theisen, G.G., F.G.A. Diamond grading ABC, Handbook for diamond Grading, 11 th new revised, enlarged Edition

40 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ Βαζκνλνκεηήο Υξώκαηνο (Color-Grader) Δίλαη έλα φξγαλν πνπ αλαπηχρζεθε απφ ηελ εηαηξία GIA, γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ ηνπ ρξψκαηνο ησλ δηακαληηψλ. Απνηειεί πξφζζεην θνκκάηη εμνπιηζκνχ ηνπ κηθξνζθνπίνπ ηνπ ίδηνπ θαηαζθεπαζηή, θαη κπνξεί λα πξνζδεζεί ζηελ πιαηθφξκα ηνπ. Απνηειείηαη απφ κία ιεπθή, πιαζηηθή βάζε, κε έλα ζθελνεηδέο θαλάιη ζην νπνίν νη πέηξεο(αθηηλνβνιεκέλα δηξγθφλ) βαζκνλφκεζεο ρξψκαηνο ηνπνζεηνχληαη ζηε ζεηξά. Μία επηπξφζζεηε πεγή θσηφο πάλσ απφ ην κηθξνζθφπην δηαρέεη ιεπθφ θσο ην νπνίν θηιηξάξεηαη κέζσ ελφο κε-γπαιηζηεξνχ (καη) γπαιηνχ, θάζεηα πξνο ην βαζκνλνκεηή ρξψκαηνο. Ο βαζκνλνκεηήο ρξψκαηνο επηηξέπεη ηνλ έιεγρν ηνπ ρξψκαηνο, αθφκε θαη θάησ απφ κηθξνζθνπηθή κεγέζπλζε, πνπ πνιιέο θνξέο κπνξεί λα είλαη πνιχ ρξήζηκε. Απφ ηελ άιιε, ν ρξσκαηηθφο έιεγρνο πνπ αθνξά πέηξεο δηαθνξεηηθνχ κεγέζνπο κε κεγέζπλζε 10x, θαζίζηαηαη δχζθνινο, ιφγσ ηεο δηαθνξεηηθήο εζηίαζεο πνπ απαηηείηαη. Έλα αθφκε κεηνλέθηεκα είλαη, πσο ην πεξηβάιινλ δελ απνθφπηεηαη εληειψο, έηζη ην ρξψκα επεξεάδεηαη απφ ηνπο εμσηεξηθνχο παξάγνληεο θαη κπνξεί λα πάξνπκε κε αθξηβή απνηειέζκαηα. 36 Εικόνα 2.8 Βακμονομθτισ χρώματοσ, Verena Pagel-Theisen, G.G., F.G.A. Diamond grading ABC, Handbook for diamond Grading, 11 th new revised, enlarged Edition Φαζκαηνθωηόκεηξν ( Spectrophotometer) Με ην φξγαλν απηφ κεηξάκε ην θσο πνπ εθπέκπεηαη απφ έλα πνιχηηκν ιίζν φρη κφλν ζηα κπιε θαη θίηξηλα κήθε θχκαηνο αιιά ζε φιν ην νξαηφ θάζκα, 36,37 Verena Pagel-Theisen, G.G., F.G.A. Diamond grading ABC, Handbook for diamond Grading, 11 th new revised, enlarged Edition

41 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ ρξεζηκνπνηψληαο θαηάιιειεο κνλνρξσκαηηθέο δηαηάμεηο. ε παιαηφηεξα φξγαλα ζρεκαηίδνληαλ γξαθήκαηα γηα θάζε κήθνο θχκαηνο θαη ζπλδπάδνληαο ηα είρακε έλα αληηθεηκεληθφ θαη αλακθηζβήηεην απνηέιεζκα γηα ην ρξψκα ηνπ εμεηαδφκελνπ ιίζνπ. Παξφηη ζηα ζχγρξνλα φξγαλα απηφ γίλεηαη απηφκαηα, ιφγσ ηνπ θφζηνπο ηνπ νξγάλνπ θαη ηνπ ρξφλνπ ρξήζεο πνπ απαηηνχζαλ ηα παιαηφηεξα απφ απηά, ζπάληα ην βξίζθνπκε ζε γεκνινγηθά εξγαζηήξηα θαη θπξίσο ρξεζηκνπνηείηαη ζε εξεπλεηηθά θέληξα Βαζκνλόκεζε ηεο θαζαξόηεηαο Φαθόο (Loupe) Ο θαθφο απνηεινχζε πάληα έλα απφ ηα εξγαιεία ησλ γεκνιφγσλ θαη ησλ εκπφξσλ δηακαληηψλ, θαη είλαη ηειείσο απαξαίηεηνο ζηελ εμέηαζε ησλ πξνζκίμεσλ. Γηα ηε βαζκνλφκεζε ηεο θαζαξφηεηαο ησλ δηακαληηψλ ν κεγεζπληηθφο θαθφο 10x απνηειεί ζήκεξα ην δηεζλέο πξφηππν εξγαιείν. Άιινη πνιχηηκνη ιίζνη κε κηθξφηεξε δηαχγεηα εμεηάδνληαη επίζεο κε θαθφ αιιά ζε απηνχο ε ζεκαζία ηεο θαζαξφηεηαο είλαη κηθξφηεξε απφ φηη ζηα δηακάληηα. ε έγρξσκνπο ιίζνπο (ζκαξάγδη,δαθείξη) ν θαθφο απνηειεί δηαγλσζηηθφ ζηνηρείν θαη γηα ηελ απζεληηθφηεηα ηνπο Ο θαθφο πξέπεη λα είλαη πςειήο πνηφηεηαο. Πξέπεη λα είλαη αρξωκαηηθόο θαη απιαλεηηθόο. Απιαλεηηθόο, ζεκαίλεη πσο νπνηνδήπνηε ζθάικα πξνθιεζεί απφ ηε δηεχξπλζε ηνπ νπηηθνχ πεδίνπ, δηνξζψλεηαη. Ο αρξωκαηηθόο θαθφο, απνηειείηαη απφ δχν θαθνχο άληζεο δχλακεο θαη αληίζεηεο θακπχισζεο, πνπ ζπγθεληξψλνπλ θσο απφ φια ηα κήθε θχκαηνο Verena Pagel-Theisen, G.G., F.G.A. Diamond grading ABC, Handbook for diamond Grading, 11 th new revised, enlarged Edition

42 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ Εικόνα 2.9 Φακόσ Schneider, Verena Pagel-Theisen, G.G., F.G.A. Diamond grading ABC, Handbook for diamond Grading, 11 th new revised, enlarged Edition Βαζκνλόκεζε ηεο θνπήο Ο ηξφπνο πνπ κπνξεί θάπνηνο λα θξίλεη ηελ θνπή ελφο πνιχηηκνπ ιίζνπ, βαζίδεηαη ζηελ εληχπσζε πνπ θεξδίδεηαη απφ ηελ πξψηε καηηά, ζηελ νπνία ε νκνξθηά θαη ε ζηηιπλφηεηα θξίλνληαη απιά απφ πξνζσπηθά πξφηππα. Ο εηδηθφο φκσο, θαηεπζχλεη ηελ πξνζνρή ηνπ ζηε ζπκκεηξία ηνπ ζρήκαηνο ηεο θνπήο. Δδψ, νη γσλίεο απφ ηηο πιεπξέο ηνπ δηακαληηνχ θαη νη αλαινγίεο ηνπο πξέπεη λα ειέγρνληαη γηα ηελ αθξίβεηά ηνπο. Ζ βαζκνλφκεζε ηεο πνηφηεηαο ηεο θνπήο είλαη πάληα βαζηζκέλε ζε δχν ζηνηρεία: ηελ ππνθεηκεληθή γλψκε ηεο ζηηιπλφηεηαο, θαη ηελ αληηθεηκεληθή θξίζε ηνπ ειέγρνπ θαη ησλ κεηξήζεσλ ησλ αλαινγηψλ. Ζ βαζκνιφγεζε ηεο πνηφηεηαο ηεο θνπήο, σο «πνιχ θαιή», «θαιή», «κέηξηα», ή «κηθξήο αμίαο», πξνθαιεί πξνβιήκαηα, ηδηαίηεξα ζε θάπνηνλ πνπ δελ είλαη έκπεηξνο, επεηδή νη παξάγνληεο πνπ ζρεηίδνληαη κε απηήλ είλαη πνιπζχλζεηνη θαη κπνξεί λα βαζηζηνχλ ζε πνιινχο δηαθνξεηηθνχο ζπλδπαζκνχο θαη πνηθηιίεο αλαινγηψλ, ζπκκεηξίαο, θαη εμσηεξηθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ. Σα εμσηεξηθά ραξαθηεξηζηηθά θαη ηα πεξηζζφηεξα απφ ηα ραξαθηεξηζηηθά ζπκκεηξίαο, θαζνξίδνληαη θαηά ηε δηάξθεηα ηεο αμηνιφγεζεο θαη ραξαθηεξίδνληαη σο «πνιχ θαιή», «θαιή», «κέηξηα», ή «ρακειήο αμίαο», ζχκθσλα κε ην κέγεζνο, ηε ζέζε ηνπ δηακαληηνχ θαη ην βαζκφ θαζαξφηεηαο θαη ηελ επίδξαζεο ηεο ζηηιπλφηεηαο. Δθηεηακέλεο δεκηέο, φπσο νη ξσγκέο ζηηο άθξεο ηνπ δηακαληηνχ, θξίλνληαη κε βάζε ηελ απψιεηα ζην βάξνο, επεηδή ε πέηξα ζα ρξεηαζηεί λα θνπεί μαλά. Απηή ε πξνζεγγηζηηθή απψιεηα βάξνπο εμηζψλεηαη κε κία βέβαηε κείσζε ηεο αμίαο ηνπ. Αλ ε θξηηηθή ηεο πνηφηεηαο ελφο δηακαληηνχ ήηαλ κία θαζαξά ζεσξεηηθή δηαδηθαζία, θαη δελ ζρεηηδφηαλ κε ηελ πξάμε, ε θνπή κίαο πέηξαο πνπ έρεη κία κεγάιε 39

43 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ πιεπξά, αιιά κε πνιχ θαιή θνπή, ζα αμηνινγνχηαλ σο κέηξηα. Αιιά πξέπεη λα αμηνινγεζεί απφ φιεο ηηο απφςεηο. Ζ αμηνζεκείσηε αχμεζε ζηελ ηηκή γηα ηα ζθιεξά δηακάληηα ηα ηειεπηαία ρξφληα, νδήγεζε ζηελ θνπή φιν θαη πεξηζζφηεξσλ δηακαληηψλ κε βάζε ην «βάξνο» ηνπο, κε δίλνληαο ζεκαζία ζηελ πνηφηεηα ηεο θνπήο ηνπο. Καηά ηε δηαδηθαζία απηή, γίλεηαη πξνζπάζεηα λα δηαηεξεζεί ε απψιεηα ηνπ βάξνπο φζν πην ρακειά γίλεηαη, ρσξίο λα αλαθέξνληαη νη αλαινγίεο. Οη παξάγνληεο πνπ ζπκβάιινπλ ζηηο αλαινγίεο είλαη: Ζ δηάκεηξνο ηεο δψλεο ηνπ δηακαληηνχ Ζ δηάκεηξνο ηεο θνξπθαίαο θαη επίπεδεο έδξαο ηνπ δηακαληηνχ Σν ζπλνιηθφ χςνο Σν χςνο ηεο θνξφλαο Σν πάρνο ηεο δψλεο ελφο δηακαληηνχ (girdle) Σν βάζνο ηνπ θαηψηεξνπ ηκήκαηνο ηνπ δηακαληηνχ (pavilion) Ζ γσλία ηνπ θαηψηεξνπ ηκήκαηνο ηνπ δηακαληηνχ κε ηε δψλε (girdle) Ζ γσλία ησλ εδξψλ ηνπ θαηψηεξνπ ηκήκαηνο ηνπ δηακαληηνχ κε ηελ δψλε. Όζν κεγαιχηεξεο απνθιίζεηο ππάξρνπλ, ηφζν επεξεάδεηαη ε ζηηιπλφηεηα θαη κεηψλεηαη ε πνηφηεηα ηεο θνπήο. Χζηφζν, κία κηθξή απφθιηζε απφ ηηο πξφηππεο αλαινγίεο, δελ επηθέξεη επδηάθξηηεο απψιεηεο ζηελ ζηηιπλφηεηα αθφκε θαη γηα θάπνηνλ εηδηθφ. Μφλν φηαλ έλα δηακάληη απνθιίλεη πέξα απφ ηα φξηα ηεο αλνρήο, δελ κπνξεί λα αμηνινγεζεί σο «πνιχ θαιφ», αιιά κφλν σο «θαιφ», «κέηξην» ή «κηθξήο αμίαο». Ο έιεγρνο ησλ ραξαθηεξηζηηθψλ ζπκκεηξίαο ζρεηίδεηαη κε: Σε ζέζε ηεο κεγαιχηεξεο επίπεδεο επηθάλεηαο ηνπ δηακαληηνχ (ή αιιηψο ηξάπεδα «table») θαη ηνπ θαηψηεξνπ αηρκεξνχ ζεκείνπ ηνπ δηακαληηνχ (culet). Σν κέγεζνο θαη ε αθξίβεηα ησλ εδξψλ (facets), ηεο δψλεο (girdle) θαη θαηψηεξνπ αηρκεξνχ ζεκείνπ (culet). Οη πέηξεο πνηνηηθά αμηνινγνχληαη ζε: 40

44 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ Πνιύ θαιή: εμαηξεηηθή ζηηιπλφηεηα, θαζφινπ ή πνιχ ιίγα εμσηεξηθά ζεκάδηα, ηα νπνία δηαθξίλνληαη κε δπζθνιία, θαζφινπ ή πνιχ ιίγα ραξαθηεξηζηηθά αζπκκεηξίαο, πνιχ ιεπηή έσο ιεπηή δψλε. Καιή: θαιή ζηηιπλφηεηα, ιίγα εμσηεξηθά ζεκάδηα, ιίγα επδηάθξηηα ζεκάδηα αζπκκεηξίαο, ιεπηή έσο κεζαία δψλε. Μέηξηα: κεησκέλε ζηηιπλφηεηα, πνιιά εμσηεξηθά ζεκάδηα, πνιιά θαη εχθνια παξαηεξνχκελα ραξαθηεξηζηηθά αζπκκεηξίαο, κεζαία έσο παρηά δψλε. Μηθξήο αμίαο: θαλεξά κεησκέλε ζηηιπλφηεηα, πνιπάξηζκα εμσηεξηθά ζεκάδηα, εχθνια νξαηά, πνιιά ραξαθηεξηζηηθά αζπκκεηξίαο, κεζαία έσο παρηά δψλε. Γηα άιινπο πνιχηηκνπο ιίζνπο εθηφο ησλ δηακαληηψλ, επεηδή ε ηηκή ηνπο δελ επεξεάδεηαη έληνλα ιφγσ ηεο θνπήο δελ ρξεηάδεηαη θάπνηα ηδηαίηεξε αλαθνξά Παρύκεηξν Ika Δίλαη έλα αθξηβέο εξγαιείν κέηξεζεο, ην νπνίν επηηξέπεη δηάβαζκα ηεο κέηξεζεο κε αθξίβεηα κέρξη ην έλα εθαηνζηφ ηνπ ρηιηνζηνχ, κε εθηηκψκελε ηθαλφηεηα ζην έλα ρηιηνζηφ ηνπ ρηιηνζηνχ. Σν παρχκεηξν έρεη κία έθηαζε κεηξήζεσλ κέρξη ηα 20mm. Δίλαη πνιχ ρξήζηκν αιιά φρη θαηάιιειν γηα ηε κέηξεζε ιίζσλ δεκέλσλ ζε θνζκήκαηα Παρύκεηξν «FT 30» Απηφ ην φξγαλν αθξηβείαο είλαη θαηάιιειν γηα δηακάληηα φπσο θαη γηα έγρξσκεο πέηξεο. Ζ απφζηαζε κέηξεζεο είλαη 30mm θαη ε αλνρή 0,01mm. ην φξγαλν είλαη θηηαγκέλν απφ ζθιεξφ κέηαιιν, γηα λα εμαζθαιίζεη αληνρή. 39,40 Verena Pagel-Theisen, G.G., F.G.A. Diamond grading ABC, Handbook for diamond Grading, 11 th new revised, enlarged Edition

45 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ Πεξηζηξνθηθό κηθξόκεηξν (Screw-micrometer) Σν πεξηζηξνθηθφ κηθξφκεηξν είλαη θαηάιιειν γηα πνιχ ζπγθεθξηκέλεο κεηξήζεηο. Με απηφ, κπνξνχλ λα εμαζθαιηζηνχλ απνηειέζκαηα αθξηβείαο έσο ην έλα εθαηνζηφ ηνπ ρηιηνζηνχ. Σν δηαζηήιην εθηείλεηαη έσο 25.5 ρηιηνζηά Αλαιπηήο αλαινγηώλ (Proportion analyzer) Βνεζά ζηε γξήγνξε κέηξεζε ησλ αλαινγηψλ ηεο θνπήο ηνπ δηακαληηνχ θαη ζηνλ θαζνξηζκφ ησλ πνζνζηψλ ηνπο. Υξεζηκνπνηψληαο ην εξγαιείν απηφ, ην δηακάληη πνπ πξφθεηηαη λα εμεηαζηεί, ζηεξίδεηαη κεηαμχ ηεο κεγάιεο επίπεδεο πιεπξάο ηεο θνξφλαο ηνπ θαη ηνπ θάησ κέξνπο ηνπ, φπνπ ζπγθιίλνπλ φιεο νη πιεπξέο ηνπ, κέζα ζε κία εηδηθή δηάηαμε ζπγθξάηεζεο ηεο πέηξαο. Σν θσο δηεηζδχεη απφ ηελ θάησ πιεπξά, εκθαλίδνληαο κία εηθφλα κε ηε ζθηά ηεο πέηξαο πάλσ ζηελ δηαθάλεηα πξνβνιήο κέζα ζηνλ αλαιπηή. Με κία κεγέζπλζε, θαζψο θαη κε ηνλ κεραληζκφ εζηίαζεο ηνπ κηθξνζθνπίνπ, ην δηακάληη πξνβάιιεηαη ζε ηέηνην κέγεζνο, ψζηε λα ζπκπίπηεη ε δψλε ηνπ δηακαληηνχ κε ηε δψλε ηνπ ζρεδίνπ ηνπ αλαιπηή. Εικόνα 2.10 Μζτρθςθ αναλογιών διαμαντιοφ, Verena Pagel-Theisen, G.G., F.G.A. Diamond grading ABC, Handbook for diamond Grading, 11 th new revised, enlarged Edition 1993 Με ηε ζχγθξηζε ηνπ ζρεδηαζκέλνπ δηακαληηνχ, ην νπνίν πξνβάιιεηαη ζε δηάθνξεο θιίκαθεο, πξνζδηνξίδνληαη εχθνια νη αλαινγίεο ηεο πέηξαο, φζνλ αθνξά ηε δηάκεηξν 42

46 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ ηεο ηξάπεδαο ηεο θνξφλαο, ηελ πάρνο ηεο δψλεο, ην βάζνο κέρξη ην θαηψηεξν άθξν ηνπ δηακαληηνχ, ην ζπλνιηθφ χςνο, θαη ηε ζπκκεηξία ηνπ δηακαληηνχ Όξγαλα εθηίκεζεο ηνπ βάξνπο Μέηξεηεο δηακαληηνύ (Diamond gauge) Σν ζπγθεθξηκέλν εξγαιείν απνηειείηαη απφ κεξηθέο δηάηξεηεο ιάκεο ησλ νπνίσλ νη ηξχπεο αληηζηνηρνχλ ζε κεγέζε ζηξνγγπιήο θνπήο δηακαληηψλ απφ 0,01θαξάηηα έσο 8,00θαξάηηα(1θαξάηη-0.2 γξακκάξηα). Ζ ζπζθεπή απηή εθαξκφδεηαη ζσζηά κφλν ζε δηακάληηα κε πνιχ θαιήο πνηφηεηαο θνπή,δηαθνξεηηθά ν ρξήζηεο πξέπεη λα έρεη κεγάιε εκπεηξία γηα λα πάξεη ζσζηά απνηειέζκαηα. 42 Εικόνα 2.11 Μετρθτζσ διαμαντιών, Verena Pagel-Theisen, G.G., F.G.A. Diamond grading ABC, Handbook for diamond Grading, 11 th new revised, enlarged Edition Δλδείθηεο θαξαηηώλ (Carat indicator) Ο ελδείθηεο θαξαηηψλ πεξηέρεη δείγκαηα απφ πέηξεο πνπ είλαη απνκηκήζεηο δηακαληηψλ, ζε πνηθηιία κεγεζψλ, νη νπνίεο έρνπλ ην ζρεηηθφ βάξνο ησλ θαξαηηψλ ηνπ δηακαληηνχ. Σν βάξνο ππνινγίδεηαη, ζπγθξίλνληαο νπηηθά ην κέγεζνο ηνπ δείγκαηνο, κε ην κέγεζνο ηνπ δηακαληηνχ πνπ πξφθεηηαη λα ππνινγηζηεί ,42,43 Verena Pagel-Theisen, G.G., F.G.A. Diamond grading ABC, Handbook for diamond Grading, 11 th new revised, enlarged Edition

47 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΓΔΤΣΔΡΟ ΜΔΘΟΓΟΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ & ΟΡΓΑΝΑ Εικόνα 2.12 Ενδείκτθσ καρατιών, Verena Pagel-Theisen, G.G., F.G.A. Diamond grading ABC, Handbook for diamond Grading, 11 th new revised, enlarged Edition Επγαξηέο (Scales) ην εκπφξην ππάξρεη πνηθηιία δπγαξηψλ πνπ κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ ζηε δχγηζε πνιχηηκσλ ιίζσλ,πιένλ θπξηαξρνχλ νη ειεθηξνληθέο θαη αλάινγα κε ηελ αθξίβεηα θαη ηελ πνηφηεηα έρνπλ θαη ηελ αλάινγε ηηκή. 44

48 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΣΡΗΣΟ ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΔ ΑΝΑΛΤΔΗ 3 ν ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΔ ΑΝΑΛΤΔΗ ΚΟΠΟ ην θεθάιαην απηό, πεξηγξάθνληαη νη εξγαζηεξηαθέο αλαιύζεηο πνπ πξαγκαηνπνηήζεθαλ ζε αληηπξνζωπεπηηθά δείγκαηα πνπ ζα αλαθεξζνύλ ζηε ζπλέρεηα, ζην εξγαζηήξην πεηξνινγίαο κε ηα δηαζέζηκα όξγαλα θαη πνπ πεξηιακβάλνπλ ηελ εμέηαζε εηδηθνύ βάξνπο, εμέηαζε κε δηρξωζθόπην, κε δηαζιαζίκεηξν, κε κηθξνζθόπην ζάξωζεο ειεθηξνλίωλ (SEM), εμέηαζε XRD, αιιά θαη νπηηθή εμέηαζε κε κηθξνζθόπην ζε κεγεζύλζεηο x10, x25, x50 θαη x100. ηε ζπλέρεηα, ζα γίλεη αλάιπζε όιωλ ηωλ απνηειεζκάηωλ θαη ζα ζεκεηωζνύλ νη κέζνδνη πνπ είραλ θαηαζηξνθηθά απνηειέζκαηα γηα ηνπο πνιύηηκνπο ιίζνπο. 45

49 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΣΡΗΣΟ ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΔ ΑΝΑΛΤΔΗ 3.1 Δξγαζηεξηαθέο εμεηάζεηο ηελ ελφηεηα απηή πεξηγξάθνληαη νη εξγαζηεξηαθέο εμεηάζεηο (δειαδή ηα πεηξάκαηα) πνπ έρνπλ γίλεη, γηα ηνλ έιεγρν αληηπξνζσπεπηηθψλ δεηγκάησλ δηαθφξσλ πνιχηηκσλ ιίζσλ. Οη ιίζνη πνπ κειεηήζεθαλ είλαη δηακάληη, ζκαξάγδη, ξνπκπίλη, λεθξίηεο,γξαλάηεο,ηνπξκαιίλε, ηαλδαλίηεο, άθνπα-καξίλα, ηνπάδη, δηξθφλην, αράηεο, ξνδνλίηεο, ηπξθνπάδ Δμέηαζε εηδηθνύ βάξνπο Μία βαζηθή κέζνδνο γηα ηελ ηαπηνπνίεζε ελφο πνιχηηκνπ ιίζνπ ζε έλα γεκνινγηθφ εξγαζηήξην, είλαη ε κέηξεζε ηνπ εηδηθνχ βάξνπο. Ζ αθξίβεηα ηεο ζπγθεθξηκέλεο κέηξεζεο, καο βνεζά λα εληνπίζνπκε ηελ ηαπηφηεηά ηνπ ιίζνπ. Γηα παξάδεηγκα ην δηακάληη έρεη εηδηθφ βάξνο 3.5. Έλα ζπλεζηζκέλν ππνθαηάζηαην ηνπ δηακαληηνχ είλαη ην νλνκαδφκελν ζηελ αγνξά δηξγθφλ, πνπ έρεη εηδηθφ βάξνο 5.8. Γίλεηαη αληηιεπηφ πσο κφλν κε ηε κέηξεζε ηνπ εηδηθνχ βάξνπο, ν γεκνιφγνο ζα εληνπίζεη πνην απφ ηα δχν πιηθά είλαη ην εμεηαδφκελν. Μεγάιεο δηαθνξέο ζην εηδηθφ βάξνο έρεη θαη ην έλα κέηαιιν απφ ην άιιν. Οη δηαθνξέο απηέο καο βνεζνχλ λα πξνζδηνξίζνπκε ην κέηαιιν απφ ην νπνίν είλαη θαηαζθεπαζκέλν έλα αληηθείκελν, π.ρ. έλα λφκηζκα. Έηζη κεηξψληαο ην εηδηθφ βάξνο κηαο ρξπζήο ιίξαο, εχθνια δηαπηζηψλνπκε αλ είλαη πξάγκαηη ρξπζή ή είλαη θαηαζθεπαζκέλε απφ επίρξπζν κπξνχληδν, θαζψο ν ρξπζφο έρεη εηδηθφ βάξνο 19.3, ελψ ν κπξνχηδνο πεξίπνπ 8.5. Ζ κέηξεζε ηνπ εηδηθνχ βάξνπο, γίλεηαη κε δχν κεζφδνπο: 1. Ζ πξώηε κέζνδνο ρξεζηκνπνηεί πγξά, κε θαζνξηζκέλν θαη γλσζηφ εηδηθφ βάξνο. Αλ ηνπνζεηήζνπκε έλα νξπθηφ πνπ έρεη εηδηθφ βάξνο 4, κέζα ζε έλα πγξφ πνπ έρεη εηδηθφ βάξνο 3, ην νξπθηφ ζα βπζηζηεί. Αλ ην ίδην νξπθηφ ην ηνπνζεηήζνπκε κέζαζε πγξφ πνπ έρεη εηδηθφ βάξνο 5, ην νξπθηφ ζα επηπιεχζεη. Δπαλαιακβάλνληαο ηε δηαδηθαζία, εληνπίδεηαη κε αθξίβεηα ην εηδηθφ βάξνο. 46

50 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΣΡΗΣΟ ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΔ ΑΝΑΛΤΔΗ 2. Ζ δεύηεξε κέζνδνο γίλεηαη κε ηε ρξεζηκνπνίεζε κηαο δπγαξηάο αθξηβείαο. Κάλνπκε δχν δπγίζεηο ηεο πέηξαο, κία δχγηζε ζηνλ αέξα θαη κία δχγηζε κε ηελ πέηξα βπζηζκέλε ζε λεξφ. Σν εηδηθφ βάξνο πξνθχπηεη απφ ηνλ ηχπν SG=Wa / Wa-Ww, φπνπ SG είλαη ην εηδηθφ βάξνο, Wa είλαη ην βάξνο ηεο πέηξαο ζηνλ αέξα, θαη Ww είλαη ην βάξνο ηεο πέηξαο ζην λεξφ.. Εικόνα 3. 1 Ειδικι ηυγαριά μζτρθςθσ ειδικοφ βάρουσ, Verena Pagel-Theisen, G.G., F.G.A. Diamond grading ABC, Handbook for diamond Grading, 11 th new revised, enlarged Edition Σα απνηειέζκαηα εμέηαζεο ηνπ εηδηθνχ βάξνπο κεηε κέζνδν ηεο δχγηζεο γηα ηνπο πνιχηηκνπο ιίζνπο πνπ αλαθέξζεθαλ παξαπάλσ θαη πνπ απνηεινχλ ηελ νκάδα έξεπλαο καο, θαίλνληαη ζηνλ παξαθάησ πίλαθα: Πίνακασ 3. 1 Ειδικό βάροσ πολφτιμων λίκων Πνιχηηκνη Λίζνη Δηδηθφ Βάξνο Γηακάληη 3.5 καξάγδη 2.73 (θπκαίλεηαη απφ ) Ρνπκπίλη 3.99 (θπκαίλεηαη απφ ) Νεθξίηεο 3 47

51 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΣΡΗΣΟ ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΔ ΑΝΑΛΤΔΗ Γξαλάηεο 3.8 (θπκαίλεηαη απφ ) Σνπξκαιίλε 3.15 (θπκαίλεηαη απφ 3-3.4) Σαλδαλίηεο 3.35 Άθνπα-καξίλα 2.75 Σνπάδη 3.52 (θπκαίλεηαη απφ ) Εηξθόλην 4.2 (θπκαίλεηαη απφ ) Αράηεο 2.57 (θπκαίλεηαη απφ ) Ρνδνλίηεο 3.54 (θπκαίλεηαη απφ ) Σπξθνπάδ Δμέηαζε κε δηρξωζθόπην Δίλαη έλα απιφ αιιά πνιχ ζεκαληηθφ γεκνινγηθφ εξγαιείν, ην νπνίν επηηξέπεη ζηνλ επαγγεικαηία λα δεη ηε δηπιή δηάζιαζε, αλ παξνπζηάδεηαη ζην ζπγθεθξηκέλν ιίζν, θαζψο απνξξνθά επηιεθηηθά ζπγθεθξηκέλα κήθε θχκαηνο θσηφο, ελψ επηηξέπεη ζε θάπνηα άιια λα πεξλνχλ κέζσ ηνπ δηρξσζθνπίνπ. Πνιινί πνιχηηκνη ιίζνη, φπσο ν ζπηλέιηνο θαη ην δηακάληη, είλαη κνλά δηαζιαζηηθνί θαη ζπλεπψο πξνζθέξνπλ κφλν έλα ρξψκα ζην δηρξσζθφπην. Αιιά νη πεξηζζφηεξνη άιινη πνιχηηκνη ιίζνη είλαη δηπιά δηαζιαζηηθνί, πνπ ζεκαίλεη πσο παξάγνπλ δχν ή πεξηζζφηεξα ρξψκαηα ηνπ εθπεκπφκελνπ θσηφο ηα πεξηζζφηεξα απφ ηα νπνία, δελ κπνξεί λα δηαρσξίζεη ην αλζξψπηλν κάηη, επεηδή είλαη ηφζν θνληά ζε κήθνο θχκαηνο ή ρξψκα. Οη πνιχηηκνη ιίζνη θπξίσο, πξνζθέξνπλ δχν ή πεξηζζφηεξα ρξψκαηα, πνπ ην κάηη καο ηα ζπλδπάδεη, γηα λα θηηάμεη ην ηειηθφ νξαηφ ρξψκα ηνπ ιίζνπ. ην δηρξσζθφπην, κπνξνχλ λα δηαρσξηζηνχλ φια ηα δηαθνξεηηθά ρξψκαηα ηνπ ιίζνπ. Δίλαη ζεκαληηθφ εξγαιείν γηα παξάδεηγκα, γηα ην δηαρσξηζκφ ηνπ ξνπκπηλί απφ ην θφθθηλν ρξψκα, αθνχ ν θφθθηλνο 48

52 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΣΡΗΣΟ ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΔ ΑΝΑΛΤΔΗ ζπηλέιηνο είλαη κνλά δηαζιαζηηθφο θαη πξνζθέξεη κφλν κία απφρξσζε θφθθηλνπ, ελψ ην ξνπκπίλη ζα πξνζθέξεη δχν ρξψκαηα. Σν θσο ηαμηδεχεη ζε θχκαηα. Όζν πην ζηελφ είλαη ην θχκα, ηφζν πην κπιε είλαη ην ρξψκα, φζν πην πιαηχ είλαη ην θχκα ηφζν πην θφθθηλν είλαη ην ρξψκα. Εικόνα 3. 2 Μικθ κφματοσ φωτόσ Εικόνα 3. 3 Εικόνα από διχρωςκόπιο, Verena Pagel-Theisen, G.G., F.G.A. Diamond grading ABC, Handbook for diamond Grading, 11 th new revised, enlarged Edition

53 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΣΡΗΣΟ ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΔ ΑΝΑΛΤΔΗ Δμέηαζε κε δηαζιαζίκεηξν Καηά ην θαηλφκελν ηεο δηάζιαζεο, κία αθηίλα θσηφο πνπ κπαίλεη ζε θάπνην πιηθφ «ζπάδεη» (απνθιίλεη), κε ηνλ ηξφπν πνπ θαίλεηαη λα «ζπάδεη» ην πιαζηηθφ θαιακάθη ζ έλα πνηήξη λεξφ. Ζ δηάζιαζε είλαη κία ηδηφηεηα ηνπ πιηθνχ πνπ ρξεζηκνπνηεί ε επηζηήκε ηεο γεκνινγίαο, γηα λα πξνζδηνξίζεη ηελ ηαπηφηεηα ηνπ. Όηαλ ππάξρεη δηπιή δηάζιαζε, ε εηζεξρφκελε ζην πιηθφ αθηίλα, δελ απνθιίλεη απιψο ζαλ κία αθηίλα, αιιά ρσξίδεηαη ζε δχν αθηίλεο. Σν θαηλφκελν απηφ εκθαλίδεηαη ζην αζβεζηίηε, κντζαλίηε, θαη άιια πιηθά. Σν δηαζιαζίκεηξν ινηπφλ, είλαη έλα νπηηθφ φξγαλν πνπ ρξεζηκνπνηείηαη γηα λα θαζνξίζεη ην δείθηε δηάζιαζεο (δει. ηελ απφθιηζε ηεο αθηίλαο) κίαο νπζίαο.. Κάζε πιηθφ έρεη ηε δηθή ηνπ γσλία δηάζιαζεο, νπφηε απφ ηελ ηηκή πνπ ζα καο δψζεη ην δηαζιαζίκεηξν κπνξνχκε λα πξνζδηνξίζνπκε ην πιηθφ. χκθσλα κε ηηο πεηξακαηηθέο κεηξήζεηο, ν δείθηεο δηάζιαζεο ησλ ππφ εμέηαζε πνιχηηκσλ ιίζσλ θαίλεηαη ζηνλ παξαθάησ πίλαθα: Πίνακασ 3. 2 Δείκτθσ διάκλαςθσ πολφτιμων λίκων Πνιχηηκνη Λίζνη Γείθηεο Γηάζιαζεο Γηακάληη 2.42 καξάγδη 1.58 Ρνπκπίλη 1.77 Νεθξίηεο 1.6 Γξαλάηεο 1.81 Σνπξκαιίλε 1.71 Σαλδαλίηεο

54 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΣΡΗΣΟ ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΔ ΑΝΑΛΤΔΗ Άθνπα-καξίλα 1.58 Σνπάδη 1.62 Εηξθόλην 2.1 Αράηεο 1.54 Ρνδνλίηεο 1.7 Σπξθνπάδ Δμέηαζε SEM Δίλαη ε δηαδηθαζία εθείλε, ζηελ νπνία γηα ηελ παξαηήξεζε ελφο δείγκαηνο ζην εξγαζηήξην, ρξεζηκνπνηνχληαη κηθξνζθφπηα πνπ δε βαζίδνπλ ηε ιεηηνπξγία ηνπο ζην θσο, αιιά ζε δέζκεο ειεθηξνλίσλ. Σα κηθξνζθφπηα απηά νλνκάδνληαη ειεθηξνληθά κηθξνζθφπηα ζάξσζεο ή πην απιά SEM. Έρνπλ πνιιά πιενλεθηήκαηα ζε ζρέζε κε ηα κηθξνζθφπηα πνπ ρξεζηκνπνηνχλ θσο. Έρνπλ αξθεηά κεγάιν εχξνο πεδίνπ, ην νπνίν δίλεη ηε δπλαηφηεηα λα εζηηάδνπκε ηαπηφρξνλα ζε έλα αξθεηά κεγάιν αξηζκφ δεηγκάησλ. Δπίζεο δίλνπλ απεηθνλίζεηο πνιχ πςειήο αλάιπζεο, πνπ ζεκαίλεη φηη αξθεηά ζπκπαγή είδσια κπνξνχλ λα εξεπλεζνχλ ζε πνιχ κεγάιε αλάιπζε. Ζ πξνεηνηκαζία ησλ δεηγκάησλ είλαη ζε πνιιέο πεξηπηψζεηο ζρεηηθά εχθνιε θαζψο απαηηείηαη θπξίσο ην δείγκα λα είλαη αγψγηκν. Σν πάρνο ηνπ δείγκαηνο δελ απνηειεί θξίζηκε παξάκεηξν επεηδή εθείλν πνπ κειεηάηαη είλαη ε επηθάλεηά ηνπ. Ζ εηθφλα ζρεκαηίδεηαη ρσξίο ηε ρξήζε κεγεζπληηθψλ θαθψλ, γεγνλφο πνπ παξνπζηάδεη δχν πιενλεθηήκαηα. Σν πξψην πιενλέθηεκα είλαη φηη απνθεχγνληαη ηα ζθάικαηα ησλ θαθψλ. Σν δεχηεξν πιενλέθηεκα είλαη φηη ε εηθφλα ζρεκαηίδεηαη απφ ειεθηξηθφ ζήκα θαη θαηά ζπλέπεηα κπνξεί λα εληζρπζεί ειεθηξνληθά θαη γεληθά λα ππνζηεί νπνηαδήπνηε ειεθηξνληθή επεμεξγαζία. H επηδίσμε καο ζηε ζπγθεθξηκέλε πεξίπησζε ήηαλ λα εληνπηζηνχλ δηαδηθαζίεο θαηεξγαζίαο γηα ηελ ελίζρπζε θπζηθψλ ηδηνηήησλ ησλ δεηγκάησλ(ελίζρπζε ηνπ ρξψκαηνο ζην δαθείξη θ.α.) θαη ε ρξήζε ηνπ αλαιπηή γηα ησλ εληνπηζκφ ηερλεηψλ πνιχηηκσλ ιίζσλ Σα 51

55 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΣΡΗΣΟ ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΔ ΑΝΑΛΤΔΗ εξγαζηεξηαθά πεηξάκαηα πνπ έιαβαλ ρψξα γηα ηε κέηξεζε ησλ πξναλαθεξφκελσλ πνιχηηκσλ ιίζσλ δελ έδσζαλ ρξήζηκα απνηειέζκαηα γηα ηελ έξεπλά καο. Εικόνα 3. 4 χθματικό διάγραμμα μικροςκοπίου SEM,πολυτεχνείο Κριτθσ,εργαςτιριο πετρολογίασ Δμέηαζε XRD Ζ πεξίζιαζε αθηηλψλ Υ απφ δείγκαηα ζε κνξθή ζθφλεο, επηηξέπεη ηνλ πξνζδηνξηζκφ ηεο δνκήο θαη ηεο ζχζηαζεο ηνπ δείγκαηνο ην νπνίν κπνξεί λα πεξηέρεη πεξηζζφηεξεο απφ κηα θξπζηαιιηθέο ελψζεηο. Μειεηψληαη ζηεξεά νπνηαζδήπνηε ρεκηθήο θχζεο φπσο απιέο θαη ζχλζεηεο ρεκηθέο ελψζεηο, θξάκαηα κεηάιισλ θαη νξπθηά. Ζ πηζηνπνίεζε ηεο θαζαξφηεηαο ή ηεο αλαινγίαο ησλ πξνζκίμεσλ είλαη θαζεκεξηλφ αληηθείκελν πνιιψλ εξεπλεηψλ θαη βνεζάεη ζεκαληηθά ζηελ πξφνδν ηεο επηζηήκεο θαη ηελ θαηαλφεζε ησλ κεραληζκψλ πνπ δηέπνπλ ηε ζχλζεζε θαη ηηο ηδηφηεηεο ησλ πιηθψλ. Ζ δέζκε ησλ αθηηλψλ Υ παξάγεηαη απφ εηδηθή ιπρλία θαη κέζσ δηαθξαγκάησλ πξνζπίπηεη ζην δείγκα ην νπνίν βξίζθεηαη ζε εηδηθή ππνδνρή. Ζ αλαθιψκελε απφ ην δείγκα αθηηλνβνιία αθνχ πεξάζεη απφ δηαθξάγκαηα θαηαιήγεη ζηνλ αληρλεπηή θαη θαηαγξάθεηαη απφ ην εηδηθφ ππνινγηζηηθφ ζχζηεκα. Σν δηάγξακκα πεξίζιαζεο αθηηλψλ Υ απνηειεί ηελ θαηαγξαθή ηεο γσλίαο θαη ηνπ αληίζηνηρνπ αξηζκνχ αθηηλψλ Υ πνπ αληρλεχζεθαλ ζηε ζπγθεθξηκέλε γσλία πεξίζιαζεο. Γίλεη πιεξνθνξίεο πνπ έρνπλ ζρέζε κε: Σε ζχλζεζε θαη ην δνκηθφ ραξαθηεξηζκφ ελψζεσλ, κε έκθαζε ζηα πιηθά λέσλ ηερλνινγηψλ. 52

56 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΣΡΗΣΟ ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΔ ΑΝΑΛΤΔΗ Σελ πνηνηηθή θαη πνζνηηθή αλάιπζε ηεο πεξηεθηηθφηεηαο ηνπ εμεηαδφκελνπ δείγκαηνο. Σελ αλάιπζε ηεο ζχζηαζεο νξπθηψλ θαη ρεκηθά επεμεξγαζκέλσλ νξπθηψλ πξντφλησλ. Σελ αλάιπζε ηεο ζχζηαζεο θαη δνκήο θεξακηθψλ θαη άιισλ ζχλζεησλ πιηθψλ, θξπζηαιιηθψλ θαη άκνξθσλ, κε κεγάιν ηερλνινγηθφ θαη βηνκεραληθφ ελδηαθέξνλ. Παξφια απηά, ε εξγαζηεξηαθή εμέηαζε ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ κε απηή ηε κέζνδν δελ καο έδσζε ρξήζηκα απνηειέζκαηα, θαη ν ιφγνο είλαη, φπσο αλαθέξζεθε θαη παξαπάλσ, πσο ην εμεηαδφκελν δείγκα ζα έπξεπε λα είλαη ζε ζθφλε, νπφηε ζα έπξεπε λα θαηαζηξαθνχλ νη πνιχηηκνη ιίζνη καο. Βέβαηα, κπνξεί λα γίλεη ρξήζε ηεο παξαπάλσ κεζφδνπ ζε ζξαχζκαηα αθαηέξγαζησλ ιίζσλ πξηλ ηελ θνπή ηνπο, γηα ησλ εληνπηζκφ ζπλζεηηθψλ Οπηηθή εμέηαζε κε κηθξνζθόπην Σν κηθξνζθφπην ρξεζηκνπνηείηαη επξέσο ζηελ πεηξνινγία θαη ηελ νξπθηνινγία. Ζ ρξήζε ηνπ ζηε γεκνινγία είλαη πην απιή π.ρ., δελ ρξεηάδεηαη πφισζε ηνπ θσηφο. Καηαξρήλ ε ρξήζε ηνπ κηθξνζθνπίνπ γίλεηαη γηα ηελ θαηεγνξηνπνίεζε ηεο θαζαξφηεηαο ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ φπνπ αλάινγα κε ηε κεγέζπλζε πνπ ζα ρξεζηκνπνηεζεί θαηαρσξείηαη ζην πηζηνπνηεηηθφ ηνπ πνιχηηκνπ ιίζνπ θαη ε αλάινγε δηάθξηζε, γηα παξάδεηγκα κε κεγέζπλζε κέρξη Υ10, θαζνξίδεηαη σο loupe clean ή αλ εμεηαζηεί κε κεγαιχηεξε κεγέζπλζε θαζνξίδεηαη σο i.f (internally flawless). Πέξα απφ απηή ηε ρξήζε, ην κηθξνζθφπην ρξεζηκνπνηείηαη ζε κεγεζχλζεηο έσο Υ100 γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ ηεο απζεληηθφηεηαο ελφο πνιχηηκνπ ιίζνπ θαη ηε δηάθξηζή ηνπ απφ έλα ηερλεηφ, π.ρ., ζηα ηερλεηά ζκαξάγδηα κε ηε κέζνδν verneille νη γξακκέο ζρεκαηηζκνχ ηνπ θξπζηάιινπ πνπ θαίλνληαη ζε κεγέζπλζε Υ80, ζηελ πιατλή φςε ελφο θνκκέλνπ (cut) ιίζνπ είλαη θακπχιεο (curved striae) ζε αληίζεζε κε ην θπζηθφ ζκαξάγδη πνπ νη ίδηεο γξακκέο είλαη επζείεο. 53

57 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΣΡΗΣΟ ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΔ ΑΝΑΛΤΔΗ Μηα άιιε ζεκαληηθή ρξήζε ηνπ κηθξνζθνπίνπ, αθνχ έρεη δηαπηζησζεί ε απζεληηθφηεηα ελφο πνιχηηκνπ ιίζνπ, είλαη φηη κπνξνχκε λα πξνζδηνξίζνπκε κε κεγάιε αθξίβεηα ηνλ ηφπν θαηαγσγήο απηνχ ηνπ ιίζνπ. Δηδηθά ζηα ξνπκπίληα, ζκαξάγδηα θαη δαθείξηα, επεηδή έρνπκε εγθιείζκαηα ηξηψλ θάζεσλ ( αέξην-πγξφ-ζηεξεφ), απηά ιεηηνπξγνχλ φπσο ηα δαθηπιηθά απνηππψκαηα ζηνλ άλζξσπν θαη ρξεζηκνπνηψληαο θσηνγξαθίεο απφ βηβιία κπνξνχκε λα πξνζδηνξίζνπκε αθφκα θαη ηε ζηνά ηνπ νξπρείνπ απφ ην νπνίν εμνξχρηεθαλ. Όηαλ έλαο γεκνιφγνο εξγάδεηαη, ζπλήζσο ρξεζηκνπνηεί κηα ινχπα κε κεγέζπλζε Υ10 κε θαηάιιεινπο θαθνχο (achromatic, aplanatic) θαη, ζε πεξίπησζε πνπ εληνπίζεη νηηδήπνηε χπνπην, θαηαθεχγεη ζην κηθξνζθφπην. ηηο κεγάιεο εηαηξίεο πνπ εθδίδνπλ πηζηνπνηεηηθά απζεληηθφηεηαο πνιχηηκσλ ιίζσλ ( GIA,HRD,EGL), πάληα ρξεζηκνπνηείηαη κηθξνζθφπην γηα ηελ εμέηαζε ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ. Σα δείγκαηα πνπ εμεηάζηεθαλ ζην εξγαζηήξην πεηξνινγίαο θαηά ηε δηάξθεηα ηεο πξαγκαηνπνίεζεο ηεο παξνχζεο εξγαζίαο ήηαλ πνιχ ρακειήο πνηφηεηαο γηα ιφγνπο θφζηνπο. Απηφ πξνζέδσζε ελδηαθέξνλ ζε απηά πνπ βιέπακε κε ην κηθξνζθφπην. Γηα παξάδεηγκα, ζην δείγκα δηακαληηνχ, κεγέζνπο 0,40 θαξαηίσλ, ζηξνγγπιήο θνπήο, είδακε φια ηα πηζαλά εγθιείζκαηα πνπ αλαθέξνληαη ζηε βηβιηνγξαθία: θξπζηάιινπο δηακαληηψλ, νιηβίλεο, ππξφμελνπο, γξαλάηεο. Οκνίσο θαη ζηα ππφινηπα δείγκαηα, ζηηο δηάθνξεο κεγελζχζεηο πνπ εμεηάζηεθαλ, είδακε ηα εγθιείζκαηα θαη ηα θπζηθά ραξαθηεξηζηηθά πνπ αλακέλνληαλ απφ ηνλ θάζε πνιχηηκν ιίζν. ην ζκαξάγδη κε ηε βνήζεηα ηνπ "Photoatlas of inclusions in gemstones" 44 πξνζδηνξίζηεθε φηη πξνέξρεηαη απφ ηε Εάκπηα 44 E.J. Gȕbelin-J.I. Koivula "Photoatlas of inclusions in gemstones" ABC edition Zurich 54

58 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΣΡΗΣΟ ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΔ ΑΝΑΛΤΔΗ 3.2 Αμηνιόγεζε πνιύηηκωλ ιίζωλ ρωξίο ηε ρξήζε νξγάλωλ ηηο πξνεγνχκελεο ελφηεηεο ηεο εξγαζίαο εμεηάζηεθαλ ηξφπνη αμηνιφγεζεο ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ ρξεζηκνπνηψληαο δηάθνξα φξγαλα. Αθφκε, πξνεγήζεθαλ θαη ηα εξγαζηεξηαθά πεηξάκαηα πνπ ζπκπεξηέιαβαλ κεηξήζεηο γηα ηνλ έιεγρν ηνπ εηδηθνχ βάξνπο ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ, εμέηαζε κε δηρξσζθφπην, κε δηαζιαζίκεηξν, αιιά θαη κε εηδηθά ειεθηξνληθά κηθξνζθφπηα ζάξσζεο ή πην απιά SEM. Δπηπιένλ, ζηηο εξγαζηεξηαθέο κεηξήζεηο ρξεζηκνπνηήζεθε θαη ε κέζνδνο XRD, πνπ αθνξά ηελ πεξίζιαζε αθηηλψλ Υ απφ δείγκαηα ζε κνξθή ζθφλεο, πνπ φκσο δελ έδσζε θάπνην ρξήζηκν απνηέιεζκα αθνχ ε κέζνδνο απαηηεί ηελ θνληνπνίεζε ηνπ πνιχηηκνπ ιίζνπ, κε άιια ιφγηα ηελ θαηαζηξνθή ηνπ. Σέινο, κεηξήζεηο ιήθζεθαλ θαη κε ην πιένλ ζεκαληηθφ φξγαλν εμέηαζεο ησλ ιίζσλ, ην κηθξνζθφπην. Δίλαη παξφια απηά ρξήζηκν λα γλσξίδεη θάπνηνο πνπ αζρνιείηαη κε ηνπο πνιχηηκνπο ιίζνπο, πσο αθφκε θαη ρσξίο ηε ρξήζε νξγάλσλ, κία γλψζε ησλ ηδηνηήησλ φισλ ησλ βαζηθψλ πνιχηηκσλ ιίζσλ, κπνξεί λα βνεζήζεη ζηελ αλαγλψξηζε θαη αμηνιφγεζή ηνπο. Έρνληαο ππφςε ηηο νπηηθέο ηνπο ηδηφηεηεο, ν δείθηεο δηάζιαζεο ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ δχζθνια κπνξεί λα εθηηκεζεί απφ ηελ εζσηεξηθή ηνπ ιάκςε ή απφ ηνλ δηρξσηζκφ ηεο πέηξαο, φηαλ ηε βιέπνπκε απφ δηαθνξεηηθή θαηεχζπλζε. Ζ δηπιή ηνπ δηάζιαζε κπνξεί λα θαζνξηζηεί κε αμηνζεκείσηε αθξίβεηα, θαηά έλα κέξνο, θξαηψληαο ηελ πιεπξά ηεο ηξάπεδαο ηεο πέηξαο θνληά ζην κάηη θαη παξαηεξψληαο ηηο δηαζιψκελεο εηθφλεο κίαο κηθξήο πεγήο θσηφο (φπσο κίαο θιφγαο θεξηνχ). ε κία δηπιά δηαζιψκελε πέηξα, νη εηθφλεο ηεο θιφγαο, ζα θαίλνληαη λα δηπιαζηάδνληαη, ζε έλα βαζκφ, αλάινγα κε ηηο γσλίεο ηεο ηξάπεδαο θαη ηε θχζε ηεο πέηξαο (Δθεκεξίδα ηεο Γεκνινγίαο, Ηαλνπάξηνο 1979) Μία Ξεραζκέλε Σερληθή Αμηνιόγεζεο Μία καγλεηηθή ξάβδνο είλαη έλα απφ ηα πην ρξήζηκα, θαη ιηγφηεξν γλσζηά, εξγαιεία γηα ηε βαζηθή αλαγλψξηζε ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ. Έλα εμαηξεηηθά επαίζζεην 45 Robert Webster «GEMS their sources, descriptions and Identification», Fifth Edition. 55

59 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΣΡΗΣΟ ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΔ ΑΝΑΛΤΔΗ φξγαλν, πνπ κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί γηα λα αληρλεχζεη πνιχ κηθξή πνζφηεηα καγλεηηζκνχ ζηνπο ιίζνπο. Δίλαη κηθξφ, θνξεηφ θαη εχρξεζην. Αληίζεηα κε ηα ππφινηπα γεκνινγηθά εξγαιεία, νη καγλήηεο είλαη πξνζπειάζηκνη ζε φινπο. Οη ξάβδνη κπνξνχλ εχθνια λα ζπλαξκνινγεζνχλ κε πνιχ κηθξφ θφζηνο. Εικόνα 4. 1 Μαγνθτικι Ράβδοσ, Kirk Feral 2009 Αλάκεζα ζηηο πνιιαπιέο ρξήζεηο ηεο, κία καγλεηηθή ξάβδνο παξέρεη έλα απφ ηα γξεγνξφηεξα κέζα αλαγλψξηζεο ηνπ γξαλάηε. Μπνξεί επίζεο λα ρξεζηκνπνηεζεί γηα ην δηαρσξηζκφ ησλ θπζηθψλ πνιχηηκσλ ιίζσλ απφ ηνπο ζπλζεηηθνχο. Γηα παξάδεηγκα, ν θπζηθφο ζπηλέιηνο κπνξεί εχθνια λα δηαρσξηζηεί απφ ηνλ ζπλζεηηθφ, θαη έλα παθέην απφ δηακάληηα κπνξεί γξήγνξα λα ζαξσζεί γηα ηελ αλαδήηεζε ζπλζεηηθψλ. Έλαο καγλήηεο είλαη έλαο απνηειεζκαηηθφο δηαρσξηζηήο γηα πνιιά είδε πνιχηηκσλ ιίζσλ πνπ κνηάδνπλ, φπσο είλαη ε αθνπακαξίλα θαη ην κπιε ηνπάδη. Ο καγλεηηθφο έιεγρνο είλαη επίζεο κία ζεκαληηθή κέζνδνο επηβεβαίσζεο ησλ απνηειεζκάησλ πνπ έρνπλ ιεθζεί απφ ηα ππφινηπα φξγαλα αμηνιφγεζεο. 45 Αλ θάπνηνο ζπιιέγεη, πνπιάεη ή εξγάδεηαη κε πνιχηηκνπο ιίζνπο θαη ρξεηάδεηαη λα γλσξίδεη ηνλ ηξφπν αλαγλψξηζεο ηνπο, ηφηε ε καγλεηηθή ξάβδνο αλήθεη ζηα βαζηθά εξγαιεία ειέγρνπ πνπ πξέπεη λα δηαζέηεη, καδί κε ην δηαζιαζίκεηξν, ην πνισζηνζθφπην, ην θαζκαηνζθφπην θαη ην κηθξνζθφπην πνπ αλαθέξζεθαλ παξαπάλσ. 45 Kirk Feral

60 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΣΡΗΣΟ ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΔ ΑΝΑΛΤΔΗ Εικόνα 4. 2 Αξιολόγθςθ πολφτιμων λίκων με τθ μαγνθτικι ράβδο, Kirk Feral

61 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΣΔΣΑΡΣΟ ΤΜΠΔΡΑΜΑΣΑ & ΠΡΟΣΑΔΗ 4 ν ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΤΜΠΔΡΑΜΑΣΑ & ΠΡΟΣΑΔΗ ΚΟΠΟ θνπφο ηνπ θεθαιαίνπ απηνχ, πνπ απνηειεί θαη ην ηειεπηαίν θνκκάηη ηεο εξγαζίαο, είλαη λα δνζεί κία ζχλνςε ησλ βαζηθψλ ζηνηρείσλ ηεο. Θα αλαθεξζνχλ θάπνηεο πξνθιήζεηο πνπ ηίζεληαη θαηά ηε δηαδηθαζία αλαγλψξηζεο θαη αμηνιφγεζεο ησλ πνιχηηκσλ ιίζσλ θαη ηα ηειηθά ζπκπεξάζκαηα ηεο έξεπλαο. 58

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ηότοι εργαζηηρίοσ ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ ζα παξνπζηαζηνύλ βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ησλ Windows XP πνπ ζρεηίδνληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά:

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά: ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ Η Μηκή θαη ν Νηίλνο αλαξσηήζεθαλ πνην αληειηαθό πξντόλ παξέρεη ηελ θαιύηεξε πξνζηαζία ζην δέξκα ηνπο. Τα αληειηαθά πξντόληα έρνπλ έλα δείθηε αληειηαθήο πξνζηαζίαο (SPF), ν νπνίνο δείρλεη πόζν

Διαβάστε περισσότερα

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12 Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 11-12 Project 6: Ταμίδη κε ηε Μεραλή ηνπ Φξόλνπ Υπεύζπλνη Καζεγεηέο: Ε. Μπηιαλάθε Φ. Αλησλάηνο Δρώηηζη 3: Πνηα από ηα παξαθάησ ΜΜΕ ηεξαξρείηε από πιεπξάο ζεκαζίαο;

Διαβάστε περισσότερα

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots)

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) 1.1 Σςνοπτική Πεπιγπαυή Hot Spots Σα ζεκεία αζύξκαηεο πξόζβαζεο πνπ επηιέρζεθαλ αλαθέξνληαη ζηνλ επόκελν πίλαθα θαη παξνπζηάδνληαη αλαιπηηθά ζηηο επόκελεο παξαγξάθνπο.

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Φξεζηκόηεηα καζεκαηηθώλ Αξρή θαηακέηξεζεο Όζα έδσζαλ νη Έιιελεο... Τξίγσλνη αξηζκνί Τεηξάγσλνη αξηζκνί Δπηκήθεηο αξηζκνί Πξώηνη αξηζκνί Αξηζκνί κε μερσξηζηέο ηδηόηεηεο Γίδπκνη πξώηνη

Διαβάστε περισσότερα

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Stylianos Kalaitzis Μνλνϋβξηδηζκνο 1 Γπν γνλείο, εηεξόδπγνη γηα ηνλ αιθηζκό θάλνπλ παηδηά. Πνία ε πηζαλόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΣΑ Ο πολσμεριζμός Πολσμεριζμός είναι η τημική ανηίδραζη καηά ηην οποία πολλά μόρια ίδιων ή διαθορεηικών οργανικών ενώζεων, ποσ ονομάζονηαι μονομερή, ενώνονηαι και ζτημαηίζοσν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ 1.Απηόο πνπ ζα αλαγλσξηζηεί απνπζηάδεη γηα πνιύ θαηξό. 2.Δπηζηξέθεη κε πιαζηή ηαπηόηεηα ή κεηακνξθσκέλνο. 3.Απνκνλώλνληαη ηα δύν πξόζσπα 4.Άξζε κεηακόξθσζεο 5.Απνθάιπςε 6.Ακθηβνιίεο-απνδεηθηηθά

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 Βάσεις Δεδομέμωμ Εξγαζηήξην V Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 2 Σκοπός του 5 ου εργαστηρίου Σθνπόο απηνύ ηνπ εξγαζηεξίνπ είλαη: ε κειέηε ζύλζεησλ εξσηεκάησλ ζύλδεζεο ζε δύν ή πεξηζζόηεξεο ζρέζεηο ε κειέηε

Διαβάστε περισσότερα

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger Κεθάλαιο 1 Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ΠΛΑΝΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Κεθάιαην 1: Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Σπγγξαθείο: Δξ. Andrea Grimm, Δξ.

Διαβάστε περισσότερα

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2 ΣΡΙΓΩΝΟΜΔΣΡΙΚΔ EΞΙΩΔΙ Πνηα παξαδείγκαηα εμηζώζεσλ ή θαη πξνβιεκάησλ πηζηεύεηαη όηη είλαη θαηάιιεια γηα ηελ επίιπζε ηνπο θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο κέζα ζηελ ηάμε; 1 ε ΓΙΓΑΚΣΙΚΗ ΩΡΑ Α.

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα.

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα. Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα Γηαθξάγκαηα Δξγαιεία Καηαζθεπέο 2 Η θαηαζθεπή πεξηγξάθεηαη ζηελ αληίζηνηρε ελόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2 ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ Τν Σρήκα 1 δείρλεη ηελ αιιαγή ηεο ζηάζκεο ηεο Λίκλεο Τζαλη, ζηε Σαράξα ηεο Βόξεηαο Αθξηθήο. Η Λίκλε Τζαλη εμαθαλίζηεθε ηειείσο γύξσ ζην 20.000 π.χ., θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ηειεπηαίαο επνρήο ησλ

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα!

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Cpyright 2013 Λόγος & Επικοινωνία // All rights Reserved Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Αυηό ηο παιχνίδι έχει ζηόχους: 1. ηελ εθγύκλαζε ηεο αθνπζηηθήο κλήκεο ησλ παηδηώλ 2. ηελ εμάζθεζε ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ

Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ ΣΜΖΜΑ ΓΔΩΛΟΓΗΑ ΔΡΓΑΣΖΡΗΟ ΣΔΥΝΗΚΖ ΓΔΩΛΟΓΗΑ ΜΑΘΖΜΑ: ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΓΗΓΑΚΟΝΣΔ: Β. ΥΡΖΣΑΡΑ, Καθ. ΔΞΑΜΖΝΟ: 7 ο Β. ΜΑΡΗΝΟ, Δπ.Καθ. Φεβροσάριος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ 1) Υξηζηνπγελληάηηθα ειαηάθηα θάξηα ή θαδξάθη θάξηα ή θαδξάθη Τιηθά πνπ ζα ρξεηαζηνύκε: Υαξηί θάλζνλ καύξν γηα ην θόλην, πξάζηλν γηα ηα ειαηάθηα, θόθθηλν γηα ηα αζηεξάθηα Απιό

Διαβάστε περισσότερα

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε.

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε. ΑΝΟΙΓΜΑ ΝΔΑ ΥΡΗΗ 1. Γεκηνπξγείηε ηε λέα ρξήζε από ηελ επηινγή «Παξάκεηξνη/Παξάκεηξνη Δηαηξίαο/Γηαρείξηζε Δηαηξηώλ». Πιεθηξνινγείηε ηνλ θσδηθό ηεο εηαηξίαο ζαο θαη παηάηε Enter. Σηελ έλδεημε «Υξήζεηο» παηάηε

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Καηαζθεπάδνπκε έλα νγθνκεηξηθό δνρείν από πιαζηηθό κπνπθάιη λεξνύ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1 ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ Πνιινί άλζξσπνη πηζηεύνπλ όηη ν άλεκνο ζα έπξεπε λα αληηθαηαζηήζεη ην πεηξέιαην θαη ην θάξβνπλν σο πεγή ελέξγεηαο γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηζκνύ. Οη θαηαζθεπέο πνπ θαίλνληαη ζηελ εηθόλα είλαη

Διαβάστε περισσότερα

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη ΔΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΑ ΘΔΜΑΣΑ ΣΟ ΓΙΑΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΙΜΟ Μάρτιος 0 ΘΔΜΑ Να ππνινγίζεηε ηα όξηα: i ii lim 0 0 lim iii iv lim e 0 lim e 0 ΘΔΜΑ Γίλεηαη ε άξηηα ζπλάξηεζε '( ) ( ) γηα θάζε 0 * : R R γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ:

Διαβάστε περισσότερα

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ ΠΑΙΓΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΚΤΠΡΟΤ Πξόγξακκα Δπηκόξθσζεο Τπνςεθίσλ Καζεγεηώλ Σερλνινγίαο Γελάξεο 2011 ΗΛΔΚΣΡΟΝΙΚΑ Ι (Ύιε Γπκλαζίνπ) Διδάσκων: Σαββίδης Σάββας Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com

Διαβάστε περισσότερα

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ.

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Μονοψϊνιο Ολιγοψώνιο Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Οπιακή αξία Δπηπξόζζεηα νθέιε από ηελ ρξήζε/θαηαλάισζε κηαο επηπξόζζεηε

Διαβάστε περισσότερα

Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger

Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger 1 θύιιν ζθνιηάηαο 2 πξάζα 150 γξ. bacon 150 γξ. θέηα ΓΧΓΧΝΗ 100 γξ. γξαβηέξα ΓΧΓΧΝΗ 1 θ.ζ. ειαηόιαδν Κόβνπκε ηα πξάζα ζε ιεπηέο ξνδέιεο. Κόβνπκε ην bacon

Διαβάστε περισσότερα

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) =

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) = ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 9. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(,y) = y.. Να ππνινγηζηνύλ ηα νινθιεξώκαηα: a) ln b) a) 3cos b) e sin 4. Να ππνινγηζηεί ην νινθιήξσκα: S ( y) 3

Διαβάστε περισσότερα

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Εηζαγσγή Οη ηερληθέο ζπληήξεζεο ηξνθίκσλ έρνπλ ζθνπό : α) λα παξεκπνδίζνπλ αλεπηζύκεηεο κεηαβνιέο ζηα ραξαθηεξηζηηθά (γεύζε - ρξώκα -

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ 1 ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ ΝΟΗΠΚΝΠ 2 Τν πεηξέιαην, πνπ κεξηθέο θνξέο ζηελ θαζεκεξηλή γιώζζα απνθαιείηαη θαη μαύπορ σπςσόρ ή τσάι τος Ρέξαρ, είλαη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Σχολικό έτος: 2011-2012 Καθηγήτριες: Κεφαλληνού Λουκία- Καλλία Αθηνά ΙΙ. ΟΙ ΑΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΠΟ ΣΟΤ ΠΡΟΙΣΟΡΙΚΟΤ ΥΡΟΝΟΤ ΕΩ ΚΑΙ ΣΟ Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ 1. ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2 TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 Δημιουργία σελίδων και βιβλίων Έλα θαηλνύξην βηβιίν πεξηέρεη κία άδεηα ζειίδα κε έλα άδεην background. Δελ κπνξνύκε λα μερσξίζνπκε

Διαβάστε περισσότερα

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 10 ε : ΜΗΥΑΝΙΚΗ ΜΔΡΟ Β ΠΙΔΗ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Καξέθια θαθίξε Όξγαλα Τιηθά Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ β. ΣΟ ΠΝΕΤΜΑΣΙΚΟ ΜΑ ΚΕΝΣΡΟ γ. Η ΠΑΝΟΡΑΜΙΚΗ ΘΕΗ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ. Η Εθθιεζία ηνπ ρσξηνύ καο, ε Αγία Άλλα, είλαη θηηζκέλε πξηλ πνιιά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 1. ρεδίαζε πλδπαζηηθνύ Κπθιώκαηνο Έλα ζπλδπαζηηθό θύθισκα (Κ) έρεη ηξεηο εηζόδνπο A, B θαη C θαη κία έμνδν Y Y=A B+AC Να θαηαζθεπάζεηε ην ράξηε Karnaugh. B 0

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ.

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ. ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΟΑIΤΜΘΔΘ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ 11V11 ΗΚΘΙΘΑ 6-10 ΤΠΞΜΩΜ ΛΕΘΞΜΕΙΗΛΑΑ ΞΣ ΟΑΘΤΜΘΔΘΞΣ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ ΓΘΑ ΟΑΘΙΕΡ ΗΚΘΙΘΑΡ 6-10 ΕΩΜ Η ΔΘΑΔΠΞΛΗ ΑΟΞ Η ΛΘΑ ΕΡΘΑ ΡΗΜ ΑΚΚΗ ΕΘΜΑΘ ΛΕΓΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο:

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Σύνθεζη ηαλανηώζεων Α. Σύλζεζε δύν α.α.η ηεο ίδιας ζστνόηηηας Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Η απνκάθξπλζε

Διαβάστε περισσότερα

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική Δίζηε μησανικόρ διοίκηζηρ μεγάληρ καηαζκεςαζηικήρ εηαιπείαρ και καλείζηε να ςλοποιήζεηε ηο έπγο πος πεπιγπάθεηαι από ηον Πίνακα 1. Κωδ.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα

Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα ΥΤΛΛΟ ΕΡΓΑΙΑ 8 Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα Α. Ψυχρά και Θερμά χρώματα Ο Ήλιος ο Ηλιάτορας Ο πετροπαιχνιδιάτορας... φωτιά ναι το πηγούνι του χρυσάφι το πηρούνι του Οδ. Ελύτης Σα χρώματα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα «ην θνηλό θαη ην θύξην» (Γ.νισκόο) γηα λα ρηίδω πάληα κε ηνλ ίδηνλε ηξόπν, κε ηηο ίδηεο θαηαζθεπαζηηθέο θαη πιαζηηθέο πξννπηηθέο, κε ηελ ίδηαλε πάληνηε πίζηε θαη αγάπε.. Α.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ TH BIOMHXANIA ΕΠΙΠΛΟΥ / FOR THE FURNITURE INDUSTRY

ΓΙΑ TH BIOMHXANIA ΕΠΙΠΛΟΥ / FOR THE FURNITURE INDUSTRY ΓΙΑ TH BIOMHXANIA ΕΠΙΠΛΟΥ / FOR THE FURNITURE INDUSTRY ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΜΑΣ Όια ηα πξντφληα πνπ ρξεζηκνπνηνχκε ζηελ παξαγσγή είλαη επηιεγκέλα θαη δνθηκαζκέλα ζην ρεκηθφ καο εξγαζηήξην. Σπγθεθξηκέλα, ηα πεξηζζφηεξα

Διαβάστε περισσότερα

ΙNCOFRUIT - (HELLAS).

ΙNCOFRUIT - (HELLAS). Πξνο ΟΛΑ ΤΑ ΜΔΛΗ Κε Σπλάδειθε Θέκα: Ιζπαλία & Γεξκαλία 5 ε ΔΒΓΟΜΑΓΑ 2011 (31 Ιαλ έσο 30 Φεβξ.2011) Παξαζέηνπκε θαησηέξσ: Αλαζθόπεζε ηεο 4 εο εβδνκάδνο 2011 κε ηηο ηηκέο ησλ εζπεξηδνεηδώλ πνπ δηακνξθώζεθαλ

Διαβάστε περισσότερα

Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η

Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ 1. Τερληθή Έθζεζε 2. Δλδεηθηηθφο Πξνυπνινγηζκφο 3. Έληππν νηθνλνκηθήο πξνζθνξάο ΘΔΜΑ : Πξνκήζεηα

Διαβάστε περισσότερα

Εξγαζηήξην 9 ν. Μηθξνζθνπηθή παξαηήξεζε. αζβεζηόιηζωλ

Εξγαζηήξην 9 ν. Μηθξνζθνπηθή παξαηήξεζε. αζβεζηόιηζωλ Εξγαζηήξην 9 ν Μηθξνζθνπηθή παξαηήξεζε αζβεζηόιηζωλ Γεληθά ζηνηρεία Τα ηδεκαηνγελή πεηξώκαηα απνηεινύλ ην 7,9% ηνπ ζπλνιηθνύ όγθνπ ησλ πεηξσκάησλ ηνπ θινηνύ ηεο γεο (64,7% ππξηγελή θαη 27,4% κεηακνξθσκέλα),

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΘΔΜΑ Α Α1. α. Σ β. Σ γ. Λ δ. Λ ε. Λ ζη. Σ Α2. Γ Α3. 1. γ 2. ε 3. δ 4. α Β1. ΘΔΜΑ Β Οη ηειηθνί ππνινγηζηέο παίξλνπλ απνθάζεηο δξνκνιόγεζεο κόλν γηα ηα δηθά ηνπο απηνδύλακα

Διαβάστε περισσότερα

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Οη Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα εθαξκόδνληαη γηα ηελ απνξξνθνύκελε ελέξγεηα από Αηνιηθά Πάξθα πνπ είλαη ζπλδεδεκέλα ζην

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΠΡΟΒΛΗΜΑ Σε έλα ηνπξλνπά βόιετ δήισζαλ ζπκκεηνρή νκάδεο Γπκλαζίσλ ηεο Κύπξνπ.

Διαβάστε περισσότερα

Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο

Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο Τν crossover καλώδιο ρξεζηκνπνηείηαη γηα λα ζπλδεζνύλ δπν ππνινγηζηέο κεηαμύ ηνπο θαη αλ θηηάμνπλ έλα κηθξό ηνπηθό δίθηπν(lan). Έλα LAN κπνξεί λα είλαη ηόζν

Διαβάστε περισσότερα

Όια ηα πξντφληα ηεο ΒΜP είλαη πηζηνπνηεκέλα θαηά ISO 9001 θαη πιεξνχλ ηηο πξνυπνζέζεηο ηνπ επξσπατθνχ θαλνληζκνχ ΔΝ 12365.

Όια ηα πξντφληα ηεο ΒΜP είλαη πηζηνπνηεκέλα θαηά ISO 9001 θαη πιεξνχλ ηηο πξνυπνζέζεηο ηνπ επξσπατθνχ θαλνληζκνχ ΔΝ 12365. ΓΙΑ ΞΥΛΙΝΑ ΚΟΥΦΩΜΑΤΑ / FOR WOODEN FRAMES ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΜΑΣ Όια ηα πξντφληα πνπ ρξεζηκνπνηνχκε ζηελ παξαγσγή είλαη επηιεγκέλα θαη δνθηκαζκέλα ζην ρεκηθφ καο εξγαζηήξην. Σπγθεθξηκέλα, ηα πεξηζζφηεξα πιηθά κε

Διαβάστε περισσότερα

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H )

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H ) Ξ G O O G L E S C H O L A R Α Ο Ξ Ε Κ Ε Θ Λ Θ Α Λ Η Τ Α Μ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η Ρ Οξαγκαηνπνηώληαο αλαδήηεζε ζην GoogleScholar (http://scholar.google.com/) ν ρξήζηεο κπνξεί λα εληνπίζεη πιηθό αθαδεκαϊθνύ θαη

Διαβάστε περισσότερα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα 4. ΑΝΑΠΝΟΗ Η δηάζπαζε ηεο γιπθόδεο γίλεηαη κέζα ζηα θύηηαξα, νλνκάδεηαη θπηηαξηθή αλαπλνή θαη εμαζθαιίδεη ηελ ελέξγεηα πνπ είλαη απαξαίηεηε ζην θύηηαξν. Η δηάζπαζε γίλεηαη κε ηελ παξνπζία νμπγόλνπ θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1379/50 1. Όηαλ ινηπόλ ήξζαλ [νη πξέζβεηο ζηελ Αζήλα], αθνύ ζπλέιαβαλ νη Αζελαίνη θαη ηνπο πξέζβεηο σο ππνθηλεηέο ζηάζεο θαη όζνπο έπεηζαλ [νη πξέζβεηο], ηνπο ζπγθέληξσζαλ γηα αζθάιεηα ζηελ Αίγηλα.

Διαβάστε περισσότερα

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ Να σαπακηηπίζεηε ηιρ πποηάζειρ, πος ακολοςθούν, υρ ππορ ηην οπθόηηηά ηοςρ, με ηην ένδειξη Σωστό ή Λάθος 1. ηελ αξραία Ρώκε νη πιεβείνη δελ είραλ αξρηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ

ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ Μεγάιε επηηπρία ζεκείωζε ε θνηλή εθδήιωζε γηα ηελ θνπή πίηαο γηα ην 2009, ηνπ Παλειιήληνπ πλδέζκνπ Δπηρεηξήζεωλ Πξνζηαζίαο Πεξηβάιινληνο (ΠΑΔΠΠΔ) θαη ηεο Διιεληθήο Δηαηξίαο

Διαβάστε περισσότερα

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010 Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010 ΕΙΑΓΩΓΗ: Τα δηάθνξα πιηθά, αλάινγα κε ηε ζπκπεξηθνξά ηνπο εληόο καγλεηηθνύ πεδίνπ δηαθξίλνληαη

Διαβάστε περισσότερα

Όια ηα πξντφληα ηεο ΒΜP είλαη πηζηνπνηεκέλα θαηά ISO 9001 θαη πιεξνχλ ηηο πξνυπνζέζεηο ηνπ επξσπατθνχ θαλνληζκνχ ΔΝ 12365.

Όια ηα πξντφληα ηεο ΒΜP είλαη πηζηνπνηεκέλα θαηά ISO 9001 θαη πιεξνχλ ηηο πξνυπνζέζεηο ηνπ επξσπατθνχ θαλνληζκνχ ΔΝ 12365. ΓΙΑ ΚΟΥΦΩΜΑΤΑ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ / FOR ALUMINIUM FRAMES ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΜΑΣ Όια ηα πξντφληα πνπ ρξεζηκνπνηνχκε ζηελ παξαγσγή είλαη επηιεγκέλα θαη δνθηκαζκέλα ζην ρεκηθφ καο εξγαζηήξην. Σπγθεθξηκέλα, ηα πεξηζζφηεξα πιηθά

Διαβάστε περισσότερα

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ )

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Τν πξόβιεκα - Γηαξξνή λεξνύ Αθόκε θαη κηα κηθξή δηαξξνή λεξνύ κπνξεί λα πξνθαιέζεη θαηαζηξνθή αλ δελ αληρλεπζεί εγθαίξσο Δηαξξνή κπνξεί λα πξνέιζεη

Διαβάστε περισσότερα

Master Class 3. Ο Ν.Ζανταρίδης προτείνει θέματα Μαθηματικών Γ Λσκειοσ ΘΕΜΑ 1.

Master Class 3. Ο Ν.Ζανταρίδης προτείνει θέματα Μαθηματικών Γ Λσκειοσ ΘΕΜΑ 1. ΘΕΜΑ. Γηα ηελ ζπλάξηεζε f : IR IR ηζρύεη + f() f(- ) = γηα θάζε IR. Να δείμεηε όηη f() =, ΙR. Να βξείηε ηελ εθαπηόκελε (ε) ηεο C f πνπ δηέξρεηαη από ην ζεκείν (-,-) 3. Να βξείηε ην εκβαδόλ Δ(α) ηνπ ρωξίνπ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ Κιηληθή ηαμηλόκεζε ηνπ βαζκνύ ηεξεδνληθήο βιάβεο ηωλ νπώλ θαη ζρηζκώλ καζεηηθώλ επηθαλεηώλ θαηά ICDAS 1 νο Βαζκόο

Διαβάστε περισσότερα

Μορθές Κακόβοσλοσ Κώδικα (Malicious Code)

Μορθές Κακόβοσλοσ Κώδικα (Malicious Code) Μορθές Κακόβοσλοσ Κώδικα (Malicious Code) Page 1 Υποπλοίαρτος Ν. Πεηράκος ΠΝ Αηδένηα Γνύξεηνη Ίππνη (Trojan Horses) Ινί (Viruses) Worms Root-kit Page 2 Γνύξεηνο Ίππνο (Trojan Horse) Οξηζκόο: Πξόγξακκα

Διαβάστε περισσότερα

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ Συστήματα Αρίθμησης Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ 1 Ειζαγωγή Τν bit είλαη ε πην βαζηθή κνλάδα κέηξεζεο. Είλαη κία θαηάζηαζε on ή off ζε έλα ςεθηαθό θύθισκα. Άιιεο θνξέο είλαη κία θαηάζηαζε high ή low voltage

Διαβάστε περισσότερα

Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ ζηεξεή, ζηελ πγξή θαη ζηελ αέξηα.

Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ ζηεξεή, ζηελ πγξή θαη ζηελ αέξηα. Καηαζηάζεηο ηεο ύιεο 1 ΔΚΦΔ ΥΑΝΗΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΟΗ ΦΤΗΚΔ ΔΠΗΣΖΜΔ ΣΖΝ ΠΡΟΥΟΛΗΚΖ ΑΓΧΓΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 1: ΔΗΑΓΧΓΖ ΚΔΦΑΛΑΗΟ 4: ΚΑΣΑΣΑΔΗ ΣΖ ΤΛΖ ΚΑΣΑΣΑΔΗ ΣΖ ΤΛΖ Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KRNUGH Γηα λα θάλνπκε απινπνίεζε κηαο ινγηθήο ζπλάξηεζεο κε πίλαθα (ή ράξηε) Karnaugh αθνινπζνύκε ηα παξαθάησ βήκαηα:. Η ινγηθή ζπλάξηεζε ζα πξέπεη λα είλαη ζε πιήξε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c.

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c. ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) y y z z t t Σν νπνίν νδεγεί ζην όηη = - π.(άηνπν), αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mikelson-Morley είλαη =. Δπίζεο y = y, z = z, t = t Σν νπνίν ( t

Διαβάστε περισσότερα

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Ναηαιία Σπαλνύ, spanou@igme.gr & natspanou@gmail.com Τερληθόο Γεσιόγνο (M.Sc.) Πεξηγξαθή Χάξηεο ρσξηθήο θαηαλνκήο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Θεματικές Ενότητες 1. Απιέο έλλνηεο θβαληηθήο κεραληθήο θαη ην ζύζηεκα δύν θβαληηθώλ θαηαζηάζεωλ. 2. Qubit θαη θβαληηθόο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1382/153 1. Καη όηαλ έγηλε ε ππνρώξεζε αξγά ην απόγεπκα, επεηδή θνβήζεθαλ νη νιηγαξρηθνί κήπσο νη δεκνθξαηηθνί, αθνύ θάλνπλ επίζεζε, θαηαιάβνπλ

Διαβάστε περισσότερα

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ Πεξηερόκελα Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά Καηαγξαθή Ώξαο πγρξνληζκόο πζηήκαηνο Παξνπζίαζε πζηήκαηνο Πηζαλά ελάξηα Υξήζεο 2 Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP 1 ΜΑΘΗΜΑ 6 ο Προγράμμαηα θωηογραθικών μηχανών Επιλογέας προγραμμάηων Μαο δίλεη ηε δπλαηόηεηα λα ειέγμνπκε ην άλνηγκα δηαθξάγκαηνο θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000.

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000. ΔΕΟ 13 Ποσοτικές Μέθοδοι Σσνάρηηζη Κόζηοσς C(), μέζο κόζηος C()/. Παράδειγμα 1 Μηα εηαηξεία δαπαλά γηα θάζε πξντόλ Α πνπ παξάγεη 0.0 λ.κ. Τα πάγηα έμνδα ηεο εηαηξείαο είλαη 800 λ.κ. Ζεηείηαη 1) Να πεξηγξάςεηε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι ηα Δθπαηδεπηήξηα Πάλνπ ππνζηεξίδνπκε ηελ άπνςε όηη ην «αεηθόξν ζρνιείν» είλαη έλα όξακα εθηθηό. Η εθπαίδεπζε γηα ηελ αεηθνξία δελ είλαη κάζεκα, αιιά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 7 ΜΑΪΟΥ 13 ΘΔΜΑ Α : (Α1) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 33-335 (Α) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 6 (Α3) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα (Α) α) Λάζνο β) Σωζηό γ) Σωζηό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ

ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ Σε όια ηα πξνβιήκαηα πνπ ζα αληηκεηωπίζνπκε, ην ειαηήξην ζα είλαη αβαξέο θαη ζα ηθαλνπνηεί ην λόκν ηνπ Hooke (ηδαληθό ειαηήξην), δειαδή ε δύλακε πνπ αζθεί έλα ηδαληθό ειαηήξην έρεη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ Εδώ ζα ππνινγίζνπκε ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier κεξηθώλ αθόκα ζεκάησλ, πξνζπαζώληαο λα μεθηλήζνπκε από ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier γλσζηώλ ζεκάησλ

Διαβάστε περισσότερα

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861 Οπγάνωζη και διοίκηζη ηοςπιζηικών επισειπήζεων (ξενοδοσεία, ηοςπιζηικά γπαθεία ) Α) ΑΔΙ ΣΔΙ και Β) ΑΠΟΦΟΙΣΟΙ ΤΠΟΥΡΔΩΣΙΚΗ ΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ και ΜΔΣΑΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ Ρν πξόγξακκα απηό ζρεδηάζηεθε γηα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3: Ζ ΘΔΡΜΟΣΖΣΑ ΓΗΑΓΗΓΔΣΑΗ ΜΔ ΑΚΣΗΝΟΒΟΛΗΑ

ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3: Ζ ΘΔΡΜΟΣΖΣΑ ΓΗΑΓΗΓΔΣΑΗ ΜΔ ΑΚΣΗΝΟΒΟΛΗΑ 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 3: ΘΔΡΜΟΚΡΑΗΑ - ΘΔΡΜΟΣΖΣΑ ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3: Ζ ΘΔΡΜΟΣΖΣΑ ΓΗΑΓΗΓΔΣΑΗ ΜΔ ΑΚΣΗΝΟΒΟΛΗΑ ΓΗΑΡΚΔΗΑ: 1 δηδαθηηθή ώξα ΓΗΓΑΚΣΗΚΟΗ ΣΟΥΟΗ: Να δηαπηζηώζνπλ νη καζεηέο πεηξακαηηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_3207/391 1. Τελ άιιε κέξα νη Τξηάθνληα, πνιύ ηαπεηλσκέλνη θαη ληώζνληαο εγθαηαιειεηκκέλνη, ζπγθεληξώζεθαλ ζην ρώξν ησλ ζπλεδξηάζεσλ παξάιιεια, νη «ηξεηο ρηιηάδεο», ζε όια ηα ζεκεία όπνπ είραλ ηνπνζεηεζεί,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΕ ΑΚΗΕΙ ΠΟΟΣΙΚΗ ΥΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΤΗ

ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΕ ΑΚΗΕΙ ΠΟΟΣΙΚΗ ΥΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΤΗ ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΕ ΑΚΗΕΙ ΠΟΟΣΙΚΗ ΥΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΤΗ 1. Τηηινκεηξηθή κέζνδνο αλάιπζεο, Βαζηθέο Αξρέο Τηηινκεηξίαο, Μεζνδνινγία, Αλαιπηηθά Σθεύε θαη Όξγαλα. 2. Αιθαιηκεηξία (Πξνζδηνξηζκόο νιηθήο νμύηεηαο μηδηνύ) 3.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΦΟΛΙΚΑ ΔΙΓΗ Α ΓΗΜΟΤΙΚΟΥ Σχολικό έτος 2011-2012

ΣΦΟΛΙΚΑ ΔΙΓΗ Α ΓΗΜΟΤΙΚΟΥ Σχολικό έτος 2011-2012 ΣΦΟΛΙΚΑ ΔΙΓΗ Α ΓΗΜΟΤΙΚΟΥ 2 ηεηξάδηα κεγάιν κέγεζνο (24x32), 100 ζειίδεο,ηερληθά (1 ζειίδα ιεπθή,1 ζειίδα κε ηεηξαγσλάθηα ή γξακκέο 2 ηεηξάδην κεγάιν κέγεζνο (24x32),100 ζειίδεο (αλεμαξηήησο κεγέζνπο ηεηξαγώλσλ)

Διαβάστε περισσότερα

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ ΤΕΙ Δσηικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομητανικού Στεδιαζμού Εργαζηήριο C 3 www.c3.teiwm.gr C 3 LAB www.c3.teiwm.gr 1 Εηζαγσγή Πεπιεσόμενα ύκβνια

Διαβάστε περισσότερα

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ 10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ Σσποποιημένες παροτές ΥΣ Γηα ηελ ειεθηξνδόηεζε θάζε εζωηεξηθήο εγθαηάζηαζεο θαηαζθεπάδεηαη κία από ηηο «ηππνπνηεκέλεο» παξνρέο πνπ αλαθέξνληαη παξαθάηω. Γηα θάζε ηππνπνηεκέλε

Διαβάστε περισσότερα

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ»

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη Ανθρώπινου Δυναμικοφ «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» Εταιρεία Ένταςησ Γνώςησ Αριςτοτελείου Πανεπιςτημίου Θεςςαλονίκησ Δια Βίου Μάθηςη Νόκνο:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ 24 ο ΠΑΝΔΛΛΗΝΙΟ ΤΝΔΓΡΙΟ ΔΛΛΗΝΙΚΗ ΔΣΑΙΡΔΙΑ ΚΟΙΝΧΝΙΚΗ ΠΑΙΓΙΑΣΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΑΓΧΓΗ ΣΗ ΤΓΔΙΑ ΠΙΝΟΤΛΑ ΔΤΡΤΓΙΚΗ ΒΑΡΚΑΡΗ ΠΟΛΤΚΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ιήμεο 11.00 Κάπνηνο άξρηζε λα δηαβάδεη έλα βηβιίν ηελ 1 ε Δεθεκβξίνπ. Κάζε κέξα δηάβαδε ηνλ ίδην αξηζκό ζειίδσλ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Εισαγωγή στη Φωτογραυία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Εισαγωγή στη Φωτογραυία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Εισαγωγή στη Φωτογραυία Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP 1 ΜΑΘΗΜΑ 3 ο ΚΛΕΙΣΡΟ ΣΑΥΤΣΗΣΑ ΚΛΕΙΣΡΟΤ-ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΑΣΑΛΛΗΛΗ ΣΑΥΤΣΗΣΑ Σι είναι υωτογραυική μητανή; Από πνηα κέξε απνηειείηαη: 1. Φαθό

Διαβάστε περισσότερα

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία ΧΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ Α.Ε Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία Πνηνί είκαζηε Η ΜΙΝΔΡΑΛ ΥΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΣΑ Α.Δ. μεθίλεζε ηελ πνξεία ηεο ην 1976. Από ηελ αξρή ζπλεξγαζηήθακε κε πξωηνπόξνπο εηαηξείεο ζηνλ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ

ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ Α. Αεπόβια ικανόηηηα: ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ 1. Φόλλοος ζηα δύο καλάθια: νη αζιεηέο είλαη απέλαληη από ηα ηακπιώ ζε δπν γξακκέο. Οη πξώηνη έρνπλ από κηα κπάια. Με ην ζύλζεκα θάλνπλ θόιιννπ

Διαβάστε περισσότερα

Η απνξξόθεζε ηνπ νξαηνύ θσηόο γίλεηαη κέζσ ρξσζηηθώλ νπζηώλ πνπ νλνκάδνληαη τλωροθύλλες.

Η απνξξόθεζε ηνπ νξαηνύ θσηόο γίλεηαη κέζσ ρξσζηηθώλ νπζηώλ πνπ νλνκάδνληαη τλωροθύλλες. ΦΩΣΟΤΝΘΔΗ Δλαιιαθηηθή δηεξγαζία παξαγσγήο ελέξγεηαο Υξεζηκνπνηείηαη από ηνπο νλνκαδόκελνπο θσηνζπλζεηηθνύο νξγαληζκνύο Οπζηαζηηθά ε αληίζηξνθε δηεξγαζία ηεο αλαπλνήο πλίζηαηαη ζηελ δέζκεπζε ειηαθήο ελέξγεηαο

Διαβάστε περισσότερα

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67)

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Γηα λα επαλαθέξεηε ην FritzBox Fon WLAN 7140 ζηηο πξνεπηιεγκέλεο ηνπ ξπζκίζεηο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ 1 Βαζηθέο Έλλνηεο & Καηεγνξίεο Γηθηύσλ Τπνινγηζηώλ

ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ 1 Βαζηθέο Έλλνηεο & Καηεγνξίεο Γηθηύσλ Τπνινγηζηώλ ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ 1 Βαζηθέο Έλλνηεο & Καηεγνξίεο Γηθηύσλ Τπνινγηζηώλ Γξαζηεξηόηεηα 1ε αο δίλεηαη ν ελλνηνινγηθφο ράξηεο "Γίθηπα Τπνινγηζηψλ - Βαζηθέο Έλλνηεο" πνπ αθνξά ζηελ θεληξηθή έλλνηα "Γίθηπα Τπνινγηζηψλ".

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 2 Εηζαγωγή ζηελ Επεμεξγαζία Υγξώλ Απνβιήηωλ Σηάδηα Επεμεξγαζίαο

Διάλεξη 2 Εηζαγωγή ζηελ Επεμεξγαζία Υγξώλ Απνβιήηωλ Σηάδηα Επεμεξγαζίαο Διάλεξη 2 Εηζαγωγή ζηελ Επεμεξγαζία Υγξώλ Απνβιήηωλ Σηάδηα Επεμεξγαζίαο Σηάδηα επεμεξγαζίαο πγξψλ απνβιήησλ Πξσηνβάζκηα ή Μεραληθή Δπεμεξγαζία Γεπηεξνβάζκηα ή Βηνινγηθή Δπεμεξγαζία Τξηηνβάζκηα ή Χεκηθή

Διαβάστε περισσότερα

Πνηα λνκίδεηο όηη ζα είλαη ε ζπλνιηθή αληίζηαζε κηαο ζπλδεζκνινγίαο δύν αληηζηαηώλ ζπλδεδεκέλεο ζε ζεηξά; Γηαηί;...

Πνηα λνκίδεηο όηη ζα είλαη ε ζπλνιηθή αληίζηαζε κηαο ζπλδεζκνινγίαο δύν αληηζηαηώλ ζπλδεδεκέλεο ζε ζεηξά; Γηαηί;... ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Ιζοδύναμη ανηίζηαζη ζύνδεζηρ ανηιζηαηών Η δηδαζθαιία ηεο ηζνδύλακεο αληίζηαζεο γηα ζύλδεζε αληηζηαηώλ ζε ζεηξά θαη παξάιιεια ππάξρεη ζην Αλαιπηηθό Πξόγξακκα Σπνπδώλ ζηα καζήκαηα Φπζηθήο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ Σν ζύγρξνλν πξόηππν αληηκεηώπηζεο ηεο ηεξεδόλαο ελειίθσλ δελ εζηηάδεηαη κόλν ζηελ απνθαηάζηαζε ησλ ηεξεδνληθώλ βιαβώλ πνπ έρνπλ εθδεισζεί, αιιά έρεη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43

ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43 ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43 Κα ακαθένεηε 5 εονςπασθέξ πώνεξ θαη κα βνείηε ημ είδμξ ημο μνοθημύ ημοξ πιμύημο. Πμημη πανάγμκηεξ επηηνέπμοκ ηεκ θαηαζθεοή μεγάιςκ ηεπκηθώκ ένγςκ; Ε ελόνολε (ελαγςγή

Διαβάστε περισσότερα

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Μαξία-Ησάλλα Αξγπξνπνύινπ Βαζίιεο Παπιόπνπινο Τνκέαο Ψπρνινγίαο, Παλεπηζηήκην Αζελώλ Αλαθνίλσζε ζην 5 ν Παλειιήλην

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Μπριζκόλας. Πρόεδρος και Διεσθύνων Σύμβοσλος ηης EUROCERT A.E.

Γεώργιος Μπριζκόλας. Πρόεδρος και Διεσθύνων Σύμβοσλος ηης EUROCERT A.E. Γεώργιος Μπριζκόλας Πρόεδρος και Διεσθύνων Σύμβοσλος ηης EUROCERT A.E. Τηνζέηεζε Γηεζλψλ Πξνηχπσλ απφ ηε Βηνκεραλία Εθελοντικά πρότυπα Υποχρεωτική νομοθεσία ISO 9001 ISO14001 ISO 50001 OHSAS 18001 ISO

Διαβάστε περισσότερα

Δεςηέπα 18/05/2015. Απόνηερ : 1) Γεκόπνπινο Υξήζηνο 2) Καπώλεο πήιηνο 3) Κπξηαθόπνπινο Κπξηάθνο 4) Παλαγόπνπινο Βαζίιεο

Δεςηέπα 18/05/2015. Απόνηερ : 1) Γεκόπνπινο Υξήζηνο 2) Καπώλεο πήιηνο 3) Κπξηαθόπνπινο Κπξηάθνο 4) Παλαγόπνπινο Βαζίιεο 1 ΕΝΩΗ ΠΟΔΟΦΑΙΡΙΚΩΝ ΩΜΑΣΕΙΩΝ ΗΛΕΙΑ ΕΣΟ ΙΔΡΤΕΩ 1969 ΕΔΡΑ: ΠΤΡΓΟ Οδόο: Γξαγαηζαλίνπ 34 & Παπαθιέζζα Σει: 26210 33311 e-mail:epsilia@otenet.gr Φαμ: 26210 34004 Ππακηικό 35 ηρ ζςνεδπίαζηρ ηος Δ ηηρ ΕΠ Ηλείαρ

Διαβάστε περισσότερα

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Α ο υ ι ς ε κ ς ξ μ ι κ ή ρ ύ μ θ ε ρ η 6 Τ ξ μ έ α π ΘΘΘ, X ώ ο ξ π κ α ι Δ π ι κ ξ ι μ χ μ ί α Η έ μ α : Διδάρκξμςεπ: Τξ εύοξπ ςξσ ξοίξσ Ιεοαμεικόπ

Διαβάστε περισσότερα

T A E K W O N D O. Δ. ΠπθαξΨο. ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ

T A E K W O N D O. Δ. ΠπθαξΨο. ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ T A E K W O N D O Δ. ΠπθαξΨο ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ ΦΠΗΘΝΘΔΟΑΞΔΗΑ Ο Ρ Ι Μ Ο Φπζη(θ)νζεξαπεΫα εϋλαη ε επηζηϊκε, ε νπνϋα κόλν κε θπζηθψ κωζα θαη κεζόδνπο πξνζπαζεϋ λα ζεξαπεύζεη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΟΡΤΞΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ Η ΧΡΗΗ ΣΟΤ ΣΑ ΟΤΠΕΡΜΑΡΚΕΣ ΠΣΤΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΙΑ

ΕΞΟΡΤΞΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ Η ΧΡΗΗ ΣΟΤ ΣΑ ΟΤΠΕΡΜΑΡΚΕΣ ΠΣΤΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΙΑ ΕΞΟΡΤΞΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ Η ΧΡΗΗ ΣΟΤ ΣΑ ΟΤΠΕΡΜΑΡΚΕΣ ΠΣΤΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΙΑ ΜΠΑΖΙΜΑ ΟΛΓΑ ΑΜ:8286 22/1/2015 ΕΞΟΡΤΞΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ Η ΧΡΗΗ ΣΟΤ ΣΑ ΟΤΠΕΡΜΑΡΚΕΣ Σ.Δ.Η Ζπείξνπ Άξηα Σκήκα ηερλνινγίαο πιεξνθνξηθήο θαη ηειεπηθνηλσληψλ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11.

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11. Ζκεξίδα 2/11/21 ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 2.11.21 Πεγέο ελέξγεηαο Σπλ. Πξσηνγελήο Δλέξγεηα = Σ Καηαλ. Δλέξγεηα θαπζίκνπ x Σπλη.

Διαβάστε περισσότερα

Η Ύςσζε ηνπ Τηκίνπ Σηαπξνύ. 14 Σεπηεκβξίνπ

Η Ύςσζε ηνπ Τηκίνπ Σηαπξνύ. 14 Σεπηεκβξίνπ Η Ύςσζε ηνπ Τηκίνπ Σηαπξνύ 14 Σεπηεκβξίνπ Ση γηνξηάδνπκε ηελ εκέξα ηεο ύςσζεο ηνπ Σηκίνπ ηαπξνύ (1/6) Τν έηνο 326 ε Αγία Ειέλε πήγε ζηελ Ιεξνπζαιήκ γηα λα πξνζθπλήζεη ηνπο Αγίνπο Τόπνπο θαη λα επραξηζηήζεη

Διαβάστε περισσότερα