Το συστηματικό σφάλμα (bias) στην επιδημιολογική έρευνα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το συστηματικό σφάλμα (bias) στην επιδημιολογική έρευνα"

Transcript

1 Το συστηματικό σφάλμα (bias) στην επιδημιολογική έρευνα 9 Ιουλίου 2015 Ομιλητής: Θοδωρής Λύτρας Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕΕΛΠΝΟ)

2 1 Εισαγωγή - Τυχαίο vs συστηματικό σφάλμα 2 Τα συστηματικά σφάλματα στις επιδημιολογικές μελέτες 3 Συγχυτικό σφάλμα (confounding) 4 Συστηματικά σφάλματα στις τυχαιοποιημένες μελέτες 5 Επίλογος

3 1 Εισαγωγή - Τυχαίο vs συστηματικό σφάλμα 2 Τα συστηματικά σφάλματα στις επιδημιολογικές μελέτες 3 Συγχυτικό σφάλμα (confounding) 4 Συστηματικά σφάλματα στις τυχαιοποιημένες μελέτες 5 Επίλογος

4 ...epidemiologic research is an exercise in measurement [...] to obtain an estimate that is generalizable to relevant target populations. Rothman KJ, et al. (2008) Modern Epidemiology. 3rd ed.

5 Παράδειγμα 1 Precision (ακρίβεια) vs Accuracy (πιστότητα) τυχαίο, συστηματικό σφάλμα τυχαίο, συστηματικό σφάλμα ( ακρίβεια, πιστότητα) ( ακρίβεια, πιστότητα) τυχαίο, συστηματικό σφάλμα τυχαίο, συστηματικό σφάλμα ( ακρίβεια, πιστότητα) ( ακρίβεια, πιστότητα)

6 Στην επιδημιολογία, το τυχαίο σφάλμα προκύπτει από το γεγονός οτι κάνουμε δειγματοληψία.

7 Παράδειγμα Δείγμα Πληθυσμός (άγνωστος) ±2% Το τυχαίο σφάλμα: Υπάρχει πάντα, όταν γίνεται δειγματοληψία Μειώνεται όσο αυξάνεται το δείγμα της μελέτης Μπορεί να μηδενιστεί? ΟΧΙ Κόμμα Α Κόμμα Β Κόμμα Γ Κόμμα Δ Κόμμα Ε Λοιπά Δεν μεροληπτεί υπέρ κάποιου ενδεχόμενου Μπορεί όμως να διαστρεβλώσει την εικόνα, αν είναι πολύ μεγάλο.

8 Παράδειγμα ±2% Το συστηματικό σφάλμα: Μεροληπτεί υπέρ κάποιου ενδεχόμενου Διαστρεβλώνει την εικόνα Δεν επηρεάζεται από το μέγεθος του δείγματος Κόμμα Α Κόμμα Β Κόμμα Γ Κόμμα Δ Κόμμα Ε Λοιπά (Στην επιδημιολογία) Δεν μπορούμε να ελέγξουμε την παρουσία του Μπορούμε μόνο να κάνουμε ποιοτικές υποθέσεις γι αυτό

9 Τυχαίο σφάλμα vs Συστηματικά σφάλματα Τυχαίο σφάλμα Οφείλεται στο γεγονός της δειγματοληψίας. Μειώνεται όσο μεγαλύτερο δείγμα εξετάζουμε Μπορούμε να εκτιμήσουμε το μέγεθός του Συστηματικά σφάλματα Οφείλονται στον τρόπο που μετράμε, ή στον τρόπο που επιλέγουμε το δείγμα Δεν επηρεάζονται από το μέγεθος του δείγματος Δε μπορούμε να ελέγξουμε την ύπαρξή τους

10 Παράδειγμα: μελέτη κοόρτης Παγωτό βανίλια Διάρροια Ναι Όχι Σύνολο Έφαγε Δεν έφαγε Σχετικός κίνδυνος (Risk Ratio)

11 Παράδειγμα: μελέτη κοόρτης Παγωτό βανίλια Διάρροια Ναι Όχι Σύνολο Έφαγε Δεν έφαγε Σχετικός κίνδυνος (Risk Ratio) Coefficients: Estimate Std.err Wald Pr(> W ) (Intercept) *** vanilla.ice.creamy ** Σε κάθε μέτρο: σημειακή εκτίμηση (point estimate) + τυπικό σφάλμα (standard error)

12 Υπολογισμός τυπικού σφάλματος Μέγεθος σφάλματος Συστηματικό σφάλμα Τυπικό σφάλμα SE SD n Εκθεση SE(log OR) = Νόσος (+) ( ) (+) α β ( ) γ δ 1 α + 1 β + 1 γ + 1 δ Μέγεθος δείγματος SE(log RR) = 1 α 1 α + β + 1 γ 1 γ + δ

13 Εναλλακτικά (τρόποι ποσοτικής έκφρασης του τυχαίου σφάλματος, με πιο διαισθητικό τρόπο) 95% Διάστημα Εμπιστοσύνης (95% Confidence interval 95% CI): Ένα διάστημα το οποίο, αν επαναλαμβάναμε 100 φορές τη δειγματοληψία, θα αναμέναμε να περιέχει την πραγματική (πληθυσμιακή) τιμή 95 φορές.* * Εφ όσον δεν υπάρχουν συστηματικά σφάλματα! Οριοθετεί ένα εύρος μέσα στο οποίο είναι αρκετά πιθανό να βρίσκεται η πληθυσμιακή τιμή του μέτρου Ευθεία μαθηματική σχέση με το τυπικό σφάλμα: x ± 1,96 SE Μικρότερο SE στενότερο 95% CI Στατιστικά σημαντικό αποτέλεσμα 95% CI δεν περιέχει τη μονάδα Tιμή p (p-value): Η πιθανότητα να δούμε ένα αποτέλεσμα το ίδιο ή περισσότερο ακραίο, με αυτό το μέγεθος δείγματος, εάν ισχύει η μηδενική υπόθεση (μη ύπαρξη διαφοράς) Εκφράζει το πόσο βέβαιοι είμαστε οτι η παρατηρούμενη διαφορά δεν οφείλεται στο τυχαίο σφάλμα ΔΕΝ ισούται με την πιθανότητα να μην υπάρχει διαφορά ( ) x Ευθεία μαθηματική σχέση με το τυπικό σφάλμα: Φ Μικρότερο SE μικρότερη τιμή p Στατιστικά σημαντικό αποτέλεσμα p < 0,05 SE

14 Wahl E, Rømma S, Granum PE. A Clostridium perfringens outbreak traced to temperature-abused beef stew, Norway, Euro Surveill. 2013;18(9):pii=20408

15 Ladbury G, Gavana M, Danis K, et al. Population Seroprevalence Study after a West Nile Virus Lineage 2 Epidemic, Greece, PLOS ONE 2013;8(11):e80432

16 Τιμή p = απώλεια πληροφορίας RR Σημειακή εκτίμηση 95% ΔΑ τιμή p RR = 0,7 0,49 1,0 0,05 RR = 1,2 1,0 1,44 0,05 RR = 2,0 1,0 4,0 0,05 RR = 2,0 1,18 3,4 0,01 RR = 2,5 1,25 5,0 0,01 Η τιμή p δε μας λέει την κατεύθυνση της συσχέτισης. Αν p 0,05 τότε το 95% ΔΑ δεν περιέχει τη μονάδα (στατιστικά σημαντική διαφορά) Αν p > 0,05 τότε το 95% ΔΑ περιέχει τη μονάδα (μη στατιστικά σημαντική διαφορά)

17 Συνοψίζοντας (για το τυχαίο σφάλμα) Οφείλεται στο (αναπόφευκτο) γεγονός της δειγματοληψίας Μέτρα ποσοτικής έκφρασης του τυχαίου σφάλματος: Τυπικό σφάλμα 95% Διάστημα Εμπιστοσύνης τιμή p Ελαττώνεται όσο αυξάνεται το μέγεθος δείγματος Τα πάντα μπορούν να γίνουν στατιστικά σημαντικά, αν έχουμε επαρκές μέγεθος δείγματος 95% CI και p-values ΔΕΝ είναι μέτρα αξιοπιστίας μιας μελέτης!

18 1 Εισαγωγή - Τυχαίο vs συστηματικό σφάλμα 2 Τα συστηματικά σφάλματα στις επιδημιολογικές μελέτες 3 Συγχυτικό σφάλμα (confounding) 4 Συστηματικά σφάλματα στις τυχαιοποιημένες μελέτες 5 Επίλογος

19 Σφάλματα στις επιδημιολογικές μελέτες Τυχαίο σφάλμα (Random error) Συστηματικό σφάλμα (Bias) Διαφορά μεταξύ της παρατηρούμενης και της πραγματικής (πληθυσμιακής) τιμής, από οποιαδήποτε αιτία ΕΚΤΟΣ της δειγματοληψίας. ΔΕΝ μπορεί να διορθωθεί στην ανάλυση Σύγχυση ή Συγχυτική επίδραση ή Συγχυτικό σφάλμα (Confounding) Ειδική περίπτωση συστηματικού σφάλματος Μπορεί (μερικώς) να διορθωθεί στην ανάλυση Υπολειπόμενη σύγχυση (Residual confounding)

20 Συστηματικά σφάλματα 1 Οφείλονται στον τρόπο που μετράμε, ή στον τρόπο που επιλέγουμε το δείγμα 2 Δεν επηρεάζονται από το μέγεθος του δείγματος 3 Δε μπορούμε να ελέγξουμε την ύπαρξη ή απουσία τους 4 Μπορούμε να κάνουμε μόνο ποιοτικές υποθέσεις γι αυτά Συστηματικό σφάλμα επιλογής (selection bias) Συστηματικό σφάλμα πληροφόρησης (information bias)

21 Ιεραρχία των τεκμηρίων Hierarchy of evidence Τυχαιοποιημένες μελέτες (Randomized Controlled Trials) περιθώριο για συστηματικά σφάλματα Μελέτες σειρών (Cohort studies) Μελέτες ασθενών-μαρτύρων (Case-control studies)

22 Alphabetical list of biases Allocation of intervention bias Apprehension bias Ascertainment bias Berkson s bias Centripetal bias Citation bias Competing risks Compliance bias Confounding by group Confounding by indication Contamination bias Detection bias Detection bias Diagnostic/treatment access bias Diagnostic suspicion bias Differential maturing Differential misclassification bias Dissemination bias Ecological fallacy Exclusion bias Exposure suspicion bias Family aggregation bias Friend control bias Hawthorne effect Healthcare access bias Healthy volunteer bias Healthy worker effect Incidence-prevalence bias (synonym of Neyman bias) Inclusion bias Lack of intention to treat analysis Language bias Lead-time bias Length biased sampling Losses/withdrawals to follow up Mimicry bias Misclassification bias Missing information in multivariable analysis Mode for mean bias Neyman bias Non-differential misclassification bias Non-random sampling bias Non-response bias Obsequiousness bias Observer expectation bias Observer/interviewer bias Overmatching Participant expectation bias Popularity bias Post hoc analysis Protopathic bias Publication bias Purity diagnostic bias Recall bias Referral filter bias Regression dilution bias Regression to the mean Relative control bias Reporting bias Rumination bias Selective survival bias (synonym of Neyman bias) Sick quitter bias Spectrum bias Survivor treatment selection bias Susceptibility bias (synonym of confounding) Telephone random sampling bias Temporal ambiguity Unacceptable disease/exposure Underreporting bias Unmasking detection signal bias Verification bias (synonym of work up bias) Will Rogers phenomenon Work up bias Delgado-Rodriguez M, Llorca J. J Epidemiol Community Health 2004;58:

23 Συστηματικά σφάλματα Συστηματικό σφάλμα επιλογής Προκύπτει από τον τρόπο επιλογής του δείγματος της μελέτης, που δεν είναι αντιπροσωπευτικός του πληθυσμού ενδιαφέροντος (εναλλακτικά) Πιθανότητα επιλογής στο δείγμα όχι ίδια για όλο τον πληθυσμό = μη τυχαίο δείγμα (Εξαρτώμενη από την έκθεση ή την έκβαση) Συστηματικό σφάλμα πληροφόρησης Προκύπτει από συστηματικά λάθη στον τρόπο μέτρησης της έκθεσης ή της έκβασης δυσταξινόμηση

24 Σφάλμα επιλογής: παράδειγμα #1 Υψηλή κατανάλωση αλκοόλ Μικρή/καθόλου κατανάλωση αλκοόλ Ασθενείς με κίρρωση ήπατος Μάρτυρες (ορθοπεδική) Μάρτυρες (ΩΡΛ) OR = 2,66 OR = 9,33 OR = (80*40)/(20*60) = 2,66 Οι μάρτυρες (νοσηλευόμενοι ορθοπεδικής) είναι πιθανότερο να πίνουν αλκοόλ σε σχέση με το γενικό πληθυσμό Πιθανότητα νοσηλείας επηρεάζεται από την έκθεση σφάλμα συμμετοχής (participation bias)

25 Σφάλμα επιλογής: παράδειγμα #2 Υψηλή κατανάλωση αλκοόλ Μικρή/καθόλου κατανάλωση αλκοόλ Ασθενείς με κίρρωση ήπατος Μάρτυρες (ΩΡΛ) Μάρτυρες (εθελοντές γεν.πληθ.) OR = 9,33 OR = 16 Οι εθελοντές συχνά έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά από το γενικό πληθυσμό Μάρτυρες που επιλέγονται μόνοι τους σφάλμα εθελοντή (volunteer bias) ή σφάλμα αυτοεπιλογής (self-selection bias)

26 Σφάλμα επιλογής: παράδειγμα #3 Καφές και Ca παγκρέατος MacMahon B, Yen S, Trichopoulos D, et al. NEJM 1981;304(11): ασθενείς, 644 μάρτυρες OR = 1,8 (95% ΔΑ 1,0 3,0) OR = 2,7 (95% ΔΑ 1,6 4,7) έως 2 κούπες/ημέρα 3 κούπες Πως επελέγησαν οι μάρτυρες; Από τους ίδιους ιατρούς που διέγνωσαν τους ασθενείς (=γαστρεντερολόγοι) Άτομα με γαστρεντερικές διαταραχές -> συμβουλή: διακοπή καφέ Αρα: οι μάρτυρες λιγότερο πιθανό (σε σχέση με το γενικό πληθυσμό) να καταναλώνουν καφέ. συστηματικό σφάλμα αποκλεισμού (exclusion bias)

27 Σφάλμα επιλογής: παράδειγμα #4 Θνησιμότητα μετά από έμφραγμα Vaccarino V, et al. NEJM 1999;341(4): εμφραγματίες. Ενδονοσοκομειακή θνησιμότητα. Σύνολο: 11,5% άνδρες, 16,7% γυναίκες <50 ετών: 2,9% άνδρες, 6,1% γυναίκες Αιφνίδιοι καρδιακοί θάνατοι, άνδρες/γυναίκες = 3 : 1 Cupples LA, et al. Circulation 1992;85(1S):I11-8 Ακόμα και μετά από στάθμιση παραγόντων κινδύνου Η έκθεση (φύλο) επηρεάζει την επιβίωση των περιστατικών συστηματικό σφάλμα επιβίωσης (exclusion bias) ή Neyman bias, incidence-prevalence bias

28 Σφάλμα επιλογής: παράδειγμα #5 Άσθμα σε χοιροτρόφους (βιομηχανικών μονάδων) Vogelzang PF, et al. Eur Respir J 1999;13(1): χοιροτρόφοι, 311 αγρότες Υπόθεση: αυξημένη επίπτωση άσθματος (επαγγ. άσθμα) Χρήση ενώσεων 4-ταγούς αμμωνίου: OR = 9,4 Όμως επίπτωση: 5,9% χοιροτρόφοι, 5,5% αγρότες Oι χοιροτρόφοι λιγότερο πιθανό να καπνίζουν ή να έχουν ιστορικό ατοπίας Το να εργάζεται κανείς, είναι δείκτης υγείας! (οι ασθενείς αποφεύγουν τις επιβλαβείς εργασίες ή αποσύρονται από αυτές όταν νοσήσουν) φαινόμενο υγιούς εργάτη (healthy worker effect)

29 Σφάλμα πληροφόρησης: παράδειγμα #1 Εμβολιασμοί και σωματικά συμπτώματα Murphy D, et al. BMJ 2008;337:a στρατιώτες, ερωτήθηκαν για συμπτώματα χρόνιας κόπωσης σε σχέση με προηγούμενους εμβολιασμούς ( 2) RR = 1,17 (95% ΔΑ 1,05 1,30) RR = 0,92 (95% ΔΑ 0,66 1,28) από συνέντευξη από ιατρικό φάκελο Διαφορά στην ανάκληση της έκθεσης ανάλογα με την έκβαση Πολύ συνηθισμένη σε εμβολιασμούς, χρόνια νοσήματα, κλπ. (χρονικά απομακρυσμένες εκθέσεις) Συνήθως οι πάσχοντες θυμούνται καλύτερα την επίμαχη έκθεση συστηματικό σφάλμα ανάκλησης (recall bias)

30 Σφάλμα πληροφόρησης: παράδειγμα #2 Χρήση ναρκωτικών Turner CF, et al. Science 1998;280(5365): Επιπολασμός χρήσης iv ναρκωτικών, σε 1690 άτομα 0% με ερωτηματολόγιο, 0,8% με αυτόματη τηλ. συνέντευξη Χρήση κρακ ή κοκαϊνης 3,3% ερωτηματολόγιο, 6,0% με αυτόματη τηλ. συνέντευξη Οι συμμετέχοντες δεν απαντούν ειλικρινώς Ο τρόπος που ρωτά ο ερευνητής επηρεάζει τις απαντήσεις συστηματικό σφάλμα υπεκφυγής (prevarication bias) συστηματικό σφάλμα ερευνητή (interviewer bias)

31 Σφάλμα πληροφόρησης: παράδειγμα #3 Δυσταξινόμηση Bakke PS, et al. Am J Epidemiol 2001;154(5): Έκθεση σε σκόνη χαλαζία και πρωϊνός βήχας Αυτοαναφερόμενη έκθεση Έκθεση(+) Έκθεση( ) Ποσοστό Πρωϊνός βήχας(+) (n=180) ,4% Πρωϊνός βήχας( ) (n=534) ,1% Βάσει δομημένης συνέντευξης Έκθεση(+) Έκθεση( ) Ποσοστό Πρωϊνός βήχας(+) (n=180) ,2% Πρωϊνός βήχας( ) (n=534) ,5% OR = 4,96 (95% ΔΑ 2,28 10,80) OR = 1,72 (95% ΔΑ 0,99 2,98)

32 Αρχές αποφυγής συστηματικού σφάλματος (στις επιδημιολογικές μελέτες) Σφάλμα επιλογής Σαφείς ορισμός πληθυσμού μελέτης (ποιοί μπαίνουν, ποιοί εξαιρούνται) (μελέτες σειρών) Ομάδες με όμοια χαρακτηριστικά πλην έκθεσης (μελέτες ασθενών-μαρτύρων) Μάρτυρες να αντιπροσωπεύουν τον πληθυσμό προέλευσης των ασθενών Επιλογή μαρτύρων ανεξάρτητη από την έκθεση Τυχαιοποίηση! Σφάλμα πληροφόρησης Σαφής ορισμός εκθέσεων και εκβάσεων Μετρήσεις κατά το δυνατόν αντικειμενικές, με πρότυπες μεθόδους (π.χ. σταθμισμένα ερωτηματολόγια) Δεύτερη πηγή μετρήσεων

33 1 Εισαγωγή - Τυχαίο vs συστηματικό σφάλμα 2 Τα συστηματικά σφάλματα στις επιδημιολογικές μελέτες 3 Συγχυτικό σφάλμα (confounding) 4 Συστηματικά σφάλματα στις τυχαιοποιημένες μελέτες 5 Επίλογος

34 Παράδειγμα #1: Σύνδρομο Down και σειρά γέννησης Chen CL. Am J Epidemiol 1999;149(5):442

35 Παράδειγμα #1: Σύνδρομο Down και σειρά γέννησης Chen CL. Am J Epidemiol 1999;149(5):442

36 Παράδειγμα #1: Σύνδρομο Down και σειρά γέννησης Chen CL. Am J Epidemiol 1999;149(5):442 Για ορισμένη ηλικία μητέρας, η σειρά γέννησης δεν επηρεάζει τον κίνδυνο εμφάνισης συνδρόμου Down

37 Συγχυτικός παράγοντας Σειρά γέννησης Σύνδρομο Down Ηλικία μητέρας Συγχυτικός παράγοντας = Εξωγενής μεταβλητή που: 1 Σχετίζεται με την έκθεση, χωρίς να είναι συνέπεια της έκθεσης 2 Σχετίζεται με την έκβαση, ανεξάρτητα από την έκθεση

38 Όχι συγχυτικός παράγοντας Υψηλή χοληστερόλη Αθηρωματικές πλάκες Έμφραγμα μυοκαρδίου

39 Όχι συγχυτικός παράγοντας Υψηλή χοληστερόλη Έμφραγμα μυοκαρδίου Στένωση καρωτίδων

40 Όχι συγχυτικός παράγοντας Υψηλή χοληστερόλη Έμφραγμα μυοκαρδίου Γενετική προδιάθεση

41 Παράδειγμα #2 Είναι τα Smart πιο επικίνδυνες από τις Mercedes? Σύνολο Ατυχήματα Rate(%) RR (95%CI) Mercedes Ref Smart ( ) Τι μπορεί να σκεφτούμε? Ηλικία οδηγού

42 Παράδειγμα #2 <25 ετών Σύνολο Ατυχήματα Rate(%) RR Mercedes Ref Smart ( ) >=25 ετών Σύνολο Ατυχήματα Rate(%) RR Mercedes Ref Smart ( )

43 Συγχυτικός παράγοντας Μάρκα αυτοκινήτου Τροχαία ατυχήματα Ηλικία οδηγού

44 Πως ελέγχουμε τους συγχυτικούς παράγοντες? 1 Περιορισμός (restriction) ή εξομοίωση (matching) 2 Διαστρωμάτωση (stratification) 3 Μοντέλα πολλαπλής παλινδρόμησης (π.χ. λογιστική παλινδρόμηση) Μας δίνουν ένα προσαρμοσμένο (adjusted) μέτρο συσχέτισης, δηλαδή συσχέτιση με σταθερές τις υπόλοιπες μεταβλητές. Το συγχυτικό σφάλμα δεν διορθώνεται πλήρως Υπολοιπόμενο συγχυτικό σφάλμα (residual confounding) Συγχυτικοί παράγοντες που δεν ελέγξαμε (γιατί δε τους σκεφτήκαμε ή/και δε μαζέψαμε πληροφορίες γι αυτούς) Συγχυτικοί παράγοντες που ελέγξαμε χάνοντας πληροφορία (γιατί τους συρρικνώσαμε σε κατηγορικές ή διχοτόμες μεταβλητές)

45 Directed Acyclic Graphs DAG Τρόπος οργάνωσης της σκέψης μας. (Ποιοί είναι οι πιθανοί συγχυτικοί παράγοντες τους οποίους πρέπει να ελέγξουμε?)

46 1 Εισαγωγή - Τυχαίο vs συστηματικό σφάλμα 2 Τα συστηματικά σφάλματα στις επιδημιολογικές μελέτες 3 Συγχυτικό σφάλμα (confounding) 4 Συστηματικά σφάλματα στις τυχαιοποιημένες μελέτες 5 Επίλογος

47 Συστηματικό σφάλμα στις RCTs (Randomized Controlled Trials Τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές) Μπορεί να εισέλθει από την πίσω πόρτα, π.χ.: Ατελές blinding (ή open-label trial) Ατελής τυχαιοποίηση => baseline imbalances Σφάλμα απόσυρσης (attrition bias) Υποκατάστατες εκβάσεις (surrogate outcomes)... Άλλα σφάλματα: Πολλαπλές συγκρίσεις, αναλύσεις υπο-ομάδων (multiple testing, subgroup analyses)

48 Παράδειγμα #1 Βιταμίνη C και κοινό κρυολόγημα Karlowski TR, et al. JAMA 1975;231(10): άτομα. Παρέμβαση: vit.c ή placebo Ίδια επίπτωση κρυολογήματος, όμως όσοι πήραν vit.c είχαν μικρότερη διάρκεια κρυολογήματος: 5.9 ημέρες vs 7.1 ημέρες Σήμερα ξέρουμε οτι η vit.c δεν έχει επίδραση στο κρυολόγημα. Το placebo δεν είχε την ίδια γεύση με τη vit.c Το 40% των συμμετεχόντων μπορούσε να μαντέψει ορθά το φάρμακο που έλαβε Αυτοί που έλαβαν vit.c ενιωθαν πιο καλά! Σε πολλές περιπτώσεις η παρέμβαση δε γίνεται να αποκρυβεί (π.χ. χειρουργείο) open-label trials ατελές blinding

49 Ατελής τυχαιοποίηση Allocation concealment Λανθασμένη μέθοδος τυχαιοποίησης Τυχαία διακύμανση! Ειδικά σε cluster RCTs με λίγα cluster Delitto et al. Ann Intern Med 2015;162(7):465

50 Συστηματικό σφάλμα απόσυρσης Attrition bias Απώλειες κατά την παρακολούθηση Αν όμοιες στις δύο ομάδες imprecision ( τυχαίο σφάλμα) Αν διαφέρουν bias (συστηματικό σφάλμα) Αυτοί που χάνονται ίσως διαφέρουν από όσους μένουν στη μελέτη. Λύση: ανάλυση τύπου intention-to-treat Παρονομαστής: όσοι τυχαιοποιήθηκαν

51 Παράδειγμα #2 Rosiglitazone και σακχαρώδης διαβήτης Πολλές μικρού και μεσαίου μεγέθους RCTs, που έδειχναν σημαντική επίδραση στη γλυκόζη νηστείας και στην HbA1c (γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη) Τι θα μπορούσε να πάει στραβά? Ετήσιες πωλήσεις: $2.5 δις Οι μελέτες δεν έδειχναν όφελος στην καρδιαγγειακή θνησιμότητα. Λίγα χρόνια μετά: κάποιος μάζεψε όλες τις μελέτες (η πλειονότητα μη δημοσιευμένες σε επιστημονικά περιοδικά) και έκανε μετα-ανάλυση Nissen SE. N Eng J Med 2007;356(24):2457 RR = 1.43 (95%CI ) για έμφραγμα του μυοκαρδίου σε όσους λάμβαναν ροσιγλιταζόνη προσοχή στις υποκατάστατες εκβάσεις (surrogate outcomes)

52 Παράδειγμα #3 Ασπιρίνη μετά από έμφραγμα ISIS-2 trial, Lancet 1988;2(8607): εμφραγματίες, ασπιρίνη ή placebo 23% χαμηλότερη θνησιμότητα, p< Ανάλυση 12 υποομάδων, κατά... ζώδιο! Οι δίδυμοι και οι καρκίνοι δεν είχαν όφελος από την ασπιρίνη (μάλιστα είχαν και 9% υψηλότερη θνησιμότητα, p=ns) προσοχή στις αναλύσεις υποομάδων (subgroup analyses)

53 Παράδειγμα #4 Είναι το αποτέλεσμα πραγματικό?

54 Πολλαπλοί έλεγχοι και πιθανότητα λάθους Όσο περισσότερο σκαλίζουμε, τόσο περισσότερα λάθη κάνουμε!

55 Παράδειγμα #5: GWAS (Genome-wide association studies) Bønnelykke et al. Nat Genet 2013;45:902 Βάζουμε ψηλότερα τον πήχη Επαναλαμβάνουμε τη μελέτη και σε άλλους πληθυσμούς (replication)

56 1 Εισαγωγή - Τυχαίο vs συστηματικό σφάλμα 2 Τα συστηματικά σφάλματα στις επιδημιολογικές μελέτες 3 Συγχυτικό σφάλμα (confounding) 4 Συστηματικά σφάλματα στις τυχαιοποιημένες μελέτες 5 Επίλογος

57 Τυχαίο σφάλμα vs Συστηματικά σφάλματα Τυχαίο σφάλμα Οφείλεται στο γεγονός της δειγματοληψίας. Μειώνεται όσο μεγαλύτερο δείγμα εξετάζουμε Μπορούμε να εκτιμήσουμε το μέγεθός του 95% Διάστημα Αξιοπιστίας, τιμή p Συστηματικά σφάλματα Οφείλονται στον τρόπο που μετράμε, ή στον τρόπο που επιλέγουμε το δείγμα Δεν επηρεάζονται από το μέγεθος του δείγματος Δε μπορούμε να ελέγξουμε την ύπαρξή τους Συστ. σφάλμα επιλογής, συστ. σφάλμα πληροφόρησης Συγχυτικό σφάλμα (confounding) Σφάλματα στις RCTs Συστηματικό σφάλμα = Μια αέναη πνευματική γυμναστική

58 PLoS Med 2005;2(8):e124 Scientific investigation is the noblest pursuit. I think we can improve the respect of the public for researchers by showing how difficult success is. John P.A. Ioannidis (2007)

59 Ευχαριστώ Το μου: (για τυχόν απορίες)

Τα συστηματικά σφάλματα στις επιδημιολογικές μελέτες Κάθε επιδημιολογική μελέτη πρέπει να θεωρείται ως μια άσκηση μέτρησης

Τα συστηματικά σφάλματα στις επιδημιολογικές μελέτες Κάθε επιδημιολογική μελέτη πρέπει να θεωρείται ως μια άσκηση μέτρησης Τα συστηματικά σφάλματα στις επιδημιολογικές μελέτες Κάθε επιδημιολογική μελέτη πρέπει να θεωρείται ως μια άσκηση μέτρησης Kenneth J. Rothman, 2002 Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες Ασθενών-Μαρτύρων Case Control Studies

Μελέτες Ασθενών-Μαρτύρων Case Control Studies ΕΙΔΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ Μη πειραματικές μελέτες - συνέχεια Μελέτες Ασθενών-Μαρτύρων Case Control Studies Ενώ στις μελέτες Cohort ξεκινάμε από εκτεθειμένους και μη και κοιτάμε ποιοι αναπτύσσουν το

Διαβάστε περισσότερα

(Confounders) Δύο κύρια θέματα. Θα πρέπει να πιστέψω το αποτέλεσμα της μελέτης μου; Συγχυτικοί και τροποποιητικοί παράγοντες

(Confounders) Δύο κύρια θέματα. Θα πρέπει να πιστέψω το αποτέλεσμα της μελέτης μου; Συγχυτικοί και τροποποιητικοί παράγοντες Θα πρέπει να πιστέψω το αποτέλεσμα της μελέτης μου; Συγχυτικοί και τροποποιητικοί παράγοντες Κάπνισμα = 11,6 Καρκίνος παγκρέατος Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας

Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας Περιγραφική και ημιπειραματική έρευνα Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Σποραδικές παρατηρήσεις Σειρά παρατηρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Επιδηµιολογία

Κλινική Επιδηµιολογία Κλινική Επιδηµιολογία Ρυθµιστικοί παράγοντες Συγχυτικοί παράγοντες Ενδιάµεσοι παράγοντες Πρέπει να πιστέψουµε τις µετρήσεις µας; Κάπνισµα Καρκίνος Πνεύµονα OR = 9.1 Πραγµατική σχέση αιτιολογική µη-αιτιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Χαράλαµπος Κ. Μαµουλάκης

Χαράλαµπος Κ. Μαµουλάκης Τα λάθη στο δείγµα και τη στατιστική ανάλυση Χαράλαµπος Κ. Μαµουλάκης Επικουρος Καθηγητής Ουρολογίας Ουρολογική Κλινική Πανεπιστηµιακό Γενικό Νοσοκοµείο Ηρακλείου Πανεπιστήµιο Κρήτης, Τµήµα Ιατρικής Σύγκρουση

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφικές και ημιπειραματικές μελέτες. Γεωργία Σαλαντή gsalanti@cc.uoi.gr

Περιγραφικές και ημιπειραματικές μελέτες. Γεωργία Σαλαντή gsalanti@cc.uoi.gr Περιγραφικές και ημιπειραματικές μελέτες Γεωργία Σαλαντή gsalanti@cc.uoi.gr Έρευνα Αιφνίδιος θάνατος στα μωρά (παράγοντες που σχετίζονται) Λιπαρά ψαριά (omega 3 fats) και πρόληψη καρδιαγγειακών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί οι μελέτες παρατήρησης δεν είναι πάντα κατάλληλες

Γιατί οι μελέτες παρατήρησης δεν είναι πάντα κατάλληλες Γιατί οι μελέτες παρατήρησης δεν είναι πάντα κατάλληλες Ευαγγελία Η. Ντζάνη Επίκουρη Καθηγήτρια Υγιεινής με έμφαση στην Επιδημιολογία Εργαστήριο Υγιεινής & Επιδημιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Τροποποιητές - Διαστρωμάτωση

Τροποποιητές - Διαστρωμάτωση DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Τροποποιητές - Διαστρωμάτωση Κώστας Τσιλίδης, tsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/tsilidi/teaching Ιωαννίδης: κεφάλαιο 7: 118-120, κεφάλαιο 9: 139-143 Ahlbom: κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες ασθενών οµάδας ελέγχου

Μελέτες ασθενών οµάδας ελέγχου Μελέτες ασθενών οµάδας ελέγχου Μελέτες ασθενών οµάδας ελέγχου ως µέθοδος αναπτύχθηκε στις αρχές του 50 διερεύνηση παραγόντων κινδύνου σε ασθένειες µε µακρά λανθάνουσα περίοδο, όπου οι µελέτες κοόρτης δεν

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Ε ιδηµιολογία. Τυχαίο Σφάλμα Συστηματικό Σφάλμα

Κλινική Ε ιδηµιολογία. Τυχαίο Σφάλμα Συστηματικό Σφάλμα Κλινική Ε ιδηµιολογία Τυχαίο Σφάλμα Συστηματικό Σφάλμα ερευνητικό ερώτηµα : Η θνησιµότητα από καρδιαγγειακά επηρεάζεται από την κοινωνική τάξη; ερευνητικό ερώτηµα : η θνησιµότητα από καρδιαγγειακά (εξαρτηµένη

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Μελέτες ασθενών-μαρτύρων (case-control studies) Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών ΕΣΔΥ ΚΕΕΛΠΝΟ, 2010

Διαβάστε περισσότερα

STADYING CASES. Case Reports. Case Reports. Case reports Case-series studies Case-control studies. Περιγραφή ενδιαφέροντος περιστατικού

STADYING CASES. Case Reports. Case Reports. Case reports Case-series studies Case-control studies. Περιγραφή ενδιαφέροντος περιστατικού STADYING CASES Case reports Case-series studies Case-control studies Case Reports Περιγραφή ενδιαφέροντος περιστατικού Case Reports Ηλεπτοµερής παρουσίαση µιας περίπτωσης νοσήµατος η µικρής οµάδας οµοειδών

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Μέτρα σχέσης Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Στο τέλος...(learning outcomes) Να γνωρίζετε τα κυριότερα μέτρα σχέσης που χρησιμοποιούνται για μετρήσουμε μια συσχέτηση μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι δειγματοληψίας, καθορισμός μεγέθους δείγματος, τύποι σφαλμάτων, κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού

Μέθοδοι δειγματοληψίας, καθορισμός μεγέθους δείγματος, τύποι σφαλμάτων, κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού Μέθοδοι δειγματοληψίας, καθορισμός μεγέθους δείγματος, τύποι σφαλμάτων, κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού Γεσθημανή Μηντζιώρη MD, MSc, PhD Μονάδα Ενδοκρινολογίας της Αναπαραγωγής, Α Μαιευτική και Γυναικολογική

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιότητα και τυχαίο σφάλμα στις επιδημιολογικές μελέτες

Αιτιότητα και τυχαίο σφάλμα στις επιδημιολογικές μελέτες Αιτιότητα και τυχαίο σφάλμα στις επιδημιολογικές μελέτες Αιτιότητα Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών ΕΣΔΥ ΚΕΕΛΠΝΟ, 2007 "Ευτυχισμένος είναι αυτός που κατόρθωσε

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Επιδηµιολογία. Μέτρα κινδύνου Αιτιολογική συσχέτιση

Κλινική Επιδηµιολογία. Μέτρα κινδύνου Αιτιολογική συσχέτιση Κλινική Επιδηµιολογία Μέτρα κινδύνου Αιτιολογική συσχέτιση Μέτρα κινδύνου Αιτιολογική συσχέτιση Σύγκριση µεταξύ διαφορετικών πληθυσµών ως προς την έκθεση (exposure) Σύγκριση της κατανοµής της συχνότητας

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου Σχεδιασμοί ερευνών Βαγγέλης Ευαγγέλου Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Figure 2. Box Plots for Total Citation Counts for Various Study Designs for Articles Published in 1991 and 2001 Box length

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Στατιστική

Εισαγωγή στη Στατιστική Εισαγωγή στη Στατιστική Μετεκπαιδευτικό Σεμινάριο στην ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενο των επιδημιολογικών μελετών

Αντικείμενο των επιδημιολογικών μελετών Αντικείμενο των επιδημιολογικών μελετών Εάν το αντικείμενο μιας μελέτης είναι ο υπολογισμός του λόγου των επιπτώσεων-πυκνοτήτων του καρκίνου του πνεύμονα στους καπνιστές σε σχέση με τους μη καπνιστές,

Διαβάστε περισσότερα

Τεκµηριωµένη Ιατρική 2011-12 ΒΛΑΒΗ. Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Λέκτορας Νεφρολογίας ΑΠΘ

Τεκµηριωµένη Ιατρική 2011-12 ΒΛΑΒΗ. Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Λέκτορας Νεφρολογίας ΑΠΘ Τεκµηριωµένη Ιατρική 2011-12 ΒΛΑΒΗ Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Λέκτορας Νεφρολογίας ΑΠΘ Αναλογία Λόγος Πηλίκο Αναλογία Proportion Αναλογία (Proportion) Ο αριθµητής ΣΥΜΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΩΣ στον παρανοµαστή

Διαβάστε περισσότερα

Ζ Σεμινάριο ΕΧΕ 24 Σεπτεμβρίου 2013

Ζ Σεμινάριο ΕΧΕ 24 Σεπτεμβρίου 2013 Κλέα Κατσουγιάννη Καθηγήτρια Βιοστατιστικής και Επιδημιολογίας Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ζ Σεμινάριο ΕΧΕ 24 Σεπτεμβρίου 2013 Μεταβλητότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική υπόθεση. Εισαγωγή ΜΑΘΗΜΑ 11Ο 1. ΜΑΘΗΜΑ Θεραπεία Μέρος 2 ο. Κλινικές µελέτες. Σύνδεση µε το προηγούµενο µάθηµα

Ερευνητική υπόθεση. Εισαγωγή ΜΑΘΗΜΑ 11Ο 1. ΜΑΘΗΜΑ Θεραπεία Μέρος 2 ο. Κλινικές µελέτες. Σύνδεση µε το προηγούµενο µάθηµα ΜΑΘΗΜΑ Θεραπεία Μέρος 2 ο Κλινικές Μελέτες 1 Εισαγωγή Σύνδεση µε το προηγούµενο µάθηµα Ανάγκη ελέγχου και επιβεβαίωσης των προτεινόµενων θεραπειών Είδη µελετών των θεραπευτικών µεθόδων Κλινικές µελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Μπεττίνα Χάιδιτς. Επίκουρη Καθηγήτρια Υγιεινής Ιατρικής Στατιστικής e mail:

Μπεττίνα Χάιδιτς. Επίκουρη Καθηγήτρια Υγιεινής Ιατρικής Στατιστικής e mail: Μπεττίνα Χάιδιτς Επίκουρη Καθηγήτρια Υγιεινής Ιατρικής Στατιστικής e mail: haidich@med.auth.gr Υπολογισμός μεγέθους δείγματος Πιο πολλές επιδημιολογικές μελέτες έχουν ως στόχο να εκτιμηθεί κάποιο χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιοριστής (determinant) Συνώνυμα

Προσδιοριστής (determinant) Συνώνυμα Προσδιοριστής Το χαρακτηριστικό (συγγενές, περιβαλλοντικό ή συμπεριφοράς) των ατόμων από το οποίο εξαρτάται η συχνότητα εμφάνισης της μελετώμενης έκβασης Προσδιοριστής (determinant) Συνώνυμα Έκθεση Μελετώμενος

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών ΕΣΔΥ ΚΕΕΛΠΝΟ, 2010 Θοδωρής Λύτρας Φάσεις διερεύνησης επιδημίας 1) Αρχική

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα. Μάθημα: Επιδημιολογία και Εφαρμοσμένη Ιατρική Έρευνα

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα. Μάθημα: Επιδημιολογία και Εφαρμοσμένη Ιατρική Έρευνα Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα Eργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας ιευθυντής: Χ. Χατζηχριστοδούλου Μάθημα: Επιδημιολογία και Εφαρμοσμένη Ιατρική Έρευνα Υπεύθυνος Μαθήματος:

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματική Επιδημιολογία

Επαγγελματική Επιδημιολογία Επαγγελματική Επιδημιολογία Η επιδημιολογία είναι η επιστήμη, που μελετά τη συχνότητα των νοσημάτων σε ανθρώπινους πληθυσμούς και διερευνά τους αιτιολογικούς παράγοντες και τους παράγοντες πρόγνωσης. Η

Διαβάστε περισσότερα

Υ: Νόσος. Χ: Παράγοντας Κινδύνου 1 (Ασθενής) 2 (Υγιής) Σύνολο. 1 (Παρόν) n 11 n 12 n 1. 2 (Απών) n 21 n 22 n 2. Σύνολο n.1 n.2 n..

Υ: Νόσος. Χ: Παράγοντας Κινδύνου 1 (Ασθενής) 2 (Υγιής) Σύνολο. 1 (Παρόν) n 11 n 12 n 1. 2 (Απών) n 21 n 22 n 2. Σύνολο n.1 n.2 n.. Μέτρα Κινδύνου για Δίτιμα Κατηγορικά Δεδομένα Σε αυτή την ενότητα θα ορίσουμε δείκτες μέτρησης του κινδύνου εμφάνισης μίας νόσου όταν έχουμε δίτιμες κατηγορικές μεταβλητές. Στην πιο απλή περίπτωση μας

Διαβάστε περισσότερα

Μετα-ανάλυσηανάλυση. Μετα-ανάλυση

Μετα-ανάλυσηανάλυση. Μετα-ανάλυση ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Φωτεινή Κ. Κάββουρα fainiakav@gmail.com Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Συστηματική Ανασκόπηση- Μετα-ανάλυσηανάλυση 1. Διαμόρφωση του ερωτήματος

Διαβάστε περισσότερα

22/4/2010. Σφάλματα προκατάληψης, Συγχυτικοί παράγοντες και πλάνες στην Επιδημιολογία

22/4/2010. Σφάλματα προκατάληψης, Συγχυτικοί παράγοντες και πλάνες στην Επιδημιολογία Σφάλματα προκατάληψης, Συγχυτικοί παράγοντες και πλάνες στην Επιδημιολογία Νίκος Τζανάκης Περίγραμμα μαθήματος Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών των συστηματικών λαθών με έμφαση στις μελέτες ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΑΣΚΗΣΗ, ΕΡΓΟΣΠΙΡΟΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Πρόληψη και Δημόσια Υγεία 2. ΚΩΔ. Μ/ΤΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος Καθηγητής Βιοστατιστικής Επιδημιολογίας ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΑΓΩΓΗΣ Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασµός µελετών. Γεωργία Σαλαντή. Λέκτορας Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδηµιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Σχεδιασµός µελετών. Γεωργία Σαλαντή. Λέκτορας Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδηµιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Σχεδιασµός µελετών Γεωργία Σαλαντή Λέκτορας Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδηµιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Οι φοιτητές ιατρικής αντιπαθούν την στατιστική όχι όµωςκαιοιγιατροί! Γιατίοιγιατροί

Διαβάστε περισσότερα

Τεκμήρια και αποδείξεις στην ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2009

Τεκμήρια και αποδείξεις στην ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2009 Τεκμήρια και αποδείξεις στην ιατρική πράξη ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2009 Ιατρική πράξη ξηβασισμένη σε τεκμήρια Συστηματική αποτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων, αντί για πίστη στη γνώμη των «εμπειρογνωμόνων» και την «παράδοση»

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία στην εκπαιδευτική έρευνα. Είδη δειγματοληψίας

Δειγματοληψία στην εκπαιδευτική έρευνα. Είδη δειγματοληψίας Δειγματοληψία στην εκπαιδευτική έρευνα Είδη δειγματοληψίας Γνωρίζουμε ότι: Με τη στατιστική τα δεδομένα γίνονται πληροφορίες Στατιστική Δεδομένα Πληροφορία Αλλά από πού προέρχονται τα δεδομένα; Πώς τα

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα. Χειρισμός των συνθηκών από τον ερευνητή. Σύνολο παρατηρήσεων που πραγματοποιούνται κάτω από ελεγχόμενες συνθήκες

Πείραμα. Χειρισμός των συνθηκών από τον ερευνητή. Σύνολο παρατηρήσεων που πραγματοποιούνται κάτω από ελεγχόμενες συνθήκες Πείραμα Χειρισμός των συνθηκών από τον ερευνητή Σύνολο παρατηρήσεων που πραγματοποιούνται κάτω από ελεγχόμενες συνθήκες Πειραματικές μελέτες Ο ερευνητής καθορίζει τις συνθήκες της μελέτης. Η έκθεση ή όχι

Διαβάστε περισσότερα

Eίναι τελικά ο διαβήτης ισοδύναμο στεφανιαίας νόσου; Η αλήθεια για τον πραγματικό καρδιαγγειακό κίνδυνο στον ΣΔ τύπου 2

Eίναι τελικά ο διαβήτης ισοδύναμο στεφανιαίας νόσου; Η αλήθεια για τον πραγματικό καρδιαγγειακό κίνδυνο στον ΣΔ τύπου 2 Eίναι τελικά ο διαβήτης ισοδύναμο στεφανιαίας νόσου; Η αλήθεια για τον πραγματικό καρδιαγγειακό κίνδυνο στον ΣΔ τύπου 2 Σ. Θ. Λιάτης Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό»

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health N. TZANAKIS M.D. Consultant in Respiratory Medicine Assistant Professor in Epidemiology P.O. Box 1352, 71110

Διαβάστε περισσότερα

Υ: Νόσος. Χ: Παράγοντας Κινδύνου 1 (Ασθενής) 2 (Υγιής) Σύνολο. 1 (Παρόν) n 11 n 12 n 1. 2 (Απών) n 21 n 22 n 2. Σύνολο n.1 n.2 n..

Υ: Νόσος. Χ: Παράγοντας Κινδύνου 1 (Ασθενής) 2 (Υγιής) Σύνολο. 1 (Παρόν) n 11 n 12 n 1. 2 (Απών) n 21 n 22 n 2. Σύνολο n.1 n.2 n.. Μέτρα Κινδύνου για Δίτιμα Κατηγορικά Δεδομένα Σε αυτή την ενότητα θα ορίσουμε δείκτες μέτρησης του κινδύνου εμφάνισης μίας νόσου όταν έχουμε δίτιμες κατηγορικές μεταβλητές. Στην πιο απλή περίπτωση μας

Διαβάστε περισσότερα

Οι Μετα-αναλύσεις. αναλύσεις. Μπεττίνα Χάιδιτς. Λέκτορας Υγιεινής Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ haidich@med.auth.gr

Οι Μετα-αναλύσεις. αναλύσεις. Μπεττίνα Χάιδιτς. Λέκτορας Υγιεινής Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ haidich@med.auth.gr Οι Μετα-αναλύσεις αναλύσεις Μπεττίνα Χάιδιτς Λέκτορας Υγιεινής Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ haidich@med.auth.gr Εισαγωγή Κεντρικό ρόλο στην αποδεικτική ιατρική Μέθοδος συνολικής εποπτείας των

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση. Ποιο μέτρο συχνότητας υπολογίστηκε;

Ερώτηση. Ποιο μέτρο συχνότητας υπολογίστηκε; Σε μια συγχρονική μελέτη μετρήθηκε ο δείκτης μάζας σώματος 5000 αγοριών και 5500 κοριτσιών ηλικίας 14-17 ετών. Το 15% των αγοριών και το 8% των κοριτσιών ήταν υπέρβαρα. Ποιο μέτρο συχνότητας υπολογίστηκε;

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες ασθενών-μαρτύρων

Μελέτες ασθενών-μαρτύρων Μελέτες ασθενών-μαρτύρων Η πρώτη ΜΑΜ δημοσιεύθηκε το 1920 και αφορούσε τη σχέση καπνιστικής συνήθειας και επιθηλιώματος των χειλιών (μορφή καρκίνου του δέρματος) Το 1950, δημοσιεύθηκαν οι πρώτες 4 μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές Μελέτες

Θεραπευτικές Μελέτες Clinical Research & Evidence-Based Medicine Unit Aristotle University of Thessaloniki Θεραπευτικές Μελέτες Πασχάλης Πάσχος MD, MSc Γαστρεντερολόγος Μονάδα Κλινικής Έρευνας και Τεκμηριωμένης Ιατρικής Αριστοτέλειο

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικός ορισμός των μεταβλητών

Λειτουργικός ορισμός των μεταβλητών Λειτουργικός ορισμός των μεταβλητών Σύμφωνα με μελέτη του 2000 στις ΗΠΑ, 4.000.000 έφηβοι ήταν καπνιστές Τι σημαίνει «έφηβος»;;; Τι σημαίνει «καπνιστής»;;; Λειτουργικός ορισμός των μεταβλητών Στη συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006 Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ Ροβίθης Μ. 2006 1 Τα στάδια της επιδημιολογικής έρευνας ταξινομούνται με μια λογική σειρά στην οποία κάθε φάση εξαρτάται από την προηγούμενη. Μια εκτεταμένη λίστα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στατίνες και σακχαρώδης διαβήτης Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Σακχαρώδης διαβήτης και καρδιαγγειακός κίνδυνος Μετα-ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές Μελέτες. Εισαγωγή. Εκτίµηση έκβασης. Κλινικές Μελέτες - Μέρος 3ο 1. Μέρος 3ο. Intervention

Κλινικές Μελέτες. Εισαγωγή. Εκτίµηση έκβασης. Κλινικές Μελέτες - Μέρος 3ο 1. Μέρος 3ο. Intervention Κλινικές Μελέτες Μέρος 3ο 1 Εισαγωγή Ερευνητική υπόθεση Επιλογή ασθενών Τυχαιοποίηση Biases πριν και µετά την τυχαιοποίηση Intervention Open study Blind study Μέτρηση έκβασης Συµπεράσµατα 2 Εκτίµηση έκβασης

Διαβάστε περισσότερα

Ηλικιωμένοι στην Κοινότητα και το Ίδρυμα - στον Αστικό Ιστό και την Ύπαιθρο Συννοσηρότητα

Ηλικιωμένοι στην Κοινότητα και το Ίδρυμα - στον Αστικό Ιστό και την Ύπαιθρο Συννοσηρότητα Ηλικιωμένοι στην Κοινότητα και το Ίδρυμα - στον Αστικό Ιστό και την Ύπαιθρο Συννοσηρότητα Αγγελική Κυπράκη, Ιατρός Άνοια και συννοσηρότητα Η άνοια ορίζεται ως διαταραχή κατά την οποία παρατηρείται έκπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Απάντηση. Συγχρονική μελέτη

Απάντηση. Συγχρονική μελέτη Ερώτηση Ποιο είδος μελέτης και γιατί θεωρείτε πως είναι το καταλληλότερο για την εκτίμηση της συχνότητας του διαβήτη τύπου 2 στον πληθυσμό μιας πόλης; Περιγράψτε συνοπτικά (εντός 100 λέξεων) τον σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

DECODE σχετικός κίνδυνος θνητότητας από κάθε αίτιο σε µη διαβητικά άτοµα

DECODE σχετικός κίνδυνος θνητότητας από κάθε αίτιο σε µη διαβητικά άτοµα DECODE σχετικός κίνδυνος θνητότητας από κάθε αίτιο σε µη διαβητικά άτοµα 2.5 Hazard ratio 2.0 1.5 1.0 0.5 0

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία στην Ερευνα. Ετος

Δειγματοληψία στην Ερευνα. Ετος ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τμήμα Αγροτικής Οικονομίας & Ανάπτυξης Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής και Κοινωνιολογικής Ερευνας Δειγματοληψία στην Έρευνα (Μέθοδοι Δειγματοληψίας - Τρόποι Επιλογής Τυχαίου Δείγματος)

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστικοί Έλεγχοι Υποθέσεων. Σαλαντή Γεωργία Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Ιατρική Σχολή

Στατιστικοί Έλεγχοι Υποθέσεων. Σαλαντή Γεωργία Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Ιατρική Σχολή Στατιστικοί Έλεγχοι Υποθέσεων Σαλαντή Γεωργία Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Ιατρική Σχολή Τι θέλουμε να συγκρίνουμε; Δύο δείγματα Μέση αρτηριακή πίεση σε δύο ομάδες Πιθανότητα θανάτου με δύο διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στατίνες στην πρωτογενή πρόληψη Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων Πρωτογενής πρόληψη : το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί;

Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί; Άσκηση Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί; 1. Οι κάτοικοι της Ελλάδας, το 2010 2. Οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 3. Οι νοσηλευθέντες σε ένα νοσοκομείο το 2012

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ

ΕΠΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ 27 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Κοινωνικής Παιδιατρικής και Προαγωγής Υγείας ΕΠΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ Κοντογεώργη Ευαγγελία, Θωμοπουλος Θωμάς, Πετρίδου

Διαβάστε περισσότερα

Κατανάλωση καφέ και 10-ετης επίπτωση του Διαβήτη ( ): μελέτη ΑΤΤΙΚΗ

Κατανάλωση καφέ και 10-ετης επίπτωση του Διαβήτη ( ): μελέτη ΑΤΤΙΚΗ Κατανάλωση καφέ και 10-ετης επίπτωση του Διαβήτη (2002 2012): μελέτη ΑΤΤΙΚΗ Έ. Κολοβέρου 1, Δ. Παναγιωτάκος 1, Χ. Πίτσαβος 2, Ε.Γεωργουσοπούλου 1, Γ.M. Κούλη 1, Α. Γκρέκας 1, Χ. Χρυσοχόου 2, Ι. Σκούμας

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία. Δειγματοληψία στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών. Τύπος μελέτης και στόχος δειγματοληψίας

Δειγματοληψία. Δειγματοληψία στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών. Τύπος μελέτης και στόχος δειγματοληψίας Δειγματοληψία στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών ΕΣΔΥ ΚΕΕΛΠΝΟ, 2008 Ορισμός Δειγματοληψία Η διαδικασία με

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες αναλυτικής. επιδημιολογίας στη διερεύνηση επιδημιών. Φάσεις διερεύνησης επιδημίας. Σκοπός μελετών αναλυτικής

Μελέτες αναλυτικής. επιδημιολογίας στη διερεύνηση επιδημιών. Φάσεις διερεύνησης επιδημίας. Σκοπός μελετών αναλυτικής Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Τ. Παναγιωτόπουλος Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών ΕΣΔΥ ΚΕΕΛΠΝΟ, 2008 Φάσεις διερεύνησης επιδημίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health N. TZANAKIS M.D. Consultant in Respiratory Medicine Assistant Professor in Epidemiology P.O. Box 1352, 71110

Διαβάστε περισσότερα

Aιτιότητα. Ιωάννα Τζουλάκη

Aιτιότητα. Ιωάννα Τζουλάκη Aιτιότητα Ιωάννα Τζουλάκη Αιτιότητα Αναλυτική επιδημιολογία: έλεγχο υποθέσεων Συσχέτιση έκθεσης σε κάποιο παράγοντα και εμφάνιση της νόσου Συσχέτιση (στατιστική) δεν συνεπάγεται την σχέση αίτιου αποτελέσματος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ. Ι. Δημόπουλος, Καθηγητής, Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων και Οργανισμών-ΤΕΙ Πελοποννήσου

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ. Ι. Δημόπουλος, Καθηγητής, Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων και Οργανισμών-ΤΕΙ Πελοποννήσου ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ Ι. Δημόπουλος, Καθηγητής, Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων και Οργανισμών-ΤΕΙ Πελοποννήσου Σχηματική παρουσίαση της ερευνητικής διαδικασίας ΣΚΟΠΟΣ-ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΩΡΙΑ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Σημασία παρονομαστών!!!

Σημασία παρονομαστών!!! Μέτρα συχνότητας νοσημάτων στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών Κρούσματα ιλαράς ανά νομό, Ελλάδα, Σεπτ. 005 - Απρ. 006 Νομός Αριθμός Κρουσμάτων Σύνολο Πληθυσμού Επίπτωση/ 100.000 Κεφαλληνίας

Διαβάστε περισσότερα

Hippokratia Μετα ανάλυση. ανάλυση. Κων/νος Α. Τουλής, MD MRes MSc PhD Ενδοκρινολόγος, 424 ΓΣΝΕ

Hippokratia Μετα ανάλυση. ανάλυση. Κων/νος Α. Τουλής, MD MRes MSc PhD Ενδοκρινολόγος, 424 ΓΣΝΕ Hippokratia 2014 Μετα ανάλυση ανάλυση Κων/νος Α. Τουλής, MD MRes MSc PhD Ενδοκρινολόγος, 424 ΓΣΝΕ GlaxoSmithKline yesterday unveiled a cost-cutting programme that will involve job losses and the closure

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστικοί έλεγχοι για διακριτά δεδομένα

Στατιστικοί έλεγχοι για διακριτά δεδομένα Στατιστικοί έλεγχοι για διακριτά δεδομένα Διαστρωμάτωση Mantel-Haenszel test Γεωργία Σαλαντή Λέκτορας επιδημιολογίας Λεπτοσπείρωση Πιο πολλά κρούσματα στις αγροτικές περιοχές; Πόσο επί τις εκατό του πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. Κλινική ή ερευνητική παρατήρηση Πόσο αληθινή είναι; Τι θα συζητηθεί σε αυτό το µάθηµα

ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. Κλινική ή ερευνητική παρατήρηση Πόσο αληθινή είναι; Τι θα συζητηθεί σε αυτό το µάθηµα ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Κλινική ή ερευνητική παρατήρηση Πόσο αληθινή είναι; VS. Chance Bias Τι θα συζητηθεί σε αυτό το µάθηµα Η θεωρία των πιθανοτήτων Σφάλµατα προκατάληψης (biases)

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιδημιολογία της Καρδιαγγειακής Νόσου στην Ελλάδα, από το 1950

Η Επιδημιολογία της Καρδιαγγειακής Νόσου στην Ελλάδα, από το 1950 Η Επιδημιολογία της Καρδιαγγειακής Νόσου στην Ελλάδα, από το 1950 ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Χ ΑΡ Ο ΚΟ Π Ε Ι Ο Π ΑΝ Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Keys A et al. Epidemiological studies related to coronary

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Τζανάκης Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Κρήτης Web Site: www.pepagnh.gr/users/epidemiology

Νίκος Τζανάκης Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Κρήτης Web Site: www.pepagnh.gr/users/epidemiology Νίκος Τζανάκης Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Κρήτης Web Site: www.pepagnh.gr/users/epidemiology Μεταβλητές (Variables) Μεταβλητή: Κάθε ποιοτικό ή ποσοτικό χαρακτηριστικό που μπορεί να μετρηθεί Οι μεταβλητές

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμία και άνοια Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Επιδημιολογία άνοιας Υπολογίζεται ότι 24,3 εκατομμύρια άτομα στον

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Επιπολασμός παραγόντων κινδύνου για καρδιαγγειακή νοσηρότητα μεταξύ των κατοίκων κλειστού αγροτικού νησιωτικού πληθυσμού

Επιπολασμός παραγόντων κινδύνου για καρδιαγγειακή νοσηρότητα μεταξύ των κατοίκων κλειστού αγροτικού νησιωτικού πληθυσμού Επιπολασμός παραγόντων κινδύνου για καρδιαγγειακή νοσηρότητα μεταξύ των κατοίκων κλειστού αγροτικού νησιωτικού πληθυσμού Χρήστος Καπέλιος, Ιωάννης Ιωαννίδης, Ιωάννης Κυριαζής, Κωνσταντίνος Σγούρος, Χαρίλαος

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Ι. "Επιδημιολογικά Σφάλματα"

Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Ι. Επιδημιολογικά Σφάλματα Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Ι "Επιδημιολογικά Σφάλματα" Άσκηση Ένας μεγάλος αριθμός γυναικών έχουν χρησιμοποιήσει μετεμμηνοπαυσιακή ορμονική θεραπεία (ΗRΤ), και πολλές θα συνεχίσουν τη χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα ποσοτικής έρευνας. Μάιος 2016

Αποτελέσματα ποσοτικής έρευνας. Μάιος 2016 Αποτελέσματα ποσοτικής έρευνας Μάιος 2016 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από την aboutpeople. ΔΕΙΓΜΑ ΜΕΓΕΘΟΣ & ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 523 άνδρες & γυναίκες, 18 και άνω. ΧΡΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 18-20

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ 1 ο βήμα : καταγραφή δεδομένων Το πιο πρακτικό

Διαβάστε περισσότερα

Λύση. Επίπτωση-πυκνότητα κ+ =ID κ+ 0,05 (έτη) -1. Επίπτωση-πυκνότητα κ- =ID κ- 0,01 (έτη) -1. ID κ+ - ID κ- 0,05-0,01=0,04 (έτη) -1

Λύση. Επίπτωση-πυκνότητα κ+ =ID κ+ 0,05 (έτη) -1. Επίπτωση-πυκνότητα κ- =ID κ- 0,01 (έτη) -1. ID κ+ - ID κ- 0,05-0,01=0,04 (έτη) -1 Άσκηση Σ έναν μελετώμενο πληθυσμό καπνιστών και μη καπνιστών διερευνήθηκε η σχέση μεταξύ καπνιστικής συνήθειας και συχνότητας εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα. Η επίπτωση-πυκνότητα μεταξύ των καπνιστών

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 5/10/2015

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 5/10/2015 Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Σακχαρώδης διαβήτης Ε. Κουτρούμπα-Μαρκέτου Δρ. Διευθύντρια Βιοχημικού Εργαστηρίου ΓΝΑ ΚΑΤ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση. Καπνιστές Ναι Όχι Σύνολο Ανθρωπο-έτη παρακολούθησης Περιπτώσεις εμφράγματος

Άσκηση. Καπνιστές Ναι Όχι Σύνολο Ανθρωπο-έτη παρακολούθησης Περιπτώσεις εμφράγματος Σ έναν μελετώμενο πληθυσμό καπνιστών και μη καπνιστών διερευνήθηκε η σχέση μεταξύ καπνιστικής συνήθειας και συχνότητας εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα. Η επίπτωση-πυκνότητα μεταξύ των καπνιστών ήταν 0,05

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 5 Συλλογή Δεδομένων & Δειγματοληψία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 5 Συλλογή Δεδομένων & Δειγματοληψία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΤΡΑΣ Εργαστήριο Λήψης Αποφάσεων & Επιχειρησιακού Προγραμματισμού Καθηγητής Ι. Μητρόπουλος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΣΥΝΟΨΗ Η παρούσα μελέτη αποτελεί συνέχεια της αρχικής φάσης της μελέτης νοσηρότητας και θνησιμότητας στη νήσο Μήλο που πραγματοποιήθηκε το

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία HIV. Χρύσα Τσιάρα Γραφείο HIV & ΣΜΝ Κέντρο Ελέγχου & Πρόληψης Νοσημάτων

Επιδημιολογία HIV. Χρύσα Τσιάρα Γραφείο HIV & ΣΜΝ Κέντρο Ελέγχου & Πρόληψης Νοσημάτων Επιδημιολογία HIV Χρύσα Τσιάρα Γραφείο HIV & ΣΜΝ Κέντρο Ελέγχου & Πρόληψης Νοσημάτων Επιδημιολογία Επιδημιολογία: Η μελέτη της συχνότητας των νοσημάτων και της σχέσης τους με χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

Κατανομή συχνοτήτων. Μέτρα κεντρικής τάσης. Μέτρα διασποράς. Σφάλματα μέτρησης. Εγκυρότητα. Ακρίβεια

Κατανομή συχνοτήτων. Μέτρα κεντρικής τάσης. Μέτρα διασποράς. Σφάλματα μέτρησης. Εγκυρότητα. Ακρίβεια Ενότητα 2α: Τρόποι παρουσίασης επιδημιολογικών δεδομένων Εγκυρότητα, ακρίβεια Ροβίθης Μιχαήλ 2006 Τρόποι παρουσίασης επιδημιολογικών δεδομένων Κατανομή συχνοτήτων Μέτρα κεντρικής τάσης Μέτρα διασποράς

Διαβάστε περισσότερα

Α' Καρδιολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστηµίου Αθηνών. Τµήµα Επιστήµης Διαιτολογίας Διατροφής, Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο

Α' Καρδιολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστηµίου Αθηνών. Τµήµα Επιστήµης Διαιτολογίας Διατροφής, Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Βραχυπρόθεσµη και µακροπρόθεσµη πρόγνωση Οξέος Στεφανιαίου Συνδρόµου ανάλογα µε τη βαρύτητα της νόσου: επιδηµιολογική µελέτη Hellenic Heart Failure study. Μ. Κούβαρη 1,2, Χ. Χρυσοχόου 1, Π. Αγγελόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΜΕ ΘΕΣΠΙΣΜΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΝΑΛΟΓΩΣ ΤΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ

ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΜΕ ΘΕΣΠΙΣΜΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΝΑΛΟΓΩΣ ΤΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ TMHMA ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΕΝΟΤΗΤΑ Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΜΕ ΘΕΣΠΙΣΜΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΝΑΛΟΓΩΣ ΤΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Ι (ΨΥΧ-122) Διάλεξη 2

Στατιστική Ι (ΨΥΧ-122) Διάλεξη 2 (ΨΥΧ-122) Λεωνίδας Α. Ζαμπετάκης Β.Sc., M.Env.Eng., M.Ind.Eng., D.Eng. Εmail: lzabetak@dpem.tuc.gr Διαλέξεις: ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/zampetakis/ 28210 37323 Διάλεξη 2 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ηµοσίευση Αποτελεσµάτων Κλινικών οκιµών: Κατευθυντήριες Οδηγίες Ουρανία αφνή Εργαστήριο Βιοστατιστικής Τµήµα Νοσηλευτικής Πανεπιστήµιο Αθηνών

ηµοσίευση Αποτελεσµάτων Κλινικών οκιµών: Κατευθυντήριες Οδηγίες Ουρανία αφνή Εργαστήριο Βιοστατιστικής Τµήµα Νοσηλευτικής Πανεπιστήµιο Αθηνών ηµοσίευση Αποτελεσµάτων Κλινικών οκιµών: Κατευθυντήριες Οδηγίες Ουρανία αφνή Εργαστήριο Βιοστατιστικής Τµήµα Νοσηλευτικής Πανεπιστήµιο Αθηνών ΠΟΡΕΙΑ ΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΗΓΙΩΝ Οκτώβριος 1993 Μάρτιος 1994 Σεπτέµβριος

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία στις συγχρονικές επιδημιολογικές μελέτες

Δειγματοληψία στις συγχρονικές επιδημιολογικές μελέτες Δειγματοληψία στις συγχρονικές επιδημιολογικές μελέτες Μάθημα «Επιδημιολογία και Μεθοδολογία Έρευνας» Δημήτρης Παπαμιχαήλ Νοσηλευτής ΠΕ, MSc, MPH Υποψήφιος διδάκτορας Τμήματος Ιατρικής ΑΠΘ Γιατί χρειαζόμαστε

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί;

Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί; Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί; 1. Οι κάτοικοι της Ελλάδας, το 2010 2. Οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 3. Οι νοσηλευθέντες σε ένα νοσοκομείο το 2012 4.

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση επιβίωσης (survival analysis)

Ανάλυση επιβίωσης (survival analysis) Hippokratia 2014 Ανάλυση επιβίωσης (survival analysis) Κων/νος Α. Τουλής, MD MRes MSc PhD Ενδοκρινολόγος, 424 ΓΣΝΕ Τι είναι η ανάλυση επιβίωσης; Η ανάλυση επιβίωσης (survival analysis) είναι μια ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Ενδημικός (Endemic): Η σταθερή παρουσία μιας ασθένειας σε μια γεωγραφική περιοχή ή ομάδα ενός πληθυσμού.

Ενδημικός (Endemic): Η σταθερή παρουσία μιας ασθένειας σε μια γεωγραφική περιοχή ή ομάδα ενός πληθυσμού. Επιδημιολογία Επιδημικός (Epidemic): Η ύπαρξη σε μια κοινότητα (ή περιοχή) μιας ομάδας νόσων όμοιας φύσης που υπερβαίνει σαφώς το φυσιολογικά αναμενόμενο. Δηλ. ο όρος σχετίζεται με το τί βιώνει κανονικά

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία. Ενότητα 1η: Εισαγωγή Ορισμοί, Αιτιολογία των Νοσημάτων. Προσπάθεια λογικής εξήγησης της εμφάνισης νόσου.

Επιδημιολογία. Ενότητα 1η: Εισαγωγή Ορισμοί, Αιτιολογία των Νοσημάτων. Προσπάθεια λογικής εξήγησης της εμφάνισης νόσου. Επιδημιολογία Ενότητα 1η: Εισαγωγή Ορισμοί, Αιτιολογία των Νοσημάτων Ροβίθης Μιχαήλ 2006 1 Ιπποκράτης (400 Π.Χ) Προσπάθεια λογικής εξήγησης της εμφάνισης νόσου. «Η εμφάνιση νόσου δεν οφείλεται σε θεϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Πέτρος Γαλάνης, MPH, PhD Εργαστήριο Οργάνωσης και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας Τμήμα Νοσηλευτικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Πέτρος Γαλάνης, MPH, PhD Εργαστήριο Οργάνωσης και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας Τμήμα Νοσηλευτικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών Πέτρος Γαλάνης, MPH, PhD Εργαστήριο Οργάνωσης και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας Τμήμα Νοσηλευτικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών Σχέση μεταξύ εμβολίων και αυτισμού Θέση ύπνου των βρεφών και συχνότητα εμφάνισης του

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Αίτιο Χαλάρωση σφιγκτήρα κατώτερου οισοφάγου Συχνή παλινδρόμηση (μετακίνηση προς τα πάνω) υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ Research-point 2016

ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ Research-point 2016 ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ Research-point 2016 ΘΕΜΑΤΑ ΕΙΔΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ - ΚΕ.Π.ΚΑ Μάρτιος 2016 Ταυτότητα της έρευνας Μάρτιος 16 Τύπος έρευνας Ποσοτική τηλεφωνική έρευνα με τη χρήση δομημένου ερωτηματολογίου

Διαβάστε περισσότερα

Επιδηµιολογία της Στεφανιαίας Nόσου στην Ελλάδα.

Επιδηµιολογία της Στεφανιαίας Nόσου στην Ελλάδα. Επιδηµιολογία της Στεφανιαίας Nόσου στην Ελλάδα. Γεωργία Κουρλαµπά, MSc, βιοστατιστικός Επιπολασµός της νόσου Στη δεκαετία του 1970 η Καρδιολογική Κλινική του Λαϊκού Νοσοκοµείου, υπό την επίβλεψη του Καθηγητού

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ LDL-C : μείζων

Διαβάστε περισσότερα