2008 Το Copyright ανήκει στους συγγραφείς των κειμένων. Αριάδνη Επιστημονικό Περιοδικό της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, Ρέθυμνο, 1983-

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "2008 Το Copyright ανήκει στους συγγραφείς των κειμένων. Αριάδνη Επιστημονικό Περιοδικό της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, Ρέθυμνο, 1983-"

Transcript

1

2 2008 Το Copyright ανήκει στους συγγραφείς των κειμένων Αριάδνη Επιστημονικό Περιοδικό της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, Ρέθυμνο, Τ. 14 (2008) ISSN Κρήτη (Ελλάδα) Περιοδικά. 2. Ελληνική Φιλολογία Περιοδικά. Ι. Τίτλος DF 901.C78 A 83 LCCN Σελιδοποίηση & διορθώσεις: Κωστής Ψυχογυιός Μακέτα εξωφύλλου: Δημήτρης Καλοκύρης Εκτύπωση & βιβλιοδεσία: «Γραφοτεχνική Κρήτης» Α.Ε.Ε. 3 ο χλμ. εθνικής οδού Ρεθύμνου-Χανίων Τηλ , fax Η έκδοση χρηματοδοτήθηκε από το Κληροδότημα Ιωάννας Σφακιανάκη της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης

3 Α Ρ Ι Α Δ Ν Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

4

5 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΑΡΙΑΔΝΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Τ Ο Μ Ο Σ ΔΕΚΑΤΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ ΡΕΘΥΜΝΟ 2008

6 ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΑΡΙΑΔΝΗ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΑΛΕΞΗΣ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟΣ Κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής ΜΕΛΗ ΑΘΗΝΑ ΚΑΒΟΥΛΑΚΗ Λέκτορας του Τμήματος Φιλολογίας ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΥΡΙΤΣΗΣ Λέκτορας του Τμήματος Ιστορίας Αρχαιολογίας ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΣΟΥΡΤΟΥ Λέκτορας του Τμήματος Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών

7 Περιεχόμενα Άρθρα ΕΛΕΝΗ ΚΑΡΑΜΠΕΛΑ Η Δίκη του καιρού και η Ερινύς του χρόνου : η αναστροφή της ασπίδας του Ετεοκλή στους Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας 13 Δίκη of καιρός and Erinys of time : the reversal of Eteocles shield in the Seven against Thebes (Summary) 29 ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΕΡΟΔΑΣΚΑΛΑΚΗΣ Προμηθέας Δεσμώτης : οι σοφόκλειοι όροι της δομής και της ενδοδραματικής θέασης του τραγικού πάθους 31 Prometheus Bound : the Sophoclean terms of structure and inner dramatic vision of the tragic passion (Summary) 47 ΔΙΟΝΥΣΙΑ ΜΑΚΡΗ Τα πόδια της Aράς : τελετουργικός λόγος στον Οιδίποδα Τύραννο του Σοφοκλή 49 The feet of the Curse (Ará): ritual language in Sophocles Oedipus Tyrannus (Summary) 65 MICHAEL INWOOD The end of Plato s Meno 67 Το τέλος του πλατωνικού Μένωνα (Περίληψη) 78 ΕΛΕΝΗ ΝΙΚΟΛΙΔΑΚΗ Σαργοί και αίγες : ένας ξεῖνος ἔρως στο πλαίσιο μιας τελετουργίας και μιας βιοτικής ανάγκης 79 White seabreams and goats : an alien love in the context of a ritual and a need (Summary) 94

8 ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΙΩΣΗΦ Semen est sanguis christianorum : η διαφωνία Τερτυλλιανού - Κυπριανού για την ενδεδειγμένη χριστιανική αντιμετώπιση των διωγμών 95 Semen est sanguis christianorum : the dissent between Tertullian and Cyprian on the appropriate Christian behaviour during persecution (Summary) 118 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΤΑΚΑΣ Μαμάϊμι : συμβολή στη μελέτη της χρησμολογικής παράδοσης κατά την εποχή της Άλωσης 119 Μαμάϊμι : a contribution to the study of the oracular tradition in the period of the fall of Constantinople (Summary) 154 ΑΛΕΞΗΣ ΠΟΛΙΤΗΣ Ένα κλέφτικο τραγούδι καταγραμμένο στα A Kleftic song of 1694 (Summary) 165 Μια διόρθωση 166 ΑΝΤΩΝΗΣ ΓΛΥΤΖΟΥΡΗΣ Τα μερεμέτια του Πρωτομάστορα 167 The Master Builder s repairs (Summary) 180 ΚΕΛΗ ΔΑΣΚΑΛΑ Από τα ηλιόλουστα νησιά της Γενιάς του 1930 στα διφορούμενα νησιά του φεγγαριού της μεταπολεμικής λυρικής πεζογραφίας 181 From the sunlit islands of the 30 s to the ambiguous moonlit islands of the literary generation of the 40 s (Summary) 201 ΑΓΓΕΛΑ ΚΑΣΤΡΙΝΑΚΗ Καλλιτέχνες στα νησιά της ελληνικής λογοτεχνίας 203 Artists on the islands of Modern Greek Literature (Summary) 211

9 ΓΚΟΛΦΩ ΜΑΓΓΙΝΗ Nietzsche through Aristotle? Ontology, Hermeneutics, and the end of Metaphysics 213 Ο Νίτσε μέσω του Αριστοτέλη; Οντολογία, Ερμηνευτική και το τέλος της Μεταφυσικής (Περίληψη) 233 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΒΟΥΛΑΚΟΣ Τρεις εκδοχές της σύγχρονης κριτικής θεωρίας : φορμαλισμός, ιστορισμός και φιλοσοφική ανθρωπολογία 235 Drei Spielarten der zeitgenössischen kritischen Theorie : Formalismus, Historismus und philosophische Anthropologie (Zusammenfassung) 249 ΣΤΑΜΑΤΙΝΑ ΚΑΚΛΑΜΑΝΗ & ΜΑΡΙ ΝΟΕΛ ΝΤΥΚΕΝ Διερευνώντας τις επιπτώσεις της κινητικότητας στο πολιτισμικό πλαίσιο του υπαίθριου χώρου 251 Explorant les impacts de la mobilité sur le cadre culturel de l espace rural (Résumé) 271 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΘΩΜΟΥ Η μεταφορά (metaphor) στην Ονοματική Φράση (Επίθετο + Ουσιαστικό) 273 Metaphor in the Noun Phrase (Noun + Adjective) (Summary) 291 Παρουσίαση ερευνητικού προγράμματος ΜΑΡΙΑ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗ Το ερευνητικό πρόγραμμα Αγγελίες ελληνικών εντύπων 295

10 Βιβλιοκρισία ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΝΙΚΗΦΟΡΑΚΗ Florence Dupont, Ο Αριστοτέλης ή αλλιώς το βαμπίρ του θεάτρου της Δύσης (Aristote ou le vampire du théâtre occidental. Παρίσι : Aubier) 305 ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Ακαδημαϊκό έτος (ANNUAL REPORT OF THE FACULTY OF LETTERS Academic Year ) 319

11 ΑΡΘΡΑ

12

13 ΕΛΕΝΗ ΚΑΡΑΜΠΕΛΑ Η Δίκη του καιρού και η Ερινύς του χρόνου : η αναστροφή της ασπίδας του Ετεοκλή στους Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας * ΣΤΟΥΣ ΕΠΤΑ ΕΠΙ ΘΗΒΑΣ ο Αισχύλος, ανοίγοντας τη διακειμενική συνομιλία με τη ραψωδία Σ της Ιλιάδας, όπου γίνεται η περιγραφή της ασπίδας του Αχιλλέα, συγχρόνως καθιστά την ασπίδα ένα είδος αόρατου μεν στο βλέμμα αλλά νοητώς ορατού σκηνικού αντικειμένου, το οποίο μοιάζει να περνά από * Μια πρώτη μορφή αυτού του κειμένου απο τέλεσε τη βάση για την ομιλία μου στο 2 ο Διεθνές Συνέδριο για τον Ελληνικό Πολιτισμό με θέμα: Χώρος και χρόνος στο αρχαίο θέατρο, που διοργανώθηκε από την ένωση Εκαταίος των φοιτητών και αποφοίτων του Προγράμματος Σπουδών Ελληνικός Πολιτισμός του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου στην Αλε ξανδρούπολη τον Μάιο του Ο τίτλος παραπέμπει εν μέρει στο άρθρο της H. Bacon The shield of Eteocles (1964), όπου η συζήτηση αφορά τους εξωτερικούς και εσωτερικούς εχθρούς του Ετεοκλή καθώς και τους τρόπους αντιμετώπισής τους, και καταλήγει στην ερμηνεία της σκηνής όπου ο ήρωας ζητά τον οπλισμό του για να βγει στη μάχη. Η συγγραφέας, ακολουθώντας τον Schadewaldt (1961), θεωρεί επίσης ότι ο εξοπλισμός γίνεται επί σκηνής και ότι η όλη σκηνή αισθητοποιεί τη διαδικασία με την οποία ο Ετεοκλής εξομοιώνεται με τον Πολυνείκη ως προς το πάθος, κάτι που μπορεί να σημαίνει ότι ο Ετεοκλής μεταμορφώνεται απ αυτό που φαίνεται να είναι σε αυτό που πραγματικά είναι, από άνθρωπο με αυτοέλεγχο σε άνθρωπο έρμαιο της Ερινύος. Έτσι αποτελεί το αντικαθρέφτισμα του αδελφού του, ενώ το αντικαθρέφτισμα της Δίκης της ασπίδας του Πολυνείκη δεν μπορεί παρά να είναι η Ερινύς, την οποία ο ίδιος ο Ετεοκλής προσκαλεί ως προστάτιδά του και την οποία χαιρετά την ώρα που παίρνει την ασπίδα στα χέρια του. Για τον επί σκηνής εξοπλισμό του Ετεοκλή αμφιβάλλει ο Taplin (1977), προτείνοντας να θεωρηθεί ότι ο Ετεοκλής είναι από την πρώτη στιγμή της εμφάνισής του πάνοπλος, όπως ταιριάζει σε έναν αρχηγό στρατού εν καιρώ πολέμου, και να απαλειφθούν ως προβληματικοί οι στ Αντιθέτως ο Χουρμουζιάδης (1984: 155) θεωρεί τον στ. 675 ως «υπαινιγμό σε μια διαδικασία σταδιακού εξοπλισμού, που έχει συμπληρωθεί όταν ο Ετεοκλής αυτοχαρακτηρίζεται ως ακονισμένο μέταλλο» στον στ Στην παρούσα εργασία η αναφορά γίνεται όχι τόσο στην πραγματική ασπίδα και στην πιθανή εικόνα της, αλλά στην εικόνα που σχηματίζεται στον νου του θεατή ως «εσωτερική όψις», κατά την έκφραση του Τ. Λιγνάδη (1988: 14), καθώς και στις ψυχικές ποιότητες που αυτή αντιπροσωπεύει. Αριάδνη 14(2008) (ISSN )

14 14 ΑΡΙΑΔΝΗ 14 (2008) χέρι σε χέρι χωρίς ποτέ να εμφανίζεται επί σκηνής, και το οποίο γίνεται φορέας της κοινωνικής ή δημόσιας εικόνας που επιδιώκει ο εκάστοτε «φέρων» ήρωας να δημιουργήσει για τον εαυτό του. Αν στην κανονική της λειτουργία η ασπίδα προστατεύει το σώμα του ήρωα στο πεδίο της μάχης, η εικόνα θα προστατεύει, με επιθετικό μάλιστα τρόπο, το ήθος του ήρωα έναντι του αντιπάλου του, αλλά και, όπως εν τέλει αναδεικνύεται, θα αποκρούει τους φόβους και θα απωθεί τις πραγματικότητες που καθένας προσπαθεί να συγκαλύψει, ενώ συγχρόνως γίνεται ποιητικό εργαλείο αποκάλυψης, προπάντων όταν με την αναστροφή της αφήνει να φανεί η άλλη της όψη, όπου αντανακλάται το πρόσωπο που κρύβεται πίσω απ αυτήν. 1 Η παρούσα εργασία έχει τρεις αφορμές: Πρώτη, την αναζήτηση του νοήματος της σκηνής των ασπίδων, που πιστεύω και εγώ, όπως πολλοί μελετητές έχουν υποστηρίξει, ότι αποτελεί κομβικό σημείο για την ερμηνεία αυτής της τραγωδίας. Δεύτερη, την εικόνα της Δίκης ως σήματος στην ασπίδα του Πολυνείκη, η οποία προκαλεί την απόφαση της μοιραίας αδελφικής σύγκρουσης. Και τρίτη, τους στ , όπου ο Ετεοκλής αναγγέλλει την απόφασή του να αντιμετωπίσει τον αδελφό του, ζητά τις κνημίδες του, ωστόσο συνεκδοχικά, όπως μπορεί να ερμηνευτεί, τον οπλισμό του, και, αποκρούοντας την προσπάθεια του Χορού να τον συγκρατήσει, εξέρχεται πάνοπλος για τη μάχη. Το γεγονός ότι ένα από τα έξι μέρη του παραδοσιακού οπλισμού είναι οπωσδήποτε και η ασπίδα, αποτέλεσε ένα από τα επιχειρήματα της άποψης του Schadewaldt (1961) ότι ο Ετεοκλής οπλίζεται επί σκηνής. Την επιχειρηματολογία αυτή έκανε δεκτή και ενίσχυσε η Bacon (1964) που θεώρησε ως πραγματικό σκηνικό αντικείμενο την ασπίδα του Ετεοκλή και συνυπέθεσε ως υπαρκτό σήμα της την Ἐρινύν ως αντίπαλη της Δίκης του Πολυνείκη. Η δική μου μελέτη οφείλει στο κείμενο της Bacon όχι μόνο μέρος του τίτλου και τη σύλληψη της Ερινύος ως ισοδύναμης της Δίκης, αλλά μοιράζεται με 1 Αυτή η λειτουργία των ασπίδων αντιστοιχεί τόσο στην ψυχολογική διαδικασία της προβολής όσο και στo φαινόμενο της θεατρικής αναπαράστασης. Κατά τον Green (1979) το θέατρο κατέχει μια μεταβατική θέση ανάμεσα στον εαυτό και στον άλλο. Το υποκείμενο εμφανίζεται σαν ο «άλλος». Σύμφωνα πάλι με τη σημειωτική ανάγνωση της Zeitlin (1982) ο δραματικός χαρακτήρας αντιπροσωπεύει «τον άλλο», που όμως λειτουργεί για να ανακαλέσει τις αντίστοιχες προσωπικές εικόνες και ψυχικούς σχηματισμούς μέσα στον ίδιο τον θεατή. Το υπό συζήτησιν δράμα θεωρείται έτσι σημαντικό παράδειγμα για το πώς λειτουργεί το θέατρο. Οι ασπίδες των Επτά μπορούν να θεωρηθούν ως κάτι ανάλογο με τις μάσκες των ηθοποιών, που συγχρόνως κρύβουν και αποκαλύπτουν την ατομικότητά τους. Σύμφωνα με την ίδια ανάγνωση, η σκηνή των ασπίδων μπορεί επίσης να θεωρηθεί ως μια εξελικτική πορεία στη δημιουργία του εαυτού, καθώς έχουμε μια σταδιακή εξέλιξη από την αναγνώριση του άλλου ως εντελώς «άλλου» μέχρι το τέλος, όπου ο εαυτός, που στο έργο αυτό αντιπροσωπεύεται από τον Ετεοκλή, «βυθίζεται» μέσα στον «άλλο». Αυτή η διαδικασία μπορεί επίσης, σύμφωνα με τη συγγραφέα, να αντιπροσωπεύει και την εξελικτική πορεία της σχέσης ατόμου-κοινωνίας, καθώς η σχέση του εκάστοτε φορέα με την ασπίδα του αντιπροσωπεύει το εξελικτικό στάδιο του ατόμου σε σχέση με την εξελικτική φάση της κοινωνίας.

15 ΚΑΡΑΜΠΕΛΑ Η αναστροφή της ασπίδας του Ετεοκλή στους Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας 15 αυτό και τις απόψεις σχετικά με το πρόβλημα του ποιος είναι ο πραγματικός εχθρός, ιδωμένο από την οπτική γωνία της ψυχαναλυτικής θεώρησης. Όμως στην παρούσα εργασία η ασπίδα του Ετεοκλή δεν έχει τον δεσμευτικό χαρακτήρα του ορατού σκηνικού αντικειμένου, ενώ η φράση του τίτλου «Μια ασπίδα για τον Ετεοκλή» χρησιμοποιείται ως μεταφορά και θεωρείται από την οπτική γωνία της θεατρικής πρόσληψης των εσωτερικών εικόνων που δημιουργούνται από τον λόγο. Η εστίαση βρίσκεται στο θέμα της Δίκης ως κεντρικού ζητήματος και αυτής της τραγωδίας του Αισχύλου και στους τρόπους με τους οποίους προσδιορίζεται το νόημά της σ αυτές τις σκηνές, θεωρημένες στο όλο συγκειμενικό πλαίσιο του δράματος. Μέσα απ αυτή την ανάγνωση θα διαφανούν, πιστεύω, τα χαρακτηριστικά της Δίκης που κωδικοποιούν ψυχικές ποιότητες και διαδικασίες με τις οποίες ο θεατής καλύπτει τους φόβους του και απωθεί τα τραύματά του ή εξ ανάγκης αντιμετωπίζει τις αδυναμίες του σε μια κρίσιμη στιγμή, είτε παραδιδόμενος πάνοπλος σ αυτές είτε βιώνοντας σε βάθος την εμπειρία της γνώσης που προκύπτει από την αναγνώρισή τους. Επιδιώκεται επίσης να φανεί ότι το πρόβλημα της μεταστροφής του κεντρικού ήρωα από συνετό και ψύχραιμο άρχοντα σε εκδικητικό αδελφοκτόνο δεν συνιστά ζήτημα μεταστροφής του χαρακτήρα αλλά ζήτημα «αναστροφής» της ασπίδας του, δηλαδή ζήτημα κατάρρευσης των αμυντικών του μηχανισμών, έτσι ώστε ο μεν ήρωας έρχεται αντιμέτωπος με την άλλη της όψη, που ισοδυναμεί με ό, τι ο ίδιος προσπαθεί να συγκαλύψει, ο δε θεατής με την αποκαλυπτική διαδικασία της αυτογνωσίας. Στο κάστρο της Θήβας ο Ετεοκλής έχει συγκεντρώσει τους άντρες της πόλης, τους ασπιδοφόρους κατοίκους που έθρεψε η αρχαία γη, για να τους ενημερώσει ως προς την επαπειλούμενη επίθεση των Αργείων Αχαιών που ετοιμάζεται μέσα στη νύχτα, ενώ από τον πρώτο κιόλας στίχο «κατασκευάζει» με τον λόγο του το μεταφορικό περίγραμμα της δικής του ασπίδας. 2 Τα λόγια του (στ. 1-3) δίνουν την περιγραφή ενός άνδρα που κρατά το τιμόνι της πόλης του, με την αγωνία της τρικυμίας και την ευθύνη της σωτήριας πράξης και του «καίριου» λόγου, 3 2 Η μεταφορική χρήση της γλώσσας είναι χαρακτηριστική για τον Αισχύλο και η ερμηνεία των μεταφορών είναι βασικό εργαλείο για την κατανόηση του νοήματος των έργων του. Στο έργο αυτό η αρχή γίνεται με τη μεταφορά του καραβιού και του καπετάνιου. Βλ. Petrounias 1976: 33 κ.ε. και Thalmann 1978: 32 κ.ε. Η μεταφορική χρήση της γλώσσας όσον αφορά την ασπίδα γίνεται αμέσως με την παρουσίαση των πολεμιστών και διατηρείται σε όλες τις περιπτώσεις, ώστε να διεξαχθούν οι «μεταφορικές συγκρούσεις» των αντιπάλων, αντί για επί σκηνής ορατές τέτοιες συγκρούσεις. Μεταφορική χρήση της γλώσσας εδώ γίνεται αφενός για να υπογραμμιστεί αυτή η λειτουργία και αφετέρου για να επιτευχθεί η ομαλή είσοδος σε αυτό τον κόσμο της μεταφοράς, ώστε με τη διατήρηση των αναλογιών να διατηρηθεί, κατά το δυνατόν, το ποιητικό χρώμα της σκέψης. 3 Η έμφαση στη χρήση του καίριου λόγου στους δύο πρώτους στίχους αυτού του δράματος λειτουργεί, σύμφωνα με τον Tsantsanoglou (1980: ), και ως υπαινιγμός για τον θεατή ότι ο βασιλιάς πρέπει να κρύψει από τον λαό της Θήβας κάποιες αλήθειες που αφορούν την

16 16 ΑΡΙΑΔΝΗ 14 (2008) αλλά και με βλέμμα σταθερό και αλύγιστο στη μάχη του ύπνου. Η δική του άμυνα θα είναι η δημόσια εικόνα του, η στηριγμένη στη Δίκη του καιρού, στη Δίκη των πραγμάτων που τον έχουν φέρει στη θέση του άρχοντα. Η άμυνα της πόλης θα είναι πάλι «οι καίριες» αποφάσεις που εκείνος θα πάρει για να σώσει το καράβι από τον δύσκολο καιρό και από την επίβουλη θαλασσοταραχή του φόβου. Η τριπλή χρήση του επιρρήματος νῦν και τα ενεστωτικά ρήματα των στίχων υπογραμμίζουν την κρισιμότητα της παροντικής κατάστασης. Αυτό έχει επιτύχει, όμως, προπάντων, η έμφαση στην επιτακτική αναγκαιότητα του καίριου λόγου στον πρώτο κιόλας στίχο: Κάδμου πολῖται, χρὴ λέγειν τὰ καίρια ὅστις φυλάσσει πρᾶγος ἐν πρύμνηι πόλεως οἴακα νωμῶν, βλέφαρα μὴ κοιμῶν ὕπνωι (στ. 1-3). 4 Στους στίχους 30-35, πάλι, στέλνοντας τους πολίτες στρατιώτες να επαν δρώσουν τους πύργους και τις επάλξεις, για να αποκρούσουν τον εχθρό που βρίσκεται έξω από τα τείχη, τους ζητά συγχρόνως να αντισταθούν στον φόβο, ενώ τα λόγια του συνιστούν μια πρώτη οργάνωση της άμυνάς του απέναντι στον επικίνδυνο εσωτερικό εχθρό, που πολιορκεί επιτιθέμενους και αμυνόμενους εξίσου. Εντός των τειχών κυριαρχεί ο φόβος, ο οποίος όμως προς το παρόν καλύπτεται κάτω από την ψύχραιμη στάση του Ετεοκλή. Λίγο αργότερα (στ. 69 κ.ε.) η προσευχή του Ετεοκλή που ακολουθεί την έξοδο του αγγελιαφόρου, η ταραγμένη πάροδος του Χορού που γίνεται με φωνές και επικλήσεις, με ήχους και πανικόβλητες κινήσεις, καθώς και η σύγκρουση του Ετεοκλή με τον Χορό σε μια αντιπαράθεση της επιστρατευμένης ψυχραιμίας με τον πανικό, είναι δηλωτικά της έντασης που προκαλούν αφενός η πολιορκία της πόλης από τον στρατό και αφετέρου η πολιορκία του ίδιου από τον πανικό και τον φόβο. 5 Αλλά ο φόβος του θανάτου «πολιορκεί» και τους Επτά επιτιθέμενους Αργείους αρχηγούς. Αυτό φαίνεται στη δεύτερη σκηνή του προλόγου, καθώς στα λόγια κατάρα του Οιδίποδα, στην οποία αναφέρεται μόνο όταν είναι μόνος στον σκηνικό χώρο και την οποία επικαλείται μαζί με τους πολιούχους θεούς. Οι αμέσως επόμενοι στίχοι άλλωστε (4-7) υποσημαίνουν, όπως παρατηρεί ο Hubbard (1992), τον φόβο του Ετεοκλή για τις κατάρες του πλήθους που πηγάζουν από τον φόβο και που τον περιμένουν, στην περίπτωση που θα θεωρηθεί υπεύθυνος για την όποια συμφορά. Αυτός ο φόβος κινεί, σύμφωνα με τον συγγραφέα (σ. 304), και τη σύγκρουση του Ετεοκλή με τον Χορό και την τελική του απόφαση να βγει ο ίδιος στη μάχη (σ. 305). 4 Για το αρχαίο κείμενο χρησιμοποιώ την έκδοση του Denys Page (Οξφόρδη 1972) και για την απόδοση στα Nέα Eλληνικά τη μετάφραση του Τάσου Ρούσσου (Αθήνα 1992). 5 Αυτό διαφαίνεται άλλωστε και στο γεγονός ότι ο ίδιος ο Ετεοκλής διακόπτει την «ευφημία» της προσευχής των γυναικών και την επικοινωνία τους με τους θεούς της πόλης με τη δική του ορμητική είσοδο και τη δύσφημη χρήση της γλώσσας, όπως παρατηρεί η Stehle (2005: 108 κ.ε.).

17 ΚΑΡΑΜΠΕΛΑ Η αναστροφή της ασπίδας του Ετεοκλή στους Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας 17 του αγγελιαφόρου «εμφανίζεται» για πρώτη φορά η ασπίδα, όμως σε μια πολύ διαφορετική από τη συνήθη λειτουργία της, δηλαδή ως ένα αντικείμενο που έχει κυριολεκτικά αναστραφεί για να κρατήσει το αίμα της θυσίας (στ ), αλλά και που μπορεί ωστόσο, για τον ακροατή της αφήγησης ή για τον νοούμενο θεατή της σκηνής, να απεικονίσει την εσωτερική κατάσταση εκείνων που τη φέρουν ή τη χρησιμοποιούν. Το διαμεσολαβητικό βλέμμα του αγγελιαφόρου επιτρέπει στον Ετεοκλή να διακρίνει όσα συμβαίνουν «θύραθεν» (στ. 68), δηλαδή έξω από τα δικά του τείχη, 6 αλλά και στον θεατή να «δει» όσα οι επτά Αργείοι αρχηγοί αφήνουν να διαφανούν σε μια στιγμή που δεν ξέρουν ότι κάποιος τους παρακολουθεί: κινήσεις και χειρονομίες, το δάκρυ να στάζει, τα αναμνηστικά στους γονείς που μπορεί να χάσουν, τη ματιά που πετάει φλόγες, εικόνες που αποδίδουν προπάντων την εσωτερική κατάσταση των πολιορκητών, οι οποίοι φαίνεται ότι αισθάνονται μέσα τους το ρίγος του θανάτου, την αρχή της διαδικασίας που μετατρέπει το παρόν σε παρελθόν, καθώς εν τέλει «βλέπουν» να απομένουν απ αυτούς μόνο στολίδια και αναμνηστικά: «...εφτά αρχηγοί για μαύρη μάχη φρενιασμένοι, σφάζοντας ταύρους σε κατάμαυρην ασπίδα και στο αίμα τα χέρια τους βουτώντας, με βαρύν όρκο ορκίστηκαν στον Άρη, την Ενυώ, το Φόνο τον αιματοπότη, ή κατασκάβοντας την πόλη των Καδμείων να την κουρσέψουνε με την ορμή τους ή πέφτοντας νεκροί, τη γης ετούτη με το ζεστό τους να μουσκέψουν αίμα και δακρυσμένοι στου Άδραστου κρεμούσαν τ άρμα θυμητικά, για τους γονιούς των, στολίδια στην πατρίδα όμως ούτ ένα δεν άκουγες να λεν θλιμμένο λόγο...» (στ ). Κάτω από την επιθετική ορμή των Επτά διαφαίνεται, 7 λοιπόν, η συγκαλυμμένη αγωνία του θανάτου, ενώ η άμυνά τους ορίζεται σε δύο προπάντων σημεία: Πρώτα στην κοινή ασπίδα, στο κοινό συντροφικό δάκρυ που τους συνδέει και 6 Για τους τρόπους με τους οποίους συνδέεται η εικόνα του τείχους με την ιδέα της πόλης ως πλοίου που αντιμετωπίζει τα κύματα του εχθρού και για την εν γένει δραματική λειτουργία της εικονοποιίας στους Επτά επί Θήβας, προπάντων επειδή δημιουργεί το μη ορατό δραματικό παρόν του έργου, βλ. Fowler Η εικόνα του τείχους άλλωστε συμβάλλει καθοριστικά στη δημιουργία της αντίθεσης έξω / μέσα, κίνδυνος εξωτερικός / κίνδυνος εσωτερικός, στην οποία βασίζεται μία από τις κύριες αμφισημίες του δράματος (βλ. και Bacon 1964). 7 Παρά την επιφανειακή επιμονή σε πολεμοχαρή χαρακτηριστικά των μορφών και των ασπίδων των Επτά, που φαίνεται να τονίζουν τις τρομακτικές πολεμικές τους ικανότητες, όπως παρατηρεί η Lamari (2007: 7).

18 18 ΑΡΙΑΔΝΗ 14 (2008) που αποκαλύπτεται μόνο όταν η ασπίδα αναστρέφεται για να κρατήσει το αίμα της θυσίας. Και έπειτα καθένας χωριστά στην εικόνα που έχει κατασκευάσει για τον εαυτό του, στο είδωλο του εαυτού που υπερασπίζεται, στην εικόνα που τελικά φέρει η ασπίδα του και που προορίζεται για να προκαλέσει δέος και ταραχή στον αντίπαλο, αλλά και για να αποκρούσει και να συγκρατήσει «εντός των τειχών» τον εσωτερικό φόβο, ο οποίος, πράγματι, δεν εκφράζεται, αφού: οἶκτος δ οὔτις ἦν διὰ στόμα (στ. 51). Ο φόβος είναι άλλωστε του καθενός ο κύριος αντίπαλος. Αυτό γίνεται εντελώς φανερό αργότερα, όταν στην περίπτωση του Αμφιάραου, ο ήρωας, κάτοχος της πλούσιας γνώσης που αντλεί από το βαθύ αυλάκι της σκέψης του (στ ) και συμφιλιωμένος με την ιδέα του θανάτου, καθώς κατέχει με πλήρη βεβαιότητα τη γνώση του θανάτου του, συμμετέχει στην επίθεση αποδεχόμενος με ηρεμία την επιταγή του πεπρωμένου. 8 Είναι άλλωστε ο μόνος που στην ασπίδα του δεν φέρει σήμα: οὐ γὰρ δοκεῖν ἄριστος, ἀλλ εἶναι θέλει (στ. 592). Αυτή η φράση, η τόσο σημαντική για την ερμηνεία του συμβόλου των ασπίδων και τόσο θεμελιώδης για την πρόσληψη αυτής της τραγωδίας ως μέσου αυτογνωσίας από τον κάθε θεατή της κάθε εποχής, όταν ακούγεται, αποκαλύπτει τη δια δικασία μετατροπής της άμυνας απέναντι στον εσωτερικό εχθρό σε επίθεση απέναντι στον εξωτερικό αντίπαλο, με τη χρήση των συμβολικών εικόνων που παίρνουν τη θέση επιθετικού σήματος πάνω σε κάθε ασπίδα. Κάθε μια απ αυτές τις ασπίδες επιχειρεί να προκαλέσει ρωγμή στην άμυνα του Ετεοκλή, ώστε να αποκαλυφθεί ο εσωτερικός του εχθρός, η εικόνα του εαυτού που εκείνος φοβάται, και την οποία ο αντίπαλος ή ο θεατής μπορεί να διακρίνει όταν θα «αναστραφεί» η ασπίδα του και θα αποκαλυφθεί η άλλη της όψη. Αυτή την πίσω όψη της ασπίδας, την οποία μόνο ο μάντης Αμφιάραος μπορεί να κοιτάζει, ο Ετεοκλής 8 Η δέσμευση στη θεϊκή αναγκαιότητα, η αδυναμία της διαφυγής αλλά και η απόφαση γενναίας αντιμετώπισης είναι, κατά την De Vito (1999: ), τα στοιχεία τα οποία προπάντων συνδέουν τους δύο ήρωες και τα οποία συνιστούν το παράδοξο που φωτίζει τη λεπτή ισορροπία της θεϊκής και ανθρώπινης βούλησης σ αυτή την τραγωδία. Άλλοι μελετητές πάλι παρατηρούν ότι η περίπτωση του Αμφιάραου προοιωνίζεται την απόφαση του Ετεοκλή (Βλ. Hutchinson 1985: 103 και Benardete 1968: 14) και ότι τα λόγια του Αμφιάραου εναντίον του Πολυνείκη φανερώνουν συμπάθεια για τον Ετεοκλή (Hutschinson 1985: 133 και Moreau 1976: ). Αντίθετα άλλοι θεωρούν ότι τα κοινά στοιχεία των δύο ηρώων, ισχυροποιούν τις βασικές διαφορές ανάμεσα στον ευσεβή Αμφιάραο και στον αδελφοκτόνο Ετεοκλή (Otis 1960: 168, Thalmann 1978: , Zeitlin 1982: ). Κατά την Bacon (1964: 27 και 29), ο Αμφιάραος, παρότι δεν μπορεί να είναι κύριος των περιστάσεων, μπορεί όμως να είναι κύριος του εαυτού του, ακριβώς επειδή μπορεί να ξεχωρίσει τα φαινόμενα από την πραγματικότητα. Δε χρειάζεται τη μάσκα του φόβου για να παραλλάξει την απελπισία του, ούτε τη μάσκα της αρετής για να μεταμφιέσει τις επιθυμίες του. Έτσι η δική του περίπτωση επικεντρώνει την προσοχή μας στο πραγματικό πρόβλημα που είναι το πρόβλημα της γνώσης του πραγματικού κινδύνου. Αντίθετα ο Ετεοκλής, στην κρίσιμη στιγμή, όταν θα ακούσει την περιγραφή του σήματος της ασπίδας του Πολυνείκη, θα μεταμορφωθεί από αυτό που φαίνεται σε αυτό που πραγματικά είναι, από άνθρωπο αυτοελεγχόμενο σε άνθρωπο κατεχόμενο από την Ερινύν.

19 ΚΑΡΑΜΠΕΛΑ Η αναστροφή της ασπίδας του Ετεοκλή στους Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας 19 θα προσπαθεί σταθερά να αποφύγει, προτάσσοντας τη δημόσια εικόνα του και το δίκαιο της εξουσίας του, που θα μπορούσε να κωδικοποιηθεί με τη μορφή της «Δίκης του καιρού» ως σήματος στη δική του νοητή ασπίδα. Συγχρόνως με λόγο και εικόνες θα προσπαθεί να αποφύγει τις ρωγμές στα δικά του εσωτερικά τείχη, τις οποίες απειλούν να προκαλέσουν τα υποβλητικά σήματα των επιτιθέμενων στα τείχη της Θήβας. Και πρώτος μεγάλος κίνδυνος: ο Τυδέας και το σήμα της ασπίδας του. Σύμφωνα πάντα με την περιγραφή του αγγελιαφόρου: Τυδεὺς δὲ μαργῶν καὶ μάχης λελιμμένος/ μεσημβριναῖς κλαγγαῖσιν ὡς δράκων βοᾶι (στ ), ενώ η ασπίδα του έχει πάνω της για σήμα έναν ουρανό φλεγόμενο από αστέρια και στη μέση ένα φεγγάρι, λαμπρή πανσέληνο, να φέγγει ολόλαμπρο, με όλα τ αστέρια και την πάμφωτη νύχτα γύρω. Και κρατώντας την ασπίδα του ο Αργείος ήρωας: βοᾶι παρ ὄχθαις ποταμίαις, μάχης ἐρῶν (στ. 392), ενώ η παρουσία του μοιάζει πρόκληση θανάτου για όποιον αντίπαλο θελήσει να σταθεί απέναντί του. Πριν όμως να προφέρει ο Ετεοκλής το όνομα του Μελάνιππου, τον οποίο διαλέγει ως υπερασπιστή της πύλης, προσβάλλει ο ίδιος τα όπλα του αντιπάλου, όχι βέβαια το δόρυ, αλλά την ασπίδα του Τυδέα, αποκρούοντας ένα προς ένα τα σημεία του σήματος, καθώς και την όλη σκέψη της αυτοπροβολής και της πρόκλησης φόβου που υποστηρίζουν την επίθεση του Αργείου ήρωα, λέγοντας τα εξής: «Δε με φοβίζουν του άντρα τα στολίδια, κι ουδέ μπορούν οι ζωγραφιές ν ανοίξουν πληγές». 9 Η απάντηση του Ετεοκλή φανερώνει πως αισθάνεται ο ίδιος «στόχος» της ασπίδας του Τυδέα, σε περίπτωση που θα ήθελε να προσλάβει τις απειλητικές συνδηλώσεις του σήματος: το φεγγάρι και τη νύχτα ως συνδηλώσεις του θηλυκού στοιχείου, τον θηλυκό φόβο της γενιάς του Λάιου και του Οιδίποδα. 10 Και οργανώνει τη δική του άμυνα «ζωγραφίζοντας» την ασπίδα του Μελάνιππου, προβάλλοντας, αντί σήματος, ένα προς ένα τα σημεία του ήθους του υπερασπιστή του: την ευγένεια, την αισχύνη και τη σεμνότητα, την αντιπάθεια για τα έργα τα αισχρά και τη δειλία, τη γενναία ρίζα που τον δένει με τη γενιά των Σπαρτών και το δίκιο του αίματος που υπερασπίζεται, που είναι Δίκη δ ὁμαίμων (στ. 415). Έτσι γίνεται και η πρώτη αναφορά του στη Δίκη, που την παρουσιάζει ως δική του σύμμαχο, ο προσδιορισμός της ωστόσο επιτρέπει να διαφανεί η πληγή του παρελθόντος μέσα από την υπενθύμιση του κοινού αίματος. Ο Ετεοκλής διέφυγε, αλλά όχι χωρίς κάποιες ρωγμές στην άμυνά του, τον πρώτο κίνδυνο επιστροφής της μνήμης και επαφής με την κρυμμένη πλευρά του εαυτού του που προσπαθεί να αποφύγει. 9 Στ : κόσμον μὲν ἀνδρὸς οὔτιν ἂν τρέσαιμ ἐγώ,/ οὐδ ἑλκοποιὰ γίγνεται τὰ σήματα. 10 Βλ. Bacon 1964: 32 και Caldwell 1973, ιδίως 212 κ.ε.

20 20 ΑΡΙΑΔΝΗ 14 (2008) Με ανάλογο τρόπο συνεχίζεται η περιγραφή της πολιορκίας από τον αγγελιαφόρο καθώς και η «κατασκευή» της άμυνας από τον Ετεοκλή, ο οποίος, πρώτα αποκρούει ο ίδιος με ειρωνική αντιστροφή του νοήματος 11 τα τρομερά σήματα των αντιπάλων, 12 αποκρούοντας έτσι την εκφοβιστική λειτουργία τους, και στη συνέχεια ζωγραφίζει με εικόνες ήθους την «ασπίδα» του υπερασπιστή της κάθε πύλης. Έτσι αντιμετωπίζει και τον κεραυνό και τα χρυσά απειλητικά γράμματα της ασπίδας του υβριστή Καπανέα, αλλά και τον οπλίτη που κραυγάζει γραμμάτων ἐν ξυλλαβαῖς (στ. 468) της ασπίδας του συνονόματου αντιπάλου, του Ετεόκλου. Επί πλέον, για την αντιμετώπιση του δύσκολου καιρού, επιστρα τεύεται και το παρελθόν της πόλης, όπως διαφαίνεται προπάντων από την αναγωγή της γενιάς των υπερασπιστών στη γενιά των Σπαρτών, 13 η οποία 11 Για τη δύναμη των λέξεων που χρησιμοποιεί ο Ετεοκλής, ώστε να στρέψει το νόημα των οιωνών εναντίον των επιτιθέμενων, προπάντων με την αποκάλυψη των κρυφών και ευοίωνων για τη Θήβα συνδηλώσεών τους βλ. Cameron Σύμφωνα με αυτή την ερμηνεία, η εμπιστοσύνη του Ετεοκλή στη δύναμη των λέξεων τον καθιστά ικανό να υπερασπίζεται αποτελεσματικά την πόλη, αλλά κατά τρόπο ειρωνικό, είναι η ίδια πίστη στη δύναμη των λέξεων, προπάντων στη δύναμη της κατάρας του Οιδίποδα, που θα τον οδηγήσει εναντίον του αδελφού του και που θα τον κάνει να αποδεχτεί τελικά τους αντίπαλους οιωνούς και να οδηγήσει τα πράγματα στη δική του καταστροφή. Επί πλέον, η ικανότητα του Ετεοκλή να ερμηνεύει τις εικόνες και να τοποθετεί απέναντι στους φορείς τους τον κατάλληλο υπερασπιστή δημιουργεί μια ολόκληρη διαδοχική σειρά από εικόνες, ερμηνείες και αντιπάλους, και εκτός από την αίσθηση διαδοχικών εικονικών συγκρούσεων παρέχει παράλληλα και την αίσθηση ότι ο Ετεοκλής, μπαίνοντας στον κόσμο των εικόνων, προκαλεί με την ερμηνεία του την εκάστοτε νέα εικονική επίθεση, μέχρι που στο τέλος προκαλεί ως ανάγκη την επιλογή του εαυτού του ως αντιπάλου του Πολυνείκη. Για τη θεώρηση αυτή βλ. Benardete Αν η ερμηνεία του νοήματος του εκάστοτε σήματος από τον Ετεοκλή συνδέει την τραγωδία με το έπος, η απόκρουσή του συνιστά καθαρά δραματική χρήση. Για την επική χρήση του σήματος της ασπίδας βλ. Nagy 2000: 109, ο οποίος θεωρεί ότι η λειτουργία της ομηρικής ασπίδας του Αχιλλέα σχετίζεται μέσω της ερμηνευτικής λειτουργίας της με τον μηχανισμό της παρομοίωσης: «The mechanism of likening in the simile that is, of saying that something from the outer frame of the narrative is like the inner content of the simile is an act of interpretation», θεωρώντας τα σήματα των ασπίδων ως «neo-epic creations». Επίσης, προβάλλοντας το παράδειγμα της ασπίδας του Ετέοκλου (σ ), καταγράφει την εξής διαφορά: «we do not expect epic to split the signifier from its signified, as we see in the doubling of the capture men imagined by Eteocles». 13 Η άμυνα και η υπεράσπιση της Θήβας αποκλείει πάντως τις γυναίκες, όπως φαίνεται και από τη σύγκρουση του Ετεοκλή με τον Χορό, όπως και με τη συχνή αναφορά στη γενιά των Σπαρτών. Για το θέμα ο Vidal-Naquet (1991: ) γράφει: «...η αυτοχθονία είναι μια μυθική διαδικασία που εξαλείφει το ρόλο των γυναικών στις αρχές της ανθρωπότητας και επιτρέπει στους άνδρες να συγκροτηθούν σε πολεμικές αδελφότητες. Δεν υπάρχει αυτοχθονία για τις γυναίκες». Για το ίδιο θέμα βλ. επίσης Cameron 1971: 40. Επιφυλάξεις για τη σημασία του θέματος της αυτοχθονίας στον 5 ο π.χ. αιώνα εκφράζει ο Caldwell 1973: 210 κ.ε. Για τον μύθο της αυτοχθονίας γενικά βλ. Lévi-Strauss 1958: και Vian 1963, passim. Σύμφωνα με τον Finley 1955: 237, ο Ετεοκλής είναι αποξενωμένος από τις γυναίκες, αφενός εξαιτίας της κατάρας των Λαβδακιδών και αφετέρου εξαιτίας της αντίληψής του για τον ηρωισμό. Το να είσαι ήρωας σημαίνει να ξεκόβεις από ό,τι οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν: από τη γη και από τις ενστικτώδεις πηγές της ζωής.

21 ΚΑΡΑΜΠΕΛΑ Η αναστροφή της ασπίδας του Ετεοκλή στους Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας 21 ωστόσο ανακαλεί στο παρόν τις αμφισημίες του παρελθόντος, προπάντων τη σημασία της αντεκδίκησης, αφού οι Σπαρτοί είχαν εξοντώσει ο ένας τον άλλον. Στην τέταρτη πύλη ωστόσο, στην πύλη της Ὄγκας Ἀθάνας, όπου στέκεται ο Ιππομέδων με τη βαριά κορμοστασιά και την πελώρια ασπίδα του, που εικονίζει τον Τυφώνα να βγάζει φωτιές από το στόμα, ο Ετεοκλής θα χρησιμοποιήσει έναν ιδιαίτερο τρόπο άμυνας. Μια τόσο ισχυρή σε υποβλητική δύναμη εικόνα, που έρχεται από τα χρονικά βάθη του μύθου και μπορεί να καταλύσει κάθε άμυνα της ψυχής απέναντι στον άγριο φόβο, ο Ετεοκλής μπορεί να την αντιμετωπίσει, όπως φαίνεται, μόνο με εικόνα και επιστρατεύει γι αυτό τον Υπέρβιο, τον μόνο Θηβαίο που έχει σήμα στην ασπίδα του, 14 με χαραγμένο πάνω της τον Δία, ο οποίος στέκει κρατώντας κεραυνό. Δεν μπορεί, λοιπόν, παρά η εικόνα του νικητή των μυθολογικών τεράτων στις τρομερές γιγαντομαχίες να κατανικήσει όχι μόνο την εικόνα του τρομερού Τυφώνα, αλλά και τον Άρη που τον έχει ενστερνιστεί ο Ιππομέδων (ἔνθεος δ Ἄρει, στ. 497), ακόμα και τον Φόβο στην ίδια την πηγή που τον προκαλεί (Φόβος γὰρ ἤδη πρὸς πύλαις κομπάζεται, στ. 500). Συγχρόνως ο Δίας, λειτουργώντας εδώ και με την καθησυχαστική δύναμη του εγγυητή της Δικαιοσύνης, μεταφέρει το πεδίο της νοητής σύγκρουσης από το τρομακτικό μυθικό παρελθόν, όπου δρα ο ανεξέλεγκτος Φόβος, σε πιο ελέγξιμες περιοχές του χρόνου και της συνείδησης, όπως είναι το μυθικό παρόν της πολιορκημένης Θήβας. Τέλος ο Ετεοκλής, που εμφανίζεται ως κύριος του παρόντος, φαίνεται να αντιμετωπίζει με επιτυχία και το σήμα της ασπίδας του Παρθενοπαίου, την αμφίσημη μορφή της Σφίγγας, έμβλημα εξαιρετικά υποβλητικό, που ενέχει για τον βασιλιά της Θήβας τον ισχυρό κίνδυνο να τον φέρει αντιμέτωπο με το αίνιγμα της γενιάς και του εαυτού του, άρα με την όψη του εαυτού που προσπαθεί να συγκαλύψει. Ο Άκτωρ, υπερασπιστής της πέμπτης πύλης δεν θα αφήσει την εχθρική εικόνα να εισβάλει ἔξωθεν εἴσω, και έτσι ο Ετεοκλής θα αποφύγει τον κίνδυνο να εξωτερικευτεί η εικόνα του εαυτού που υπονομεύει την άμυνά του και του προκαλεί μέγιστο φόβο. 14 Βλ. Benardete 1968: 8: «Now, however, the image of Typhon appears so powerful that only another image can match it. Hyperbius and Hippomedon are each subordinate to their tutelary devices». Η περίπτωση της ασπίδας του Υπέρβιου μας κάνει να σκεφτούμε ότι οι υπερασπιστές της Θήβας μπορεί να φέρουν και αυτοί σήμα στις ασπίδες τους, ωστόσο, μέχρι τη στιγμή που η αφήγηση φτάνει στην πύλη της Όγκας Αθηνάς, είτε το σήμα δεν είναι ισχυρό σε υποβλητική δύναμη είτε δεν υπάρχει. Αλλά, ακόμα και στην περίπτωση που θα θεωρηθεί ότι υπάρχουν σήματα, η χρήση τους δεν είναι εκείνη της προβολής στην ασπίδα ενός υπερτροφικού Εγώ γεμάτου αλαζονεία και αυτοπεποίθηση, που υποβάλλει αδυναμία και Φόβο στον αντίπαλο, αλλά και που μπορεί στις περισσότερες περιπτώσεις να αποκρουστεί με την εύστροφη χρήση του λόγου από τον Ετεοκλή.

22 22 ΑΡΙΑΔΝΗ 14 (2008) Όταν όμως η περιγραφή θα οδηγήσει τη σύγκρουση στην έβδομη πύλη, 15 ο Ετεοκλής θα έχει να αντιμετωπίσει τον αδελφό του να ξεστομίζει λόγια αλαζονικά και απειλητικά, προβάλλοντας την ασπίδα του, που έχει για σήμα την εξής εικόνα: Η Δίκη σέρνει από τα μαλλιά έναν άντρα και ζωγραφισμένα γράμματα παριστάνουν τη φωνή της: Κατάξω δ ἄνδρα τόνδε καὶ πόλιν ἕξει πατρώιαν δωμάτων τ ἐπιστροφάς. 16 (στ ) Το σήμα της ασπίδας του Πολυνείκη είναι ευανάγνωστο, όπως και η εικόνα του εαυτού που θέλει να προβάλει. Είναι το δίκαιο της επιστροφής και της αποκατάστασης στο πατρικό σπίτι, το δίκαιο της επαναφοράς του παρελθόντος απ όπου έχει εξοριστεί, αυτό που οδηγεί τον Πολυνείκη πίσω, είναι η Δίκη του χρόνου 17 που επαναφέρει τον άνθρωπο για δεύτερη φορά εκεί όπου λαχταρά να επιστρέψει και όπου μπορεί να γιατρέψει το αδυσώπητο αίσθημα της απώλειας, αν αυτό μπορεί να γίνει, και με όποιες συνέπειες μπορεί να έχει αυτή η επιστροφή. Είναι η Δίκη της επιστροφής στη γενέθλια γη, στη Θήβα, στη μάνα που υπήρξε γι αυτόν φόβος θανάτου και επιθυμία ζωής συγχρόνως, και της ανάκτησης του πατρικού ρόλου απέναντι στην πόλη, στο σπίτι, στη γυναίκα. Το άδικο δίκαιο της μεταστροφής του παρελθόντος σε παρόν Πρόκειται για τη μόνη ανώνυμη πύλη. Για τη δραματική δύναμη αυτής της τοπογραφικής ανωνυμίας, που προσδίδει στη σκηνή έναν υπερβατικό χαρακτήρα αλλά και επιτρέπει το συσχετισμό της πύλης με τη μυθική Δίρκη βλ. Berman 2002: 91. Για πιθανή ταύτιση της έβδομης πύλης με τὰς Κρηναίας πύλας βλ. Verall 1887: , σχόλιο στ Για την αμφισημία του ρήματος κατάξω, που μπορεί να σημαίνει συγχρόνως «θα επαναφέρω» και «θα οδηγήσω στον Άδη», βλ. Orwin 1980: 193 σημ. 29. Στο ίδιο άρθρο (σ. 188), όπου η Δίκη θεωρείται ο πραγματικός πρωταγωνιστής αυτού του τρίτου δράματος της θηβαϊκής τριλογίας, η μορφή της είναι κάτι πολύ περισσότερο από μία εμβληματική εικόνα στην ασπίδα του Πολυνείκη και από μία εικόνα που πρέπει να ερμηνεύσει ο Ετεοκλής, καθώς προσεγγίζει το νόημα μιας πραγματικής θεοφάνειας (σ. 193). Για το ίδιο θέμα βλ. επίσης Benardete 1968, 16. Για το νόημα της Δίκης σύμφωνα με την ψυχαναλυτική ερμηνεία του Caldwell, αντιγράφω τα εξής (1983: 219): «Who, or what, is Dike in this drama? For, in addition to being associated with the virgin who has made it possible for Polyneikes to return home, Dike has a deeper significance. Dike is the principle who brings about the fulfillment of the Curse while revealing its meaning, the principle which compels a man finally to resolve the ambivalence with the female, a resolution which is pursued by desire and which justifies fear, since it can only end in death and destruction.» 17 Ο «χρονικός προσδιορισμός» της Δίκης δίνεται για να τονιστούν τα εξής δύο ποιοτικά χαρακτηριστικά: πρώτον, η λειτουργία του παρελθόντος και, δεύτερον, το βάθος της επιθυμίας που αντιπροσωπεύει αυτή η δικαιοσύνη. Το πρώτο είναι σαφές, νομίζω, από το λεξιλόγιο (κατάξω, ἐπιστροφάς), ενώ το δεύτερο προπάντων από την εικόνα της Δίκης να σέρνει από τα μαλλιά πίσω τον άντρα που εξουσιάζει. Για τη συσχέτιση της Δίκης με τον μηχανισμό της απώθησης και της επιστροφής του απωθημένου βλ. Caldwell 1973: 220 κ.ε. 18 Για την εξίσωση: μητέρα = γη/ οίκος/ πόλις και τις σχετικές απόψεις βλ. επίσης Caldwell 1973: 222. Σύμφωνα και πάλι με την ψυχαναλυτική οπτική, η πηγή της σύγκρουσης των δύο

23 ΚΑΡΑΜΠΕΛΑ Η αναστροφή της ασπίδας του Ετεοκλή στους Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας 23 Αλλά, αν η Δίκη είναι αντίπαλη του Ετεοκλή, τότε ποιο είναι το δικό του δίκαιο για να αποκρούσει την επίθεση και αυτής της τελευταίας και πλέον «αιχμηρής» ασπίδας, τώρα που η Δίκη του καιρού, το δίκαιο της εξουσίας ή της ευθύνης δεν αρκεί για να τον υπερασπιστεί; «Η Δίκη δεν στάθηκε ποτέ πλάι στον Πολυνείκη» θα πει ο Ετεοκλής, και δεν θα μπορούσε να είναι Δίκη αυτή που μπορεί να στέκεται πλάι σ έναν παράτολμο άνδρα που βάζει την πόλη του σε κίνδυνο (στ ). Η αναδρομή στα παιδικά και εφηβικά χρόνια του αδελφού του είναι η πρώτη, πλην μάταιη, απόπειρα του Ετεοκλή να αντιστρέψει και αυτό το σήμα και να οργανώσει τη νέα άμυνά του. Ωστόσο αυτή η ανάκληση του παρελθόντος και από τον ίδιο οδηγεί στην ανατροπή της δικής του αμυντικής θέσης, στην αναστροφή της δικής του ασπίδας. 19 Η Δίκη της ασπίδας του Πολυνείκη έχει επομένως αρχίσει να επιτελεί το έργο της, αφού έχει επαναφέρει την οδυνηρή μνήμη προπάντων όσων ο κάτοχος της εξουσίας Ετεοκλής πάσχιζε να μείνουν κρυμμένα. Έτσι, μαζί με τις ρωγμές που έχουν προκληθεί στην άμυνα του Ετεοκλή από τις προηγούμενες επιθέσεις, η ανάκληση του παρελθόντος στο παρόν προκαλεί χαοτικό ρήγμα στο αμυντικό τείχος, ώστε να μπορεί να διαφαίνεται καθαρά ο εσωτερικός εχθρός και να αρχίζει να σχηματίζεται η εικόνα που βρίσκεται στην άλλη όψη της ασπίδας. Ο επόμενος έντονος διάλογός του με τον Χορό (στ ) δεν αφήνει καμία αμφιβολία ότι ο μέχρι πριν από λίγο ψύχραιμος άρχοντας της πόλης έχει κατακλυστεί από άμετρο θυμό και άγριο πόθο για αδελφικό αίμα, 20 που αποδίδονται από τον Χορό με την περιγραφική διατύπωση: ὠμοδακὴς σ ἄγαν ἵμερος ἐξοτρύ-/νει πικρόκαρπον ἀνδροκτασίαν τελεῖν (στ ), καθώς και με τις χαρακτηριστικές συστάσεις: μή τί σε θυμοπλη-/θὴς δορίμαργος ἄτα φερέτω (στ ) και: κακοῦ δ / ἔκβαλ ἔρωτος ἀρχάν (στ ). Ο νους του Ετεοκλή είναι κυριευμένος από μία εικόνα που πάντοτε τάραζε τον ύπνο του, όπως αποκαλύπτεται στους στ , και που αντιτάσσει απέναντι στον πικρό αδελφό, στον άλλο καταραμένο γιο του Οιδίποδα, την ώρα που βγαίνει να τον συναντήσει στη μάχη και στον θάνατο: αδελφών είναι η επιθυμία για τη μητέρα (βλ. σχετικά Bacon 1966: 15). Άλλωστε στην ασπίδα του Πολυνείκη κυρίαρχη μορφή είναι η γυναικεία και κυριαρχούμενη η ανδρική, όπως και στην ασπίδα Παρθενοπαίου (βλ. Lupaş Petre 1981: 205). 19 Βλ. Orwin 1980: : «In shifting ground Eteocles loses it. By calling as he does upon the past to vouch for the injustice of his brother, he inevitably calls into question the distinction which he would maintain against him. If Δίκη has never before attended the deeds and thoughts of Polyneikes (662-63), then what has she had to do with Eteocles?» 20 Από τα λόγια και την άποψη του Χορού μπορούμε να δούμε την κρίση ως μία συνέπεια του παιχνιδιού εξουσίας του Ετεοκλή. Βλ. Valakas 1993: 84. Αντίθετα, ως amor fati ερμηνεύει τον πόθο που κυριεύει τον Ετεοκλή ο Lawrence 2007: 348, και στοιχειοθετεί σ αυτό προπάντων το σημείο την άποψη ότι ο Ετεοκλής αποφασίζει και ενεργεί με πλήρη ηθική επίγνωση, λογικά συγκροτημένη, και όχι σε κατάσταση ηθικής τύφλωσης, από την οποία διασώζεται (σ. 353).

24 24 ΑΡΙΑΔΝΗ 14 (2008) «Του αγαπημένου μου πατέρα η μαύρη κατάρα, η μισητή, με παραστέκει με βλέμμα αδάκρυτο, στεγνό, και λέει πως κέρδος ο χαμός γοργά σαν έρθει» (στ ). Έτσι απέναντι στη Δίκη της ασπίδας του Πολυνείκη παίρνει θέση η Αρά του Οιδίποδα, που παραστέκει τον Ετεοκλή, ωστόσο αμέσως μετά, στο χορικό που ακολουθεί την αναχώρηση του Ετεοκλή και που αναφέρεται στο καταραμένο παρελθόν των Λάιου και Οιδίποδα (στ ), οι δύο αυτές εικόνες συνέχονται και ενοποιούνται στη μορφή της γοργόποδης Ερινύος, που μένει για τρεις γενιές στον οίκο των Λαβδακιδών και που ξυπνά για να εκτελέσει την αρχαία κατάρα των δύο αδελφών να χωρίσουν τις διαφορές τους με τον πικρό σίδηρο. Η εικόνα της σκοτεινής Ερινύος κυριαρχεί σ ολόκληρο αυτό το στάσιμο, το οποίο αρχίζει με τη φρίκη (πέφρικα τὰν ὠλεσίοικον/ θεόν, οὐ θεοῖς ὁμοίαν,/ παναλαθῆ κακόμαντιν/ πατρὸς εὐκταίαν Ἐρινὺν/ τελέσαι τὰς περιθύμους/ κατάρας Οἰδιπόδα βλαψίφρονος, στ ) και τελειώνει με τον τρόμο της επικείμενης καταστροφής που προκαλεί η επιστροφή της (...νῦν δὲ τρέω/ μὴ τελέσηι καμψίπους Ἐρινύς, στ ). Καθώς αυτό το μακρό στάσιμο καλύπτει τον ψυχικό χρόνο 21 από την αναχώρηση του Ετεοκλή μέχρι την αναγγελία του κοινού αδελφικού φόνου, η απειλητική εικόνα της Ερινύος είναι αυτή που θα επικρατήσει στον νου του θεατή ως κοινό νοητό σήμα και των δύο ασπίδων. 22 Είναι επίσης αυτή που ανασύροντας το παρελθόν επαναφέρει την κατάρα των Λαβδακιδών, και που το έργο της ταυτίζεται σε αποτέλεσμα με το έργο της Δίκης του Πολυνείκη, κατά τρόπο ώστε τα πρόσωπα της Δίκης και της Ερινύος να είναι εν τέλει, μετά τον θάνατο των δύο αδελφών, απολύτως αδιαχώριστα Για τον όρο βλ. Ubersfeld 1993: Βλ. Bacon 1964: 35. Η συγγραφέας, σχολιάζοντας τον στ. 70 του προλόγου, όπου από πολύ νωρίς ο Ετεοκλής επικαλείται την Ερινύν για βοήθεια, παρατηρεί την αμφίσημη διττότητα αυτής της έννοιας-θεότητας: «The fury is properly invoked here. Ας the enforcer of the Dike of kindred she should protect the city against the assault of the impious son, Polyneikes. But in calling her up to defend the city Eteocles calls her up to destroy himself She has here the same terrible duality which characterizes everything female throughout the play». Και στη συνέχεια προσθέτει την εξής πολύ ενδιαφέρουσα παρατήρηση, που αφορά τόσο την αντιπαράταξη της Ερινύος στη Δίκη, όσο και του Ετεοκλή απέναντι στον Πολυνείκη: «The fury is certainly the proper counterpart to Dike on the shield of Polyneikes. To appeal to Dike is to appeal to the fury that will enforce Dike his own Dike, but also his brother s Dike, for they are equal in this as in everything else. Each brother is subject to the law he invokes against the other. This is the inescapable knowledge which the shields express». 23 Πρόκειται για ηθική αλλά προπάντων για ψυχολογική σύλληψη της έννοιας της Δίκης. Σύμφωνα με τον Havelock 1978: 295, πουθενά στον Αισχύλο και στο σύνολο των έργων του τραγικού είδους δεν μπορούμε να βρούμε ορισμό της δικαιοσύνης και χρειάστηκε να περιμένει κανείς για έναν φιλόσοφο, δηλαδή τον Πλάτωνα, ώστε να υπάρξει κάτι τέτοιο. Στον Όμηρο άλλωστε η Δίκη δεν έχει την έννοια της εφαρμογής ενός γενικού κανόνα σε μια ειδική περίπτωση αλλά σχετίζεται με την αναγνώριση της ιδιαιτερότητας μιας ομάδας ή μιας

25 ΚΑΡΑΜΠΕΛΑ Η αναστροφή της ασπίδας του Ετεοκλή στους Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας 25 Αν διαβάσει κάποιος την τραγωδία από την αρχή μέχρι το τέλος της, διαπιστώνει ότι η ασπίδα του Ετεοκλή, του τραγικού βασιλιά της Θήβας, η ηθική αμυντική του δύναμη, ενέχει δυνητικά, ως εμβλήματα, δύο πρόσωπα: 24 Το ένα έχει την ψύχραιμη μορφή της Δίκης του καιρού, της δίκαιης ευθύνης του άρχοντα απέναντι στην πόλη, της άμυνας απέναντι στις αντίξοες περιστάσεις του παρόντος. Με την αναστροφή της ασπίδας του, που ισοδυναμεί με κατάρρευση των αμυντικών του μηχανισμών, αποκαλύπτεται η άλλη της όψη, που αντανακλά το σήμα της αντίπαλης ασπίδας, καθώς σχηματίζεται η μορφή της Ερινύος, που έρχεται από το παρελθόν με όλο το βαρύ φορτίο του χρόνου και έχει τα χαρακτηριστικά της εκδίκησης και της καταστολής του δίκαιου του άλλου από το ερεθισμένο Εγώ, της έξωσης του άλλου από την κοινή ποθητή μήτρα, της επίθεσης του Εγώ απέναντι στο άλλο. Αυτό γιατί το παρελθόν που καλείται ως σήμα ασπίδας στο παρόν είναι τραυματισμένο παρελθόν, κατοικημένο από την Ερινύν, όπως είναι το παρελθόν των Σπαρτών της Θήβας, όπως είναι για τρεις γενιές το σπίτι του Οιδίποδα και όπως είναι η συνείδηση του Ετεοκλή και του Πολυνείκη, τη μόνη στιγμή που μπορούν να συναντηθούν στο ρήγμα της έβδομης πύλης. Εκεί όπου συναντιέται το μέσα με το έξω, το παρελθόν με το παρόν, το Εγώ με το άλλο Εγώ, η Δίκη με την Ερινύν και η Δίκη του καιρού με τη Δίκη του χρόνου. κοινωνικής κατηγορίας. (Βλ. Lévy 1998: 77). 24 Το θέμα αυτό συνδέεται ασφαλώς με το πολυσυζητημένο πρόβλημα της ψυχολογικής μεταστροφής του Ετεοκλή, για το οποίο έχουν για πολύ καιρό διατυπωθεί πολλές και ποικίλες απόψεις. Από τις πιο χαρακτηριστικές είναι η άποψη του Kirkwood (1969), ο οποίος έχει θεωρήσει ότι ο Ετεοκλής υπήρξε και παρέμεινε, καθ όλη τη διάρκεια του δράματος και μέχρι το τέλος, ο άξιος τιμονιέρης, ο οἰακοστρόφος του στ. 62, και δεν έχει δεχθεί, όπως άλλωστε και ο Von Fritz (1962) την κυρίαρχη άποψη περί μεταστροφής του Ετεοκλή μετά την εμφάνιση της κατάρας. Η άποψη αυτή διατυπώθηκε από τον Solmsen (1937), άρθρο το οποίο θεωρείται ότι υπήρξε καθοριστικό για τις μεταγενέστερες ερμηνείες της μεταστροφής, καθώς έδωσε έμφαση στην επίδραση της κατάρας. Με την άποψη του Solmsen συμφώνησαν, με κάποιες πρόσθετες ερμηνείες, και οι Patzer (1958), Wolff (1958) και Winnington-Ingram (1977). Στη βάση μιας περισσότερο λειτουργικής θεώρησης ο Wilamowitz (1914: 436 κ.ε.) απέδωσε τον διπλό χαρακτήρα του Ετεοκλή στον διπλό χαρακτήρα των πηγών από τις οποίες εμπνεύστηκε ο Αισχύλος, ενώ ο Dawe (1963) και ο Podlecki (1964) θεώρησαν ότι οι αντιφάσεις στους χαρακτήρες του Αισχύλου δεν μπορούν να αναχθούν σε ένα απολύτως λογικό σύστημα. Ο Vidal-Naquet (1991: ) διεύρυνε το πεδίο της συζήτησης με τη σκέψη ότι ο διχασμός του Ετεοκλή δεν είναι σημάδι του χαρακτήρα του, αλλά είναι στοιχείο της ίδιας της τραγικής του υφής. Η ψυχαναλυτική άποψη πάλι, σύμφωνα την οποία ο μύθος αποτελεί έκφραση των υποσυνείδητων φόβων και επιθυμιών, προσδίδει μεγάλη έμφαση στις αντιθέσεις έξω/μέσα, αρσενικό/θηλυκό, αγάπη/φόβος, το Εγώ και το Άλλο ως παραμέτρους που καθορίζουν τις συμπεριφορές των Ετεοκλή και Πολυνείκη (βλ. Caldwell 1973, Bacon 1964 και 1966, Benardete 1968). Στην τελευταία αντίθεση εστιάζει προπάντων την ερμηνεία της και η σημειωτική ανάλυση της Zeitlin (1982).

26 26 ΑΡΙΑΔΝΗ 14 (2008) Ελένη Ι. Καράμπελα Καθηγήτρια, Σύμβουλος Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου, Διδάκτωρ Φιλολογίας Πανεπ. Κρήτης ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ Συντομογραφίες περιοδικών: BAGB : CPh : CW : EEThess GRBS : HSCPh : PCPhS : QUCC : SIFC : SO : TAPhA : WS : YClS : Bulletin de l Association Guillaume Bude Classical Philology Classical World = ΕΕΦΣΠΘ : Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Greek, Roman and Byzantine Studies Harvard Studies in Classical Philology Proceedings of the Cambridge Philological Society Quaderni urbinati di cultura classica Studi italiani di filologia classica Symbolae Osloenses Transactions and Proceedings of the American Philological Association Wiener Studien Yale Classical Studies Λιγνάδης, Τ Το ζώον και το τέρας. Ποιητική και υποκριτική λειτουργία του αρχαίου ελληνικού δράματος. Αθήνα: Ηρόδοτος. Ρούσσος, Τ Αισχύλος: Επτά επί Θήβας. Αθήνα: Κάκτος. Χουρμουζιάδης, Ν Όροι και μετασχηματισμοί στην Αρχαία Ελληνική Τραγωδία. Αθήνα: Γνώση. Bacon, H The shield of Eteokles. Arion 3: Bacon, H Woman s two faces: Sophocles view of the tragedy of Oedipus and his family. Science and Psychoanalysis 10:

27 ΚΑΡΑΜΠΕΛΑ Η αναστροφή της ασπίδας του Ετεοκλή στους Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας 27 Benardete, S Two notes on Aeschylus Septem: Interpretations of the Shields. WS 2: Berman, Daniel W Seven-Gated Thebes and Narrative Topography in Aeschylus Seven against Thebes. QUCC 71: Caldwell, R The misogyny of Eteokles. Arethusa 6: Cameron, H. D The power of words in the Seven against Thebes. TAPhA 101: Cameron, H. D Studies on the Seven against Thebes of Aeschylus. The Hague: Mouton. Dawe, R Inconsistency of plot and character in Aeschylus. PCPhS, n.s., 9: DeVito, Ann Eteocles, Amphiaraus, and Necessity in Aeschylus Seven against Thebes. Hermes 127.2: Finley, J. H Pindar and Aeschylus. Cambridge, Mass.: Harvard University Press. Fowler, B. H The imagery of the Seven against Thebes. SO 45: Fritz Von, K Die Gestalt des Eteokles in Aischylos Sieben gegen Theben. Στο: Antike und moderne Tragödie, Berlin: de Gruyter. Green, A The Tragic Effect: The Oedipus Complex in Tragedy. Μτφρ. A. Sheridan. Cambridge / London / New York: Cambridge University Press. Havelock, Erik A The Greek Concept of Justice from its Shadow in Homer to its Substance in Plato. Cambridge, Mass. / London: Harvard University Press. Hubbard, Thomas K Tragic Preludes: Aeschylus Seven against Thebes 4-8. Phoenix 46.4: Hutschinson, G. O Aeschylus: Septem contra Thebas. Oxford: Clarendon Press. Kirkwood, G. M Eteocles oiakostrophos. Phoenix 23: Lamari, Anna A Aeschylus Seven against Thebes vs. Euripides Phoenissae: Male vs. female power. WS 120: Lawrence, Stuart E Eteocles moral awareness in Aeschylus Seven. CW 100.4: Lévi-Strauss, C Anthropologie structurale. Paris: Plon. Lévy, Edmond Diké chez Homère: entre privé et public, Ktema 23: Lupaş, L. Petre, Z Commentaire aux Sept contre Thèbes d Eschyle. Bucureşti: Editura Academiei / Paris: Les Belles Lettres. Moreau, A Fonction du personnage d Amphiaraos dans les Sept contre Thèbes. BAGB 2: Nagy, G Dream of a Shade : Refractions of epic vision in Pindar s Pythian 8 and Aeschylus Seven against Thebes. HSCPh 100: Orwin, C Feminine justice: The end of the Seven against Thebes. CPh 75: Otis, B The unity of the Seven against Thebes. GRBS 3:

28 28 ΑΡΙΑΔΝΗ 14 (2008) Page, D Aeschyli Septem Quae Supersunt Tragoedias. Oxford: Oxford University Press. Patzer, H Die dramatische Handlung der Sieben gegen Theben. HSCPh 63: Petrounias, E Funktion und Thematik der Bilder bei Aischylos. Hypomnemata XLVIII, Göttingen: Vandenhoeck und Ruprecht. Podlecki, A. J The character of Eteocles in Aeschylus Septem. TAPhA 95: Schadewaldt, W Die Wappnung des Eteokles. Zu Aischylos Sieben gegen Theben. Στο: Eranion (Festschrift für H. Hobbel), Tübingen. Solmsen, F The Erinys in Aischylos Septem. TAPhA 68: Stehle, Eva Prayer and curse in Aeschylus Seven against Thebes. CPh 100.2: Taplin, O The Stagecraft of Aeschylus: The Dramatic Use of Exits and Entrances in Greek Tragedy. Oxford: Clarendon Press. Thalmann, W. G Dramatic Art in Aeschylus Seven against Thebes. New Haven & London: Yale University Press. Tsantsanoglou, K The vows of Eteocles (Aesch. ScT a ). EEThess 19: Ubersfeld, A ( ). Lire le théâtre. Paris: Éditions sociales. Valakas, K The first stasimon and the chorus in Aeschylus Seven against Thebes. SIFC : Verrall, A. W The Seven against Thebes of Aeschylus. London: Macmillan. Vernant J.-P. και Vidal-Naquet, P Mythe et tragédie en Grèce ancienne. Paris: Éditions La Découverte (ελλ. μτφρ. Α. Τάττη, Μύθος και τραγωδία στην αρχαία Ελλάδα, τόμ. Β. Αθήνα: Ζαχαρόπουλος, 1991). Vian, F Les origines des Thèbes. Cadmos et les Spartes. (Études et commentaires, 48). Paris: Librairie C. Klincksieck. Wilamowitz-Moellendorf, U Aischylos: Interpretationen. Berlin: Weidmann. Winnington-Ingram, R. P Septem contra Thebas. YClS 25: Wolff, E Die Entscheidung des Eteokles in den Sieben gegen Theben. HSCPh 63: Zeitlin, F Under the Sign of the Shield: Semiotics and Aeschylus Seven Against Thebes. Roma: Edizioni dell Ateneo.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

5. Στίχοι 100-161 (από µετάφραση)

5. Στίχοι 100-161 (από µετάφραση) 5. Στίχοι 100-161 (από µετάφραση) 5.1. Ερµηνευτικές ερωτήσεις ανοικτού τύπου (ανάπτυξης και σύντοµης απάντησης) 1. Μετά τον πρόλογο ακολουθεί η είσοδος του χορού, η πάροδος. α) Με ποια διάταξη και από

Διαβάστε περισσότερα

Οιδίποδας Τύραννος Σοφοκλής. Σπύρος Αντωνέλλος ΕΜΕ

Οιδίποδας Τύραννος Σοφοκλής. Σπύρος Αντωνέλλος ΕΜΕ Οιδίποδας Τύραννος Σοφοκλής Σπύρος Αντωνέλλος ΕΜΕ 2 μαθήματα πριν την ανάλυση της τραγωδίας του Σοφοκλή«Οιδίποδας Τύραννος» Προϋπoθέσεις: Οι μαθητές: 1)Να γνωρίζουν το περιεχόμενο της συγκεκριμένης τραγωδίας.

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα ΙΙ. Η τραγωδία

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα ΙΙ. Η τραγωδία ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα 1. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του δράματος και τι νέο προσέφερε στο κοινό σε σχέση με το έπος και τη λυρική ποίηση; 2. Ποια είναι η προσέλευση του δράματος και με ποια γιορτή συνδέθηκε;

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κύκλος επτά (7) διαλέξεων, με την συμμετοχή εννέα (9) κορυφαίων ομιλητών, με κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα την πρωτοποριακή σκέψη. Στόχος των ομιλιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ THE VALUES OF LIFE Η ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ..THE RESPONSIBILITY ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ THE VALUES OF LIFE Η ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ..THE RESPONSIBILITY ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ THE VALUES OF LIFE Η ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ..THE RESPONSIBILITY ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑΣ/ LESSONS ABOUT RESPONSIBILITY Μάθημα 1: Νιώθω υπερήφανος όταν.../ I feel proud when.

Διαβάστε περισσότερα

45% of dads are the primary grocery shoppers

45% of dads are the primary grocery shoppers 45% of dads are the primary grocery shoppers 80% for millennial dads Y&R New York North America s study on dads Shutterfly greeting cards/2014 Goodbye daddy rule. Hello daddy cool! Οι new generation daddiesέχουν

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίο Ελληνικό Δράμα: Αισχύλος - Σοφοκλής Ενότητα 13: Αναγνώσεις της Ἀντιγόνης του Σοφοκλή

Αρχαίο Ελληνικό Δράμα: Αισχύλος - Σοφοκλής Ενότητα 13: Αναγνώσεις της Ἀντιγόνης του Σοφοκλή Αρχαίο Ελληνικό Δράμα: Αισχύλος - Σοφοκλής Ενότητα 13: Αναγνώσεις της Ἀντιγόνης του Σοφοκλή Ευφημία Καρακάντζα Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Πρόταση αξόνων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης

Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης Ενότητα: 13. Ερμηνευτικές παρατηρήσεις στίχων 663-718 της Μήδειας Μενέλαος Χριστόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές Οι λειτουργίες του αφηγητή 0 αφηγητής μπορεί να είναι πρόσωπο της αφήγησης, με πρωταγωνιστικό ή δευτερεύοντα ρόλο, ή μπορεί να είναι αμέτοχος

Διαβάστε περισσότερα

Του γιοφυριού της Άρτας- Ανάλυση. Επιμέλεια: Κατερίνα Κάζηρα

Του γιοφυριού της Άρτας- Ανάλυση. Επιμέλεια: Κατερίνα Κάζηρα Του γιοφυριού της Άρτας- Ανάλυση Επιμέλεια: Κατερίνα Κάζηρα Σε ποια κατηγορία τραγουδιών ανήκει το συγκεκριμένο τραγούδι; Ανήκει στα δημοτικά τραγούδια και συγκεκριμένα στις παραλογές. Τι είναι οι παραλογές;

Διαβάστε περισσότερα

Διαθεματική Εργασία στην Ιλιάδα. Η γυναίκα στην Ιλιάδα ως μητέρα

Διαθεματική Εργασία στην Ιλιάδα. Η γυναίκα στην Ιλιάδα ως μητέρα Διαθεματική Εργασία στην Ιλιάδα Θέμα : Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στην Ιλιάδα (με βάση τις ραψωδίες που διδαχτήκαμε). Η γυναίκα μέσα στην Ιλιάδα εμφανίζεται ως μητέρα, σύντροφος, σύζυγος, ως πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Αισχύλου «Επτά επί Θήβας»

Αισχύλου «Επτά επί Θήβας» Περιλήψεις επιστημονικών εργασιών Αντώνης Κ. Πετρίδης & Κατερίνα Μικελλίδου Αισχύλου, Επτά επί Θήβας Περιλήψεις εργασιών Α. Πετρίδης Κ. Μικελλίδου 2 ΑΙΣΧΥΛΟΥ ΕΠΤΑ ΕΠΙ ΘΗΒΑΣ Περιλήψεις επιστημονικών εργασιών

Διαβάστε περισσότερα

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» 3 3 4 σαν πέτρες µε βυθίζουν! 4 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Θέµατα της Επτανησιακής Σχολής που απαντούν στα δοθέντα αποσπάσµατα

Διαβάστε περισσότερα

1.2 Κομμάτια Μικρής Εμβέλειας. 1.2.1 Το άλογο

1.2 Κομμάτια Μικρής Εμβέλειας. 1.2.1 Το άλογο 1.2 Κομμάτια Μικρής Εμβέλειας 1.2.1 Το άλογο Το άλογο είναι το καλπάζον φάντασμα της σκακιέρας και αν τυχόν το ακούσετε, ίσως να είναι πολύ αργά για σας. Η μοναδική σχήματος L κίνηση του ταιριάζει τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

Ομήρου Οδύσσεια Ραψωδία α 1-426. Διδακτικό σενάριο

Ομήρου Οδύσσεια Ραψωδία α 1-426. Διδακτικό σενάριο Ομήρου Οδύσσεια Ραψωδία α 1-426 Διδακτικό σενάριο Πόπη Χριστοφόρου-Πούγιουρου, Φιλόλογος Λειτουργός Γραφείου Αναλυτικών Προγραμμάτων Λευκωσία 2012 Δυο λόγια για το διδακτικό σενάριο Η ακόλουθη διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α. Από το κείµενο που σας δίνεται, να µεταφράσετε στο τετράδιό σας τους στίχους 61-70 ( Akk ïmmoe m wqü toàto... dq gr lóta).

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α. Από το κείµενο που σας δίνεται, να µεταφράσετε στο τετράδιό σας τους στίχους 61-70 ( Akk ïmmoe m wqü toàto... dq gr lóta). ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗ Η ΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α. Από το κείµενο που σας δίνεται, να µεταφράσετε

Διαβάστε περισσότερα

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 μάθημα έβδομο: δίας 82 μάθημα ογδοο: κρονοσ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ.Ε. Ε.Λ.Π. 31 «ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ» ΘΕΜΑ 2 ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ 2007-2008 «Αφού μελετήσετε προσεκτικά τις ενότητες 3.2. και 3.3 του διδακτικού εγχειριδίου σας Ο Δραματικός Λόγος

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ (ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ) ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ

ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ (ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ) ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ (ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ) ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ (REFLECTION BY USING MOVIES) Σκοπός Ο σκοπός αυτού του αναστοχαστικού εργαλείου είναι να υποκινήσει τον αναστοχασμό στον τρόπο που

Διαβάστε περισσότερα

Επιστήμη και Δημοσιογραφία. Δημοσιογραφία Επιστήμης Μπορούν να αποτυπωθούν δημοσιογραφικά τα αποτελέσματα της επιστήμης;

Επιστήμη και Δημοσιογραφία. Δημοσιογραφία Επιστήμης Μπορούν να αποτυπωθούν δημοσιογραφικά τα αποτελέσματα της επιστήμης; Δημοσιογραφία Μπορούν να αποτυπωθούν δημοσιογραφικά τα αποτελέσματα της επιστήμης; Μενέλαος Σωτηρίου 8ο Συνέδριο «Ελληνική Γλώσσα και Ορολογία», Αθήνα, 10-12 Νοεμβρίου 2011 Επιστήμη και Δημοσιογραφία «Η

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3, -Οριζόντια Πράξη», ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011 Βασική

Διαβάστε περισσότερα

- Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης. Ο πόλεμος. ' ttbiiif' 'ιίβίϊιιγ' ^ *"'** 1 ' 1 ' 11 ' ' στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη ΗΡΟΡ*Η

- Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης. Ο πόλεμος. ' ttbiiif' 'ιίβίϊιιγ' ^ *'** 1 ' 1 ' 11 ' ' στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη <KAOS<\S Ι>ΗΡΟΡ*Η - Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης Ο πόλεμος ' ttbiiif' 'ιίβίϊιιγ' ^ *"'** 1 ' 1 ' 11 ' ' στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985)

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Επιρροές και βασική θέση της «ενεργητικής θεωρίας» του Kurth O μουσικολόγος E. Kurth διαμόρφωσε την «ενεργητική»

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG. 4 March 2014

LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG. 4 March 2014 LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG 4 March 2014 Family η οικογένεια a/one(fem.) μία a/one(masc.) ένας father ο πατέρας mother η μητέρα man/male/husband ο άντρας letter το γράμμα brother ο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση διοργανώνουμε τη σημερινή εκδήλωση, για να τιμήσουμε τα 100 χρόνια ζωής της Αεροπορίας Στρατού.

Με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση διοργανώνουμε τη σημερινή εκδήλωση, για να τιμήσουμε τα 100 χρόνια ζωής της Αεροπορίας Στρατού. Κυρίες και Κύριοι, Με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση διοργανώνουμε τη σημερινή εκδήλωση, για να τιμήσουμε τα 100 χρόνια ζωής της Αεροπορίας Στρατού. Όταν το 1912 δειλά συγκροτείτο ο πρώτος αεροπορικός στόλος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ. Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ. Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά Στη γιαγιά Φωτούλα, που δεν πρόλαβε να το διαβάσει, γιατί έφυγε ξαφνικά για τη γειτονιά των αγγέλων. Και στον παππού Γιώργο, που την υποδέχτηκε εκεί ψηλά,

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας,

Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας, ZORBA PHOTOS REMARKS Delivered in Greek by Emmanuel Velivasakis at the Conclusion of the Zorba the Greek Play. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας, Λέγομαι Μανώλης Βεληβασάκης, και είμαι

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ - ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΟΓΝΩΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΗ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ - ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΟΓΝΩΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Διπλωματική εργασία στο μάθημα «ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164)

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Αφού µελετήσετε τη διήγηση του Κολοκοτρώνη

Διαβάστε περισσότερα

Ο πουπουλένιος Κ. Μαρκουλάκης, Ν. Κουρής, Οδ. Παπασπηλιόπουλος, Γ. Πυρπασόπουλος Αν και

Ο πουπουλένιος Κ. Μαρκουλάκης, Ν. Κουρής, Οδ. Παπασπηλιόπουλος, Γ. Πυρπασόπουλος Αν και Ο πουπουλένιος Κοινωνικό του Μάρτιν ΜακΝτόνα Διαρκεια : 125 ' Σκηνοθ.-μετάφρ.: Κ. Μαρκουλάκης Ερμηνεύουν: Κ. Μαρκουλάκης, Ν. Κουρής, Οδ. Παπασπηλιόπουλος, Γ. Πυρπασόπουλος. Σκην.-κοστ.: Αθ. Σμαραγδή, Φ.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΚΕΤΙΔΕΣ» ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ 1ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΆΡΓΟΥΣ

«ΙΚΕΤΙΔΕΣ» ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ 1ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΆΡΓΟΥΣ «ΙΚΕΤΙΔΕΣ» ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ 1ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΆΡΓΟΥΣ Ο μύθος των Δαναΐδων, ο γενέθλιος μύθος του Άργους, αναβίωσε στο αρχαίο θέατρο της πόλης, από τη Θεατρική Ομάδα του 1ου Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. Το δράμα 1. Τι είναι το δράμα και ποια στοιχεία χρησιμοποιήθηκαν σε αυτό από προγενέστερες μορφές ποίησης; ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Σχολικό βιβλίο σελίδα 9: «Το δράμα είναι μια σύνθετη στους θεατές». 2. Από πού προήλθε

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Κεντρική Βιβλιοθήκη Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Δευτέρα 16 Ιουνίου, 11:00-1:00, το πρωί Πνευστά και κρουστά. Αντίθετοι κόσμοι κοινές μελωδίες Με τη συνοδεία

Διαβάστε περισσότερα

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT 3 Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Αγγλική Γλώσσα Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης Διορθώσεις: Ελένη Ζαφειρούλη Σελιδοποίηση: Γιάννης Χατζηχαραλάμπους Μακέτα

Διαβάστε περισσότερα

Verklarte Nacht, Op.4 (Εξαϋλωμένη Νύχτα, Έργο 4) Arnold Schoenberg (1874-1951)

Verklarte Nacht, Op.4 (Εξαϋλωμένη Νύχτα, Έργο 4) Arnold Schoenberg (1874-1951) 1 Verklarte Nacht, Op.4 (Εξαϋλωμένη Νύχτα, Έργο 4) Arnold Schoenberg (1874-1951) Αναγνώσματα από το βιβλίο Η Απόλαυση της Μουσικής (Machlis, Forney), για τους μαθητές που θα μελετήσουν το έργο: «Ο Σαίνμπεργκ

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις;

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Σεμινάρια ΕΚΔΔΑ 2009-10 ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ στον χώρο της Υγείας Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Εάν τις διαχειριστούμε όπως συνήθως, μπορεί να: Οδηγήσουν σε προσωπικές αντιπάθειες Διαταράξουν/

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης Ενότητα 12: Επιστολή Ιούδα & Β Πέτρου Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Aνοίγει η αυλαία. Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια.

Aνοίγει η αυλαία. Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια. 3E ERGASION_XPress_Hamster_temp.qxp 27/04/2011 3:02 μ.μ. Page 1 Aνοίγει η αυλαία Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια. θέατρο παράσταση σκηνή χορός

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. του Γεράσιμου Τουλιάτου ΑΜ: 697

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. του Γεράσιμου Τουλιάτου ΑΜ: 697 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ του Γεράσιμου Τουλιάτου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ. Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου. - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία)

ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ. Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου. - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία) ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου Παρασκευή 20 Ιουνίου - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία) Οι Light in Babylon αποτελούν ένα «πολυεθνικό»

Διαβάστε περισσότερα

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Της Χρυσής Τσιώτα Θα ξεκινήσω κάνοντας μια προσπάθεια να απαντήσω σε μερικά από τα ερωτήματα που θέτει η Συραγώ Τσιάρα στο κείμενό - αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΈντι, ένας συγγραφέας, βρίσκεται μετά από ατύχημα απομονωμένος

ΟΈντι, ένας συγγραφέας, βρίσκεται μετά από ατύχημα απομονωμένος Ο ΟΥΡΑΝΟΣ ΠΟΥ ΟΝΕΙΡΕΥΤΗΚΕΣ Σύγχρονη Λογοτεχνία Γιάννης Σκαραγκάς Επιμέλεια: Κατερίνα Σχινά ISBN: 978-960-218-942-9 Τιμή: 11.00 ευρώ Αριθμός σελίδων: 264 Διαστάσεις: 12,5x21 Γλώσσα: Ελληνικά Οκτωβρίου 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΟΥ BRCA1 ΚΑΙ BRCA2. Βασούλλα

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Εισαγωγή... σελ. 1.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Εισαγωγή... σελ. 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... σελ. 1. 1. Η δομή του έργου: η συμμετρία των Επτά και η κεντρική θέση της σκηνής των ασπίδων στο σύνολο της τραγωδίας...... σελ. 2-8. 2. Η δραματική τεχνική της σκηνής των ασπίδων..

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΑΛΕΝΤΙΝΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Α.Μ.: 09/061. Υπεύθυνος Καθηγητής: Σάββας Μακρίδης

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΑΛΕΝΤΙΝΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Α.Μ.: 09/061. Υπεύθυνος Καθηγητής: Σάββας Μακρίδης Α.Τ.Ε.Ι. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Η διαμόρφωση επικοινωνιακής στρατηγικής (και των τακτικών ενεργειών) για την ενδυνάμωση της εταιρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ Το φύλο δεν είναι ένα απλό γεγονός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ 1 Πάλης ξεκίνηµα Πάλης ξεκίνηµα νέοι αγώνες οδηγοί της ελπίδας Όχι άλλα δάκρυα κλείσαν οι τάφοι λευτεριάς λίπασµα Λουλούδι φωτιάς βγαίνει στους τάφους µήνυµα στέλνουν Απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: "ΕΛΕΝΗ" ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΕΛΕΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: "ΕΛΕΝΗ" ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098 ΕΛΕΝΗ: Ικέτισσα, ω! παρθένα, σου προσπέφτω και σε παρακαλώ απ της δυστυχίας

Διαβάστε περισσότερα

Αστικές παρεμβάσεις ανάπλασης αδιαμόρφωτων χώρων. Δημιουργία βιώσιμου αστικού περιβάλλοντος και σύνδεση τριών κομβικών σημείων στην πόλη της Δράμας

Αστικές παρεμβάσεις ανάπλασης αδιαμόρφωτων χώρων. Δημιουργία βιώσιμου αστικού περιβάλλοντος και σύνδεση τριών κομβικών σημείων στην πόλη της Δράμας ΤΕΙ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΡΑΜΑΣ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΤΟΠΙΟΥ Αστικές παρεμβάσεις ανάπλασης αδιαμόρφωτων χώρων. Δημιουργία βιώσιμου αστικού περιβάλλοντος και σύνδεση τριών κομβικών σημείων στην πόλη της Δράμας

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας Ελύτης: Ο Ύπνος των Γενναίων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 59-61)

Οδυσσέας Ελύτης: Ο Ύπνος των Γενναίων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 59-61) 1. ΚΕΙΜΕΝO Οδυσσέας Ελύτης: Ο Ύπνος των Γενναίων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 59-61) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του Περί του πολίτη Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας : Hobbes Thomas Μεταφραστής : Βαβούρας Ηλίας ISBN: 9789604632732 Τιμή: 15,98 Σελίδες: 416 Διαστάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά συμβαίνουν σε επίπεδο αισθητού δηλαδή ύλης, τι γίνεται όμως σε επίπεδο νοητού, δηλαδή καταστάσεων, γεγονότων κτλ;

Αυτά συμβαίνουν σε επίπεδο αισθητού δηλαδή ύλης, τι γίνεται όμως σε επίπεδο νοητού, δηλαδή καταστάσεων, γεγονότων κτλ; Όλοι έχουμε ακούσει για το συνειδητό και το υποσυνείδητο. Το υποσυνείδητο είναι μια αποθήκη πληροφοριών από την οποία αντλούμε εικόνες ήχους κτλ για να αποκωδικοποιήσουμε κάτι. Π.χ. σπάει ένα γυαλί, τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ & ΛΟΓΟΥ ΙΙΙ Υπεύθυνη: Μαρία Κακαβούλια ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ & ΛΟΓΟΥ ΙΙΙ Υπεύθυνη: Μαρία Κακαβούλια ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ & ΛΟΓΟΥ ΙΙΙ Υπεύθυνη: Μαρία Κακαβούλια Ζ εξάμηνο 2007 ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΦΗΓΗΜΑ Α. ΙΣΤΟΡΙΑ story Β. ΛΟΓΟΣ discourse Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Τα φιλοσοφικά ερωτήματα: Δε μοιάζουν με τα επιστημονικά, γιατί δε γνωρίζουμε: από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους ποια μέθοδο να ακολουθήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας «Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και δημιουργικές δραστηριότητες Συμπεριλαμβάνεται CD με φωτογραφικό υλικό Το πορτοκάλι με την περόνη: υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2 ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: 1. Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) 2. Αφηγητής 2 3. Αφηγητής 3 4. Παπα-Λάζαρος 5. Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) 6. Παιδί 2 7. Παιδί 3 8. Παιδί 4 9. Παιδί 5 10. Μητέρα

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Μακρυνίτσα 2009 Ύμνος της ομάδας «Στη σκέπη της Παναγίας» Απ τα νησιά τα ιερά στην Πάτμο φτάνω ταπεινά απ τα νησιά όλης της γης ακτίνες ρίξε

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

æ Y X A N A Y T I K H K E æ H 1 8 2 Y N A N T H E I M E T O M Y O, T H N T P A ø I A K A I T H N O I H H

æ Y X A N A Y T I K H K E æ H 1 8 2 Y N A N T H E I M E T O M Y O, T H N T P A ø I A K A I T H N O I H H E P I E X O M E N A Πρόλογος: Κώστας Σολδάτος........................... 9 1. ΘΑΝAΣΗΣ ΤΖΑΒΑΡΑΣ: Αρχαιογνωσία, αρχαιολατρία και αντιστάσεις στην ψυχανάλυση.. 13 2. ΠΈΤΡΟΣ ΧΑΡΤΟΚΌΛΛΗΣ: Η προέλευση και η

Διαβάστε περισσότερα

Ο ξεναγός (Συνοδευτική δραστηριότητα του γύρου του ίππου)

Ο ξεναγός (Συνοδευτική δραστηριότητα του γύρου του ίππου) Ο ξεναγός (Συνοδευτική δραστηριότητα του γύρου του ίππου) Ηλικίες: Προαπαιτούμενες δεξιότητες: Χρόνος: Μέγεθος ομάδας: 8 ενήλικες Καμία 15 λεπτά για τη βασική δραστηριότητα, περισσότερο για τις επεκτάσεις

Διαβάστε περισσότερα