ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΗΘΗ, ΕΘΙΜΑ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΝΟΜΗ ΤΡΙΚΑΛΩΝ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΒΑΒΡΙΤΣΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΑΣΙΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΝΘΙΑ ΑΡ. ΜΗΤΡΩΟΥ : ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ 4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΜΕΘΟΔΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 7 ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ. ΟΙ ΚΑΤΟΙΚΟΙ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ- 9 Η ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΝΟΜΑΣΙΑΣ «ΚΑΡΑΓΚΟΥΝΗΔΕΣ» 12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΦΟΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΚΑΡΑΓΚΟΥΝΑΣ 14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ 20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ, Η ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΦΏΤΑ ΣΤΗΝ ΝΟΜΗ - ΤΟ ΔΡΩΜΕΝΟ «ΡΟΥΓΚΑΤΣΙΑΡΙΑ» 35 ΑΠΟΚΡΙΕΣ-ΣΕΡΓΙΑΝΙ 41 Ο ΜΑΡΤΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ 44 ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΗΣ ΠΑΣΧΑΛΙΑΣ-ΠΑΣΧΑΛΙΑΤΙΚΑ ΣΕΡΓΙΑΝΙΑ 45 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΟΜΗΣ 54 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 62 ΕΠΙΛΟΓΟΣ 63 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΔΕΛΤΙΟ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 64 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 65 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 77 2

3 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η πραγματοποίηση αυτής της εργασίας δεν θα ήταν δυνατή χωρίς τη βοήθεια του καθηγητή μου Κυρίου Νικόλαου Βαβρίτσα, ο οποίος με καθοδήγησε καθ όλη τη διάρκεια της έρευνας μου και του Γεωργίου Μαγαλιού, φοιτητή της Σχολής Γεωπονικών Επιστημών- Τμήμα Γεωπονίας Φυτικής Παραγωγής και Αγροτικού Περιβάλλοντος που με βοήθησε με τις καταγραφές. Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω τους ανθρώπους, που μοιράστηκαν όσα γνώριζαν μαζί μου με μεγάλη προθυμία. 3

4 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η πτυχιακή αυτή εργασία έχει θέμα τα ήθη, τα έθιμα και τα τις παραδόσεις του χωριού Νομή Τρικάλων καθώς και την αναφορά στη φορεσιά της Καραγκούνας στην περιοχή. Κύριος σκοπός της είναι η καταγραφή των εθίμων σε μία όσο το δυνατόν αξιόπιστη, αντικειμενική και οργανωμένη ερευνητική Εργασία Μελέτη. Η συλλογή και η καταγραφή όλων αυτών των πληροφοριών, εμπειριών, γνώσεων και απόψεων έγινε με επιτόπια και περιγραφική έρευνα και ειδικότερα με τη μέθοδο της προσωπικής συνέντευξης ανοικτού τύπου που δίνει την δυνατότητα συλλογής μεγάλου όγκου στοιχείων. Κρατήθηκαν σημειώσεις με παρατηρήσεις που προέκυψαν κατά την διάρκεια των συνεντεύξεων ενώ καταγράφηκαν σε video κάποιες από τις συνεντεύξεις. Η έρευνα έγινε στην Νομή και στη Μαραθέα Καρδίτσας, καθώς δύο από τις γυναίκες που κατέγραψα,οι οποίες είναι από τη Νομή, παντρεύτηκαν στη Μαραθέα. Όλα αυτά τα στοιχεία μαζί με δεδομένα από βιβλιογραφικές πηγές συγκεντρώθηκαν και παρουσιάζονται στην πτυχιακή αυτή εργασία. 4

5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα ήθη και τα έθιμα ενός τόπου, η παράδοση του, είναι οι πληροφοριοδότες της κοινωνίας των ανθρώπων που ζουν και μεγαλώνουν σ αυτόν τον τόπο. Είναι οι καθιερωμένες μορφές συμπεριφοράς, που χαρακτηρίζουν έναν πολιτισμό.(βικιλεξικό, το ελεύθερο λεξικό, ήθη και έθιμα) Συνδεδεμένα απόλυτα με τα ήθη και έθιμα κάθε τόπου είναι τα τραγούδια και οι χοροί του, μέσα έκφρασης συναισθημάτων, χαράς, λύπης και πόνου, έκφραση ιδανικών και σκέψεων. (Βικιπαίδεια, η ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια, το δημοτικό τραγούδι) Τα δημοτικά τραγούδια είναι η προφορική ποίηση του ελληνικού λαού της υπαίθρου, είναι η έκφραση των αγροτικών και ποιμενικών πληθυσμών, που συνεχίζουν μια παράδοση χιλίων και πάνω χρόνων. Ο μεγάλος Φιλανδός συνθέτης Jean Sibelius είπε: «Ω Ελλάς! Εάν θέλεις κάτι να θαυμάσεις, θαύμασε τα δημοτικά σου τραγούδια.» Και ο Johann Wolfgang Goethe είπε: «Εάν μπορούσα να γράψω έστω και ένα ελληνικό δημοτικό τραγούδι, θα απέρριπτα ό,τι έχω γράψει μέχρι σήμερα.» Σύμφωνα με τον Τεντζεράκη Χρήστο, (Πρόεδρο του Πανελλήνιου σωματείου Αρχείο Ελληνικού Χορού και πρόεδρο της Διεθνούς Οργάνωσης Λαϊκής Τέχνης I.O.V Hellas), «ο χορός δεν είναι μόνο η αλληλουχία βημάτων αλλά έχει αντιθέτως μια πολύπλοκη κοινωνική και πολιτισμική διάσταση στην παραδοσιακή κοινωνία. Οι χοροί κάθε κοινότητας αντανακλούν τις πολιτισμικές συνθήκες και τις αξίες της, που διαμόρφωσαν το χορό και συνέβαλαν και συμβάλουν στον αυτοπροσδιορισμό της και τη διαμόρφωση της ατομικής και συλλογικής ταυτότητας. Κάθε αλλαγή της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας της κοινότητας, αποτυπώνεται στην χορευτική διαδικασία, γι αυτό και η χορευτική πρακτική δεν μένει αναλλοίωτη αλλά συνεχώς αναδιαμορφώνεται μέσα στο χώρο και το χρόνο». 5

6 Ο χορός ενώνει τους ανθρώπους και προκαλεί ανάταση της ψυχής. Σύμφωνα με μια φράση του Αλεξανδρινού ποιητή Κωνσταντίνου Καβάφη «Όταν χορεύεις, γράφεις στη γη αυτά που θέλει να πει η ψυχή σου». Για τη διαφύλαξη λοιπόν της πολιτιστικής κληρονομιάς, η οποία πρέπει να είναι γνήσια και ατόφια, για τη συνέχιση της παράδοσης, των ηθών και εθίμων, για να μην ξεχαστούν τα τραγούδια που έλεγαν οι παλιοί, επέλεξα να ασχοληθώ με αυτήν την εργασία και να καταγράψω την παράδοση του χωριού Νομή Τρικάλων. Δίνεται έμφαση στο έθιμο του γάμου, των Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς, της Αποκριάς και του Πάσχα καθώς και στα τραγούδια που συνόδευαν την κάθε περίσταση. Θα γίνει μια αναφορά και στην φορεσιά της Καραγκούνας, μιας και η Νομή είναι ένα από τα πολλά Καραγκουνοχώρια της ευρύτερης περιοχής των Τρικάλων. 6

7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΜΕΘΟΔΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η συλλογή και η καταγραφή όλων αυτών των πληροφοριών, εμπειριών, γνώσεων και απόψεων βασίστηκε στις αρχές της εθνογραφικής μεθόδου με τον τρόπο που αυτή εφαρμόζεται στη μελέτη του χορού. Κατά τη συλλογή των δεδομένων χρησιμοποιήθηκαν πρωτογενείς πηγές και μόνο, επειδή δεν υπάρχει εμπεριστατωμένη βιβλιογραφία. Το πρωτογενές υλικό της εργασίας αποτελείται κυρίως από προφορικές μαρτυρίες βασιζόμενες σε ερωτήσεις ανοικτού τύπου Πρωτογενείς πηγές : Α - επιτόπια έρευνα στοχεύοντας στην άμεση παρατήρηση του χορού και των κινήσεων που τον αποτελούν περιγραφή του χορού με ενεργό συμμετοχή και καταγραφή των εθίμων που περιέχουν χορό χρησιμοποίηση οδηγιών έρευνας και ερωτηματολογίων σημειώσεις Β - περιγραφική έρευνα και ειδικότερα με τη μέθοδο της συμμετοχικής παρατήρησης και της προσωπικής συνέντευξης ανοικτού τύπου που δίνει την δυνατότητα συλλογής μεγάλου όγκου στοιχείων. (Βαβρίτσας Νικόλαος, 2008, σελ.42-43) Το πλεονέκτημα της μεθόδου είναι η ευελιξία και η φυσική ροή των πραγμάτων, έχει υψηλό ποσοστό απαντήσεων και η γλώσσα που απαιτείται μπορεί να προσαρμοσθεί σύμφωνα με την ικανότητα και το επίπεδο γνώσεων του κάθε ερωτώμενου. Για μια επιτυχημένη συνέντευξη, ο συνεντευκτής πρέπει να είναι αμερόληπτος και να μην επηρεάζει τον ομιλητή πληροφορητή. Τέλος έγινε μελέτη και ανάλυση του υλικού και εξαγωγή συμπερασμάτων. Το δείγμα των πληροφορητών επιλέχθηκε με βάση την εντοπιότητα και την ηλικία. Τα άτομα από τα οποία αντλήθηκαν οι πληροφορίες καθώς και φωτογραφικό υλικό είναι: α) προχωρημένης ηλικίας β) παλαιοί χορευτές γ) κάτοικοι του χωριού 7

8 Τα κυριότερα προβλήματα που προέκυψαν κατά τη διάρκεια της έρευνας ήταν η ανυπαρξία σχετικής βιβλιογραφίας, καθώς δεν υπάρχει καμία προγενέστερη εμπεριστατωμένη έρευνα για την εν λόγω περιοχή και η δυσκολία στον εντοπισμό των κατάλληλων προσώπων για την άντληση των πληροφοριών κυρίως επειδή έχουν σχεδόν εκλείψει οι γηραιότεροι. Το γεγονός ότι η γιαγιά μου, η μία από τις γυναίκες που κατέγραψα έχει καταγωγή από την Νομή με βοήθησε να βρω τους κατάλληλους ανθρώπους να συνομιλήσω και να μπορέσουν κι αυτοί με τη σειρά τους να ανοιχτούν και να μου διηγηθούν όσα θυμούνταν από τα παλιά. ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Η επιλογή της περιοχής έγινε με τρία βασικά κριτήρια: 1. Από την Νομή Τρικάλων κατάγεται η γιαγιά μου, η μητέρα της μητέρας μου και έτσι ήταν πιο εύκολο να προσεγγίσω τους κατοίκους και να τους καταγράψω. 2. Η γιαγιά μου είναι γνώστης πολλών εθίμων και τραγουδιών της Νομής αν και παντρεμένη στην Μαραθέα Καρδίτσας. 3. Δεν υπήρχε βιβλιογραφία για το συγκεκριμένο χωριό, σχετικά με τα έθιμά του και τα τραγούδια του έτσι θεώρησα ευκαιρία να ασχοληθώ με τη Νομή και να αναδείξω τον πλούτο της παράδοσης της. 8

9 Η ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΘΕΣΗ Το χωριό Νομή ανήκει στον νομό Τρικάλων Θεσσαλίας. Η συνολική έκταση του γεωγραφικού διαμερίσματος της Θεσσαλίας είναι χλμ 2. Συνορεύει βόρεια με την Δυτική και Κεντρική Μακεδονία, νότια με την Στερεά Ελλάδα, δυτικά με την Ήπειρο και ανατολικά βρέχεται από το Αιγαίο Πέλαγος. Το έδαφος ως προς τη διαμόρφωση του είναι 50% ορεινό-ημιορεινό και 50% πεδινό στα όρια του οποίου περιλαμβάνεται η πεδιάδα της Θεσσαλίας, η μεγαλύτερη πεδιάδα και σιτοβολώνας της ελληνικής επικράτειας, που διαρρέεται στον άξονα ανατολή-δύση από τον τρίτο μεγαλύτερο ποταμό της χώρας τον Πηνειό. Νομοί της Θεσσαλίας είναι της Λαρίσης, της Μαγνησίας, της Καρδίτσας και των Τρικάλων. Ο νομός Τρικάλων με έκταση 3.376τ.χλμ και πληθυσμό κατοίκους(απογραφή 2001) κατέχει το βορειοδυτικό τμήμα της Θεσσαλίας. Ο Ν. Τρικάλων είναι ο περισσότερο ορεινός της Θεσσαλίας και περιβάλλεται στις τρεις πλευρές του από βουνά. Στα ανατολικά υψώνεται ο Τίτανος (693 μ.) και τα βουνά του Ζάρκου, που διαχωρίζουν το νομό από το νομό της Λάρισας. Βόρεια βρίσκονται τα Αντιχάσια, με ψηλότερες κορυφές την Οξυά (1.416 μ.) και τα Μετερίζια (1.381 μ.) Βόρεια, στα σύνορα με το νομό Γρεβενών, βρίσκονται τα Χάσια (ψηλότερες κορυφές Κράτσοβο μ. και Ορθοβούνι l.l06 μ.). Δυτικά υπάρχει ο ορεινός όγκος της νότιας Πίνδου, που καταλαμβάνει αρκετά μεγάλο τμήμα του νομού. Συγκεκριμένα στα σύνορα με το νομό Ιωαννίνων υψώνονται οι κορυφές Άσπρα Λιθάρια (1.823 μ.) και Κατάρα (l.705 μ.). (Διαμέσου αυτής γίνεται η επικοινωνία μεταξύ Θεσσαλίας - Hπείρoυ). Νοτιότερα βρίσκονται τα βουνά Λάκμος (Περιστέρι μ.), Τζουμέρκα (2.429 μ.). Τα βασικά ποτάμια του νομού είναι είτε παραπόταμοι του Πηνειού (Μαλακασιώτης, Μουργκάνης, Ληθαίος, Παλαιοχωρίτης, Αγιαμονιώτης, Νεοχωρίτικος, Πορταϊκός), είτε παραπόταμοι του Αχελώου ή Ασnροπόταμου. Ας σημειωθεί ότι οι δύο μεγάλοι αυτοί ποταμοί πηγάζουν ουσιαστικά από το ίδιο το σημείο, στο ΒΔ άκρο του νομού Τρικάλων (από όπου πηγάζουν επίσης ο Αώος και ο Άραχθος). Το κλίμα του νομού Τρικάλων είναι ηπειρωτικό, με δριμύ κρύο το χειμώνα και εξαιρετικά ζεστό καλοκαίρι. Η μέση ετήσια θερμοκρασία είναι C στα πεδινά και χαμηλότερη στα ορεινά. 9

10 Ο νομός χωρίζεται σε 23 δήμους και 3 κοινότητες. Πρωτεύουσα και μεγαλύτερη πόλη του νομού είναι τα Τρίκαλα, με πληθυσμό κατοίκους (απογραφή 2001). Είναι εμπορικό, βιομηχανικό, διοικητικό και εκκλησιαστικό κέντρο. Επόμενες σε πληθυσμό πόλεις είναι οι Καλαμπάκα, Οιχαλία, Φαρκαδόνα, Πύλη. Μεγάλα χωριά είναι τα Μ. Καλύβια, το Κεφαλόβρυσο, οι Γόμφοι, το Γριζάνο κλπ. Η οικονομία του Ν. Τρικάλων είναι κυρίως αγροτική. Στα πεδινά μέρη καλλιεργούνται δημητριακά και λαχανικά με χρήση σύγχρονων αγροτικών μέσων. Ανεπτυγμένη είναι και η εκτροφή ζώων, ιδιαίτερα βοοειδών, η οποία έχει δημιουργήσει αντίστοιχες βιομηχανίες γάλακτος. Ο δασικός πλούτος αποτελεί μία άλλη σημαντική οικονομική πηγή για τον νομό. Σημαντικό ρόλο έχει αρχίσει να παίζει ο τουρισμός και οι υπηρεσίες, αφού τα τελευταία χρόνια ο νομός δέχεται μεγάλο αριθμό επισκεπτών όλο τον χρόνο. Η Νομή (Τοπική Κοινότητα Νομής - Δημοτική Ενότητα Πελλιναίων), ανήκει στον δήμο Φαρκαδόνας της Περιφερειακής Ενότητας Τρικάλων που βρίσκεται στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, σύμφωνα με τη διοικητική διαίρεση της Ελλάδας όπως διαμορφώθηκε με το πρόγραμμα Καλλικράτης. Η Νομή έχει υψόμετρο 96 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας, σε γεωγραφικό πλάτος 39, και γεωγραφικό μήκος 21, (Βικιπαίδεια, η ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια, Νομός Τρικάλων γεωγραφικά στοιχεία), ( 10

11 Νομή Τρικάλων.(όπως απεικονίζεται στον χάρτη της Google) 11

12 Οι κάτοικοι του χωριού-ετυμολογία της ονομασίας «Καραγκούνηδες». Οι κάτοικοί της Νομής Τρικάλων είναι Καραγκούνηδες.Οι Καραγκούνηδες είναι ενότητα του αγροτικού πληθυσμού με ευδιάκριτα (κυρίως στο παρελθόν) κοινωνικά και πολιτισμικά γνωρίσματα, η οποία κατοικείται κατ εξοχήν στη δυτική λεκάνη της θεσσαλικής πεδιάδας, στους νομούς Καρδίτσας και Τρικάλων. Οι Καραγκούνηδες είναι αυτόχθονες Έλληνες, για την καταγωγή των οποίων και την ετυμολογία του ονόματός τους έχουν δοθεί πολλές ερμηνείες. Οι σημερινοί Καραγκούνηδες είναι βασικά στην ολότητά τους απόγονοι των Πελασγών και Θεσσαλών γιατί τα δυο αυτά ελληνικά φυλετικά στοιχεία κάλυπταν το 80% περίπου του συνολικού πληθυσμού των κατοίκων της πεδινής Θεσσαλίας. Οι πελασγοί και Θεσσαλοί οι δυο αυτές Ελληνικές φυλές κατά τους χρόνους της Τουρκοκρατίας, λόγω του συγχρωτισμού τους της συμβιώσεως των κοινών ιδεολογικών τους σκοπών, των πόθων και ονείρων που απέβλεπαν γενικά στην ανάκτηση της λευτεριάς για την απαλλαγή τους από τα δεινά της Τουρκικής τυραννίας, αποτέλεσαν μια αδιαίρετη κοινωνία, χωρίς ιδιαίτερα φυλετικά γνωρίσματα και με το πέρασμα του χρόνου, δημιούργησαν κοινά ήθη και έθιμα, θρύλους, παραδόσεις, δεισιδαιμονίες και προλήψεις και διαμόρφωσαν μια κοινή γλώσσα που είναι κράμα Αιολικής και Δωρικής διαλέκτου. Τα ήθη, τα έθιμα και οι παραδόσεις των σημερινών Καραγκούνηδων έχουν τις ρίζες τους στους αρχαίους προγόνους τους, τους Θεσσαλούς. Για την προέλευση του ονόματος «Καραγκούνηδες» υπάρχουν πολλές εκδοχές. Τρείς είναι οι πιο γνωστές: 1) Μια παράδοση λέει ότι οι κάτοικοι του κάμπου της Δυτικής Θεσσαλίας ονομάστηκαν Καραγκούνηδες από τον Μέγα Αλέξανδρο. Όταν έστειλε μακεδονική πρεσβεία στη Δυτική Θεσσαλία για συνομιλίες με τους Θεσσαλούς, οι Μακεδόνες παρατήρησαν ότι οι Θεσσαλοί προκειμένου να απαντήσουν καταφατικά, κουνούσαν το κεφάλι προς τα κάτω και αρνητικά προς τα πάνω. Γι αυτό πολλοί πιστεύουν ότι η ονομασία «Καραγκούνηδες» προήλθε από το «καρά» (κεφάλι) και από το κουνώ. 2) Μια δεύτερη εκδοχή λέει ότι η ονομασία προέρχεται από τις τουρκικές λέξεις «καρά» (μαύρος) και «Γιουνάν» (Έλληνας). Καραγκούνης λοιπόν θα πει «μαύρος Έλληνας». 12

13 3) Η Τρίτη εκδοχή λέει ότι η λέξη Καραγκούνης προέρχεται από την τουρκική λέξη «καρά» που σημαίνει μαύρος και τη αλβανική λέξη «γκούν» που σημαίνει ένδυμα. Η Αλβανική «γκούν» και η Αρβανιτοβλάχικη «σεγκούν» προέρχονται μάλλον από την Λατινική «σαγκούμ» που θα πει επανωφόρι. Από τις τρείς εκδοχές, η Τρίτη είναι αυτή που δέχονται οι περισσότεροι μελετητές. (http://www.karditsanet.gr/2014/culture/karagounides.htm) Οι κάτοικοι της Νομής, αγρότες και κτηνοτρόφοι ζούσαν δύσκολα χρόνια, δούλευαν καθημερινά στα χωράφια τους και φρόντιζαν τα ζωντανά τους. Οι γυναίκες Καραγκούνες ήταν άξιες νοικοκυρές και φρόντιζαν τις οικογένειές τους με μεγάλο ζήλο. Πήγαιναν στα χωράφια και βοηθούσαν τους άντρες τους στον θερισμό, στο μάζεμα του βαμβακιού, στο σκάλισμα και στη σπορά κ.α. Στο σπίτι τους ήταν οι πρώτες νοικοκυρές, ακούραστες δουλευταρούδες από τη φύση τους και είχαν τη έγνοια του άντρα τους, των παιδιών τους, των πεθερικών τους και όλων των μελών που ζούσαν μέσα στο σπίτι. Εκτός από τις δουλειές και τις υποχρεώσεις των κατοίκων, υπήρχαν και ευκαιρίες να ξεχαστούν και να χαρούν, να τραγουδήσουν και να χορέψουν. Τέτοιες ευκαιρίες ήταν ο γάμος, η βάπτιση, τα αρραβωνιάσματα, τα σεργιάνια και τα πανηγύρια, οι γιορτές των Χριστουγέννων, της Αποκριάς, του Πάσχα κ.α. Είχαν τραγούδια και χορούς που ταίριαζαν σε κάθε περίσταση, ήθη και έθιμα που τα τελούσαν με μεγάλη ευλάβεια και παραδόσεις που τις τηρούσαν με σεβασμό. 13

14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΦΟΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΚΑΡΑΓΚΟΥΝΑΣ Η Καραγκούνικη φορεσιά για να ετοιμασθεί και να ολοκληρωθεί, απαιτούσε εργασία πολύμοχθη και πολύχρονη. Από μικρά κορίτσια και σε ηλικία χρονών άρχιζαν το κέντημα που ήταν μια πολύ δύσκολη δουλειά. Ο ρουχισμός αυτός που τον έλεγαν προίκα ή προικιά ή άρματα ή αρματωσιά των κοριτσιών ήταν συνυφασμένος με την ίδια τη ζωή τους και δεν υπήρχε κοπέλα, δεν υπήρχε οικογένεια που να μην πάσχιζε πραγματικά για να φτιάξει την προίκα. Στη φορεσιά της Καραγκούνας διακρίνουμε τρεις τοπικές παραλλαγές: α) Φορεσιά περιοχής Τρικάλων, με κέντρο τα Μεγάλα Καλύβια. Σ' αυτήν την παραλλαγή ο σαγιάς έχει ολόγυρα στη μέση πολλές πιέτες, το γιλέκο εκτός από το κέντημα, το στολίζουν και δύο ή τέσσερις φούντες παρόμοιες μ' αυτές που στολίζουν τα μανίκια του πουκαμίσου β) Φορεσιά περιοχής Καρδίτσας και Καρδιτσομαγούλας. Εδώ ο σαγιάς έχει από τρεις ή τέσσερις πιέτες στα δυο πλάγια. Η παραλλαγή της περιοχής Καρδίτσας είναι η πιο γνωστή. γ) Φορεσιά περιοχής Παλαμά και Σοφάδων. Στην παραλλαγή αυτή το πουκάμισο κεντιέται με μάλλινες στριμμένες κλωστές και έχει στον ποδόγυρο και στα μανίκια κοντές φούντες από μάλλινα νήματα. Ο σαγιάς είναι γαλαζωμένος, με όλο το επάνω τμήμα του ολοκέντητο με μαύρα γαϊτάνια. Σ' αυτήν την τοπική παραλλαγή της καραγκούνικης φορεσιάς δεν υπάρχει γιλέκο, γιατί το αντικαθιστά κατά κάποιο τρόπο, το κέντημα του σαγιά. Η Καραγκούνα φοράει για πρώτη φορά τους σαγιάδες, τη φορεσιά της, στην ηλικία των είκοσι περίπου χρόνων, που ήταν συνήθως η ηλικία γάμου. Το πέρασμα της νέας από τη μια ομάδα ηλικίας στην άλλη συνεπάγεται και αντικατάσταση της ενδυμασίας της, ή τουλάχιστον κάποιων κομματιών, αλλαγής χρωμάτων, υφασμάτων κ.α. Οι καραγκούνικες φορεσιές, παρόλο που διαφέρουν στις λεπτομέρειες από χωριό σε χωριό, ανήκουν σ έναν ξεκάθαρο οπτικά τύπο, σ αυτόν της χωρικής με σαγιά. Η νυφική φορεσιά αποτελούσε δώρο του γαμπρού. Κάθε Καραγκούνα είχε στην προίκα της συνήθως τρία πουκάμισα, ένα νυφιάτικο λινό και δύο καθημερινά, τα οποία κεντούσε η ίδια. Μανίκια καθημερινά και γιορτινά έπαιρναν έξι ως οχτώ ζευγάρια, που τ' άλλαζαν ανάλογα με τις περιστάσεις. Συχνά μια νιόπαντρη γυναίκα 14

15 φορούσε καλά νυφιάτικα λινομάνικα με το καθημερινό της πουκάμισο στο παζάρι ή στις μικρές γιορτές. Η φορεσιά της Καραγκούνας αποτελείται από το λινομάνικο πουκάμισο με πυκνά μαύρα κρόσσια στον ποδόγυρο και τα μανίκια, την τραχηλιά, το διπλό σαγιά, τα καβαδομάνικα, το γιλέκι, την ποδιά, τον κεφαλόδεσμο, τα τσερέπια και τα υποδήματά τους.(παράρτημα 2) Το πουκάμισο, είναι από ύφασμα λινό ή βαμβακερό. Στον ποδόγυρο και στα μανίκια στολίζεται με μια ζώνη με πυκνό μετρητό κέντημα από σκουρόχρωμες μεταξωτές ή μάλλινες κλωστές και μακριές φούντες. Η κεντητή ζώνη που στολίζει τον ποδόγυρο λέγεται ντεκλιμές. Το πουκάμισο το κεντούσε μόνη της η Καραγκούνα και από πολύ μικρή ηλικία ετοίμαζε τα πουκάμισα που ήταν απαραίτητα για τα διάφορα στάδια της κατοπινής ζωής της. Το κοριτσίστικο πουκάμισο, που ήταν απλό σε διακόσμηση και το φορούσε, όταν πρωτόβαζε τα καραγκούνικα. Το κατάλινο, το νυφικό δηλαδή πουκάμισο, που ήταν ολόκληρο φτιαγμένο από λινάρι. Τέλος, το γριΐστικο πουκάμισο, που προοριζόταν για την προχωρημένη ηλικία και που ήταν κουτρουλό, δηλαδή χωρίς φούντες. Η τραχηλιά είναι το ορθογώνιο κομμάτι από άσπρο μεταξωτό αγοραστό ύφασμα, με μια στενή κατακόρυφη κεντητή ζώνη με κέντημα μετρητό. Πολλές φορές πάνω στο κέντημα ή και στο τελείωμά του βάζουν πολύχρωμα κουμπιά, γυάλινες χάνδρες.η τραχηλιά μπαίνει στο στήθος κάτω από τον σαγιά και το γιλέκι. Ο διπλός σαγιάς, είναι δύο βαμβακερά φουστάνια, εκ των οποίων το εσωτερικό ονομάζεται κοντοσαγιάς και το εξωτερικό, χαρτζωτός σαγιάς, από τα χάρτζια ή τα ζέχια που τον στολίζουν. Ο κοντοσαγιάς είναι το αμάνικο φόρεμα, που μπαίνει πάνω από το πουκάμισο και κάτω από τον καλό σαγιά, τον χαρτζωτό, από άσπρο βαμβακερό ύφασμα, βουρνωτό. Ο χαρτζωτός σαγιάς είναι πολύπτυχος, συνήθως λουλακίσιος(παράρτημα 2) με επίρραπτο κεντητό ποδόγυρο, που ταιριάζει με το γιλέκι και πάντα αμάνικος με στενό πανωκόρμι και με πιέτες στη φούστα. Στον ποδόγυρο προσαρμόζεται μια διακοσμητική ταινία με κέντημα, που ονομάζεται λουρίδα. Αποτελείται από ένα μονοκόμματο ίσιο φύλλο, που σχηματίζει την πλάτη. Τα δυο μπροστινά σχηματίζουν τέσσερα κομμάτια ύφασμα, λοξά κομμένα, που μπαίνουν δύο από κάθε πλευρά και είναι κοντύτερα το ένα από το άλλο. Το μακρύτερο φύλλο μπαίνει προς το κέντρο και ράβεται με την πλάτη στο ύψος των ώμων. Το κοντύτερο είναι ραμμένο προς τα πλάγια, και φτάνει ως τη μασχάλη. Κάτω ακριβώς από τη μασχάλη προς τα πίσω 15

16 μπαίνει ένα μικρό λαγκιόλι, που φτάνει ως τη μέση και ενώνει την πλάτη με τα μπροστινά. Από τη μέση και κάτω φέρει πολλές κατακόρυφες πιέτες και οι ποδιές είναι πάντα κατεβασμένες σε αντίθεση μ εκείνες της καραγκούνας των Σοφάδων, που γυρίζουν προς τα έξω. Τις ραφές στο κορμί του σαγιά τις στολίζουν με μαύρα γαζιά. Ο σαγιάς στολίζεται με χάρτζια ή ζέχια, μεταξωτά κορδονάκια στριμμένα με νήματα πορτοκαλιά και κόκκινα με λιγότερο γαλάζιο, πράσινο και μαύρο. Τα καβαδομάνικα ή μανικούλια ή χούφτες είναι πρόσθετα επιμάνικα, από βελούδο ή τσόχα, ολοκέντητα με ουτράδες ή χρυσογάιτανα, ανάλογα με το κέντημα που έχει το καβάδι. Τα καβαδομάνικα φοριούνται πάνω από τα μανίκια του πουκαμίσου, λίγο πιο ψηλά από τον αγκώνα. Οι Καραγκούνες για να σφίγγουν και να συγκρατούν το στήθος φορούν το γιλέκι. Είναι ένας ιδιόρρυθμος, πολύ μικρός, αμανίκωτος επενδύτης από βαμβακερό ύφασμα, γεμάτος πολύχρωμο κέντημα φτιαγμένο από τους ραφτάδες. Φέρει μεγάλο άνοιγμα στην τραχηλιά και στις μασχάλες και είναι ολόκληρο ρελιασμένο στα στριφώματα, με ρούχο. Μέσα από το ρούχο ράβουν σειρές ζέχια και πιο μέσα κεντούν οι τερζήδες διάφορα σχέδια, όπως τα φεγγάρια, τα κλειδωτά, την κλάρα. Στην πλάτη μόνο αφήνουν στο κέντρο ένα ορθογώνιο ακέντητο κομμάτι για να φαίνονται οι μύτες, που τις πλέκουν οι γυναίκες με μαραγκή κλωστή με το βελονάκι. Οι μύτες είναι μια λεπτή μαύρη νταντέλα που τη ράβουν ολόγυρα στο ακέντητο ύφασμα. Οι Καραγκούνες κατά κανόνα φορούν δύο ποδιές. Μία εσωτερική από αγοραστό ύφασμα, γνωστή ως δεύτερη ποδιά και την κυρίως ποδιά, την καλή. Το σχήμα της καλής καραγκούνικης ποδιάς είναι τραπεζιοειδές και απαρτίζεται από τρία κομμάτια: δύο οριζόντια, το αμπόλι και την πόστα και ένα κατακόρυφο, την κυρίως ποδιά. Το αμπόλι είναι το κομμάτι που αποτελεί είδος ζώνης για την ποδιά και έχει σχήμα πεπλατυσμένου τραπεζίου, που φαίνεται σα να είναι τοποθετημένο ανάποδα, έχοντας δηλαδή τη μεγαλύτερη βάση του πάνω. Είναι φτιαγμένο από διαφορετικό ύφασμα σε υφή και σε χρώμα από το ύφασμα της κυρίως ποδιάς. Συνήθως χρησιμοποιείται το βελούδο ή μεταξωτό ή βαμβακερό ύφασμα που στην ανάποδη ενισχύεται με χαρτόνι. Η χρήση του διαφορετικού υφάσματος δικαιολογείται από το γεγονός ότι στο αμπόλι γαντζώνουν τα κοσμήματα της μέσης και επομένως φθείρεται πολύ εύκολα, οπότε πρέπει να αντικαθίσταται συχνά. Η διακόσμηση στο αμπόλι παρουσιάζεται τελείως άσχετη με το τερζήδικο κέντημα της κυρίως ποδιάς. 16

17 Η κυρίως ποδιά είναι το σπουδαιότερο κομμάτι και έχει επίσης σχήμα τραπεζίου. Απαραίτητο στοιχείο εδώ είναι οι δύο κατακόρυφες ραφές, που χωρίζουν το τραπέζιο σε τρία μέρη: ένα κεντρικό, που λέγεται μάνα και έχει σχήμα ορθογωνίου παραλληλογράμμου και δύο όμοια πλαϊνά λοξά φύλλα, τις λόξες ή τα λαγκιόλια, που έχουν και αυτά σχήμα τραπεζίου, με δύο γωνίες ορθές το καθένα. Η πόστα ή η προσκεφαλιά αποτελεί το κατώτατο μέρος της καραγκούνικης ποδιάς και επεκτείνει το τραπεζιοειδές σχήμα της κυρίως ποδιάς. Η πόστα δεν υπάρχει σ' όλες τις ποδιές και η παρουσία της ή η απουσία της δεν είναι τόσο στοιχείο τοπικής παραλλαγής όσο χρονολογικό κριτήριο, αφού οι παλιότερες ποδιές είναι χωρίς πόστα. Οι καλές καραγκούνικες ποδιές είναι κατασκευασμένες από σκουτί ή από τσόχα. και γι' αυτό οι τσόχινες ποδιές ονομάζονται ρουχίσιες ή ρουχιένιες. Η δεύτερη ποδιά είναι απαραίτητη ακόμη και με τα καλά ρούχα, τα νυφιάτικα δηλαδή και τα γιορτινά. Η ύπαρξη της δεύτερης ποδιάς οφείλεται σε καθαρά πρακτικούς λόγους, καθώς φοριέται για να σκεπάζει όλο το μπροστινό μέρος του σώματος, που φαίνεται καθώς ανοίγει το καβάδι και ο σαγιάς και που δεν καλύπτει η στενή τσόχινη ποδιά. Η δεύτερη ποδιά, η πανίσια, είναι πιο φαρδιά και με πολλές σούρες. Στον Παλαμά Καρδίτσας τη δεύτερη ποδιά την ονομάζουν πεστιμάλι, όπως ακριβώς και την ποδιά της δουλειάς. Τρία τμήματα απαρτίζουν τη διακόσμηση της ποδιάς, που περιορίζεται στο κάτω μόνο μέρος: α) μία ταινία με κέντημα μονόχρωμο ή πολύχρωμο, β) ο φραμπαλάς, που ράβεται μετά την κεντητή ταινία, γ) το τελείωμα, που παρουσιάζεται με δύο παραλλαγές. Ένας άλλος τύπος ποδιάς είναι η ποδιά της δουλειάς πιστιμάλ ή (πεστιμάλι). Είναι μια απλή, χειροποίητη υφαντή ποδιά. Αυτή είναι η λεγόμενη αργαλίσια (σ' αντίθεση με την πανίσια, τη δεύτερη ποδιά και τη σκουτίσια ή ρουχίσια, την καλή ποδιά. Έχει σχήμα ορθογώνιο παραλληλόγραμμο και στολίζεται με πολλές και στενές χρωματιστές ρίγες. Η διακόσμηση της καραγκούνικης ποδιάς εξελίσσεται με βάση δύο διασταυρούμενους ιδεατούς άξονες: έναν κατακόρυφο και έναν οριζόντιο. Ο κεντητός διάκοσμος που συνήθως στολίζει τα εξαρτήματα της καραγκούνικης φορεσιάς αποτελείται κατ' εξοχήν από φυτικά θέματα συνδυασμένα με γεωμετρικά σχήματα, άλλοτε ελεύθερα ή αυτοτελή και άλλοτε ταινιόσχημα ή συνεχή. Στη χειμωνιάτικη φορεσιά τους οι Καραγκούνες βγάζουν το σαγιά και στη θέση του φορούν το γκιουρντί, μαύρο σκούτινο επενδύτη, με πιέτες ολόγυρα, με πολλά λαγκιόλια και λίγο κέντημα. Για ακόμη μεγαλύτερη προστασία από το κρύο φορούν 17

18 πάνω από το σαγιά ή πάνω από το γκιουρντί το φλοκάτο, έναν επενδύτη βαρύτερο από το γκιουρντί. Οι φούντες για τον ποδόγυρο και τα μανίκια είναι απαραίτητο εξάρτημα της καραγκούνικης φορεσιάς. Η φορεσιά είναι κατάφορτη από κοσμήματα, τα οποία είναι δώρα του γαμπρού. Αυτά είναι η μικρή ριχτή καδένα, η μεγάλη και τα κιουστέκια με τις πολλές αλυσίδες, των οποίων οι πόρπες τους κλείνουν το γελέκι. Η μικρή ριχτή καδένα είναι μια ιδιότυπη κοντή αλυσίδα με ένα ως τρία ντομπλόνια, για το στολισμό του στήθους. Η μεγάλη είναι όμοια με την μικρή καδένα, αλλά πολύ μακρύτερη, φτάνει ως τη μέση και είναι γεμάτη φλουριά, ντούμπλες κ.α. Τα χέρια στολίζουν τα μπελετζίκια., που είναι απλά, χυτά ή συρματερά μαλαμοκαπνισμένα. Ο κεφαλόδεσμος αποτελείται από τον κόθρο, ένα μάλλινο μπομπάρι. πλεγμένος κοσίδα με τραγίσια μαλλιά ήταν παλιότερα πολύ παχύς, γι' αυτό και το κεφαλόδεμα γινόταν πολύ μεγάλο. Με τον κόθρο δένανε το κεφαλόδεμα μια φορά πάνω στο κεφάλι και ύστερα το βγάζανε, το κρεμούσαν και το ξαναβάζανε χωρίς να χαλάσει το δέσιμο. Από πάνω δένουν περίτεχνα το μαντίλι με τα παρδαλούδια, που είναι ένα τετράγωνο μαύρο μαντίλι με μπιμπίλα ολόγυρα και λίγο κέντημα στη μία γωνία. Η γωνία αυτή πρέπει στο δέσιμο να έρθει πίσω στην πλάτη για να τη στολίζει. Διπλώνουν το μαντίλι στα δύο τριγωνικά και το ακουμπούν στο κεφάλι χαμηλά στο μέτωπο, βάζοντας προς τα μέσα τα παρδαλούδια, έτσι που η αριστερή άκρη να είναι μεγαλύτερη. Τη δεξιά άκρη την περνούν πίσω χαμηλά στον αυχένα προς τ' αριστερά και μ' αυτόν τον τρόπο το μαντίλι αναδιπλώνεται και φαίνονται τα παρδαλούδια του. Η κόμμωση που συνηθίζουν είναι η εξής: χτενίζουν τα μαλλιά τους έτσι που στο μέτωπο στην αριστερή πλευρά να σχηματίζουν μια γλώσσα. Στο πίσω μέρος τα χωρίζουν στα δυο και πλέκουν πρώτα στην αριστερή πλευρά χαμηλά πίσω από τ' αυτί μια κοσάνα, η οποία σκεπάζει το δεξί αυτί και έρχεται γύρω-γύρω στο κεφάλι, μπροστά λίγο πάνω από το μέτωπο ως το αριστερό αυτί. Αν τα μαλλιά τους δεν φτάνουν, προσθέτουν ξένα και τα δένουν με μια κορδέλα που κάνει δύο φορές βόλτα στο κεφάλι. Στην άκρη της η κορδέλα έχει μια κόπτσα, που την καρφώνουν δεξιά πάνω από την κοσάνα, λίγο πάνω από τ' αυτί. Συχνά φαίνονται λίγα μαλλιά στα μάγουλα, που τα ονομάζουν ραμόνες. Τον κεφαλόδεσμο συγκρατούν και στολίζουν οι κεφαλόκοπτσες, οι καρφίτσες, η αράδα με τα φλουριά, ενώ στ' αυτιά φορούν τα σκλαρμάτια Η κεφαλόκομτσα είναι 18

19 το κόσμημα που βάζουν στο πίσω μέρος του κεφαλιού όλες οι γυναίκες, όταν δένουν το κεφαλόδεμα για να το στερεώσουν. Δύο κόπτσες ενωμένες με δύο αλυσίδες σχηματίζουν το κόσμημα - η μία έχει συνήθως σχήμα πουλιού, ενώ η άλλη είναι μια διάτρητη ροζέτα με μια κόκκινη πέτρα στη μέση. Πολλές φορές μια τρίτη κόπτσα συγκρατεί στο κέντρο τις αλυσίδες. Οι δυο ακριανές καρφώνουν πάνω από τ' αυτιά και η τρίτη ψηλά στο πίσω μέρος του κεφαλιού Τα σκαρλαμάτια είναι τα μαλαμοκαπνισμένα σκουλαρίκια, που κρεμούν από τα τρυπημένα αυτιά τους..τα τσερέπια, οι κάλτσες τους, τα πλέκανε οι ίδιες και τα στόλιζαν στις μύτες και στις φτέρνες με σκέτο κόκκινο μαλλί, που το πλαισίωναν με μια μικρή λουρίδα κεντηματάκι, τα παρδαλούδια. Τελευταία, βάζουν κόκκινο, άσπρο και γαλάζιο μαλλί σε διάφορα σχέδια. Τα κορδέλια είναι είδος υποδήματος, που φορούσαν οι γυναίκες σε όλα τα καραγκουνοχώρια. Μαύρα, βιδελίσια με χαμηλό χοντρό τακούνι και πατημένο το πίσω μέρος, είχαν μπροστά δέσιμο σαν ανδρικό παπούτσι, με πολύχρωμες κορδέλες γι' αυτό τα ονόμαζαν κορδέλια. Για περισσότερο στολισμό είχαν ολόγυρα σειρές κόκκινες κάψουλες Οι Καραγκούνες αν συμβεί να χηρέψουν, αντικαθιστούν την πολυτελή και καταστόλιστη φορεσιά τους με άλλη απλούστερη. Φορούν τα μαραγκά, δηλαδή σκούρα μαύρα ρούχα, η δε ποδιά γίνεται από αγοραστό λεπτό ύφασμα της μηχανής, τον μπασμά, σε σκούρο επίσης χρώμα. Στο πένθος οι γυναίκες κόβουν τις φούντες και βάφουν τα κεντήματά τους μαύρα. (http://trikala-city.blogspot.gr/,η Καραγκούνικη φορεσιά), (Κωνσταντίνος Δ. Τσαγγαλάς, Η γυναικεία Καραγκούνικη ενδυμασία) 19

20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο Γάμος στην Νομή Τρικάλων Ο γάμος στα Καραγκουνοχώρια γινόταν πάντα Κυριακή.Την Κυριακή πριν το γάμο οι γονείς του ζευγαριού,η νύφη, ο γαμπρός,ο νονός και κοντινοί συγγενείς πήγαιναν σε μια ταβέρνα να κανονίσουν με τα όργανα τις τελευταίες λεπτομέρειες, να πιούν στην υγειά των παιδιών τους και να μιλήσουν για τον γάμο.τραγουδούσαν, χόρευαν και έτσι κινούσε ο γάμος.τα τραγούδια που έλεγαν απευθύνονταν συνήθως στην νύφη ή στον γαμπρό με παινέματα όπως επίσης και στον νονό που θα στεφάνωνε. Ένα τραγούδι που έλεγαν τα κορίτσια,φίλες κυρίως της νύφης για το νονό ήταν το εξής: «Ώς την πόλη πήγα γύρσα τέτοιον κυρ νονό δε βρήκα τέτοιο νιό και παλικάρι, Αϊ νονέ μου κυρ νονέ μου, να σου ζήσει το ζευγάρι, το ζευγάρι που θα ζέψεις.» Για να είναι σίγουροι πως οι οργανοπαίχτες θα πάνε στο γάμο και δεν θα τους αφήσουν ξεκρέμαστους, οι συμπέθεροι τους έπαιρναν ένα κλαρίνο πριν φύγουν απ την ταβέρνα. Ο γάμος ξεκινούσε με ετοιμασίες όλη την υπόλοιπη εβδομάδα και στο σπίτι της νύφης και στου γαμπρού. Οι γυναίκες αναλάμβαναν το καθάρισμα του σπιτιού, το άσπρισμα της αυλής,το πλύσιμο και πολλές άλλες δουλειές που ήταν απαραίτητες. Την Πέμπτη στο σπίτι της νύφης,μαζεύονταν τα κορίτσια,οι φιλενάδες και οι γειτόνισσες και ζύμωναν πέντε κουλούρες που θα τις έδιναν τη μία στον νονό,μία στον μάγειρα,μία για τον γαμπρό και από μία για τους δύο βλάμηδες.την ίδια προετοιμασία κάνανε και στο σπίτι του γαμπρού με την μία τους κουλούρα να προορίζεται για την νύφη. Οι επόμενες μεγάλες ετοιμασίες θα γινόταν το Σάββατο το μεσημέρι. Το Σάββατο λοιπόν από την μεριά της νύφης τα κορίτσια έβγαιναν στο χωριό με πήλινα κανάτια γεμάτα κρασί και καλνούσαν τους χωριανούς για το γλέντι που 20

21 θα γινόταν το βράδυ της ίδιας μέρας.η επόμενη τους δουλειά ήταν να πάνε στο σπίτι της νύφης και να βγάλουν τα προικιά έξω να τα δουν οι συγγενείς και οι καλεσμένοι. Δένανε τριχιές απ τα δέντρα και κρεμούσαν κουβέρτες, σκεπάσματα καραμελωτές, τους σαγιάδες, τα φουστάνια και διάφορα άλλα από την προίκα της νύφης. Έστηναν μετά τα κορίτσια το χορό και το τραγούδι και τις κρατούσε η νύφη μία μια να χορέψουν. Οι άντρες συγγενείς και ο μάγειρας αναλάμβαναν τα σφαχτά και το μαγείρεμα. Από την άλλη μεριά, στο σπίτι του Γαμπρού το μεσημέρι του Σαββάτου οι βλάμηδες με μπουκάλια τσίπουρο έκαναν το δικό τους κάλεσμα στο χωριό για το γλέντι του γαμπρού. Στα σφαχτά ο γαμπρός έσφαζε ένα κριάρι και οι δύο βλάμηδες από μια προβατίνα και μετά αναλάμβαναν ο μάγειρας και κάποιοι άντρες από το σόϊ να τα γδάρουν και να τα μαγειρέψουν. Στήνανε κι εκεί τα κορίτσια τον χορό για λίγο και τραγουδούσαν το: «Άη χασάπη μου Τρικαλινέ,για τροχάτε τα μαχαίρια για να σφάξουμε» Το Σάββατο βράδυ ο γαμπρός με τον πατέρα του,τους βλάμηδες και κάποιους κοντινούς συγγενείς πήγαιναν να πάρουν τον νονό για το γλέντι στο σπίτι του. Οι χοροί, τα τραγούδια και το φαγοπότι γίνονταν στο κάθε σπίτι ξεχωριστά. Ο γαμπρός στο δικό του σπίτι με τους συγγενείς του και η νύφη στο δικό της.τα τραγούδια για κάθε περίσταση ήταν πολλά και οι επιδέξιοι τραγουδιστές και καλλίφωνοι είχαν την τιμητική τους: «Νυστάξαν τα ματάκια μου θέλουν να κοιμηθούνε Σηκώ σ μάνα μ και στρώσε με, ρίξε μαξιλαράκια ακόμα πόψε με έχ ς εδώ και αύριο ως το γιόμα Το δειλινό σ αφήνω γειά και πάω με τους ξένους, τους ξένους φκιάνω αδερφούς, τις ξένες παραμάνες φκιάνω και έναν ξεναδερφό, τα ρούχα να τον πλένω». 21

22 «Ο *( ) κάνει τη χαρά Ο *( ) κάνει το γάμο και ακάλεσε τα εννιά χωριά Τα δέκα βιλαέτια. Τον Λάπα δεν ακάλεσε τον είχε πρώτο φίλο Όλοι παένουν κέρασμα κριάρια με κουδούνια παένει Λάπας ακάλεστος λαφίνα στολισμένη, πο το φλουρί δεν φαίνεται κι απ το μαργαριτάρι». *(το όνομα αυτού που έκανε τον γάμο) «Αϊ ν απόψε δεν κοιμήθηκα, πέρδικα μωρ πέρδικα, γιέ μ και σήμερα νυστάζω πέρδικα και αναστενάζω Αϊ γιατί πολύ κουβέντιαζα, πέρδικα μωρ πέρδικα, γιέ μ με μιά γειτονοϊπούλα πέρδικα μ και περδικούλα Αχ πο χει το μάτι σαν ελιά, πέρδικα μωρ πέρδικα γιέ μ το φρύδι σαν γαϊτάνι πέρδικα τι μο χεις κάνει». Και πολλά τραπεζιάτικα τραγούδια-αμανέδες: «Γειά σας και χαρά σας ηρωϊκά παιδιά σε σας ανοίκει η δόξα σε σας και η λεβεντιά 22

23 Σένα τα λέω τάδε (π.χ Στέφο μ ) και αν θέλεις άκου τα πάρε χαρτί και πένα και κάτσε γράψε τα Αηδόνια και παγώνια θα στείλω στον οντά σου θα κελαηδούν βρε Στέφανε να λένε το όνομά σου Μαρή που πάς απάνω τη ρόκα γνέθοντας περίμενε και μένα να πάμε παίζοντας Μαρή στραβοτσιμπέρω κι αράδα τα φλουριά μαραίνεις παλικάρια κι ανύπαντρα παιδιά Αν είσαι και αν δεν είσαι του δήμαρχου αδερφή εγώ θα σε φιλήσω κι ας κάμω φυλακή Γεφύρι θέλ να γένω μέσα στα ρέματα για να περνάει η αγάπη μ με τα φορέματα Γεφύρι θέλ να γίνω με τρία σίδερα δεν είδα την αγάπη μ εχτές και σήμερα». 23

24 «Μ αυτή την ασημόκουπα θέλω να πιώ πεντέξι κι αν δεν μεθύσω και με αυτές θα πιώ όσο να φέξει Όσο να σκάσει αυγερινός να πάει η πούλια γιόμα». «Δεν το πιστεύω μάνα μου και δεν το παντυχαίνω να ναι δική μου η χαρά να ναι δικός μου γάμος κι αν δεν βαρέσουν όργανα κι αν δε σφαχτούν κριάρια κι αν δέν καλέσ τις έμορφες και αυτές τις μαυρομάτες να έρθουνε στο γάμο μου να ρθούν και στη χαρά μου». Προς τα ξημερώματα μαζεύονταν μερικοί κοντινοί συγγενείς απ τον γαμπρό και πήγαιναν στο γλέντι της νύφης. Όταν τελείωνε το γλέντι ο καθένας πήγαινε σπίτι του να ξεκουραστεί μέχρι το μεσημέρι της Κυριακής που άρχιζε ο γάμος. Στο σπίτι της νύφης την Κυριακή το πρωί άρχιζε το ντύσιμο όπου μαζεύονταν πάλι τα κορίτσια και οι γυναίκες.η μάνα της νύφης έπαιρνε τα σαϊάδια,τα έβαζε μέσα σε ένα κόσκινο και έρχονταν ο παππάς να τα διαβάσει και τα κορίτσια τραγουδούσαν: «Με την ευχή σ μανούλα μου, τα ρούχα μου να φέρεις, τα ρούχα μ για να αλλάξω, τώρα νύφη να γένω, να πάω να βρω τ αταίρι μου για να στεφανωθούμε». Η νύφη κάθονταν και κρατούσε στα πόδια της ένα ταψί με αίμα απ τα σφαχτά και της έριχναν μέσα λεφτά. Εκεί την έλουζαν ενώ ένα κορίτσι κρατούσε ματσάκι 24

25 βασιλικό με βαμβάκι, για να ασπρίσει να γεράσει όπως έλεγαν και ένα άλλο κρατούσε κρασί συμβολικά σαν να την έλουζε μ αυτό και τραγουδούσαν: «Ν άη κόρη ξανθή, μη λουτρίζεσαι, μ αργυρό νερο και με βάλσαμο». Μετά την χτένιζαν και τραγουδούσαν: «Ν αργυρό μου χτένι για σύρε σιγανά, για σύρε σιγανά, να μή ραγίσεις τρίχα, τρίχα απ το κεφάλι». Όταν την έντυναν την πήγαιναν στον αναγκώνα* του δωματίου και τραγουδούσαν: «Παπαρούνα μου κατακόκκινη, ποιός σε αρμάτωσε, ποιός σε στόλισε Η μανούλα μου και ο πατέρας μου πάν στα Τρίκαλα και με τα φεραν και με αρμάτωσαν και με στόλισαν». «Το κυπαρίσι το ψηλό στέκει στον αναγκώνα* χωρίς νερό δροσίζεται χωρίς αέρα σιώται». *(αναγκώνα έλεγαν την γωνία του σπιτιού ) Πριν της φορέσουν το κάμσο, το φορούσαν πρώτα σε ένα αγοράκι για να γεννήσει η νύφη λέγανε το πρώτο της παιδί αγόρι Στο σπίτι του γαμπρού, πριν ξεκινήσουν να πάνε στη νύφη,ο πατέρας του γαμπρού, ο γαμπρός με τους βλάμηδες και μερικούς συγγενείς πήγαιναν στο σπίτι 25

26 του νονού να τον πάρουν για τα στέφανα. Εκεί τους κερνούσαν τσίπουρο,χόρευαν και γύριζαν όλοι μαζί πάλι στο σπίτι του γαμπρού που θα γίνονταν το ξύρισμα. Ο γαμπρός κάθονταν σε μια καρέκλα με ένα ταψί στα πόδια του με αίμα απ τα σφαχτά και εκεί έριχναν χρήματα. Τον έλουζαν οι βλάμηδες με κρασί και βασιλικό και τραγουδούσαν : «Ν άη κύρη γαμπρέ μη λουτρίζεσαι, μ αργυρό νερό και με βάλσαμο». Μετά τον ξύριζαν και έλεγαν: «Νε ν αργυρό ξυράφι για σύρε σιγανά για σύρε σιγανά να μη ραγίσεις τρίχα, τρίχα απ το πρόσωπό μου». Τα λεφτά που συγκεντρώνονταν στο ταψί τα μοιράζονταν οι βλάμηδες μεταξύ τους. Κατά τη διάρκεια των τελετουργιών τα κλαρίνα έπαιζαν την «παπαδιά». Ο γαμπρός έβαζε το κοστούμι του και στην πόρτα του σπιτιού, πριν φύγει, η μάνα του τον έβαζε ένα κάτασπρό μαντήλι στον ένα ώμο και του περνούσε σταυρωτά μπροστά από το στήθος και χιαστί πίσω απ την πλάτη,δύο κορδέλες φλός, μια άσπρη και μια κόκκινη. Από ένα μαντήλι άσπρο, έβαζε και στους δύο βλάμηδες στους ώμους. Έπειτα η μάνα έδινε την ευχή στον γαμπρό που ήταν ένα πιατάκι με κρασί και βαμβάκι στο οποίο τα μέλη της οικογένειας έβαζαν το δάχτυλό τους και έλεγαν με την ευχή μου.ο γαμπρός έπινε τρείς φορές, τοποθετούσε ανάποδα το πιατάκι, το έσπαζε με το πόδι του και το πετούσε στα κεραμίδια. Η ώρα έφτασε για να πάει να πάρει τη νύφη.αν ήταν από το ίδιο χωριό πήγαιναν με τα πόδια, αλλιώς πήγαιναν με τα άλογα και το κάρο. Στον δρόμο έπαιζε «πατινάδα» και τραγουδούσαν διάφορα τραγούδια: «Από τα μαντέμια πέφτω Πέφτω για να σκοτωθώ Για τι σένα και όχι γι άλλη Θα πεθάνω θα χαθώ 26

27 Αποφάσισα να γίνω Στην Αγιά Σοφιά γκουμπές... Να ρχονται να προσκυνάνε, Τουρκοπούλες και Ρωμιές». «Αυτό τ αστέρι το λαμπρό, Που πάει κοντά στην Πούλια, Αυτό μου φέγγει κι έρχομαι, Κόρη μου στην αυλή σου, Χτυπώ τη θύρα δυο φορές, Το παραθύρι πέντε, Σήκω ν αλλάξεις κόρη μου, Να βάλεις τα άρματα σου, Γιατ ήρθαν να σε πάρουνε, Πεζούρα και καβάλα». Στο σπίτι της η νύφη χόρευε και την κρατούσε ο αδερφός της,αν είχε, ή κάποιος άντρας συγγενής.ο πατέρας της έστελνε μερικά παιδάκια με ένα κανάτι κρασί να την πάει στον συμπέθερο πριν φτάσει το ασκέρι στο σπίτι. Ο συμπέθερος έδινε και αυτός μια κανάτα με τη σειρά του στα παιδάκια τα οποία έτρεχαν να προλάβουν να αναγγείλουν τον ερχομό του γαμπρού στη νύφη.αν δεν ήταν από το ίδιο χωριό και το συμπεθεριό πήγαινε με τα άλογα, τα παιδάκια έτρεχαν μαζί με τα άλογα τους «συχαριάτες».τα άλογα έφταναν μπροστά στο σπίτι της νύφης καμαρωτά και οι αναβάτες αν ήταν επιδέξιοι και νέοι τα έκαναν να χορεύουν μπροστά στην ρούγα. Εκεί κάποιες κοπέλες κρεμούσαν στον γαμπρό και στους βλάμηδες από ένα άσπρο μαντήλι στον άλλο ώμο και έβαζαν και από ένα μαντήλι στα αυτιά των αλόγων στην κεφαλαριά (αν υπήρχαν άλογα). Ο γαμπρός και κάποιοι συγγενείς έμπαιναν στο σπίτι όπου έκοβε την πίτα και την μοίραζε στον κόσμο και τραγουδούσαν το τραγούδι: «Γαμπρέ μ την αρριβώνα πο στειλες Τη νύφη δεν την άρεσε Πες την να την κρατήσει αυτού Ως να τη φέρω και σταυρό Και σκουλαρίκια τζιάμικα». Στη συνέχεια οι βλάμηδες άρχιζαν να φορτώνουν τα προικιά της νύφης. Τα κορίτσια, φίλες της νύφης κάθονταν πάνω στα προικιά και ζητούσαν λεφτά από τους 27

28 βλάμηδες σε αντάλλαγμα για να τα δώσουν.όσοι είχαν κάρο φόρτωναν εκεί τα προικιά αλλιώς τα έριχναν πάνω στα άλογα. Το κάρο έφευγε και οι κοντινοί συγγενείς στήνανε χορό. Τα κορίτσια τραγουδούσαν: «Ν άη συντρόφσες μου, φιλενάδες μου Που είστε, λάτε δώ στα κλωνάρια μου Στα κλωνάρια μου, στα φτερούγια μου Ξεχωρίζομαι απ το κέντισμα και απ το γλέντισμα». «Φίλοι μ και μπράτιμοί μου Καινούριοι φίλοι μου Για κοντοκαρτερείτε Λέει και αμάν αμάν Για παίξτε τα άλογά σας Μπροστά στη ρούγα μου Ώσπου να χαιρετήσει Η μανούλα μου Φίλοι μ και μπράτιμοί μου Καινούριοι φίλοι μου Για κοντοκαρτερείτε Λέει και αμάν αμάν Για παίξτε τα άλογά σας Μπροστά στη ρούγα μου Ώσπου να χαιρετήσει Η μανούλα μου Και τα αδέρφια μου». (συνέχεια κατά τον ίδιο τρόπο αναφέρονταν στα αδέρφια και στους συγγενείς) «Για τ εσένα μαυρομάτα μ Για τ εσένα και όχι γι άλλη Για τ εσένα και όχι γι άλλη Στέκουν τ άλογα ζεμένα Στέκουν τ άλογα ζεμένα Τα κορίτσια στολισμένα 28

29 Τα κορίτσια στολισμένα Τα μπρατίμια αρματωμένα». Η νύφη στεκόταν μπροστά στην πόρτα και η μάνα της την έδινε την ευχή με ένα πιατάκι κρασί και βαμβάκι όπως ακριβώς και στον γαμπρό και οι γυναίκες τραγουδούσαν : «Μάνα μ για δώσ μου την ευχή σ να πάνω στο καλό μου να πάω να βρω τ αταίρι μου για να στεφανωθούμε.» Για να την πάρει ο γαμπρός την τραβούσε απ την φούντα που έχει το κάμσο. Οι κοπέλες τραγουδούσαν: «Άσπρη κατάσπρη πέρδικα Είχα στη γειτονιά μου Ήρθε ξένος παντάξενος Ήρθε και μας την πήρε Κι ασχημηνε τη γειτονιά Κι ασχήμηνε τον τόπο Και πάει σ άλλη γειτονιά Κι ομόρφηνε τους ξένους Ποιός ήταν ο προξενητής Κι ο δόλιος ο μεσίτης Π αντάμωσε χρυσόν αητό Με χρυσοπεριστέρα Πέντε ποτάμια πέρασε Να πάει να τ ς ανταμώσει». Έλεγαν και τα τραγούδια «Μια Παρασκευή» και «Τώρα τα πουλιά τώρα τα χελιδόνια». Η νύφη με τον γαμπρό φεύγανε και πήγαιναν στην εκκλησία με τα όργανα και όλους τους καλεσμένους, τον νονό, τους βλάμηδες και τους συμπεθέρους. Πολλές φορές τα Στέφανα γίνονταν στο σπίτι της νύφης,στον αναγκώνα όπου πήγαινε ο παππάς και τους στεφάνωνε. Όταν έφταναν στην εκκλησία τραγουδούσαν: 29

30 «Εκκλησιά μου σημωμένη και μολυβοσκεπασμένη Άνοιξε δεξιά μου θύρα και δεξιά μου παραθύρα Για να μπει γαμπρός κι η νύφη, θέλουν να στεφανωθούνε». Τα Στέφανα τελείωναν και το νιόπαντρο πια ζευγάρι με όλο το ασκέρι, σόι του γαμπρού και της νύφης κινούσαν για το σπίτι του γαμπρού με τα κλαρίνα να παίζουν και κάποιους απ τους παρευρισκόμενους να τραγουδούν: «Μας νύχτωσε μας βράδιασε παίρνει να σκοτιδιάσει, πάνε τα αηδόνια στις φωλιές και τα πουλιά στις μάνες και γω το έρημο πουλί δεν έχω που να μείνω, πάνω και γω σ ένα χωριό και μέσα δε με βάζουν και φεύγα ξένε μ από δω και φεύγα από τα εμένα». «Ο ήλιος μας βασίλεψε Κάτω στα λιβαδίτσια Εκεί κορίτσι διάλεγα Από τ άλλα τα κορίτσια Δεν το ξερα πατέρα μου Που διάλεγες εμένα Να γίνω γης να με πατείς Γεφύρι να περάσεις Να γίνω και ασημόκουπα Να πίνεις το κρασί σου Εσύ να πίνεις το κρασί και γώ να λάμπω μέσα». (το έλεγαν για τον πεθερό της νύφης). Όταν πλησίαζαν στο σπίτι του γαμπρού οι γυναίκες από πίσω έλεγαν ένα τραγούδι για τη μάνα του, η οποία συνήθως δεν πήγαινε στην εκκλησία: 30

31 «Έβγα μανίτσα πεθερά, να δεις τ ασκέρι πως έρχεται Να δεις και τον κύρη γαμπρό σταυρωμαντηλιασμένο Σε φέρει κόρη από σειρά κι απ τον καλό τον κόσμο Να ξέρει ρόκα κι αργαλειό να ξέρει να υφαίνει Πο χει τα ρούσα τα μαλλιά σαρανταπέντε πήχες Στον ουρανό τα ίδιαζε,στον κάμπο τα υφαίνει Στην άκρη από τη θάλασσα τα ψιλοκοπανίζει». Όταν έφταναν μπροστά στην πόρτα έλεγαν: «Στου κύρη γαμπρού τη ρούγα Τι δασιά είν τα κυπαρίσσια Πάρε μάνα το σκεπάρι Κι άρεψε τα κυπαρίσσια Άρεψε τα κυπαρίσια Να περάσει γαμπρός και νύφη Σιγανά νύφη μ περπάτα Μή λερώσεις το σαϊά Το σαϊά με τα γχιογκάκια Την ποδιά με μπαϊράκια». Άμα η νύφη ήταν από άλλο χωριό και ερχόταν με το κάρο για να κατέβει τραγουδούσαν : «Πέζα νύφη μ πέζα ρόιδο Πέζα τραγανό σταφύλι Πέζα νύφη μ δεν πεζεύω Θέλω γώ το δώρισμά μου Δώρισμα του πεθερού μου Δώρισμα της πεθεράς μου». Αν ήταν από το ίδιο χωριό της τραγουδούσαν : «Προσκύνα νύφη, προσκύνα 31

32 Προσκύνα και χαιρέτα Προσκύνα και χαιρέτα Χαιρέτα την πεθερά σου». Το ζευγάρι χόρευε για πρώτη φορά μαζί μπροστά στην αυλόπορτα έναν αντικριστό χορό και ιδιαίτερο: η νύφη με τον γαμπρό στέκονταν αντικριστά και κρατούσαν από τις δύο άκρες τους, δύο μαντήλια μεγάλα, διπλωμένα τριγωνικά και χόρευαν ανεβοκατεβάζοντας τα χέρια τους εναλλάξ αριστερό ο γαμπρός πάνω δεξί η νύφη, δεξί χέρι ο γαμπρός κάτω, αριστερό η νύφη. Αυτός ο χορός χορεύονταν πάνω σε μια υφαντή με ραγάζια ψάθα με το τραγούδι: «Άϊντε μαρ μηλιά, μου βαλες μαράζι μέσα στην καρδιά το πράσινο μαντήλι που δένεις στα μαλλιά να μην το ξαναδέσεις μαραίνεις τα παιδιά». Ενώ χόρευαν, ο δεξιός βλάμης έκοβε τις κορδέλες φλός από τον γαμπρό. Μόλις τελείωνε ο χορός τα παιδάκια έτρεχαν να προλάβουν ποιο θα πάρει την ψάθα γιατί το θεωρούσαν γούρι. Μετά το ζευγάρι πιάνονταν σε κύκλο και χόρευαν με τους βλάμηδες, πρώτα η νύφη ένα τραγούδι «ο δυόσμος κι ο βασιλικός» ή «πέρα στον πέρα μαχαλά» και μετά ο γαμπρός το τραγούδι: «Άγουρος από σειρά Κόρη απ την ανατολή Πάεισαν κι ανταμώθηκαν Μες στο δαφνοπόταμο Που είν οι δάφνες οι πολλές Και οι χρυσές τριανταφυλλιές Και οι χρυσές τριανταφυλλιές Που κάνουν πέρδικες φωλιές». Μετά η νύφη έπιανε τους βλάμηδες να χορέψουν και ο χορός τελείωνε. Η πεθερά έβαζε μαντήλια στους νιόπαντρους, τους έδινε γλυκό (λουκούμι που το βούταγε η πεθερά στο νερό και το δάγκωνε η νύφη τρείς φορές και μετά ο γαμπρός ) 32

33 και με μια πετσέτα τους τραβούσε μέσα στο σπίτι. Οι νιόπαντροι για να μπουν στο σπίτι πατούσαν πάνω σε ένα χερόμπλό χερόμυλος δηλαδή που έκοβαν το μπλουγούρι.=(πλιγούρι) Το ζευγάρι έτρωγε πίτα που είχε φτιάξει η πεθερά και μπλουγούρι και τους βάζανε να τρώνε απ το ίδιο κουτάλι «απ την ίδια λαβίδα να είναι αγαπημένοι» έλεγαν. Το γλέντι συνεχίζονταν και ο γαμπρός έπρεπε να καλέσει εκ νέου τον νονό, ο οποίος μετά τα Στέφανα είχε πάει σπίτι του. Πήγαινε το βράδυ ο γαμπρός με το κανίσκι, με μια κουλούρα και ένα αρνί στο σουβλί,το οποίο κρατούσε ο δεξιός βλάμης, χορεύοντας στον δρόμο την «παπαδιά» και άλλους αμανέδες και τον καλούσαν για το γλέντι και όλοι μαζί πήγαιναν πάλι στο σπίτι του γαμπρού. Η νύφη στέκονταν στον αναγκώνα και προσκυνούσε το σόι του γαμπρού, τη γιαγιά, τις κουνιάδες κ.α. Εκεί τραγουδούσαν πάλι οι γυναίκες: «Άϊντε μαρ μηλιά και πορτοκαλιά, τι καμάρωσες και δεν περπατείς Μη θερμάθηκες, μην αρρώστησες, δε θερμάθηκα, δεν αρρώστησα, Μόν καμάρωσα βρίσκω πεθερά σαν τριανταφυλλιά Βρίσκω πεθερό σαν τον αυγερινό, βρίσκω δυο αντραδέρφια, λε κι αϊμαν αμάν Που με σηκών τη νύχτα να ζυμώσουμε, σήκω νύφη μ σήκω να ζυμώσ ψωμί Πάρε και τη ρόκα κι έβγα στο μπαχτσέ, στα γαρύφαλλα στα τριαντάφυλλα, Να χάσεις το καημό σου απ τη μάνα σου». «Την Κυριακή το βράδυ μας ήρθ ένα πουλί (Χ2) κανέναν δεν γνωρίζει γνωρίζ την πεθερά. Την Κυριακή το βράδυ Μας ήρθ ένα πουλί(χ2) Κανέναν δε γνωρίζει Γνωρίζ τον πεθερό». Μέχρι το πρωί το γλέντι και τα τραγούδια δεν σταματούσαν. Το μεσημέρι της Δευτέρας η νύφη έπρεπε να πάει στην βρύση του χωριού να φέρει νερό με την κανάτα. Μαζί της πήγαινε η πεθερά, μερικοί απ το σόι του γαμπρού και οι οργανοπαίχτες.η νύφη είχε μια πετσέτα στον ώμο της και 33

34 ακουμπισμένη πάνω μια στάμνα και προσκυνούσε τρείς φορές μπροστά στην βρύση που έτρεχε νερό και γέμιζε την στάμνα. Μετά πετούσε ένα μήλο προς τα πίσω με γυρισμένη την πλάτη της στον κόσμο και όποιος το έπιανε λέγανε πως είναι γούρι. Τα παιδάκια πήγαιναν να τους φιλήσει η νύφη τα χέρια και μετά έφευγαν όλοι για το σπίτι του γαμπρού όπου έπρεπε να βγάλουν την προίκα της νύφης να την δει το σόι του γαμπρού. «Σαράνταπέντε ποδιές και σαράντα πέντε τραχλιές είχα» αναφέρει η Βασιλική Ανδρεοπούλου-Φουρλή. Το βράδυ της Δευτέρας τραπέζωναν πάλι τους βλάμηδες και έλεγαν κι ένα τραγούδι που ταίριαζε στην περίσταση : «Σαββάτο βράδυ πίναμε Την Κυριακή όλη μέρα Και τη Δευτέρα το πρωί εσώθκι το κρασάκι Και τα μπρατίμια μ έστειλαν Κρασί να πάω να πάρω Εγώ είμαι ξένη και μοναχή Το δρόμο δεν τον ξέρω». Το γλέντι συνεχίζονταν πάλι μέχρι το πρωί με τραπεζιάτικα και αμανέδες και αυτή ήταν η δομή ενός καραγκούνικου γάμου σε αρκετά απ τα βαλτοχώρια της γύρω περιοχής με μικρές παραλλαγές ανά χωριό. 34

35 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ήθη και Έθιμα των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων. Την παραμονή Χριστουγέννων οι νοικοκυρές,αφού είχαν καθαρίσει τα σπίτια τους και τις αυλές τους, ήταν έτοιμες να φτιάξουν τις αυγοκλούρες.έφτιαχναν ζυμάρι από νερό, αλεύρι και λίγο αλάτι και το χώριζαν σε μικρά στρόγγυλα καρβελάκια. Πάνω τοποθετούσαν ένα αυγό που το σταύρωναν με δύο λωρίδες ζυμάρι «για τον Χριστό» έλεγαν. Όταν ψήνονταν οι κουλούρες, ψήνονταν και τα αυγά. Ιδιαίτερο έδεσμα εκείνης της μέρας ήταν η γεμιστή κότα με ρύζι και εντόσθια από κοτόπουλο όπως και η σούπα. Αυτά τα φαγητά θα τα έτρωγαν την άλλη μέρα μετά την εκκλησία. Το πρωί των Χριστουγέννων όλοι πήγαιναν στην εκκλησία να παρακολουθήσουν τη Θεία Λειτουργία και να μεταλάβουν. Οι γυναίκες με τις κανίστρες γεμάτες αυγοκλούρες και λίγη κότα σε κομμάτια κομμένη μοίραζαν για σχώριο σε όλους του συχωριανούς και έλεγαν Θεός σχωρέσ. 35

36 Όταν γύριζαν στα σπίτια τους οι αυγοκουλούρες ήταν το καλύτερο γεύμα ειδικά για τα μικρά παιδάκια. Τρώγανε την κότα και τη σούπα στο τραπέζι όλη η οικογένεια, αφού πρώτα έκαναν το σταυρό τους. Την εβδομάδα που ακολουθούσε μετά τα Χριστούγεννα και μέχρι την Πρωτοχρονιά έκαναν τις γουρνοχαρές. Από τις 26 Δεκέμβρη μέχρι και 4 Ιανουαρίου κάθε σπίτι σχεδόν είχε και τη δική του γουρνοχαρά. Το γουρουνάκι, κάθε σπίτι το αγόραζε την άνοιξη και το τάιζε καλά για να κάνει πολύ λίπα,που ήταν πολύ χρήσιμη για κάθε νοικοκυριό. Όταν ένα σπίτι, λοιπόν ήθελε να κάνει γουρνοχαρά, ειδοποιούσε από την προηγούμενη μέρα τους κοντινούς συγγενείς και γείτονες, γυναίκες και άντρες. Την ημέρα της σφαγής, όλα τα απαραίτητα σύνεργα ήταν έτοιμα: ακονισμένα μαχαίρια, ψαλίδια, καζάνι, τεντζερέδες κ.λ.π. Το γουρούνι έπρεπε να είναι νηστικό από την προηγούμενη μέρα για να μην χαλάσουν τα λουκάνικα. Οι άντρες έπιαναν και σκότωναν το γουρούνι με ένα τσεκούρι και πιο πρόσφατα χρησιμοποιούσαν τις καραμπίνες τους γι αυτή τη δουλειά. Έπειτα το θυμιάτιζαν, το έγδερναν και το λίανιζαν. Τα τραγούδια δεν έλειπαν και απ αυτή τη μέρα με τα κορίτσια να χορεύουν και τους άντρες να τραγουδάνε πολλά τραπεζιάτικα. Οι γυναίκες ετοίμαζαν τις πίτες, το πρασάτο, την σούβλα με τα εντόσθια και πολλές άλλες ετοιμασίες που έπρεπε να γίνουν. Οι άντρες έφτιαχναν τα λουκάνικα: γέμιζαν τα έντερα από το γουρούνι με κρέας και πράσα, τα οποία είχαν πλύνει και καθαρίσει οι γυναίκες από το προηγούμενο βράδυ σε κανίστρες. Μετά τα κρεμούσαν έξω στις αυλές να στεγνώσουν για μέρες και τα έτρωγαν μετά τα Φώτα που περνούσε ο παππάς και τα θυμιάτιζε. Με ένα σκεπάρνι, στουμπούσαν σε ένα κρεατόξυλο, το κρέας για να κάνουν κιμά και να φτιάξουν οι γυναίκες πεντανόστιμα κεφτεδάκια. Όλοι έτρωγαν και έπιναν κρασί και τσούγγριζαν τα ποτήρια και έλεγαν «άιντε γειά πιδιά και το χοιροσφάϊ με υγεία». Το απόγευμα οι δουλειές τελείωναν και όλοι πήγαιναν στα σπίτια τους να ξεκουραστούν και να επιστρέψουν πάλι το βράδυ για φαγητό και ποτό, ψήνοντας κρέατα στο μπουχαρί και τις σούβλες με τα εντόσθια. Πάλι με χορό και τραγούδια και το γουρούνι το είχαν φάει. Ευτυχώς οι προνοητικές γυναίκες κρατούσαν από την αρχή μέσα στη λίπα κρέας για τις άλλες μέρες. Έτσι περνούσαν την κάθε τους μέρα μέχρι την Πρωτοχρονιά. 36

37 Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς τα παιδάκια έβγαιναν και έλεγαν τα κάλαντα: «Άγιος Βασίλης έρχιτι, Γινάρις ξημιρώνει Βασίλη πούθεν έρχισι κι πούθεν κατιβαίνεις Από τα ξένα έρχουμι κι στα δικά μου πάω Αν έρχισι απ την ξινιτιά, πες μας κανά τραγούδι Τραγούδι γω δε μάθαινα, τα γράμματα μαθαίνω, Κι αν ήξερες τα γράμματα, πες μας την αλφαβήτα Στην πατερίτσα κούμπησε να πει την αλφαβήτα Κι η πατερίτσα ήταν χλωρή και μπόλιασε κλωνάρι Κλωνάρι, χρυσοκλώναρο, χρυσοκομποδιασμένο». Το βράδυ πριν αλλάξει ο χρόνος, οι γυναίκες ζύμωναν τις Βασιλόκλουρες (μια κουλούρα για τα πρόβατα και μία για τις αγελάδες) κεντημένες πάντα από πάνω. Τα σχέδια απεικόνιζαν την οικογένεια σε δουλείες όπως τον ζευγολάτη και μια γυναίκα να σπέρνει, τον τσομπάνη με τα πρόβατα, αμπέλια, και σιτάρια και όλα αυτά είχαν τη σημασία τους. Τα αμπέλια, για να βγάλει ο νοικοκύρης καλό κρασί, το σιτάρι για να έχουν καλή σοδειά, τα ζώα για να δώσουν γάλα και κρέας και την οικογένεια για να έχει υγεία. Έπαιρναν λίγες θυμωνιές από σιτάρι, λίγο άχυρο, τις έβαζαν μέσα σε λίγο ζυμαράκι και τις τοποθετούσαν πάνω στις κουλούρες. Το φλουρί ήταν απαραίτητο μέσα στις κουλούρες. Μόλις άλλαζε ο χρόνος έβγαιναν όλοι έξω από τα σπίτια τους και έριχναν με τα τουφέκια τους για το κάλο. Ο άντρας του σπιτιού έσπαζε ένα ρόδι μπροστά στην πόρτα και άμα ήταν κόκκινο με πολλά σπόρια ήταν γούρι για το σπίτι. Έτρωγε όλη η οικογένεια μαζί ότι καλό είχε μαγειρέψει η νοικοκυρά, συνήθως χοιρινή τηγανιά, και μετά μερικοί βγαίνανε στα μαγαζιά και γλεντούσαν με τους οργανοπαίχτες που είχε φέρει για τη συγκεκριμένη μέρα το κάθε καφενείο. Το πρωί ξυπνούσαν πριν χαράξει και τα κορίτσια έβαζαν άσπρα μαντήλια στο κεφάλι για να γεννηθούν, έλεγαν, τα αρνάκια άσπρα και με το μαλλί τους να φτιάξουν τις φλοκάτες, να το υφάνουν και να το βάψουν, γιατί το μαύρο μαλλί δεν βάφονταν. Στο μεσημεριανό τους τραπέζι έκοβαν και τις Βασιλόκλουρες. Τις σταύρωνε με ένα μαχαίρι ο άντρας του σπιτιού και μοίραζε τα κομμάτια πρώτα στον Χριστό, στην Παναγία, στον νοικοκύρη και σε όλα τα υπόλοιπα μέλη του σπιτιού. 37

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Την ημέρα του γάμου μαζεύονται οι κοπέλες στο σπίτι της νύφης και την ντύνουν. Μετά η μάνα της, της πλένει τα πόδια για να

Διαβάστε περισσότερα

Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά!

Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά! Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά! Αυτές τις γιορτές βλέπουμε τη χριστουγεννιάτικη διακόσμηση με πολλή δημιουργικότητα και λιγότερα έξοδα! Το Sofan Handmade και η ομάδα του Ftiaxto.gr μοιράζονται

Διαβάστε περισσότερα

Ο παραδοσιακός γάμος στη Νάουσα στα τέλη του 19 ου αιώνα

Ο παραδοσιακός γάμος στη Νάουσα στα τέλη του 19 ου αιώνα Ο παραδοσιακός γάμος στη Νάουσα στα τέλη του 19 ου αιώνα Του Χρήστου Σ. Ζάλιου Ο γάμος άρχιζε μια βδομάδα πριν από την ημέρα τέλεσης του μυστηρίου. Την Κυριακή οι πιο κοντινοί συγγενείς του γαμπρού πήγαιναν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ Τρίγωνα, κάλαντα, σκόρπισαν παντού κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού, τρίγωνα κάλαντα μες στη γειτονιά ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά Άστρο φωτεινό, θα βγει γιορτινό μήνυμα

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης

Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Την Πέµπτη 24 του Οκτώβρη επισκεφτήκαµε το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης που βρίσκεται σε ένα χωριό της Πάφου τη Γεροσκήπου. Εκεί έχει πολλά αντικείµενα που χρησιµοποιούσαν οι

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια εδώ Δεκαοχτώ ψωμιά

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Τα κύρια συστατικά του ψωμιού είναι : αλεύρι, νερό, αλάτι, μαγιά ή προζύμι.

Τα κύρια συστατικά του ψωμιού είναι : αλεύρι, νερό, αλάτι, μαγιά ή προζύμι. Το ψωμί (άρτος) είναι βασικό είδος τροφίμου με ιδιαίτερη θρεπτική αξία. Ανήκει στην παραδοσιακή διατροφή, ιδιαίτερα αυτής των φτωχών. Το ψωμί είναι η βασική τροφή στην Ευρώπη, αλλά και στους πολιτισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Αι πρωτόψωμο και τιμημένο Πιοσ(ΐ) τίμ(η) σι ου θιός κι ου κόσμους Ετσι να τ(ι)μάει και η νύφ(η) τα πιθιρικά τς.

Αι πρωτόψωμο και τιμημένο Πιοσ(ΐ) τίμ(η) σι ου θιός κι ου κόσμους Ετσι να τ(ι)μάει και η νύφ(η) τα πιθιρικά τς. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κυρίες και κύριοι σύνεδροι, θα ήθελα να κάνω μια αναφορά στο έθιμο και στον παραδοσιακό χορό του πρωτοψώματος, που γινόταν και γίνεται την παραμονή του γάμου. Είναι ένα έθιμο, που ακόμη και σήμερα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ)

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ : Ελληνικά ΕΠΙΠΕΔΟ : 2 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) Να αναπτύξετε ΕΝΑ από τα πιο κάτω θέματα (150-180 λέξεις ή 15-20 γραμμές) 1. Πώς πέρασα το περασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους;

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους; Τι έχει τέσσερις τοίχους; Ένα δωμάτιο. Τι υπάρχει απέναντι από το πάτωμα; Το ταβάνι η οροφή. Πού υπάρχουν λουλούδια και δέντρα; Στον κήπο. Πού μπορώ να μαγειρέψω; Στην κουζίνα. Πού μπορώ να κοιμηθώ; Στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Μακρυνίτσα 2009 Ύμνος της ομάδας «Στη σκέπη της Παναγίας» Απ τα νησιά τα ιερά στην Πάτμο φτάνω ταπεινά απ τα νησιά όλης της γης ακτίνες ρίξε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΔΕΣΥΠΡΗ ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Σχέδια εργασίας Ευέλικτη ζώνη Εικονογράφηση Ντανιέλα Σταματιάδη για μαθητές Νηπιαγωγείου και Α Δημοτικού ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Διασύνδεση των μαθημάτων μέσα από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις................ 7 Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου.............. 17 Μαθαίνω να µεγαλώνω τις προτάσεις µου............... 25 Μαθαίνω να γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ

Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ Π Ε Ν Τ Ε Ν Ε Α Π Ο Ι Η Μ Α Τ Α Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ / Κανιάρης Μην πας στο Ντητρόιτ Ουρανός-λάσπη Ζώα κυνηγούν ζώα Η μητέρα του καλλιτέχνη πάνω σε

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους Μάθημα 1 Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους μήνες και θα μοιραστούμε πολλά! Ας γνωριστούμε λοιπόν. Ο καθένας από εμάς ας πει λίγα λόγια για τον

Διαβάστε περισσότερα

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011)

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) 3 ο βραβείο Βασιλεία Παπασταύρου 1 ο Δημοτικό Σχολείο Ν. Ερυθραίας 2 Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε ο Καραγκιόζης

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν έφτανα πουθενά. Στο μυαλό, μου έρχονταν διάφορες ιδέες:

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ Ι ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΦΟΥ Σχολική χρονιά: 2013-2014 ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ Εργασία από τα παιδιά της Γ2 Υπεύθυνη δασκάλα: Χριστίνα Αγαθοκλέους Ο παπλωματάς Ο παπλωματάς είναι ένα από τα παραδοσιακά επαγγέλματα

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού

Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Μακρυνίτσα 2010 Ύμνος της ομάδας «Ευαγγέλιο» Βιβλία και μαθήματα ζωγραφισμένα σχήματα και τόσα βοηθήματα να μη δυσκολευτώ Απ όλους τόσα έμαθα

Διαβάστε περισσότερα

Αρραβωνιάστηκαν και θα παντρευτούν Πού βρίσκονται οι άνθρωποι στη φωτογραφία; Τι φοράνε και τι κάνουν;

Αρραβωνιάστηκαν και θα παντρευτούν Πού βρίσκονται οι άνθρωποι στη φωτογραφία; Τι φοράνε και τι κάνουν; 5. Αρραβωνιάστηκαν και θα παντρευτούν Πού βρίσκονται οι άνθρωποι στη φωτογραφία; Τι φοράνε και τι κάνουν; Η Χριστίνα πήγε στο γάμο μιας θείας της με τους γονείς της, αλλά ο Δημήτρης δεν πήγε μαζί τους.

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας...

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Διαβάστε αποσπασματικά το παραμύθι: Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Το παραμύθι είναι και για αγοράκι αλλά, για της ανάγκες του δείγματος σας παρουσιάζουμε πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η ΠΥΡΑΜΙΔΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος www.panosplatritis.com Η ΠΥΡΑΜΙΔΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ Πήγα στην αγορά με τα πουλιά Κι αγόρασα πουλιά Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα λουλούδια Κι αγόρασα λουλούδια Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα σιδερικά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν μες στο μουσείο, μες στο μουσείο μια μερα μπήκα με φόρα κι εγω, μη με τραβάτε μη μου κολλάτε, απ το μουσείο δεν θέλω Στο Μουσείο να βγω. Τρέχω Οδηγίες προς τους εκπαιδευτικούς τρέχω μές στα δωμάτια, μ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΙΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΔΩΡΩΝ. Δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα, όλος ο κόσμος τρέχει στα

ΤΟ ΜΟΙΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΔΩΡΩΝ. Δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα, όλος ο κόσμος τρέχει στα ΤΟ ΜΟΙΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΔΩΡΩΝ Κωνσταντίνα Αστερίου Δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα, όλος ο κόσμος τρέχει στα μαγαζιά να αγοράσει χριστουγεννιάτικα δώρα και στολίδια για το δένδρο. Η πόλη είναι πανέμορφα στολισμένη.

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό:

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: - "Η πρώτη απάντηση είναι 1821, η δεύτερη Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και η τρίτη δεν ξέρουμε ερευνάται

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 1 Επίπεδο Α1 ιάρκεια: 30 λεπτά Πρώτο µέρος (12 µονάδες) Ερώτηµα 1 (6 µονάδες) Ένας φίλος σας σάς προσκαλεί στη βάφτιση της κόρης του. ιαβάστε το προσκλητήριο και σηµειώστε στις προτάσεις που πιστεύετε

Διαβάστε περισσότερα

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο.

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ Παραδείγματα με συμπληρωμένα Φύλλα εργασίας Φύλλο εργασίας Α α. Συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία σας. Δώστε ταυτότητα στο παιδί της φωτογραφίας. Όνομα Ίντιρα Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΙΧΑΛΑΚΑΚΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΥ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΙΧΑΛΑΚΑΚΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΥ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΙΧΑΛΑΚΑΚΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΥ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΙΤΛΟΣ: «ΚΩΝΣΤΑΝΤΗΣ» «Στερνή μου γνώμη, να σε είχα πρώτα», λέει ο σοφός λαός μας. Και πόσο δίκιο έχει, μονολογεί ο Κωνσταντής,

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Στάλες Ποίηση ΣΤΑΛΕΣ Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Σχέδιο βιβλίου: Λαμπρινή Βασιλείου-Γεώργα

Διαβάστε περισσότερα

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2 Bάτραχοι στη λίμνη 1,2 Οργάνωση: Εργασία με όλη την τάξη. Τα παιδιά είναι γύρω από το αλεξίπτωτο, τη λίμνη και το κρατούν στο ύψος της μέσης. Τα σακουλάκια πάνω στο αλεξίπτωτο είναι οι βάτραχοι. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ

ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ g Μια ιστορία για µικρούς και µεγάλους ένα παραµύθι τεχνολογίας και ζαχαροπλαστικής. ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ Μια ιστορία της. Λίνα ΣΤΑΡ!!! Τ.Ε.Ε. ΕΙ ΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΥΡΟΥ Μαθήτρια: Λίνα Βαρβαρήγου (Λίνα

Διαβάστε περισσότερα

Το Τριώδιο ή αλλιώς Αποκριά είναι μια περίοδος 3 εβδομάδων που γιορτάζουμε κάθε χρόνο πριν από τη Σαρακοστή του Πάσχα.

Το Τριώδιο ή αλλιώς Αποκριά είναι μια περίοδος 3 εβδομάδων που γιορτάζουμε κάθε χρόνο πριν από τη Σαρακοστή του Πάσχα. Το Τριώδιο ή αλλιώς Αποκριά είναι μια περίοδος 3 εβδομάδων που γιορτάζουμε κάθε χρόνο πριν από τη Σαρακοστή του Πάσχα. Το Τριώδιο το τοποθετούμε χρονικά ως εξής: Πάσχα Τριώδιο ή Αποκριά Σαρακοστή Η λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Τζήκου Βασιλική Το δίλημμα της Λένιας 1 Παραμύθι πού έχω κάνει στο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας που είχε τίτλο: «Γνωρίζω το σώμα μου, το αγαπώ και το φροντίζω» με την βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;»

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» «Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» Οπου (Α) ο καλούµενος - χρήστης της υπ' αριθ. 698... (µέλος της Χ.Α.) Οπου (Β) ο καλών Ηµεροµηνία: 20/09/2013 Εναρξη: 22:12':00''

Διαβάστε περισσότερα

Εκτροφή Μεταξοσκώληκα

Εκτροφή Μεταξοσκώληκα Εκτροφή Μεταξοσκώληκα 1 / 5 Ας σημειωθεί ότι η παραγωγή μεταξιού στην Ελλάδα είναι ελλειμματική. Η σηροτροφία μπορεί να αποδώσει σε διάστημα μόλις 45 ημερών, ένα αρκετά ικανοποιητικό εισόδημα νωρίς το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ Ευτυχής που ποθεί και που νοιάζεται Την πατρική γη να φυλάξει, Το γενέθλιο αγέρι, Στο χώμα του να ανασαίνει Που με γάλα ή ξερό ψωμί τρέφεται Και στους φίλους του πάει στολισμένος

Διαβάστε περισσότερα

Η Ρουσούδα. Στα ψηλά τα παραθύρια

Η Ρουσούδα. Στα ψηλά τα παραθύρια Η Ρουσούδα Χρόνουν κιρό Ρουσούδα μ σ αγαπώ, Δεν το καμις νισάφι, για να μι κράξης Ρούσα μ μια βραδιά, ένα Σαββάτου βράδυ, σαν πάι η μάνα σ σ ν ικκλησιά, πατέρας σ στου παζάρι. κι τα μικρά διρφάκια σου,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο Ήρθε ο Γενάρης και ο ήλιος κρύφτηκε αμέσως πίσω από τα σύννεφα. Οι φίλοι του οι συλλέκτες τον περιμένουν με αγωνία αλλά απ ότι φαίνετε θα συνεχίσουν να τον περιμένουν

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2009 2010 Μάθημα: Ελληνικά Επίπεδο: 2 Διάρκεια: 2 ώρες Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα.

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα. Ιδέες για Γενέθλια παιδιών Πόσες φορές σπάσατε το κεφάλι σας, που να κάνετε το πάρτι γενεθλίων των παιδιών σας; Στο σπίτι, στον κήπο ή τελικά σε κάποιον παιδότοπο; Εάν επιλέξετε έναν παιδότοπο, τα πράγματα

Διαβάστε περισσότερα

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού»

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 «Η τύχη του άτυχου παλικαριού» (Κοζάνη - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1

Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1 Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1 Στα πλαίσια της «Ευρωπαϊκής εβδομάδας πολιτισμού» συμμετείχαμε τα τμήματα Δ 1 και Δ 2 και το τμήμα Ε 2 του σχολείου μας, σε μια περιήγηση στα πολιτιστικά μέρη του Γερίου

Διαβάστε περισσότερα

Ο χαρούμενος βυθός. Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα.

Ο χαρούμενος βυθός. Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα. Ο χαρούμενος βυθός Σχόλιο [D2]: Σπανουδάκης Κύματα Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα. Ψαροτουφεκάδες, δύτες και ψαράδες

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλα Εργασίας. και του Προγράμματος Υγείας. "Βήματα για τη Ζωή" ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΜΑΘΗΜΑ 1ο και 2ο

Φύλλα Εργασίας. και του Προγράμματος Υγείας. Βήματα για τη Ζωή ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΜΑΘΗΜΑ 1ο και 2ο Φύλλα Εργασίας από τη σύνδεση του Πολιτιστικού Προγράμματος "Σεργιάνι στην Παράδοση" και του Προγράμματος Υγείας "Βήματα για τη Ζωή" ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΜΑΘΗΜΑ 1ο και 2ο Ζωγραφίζω το αγαπημένο μου ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ

ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ 1. Σηκωνόμαστε όρθιοι και καρφιτσώνουμε μια κόλλα χαρτί στην πλάτη του κάθε παιδιού. Ας γράψουμε πάνω στην πλάτη του καθενός ανώνυμα κάτι που μας αρέσει πραγματικά

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Αναλυτικά Προγράμματα:

Νέα Αναλυτικά Προγράμματα: Νέα Αναλυτικά Προγράμματα: Πρόγραμμα Σπουδών Λογοτεχνίας ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ Επιμέλεια: Β. Παπαδάκη, Σύμβουλος-Φιλόλογος Εποπτεία: Δρ. Αφροδίτη Αθανασοπούλου ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2011 1 Τάξη: Α Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Θα κάνω δίαιτα! Τι κάνει η Χριστίνα; Τι σκέφτεται;

Θα κάνω δίαιτα! Τι κάνει η Χριστίνα; Τι σκέφτεται; 6. Τι κάνει η Χριστίνα; Τι σκέφτεται; Θα κάνω δίαιτα! Χριστίνα: Μαμά, γιατί έπλυνες το παλιό τζιν; Μαμά: Δεν το έπλυνα, αγάπη μου. Είναι στην ντουλάπα σου εδώ κι ένα μήνα. Χριστίνα: Δεν είναι δυνατό! Ενάμισι

Διαβάστε περισσότερα

Στεμνίτσα, ο τόπος μας

Στεμνίτσα, ο τόπος μας Στεμνίτσα, ο τόπος μας Εκπαιδευτικό πρόγραμμα εξοικείωσης των παιδιών με τις νέες τεχνολογίες Αύγουστος 2007 (Υπό την αιγίδα του Δήμου Τρικολώνων) οι πρωταγωνιστές ο Mάριος ο Σπύρος η Δέσποινα η Μυρτώ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΟΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΜΠΑΛΑΦΤΣΑΣ

Η ΦΟΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΜΠΑΛΑΦΤΣΑΣ Η ΦΟΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΜΠΑΛΑΦΤΣΑΣ 'Η Μπαλάφτσα, τώρα Κολχικό, βρίσκεται στα βορειονατολικά τής Θεσσαλονίκης και σέ απόσταση 26 χιλιομέτρων, Άπο το Λαγκαδά απέχει 6 χιλιόμετρα. Είναι χτισμένη στα ριζά τών αντερεισμάτων

Διαβάστε περισσότερα

A. Morales Ortiz- C. Martínez Campillo, Καλώς ορίσατε στην Ελλάδα. Materiales para la enseñanza del Griego Moderno (Nivel inicial)

A. Morales Ortiz- C. Martínez Campillo, Καλώς ορίσατε στην Ελλάδα. Materiales para la enseñanza del Griego Moderno (Nivel inicial) 1. Συμπληρώστε με τη σωστή αντωνυμία 1....αρέσουν πολύ τα γλυκά (η μητέρα μου) 2. Δεν... αρέσει το ποδόσφαιρο (τα παιδιά) 3....αρέσει να ταξιδεύω (εγώ) 4.... αρέσει το διάβασμα (ο Κώστας) 5. Τι...αρέσει

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ. Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ. Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά Στη γιαγιά Φωτούλα, που δεν πρόλαβε να το διαβάσει, γιατί έφυγε ξαφνικά για τη γειτονιά των αγγέλων. Και στον παππού Γιώργο, που την υποδέχτηκε εκεί ψηλά,

Διαβάστε περισσότερα

τον ΤΥΧΕΡΟ ΑΠΟΔΕΚΤΗ αυτής της πρόσκλησης.

τον ΤΥΧΕΡΟ ΑΠΟΔΕΚΤΗ αυτής της πρόσκλησης. Ευχές σε σένα Ευχές σε σένα Ευχές σε σένα Ευχές σε σένα Ευχές σε σένα Ευχές σε σένα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Γιόρτασε την 50ή λαχταριστή επέτειο του βιβλίου Ο ΤΣΑΡΛΙ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΣΟΚΟΛΑΤΑΣ. Αγαπητέ/ή αναγνώστη/τρια,

Διαβάστε περισσότερα

Τι φασαρία είναι αυτή; Τι ξεχωριστό συμβαίνει φέτος τις Αποκριές. φωτογραφική της μηχανή και βγήκε μας. Τι να δει;

Τι φασαρία είναι αυτή; Τι ξεχωριστό συμβαίνει φέτος τις Αποκριές. φωτογραφική της μηχανή και βγήκε μας. Τι να δει; ΑΠΟΚΡΙΕΣ 2011 Τι φασαρία είναι αυτή; Τι ξεχωριστό συμβαίνει φέτος τις Αποκριές στους δρόμους της Πλάκας; Τι ακούω; Ένα νταούλι; Κουδουνάκια; Τύμπανα; φωτογραφική της μηχανή και βγήκε μας. Τι να δει; Όλο

Διαβάστε περισσότερα

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα Διασκευή: Ανδρονίκη 2 Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα νεαρό αγόρι, που του άρεσε πολύ να ζωγραφίζει. Μια μέρα ζωγράφισε ένα βόα

Διαβάστε περισσότερα

«Το δαμαλάκι με τα χρυσά πόδια»

«Το δαμαλάκι με τα χρυσά πόδια» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #39 «Το δαμαλάκι με τα χρυσά πόδια» (Ρόδος Δωδεκάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #39 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου,

Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου, Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου, την ξαδέρφη μου και τον μπαμπά μου στον ποταμό. Ο ποταμός

Διαβάστε περισσότερα

Το Πρώτο Βιβλίο του Μικρού Δράκου Μου Ο Μου επισκέπτεται την Ευρώπη

Το Πρώτο Βιβλίο του Μικρού Δράκου Μου Ο Μου επισκέπτεται την Ευρώπη 1 Ο μικρός δράκος Μου ζούσε μαζί με τη μαμά και τον μπαμπά του πάνω σ ένα πολύ ψηλό βουνό, μέσα σ ένα πολύ μεγάλο δέντρο. Το Πρώτο Βιβλίο του Μικρού Δράκου Μου Ο Μου επισκέπτεται την Ευρώπη Μετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου»

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Γράψε ένα Τίτλο για την εφημερίδα εδώ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟ τα ΠΑΙΔΙΑ ΤΕΧΝΗ σελ. 4 γράψε την ημερομηνία εδώ «Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Αφιέρωμα για την σχέση «Πόλη + Φύση» «Να μεγάλωναν ας πούμε οι

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικά σενάρια (Εργαστήριο)

Διδακτικά σενάρια (Εργαστήριο) Διδακτικά σενάρια (Εργαστήριο) Αξιοποιούμε το παρακάτω διδακτικό υλικό, για να παρουσιάσουμε διαγραμματικά ένα διδακτικό σενάριο 4-6 διδακτικών ωρών για τη θεματική Τα επαγγέλματα. Φροντίζουμε να προτείνουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους Ιούλιος 2011 Τεύχος 11 3 Μια εφηµερίδα για όλη την οικογένεια ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι Βιβλίο: Η χαµένη πόλη Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση προφορικού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση προφορικού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 25 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Ο Γιώργος και η Ελευθερία πηγαίνουν εκδρομή. Θα ακούσεις την Ελευθερία να λέει ποια ρούχα θα πάρει μαζί της. Σημείωσε με () αυτά που θα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε.

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε. 103-112_22ENOTHTA5 4/3/2013 12:35 µµ Page 103 ENOTHTA 5 ENOTHTA 5 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ (Άτομο - Άνθρωπος) Ένας «χάρτης» από λέξεις μυς αρθρώσεις σκελετό άλλα όργανα: μάτια, έχει έχει έχει

Διαβάστε περισσότερα

2. Όταν πίνουμε όλοι μαζί λέμε... Καλή όρεξη! τον λογαριασμό, παρακαλώ! στην υγεία μας!

2. Όταν πίνουμε όλοι μαζί λέμε... Καλή όρεξη! τον λογαριασμό, παρακαλώ! στην υγεία μας! 1. Βρέστε την άσχετη λέξη 2. Μήλο/ κιμά/ αχλάδι/ σταφύλι/ καρπούζι 3. Μουσακάς/ γεμιστά/ τζατζίκι/ γάλα/ φασολάδα 4. Μοσχάρι/ χοιρινό/ ψάρι/ κοτόπουλο/ μπριζόλα 5. Αλάτι/ λάχανο/ μαρούλι/ κρεμμύδι/ σκόρδο

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

CONGRATULATIONS! Είσαι έτοιμη να γίνεις... to become a Ballerina!

CONGRATULATIONS! Είσαι έτοιμη να γίνεις... to become a Ballerina! CONGRATULATIONS! Είσαι έτοιμη να γίνεις... You are μπαλαρίνα; now ready to become a Ballerina! Περιεχόμενα 3 Πώς να γίνεις μπαλαρίνα 4 Ο κόσμος του μπαλέτου 6 Η καλύτερη φίλη μιας μπαλαρίνας 8 Υπέροχη

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακά τραγούδια στον κύκλο του χρόνου

Παραδοσιακά τραγούδια στον κύκλο του χρόνου Παραδοσιακά τραγούδια στον κύκλο του χρόνου ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Λαγκαδινού Νεκταρία, Καθηγήτρια Μουσικής Στο πρόγραμμα συμμετείχαν όλοι οι μαθητές της Α τάξης του Δημοτικού Σχολείου Λουτρών Μυτιλήνης.

Διαβάστε περισσότερα

1 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

1 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΠΡΟΟΙΜΙΟ Στην 1 η Ενότητα ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ - αναφέρουμε βασικές αλλά σημαντικές πληροφορίες για την επιχειρηματική και την κοινωνική ζωή στην Ελλάδα. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΝΤΑΤ ΤΟΥΡΚΑΛΙ ΣΕΜΠΑΧΑΤ ΑΛΤΙΠΑΡΜΑΚΟΓΛΟΥ

ΒΕΝΤΑΤ ΤΟΥΡΚΑΛΙ ΣΕΜΠΑΧΑΤ ΑΛΤΙΠΑΡΜΑΚΟΓΛΟΥ ΦΑΤΜΑΓΚΙΟΥΛ Ο ΝΟΥΣ ΤΗΣ ήταν στο χαρτί που της έβαλε με τρόπο στο χέρι ακριβώς την ώρα του αποχωρισμού. Περίμενε να φύγουν οι γειτόνισσες για να το διαβάσει. Ποτέ δεν το διάβαζε αμέσως όταν έπαιρνε γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα 1. Παντοτινά δικός σου Ξέρεις ποιος είσαι, ελεύθερο πουλί Μέσα σου βλέπεις κι ακούς µιά φωνή Σου λέει τι να κάνεις, σου δείχνει να ζεις Μαθαίνεις το δρόµο και δεν σε βρίσκει

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος;

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Πρώτα, πρώτα είμαι άνθρωπος. Γεννήθηκα από φτωχή οικογένεια. Υπέφερα πολύ. Από 10 χρονών εργαζόμουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΠΟΥ ΑΝΕΛΑΒΑΝ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: 1) Θωμάη Ξανθάκη 2) Ελένη Γκαγκάρη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΠΟΥ ΣΥΜΜΕΤΕΙΧΕ: Ζωγραφιά Μπουγά. Αριθμός Νηπίων: 33

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΠΟΥ ΑΝΕΛΑΒΑΝ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: 1) Θωμάη Ξανθάκη 2) Ελένη Γκαγκάρη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΠΟΥ ΣΥΜΜΕΤΕΙΧΕ: Ζωγραφιά Μπουγά. Αριθμός Νηπίων: 33 2//Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΙΑΓΩΓΕΙΙΟ ΠΡΙΙΝΟΥ «ΚΑΛΤΣΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΠΟΥ ΑΝΕΛΑΒΑΝ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: 1) Θωμάη Ξανθάκη 2) Ελένη Γκαγκάρη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΠΟΥ ΣΥΜΜΕΤΕΙΧΕ: Ζωγραφιά Μπουγά Αριθμός Νηπίων: 33 ΕΝΑ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΦΩΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΑΪ ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ

Ο ΦΩΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΑΪ ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ Ο ΦΩΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΑΪ ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ Βασισμένο στο ομώνυμο διήγημα της Ελισάβετ Κουκουμάκα ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΣΚΕΥΗ ΠΡΟΣΩΠΑ 1. Φώτης 2. Μαμά 3. Δεσποινίς Σούλα 4. Οφθαλμίατρος 5. Μπαμπάς 6. Πετράκης 7. Παιδί της

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 30 λεπτά Επίπεδο Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Η Χαρά γράφει ένα γράμμα στη Νικολέτα. Θέλεις να δεις αν καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις, γι αυτό σημειώνεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Είναι άνοιξη και, όπως και πέρυσι, ο Τόμπυ επισκέπτεται τον θείο του στο αγρόκτημα. «Επιτέλους, έχω διακοπές!» φωνάζει ο Τόμπυ. Ανυπομονεί να ξαναδεί την αγαπημένη του αγελάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η

Διαβάστε περισσότερα

Ας µιλήσουµε Ελληνικά

Ας µιλήσουµε Ελληνικά Ας µιλήσουµε Ελληνικά I Το όνοµά µου: Πόσων χρονών είµαι: Σε ποια τάξη πηγαίνω: Σε ποιο σχολείο πηγαίνω: Η πόλη µου / Το χωριό µου: ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2011 Μέρος Α Κατανόηση προφορικού λόγου 1 Άσκηση 1 Άκουσε

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα)

Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα) Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα) Μπήκα στο χωριό, νύχτωνε πια, οι πόρτες όλες σφαλιχτές, μες στις αυλές τα σκυλιά μυρίστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8 - ΕΤΩΝ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 6: Αγορές και ψώνια. 1. Τι αγοράζετε σε κάθε μαγαζί; Ταιριάξτε τις λέξεις

Ενότητα 6: Αγορές και ψώνια. 1. Τι αγοράζετε σε κάθε μαγαζί; Ταιριάξτε τις λέξεις 1. Τι αγοράζετε σε κάθε μαγαζί; Ταιριάξτε τις λέξεις 1. Ένα τετράδιο 2. Μια κόκκινη φούστα 3. Ένα βιβλίο 4. Μια εφημερίδα 5. Ένα εισιτήριο για το αεροπλάνο 6. Ένα κιλό πατάτες 7. Ψωμί 8. Κοτόπουλο 9. Μια

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας

Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΝ Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας Κείμενο: Κατερίνα Βαϊμάκη Εικονογράφηση: Ρεβέκκα Βεδέ Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας Ευρωπαϊκή Ένωση Ταµείο Συνοχής «Επενδύοντας στο

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

Διαφήμιση. Χρώματα κόλλες στεγανωτικά και προϊόντα δομικά Νικόλας υπάρχει λύση Νικόλας για κάθε χρήση.

Διαφήμιση. Χρώματα κόλλες στεγανωτικά και προϊόντα δομικά Νικόλας υπάρχει λύση Νικόλας για κάθε χρήση. Διαφήμιση Χρώματα κόλλες στεγανωτικά και προϊόντα δομικά Νικόλας υπάρχει λύση Νικόλας για κάθε χρήση. Υπάρχει πρόβλημα στο σπίτι?ο Νικόλας είναι εδώ για να σας βοηθήσει. Με εξειδικευμένο προσωπικό από

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή γραπτού λόγου

Παραγωγή γραπτού λόγου Παραγωγή γραπτού λόγου Επίπεδο Β Τρίτη διδακτική πρόταση Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: πολλές διδακτικές ώρες παιδιά Διδακτικός στόχος: συγγραφή παραμυθιού 1 Στρατηγικές: ανάπτυξη πολιτισμικής αντίληψης,

Διαβάστε περισσότερα