Έκδοση EL Σεπτέμβριος 2010 Δείτε την ιστοσελίδα του έργου IUSES για ενημερωμένες εκδόσεις.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Έκδοση EL 1.0 - Σεπτέμβριος 2010 Δείτε την ιστοσελίδα του έργου IUSES www.iuses.eu για ενημερωμένες εκδόσεις."

Transcript

1 Εγχειρίδιο Καθηγητή

2 Έκδοση EL Σεπτέμβριος 2010 Δείτε την ιστοσελίδα του έργου IUSES για ενημερωμένες εκδόσεις. Αποποίηση Ευθύνης Το έργο χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Αυτό το έργο εκφράζει μόνο τις απόψεις του συγγραφέα και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν φέρει καμία ευθύνη για το περιεχόμενο ούτε για τον τρόπο παρουσίασης του περιεχομένου.

3 Συγγραφείς: Sergio García Beltrán (CIRCE), Lucie Kochova (Enviros s.r.o.), Giuseppe Pugliese (CIRCE), Petr Sopoliga (Enviros s.r.o.) Επιμέλεια Fabio Tomasi (AREA Science Park) Μετάφραση στην ελληνική γλώσσα: Χρυσάνθη Παλάζη (ΕΚΕΤΑ) Πληροφορίες για το εγχειρίδιο και για το έργο IUSES Αυτό το εγχειρίδιο αναπτύχθηκε στα πλαίσια του έργου IUSES Intelligent Use of Energy at School που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Έξυπνης Ενέργειας (Intelligent Energy Europe Programme). Οι οργανισμοί που συμμετέχουν στο έργο είναι: AREA Science Park (Ιταλία), ΕΚΕΤΑ (Ελλάδα), CIRCE (Ισπανία), Clean Technology Centre - Cork Institute of Technology (Ιρλανδία), Enviros s.r.o. (Τσεχία), IVAM UvA (Ολλανδία), Jelgava Adult Education Centre (Λετονία), Prioriterre (Γαλλία), Science Centre Immaginario Scientifico (Ιταλία), Slovenski E- forum (Σλοβενία), Stenum GmbH (Αυστρία), University Politehnica of Bucharest (Ρουμανία), University of Leoben (Αυστρία), University of Ruse (Βουλγαρία) Πνευματικά Δικαιώματα Το βιβλίο αυτό μπορεί να αναπαραχθεί και να διανεμηθεί ελεύθερα, με την προϋπόθεση να περιλαμβάνεται πάντα σημείωση περί πνευματικών δικαιωμάτων ακόμη και σε περιπτώσεις μερικής χρήσης. Καθηγητές, εκπαιδευτές και άλλοι χρήστες πρέπει πάντα να αναφέρουν τα ονόματα των συγγραφέων, του έργου IUSES και του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Έξυπνης Ενέργειας. Το βιβλίο αυτό μπορεί να μεταφραστεί ελεύθερα και σε άλλες γλώσσες. Οι μεταφραστές πρέπει να περιλαμβάνουν την παρούσα σημείωση περί πνευματικών δικαιωμάτων και να στείλουν αντίγραφο του μεταφρασμένου κειμένου στο συντονιστή του έργου ο οποίος θα το δημοσιοποιήσει στην ιστοσελίδα του έργου IUSES για ελεύθερη χρήση. I

4 Η σημασία των εικονιδίων Ορισμός: αυτό το εικονίδιο δίνει τον ορισμό ενός όρου, επεξηγεί δηλαδή τη σημασία του Σημείωση: αυτό το εικονίδιο δείχνει ότι κάτι είναι σημαντικό, όπως μια συμβουλή ή μια σημαντική πληροφορία Διδακτικοί στόχοι: δίνονται στην αρχή κάθε κεφαλαίου και εξηγούν τι θα μάθετε σε αυτό. Πείραμα, άσκηση ή δραστηριότητα: Αυτό το εικονίδιο δείχνει μία δραστηριότητα που πρέπει να κάνεις, με βάση τις γνώσεις που έχεις ήδη αποκτήσει. Δικτυακός τόπος: Δίνεται η ηλεκτρονική διεύθυνση, όπου μπορεί κανείς να βρει περισσότερες πληροφορίες πάνω σε κάποιο θέμα. Παραπομπή: Αυτό το εικονίδιο δείχνει την προέλευση μιας πληροφορίας. Μελέτη περίπτωσης: όταν δίνεται ένα παράδειγμα από τη βιομηχανία ή με βάση μια πραγματική κατάσταση. Σημεία-Κλειδιά: Δίνεται μία περίληψη των θεμάτων που έχουν αναπτυχθεί, συνήθως στο τέλος κάθε κεφαλαίου Ερώτηση: Δείχνει πότε σας ζητάμε να σκεφτείτε πάνω σε ένα ζήτημα, συνήθως στο τέλος κάθε κεφαλαίου. Επίπεδο 2: Με αυτό το εικονίδιο δίνεται μια πιο λεπτομερής ανάλυση

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 0 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ : ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Βιώσιμη Ανάπτυξη Υπερθέρμανση του πλανήτη Θεμελιώδεις όροι σχετικά με την ενέργεια Τι είναι η ηλεκτρική ενέργεια? Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας : ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΚΟΥΤΙΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ IUSES Γενικές πληροφορίες Εγχειρίδια μαθητών Εισαγωγή στο Εγχειρίδιο Μεταφορών Εισαγωγή στο Εγχειρίδιο Κτηρίων Εισαγωγή στο εγχειρίδιο βιομηχανίας Πειραματικό κουτί εργαλείων Πολυμέσα CD Power point διαφάνειες Εκπαιδευτικές διαδρομές Ανθρωπιστικός Τεχνικά Επιχείρηση : ΣΧΕΔΙΟ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ : ΣΧΕΔΙΟ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Πώς να οργανώσει κανείς ένα επιτυχημένο γεγονός Παρουσιάζοντας την εργασία που υλοποιήθηκε Η διαχείριση των ΜΜΕ Τελική προετοιμασία για το γεγονός

6 2 IUSES Εγχειρίδιο Καθηγητή

7 0 εισαγωγή στο εγχειρίδιο των Εκπαιδευτικών Αυτό το εγχειρίδιο σχεδιάστηκε για να υποστηρίξει τους εκπαιδευτικούς που πρόκειται να χρησιμοποιήσουν τα εγχειρίδια του προγράμματος IUSES στη διδασκαλία των καλών πρακτικών διαχείρισης της ενέργειας και για να τους βοηθήσει για επιλέξουν το καλύτερο υλικό από τα πολλά διαθέσιμα. Θα βοηθήσει τον εκπαιδευτικό προκειμένου να κατανοήσει πλήρως τα παρεχόμενα υλικά και θα επιδείξει την καλύτερη αξιοποίησή τους. Θα παρέχει επίσης πρόσθετο υλικό (μη διαθέσιμο στους σπουδαστές) το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τους δασκάλους, εάν το επιθυμούν, εξηγώντας παράλληλα πώς να συνδυάσουν τα διαφορετικά υλικά για το βέλτιστο αποτέλεσμα. Παρέχονται διάφορα εγχειρίδια ως μέρος του προγράμματος IUSES. Αυτά περιλαμβάνουν: 3 εγχειρίδια μαθητών για τη Μεταφορά, τα Κτίρια και τη Βιομηχανία Ένα Κουτί Πειραμάτων Πολυμεσική υποστήριξη στα 3 βασικά θέματα Τα εγχειρίδια και άλλο υλικό μπορούν να αναζητηθούν και να ανακτηθούν από την ιστοσελίδα του προγράμματος: Το πρώτο σημείο που πρέπει να επισημανθεί σε αυτό το εγχειρίδιο είναι το Κλειδί Συμβόλων που έχει προηγουμένως επισημανθεί. Αυτό εξηγεί τους διαφορετικούς τύπους υπενθύμισης ή υπογράμμισης στα εγχειρίδια των μαθητών καθώς και σε αυτό το εγχειρίδιο. Αυτές οι επισημάνσεις αφορούν: ορισμούς, σημειώσεις, γνωστικά αντικείμενα στα κεφάλαια, πειράματα/ δραστηριότητες, υπερσυνδέσμους, αναφορές, μελέτες περίπτωσης, κυριότερα σημεία, ερωτήσεις καθώς και αναφορές στις περιπτώσεις όπου το υλικό είναι υψηλού επιπέδου και ενδείκνυται για πιο προχωρημένους μαθητές. Δώστε προσοχή στα σύμβολα στο κείμενο. Το εγχειρίδιο ξεκινά με μια εισαγωγή στην Ενέργεια στο Κεφάλαιο 1. Αυτό εξηγεί μερικά από τα βασικά θέματα που σχετίζονται με την ενέργεια όπως Βιώσιμη Ανάπτυξη, Παγκόσμια Υπερθέρμανση, μερικά βασικές αρχές στην Ενέργεια, τον Ηλεκτρισμό και τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Όλα αυτά υπογραμμίζονται για τον/την εκπαιδευτικό προκειμένου γρήγορα να εξοικειωθεί με τα κυριότερα θέματα με ένα τρόπο προσαρμοσμένο στο επίπεδό του/της. Ωστόσο τα περισσότερα από αυτά παρέχονται με περισσότερες λεπτομέρειες στα εγχειρίδια για τους μαθητές. Το κεφάλαιο 2 παρέχει κατευθύνσεις στον εκπαιδευτικό για τη χρήση και ενσωμάτωση στη διδασκαλία των διαφορετικών εργαλείων του προγράμματος IUSES. Πρωτίστως εξηγεί πως ο εκπαιδευτικός μπορεί με τον καλύτερο τρόπο να χρησιμοποιήσει τις διαφορετικές πηγές και πως μπορεί να τις συνδυάσει για το βέλτιστο αποτέλεσμα. Κατόπιν το καθένα από τα εγχειρίδια των μαθητών (Μεταφορά, Κτίρια και Βιομηχανία) παρουσιάζεται με μεγαλύτερη λεπτομέρεια, με επισήμανση των κυριότερων σημείων κάθε ενότητας, τα γνωστικά αντικείμενα και τα σημεία που το κείμενο συνδέεται αποτελεσματικότερα με το πολυμεσικό DVD. Αυτό επίσης θα βοηθήσει τους εκπαιδευτικούς να επικεντρωθούν στα κυριότερα θέματα που είναι κατάλληλα για τους μαθητές τους, είναι δυνατό να αποφασίσουν ποιο κομμάτι θα διδάξουν από τα τρία εγχειρίδια. Το κεφάλαιο 2 εξηγεί επίσης το κουτί πειραμάτων για τους εκπαιδευτικούς που το έχουν παραλάβει σχετικά με το πως θα το χρησιμοποιήσουν. Εξηγούνται επίσης τα εργαλεία του πολυμεσικού DVD καθώς και πως συνδέονται με τα εγχειρίδια, πως συσχετίζονται και πως ενδείκνυται να διδαχθούν αναφορικά με τα θέματα μεταφοράς, κτιρίων και βιομηχανίας. Το κεφάλαιο 2 παρέχει επίσης στους εκπαιδευτικούς καθοδήγηση σχετικά με τη βέλτιστη πρακτική των υλικών σε σχέση με τον τύπο του σχολείου που ανήκουν ή τους μαθητές που διδάσκουν, καθώς και τις κατευθύνσεις των σχολείων όπως θεωρητικές επιστήμες, τεχνολογική ή επαγγελματική κατεύθυνση. Το κεφάλαιο 3 εξηγεί και καθοδηγεί τους εκπαιδευτικούς μέσω της υλοποίησης του Σχεδίου 3

8 Εξοικονόμησης Ενέργειας για το σχολείο τους. Υπογραμμίζει τα έξι κυριότερα βήματα με μορφή σχεδίου και δίνει συμβουλές για την καλύτερη υλοποίησή τους με απλούς και ταυτόχρονα αποτελεσματικούς τρόπους. Αυτά είναι ο ορισμός του ενεργειακού πίνακα (ομάδα διαχείρισης ενέργειας), πώς να συνταχθεί λογιστικός έλεγχος, ορισμός στόχων/δραστηριοτήτων για το πρόγραμμα, πώς να σχεδιαστεί ένα σύνολο μέτρων προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι (σχέδιο δράσης), πώς να υλοποιηθεί το σχέδιο δράσης καθώς και τρόποι καταγραφής και αξιολόγησης της προόδου. Και τέλος το κεφάλαιο 4 καλύπτει το θέμα της επικοινωνίας, ένα σημείο κομβικό αναφορικά με τη βελτίωση της διαχείρισης ενέργειας. Καθοδηγεί τον εκπαιδευτικό μέσω της οργάνωσης των εκδηλώσεων, ανάπτυξης πινάκων ελέγχου, την παρουσίαση των πληροφοριών σε κοινό διαφορετικής σύνθεσης με τη χρήση διαφορετικών μεθόδων, και συνεργασία με τα ΜΜΕ για το καλύτερο αποτέλεσμα για το σχολείο. 4

9 1 Εισαγωγή στην Ενέργεια IUSES Εγχειρίδιο Καθηγητή 1.1 Βιώσιμη Ανάπτυξη Σε σχέση με τη συζήτηση σχετικά με τις εναλλακτικές ενεργειακές πηγές, την προστασία του περιβάλλοντος και την επάρκεια των αποθεμάτων, μία έκφραση έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής, βιωσιμότητα. Η βιωσιμότητα στις μέρες μας χρησιμοποιείται συνήθως για διαφορετικές πτυχές της ανθρώπινης ζωής. Το 1987 η Παγκόσμια Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη, που ονομάζεται επίσης Brundtland Comission, από το όνομα του προέδρου της Gro Harlem Brundtland, συνέταξε μια έκθεση που έμεινε γνωστή ως Brundtland Report, όπου ο όρος «Βιώσιμη Ανάπτυξη» αναγνωρίστηκε επίσημα σε παγκόσμιο επίπεδο. Ορισμός: Η Έκθεση Brundtland όρισε τη Βιώσιμη Ανάπτυξη ως εκπλήρωση των αναγκών του παρόντος χωρίς να διακυβεύεται για τις επόμενες γενιές η δυνατότητα να εκπληρώσει τις δικές της ανάγκες Το 1992 στο συνέδριο των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (Earth Summit) στο Rio de Janeiro η Ευρωπαϊκή Ένωση συμφώνησε ότι η Βιώσιμη Ανάπτυξη πρέπει να καταστεί ένας από τους κυριότερους στόχους σε κάθε περιοχή όπου ο άνθρωπος έχει επίδραση στο περιβάλλον. Οι αποφάσεις του συνεδρίου στο Ρίο έχουν δημοσιευθεί στην αποκαλούμενη Agenda 21. Η Agenda 21 δομείται σε τέσσερις κυρίως τομείς και περιλαμβάνει στόχους όπως πχ. η καταπολέμηση της φτώχειας, η αλλαγή των καταναλωτικών συνηθειών, η προστασία της ατμόσφαιρας, η ενδυνάμωση του ρόλου των παιδιών, των γυναικών ή των NGO s μέσω της επιστήμης και της εκπαίδευσης καθώς και μέσω παγκόσμιων οργανισμών και μηχανισμών των οικονομικών μηχανισμών μη εξαιρουμένων. Μέσω των στόχων της Agenda 21 μπορεί να γίνει κατανοητό ότι η Βιώσιμη Ανάπτυξη πρέπει να αποτελεί μια γενική προσέγγιση και συχνά συνδέεται λανθασμένα μόνο με περιβαλλοντικά θέματα. Κοινωνία Υποφερτ Δίκαιο Βιώσιμο Περιβάλλον Εφαρμόσιμο Οικονομία Σχήμα 1: Βασικά στοιχεία της βιώσιμης ανάπτυξης 5

10 Όπως φαίνεται στον πίνακα 1 η Βιώσιμη Ανάπτυξη πρέπει να παρακολουθεί τις κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές αρχές. Η επικέντρωση σε μία ή δύο πτυχές δεν οδηγεί γενικά σε βιωσιμότητα. 1.2 Υπερθέρμανση του πλανήτη Ένα από τα πιο γνωστά παγκόσμια προβλήματα με οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές συνέπειες είναι η υπερθέρμανση του πλανήτη, θέμα το οποίο τίθεται σε διευρυμένη παγκόσμια βάση. Η υπερθέρμανση του πλανήτη αφορά την αύξηση της θερμοκρασίας στην επιφάνεια της γης και της ατμόσφαιρας ως αποτέλεσμα των ανθρώπινων δραστηριοτήτων όπως η υπερβολική απελευθέρωση καυσαερίων από την καύση καυσίμων όπως ο άνθρακας και το πετρέλαιο. Σύμφωνα με το IPCC (το Διακυβερνητικό Συμβούλιο για την Κλιματική Αλλαγή), η κυριότερη αιτία για την υπερθέρμανση είναι η αύξηση του φαινόμενου του θερμοκηπίου (διοξείδιο του άνθρακα, μεθάνιο και νιτρικό οξύ). Η αύξηση του φαινόμενου του θερμοκηπίου εξαρτάται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες: Καύση φυσικών καυσίμων για παραγωγή ηλεκτρισμού, για τις μεταφορές, τη βιομηχανία και για οικιακή κατανάλωση Αλλαγές στη γεωργία και την εκμετάλλευση της γης όπως για παράδειγμα η αποψίλωση των δασών Η συσσώρευση σκουπιδιών Η χρήση βιομηχανικών φθοριούχων αερίων Το ποσοστό επίδρασης των αερίων του θερμοκηπίου και των λεπτών στερεών στα αέρια που παραμένει και αντανακλά ηλιακή ενέργεια η οποία φτάνει στην επιφάνεια της Γης από τον ήλιο. Ως συνέπεια των διαφορών ανάμεσα στην εισαγόμενη ηλιακή ενέργεια και στην εκπεμπόμενη ενέργεια, η συνολική μέση θερμοκρασία αλλάζει όλο και περισσότερο. Η θέρμανση του παγκόσμιου κλίματος είναι αναμφίβολη. Το σχεδιάγραμμα 2 δείχνει μια σύγκριση στις παρατηρούμενες αλλαγές θερμοκρασίας στην επιφάνεια της γης την περίοδο

11 Σχεδιάγραμμα 2: Σύγκριση των παρατηρούμενων αλλαγών της θερμοκρασίας στις ηπειρωτικές περιοχές και σε παγκόσμιο επίπεδο, αποτελέσματα προσομοίωσης με κλιματικά μοντέλα που χρησιμοποιούν φυσικές και ανθρωπογενητικές ενδείξεις. Η παγκόσμια μέση θερμοκρασία έχει αυξηθεί σχεδόν 0,8 C και περίπου 1 C στην Ευρώπη. Την περίοδο έχουν παρατηρηθεί οι πιο ζεστές θερμοκρασίες από το 1850, όπου άρχισε η καταγραφή με όργανα της παγκόσμιας επιφανειακής θερμοκρασίας. Οι παγκόσμιες θερμοκρασίες είναι πιθανό να αυξηθούν περισσότερο από 1,8 έως 4 C μέχρι το 2100 (IPPC) εάν η εκπομπή των αερίων του θερμοκηπίου συνεχίσει να αυξάνεται. Υπάρχουν πολλές επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη που έχουν ήδη παρατηρηθεί όπως: λιώσιμο του χιονιού και του πάγου ευρέως λιώσιμο του πάγου στο έδαφος αλλαγή στα υδροβιολογικά και βιολογικά συστήματα αυξανόμενες καταστροφές που σχετίζονται με την υπερχείλιση των ακτών και της αύξηση της στάθμης του επιπέδου της θάλασσας Το σχέδιο 3 αναπαριστά την ανάπτυξη κάποιων επιδράσεων στη διάρκεια του τελευταίου αιώνα 7

12 Σχέδιο 3: Παρατηρούμενες αλλαγές στη (α) μέση παγκόσμια θερμοκρασία στην επιφάνεια της γης, (b) μέσο παγκόσμιο επίπεδο της επιφάνειας της θάλασσας από δεδομένα παλιρροϊκού ρεύματος (μπλε χρώμα) και δορυφόρο (κόκκινο χρώμα) και (c) κάλυψη χιονιού στο Βόρειο Ημισφαίριο στο διάστημα Μαρτίου-Απριλίου. 8

13 Η ανάπτυξη αυτών των επιδράσεων που σχετίζεται με την αλλαγή του κλίματος επηρεάζονται, ή το λιγότερο επιταχύνονται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Οι αλλαγές είναι ένα βασικός παράγοντας του περιβάλλοντός μας αλλά είναι η απίστευτη ταχύτητα τους που καθιστά τόσο επικίνδυνη την παγκόσμια υπερθέρμανση. Για την χλωρίδα και την πανίδα δεν είναι συχνά δυνατό να υιοθετήσουν την αλλαγή του κλίματος σε έναν ικανοποιητικό ρυθμό, το οποίο οδηγεί στην εξαφάνιση κάποιων ειδών. Το ερώτημα είναι πως θα σταματήσουμε την παγκόσμια υπερθέρμανση του πλανήτη. Το πρόγραμμα IUSES τουλάχιστον προσπαθεί να δώσει πληροφορίες σχετικά με το πώς θα μειωθούν οι βλαπτικές επιδράσεις. 1.3 Θεμελιώδεις όροι σχετικά με την ενέργεια Ετυμολογικά, η λέξη ενέργεια προέρχεται από την ελληνική λέξη «ενέργεια», δραστηριότητα, έργο και «ενεργός» δηλ. αυτός που παράγει ενέργεια, που λειτουργεί. Η δομή της λέξης προέρχεται από το συνδυασμό των λέξεων «εν-» στο + «έργον»-έργο. Ως φυσικός όρος σημαίνει την ικανότητα, να λειτουργήσει ένα αντικείμενο ή ένα σύστημα. Ο πρώτος νόμος της θερμοδυναμικής απλά δηλώνει ότι η ενέργεια διατηρείται. Αυτό σημαίνει, ότι το συνολικό ποσό της ενέργειας σε ένα απομονωμένο σύστημα παραμένει σταθερό. Δεν μπορεί να καταστραφεί ή να δημιουργηθεί αλλά είναι δυνατό να αλλάξει μορφή. Ας δούμε τώρα από πιο κοντά τους θεμελιώδεις όρους που σχετίζονται με την ενέργεια και μερικούς από τους πιο σημαντικούς τύπους. Μονάδες μέτρησης της ενέργειας Οι μονάδες ενέργειας χαρακτηρίζονται ανάλογα με τις διαφορετικές ενεργειακές χρήσεις. Παρατίθενται παρακάτω μερικές μονάδες: Joule (J) SI-Unit N.m Newton meter (Nm) kg.m 2 /s 2 Calorie (cal) 1 cal = 4,184 J Kilo Calorie (kcal) 1 kcal = 10 3 cal = 4184 J Elektronvolt (ev) 1, J Erg (erg) g cm²/s² 1 erg = 10-7 J British thermal unit (BTU) 1BTU = 1,055 J Foot-pound (ft lb) 1 ft lb = 1,356 J Watt hour (W h) 1 Wh = 3600 J Kilowatt hour (kw h) 1 kwh = 3, J Horsepower hour (hp h) 1 hp h = 2, J Θερμική ενέργεια Το σύνολο των μικροσκοπικών μορφών ενέργειας σε ένα σύστημα ορίζεται ως «εσωτερική ενέργεια». Σχετίζεται με τη μοριακή δομή και με το βαθμό της μοριακής δραστηριότητας. Η θερμική ενέργεια είναι το σύνολο της λανθάνουσας εσωτερικής θερμότητας και της αισθητής εσωτερικής ενέργειας. Η αισθητή ενέργεια είναι μέρος της εσωτερικής ενέργειας, πράγμα το οποίο σημαίνει τις κινητικές ενέργειες των μορίων, η μοριακή περιστροφή και η περιστροφή ηλεκτρονίων και πυρήνων. Η λανθάνουσα ενέργεια είναι επίσης ένα μέρος της εσωτερικής ενέργειας, η οποία προκύπτει κατά τη διάρκεια της αλλαγής της φάσης ενός συστήματος. Ορισμός: Η θερμική ενέργεια είναι η συνολική εσωτερική κινητική ενέργεια ενός αντικειμένου λόγω της τυχαίας κίνησης των ατόμων και των μορίων του. 9

14 Η πυρηνική διάσπαση είναι μία πυρηνική αντίδραση. Ο πυρήνας ενός ατόμου χωρίζεται σε μικρότερα ελεύθερα νετρόνια και ελαφρύτερους πυρήνες, οι οποίοι μπορούν τελικά να παραγάγουν φωτόνια (υπό μορφή ακτίνων γάμμα). Η διάσπαση των βαριών στοιχείων είναι μια εξώθερμη αντίδραση που μπορεί να αποδεσμεύσει μεγάλα ποσά ενέργειας ως ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία και ως κινητική ενέργεια σωματιδίων. Σε σχέση με τη θερμική ενέργεια, η θερμότητα είναι η μεταφορά της ενέργειας από ένα σύστημα σε άλλο εξαιτίας της διαφοράς θερμοκρασίας. Η θερμότητα ρέει μεταξύ των συστημάτων από περιοχές υψηλής θερμοκρασίας σε περιοχές χαμηλής θερμοκρασίας. Η μεταφορά της θερμικής ενέργειας μεταξύ δύο αντικειμένων, που έχουν μια διαφορά θερμοκρασίας, εκτελείται με επαφή, συναγωγή και ακτινοβολία. Ορισμός: Θερμότητα είναι η συνολική θερμική ενέργεια κατά τη μεταφορά! Για να υπολογισθεί αυτή η ροή ενέργειας, η ακόλουθη εξίσωση μπορεί να χρησιμοποιηθεί: q c dt V Εδώ το c v είναι η ειδική θερμότητα, η οποία είναι το ποσό θερμότητας που απαιτείται για να αυξήσει τη θερμοκρασία ενός αντικειμένου κατά ένα βαθμό (μονάδα SΙ: [ J/K ]). Ως μορφή ενέργειας, η μονάδα της θερμότητας είναι θερμίδα, ή τζάουλ. Η θερμίδα είναι το ποσό ενέργειας απαραίτητο να αυξήσει τη θερμοκρασία ενός χιλιογράμμου του ύδατος κατά έναν βαθμό Κέλσιου. Η θερμοκρασία, αντίθετα από τη θερμότητα, σχετίζεται με τη μέση κινητική ενέργεια των μορίων σε μια ουσία. Μονάδα SI για τη θερμοκρασία είναι το Kelvin (K). Μπορεί να εκφραστεί επίσης ως βαθμός Κελσίου ( C) [ Κ ] = [ C ] Ορισμός: Η θερμοκρασία είναι η μέση κινητική ενέργεια των μορίων! Σημείωση: Η θερμότητα και η θερμοκρασία είναι διαφορετικές η μια από την άλλη! θερμότητα Ολική θερμική ενέργεια Μονάδα SI Joule Μετριέται με Καλορίμετρο θερμοκρασία Μέσος όρος της κινητικής ενέργειας Μονάδα SI Kelvin Μετριέται με Θερμόμετρο Η μεταφορά θερμικής ενέργειας σε ένα σύστημα μπορεί βασικά να υπολογισθεί από: Q m c T Q: Μεταφορά θερμικής ενέργειας 10

15 m: Μάζα της ουσίας ΔT: Διαφορά θερμοκρασίας (T τέλος -T αρχή ) c: Ειδική θερμότητα της ουσίας ([J/kg.K]) IUSES Εγχειρίδιο Καθηγητή Εάν η θερμοκρασία του συστήματος αυξάνεται, η θερμική ενέργεια αυξάνεται επίσης, επειδή αυξάνεται η κινητική ενέργεια των μορίων. Αλλά ακόμα κι αν η θερμοκρασία δεν αλλάζει, η θερμική ενέργεια μπορεί να είναι υψηλότερη, π.χ. με ουσία μεγαλύτερης μάζας. Περίληψη: Η θερμική ενέργεια αποτελείται από τη συνολική εσωτερική κινητική ενέργεια ενός αντικειμένου λόγω της τυχαίας κίνησης των ατόμων και των μορίων του. Η θερμική ενέργεια αυξάνεται με τις εσωτερικές χημικές, πυρηνικές και ηλεκτρικές αντιδράσεις. Μπορεί επίσης να αυξηθεί από εξωτερικές επιδράσεις όπως μηχανικές, ακτινοβολία και επαφή. Συνδέεται με τη θερμότητα και τη θερμοκρασία. Η θερμότητα και η θερμοκρασία είναι διαφορετικές. Η θερμότητα είναι η ροή της ενέργειας από την υψηλή θερμοκρασία προς τη χαμηλή και η μονάδα της είναι η θερμίδα ή τζάουλ. Η θερμοκρασία είναι το μέτρο της κινητικής ενέργειας των μορίων και οι μονάδες της είναι βαθμοί Κελσίου, Kelvin και Fahrenheit. Μαγνητική ενέργεια Ένα μαγνητικό πεδίο είναι ένας διανυσματικός χώρος που παράγεται από μαγνήτες και ηλεκτρικά ρεύματα. Η μονάδα μέτρησης στο SI είναι το tesla [ Τ ]. Οι γραμμές ενός μαγνητικού πεδίού εμφανίζονται στο σχήμα 4. Figure 4: Magnetic field lines Ορισμός: Το μαγνητικό πεδίο είναι ένας διανυσματικός χώρος που περιβάλλει τους μαγνήτες και τα ηλεκτρικά ρεύματα. Για παράδειγμα, ένα σωματίδιο που έχει ένα ηλεκτρικό φορτίο, q, και κινείται σε ένα πεδίο Β, με ταχύτητα, V, υφίσταται μαγνητική δύναμη, F: F q( v B) Το έργο αυτής της μαγνητικής δύναμης ορίζεται ως η ενέργεια ενός μαγνήτη και είναι ίση με: 11

16 E P, m m B IUSES Εγχειρίδιο Καθηγητή Εδώ το m είναι η μαγνητική στιγμή και το B είναι μαγνητικό πεδίο. Το αρνητικό πρόσημο δηλώνει διεύθυνση του πεδίου αντίθετη στην αξονική κατεύθυνση. Το μαγνητικό πεδίο έχει τη δική του ενέργεια με μια ενεργειακή πυκνότητα ανάλογη προς το Ορισμός: Η μαγνητική ενέργεια είναι το έργο που γίνεται από τη μαγνητική δύναμη. τετράγωνο της έντασης του πεδίου: 1 2 um B 2 µ 0 είναι μαγνητική σταθερά. 0 Εάν η ενέργεια αποθηκεύεται σε ένα πηνίο (αυτεπαγωγή L) όταν περνά ρεύμα Ι τότε: E P, m 1 L I 2 2 Σημείωση: Δεν υπάρχει καμία θεμελιώδης διαφορά μεταξύ της μαγνητικής ενέργειας και της ηλεκτρικής ενέργειας. Σε έναν πυκνωτή η αποθηκευμένη ηλεκτρική ενέργεια είναι 1 2 E P, m L I πηνίο η αποθηκευμένη μαγνητική ενέργεια είναι 2. 2 Q C E P, e 2 και σε ένα Χημική ενέργεια Η χημική ενέργεια είναι η ενέργεια που αποθηκεύεται στους δεσμούς των χημικών ενώσεων. Μπορεί να απελευθερωθεί κατά τη διάρκεια μιας χημικής αντίδρασης, συχνά υπό μορφή θερμότητας όπως οι εξωθερμικές αντιδράσεις. Κατά τη διάρκεια των ενδοθερμικών αντιδράσεων, που απαιτούν εισαγωγή της θερμότητας για να προχωρήσουν, μέρος της ενέργειας μπορεί να αποθηκευτεί ως χημική ενέργεια στους νέους διαμορφωμένους δεσμούς. Παράδειγμα: Η χημική ενέργεια στα τρόφιμα μετατρέπεται στο σώμα μας σε μηχανική ενέργεια και θερμότητα. Όταν τα τρόφιμα αφομοιώνονται και μεταβολίζονται με το οξυγόνο, η χημική ενέργεια απελευθερώνεται, η οποία μπορεί στη συνέχεια να μετασχηματιστεί σε θερμότητα, ή από τους μυς σε κινητική ενέργεια. Η χημική ενέργεια στον άνθρακα μετατρέπεται σε ηλεκτρική ενέργεια σε εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας. Η ενέργεια απελευθερώνεται λόγω μιας αντίδρασης καύσης. Η χημική ενέργεια σε μια μπαταρία μπορεί επίσης να παρέχει την ηλεκτρική δύναμη με τη βοήθεια της ηλεκτρόλυσης. 12

17 Οι ενεργειακές ανταλλαγές συμβαίνουν στις ακόλουθες διαδικασίες: 1. Χημικές αντιδράσεις 2. Αλλαγές φάσης 3. Ο σχηματισμός διαλυμάτων Οι ακόλουθες λειτουργίες αναφέρονται επίσης στη χημική ενέργεια: Εσωτερική ενέργεια (U) Ενθαλπία (H). Εντροπία (S) Ελεύθερη ενέργεια Gibbs (G) Η εσωτερική ενέργεια ενός συστήματος, ή ενός σώματος, είναι το σύνολο της κινητικής ενέργειας ως αποτέλεσμα της μετατροπής, περιστροφής και παλμικής κίνησης των μορίων και Ορισμός: Εσωτερική ενέργεια: Το ποσό όλων των μικροσκοπικών μορφών ενέργειας ενός συστήματος. (U) Ενθαλπία: Το ποσό ενέργειας ή έργου που απαιτείται για να δημιουργηθεί ένα σύστημα (H) Εντροπία: Ένα μέτρο του ποσού ενέργειας που είναι μη διαθέσιμο για να παράγει έργο. (Η αταξία ενός συστήματος) (S). Ελεύθερη ενέργεια Gibbs: Το μέγιστο ποσό έργου που αποκτάται μπορεί να αποκτηθεί από μια αντίδραση (G). της δυναμικής ενέργειας που σχετίζεται με την παλμική και ηλεκτρική ενέργεια των ατόμων μέσα στα μόρια. Η εσωτερική ενέργεια ορίζεται από: U Q W W Όπου, ΔU είναι η αλλαγή στην εσωτερική ενέργεια ενός συστήματος κατά τη διάρκεια μιας διαδικασίας. Q είναι θερμότητα που προστίθεται σε ένα σύστημα W είναι το μηχανικό έργο που γίνεται σε ένα σύστημα W' είναι ενέργεια που προστίθεται με όλες τις άλλες διαδικασίες Η ενθαλπία περιγράφει τη θερμοδυναμική δυνατότητα ενός συστήματος. Η αλλαγή ενθαλπίας χρησιμοποιείται για την αλλαγή στην εσωτερική ενέργεια του συστήματος και του έργου που το σύστημα κάνει στο περιβάλλον του. Μπορεί να υπολογιστεί σε σταθερή πίεση με μεταβολή του όγκου: H U p V Συχνά υπολογίζεται η μεταβολή της χημικής ενέργειας για ένα γραμμομόριο της ουσίας. Αυτό σημαίνει, σε σταθερή πίεση, η μεταβολή στην ενθαλπία είναι η μεταβολή θερμότητας που συμβαίνει όταν αντιδρά εντελώς 1 γραμμομόριο μιας ουσίας με οξυγόνο για να σχηματίσει προϊόντα σε Κ και 1 ATM. Η συνολική ενθαλπία ενός συστήματος δεν μπορεί να μετρηθεί άμεσα. Αντίθετα υπολογίζεται η μεταβολή της ενθαλπίας ενός συστήματος που ορίζεται ως: 13

18 H H final H initial Εντροπία είναι η κεντρική έννοια του δεύτερου νόμου της θερμοδυναμικής, που εξετάζει μία φυσική διαδικασία και εάν αυτή προχωρεί αυθόρμητα. Οι αυθόρμητες αλλαγές στα απομονωμένα συστήματα συνοδεύονται από αύξηση στην εντροπία. Υπό μια έννοια ο δεύτερος νόμος λέει ότι οι διαφορές θερμοκρασίας μεταξύ συστημάτων σε επαφή μεταξύ τους τείνουν να εξομοιωθούν και ότι έργο μπορεί να παραχθεί από αυτές τις διαφορές μη-ισορροπίας, αλλά η απώλεια θερμότητας εμφανίζεται, υπό μορφή εντροπίας, όταν παράγεται έργο. Η εντροπία ορίζεται ως: S k i P i ln P i P i είναι η πιθανότητα του αθροίσματος δράσεων σε όλες τις μικρο καταστάσεις με δεδομένη τη μακρο-κατάσταση. k είναι σταθερά αναλογίας και στο SI εκφράζεται ως σταθερά Boltzmann = J/K 1. Σε ένα σύστημα, έναν "κόσμο" που αποτελείται από "τα περίχωρα" και "τα υποσυστήματα" και περιέχει ποσότητες ύλης, οι διαφορές πίεσης, οι διαφορές πυκνότητας, και οι διαφορές θερμοκρασίας όλες τείνουν να εξισώνονται στη διάρκεια του χρόνου, επειδή η κατάσταση ισορροπίας έχει την υψηλότερη πιθανότητα από οποιαδήποτε άλλη. Παράδειγμα: Στον πάγο που λειώνει, η διαφορά στη θερμοκρασία μεταξύ ενός θερμού δωματίου (τα περίχωρα) και του κρύου ποτηριού με πάγο και νερό, αρχίζουν να εξισώνονται, αφού ποσά θερμικής ενέργειας μεταφέρονται από το ζεστό δωμάτιο στο ψυχρό σύστημα πάγου και νερού. Μετά από κάποιο χρόνο, η θερμοκρασία του περιεχομένου του ποτηριού και η θερμοκρασία του δωματίου γίνονται ίσες. Η εντροπία του δωματίου έχει μειωθεί αφού μέρος της ενέργειας του έχει διασκορπιστεί στον πάγο και νερό. Μια ειδική περίπτωση της αύξησης εντροπίας, η εντροπία της μίξης, εμφανίζεται όταν αναμιγνύονται δύο ή περισσότερες διαφορετικές ουσίες. Εάν οι ουσίες είναι στην ίδια θερμοκρασία και την πίεση, δεν υπάρχει καμία καθαρή ανταλλαγή θερμότητας ή έργου. Η αύξηση εντροπίας οφείλεται εξ ολοκλήρου στη μίξη των διαφορετικών ουσιών. Μια δεύτερη διόρθωση πρέπει να γίνει με την μεταβολή στην εντροπία, S, και πρέπει επίσης να προσδιοριστεί για να καθορίσει εάν μια χημική αντίδραση θα πραγματοποιηθεί ή όχι, δίνοντας την ελεύθερη ενέργεια Gibbs, G. Η ελεύθερη ενέργεια Gibbs είναι μια θερμοδυναμική ιδιότητα που μετρά "το χρήσιμο" ή ικανό να αρχίσει μια διεργασία έργο από ένα ισόθερμο, ισοβαρές θερμοδυναμικό σύστημα. Η ελεύθερη ενέργεια Gibbs είναι το μέγιστο ποσό μη-επεκτάσιμου έργου που μπορεί να εξαχθεί από ένα κλειστό σύστημα. Αυτό το μέγιστο μπορεί να επιτευχθεί μόνο σε μια απολύτως αντιστρεπτή διεργασία. Όταν ένα σύστημα μετατρέπεται από μία καθορισμένη με σαφήνεια αρχική κατάσταση σε μία καθορισμένη με σαφήνεια τελική κατάσταση, η ελεύθερη ενέργεια Gibbs, ΔG είναι ίση με το έργο που ανταλλάσει το σύστημα με το περιβάλλον του, μείον το έργο των δυνάμεων πίεσης, κατά τη διάρκεια ενός αντιστρέψιμου μετασχηματισμού του συστήματος από την ίδια αρχική κατάσταση στην ίδια τελική κατάσταση: 14

19 G H T S Παράδειγμα: Στην οξείδωση της γλυκόζης, η κύρια ενεργειακή αντίδραση στα ζωντανά κύτταρα, η μεταβολή στην ελεύθερη ενέργεια Gibbs είναι 2870 kj. Πυρηνική ενέργεια Μια πυρηνική αντίδραση είναι η διεργασία στην οποία δύο πυρήνες (που αποτελούνται από πρωτόνια και νετρόνια), ή πυρηνικά σωματίδια, χτυπούν το ένα στο άλλο για να παραγάγουν προϊόντα διαφορετικά από τα αρχικά σωματίδια. Μια αντίδραση μπορεί να περιλαμβάνει περισσότερα από τρία σωματίδια που συγκρούονται, αλλά η πιθανότητα τριών ή περισσότερων πυρήνων για να συναντηθούν ταυτόχρονα στην ίδια θέση είναι πολύ μικρότερη απ' ό,τι για δύο πυρήνες. Ενώ ο μετασχηματισμός είναι αυθόρμητος στην περίπτωση της ραδιενεργού αποσύνθεσης, αρχίζει από ένα σωματίδιο στην περίπτωση μιας πυρηνικής αντίδρασης. Εάν τα μόρια συγκρούονται και χωρίζουν χωρίς μεταβολή, η διεργασία καλείται ελαστική σύγκρουση παρά αντίδραση. Ορισμός: Πυρηνική σχάση: Ο διαχωρισμός ενός ογκώδους πυρήνα σε ελαφριά κλάσματα. Κατόπιν απελευθερώνεται ποσό ενέργειας επειδή το άθροισμα των μαζών των κλασμάτων είναι λιγότερο από τη μάζα του αρχικού πυρήνα (ουράνιου). Πυρηνική σύντηξη: Εξαναγκασμένη συγκόλληση ελαφριών πυρήνων. Συνοδεύεται με παραγωγή ενέργειας επειδή η μάζα του συνδυασμού είναι μικρότερη από το άθροισμα των μαζών των μεμονωμένων πυρήνων. Πυρηνική ενέργεια: Σχήμα 5: Διάσπαση του ατόμου U με βομβαρδισμό με νετρόνιο Η πυρηνική σχάση είναι κάποια πυρηνική αντίδραση. Ο πυρήνας ενός ατόμου χωρίζει σε μικρότερα τμήματα και παράγονται ελεύθερα νετρόνια και ελαφρύτεροι πυρήνες, οι οποίοι μπορούν τελικά να παραγάγουν φωτόνια (υπό μορφή ακτίνων γάμμα). Η διάσπαση βαρειών στοιχείων είναι μια εξώθερμη αντίδραση που μπορεί να αποδεσμεύσει τα μεγάλα ποσά ενέργειας ως ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία και ως κινητική ενέργεια των τεμαχισμένων σωματιδίων. Τα προκύπτοντα σωματίδια δεν είναι το ίδιο στοιχείο με το αρχικό άτομο. Η πυρηνική σύντηξη είναι η διαδικασία κατά την οποία πολλοί ατομικοί πυρήνες ενώνονται για να δημιουργήσουν έναν βαρύτερο πυρήνα. Απελευθερώνει ή απορροφά ενέργεια. Σχήμα 6: Τήξη Li-Atom με το δευτέριο 15

20 Οι αντιδράσεις σύντηξης δίνουν την ενέργεια των άστρων και παράγουν τα ελαφρύτερα στοιχεία σε μια διαδικασία. Η σύντηξη των ελαφρύτερων στοιχείων στα αστέρια απελευθερώνει ενέργεια, ενώ η παραγωγή των βαρύτερων στοιχείων απορροφά ενέργεια. Όταν η αντίδραση σύντηξης συντελείται σε ανεξέλεγκτη αλυσίδα, μπορεί να οδηγήσει σε θερμοπυρηνική έκρηξη, όπως η βόμβα υδρογόνου. Η πυρηνική ενέργεια, μαζί με την ηλεκτρική ενέργεια, αντιπροσωπεύει την ενέργεια που απελευθερώνεται από τις διαδικασίες πυρηνικής σχάσης και πυρηνικής σύντηξης. Το αποτέλεσμα και των δύο αυτών των διαδικασιών είναι πυρήνες με βέλτιστο μέγεθος που επιτρέπει την πυρηνική δύναμη να συγκρατήσει τα πυρηνικά σωματίδια πιο στενά μαζί απ' ό,τι πριν την αντίδραση. Η ενέργεια που απελευθερώνεται στις πυρηνικές διεργασίες είναι τόσο μεγάλη που η σχετική μεταβολή της μάζας (αφού αφαιρεθεί η ενέργεια) μπορεί να είναι αρκετά μέρη της χιλιάδας. Τα πυρηνικά σωματίδια (νουκλεόνια), όπως τα πρωτόνια και τα νετρόνια, δεν καταστρέφονται στις διεργασίες σχάσης και σύντηξης. Θα λέγαμε ότι, η σχάση και η σύντηξη απελευθερώνουν ενέργεια όταν ομάδες βαρυονίων γίνονται στενότερα συνδεδεμένες, και είναι η ενέργεια που συνδέεται με ένα μέρος της μάζας των νουκλεονίων (όχι ολόκληρων των σωματιδίων) που εμφανίζεται ως θερμότητα και ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία που παράγονται από τις πυρηνικές αντιδράσεις. Αυτή η θερμότητα και ακτινοβολία εξισορροπούν τη "ελλείπουσα" μάζα, αλλά η μάζα λείπει μόνο επειδή δραπετεύει υπό μορφή θερμότητας και φωτός, οι οποίες διατηρούν τη μάζα και την κατευθύνουν έξω από το σύστημα όπου δεν μετριέται. Παράδειγμα: Η ενέργεια από τον ήλιο, αποκαλούμενη επίσης ηλιακή ενέργεια, είναι αυτή η μορφή ενεργειακής μετατροπής. Στον Ήλιο, η διαδικασία της σύντηξης υδρογόνου μετατρέπει περίπου 4 εκατομμύρια μετρικούς τόνους του ηλιακής ύλης ανά δευτερόλεπτο σε φως. Αυτό το φως ακτινοβολείται στο διάστημα, αλλά κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας ο αριθμός των συνολικών πρωτονίων και νετρονίων στον ήλιο δεν αλλάζει. Ηλεκτρική ενέργεια Η ηλεκτρική ενέργεια είναι ένα από τα βασικά συστατικά του ενεργειακού ανεφοδιασμού μας και σημαντικός ενεργειακός μεταφορέας. Για μια καλύτερη κατανόηση του τι είναι ηλεκτρική ενέργεια και πώς λειτουργεί θα εξετάσουμε την ενέργεια αυτή στο ακόλουθο υποκεφάλαιο. 1.4 Τι είναι η ηλεκτρική ενέργεια? Η ηλεκτρική ενέργεια είναι ένας γενικός όρος που περιλαμβάνει διαφορετικές φυσικές δράσεις, όπως η ροή ηλεκτρικών φορτίων σε ρεύμα, ο στατικός ηλεκτρισμός, η ηλεκτρομαγνητική επαγωγή ή ηλεκτρομαγνητικά πεδία. Η ηλεκτρική ενέργεια είναι ένας από τους κύριους ενεργειακούς μεταφορείς σήμερα, αλλά πρέπει να παραχθεί. Ένα μεγάλο πλεονέκτημα της ηλεκτρικής ενέργειας ως ενεργειακός μεταφορέας αποτελεί το ότι είναι μια από τις πιο ευέλικτες ενεργειακές μορφές και καθαρή στη χρήση. Η ηλεκτρική ενέργεια χρησιμοποιείται σε διάφορες εφαρμογές όπως ο φωτισμός, η θέρμανση, οι τηλεπικοινωνίες ακόμη και η ψυχαγωγία. Τη δεκαετία του 1870, όταν ο Thomas A. Edison εφεύρε την πρώτη εμπορικά αξιοποιήσιμη λάμπα πυρακτώσεως, κανένας δεν θα είχε φανταστεί ότι στον 21 ο αιώνα, η ζωή χωρίς ηλεκτρική ενέργεια φαίνεται να είναι σχεδόν αδύνατη. Αυτό το γεγονός έρχεται πάντα στο μυαλό μας όταν η ηλεκτρική ενέργεια διακόπτεται πχ. για τεχνικούς λόγους. Οι ακόλουθες γραμμές εξηγήσουν με συντομία κάποιους σημαντικούς όρους σε σχέση με την ηλεκτρική ενέργεια 16

21 Ηλεκτρικό πεδίο Ένα ηλεκτρικό πεδίο (Ε) δημιουργείται από ένα σημειακό φορτίο (q) σε μια ορισμένη απόσταση (r) και δίνεται από: E 0 ε 0 (ηλεκτρική σταθερά) = 8, F/m r Q e 4 r r 2 Σχήμα 7: Η κατεύθυνση των γραμμών ηλεκτρικών πεδίων. Για ένα θετικό φορτίο, οι γραμμές ηλεκτρικού πεδίου απομακρύνονται από το σημειακό φορτίο, ενώ η κατεύθυνση των γραμμών είναι αντίθετη για ένα αρνητικό φορτίο. Σχήμα 8: Γραμμές ηλεκτρικών πεδίων μεταξύ δύο φορτίων Ορισμός: Το ηλεκτρικό πεδίο είναι ένας διανυσματικός χώρος που περιβάλλει ένα ηλεκτρικό φορτίο. Για ένα σημειακό φορτίο είναι η δύναμη ανά μονάδα φορτίου. Η μονάδα της είναι Newton ανά Coulomb [ N/C ] ή βολτ ανά μέτρο [ V/m ]. Σημείωση: Ο Michael Faraday συνέβαλε πρώτα στην έννοια ενός ηλεκτρικού πεδίου. Σύμφωνα με τον νόμο του Coulomb, όμοια φορτία απωθούνται μεταξύ τους ενώ αντίθετα φορτία έλκονται. Η ηλεκτρική δύναμη μεταξύ των φορτίων q 1 και q 2 δίνεται από το νόμο του Coulomb: 17

22 Παράδειγμα: IUSES Εγχειρίδιο Καθηγητή Desktop Computer watts Laptop watts 17" CRT Monitor 80 watts 17" LCD Monitor 35 watts Sleep / standby 1-6 watts Watt * Hours used 1000 * Cost per kwh Total Cost 1.5 Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας Παγκοσμίως υπάρχει ένα ευρύ φάσμα των διαφορετικών διαθέσιμων ενεργειακών πόρων. Αυτοί οι ενεργειακοί πόροι μπορούν να διαιρεθούν σε δύο βασικές κατηγορίες: ανανεώσιμοι και μη ανανεώσιμοι ενεργειακοί πόροι. Στις ακόλουθες σελίδες μπορείτε να έχετε μια συνοπτική επισκόπηση των διαφορετικών τύπων πηγών ενέργειας και της διατήρησής τους. Μη ανανεώσιμοι ενεργειακοί πόροι Ένας μη ανανεώσιμος πόρος είναι ένας φυσικός πόρος που δεν μπορεί να παραχθεί, να επαυξηθεί, να αναπαραχθεί, ή να επαναχρησιμοποιηθεί σε μια κλίμακα που μπορεί να στηρίξει το ποσοστό κατανάλωσής τους. Αυτοί οι πόροι είναι συχνά σε ένα σταθερό ποσό, ή καταναλώνονται πολύ γρηγορότερα από ότι η φύση μπορεί να τους αναδημιουργήσει. Ορισμός: Οι μη ανανεώσιμοι πόροι είναι οι φυσικοί πόροι απαιτούν εκατομμύρια ετών για να μορφοποιηθούν με φυσικό τρόπο και δεν μπορούν να αντικατασταθούν τόσο γρήγορα όσο καταναλώνονται. Αυτήν την περίοδο, οι βασικές πηγές ενέργειας που χρησιμοποιούνται από τους ανθρώπους είναι μη ανανεώσιμες. Οι μη ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορούν να διαιρεθούν σε δύο τύπους: απολιθωμένα καύσιμα και πυρηνικά καύσιμα. Τα απολιθωμένα καύσιμα είναι άνθρακας, πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Απολιθωμένα καύσιμα Τα απολιθωμένα καύσιμα ποικίλλουν από αυτά με περιεχόμενο πτητικά υλικά με χαμηλές αναλογίες υδρογόνου άνθρακα όπως το μεθάνιο και το υγρό πετρέλαιο στα αμετάβλητα υλικά που αποτελούνται από σχεδόν καθαρό άνθρακα, όπως το κάρβουνο. Άνθρακας: Ως απολιθωμένα καύσιμα, είναι η μεγαλύτερη πηγή ενέργειας παγκοσμίως για την παραγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας και της θερμότητας μέσω της καύσης, και συγχρόνως είναι μια από τις μεγαλύτερες παγκόσμιες πηγές εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Περίπου 6,2 18 Ορισμός: Τα απολιθωμένα καύσιμα διαμορφώνονται από τους φυσικούς πόρους όπως η αναερόβια αποσύνθεση των θαμμένων νεκρών οργανισμών που έζησαν μέχρι 300 εκατομμύρια έτη πριν. Αυτά τα καύσιμα επιμένουν σε υψηλό ποσοστό άνθρακα και υδρογονανθράκων.

23 δισεκατομμύρια τόνοι άνθρακα παράγονται ετησίως στον κόσμο. Όταν ο άνθρακας χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, κονιοποιείται συνήθως και καίγεται έπειτα σε έναν φούρνο λέβητα. Η θερμότητα του φούρνου μετατρέπει το νερό του λέβητα σε ατμό, ο οποίος χρησιμοποιείται έπειτα στους στροβίλους περιστροφής που γυρίζουν τις γεννήτριες και δημιουργούν την ηλεκτρική ενέργεια. Άλλοι αποδοτικοί τρόποι να χρησιμοποιηθεί ο άνθρακας είναι εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας ηλεκτροπαραγωγής, συνδυασμένη συμπαραγωγή θερμότητας και δύναμης, και ένας MHD (υδροδυναμική δυναμό γεννητριών) κύκλος καλύμματος. Σημείωση: Το ποσό πιθανής ενέργειας στον άνθρακα που μπορεί να μετατραπεί στην πραγματική δυνατότητα θέρμανσης είναι 24 MJ/kg, με άλλο τρόπο είναι 6, 67 kwh/kg. Πετρέλαιο: Το πετρέλαιο είναι μια υγρή σύσταση από ένα σύνθετο μίγμα υδρογονανθράκων των διάφορων μοριακών βαρών και άλλης οργανικής ένωσης. Καλείται επίσης ακατέργαστο πετρέλαιο. Έχει διαμορφωθεί φυσικά από μια αργή αποσύνθεση της οργανικής ουσίας κάτω από τη γήινη επιφάνεια. Βρίσκεται στους σχηματισμούς βράχου που αποτελούνται από τις κοιλότητες και τις ρωγμές, και μέσω της σύστασης του βράχου. Μερικές φορές καλείται ως έλαιο. Οι υδρογονάνθρακες στο ακατέργαστο πετρέλαιο είναι συνήθως alkanes, κυκλοαλκάνια και διάφοροι αρωματικοί υδρογονάνθρακες ενώ οι άλλες οργανικές ενώσεις περιέχουν το άζωτο, το οξυγόνο και το θείο, και τα μέταλλα όπως ο σίδηρος, το νικέλιο, ο χαλκός και το βανάδιο. Από τις αποστάξεις του πετρελαίου δημιουργούνται καύσιμα. Τα πιο κοινά καύσιμα είναι: Αιθάνιο και άλλες αλκάνια μικρών αλυσίδων Καύσιμα Πετρέλαια Βενζίνη Αεριωθούμενα καύσιμα Κηροζίνη (παραφίνη) Υγροποιημένο αέριο πετρελαίου (LPG) Σημείωση: Στο ακατέργαστο πετρέλαιο, που με το οξυγόνο αντιδρούν εξωθερμικά, είναι αποθηκευμένη ενέργεια 46, 3 MJ/kg αυτό σημαίνει 12, 86 kwh/kg. Παράδειγμα: Η συνολική παραγωγή ακατέργαστου πετρελαίου στον κόσμο είναι [ χίλια βαρέλια ανά ημέρα ] (2008). Η συνολική κατανάλωσή της είναι [ χίλια βαρέλια ανά ημέρα] (2007). Φυσικό αέριο: Το φυσικό αέριο είναι ένα είδος εύφλεκτων μιγμάτων αερίου ως απολιθωμένη πηγή στη γήινη κρούστα. Είναι επίσης ένα παράγωγο πετρελαίου. Το αέριο πραγματοποιείται ως δεύτερο σε ταξινόμηση σπουδαιότητας από το ακατέργαστο πετρέλαιο. Περιλαμβάνει συνήθως μεθάνιο 70-90% (CH 4 ) με άλλους υδρογονάνθρακες όπως το αιθάνιο (C 2 H 6 ), το προπάνιο (C 3 H 8 ), το βουτάνιο (C 4 H 10 ) και μπορεί να περιέχει διοξείδιο του άνθρακα (CO 2 ), άζωτο (N 2 ), το ήλιο (He) και το θείο υδρογόνου (H 2 S). Το φυσικό αέριο χρησιμοποιείται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας μέσω της χρήσης των στροβίλων αερίου και των στροβίλων ατμού. Ιδιαίτερα υψηλές αποδόσεις μπορούν να 19

24 επιτευχθούν με τη χρησιμοποίηση του ηλεκτρογεννήτριες μέσω του συνδυασμού των στροβίλων αερίου με έναν στρόβιλο ατμού σε ένα συνδυασμένο κυκλικό τρόπο. Η καύση φυσικού αερίου είναι καθαρότερη από αυτή του άνθρακα και του πετρελαίου επειδή παράγει το λιγότερο διοξείδιο του άνθρακα ανά ενέργεια μονάδων που απελευθερώνεται. Σημείωση: Για ένα ισοδύναμο ποσό θερμότητας, το καιγόμενο φυσικό αέριο παράγει περίπου 30% λιγότερο διοξείδιο του άνθρακα από το καιγόμενο πετρέλαιο και περίπου 45% λιγότερο από τον καιγόμενο άνθρακα. Το φυσικό αέριο χρησιμοποιείται επίσης στα σπίτια για τέτοιους λόγους όπως μαγείρεμα στις σχάρες φυσικούς αερίου ή/και τους φούρνους, στεγνωτήρες ενδυμάτων φυσικού αερίου, θέρμανση/ψύξη και κεντρικός θέρμανση. Το σπίτι ή άλλο κτίριο που θερμαίνεται μπορεί να συμπεριλάβει τους λέβητες, τους φούρνους, και τους θερμοσίφωνες. Το CNG (συμπιεσμένο φυσικό αέριο) χρησιμοποιείται στα αγροτικά σπίτια χωρίς συνδέσεις με σωλήνες στις υπηρεσίες εγκατάστασης δημόσιας χρήσης, ή με τις φορητές σχάρες. Εντούτοις, είναι λιγότερο οικονομικό από τα LPG (υγροποιημένο αέριο πετρελαίου), το οποίο είναι η κυρίαρχη πηγή αγροτικού αερίου. Παράδειγμα: Η ενεργειακή πυκνότητα του φυσικού αερίου είναι 53,6 MJ/kl (ή 10 MJ/L) και παγκοσμίως η παραγωγή της ετησίως είναι [δισεκατομμύριο κυβικά πόδια]. Το ίδιο έτος (2006) παγκοσμίως [ δισεκατομμύριο κυβικά πόδια ] ξηρό φυσικό αέριο καταναλώθηκε. Πυρηνικά καύσιμα Υπάρχουν δυνητικά δύο πηγές πυρηνικής ενέργειας: Δύναμη διάσπασης και δύναμη τήξης. Διάφορα βαριά στοιχεία, όπως το ουράνιο, το θόριο, και το πλουτώνιο, υποβάλλονται και στην αυθόρμητη διάσπαση, μια μορφή ραδιενεργού αποσύνθεσης και προκληθείσας διάσπασης. Η διάσπαση χρησιμοποιείται σε όλες τις τρέχουσες εγκαταστάσεις πυρηνικής ενέργειας. Σε έναν αντιδραστήρα διάσπασης, τα νετρόνια που παράγονται από τη διάσπαση των ατόμων καυσίμων χρησιμοποιούνται για να προκαλέσουν ακόμα περισσότερη διάσπαση, για να στηρίξουν ένα ελέγξιμο ποσό ενεργειακής απελευθέρωσης. Η μακροπρόθεσμη ικανότητα υποστήριξης της δύναμης διάσπασης εξαρτάται από το ποσό ουράνιου και θορίου που είναι διαθέσιμα για να εξαχθούν, στις δυνατότητες των χειριστών να ξεφορτωθούν ακίνδυνα τα απόβλητα και στη συνεχή πρόληψη σημαντικών ατυχημάτων. Οι περισσότερες κοινές χρήσεις αυτών των αντιδραστήρων είναι: Αντιδραστήρες δύναμης: Για να παράγει τη θερμότητα για την πυρηνική ενέργεια, είτε ως τμήμα ενός παραγωγικού σταθμού είτε ενός τοπικού συστήματος δύναμης όπως ένα πυρηνικό υποβρύχιο. Ερευνητικοί αντιδραστήρες: Για να παράγει τα νετρόνια και να ενεργοποιήσουν τις ραδιενεργές πηγές για την επιστημονική, ιατρική, εφαρμοσμένη μηχανική, ή άλλους ερευνητικούς λόγους. Αντιδραστήρες κτηνοτρόφων: Πυρηνικά καύσιμα προϊόντων χύμα για αφθονότερη ποσότητα ισοτόπων. Η τήξη είναι η αντίδραση που ενεργοποιεί αστέρια, συμπεριλαμβανομένου του ήλιου, ο οποίος παραμένει μη πρακτικός για χρήση στη γη. Η έρευνα στην ελεγχόμενη τήξη, με το στόχο τη δύναμη τήξης για την παραγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας, έχει πραγματοποιηθεί για πάνω από 20

25 50 έτη. Η δύναμη τήξης προτείνει συνήθως τη χρήση του δευτέριου, ένα ισότοπο του υδρογόνου, δεδομένου ότι τα καύσιμα και σε πολλά τρέχοντα σχέδια χρησιμοποιούν επίσης το λίθιο. Η μακροπρόθεσμη ικανότητα υποστήριξης της δύναμης τήξης εξαρτάται από εάν μια πρακτική, προσιτή τεχνολογία μπορεί ή όχι να αναπτυχθεί. Όταν η αντίδραση τήξης είναι μια συνεχής ανεξέλεγκτη αλυσίδα, μπορεί να οδηγήσει σε μια θερμοπυρηνική έκρηξη. Παραδείγματος χάριν αυτό δημιουργείται από μια βόμβα υδρογόνου. Και οι δύο τύποι δημιουργούν τα ραδιενεργά απόβλητα υπό μορφή ενεργοποιημένου δομικού υλικού, το οποίο είναι ένα από τα ζητήματα που μπορεί να παραταθεί. Ανανεώσιμοι ενεργειακοί πόροι Οι τελικά φυσικοί πόροι θα γίνουν πάρα πολύ δαπανηροί για την καλλιέργεια και τη συγκομιδή και η ανθρωπότητα θα πρέπει να βρει άλλες πηγές ενέργειας. Η συντήρηση των φυσικών πόρων είναι το θεμελιώδες πρόβλημα. Ορισμός: Ένας φυσικός πόρος είναι ένας ανανεώσιμος πόρος εάν αντικαθίσταται με τις φυσικές διαδικασίες σε ένα ποσοστό συγκρίσιμο ή γρηγορότερο από το ποσοστό κατανάλωσής του από τους ανθρώπους. Οι σημαντικότερες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι βιοκαύσιμα, υδροενέργεια, ηλιακή δύναμη, δύναμη αέρα, και γεωθερμική δύναμη. Βιοκαύσιμα Οι εγκαταστάσεις χρησιμοποιούν τη φωτοσύνθεση για να αυξηθούν και να παραγάγουν τη βιομάζα, η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί άμεσα ως καύσιμα ή παραγωγή των βιο καυσίμων. Τα καύσιμα βιομαζών που παράγονται σε αγροτικό επίπεδο, μπορούν να καούν στις μηχανές εσωτερικής καύσεως ή τους λέβητες. Χαρακτηριστικά τα βιοκαύσιμα καίγονται για να απελευθερώσουν την αποθηκευμένη χημική ενέργειά τους. Όταν η βιομάζα καίγεται για να παράγει τη θερμότητα, απελευθερώνει λιγότερο άνθρακα από ότι απορροφήθηκε από το φυτικό ιστό κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής των εγκαταστάσεων. Υπάρχουν δύο κύριοι λόγοι: Πρώτον: περίπου το ένα τρίτο του άνθρακα που απορροφάται από το φυτό κατά τη διάρκεια της ζωής του διαχωρίζεται στις ρίζες του, που αφήνονται στο χώμα για να σαπίσουν και να λιπάνουν τα κοντινά φυτά, και δεύτερον: ανάλογα με τον τύπο του φυτού που χρησιμοποιείται, η καύση της βιομάζας παράγει στερεά τέφρα 1-10%, η οποία είναι εξαιρετικά υψηλή στον άνθρακα. Η έρευνα αναφορικά με τις αποδοτικότερες μεθόδους κατά τη μετατροπή των βιο καυσίμων και άλλων καυσίμων σε ηλεκτρική ενέργεια που χρησιμοποιεί τα κύτταρα των καυσίμων, είναι ένας τομέας πολύ ενεργούς εργασίας. Η χρησιμοποίηση της βιομάζας αποβλήτων για να παράγει την ενέργεια μπορεί να μειώσει τη χρήση των απολιθωμένων καυσίμων, να μειώσει τις εκπομπές αερίου θερμοκηπίου και να περιορίσει τη ρύπανση και τα προβλήματα διαχετων αποβλήτων. Τα συνήθως αναφερόμενα βιο καύσιμα είναι: Βιο diesel, βιοινοπνεύματα, βιοαέριο, στερεά βιοκαύσιμα (σβόλοι). Βιο diesel: Το βιο diesel μπορεί να γίνει από τα ζωικά πετρέλαια και τα λιπίδια ή από τα απόβλητα και το παρθένο λαχανικό όπως ο ηλίανθος - ή οι συναπόσποροι, τα οποία συμπιέζονται για την παραγωγή του φυτικού λαδιού. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί στα σύγχρονα πετρελαιοκίνητα οχήματα με ελάχιστη ή καμία τροποποίηση στη μηχανή. Ένα σημαντικό πλεονέκτημα της χρήσης βιο diesel είναι η μείωση των καθαρών CO2 και CO. Αναφορά με άλλες εκπομπές η μείωση κυμαίνεται από 20 έως 40%. 21

26 q q F k r r είναι η απόσταση μεταξύ των δύο φορτίων k είναι σταθερά του Coulomb και είναι ίση με: IUSES Εγχειρίδιο Καθηγητή k *10 9 Nm 2 / C 2 Ορισμός: Ο νόμος του Coulomb περιγράφει το μέγεθος της ηλεκτροστατικής δύναμης μεταξύ δύο ηλεκτρικών φορτίων. Η δύναμη είναι ανάλογη προς το γινόμενο των δύο φορτίων και αντιθέτως ανάλογη προς το τετράγωνο της συνολικής απόστασης μεταξύ των δύο φορτίων. Ηλεκτρικό ρεύμα Το ηλεκτρικό ρεύμα είναι ο ρυθμός ροής των ηλεκτρικών φορτίων. Η μονάδα SΙ της ηλεκτρικής έντασης είναι το Αμπέρ. Η ένταση (I) μπορεί να υπολογιστεί με την ακόλουθη εξίσωση: I Q t Q t είναι το ηλεκτρικό φορτίο σε Coulomb είναι χρόνος σε δευτερόλεπτα 18 6, Ορισμός: Ένα Αμπέρ ορίζεται ως η σταθερή ροή φορτίων (π.χ. ηλεκτρόνια) που περνούν ένα όριο κάθε δευτερόλεπτο. στοιχειωδών Ηλεκτρικό Δυμαμικό F F + - q 1 q 2 F + + r Σχήμα 9: Δυνάμεις Coulomb μεταξύ δύο φορτίων. F Το ηλεκτρικό δυναμικό των φορτίων ορίζεται ως το έργο που πρέπει να δαπανηθεί ενάντια στη δύναμη Coulomb για την αναδιάταξη των φορτίων από τον άπειρο χωρισμό στη συγκεκριμένη διαμόρφωση, ή το έργο που παράγεται από τη δύναμη Coulomb ώστε να χωρίσουν τα φορτία από αυτή τη διαμόρφωση στο άπειρο. Το ηλεκτρικό δυναμικό είναι ίσο με: 22

27 1 q1q r 2 E P, E 4 0 Το ηλεκτρικό πεδίο αποθηκεύει ενέργεια. Η ενεργειακή πυκνότητα του ηλεκτρικού πεδίου είναι: u 1 E 2 2 Όπου ε είναι η διαπερατότητα (διηλεκτρική σταθερά) του μέσου στο οποίο υπάρχει το πεδίο και Ε είναι το διάνυσμα του ηλεκτρικού πεδίου. Ορισμός: Η ενέργεια ηλεκτρικού δυναμικού είναι το έργο που πρέπει να γίνει ενάντια στη δύναμη Coulomb. 2 q C E P, E 2 Αν το φορτίο συσσωρευθεί σε έναν πυκνωτή (χωρητικότητας C), η διαμόρφωση αναφοράς επιλέγεται συνήθως να μην είναι ο άπειρος διαχωρισμός των φορτίων, αλλά γίνεται αποδεκτό ότι τα φορτία είναι σε εξαιρετικά στενή εγγύτητα το ένα από το άλλο. Η αιτιολόγηση αυτής της επιλογής είναι ότι είναι ευκολότερη η μέτρηση της διαφοράς τάσης και του μέγεθος των φορτίων σε έναν πυκνωτή, όχι ως προς τον άπειρο διαχωρισμό των φορτίων, αλλά μάλλον ως προς τον αφόρτιστο πυκνωτή, όπου τα φορτία επιστρέφουν σε στενή εγγύτητα μεταξύ τους. Σε αυτήν την περίπτωση το έργο (το ηλεκτρική δυναμικό) γίνεται: 2 q C E P, E 2 Το ποσό ηλεκτρικής ενέργειας λόγω ενός ηλεκτρικού ρεύματος μπορεί να εκφραστεί σε: E U * Q or E U * I * t Εδώ το U είναι η ηλεκτρική πιθανή διαφορά [Volt], το Q είναι η δαπάνη [ Coulomb ], το I είναι το ρεύμα [ Amper ], το t είναι ο χρόνος για τον οποίο το ρεύμα ρέει [Sec.]. Αυτές οι εκφράσεις είναι σημαντικές στην πρακτική μέτρηση της ενέργειας, ως πιθανή διαφορά. Σημείωση: ε 0 είναι ηλεκτρική σταθερά και ίση με 8, F/m k είναι η σταθερά του Coulomb και ίση με Nm 2 /C 2 23

28 24 IUSES Εγχειρίδιο Καθηγητή Βιο οινόπνευμα: Σπόροι ή σιτάρια όπως ο σίτος, ο οποίος παράγει το άμυλο που είναι ζυμωνομμένο στη βιοαιθανόλη, η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί στις μηχανές εσωτερικής καύσεως και τα κύτταρα καυσίμων. Η αιθανόλη συγχρονίζεται στην τρέχουσα ενεργειακή υποδομή. Παραδείγματος χάριν, E85 είναι καύσιμα που αποτελούνται από την αιθανόλη 85% και τη βενζίνη 15% που πωλείται στους καταναλωτές. Η βιοβουτανόλη αναπτύσσεται ως εναλλακτική λύση της βιο αιθανόλης. Βιοαέριο: Το βιοαέριο παράγεται με τη διαδικασία της αναερόβιας χώνευσης του οργανικού υλικού από τους αναερόβιους οργανισμούς. Μπορεί να παραχθεί είτε από τα βιοδιασπώμενα απόβλητα είτε με την χρήση των ενεργειακών συγκομιδών που τροφοδοτούν τα αναερόβια χωνευτήρια για να συμπληρώσουν τις παραγωγές αερίου. Το βιοαέριο μπορεί εύκολα να παραχθεί από τα υπάρχοντα ρεύματα αποβλήτων, όπως η παραγωγή χαρτιού, η παραγωγή ζάχαρης, τα λύματα και τα ζωικά απόβλητα ή εναλλακτικά μέσω των προηγμένων συστημάτων επεξεργασίας αποβλήτων όπως η μηχανική βιολογική διαχείριση. Τα διάφορα ρεύματα αποβλήτων πρέπει να είναι μαζί και αφηνόμενα σε φυσιολογική ζύμωση, παράγοντας το αέριο μεθανίου. Αυτό μπορεί να μετατραπεί στο βιοαέριο. Όταν εγκαταστάσεις βιοαερίων εξάγουν όλο το μεθάνιο μπορούν, τα υπολείμματα είναι μερικές φορές καταλληλότερα ως λίπασμα από την αρχική βιομάζα. Το αέριο υλικών οδόστρωσης είναι μια λιγότερο καθαρή μορφή βιοαερίου που παράγεται στα υλικά οδόστρωσης μέσω της φυσικά εμφανιζόμενης αναερόβιας χώνευσης. Εάν δραπετεύσει στην ατμόσφαιρα είναι ένα ισχυρό αέριο θερμοκηπίου. Στερεά βιοκαύσιμα: Η στερεά βιομάζα χρησιμοποιείται συνήθως άμεσα ως καύσιμα για καύση, παράγοντας MJ/kl θερμότητας. Τα παραδείγματα περιλαμβάνουν ξύλο, πριονίδι, χλόη, οικιακά απορρίμματα, ξυλάνθρακα, γεωργικά απόβλητα, μη φαγώσιμες ενεργειακές συγκομιδές και ξηρό λίπασμα. Όταν η ακατέργαστη βιομάζα είναι ήδη σε μια κατάλληλη μορφή όπως το καυσόξυλο, μπορεί να καεί άμεσα σε μια σόμπα ή έναν φούρνο. Όταν η ακατέργαστη βιομάζα είναι σε μια μη κατεργασμένη μορφή όπως πριονίδι, προσανάμματα ξύλου, χλόη, γεωργικά απόβλητα, μια άλλη επιλογή είναι να κάνει κανείς σωρούς από μπάλες βιομάζας με έναν κατάλληλο μύλο. Οι σβόλοι καυσίμων που προκύπτουν είναι ευκολότεροι να καούν σε μια σόμπα σβόλων. Ένα άλλα στερεό βιο καύσιμο είναι βιο προσροφητικός άνθρακας, ο οποίος παράγεται από τη βιομάζα πυρόλυσης. Υδροενέργεια Υδροηλεκτρική δύναμη: Αυτή η δύναμη προέρχεται από τη δύναμη ή την ενέργεια της κίνησης του νερού. Η περισσότερη υδροηλεκτρική δύναμη προέρχεται από την πιθανή ενέργεια του φραγμένου ύδατος που οδηγεί έναν στρόβιλο και μια υδρογεννήτρια. Σε αυτήν την περίπτωση η ενέργεια που εξάγεται από το ύδωρ εξαρτάται από τον όγκο και από τη διαφορά στο ύψος μεταξύ της πηγής και της εκροής του ύδατος. Η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια μέσω υδροενέργειας, προμηθεύει περίπου MW ή 19% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ενέργειας. Δεν παράγει ουσιαστικά κανένα διοξείδιο του άνθρακα ή άλλες εκπομπές, σε αντίθεση με το κάψιμο των απολιθωμένων καυσίμων και συνεπώς δεν συνεισφέρει σημαντικά στην παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας λόγω του φαινομένου του θερμοκηπίου (μέσω του CO2). Παλιρροιακή δύναμη: Είναι μια μορφή υδρονέργειας που μετατρέπει την ενέργεια των παλιρροιών σε ηλεκτρική ενέργεια ή άλλες χρήσιμες μορφές. Η εκμετάλλευση των παλιρροιών σε έναν κόλπο ή μια εκβολή έχει επιτευχθεί στη Γαλλία, τον Καναδά και τη Ρωσία. Το παγιδευμένο νερό γυρίζει τους στροβίλους όπως απελευθερώνεται μέσω του παλιρροιακού φράγματος σε καθεμία κατεύθυνση. Ένα πιθανό ελάττωμα είναι ότι το σύστημα θα παρήγαγε ηλεκτρική ενέργεια περισσότερο αποτελεσματικά στις εκρήξεις κάθε έξι ώρες μιά φορά σε κάθε παλιρροιακό φαινόμενο. Αυτό περιορίζει τις εφαρμογές της παλιρροιακής ενέργειας, η

29 παλιρροιακή δύναμη είναι ιδιαίτερα προβλέψιμη αλλά μη ικανή να ακολουθήσει τη μεταβαλλόμενη απαίτηση για ηλεκτρική ενέργεια. Δύναμη κυμάτων: Αυτό είναι η μεταφορά της ενέργειας από τα ωκεάνια κύματα επιφάνειας, και η σύλληψη εκείνης της ενέργειας για να γίνει κάποια χρήσιμη εργασία, παραδείγματος χάριν για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, την αφαλάτωση ύδατος, ή την άντληση του νερού στις δεξαμενές. Η εκμετάλλευση της δύναμης από την κίνηση των κυμάτων στην επιφάνεια του ωκεανού, παράγει πολύ περισσότερη ενέργεια από τις παλίρροιες. Η δυνατότητα πραγματοποίησης αυτού έχει ερευνηθεί, ιδιαίτερα στη Σκωτία στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ηλιακή δύναμη Η ηλιακή δύναμη είναι η μετατροπή του φωτός του ήλιου σε ηλεκτρική ενέργεια. Το φως του ήλιου μπορεί να μετατραπεί άμεσα σε ηλεκτρική ενέργεια χρησιμοποιώντας φωτοβολταϊκό (PV), ή έμμεσα με τη συγκέντρωση της ηλιακής δύναμης (CSP), που επικεντρώνει φυσιολογικά την ενέργεια του ήλιου για να βράσει το νερό που χρησιμοποιείται έπειτα για να παρέχει ενέργεια, και άλλες τεχνολογίες, όπως οι μηχανές κύκλου sterling που χρησιμοποιούνται για να τροφοδοτήσουν μια γεννήτρια. Η φωτοβολταϊκή ενέργεια χρησιμοποιήθηκε αρχικά για να τροφοδοτήσει τις μικρού και μεσαίου μεγέθους εφαρμογές, από την υπολογιστική μηχανή που τροφοδοτήθηκε από ένα ενιαίο ηλιακό κύτταρο μέχρι τα εκτός δικτύου σπίτια που τροφοδοτήθηκαν από μια φωτοβολταϊκή σειρά. Το μόνο σημαντικό πρόβλημα με την ηλιακή δύναμη είναι το κόστος των εγκαταστάσεων. Αλλά η ηλιακή δύναμη μπορεί να συνδυαστεί με άλλες πηγές ενέργειας για να παρέχει συνεχή ενέργεια. Σημείωση: Τα συγκεντρωμένος συστήματα ηλιακής δύναμης (CSP) χρησιμοποιούν τους φακούς ή τους καθρέφτες και ανιχνευτικά συστήματα προκειμένου να στρέψουν έναν μεγάλο τομέα του φωτός του ήλιου σε μια μικρή ακτίνα. Η συγκεντρωμένη θερμότητα χρησιμοποιείται έπειτα ως πηγή θερμότητας για συμβατικές εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας. Ένα ηλιακό κύτταρο, ή το φωτοβολταϊκό κύτταρο (PV), είναι μια συσκευή που μετατρέπει το φως σε τρέχον ηλεκτρικό χρησιμοποιώντας τη φωτοβολταϊκή επίδραση. Αιολική ενέργεια Διαφορές στην πυκνότητα μεταξύ του μολύβδου δύο μαζών αέρα στον αέρα. Η γη θερμαίνεται άνισα από τον ήλιο με συνέπεια τους πόλους που λαμβάνουν τη λιγότερη ενέργεια από τον ήλιο από ότι ο ισημερινός. Διαφορική θέρμανση μεταξύ των πόλων και του μολύβδου, οδηγούν στην ανάπτυξη του αεριωθούμενου ρεύματος και του σχετικού κλιματολογικά μέσου πλάτους δυτικών ανέμων, των πολικών ανατολικών ανέμων, και των εμπορικών ανέμων. Οι άνεμοι ταξινομούνται συνήθως από τη χωρική κλίμακά τους, η ταχύτητά τους, οι τύποι δυνάμεων που τους προκαλούν, οι γεωγραφικές περιοχές στις οποίες εμφανίζονται, και η επίδρασή τους. Η δύναμη αέρα είναι η μετατροπή της ενέργειας αέρα σε μια χρήσιμη μορφή, όπως η ηλεκτρική ενέργεια, που χρησιμοποιεί τους ανεμοστροβίλους. Η μεγαλύτερη μέρος της ενέργειας που αποθηκεύεται στις μετακινήσεις αέρα μπορεί να βρεθεί στα υψηλά ύψη όπου εμφανίζονται οι συνεχείς ταχύτητες αέρα πάνω από 160 km/h. Τελικά, η ενέργεια αέρα μετατρέπεται μέσω της τριβής στη διάχυτη θερμότητα σε όλη τη γήινη επιφάνεια και την ατμόσφαιρα. Στο έτος 2008, η παγκόσμια ικανότητα πινακίδων των γεννητριών παραγωγής από αιολική ενέργεια ήταν δύναμη αέρα 121,2 GW. Η αιολική ενέργεια παράγει περίπου 1,5% της παγκόσμιας χρήσης ηλεκτρικής ενέργειας. Όλοι οι τύποι ανανεώσιμων ενεργειών (εκτός από την παλιρροιακή και τη γεωθερμική ενέργεια) 25

30 και ακόμη και ενεργειών απολιθωμένων καυσίμων προέρχονται κατά συνέπεια από τον ήλιο. Η ηλιοφάνεια μπαίνει στη γήινη επιφάνεια με την ενέργεια, kw/h. Με άλλα λόγια η γη λαμβάνει W ενέργεια ανά ώρα. 1-2% της εισερχόμενης ενέργειας από τον ήλιο μετατρέπεται στην αιολική αέρα. Αυτό είναι φορές υψηλότερο από την ενέργεια, την οποία όλες οι εγκαταστάσεις στη γη μετατρέπουν σε ενέργεια βιομάζας. Γεωθερμική ενέργεια Η γεωθερμική ενέργεια είναι ενέργεια που λαμβάνεται με γεώτρηση στη γη, συνήθως χιλιόμετρα βαθιά στη γήινη κρούστα. Είναι δαπανηρό να χτιστεί ένας σταθμός παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος αλλά οι λειτουργικές δαπάνες είναι χαμηλές με συνέπεια χαμηλές ενεργειακές δαπάνες για κατάλληλες περιοχές. Τελικά, αυτή η ενέργεια προέρχεται από τη θερμότητα στο γήινο πυρήνα. Χρησιμοποιούνται τρεις τύποι εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας για να παράγουν τη δύναμη από τη γεωθερμική ενέργεια: ξηρός ατμός, λάμψη, και δυαδικό. Οι ξηρές εγκαταστάσεις ατμού παίρνουν τον ατμό από τα σπασίματα στο έδαφος και τον χρησιμοποιούν για να οδηγήσουν άμεσα έναν στρόβιλο που περιστρέφει μια γεννήτρια. Οι εγκαταστάσεις λάμψης παίρνουν το καυτό νερό, συνήθως στις θερμοκρασίες άνω των 200 C, από το έδαφος, και του επιτρέπουν να βράσει καθώς ανέρχεται στην επιφάνεια. Κατόπιν διαχωρίζει τη φάση ατμού στους διαχωριστές ατμού/ύδατος και διαχέει έπειτα τον ατμό μέσω ενός στροβίλου. Στις δυαδικές εγκαταστάσεις, οι καυτές ροές του νερού μέσω των ανταλλακτών θερμότητας, που βράζουν ένα οργανικό ρευστό που περιστρέφει το στρόβιλο. Ο συμπυκνωμένος ατμός και το γεωθερμικό ρευστό που έχει παραμείνει και από τους τρεις τύπους εγκαταστάσεων, εγχέονται πίσω στον καυτό βράχο για να πάρουν περισσότερη θερμότητα. Παράδειγμα: Το 2005, 24 χώρες παρήγαγαν συνολικά GWh (204 PJ) της ηλεκτρικής ενέργειας από τη γεωθερμική ενέργεια. Το 2007, η παγκόσμια ικανότητα ήταν 10 GW. Αναφορές: Hyperphysics: Energy Information Administration: BBC Learning Schools: Energy Star: Energy Management Handbook, Wayne C. Turner; Steve Doty; Sixth Edition, 2006 Guide to Energy Management, B L Capehart, Wayne C. Turner, William J. Kennedy,

31 2 Οδηγίες για τη χρησιμοποίηση του εκπαιδευτικού κουτιού εργαλείων IUSES 2.1 Γενικές πληροφορίες Ο κύριος στόχος του προγράμματος IUSES είναι μια αλλαγή της συμπεριφοράς των μαθητών αναφορικά με την ευφυή χρήση όρων της ενέργειας. Οι ανάγκες των διαφορετικών μαθητών και των τρόπων μάθησης πρέπει να ικανοποιηθούν αφ' ενός από τα διάφορα εργαλεία που περιέχουν τις πληροφορίες και τη δυνατότητα αφ' ετέρου να αποδειχθεί πώς η ευφυής χρήση της ενέργειας λειτουργεί με έναν πρακτικό τρόπο. Αλλά το κουτί εργαλείων του προγράμματος IUSES περιέχει όχι μόνο τις πληροφορίες για τους μαθητές αλλά και μια οδηγία για τους εκπαιδευτικούς, για να καταστήσει την ενσωμάτωση του προγράμματος IUSES σε ένα υπάρχον πρόγραμμα σπουδών, όσο το δυνατόν ευκολότερη. Το κουτί εργαλείων IUSES αποτελείται κυρίως από 6 διαφορετικά μέρη: 3 Εγχειρίδια για τους μαθητές (Κτήρια, Μεταφορές και Βιομηχανία), το Εγχειρίδιο Χρήσης για τους Εκπαιδευτικούς, το πειραματικό κουτί εργαλείων και πολυμέσα-dvd Εγχειρίδια μαθητών Τα εγχειρίδια μπορούν να χρησιμοποιηθούν με διαφορετικούς τρόπους από καθηγητές και μαθητές. Για τους μαθητές, τα εγχειρίδια περιέχουν πολλές πληροφορίες με τις οποίες μπορούν να ασχοληθούν. Οι καθηγητές πρέπει να καθοδηγήσουν τους μαθητές στο περιεχόμενο των εγχειριδίων και να επικεντρωθούν στις πληροφορίες που ενδιαφέρουν τους μαθητές ανάλογα με τον τύπο του σχολείου. Πέρα από την ύλη που θα καλυφθεί στο σχολείο, οι μαθητές μπορούν να «ξεσκονίσουν» ή να εμπλουτίσουν τις γνώσεις τους από μόνοι τους σε επιπρόσθετα θέματα. Τα εγχειρίδια περιέχουν συμβουλές για ασκήσεις, πειράματα κι άλλες δραστηριότητες, ώστε να γίνουν όσο το δυνατόν πιο διαδραστικά. Αυτές οι συμβουλές θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν για την καλύτερη κατανόηση των εγχειριδίων από τους μαθητές. Για παράδειγμα, οι ερωτήσεις αλλά και τα «ερωτήματα ως αφετηρία» μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε γλωσσικά μαθήματα ή ως θέματα για γραπτές εργασίες. Επίσης, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως αφετηρία για την προσωπική έρευνα κάθε μαθητή. Φυσικά, δεν είναι απαραίτητο να ασχοληθείτε με όλα τα θέματα που αναπτύσσονται στα εγχειρίδια. Μπορείτε να επιλέξετε κάποια κύρια θέματα ανάλογα με το ενδιαφέρον και τις ανάγκες των μαθητών. Επίσης, προτείνεται στους καθηγητές να σχεδιάσουν ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα μακροπρόθεσμης διάρκειας που να καλύπτει πολλά χρόνια χρησιμοποιώντας στοιχεία από διαφορετικές επιστήμες εφαρμόζοντας με αυτόν τον τρόπο μια διεπιστημονική προσέγγιση. Εκτός από πληροφορίες για το σχεδιασμό των μαθημάτων και τον εκπαιδευτικό σκοπό του υλικού που έχει παραχθεί στα πλαίσια του έργου IUSES, το Εγχειρίδιο για τους Καθηγητές περιλαμβάνει και οδηγίες για το σχεδιασμό ενός ενεργειακού πλάνου (είναι διαθέσιμο κι ένα αρχείο excel προκειμένου να γίνονται ευκολότερα οι υπολογισμοί). Ο στόχος του ενεργειακού πλάνου είναι να βοηθήσει τους καθηγητές και τους διευθυντές των σχολείων να αυξήσουν την εξοικονόμηση ενέργειας στο σχολείο παρέχοντας συστηματικά οδηγίες για τα μέτρα που μπορούν να πάρουν για να εξοικονομήσουν ενέργεια. Σε κάθε προσπάθεια εξοικονόμησης ενέργειας οι μαθητές θα πρέπει οπωσδήποτε να εμπλακούν, ώστε ο αντίκτυπος να είναι ακόμη μεγαλύτερος. Για το σωστό σχεδιασμό ενός ενεργειακού πλάνου, οι καθηγητές θα πρέπει να λάβουν υπόψη τους και τον τρόπο μεταφοράς των μαθητών κ.α. στο σχολείο. Το Εγχειρίδιο για τις Μεταφορές παρέχει χρήσιμες πληροφορίες ως προς αυτό το θέμα. 27

32 Ορισμός: αυτό δείχνει την επεξήγηση ενός όρου, που μας εξηγεί τι σημαίνει Σημειώσεις: Αυτό δείχνει ότι κάτι είναι σημαντικό, μια συμβουλή ή ένα ζωτικής σημασίας κομμάτι των πληροφοριών. Στόχος εκμάθησης: Αυτοί είναι στην αρχή κάθε κεφαλαίου και εξηγούν τι θα μάθετε σε εκείνο το κεφάλαιο Πείραμα, άσκηση ή δραστηριότητα: Αυτό σας δείχνει να κάνετε κάτι βασισμένο σε αυτό που έχετε μάθει Σύνδεση Ιστού: Αυτό παρουσιάζει διεύθυνση του Διαδικτύου όπου μπορείτε να πάρετε περισσότερες πληροφορίες Αναφορά: Αυτό δείχνει όπου που προήλθα κάποιες πληροφορίες Περιπτωσιολογική μελέτη: Όταν δίνουμε ένα πραγματικό παράδειγμα μιας βιομηχανίας ή μιας πραγματικής κατάστασης Βασικά σημεία: αυτό είναι μια περίληψη (συνήθως στα σημεία με κουκίδες) αυτού που έχετε καλύψει, συνήθως στο τέλος ενός κεφαλαίου Ερώτηση: αυτό δείχνει πότε σας ζητάμε να σκεφτείτε μια ερώτηση, ειδικά στο τέλος των κεφαλαίων Εισαγωγή στο Εγχειρίδιο Μεταφορών Το εγχειρίδιο IUSES για τις μεταφορές έχει ως σκοπό να δώσει στους μαθητές μια επισκόπηση της ενεργειακής αποδοτικότητας στον τομέα των μεταφορών και πώς μπορούν να εξοικονομήσουν ενέργεια σε ένα τομέα με την οποία οι ίδιοι έρχονται αντιμέτωποι καθημερινά. Οι μεταφορές μας βοηθούν στην εξασφάλιση αγαθών, στη μετακίνηση από ένα τόπο σε άλλο και στη λειτουργία της οικονομίας, αλλά είναι επίσης μεγάλος καταναλωτής της ενέργειας με μια διαδεδομένη δυνατότητα να αυξήσει την επάρκεια. Το εγχειρίδιο αυτό αποτελείται από τα εξής τέσσερα κεφάλαια: Κεφάλαιο 1: Κύριες επιπτώσεις των μεταφορών και στατιστικά 28

33 Κεφάλαιο 2: Συμβατικά και εναλλακτικά καύσιμα Κεφάλαιο 3: Εναλλακτικές μεταφορές Κεφάλαιο 4: Βιώσιμες μεταφορές Το πρώτο κεφάλαιο δίνει στους μαθητές μια ιδέα πώς ο τομέας των μεταφορών μπορεί να επηρεάσει τη ζωή τους και πώς επηρεάζει το περιβάλλον. Ο μαθητής μαθαίνει ποια προβλήματα και ποιες δυσκολίες προκαλούνται από τις μεταφορές από διάφορα στατιστικά στοιχεία, περιπτωσιολογικές μελέτες κι ερωτήσεις που επιλύονται είτε κατά ομάδες είτε ατομικά. Στο κεφάλαιο 2, οι μαθητές ενημερώνονται για τα συμβατικά καύσιμα (τα καύσιμα που κινούν φορτηγά, αεροπλάνα, πλοία, αυτοκίνητα και άλλα είδη οχημάτων) και τα εναλλακτικά καύσιμα (που γίνονται όλο και πιο σημαντικά) συμπεριλαμβανομένων των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Τα θέματα που εξετάζονται σχετίζονται με την κατανάλωση και συμπεριλαμβάνουν τρόπους με τους οποίους μπορεί να μειωθεί η ρύπανση, συμβουλές για εξοικονόμησης ενέργειας άρα και καυσίμων στις καθημερινές μετακινήσεις και οδηγίες για την εφαρμογή της αρχής KISS στις μεταφορές (Keep it Short and Simple). Επιπλέον, το κεφάλαιο 2 εξηγεί πώς παράγονται αυτά τα καύσιμα και προσφέρει πληροφορίες για τις σημαντικότερες τάσεις και δυσκολίες που συνδέονται με τα συμβατικά και τα εναλλακτικά καύσιμα. Οι ερωτήσεις που παρατίθενται στο τέλος του κεφαλαίου μαζί με τις συμβουλές για τη χρήση και εξοικονόμηση καυσίμων έχουν ως βασικό σκοπό να βοηθήσουν τους μαθητές να εμπεδώσουν τις πληροφορίες του κεφαλαίου. Το κεφάλαιο 3 ασχολείται με τις «Εναλλακτικές Μεταφορές» και παρέχει πληροφορίες για τα αντίστοιχα μέσα μεταφοράς που έχουν θετικό κοινωνικό αντίκτυπο. Το κεφάλαιο αυτό επίσης αναφέρει τις τάσεις στην ανάπτυξη νέων οχημάτων και εξηγεί, για παράδειγμα, τη λειτουργία ενός υβριδικού αυτοκινήτου. Περιπτωσιολογικές μελέτες και συμβουλές συμπληρώνουν το θέμα των εναλλακτικών μεταφορών, τονίζοντας τα πλεονεκτήματα της χρήσης μέσων μαζικής μεταφοράς. Στόχος του κεφαλαίου, μέσω των πληροφοριών και συμβουλών που παρατίθενται, είναι να επηρεάσει τη καθημερινή συμπεριφορά των μαθητών σε σχέση με τη σωματική κίνηση και άσκηση, έτσι ώστε να μειωθούν τα ποσοστά παχυσαρκίας ένα πρόβλημα που επηρεάζει όλο και μεγαλύτερο αριθμό νέων σήμερα. Επιπλέον στόχος είναι να επηρεάσει το γενικότερο κοινωνικό σύνολο μέσω της αλλαγής συμπεριφοράς των μαθητών. Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με τη παράθεση ερωτήσεων και ασκήσεων που θα βοηθήσουν στην ανακεφαλαίωση των σημαντικότερων θεμάτων. Το κεφάλαιο 4 του Εγχειριδίου Μεταφορών διαιρείται σε τρία υποκεφάλαια που εξετάζουν το θέμα της ενεργειακής βιωσιμότητας στον τομέα των Μεταφορών και παρέχουν ένα σχέδιο μετακίνησης των μαθητών. Το πρώτο μέρος του κεφαλαίου επικεντρώνεται στην οργανωτική και συμπεριφοριστική πτυχή της βιώσιμης μεταφοράς. Ρίχνει μια στενή ματιά στην αστική μεταφορά και πώς οι βιώσιμοι τρόποι της μεταφοράς εφαρμόζονται ήδη στις διάφορες πόλεις σε όλη την Ευρώπη. Το μέρος δύο του κεφαλαίου δίνει κάποιες χρήσιμες πληροφορίες για τη βιώσιμη οδήγηση. Αν και συνήθως οι μαθητές δεν οδηγούν ακόμα αυτοκίνητο πρέπει να πάρουν μια ιδέα για το πώς θα μπορούν στο μέλλον να εξοικομήσουν ενέργεια και χρήματα ακολουθώντας μερικές απλές οδηγίες. Θεωρείται απαραίτητο να έχουν τις γνώσεις αυτές πριν μάθουν να οδηγούν και πριν αγοράσουν αυτοκίνητο. Είναι πολύ σημαντικό πώς θα μεγαλώσουν οι μελλοντικοί οδηγοί και ποιες συνήθειες θα ενστερνιστούν, καθώς οι επανεκπαίδευση των παλιών οδηγών δεν είναι τόσο αποτελεσματική. Στο τρίτο μέρος οι μαθητές μαθαίνουν σχετικά με ένα σχέδιο σχολικής κινητικότητας και πώς να το εισάγουν στο σχολείο τους. Η εφαρμογή ενός τέτοιου σχεδίου από όσους μελετούν το εγχειρίδιο για τις μεταφορές οδηγεί στα εξής συμπεράσματα: από τη μία, την επιτυχία των συγγραφέων σχετικά με τους στόχους που καθορίστηκαν κατά τη ανάπτυξη του σχεδίου αυτού, και, από την άλλη, τα πλεονεκτήματα τέτοιων συμπεριφορών στην προστασία του περιβάλλοντος και της υγείας. 29

34 30 IUSES Εγχειρίδιο Καθηγητή Εισαγωγή στο Εγχειρίδιο Κτηρίων Το εγχειρίδιο αναφέρεται σε θέματα σχετικά με τα κτίρια και την ενεργειακή τους κατανάλωση. Τα κεφάλαια περιλαμβάνουν πληροφορίες για τη δομή του κτιρίου, το μηχανολογικό εξοπλισμό των συστημάτων θέρμανσης, ψύξης κι εξαερισμού, τις διάφορες συσκευές και το σύστημα φωτισμού. Αν και η σειρά των κεφαλαίων έχει επιλεγεί με βάση τη λογική συνέχεια των θεμάτων, οι καθηγητές μπορούν να διδάξουν τα κεφάλαια ανεξάρτητα το ένα από το άλλο κατά τη βούλησή τους. Κάθε κεφάλαιο είναι μία ενότητα που αποτελείται από υποκεφάλαια που αναλύουν σε βάθος κάθε σχετικό θέμα. Δομή του εγχειριδίου Εισαγωγή Στην εισαγωγή δίνονται οι βασικές πληροφορίες για τα κτίρια και για την ενεργειακή τους κατανάλωση Δομή των κτιρίων (βασικές γνώσεις) Εισαγωγικές πληροφορίες για το περίβλημα ενός κτιρίου- τα όρια μεταξύ εσωτερικών και εξωτερικών χώρων Ανάλυση της αρχής μεταφοράς θερμότητας και της εφαρμογής της στα κτίρια η έννοια της «ενεργειακής ισορροπίας» ενός κτιρίου Ανάλυση των επιπτώσεων που έχει το περίβλημα στην ενεργειακή κατανάλωση του κτιρίου Σύντομη εισαγωγή στα κτιριακά υλικά, στα μονωτικά και δομικά στοιχεία παράθυρα (βασικές γνώσεις κατάλληλες για μη-τεχνολογική κατεύθυνση) Βιοκλιματικός κτιριακός σχεδιασμός γίνεται αναφορά στην εξοικονόμηση ενέργειας από τη χρήση «ελεύθερων» πηγών ενέργειας, όπως είναι το φυσικό φως Εισαγωγή (= βασικές γνώσεις) Υποκεφάλαιο Παθητικά ηλιακά στοιχεία (=για προχωρημένο επίπεδο γνώσεων) Συμβουλές για την καλύτερη χρήση των κτιρίων (βασικές γνώσεις κατάλληλες για όλους τους μαθητές) συμβουλές για εξοικονόμηση ενέργειας στα κτίρια με απλούς κι αποτελεσματικούς τρόπους Άσκηση και ερωτήσεις (βασικών γνώσεων), γλωσσάριο, ιστοσελίδες σχετικές με τα θέματα που αναπτύχθηκαν και βασικές έννοιες που πρέπει να θυμόμαστε Κλιματισμός (κατάλληλο για απόκτηση και βασικών γνώσεων και πιο προχωρημένων). Αυτό είναι ένα πολύ μεγάλο κεφάλαιο που χωρίζεται σε δύο μέρη κι ασχολείται με τη ψύξη και θέρμανση των εσωτερικών χώρων του κτιρίου παρέχοντας γνώσεις και βασικού και πιο προχωρημένου επιπέδου Θέρμανση (κατάλληλο για απόκτηση και βασικών γνώσεων και πιο προχωρημένων) Το εσωτερικό μικροκλίμα και άνεση αυτό το κεφάλαιο είναι μια εισαγωγή στο θέμα της θέρμανσης και παρέχει απαντήσεις στις ερωτήσεις σχετικά με τους τρόπους θέρμανσης κτιρίων στα οποία διαμένουν άτομα (βασικές γνώσεις) Σύντομη εισαγωγή στα συστήματα θέρμανσης και μικρή τους περίληψη (βασικές γνώσεις) Σύντομη περιγραφή των ενεργειακών πηγών για λόγους θέρμανσης (βασικές και προχωρημένες γνώσεις) Αντλίες θερμότητας εξοικείωση με τις σύγχρονες δημοφιλείς πηγές θέρμανσης Ηλιακή ενέργεια- αυτό το κεφάλαιο αναλύει την αποτελεσματική χρήση της ενέργειας που παράγεται από τον ήλιο (βασικές και προχωρημένες γνώσεις) Στοιχεία θέρμανσης εισαγωγή (βασικές γνώσεις + μετρήσεις και σύγκριση διάφορων στοιχείων θέρμανσης (εμβάθυνση)

35 IUSES Εγχειρίδιο Καθηγητή Ψύξη Κλιματισμός (κατάλληλο για απόκτηση και βασικών γνώσεων και πιο προχωρημένων) Ορισμός της θερμικής άνεσης για ψύξη Ανάλυση της αρχής της συμπίεσης ή ψύξης ενός συστήματος κλιματισμού, προσδιορίζοντας την αποδοτικότητα και την ενεργειακή του κατανάλωση (προχωρημένο επίπεδο γνώσεων) Συμβουλές για τη σωστή χρήση του κλιματισμού (βασικές γνώσεις κατάλληλο για όλους τους μαθητές) Άσκηση και ερωτήσεις (βασικών γνώσεων), ιστοσελίδες σχετικές με τα θέματα που αναπτύχθηκαν και βασικές έννοιες που πρέπει να θυμόμαστε Παρασκευή οικιακού ζεστού νερού (κατάλληλο για απόκτηση και βασικών γνώσεων και πιο προχωρημένων) Το κεφάλαιο παρέχει μια ανασκόπηση της μέσης κατανάλωσης οικιακού ζεστού νερού των ανθρώπων (βασικές γνώσεις) Περίληψη τρόπων για την προετοιμασία οικιακού ζεστού νερού και σύντομη περιγραφή των συσκευών που το παράγουν (εμβάθυνση) Συμβουλές για την καλύτερη χρήση του οικιακού ζεστού νερού και μείωση της κατανάλωσης και του κόστους (βασικές γνώσεις κατάλληλες για όλους τους μαθητές) συμβουλές για εξοικονόμηση ενέργειας στην κατανάλωση οικιακού ζεστού νερού με εύκολους και αποτελεσματικούς τρόπους Σύντομος σχολιασμός για την προετοιμασία ζεστού οικιακού νερού μέσω της ηλιακής ενέργειας Άσκηση και ερωτήσεις (βασικών γνώσεων), ιστοσελίδες σχετικές με τα θέματα που αναπτύχθηκαν και βασικές έννοιες που πρέπει να θυμόμαστε Φωτισμός (Βασικές γνώσεις) Εισαγωγή στο φυσικό και τεχνητό φωτισμό Περίληψη των πηγών τεχνητού φωτισμού Συμβουλές για την μείωση της ενέργειας που καταναλώνεται από το φωτισμό Άσκηση και ερωτήσεις (βασικών γνώσεων), ιστοσελίδες σχετικές με τα θέματα που αναπτύχθηκαν και βασικές έννοιες που πρέπει να θυμόμαστε Ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές (Βασικές γνώσεις) Σημείωση: Στο DVD που ετοιμάστηκε στα πλαίσια του έργου περιέχεται μία εφαρμογή (παιχνίδι) η οποία ελέγχει την κατανάλωση της ενέργειας από τις συσκευές σε ένα διαμέρισμα. Το παιχνίδι αυτό βοηθάει στην καλύτερη κατανόηση των πληροφοριών που περιέχονται σ αυτό το κεφάλαιο. Το κεφάλαιο αυτό περιγράφει την ενεργειακή κατανάλωση των συνηθέστερων συσκευών που υπάρχουν σε ένα σπίτι Εισάγεται στους μαθητές η έννοια του «σήματος ενεργειακής απόδοσης» και τα στοιχεία που μπορούν να εξαχθούν από αυτό Παρουσιάζεται πόσο εύκολα μπορεί να υπολογισθεί η ηλεκτρική κατανάλωση στο σπίτι και πώς ελέγχεται ένας λογαριασμός ρεύματος (βασικές γνώσεις κατάλληλο για όλους τους μαθητές) Συμβουλές για τη χρήση διάφορων οικιακών συσκευών και τρόποι μείωσης της κατανάλωσης ρεύματος (βασικές γνώσεις κατάλληλο για όλους τους μαθητές) Άσκηση και ερωτήσεις (βασικών γνώσεων), ιστοσελίδες σχετικές με τα θέματα που αναπτύχθηκαν και βασικές έννοιες που πρέπει να θυμόμαστε 31

36 Φωτοβολταϊκή ενέργεια (κατάλληλο για απόκτηση και βασικών γνώσεων και πιο προχωρημένων) Εισαγωγή στο πρόβλημα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από τον ήλιο (βασικές γνώσεις) Λεπτομερής περιγραφή της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας Πόση ενέργεια μπορεί να παράγει ένα φωτοβολταϊκό σύστημα (προχωρημένο επίπεδο γνώσεων) Άσκηση και ερωτήσεις (βασικών γνώσεων), γλωσσάριο, ιστοσελίδες σχετικές με τα θέματα που αναπτύχθηκαν και βασικές έννοιες που πρέπει να θυμόμαστε Άσκηση παρακολούθηση της ενεργειακής κατανάλωσης ενεργειακός έλεγχος σε οικιακές/σχολικές εγκαταστάσεις Το κεφάλαιο αυτό παρέχει ένα λεπτομερή οδηγό για την ενεργειακό έλεγχο ενός κτιρίου (βασικές γνώσεις κατάλληλες για όλους τους μαθητές) Ο έλεγχος αυτός μπορεί να γίνει είτε γραπτά είτε στον υπολογιστή υπάρχει ένα αρχείο Excel με υποδείγματα, διαθέσιμο και στο DVD και στην ιστοσελίδα του IUSES, που μπορεί να βοηθήσει στην καταγραφή των στοιχείων και στην ολοκλήρωση του ελέγχου Εισαγωγή στο εγχειρίδιο βιομηχανίας Το εγχειρίδιο αυτό παρέχει πληροφορίες για τη χρήση της ενέργειας στη βιομηχανία και τα προβλήματα που συσχετίζονται με τη κατανάλωση ενέργειας σε μεγάλη κλίμακα. Το εγχειρίδιο περιλαμβάνει ποικίλες τεχνικές λεπτομέρειες που παρουσιάζονται με φωτογραφίες και γραφικές παραστάσεις αλλά και συμβουλές, υποδείξεις σημαντικών σημείων, ασκήσεις και πειράματα, ώστε ο αναγνώστης να ανακαλύψει με διαδραστικό τρόπο πώς λειτουργεί η αποδοτική χρήση της ενέργειας. Το πρώτο κεφάλαιο του εγχειριδίου περιέχει γενικές πληροφορίες για την ενέργεια. Οι μαθητές θα μάθουν τι είναι ενέργεια και θα κατανοήσουν από πού προέρχεται και ποιά είναι τα βασικά προβλήματα που συσχετίζονται μ αυτήν. Επιπλέον, στόχος του κεφαλαίου είναι να γνωρίσουν οι μαθητές τους τρόπους με τους οποίους μετριέται η ενέργεια και πώς μετατρέπεται σε διαφορετικές μορφές. Οι μαθητές θα αποκτήσουν μία βασική ιδέα του μεγέθους της ενέργειας από την οποία περιβάλλονται στην καθημερινή τους ζωή. Το περιεχόμενο του πρώτου κεφαλαίου γίνεται εύκολα κατανοητό από μαθητές όλων των τάξεων και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε όλα τα σχολεία. Το κεφάλαιο 2 δίνει μία σφαιρική εικόνα των διαφορετικών πηγών ενέργειας και επισημαίνει τις διαφορές μεταξύ των ανανεώσιμων και μη πηγών ενέργειας. Ένα σημαντικό μέρος του κεφαλαίου περιγράφει λεπτομερώς τα προβλήματα που σχετίζονται με τα ορυκτά καύσιμα και με άλλες μη ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Επίσης, το κεφάλαιο περιέχει γενικές πληροφορίες για τη ζήτηση ενέργειας και την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Στο κεφάλαιο 3, οι μαθητές μαθαίνουν σχετικά με τη χρήση της ενέργειας σε μεγάλη κλίμακα. Το πρώτο μέρος του κεφαλαίου επικεντρώνεται στη μετατροπή της ενέργειας και στους τρόπους με τους οποίους διάφορες πηγές ενέργειας γίνονται διαθέσιμες. Επίσης, γίνεται αναφορά στους φορείς ενέργειας και στις τεχνολογίες που είναι διαθέσιμες με τις οποίες ελαχιστοποιούνται οι απώλειες κατά τη διαδικασία μετατροπή της ενέργειας από μία μορφή σε άλλη. Το «κουτί πειραμάτων» του IUSES μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη εξήγηση των διαδικασιών αυτών. Το δεύτερο μέρος του τρίτου κεφαλαίου επικεντρώνεται στην τελική χρήση της ενέργειας στη βιομηχανία. Το κεφάλαιο αυτό απευθύνεται στα τεχνικά σχολεία, καθώς περιλαμβάνει λεπτομερείς πληροφορίες για την ενεργειακά αποδοτική λειτουργία διάφορων εργοστασιακών μονάδων. Το κεφάλαιο αυτό αποτελεί εξαιρετική αφορμή για την διοργάνωση επίσκεψης σε ένα εργοστάσιο 32

37 Το κεφάλαιο 4 αφορά τη διαχείριση ενέργειας και δείχνει τους τρόπους με τους οποίους βελτιώσεις στην οργάνωση ενός εργοστασίου βελτιώνουν σημαντικά την ενεργειακή απόδοση και εξοικονομούν ενέργεια. Ιδιαίτερα, σχολεία οικονομικής κατεύθυνσης μπορούν να εκμεταλλευτούν το κομμάτι που αφορά τη διαχείριση ενέργειας γιατί πολλά από αυτά που προτείνονται μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε οικονομικές αναλύσεις. Επίσης, οι πληροφορίες αυτές μπορούν να φανούν χρήσιμες εάν ένα σχολείο θελήσει να καταστρώσει το δικό του σχέδιο αποδοτικής χρήσης της ενέργειας. Το τελευταίο κεφάλαιο του εγχειριδίου αφορά τη χαρτοβιομηχανία η οποία χρησιμοποιείται ως παράδειγμα βιομηχανίας που απαιτεί μεγάλες ποσότητες ενέργειας. Η βιομηχανία χάρτου και πολτού επιλέχθηκε γιατί οι μαθητές είναι εξοικειωμένοι με το αντικείμενο καθώς χρησιμοποιούν το χαρτί στην καθημερινή τους ζωή. Το κεφάλαιο αυτό περιέχει εξειδικευμένες πληροφορίες οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν από σχολεία τεχνικής κατεύθυνσης. Στο τέλος του κεφαλαίου, οι μαθητές θα συναντήσουν μία άσκηση για την παραγωγή δικού τους χαρτιού. Με τον τρόπο αυτό, οι μαθητές μπορούν εύκολα να διαπιστώσουν σε ποια στάδια παραγωγή χάρτου καταναλώνονται μεγάλες ποσότητες ενέργειας. Η άσκηση συνοδεύεται από φωτογραφίες ενώ οι μαθητές έχουν τη δυνατότητα να πραγματοποιήσουν απλούς υπολογισμούς για τη κατανάλωση ενέργειας σε κάθε στάδιο της διαδικασίας. 2.3 Πειραματικό κουτί εργαλείων Το Κουτί Πειραμάτων περιλαμβάνει υλικά ειδικά επιλεγμένα ώστε καθηγητές και μαθητές να πειραματιστούν με άμεσο και διαδραστικό τρόπο σε θέματα εξοικονόμησης ενέργειας, χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και περιβαλλοντικής συμπεριφοράς. Χάρη στις πολυμεσικές εφαρμογές, τα υλικά στο κουτί πειραμάτων και τα εγχειρίδια που περιλαμβάνονται στο εκπαιδευτικό πακέτο, οι χρήστες μπορούν να υλοποιήσουν μια σειρά από πειράματα για διάφορα θέματα που σχετίζονται με την ενέργεια. Ο σκοπός των ασκήσεων είναι να εντοπιστούν κάποια θέματα (π.χ. ενεργειακής κατανάλωσης, θερμικής διασποράς) και να γίνουν κάποιες ασκήσεις πάνω σε αυτά ώστε οι μαθητές να συνειδητοποιήσουν τις επιπτώσεις που έχει η αλόγιστη χρήση ενέργειας. Για παράδειγμα, το κουτί πειραμάτων μπορεί εύκολα να ενταχθεί στο μάθημα φυσικής ή χημείας προσφέροντας στους μαθητές τη δυνατότητα να πειραματιστούν με δικές τους ιδέες. Οδηγίες για πειράματα που μπορείτε να κάνετε και τη λίστα με τα απαραίτητα υλικά για αυτά τα πειράματα, μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα: 33

38 Ποσότητα Υλικά Τεχνικές προδιαγραφές Σημειώσεις 6 Panels Υλικό θερμικής μόνωσης για κτίρια (Stiferite) Αντί για αυτό το υλικό μπορείτε να χρησιμοποιήσετε κουτί από φύλλο πολυστυρενίου 1 Φωτοβολταϊκό panel 1,5 W, 6 V Μπορείτε να το αγοράσετε από το διαδίκτυο 1 Λαμπάκι LED Χρώμα: κόκκινο Περιλαμβάνεται αντίσταση 1 Λαμπτήρας με βάση E10 4,8 V, 0,3 A Μπορείτε να το αγοράσετε από το διαδίκτυο 1 Κλέμα μεγαφώνου (εξάρτημα με τους δύο διακόπτες, κόκκινο και μαύρο) Συνήθως, χρησιμοποιείται για να συνδέσει καλώδια ακουστικών σε ηχεία Μπορείτε να το αγοράσετε από κατάστημα ηλεκτρονικών συσκευών 4 Clips «κροκοδειλάκια» Για δοκιμές κυκλωμάτων με προσωρινή σύνδεση Μπορείτε να το αγοράσετε από το διαδίκτυο 2 Ηλεκτρικά καλώδια Μπορείτε να το αγοράσετε από το διαδίκτυο 1 Ψηφιακό θερμόμετρο -40 έως +200 C Μπορείτε να το αγοράσετε από το διαδίκτυο 1 Μετρητής ενέργειας 230 V, 50 Hz, 16 A, 3680W Μπορείτε να το αγοράσετε από το διαδίκτυο 1 Ανεμόμυλος Μοντέλο ηλιακής ενέργειας Μπορείτε να το αγοράσετε από το διαδίκτυο 1 Box Χάρτινο κουτί 1 DVD Κατεβάστε τα αρχεία που περιέχονται στο DVD από την ιστοσελίδα του προγράμματος (www.iuses.eu) 34

39 Κατάλογος πειραμάτων IUSES Εγχειρίδιο Καθηγητή Τα πειράματα που καταγράφονται παρακάτω θα σας βοηθήσουν να ελέγξετε, να περιγράψετε και να κατανοήσετε μερικές από τις εναλλακτικές πηγές ενέργειας. ΠΕΙΡΑΜΑ N 1: Κατασκευάζοντας το θερμονωτικό κουτί Απαραίτητα Υλικά: θερμικής μόνωσης panels (Stiferite) (6), κολλητική ταινία διπλής όψης, Δεν περιέχεται στο πακέτο: ψαλίδι (1). Κατασκευάστε ένα κουτί χρησιμοποιώντας τα έξι θερμικής μόνωσης panels (Stiferite), στερεώστε τα μεταξύ τους χρησιμοποιώντας την κολλητική ταινία διπλής όψης. Έχετε υπόψη σας ότι το ένα panel πρέπει να είναι κινητό, ενώ τα υπόλοιπα θα είναι στερεωμένα. Επομένως, μην κολλήσετε το panel που θα χρησιμοποιηθεί ως καπάκι. ΠΕΙΡΑΜΑ N 2: Λειώνοντας τον πάγο Απαραίτητα Υλικά: το θερμομονωτικό κουτί του πειράματος Νο 1, ψηφιακό θερμόμετρο (1) Δεν περιέχονται στο πακέτο: ένα μικρό πιάτο, παγάκια παρόμοιου μεγέθους (2), χρονομετρητής (1). Σημείωση: θυμηθείτε πως για αυτό το πείραμα χρειάζεστε έναν καταψύκτη στο σχολείο ή σε ένα πολύ κοντινό μέρος. Πάρτε ένα από τα παγάκια και τοποθετήστε το μέσα στο κουτί χρησιμοποιώντας το μικρό πιάτο. Κλείστε το κουτί με το κινητό panel και ελέγξτε πόσος χρόνος χρειάζεται μέχρι να λιώσει ο πάγος. Στο μεταξύ, μπορείτε να κάνετε μια τρύπα στο καπάκι του κουτιού (δηλ. στο κινούμενο panel) και μετρήστε τη θερμοκρασία μέσα στο κουτί κάθε λεπτό (μετά κάντε ένα γράφημα). Στη συνέχεια, πάρτε ακόμη ένα παγάκι παρόμοιου μεγέθους με το πρώτο κι επαναλάβετε το πείραμα χωρίς να κλείσετε το κουτί. Μετρήστε τη θερμοκρασία όταν το κουτί είναι στην αίθουσα. Μετά μετακινήστε το σε μια πιο κρύα περιοχή και μετρήστε τη θερμοκρασία κάθε λεπτό, κάντε ένα γράφημα και δείτε πόσο (γρήγορα) πέφτει η θερμοκρασία. Μετά επαναλάβετε το πείραμα με ένα απλό χάρτινο κουτί και σχεδιάστε στο ίδιο γράφημα τα νέα σας δεδομένα, ώστε να διαπιστώσετε πόσο διαφέρουν. Τι συμπέρασμα προκύπτει από αυτό το πείραμα; Σημείωση: Μετά το τέλος του πειράματος κλείστε στην τρύπα στο καπάκι με ταινία. ΠΕΙΡΑΜΑ N 3: Κλείνοντας το διακόπτη χωρίς τη χρήση ρευματολήπτη (πρίζα) Απαραίτητα Υλικά: φωτοβολταϊκό panel (1), λαμπτήρας με βάση E10 (1), λαμπάκι LED (1), κλέμα μεγαφώνου (1), clips κροκοδειλάκια (4). Δεν περιέχονται στο εκπαιδευτικό πακέτο: μια πηγή τεχνητού φωτός. Συνδέστε το φωτοβολταϊκό panel στους παρεχόμενους λαμπτήρες (ένα κάθε φορά), χρησιμοποιώντας τα ηλεκτρικά καλώδια και τα clips κροκοδειλάκια που έχετε στη διάθεσή σας. Ανάψτε το φωτοβολταϊκό panel μέσω μιας τεχνητής πηγής φωτός, μετά επιχειρήστε με τον παραδοσιακό τρόπο (τον ήλιο): βεβαιωθείτε ότι η ηλεκτρική λάμπα που είναι συνδεδεμένη με το panel ανάβει. Αν η λάμπα δεν φωτίζει, ποια είναι πιθανόν η αιτία; (μία κακή σύνδεση ανάμεσα στα καλώδια και τις λάμπες, ελλειπές φως που λαμβάνει το φωτοβολταϊκό panel, σπασμένες λάμπες;). Σημείωση: Προσέξτε να συνδέσετε το λαμπάκι LED με το σωστό τρόπο επειδή το λαμπάκι LED 35

40 έχει πολικότητα. Αυτό σημαίνει ότι ο θετικός πόλος (το μακρύτερο σύρμα) και ο αρνητικός πόλος (το μικρότερο σύρμα) πρέπει να συνδεθούν σωστά: στην κλέμα μεγαφώνου θεωρείστε τον κόκκινο διακόπτη ως το θετικό πόλο και τον μαύρο διακόπτη ως τον αρνητικό. Αν η πολικότητα αντιστραφεί, το λαμπάκι LED δε θα ανάψει και μπορεί να καταστραφεί. ΠΕΙΡΑΜΑ N 4: Θερμομόνωση (I) Απαραίτητα υλικά: το κουτί από θερμονωτικό υλικό (Stiferite), λαμπτήρας με βάση E10 (1), clips κροκοδειλάκια (4), ψηφιακό θερμόμετρο (1); Δεν περιέχονται στο εκπαιδευτικό πακέτο : 4.5 V πλακέ μπαταρία με ελάσματα(1), φύλλο χαρτιού (1), στυλό (1), χρονομετρητής (1). Συνδέστε τον λαμπτήρα με την μπαταρία 4.5 V (χρησιμοποιώντας τα «κροκοδειλάκια») μέσα στο κουτί από θερμονωτικό υλικό (Stiferite). Κλείστε το κουτί με το μετακινούμενο panel (καπάκι) και βάλτε το θερμόμετρο μέσα στην τρύπα που ήδη έχετε κάνει στο πείραμα Νο2, αφήνοντας έξω την οθόνη ενδείξεων. Σε ένα φύλλο χαρτί σημειώστε την αρχική θερμοκρασία μέσα στο κουτί και μετά μετρήστε την μετά από κάποιο χρονικό διάστημα (τουλάχιστον 15 λεπτά). Επαναλάβετε το πείραμα με το κουτί ανοιχτό και κλειστό. Τι παρατηρείτε; Τι πρέπει να κάνετε προκειμένου να διατηρήσετε μια πιο εμφανή αλλαγή θερμοκρασίας; Κάντε ένα γράφημα «θερμοκρασία χρόνου» για κάθε πείραμα. ΠΕΙΡΑΜΑ N 5: Θερμομόνωση (II) Απαραίτητα υλικά: το κουτί από θερμονωτικό υλικό (Stiferite), λαμπάκι LED (1), clips κροκοδειλάκια (4), ψηφιακό θερμόμετρο (1); Δεν περιέχονται στο εκπαιδευτικό πακέτο: 4.5 V πλακέ μπαταρία με ελάσματα (1), φύλλο χαρτιού (1), στυλό (1), χρονομέτρης (1). Επαναλάβετε το ίδιο πείραμα αντικαθιστώντας τη λάμπα με ένα λαμπάκι LED. Σημειώστε τη διαφοροποίηση της θερμοκρασίας με τα ίδια ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα και συγκρίνετε τα αποτελέσματα με αυτά από το προηγούμενο πείραμα. Ποιες είναι οι διαφορές και γιατί; 36

41 ΠΕΙΡΑΜΑ N 6: Φωτοβολταϊκό PANEL και Θέρμανση (I) Απαραίτητα υλικά: φωτοβολταϊκό panel (1), λαμπάκι LED (1), clips κροκοδειλάκια (4); Δεν περιέχονται στο εκπαιδευτικό πακέτο: επιτραπέζιο φωτιστικό (τουλάχιστον με λαμπτήρα 60W). Όπως θα είχατε την ευκαιρία να διαπιστώσετε, ο κοινός λαμπτήρας ζεσταίνει το περιβάλλον. Η θερμική ενέργεια που ελευθερώνεται είναι ικανή να ανάψει ένα λαμπάκι LED; Δοκιμάστε το αυτό χρησιμοποιώντας έναν κοινό λαμπτήρα ως πηγή φωτός: τοποθετήστε το κοντά στο φωτοβολταϊκό panel που είναι συνδεδεμένο με το λαμπάκι LED και ελέγξτε κατά πόσο ανάβει ή όχι. ΠΕΙΡΑΜΑ N 7: Φωτοβολταϊκό PANEL και Θέρμανση (II) Απαραίτητα υλικά: φωτοβολταϊκό panel (1), LED (1), clips κροκοδειλάκια (4); Δεν περιέχονται στο εκπαιδευτικό πακέτο: επιτραπέζιο φωτιστικό (με λαμπτήρα εξοικονόμησης ενέργειας, τουλάχιστον 11W, που ισοδυναμεί με κοινό λαμπτήρα 60W). Επαναλάβετε το πείραμα Νο 6 αντικαθιστώντας τον κοινό λαμπτήρα με τον αντίστοιχο λαμπτήρα εξοικονόμησης ενέργειας. Ανάβει το LED που συνδέεται με το φωτοβολταϊκό panel; Υπάρχει περισσότερη ή λιγότερη θερμική διασπορά στο περιβάλλον; ΠΕΙΡΑΜΑ N 8: Φωτοβολταϊκό PANEL και Θέρμανση (III) Απαραίτητα υλικά: φωτοβολταϊκό panel (1), λαμπάκι LED (1), clips κροκοδειλάκια (4); Δεν περιέχονται στο εκπαιδευτικό πακέτο: επιτραπέζιο φωτιστικό (με λαμπάκι LED, τουλάχιστον 7W, που ισοδυναμεί με κοινό λαμπτήρα 60W). Επαναλάβετε το πείραμα Νο 6 αντικαθιστώντας τον κοινό λαμπτήρα με ένα λαμπάκι LED. Ανάβει το λαμπάκι LED που συνδέεται με το φωτοβολταϊκό panel; Με λαμπτήρα αυτού του τύπου, υπάρχει περισσότερη ή λιγότερη θερμική διασπορά στο περιβάλλον; ΠΕΙΡΑΜΑ N 9: Φωτοβολταϊκό PANEL και ηλιακό φως Απαραίτητα υλικά: φωτοβολταϊκό panel (1), λαμπτήρας με βάση E10 (1), clips κροκοδειλάκια (4). Κατά τη διάρκεια ενός από τα προηγούμενα πειράματα έχετε προσέξει ότι το φωτοβολταϊκό panel, παίρνοντας φως από τον ήλιο το μετατρέπει σε ηλεκτρική ενέργεια. Τώρα βγείτε έξω και τοποθετήστε το φωτοβολταϊκό panel κάτω από τον ήλιο, στη συνέχεια περιστρέψτε το; Ανάβει ακόμη ο λαμπτήρας πυρακτώσεως που συνδέεται με το panel; Τι αντιλαμβάνεστε από αυτό το πείραμα; ΠΕΙΡΑΜΑ N 10: Διαφορετικά υλικά, ίδια θερμοκρασία; Απαραίτητα υλικά: το κουτί από θερμονωτικό υλικό (Stiferite), κολλητική ταινία διπλής όψης Δεν περιέχονται στο εκπαιδευτικό πακέτο: panels κατασκευασμένα από πεπιεσμένο χαρτί, νάϋλον ή άλλο υλικό. Χρησιμοποιήστε τα panels προκειμένου να κατασκευάσετε τουλάχιστον δύο διαφορετικά κουτιά (για παράδειγμα από πεπιεσμένο χαρτί ή από νάϋλον). Στη συνέχεια επαναλάβετε όλα τα προηγούμενα πειράματα. Ποιες διαφορές παρατηρείτε στα αποτελέσματα που παίρνετε από κάθε πείραμα; ΠΕΙΡΑΜΑ N 11: Θερμομόνωση (III) Απαραίτητα υλικά: ένα άκαμπτο κουτί από θερμονωτικό υλικό (Stiferite), αντικείμενα και 37

42 εργαλεία που έχουν χρησιμοποιηθεί στα προηγούμενα πειράματα. Δεν περιέχεται στο εκπαιδευτικό πακέτο: κόφτης (1). Κόψτε ένα παράθυρο ή μια πόρτα στις δύο αντίθετες πλευρές του κουτιού, έτσι ώστε να μοιάζει σαν σπίτι. Τι αποτελέσματα θα έχετε αν επαναλάβετε κάποια από τα προηγούμενα πειράματα αν η πόρτα ή το παράθυρο (ή και τα δύο) είναι ανοιχτά; Σημείωση: Ο κόφτης είναι ένα επικίνδυνο εργαλείο που πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο από το δάσκαλο ή ενήλικες. Για να ξαναχρησιμοποιήσετε το κουτί, κόψτε το με ακρίβεια, ώστε να μπορέσετε να το κλείσετε ξανά με κόλλα ή κολλητική ταινία. ΠΕΙΡΑΜΑ N 12: Μέτρηση της ενεργειακής κατανάλωσης Απαραίτητα υλικά: μετρητής κατανάλωσης ενέργειας (1), το αρχείο με τις ασκήσεις που περιέχονται στο DVD, Δεν περιέχεται στο εκπαιδευτικό πακέτο: ηλεκτρικές συσκευές. Χρησιμοποιώντας τον μετρητή κατανάλωσης ενέργειας, μετρήστε την ενεργειακή κατανάλωση διαφορετικών συσκευών. Προσπαθήστε να προσδιορίσετε τη συνολική κατανάλωση ενέργειας σε διαφορετικά περιβάλλοντα, καταστάσεις, συνήθειες της ζωής σας (στο σπίτι, στο σχολείο, κτλ.) χρησιμοποιώντας ως αρχείο παρουσίασης τους πίνακες που αναφέρονται στο αρχείο excel που περιέχεται στο DVD. ΠΕΙΡΑΜΑ N 13: Ηλιακή και Αιολική ενέργεια Απαραίτητα υλικά: εξαρτήματα για κατασκευή ηλιακού ανεμόμυλου. Ακολουθείστε τις οδηγίες για να κατασκευάσετε τον ανεμόμυλο, βεβαιωθείτε ότι λειτουργεί και συζητήστε με τους φίλους σας θέματα αναφορικά με ενεργειακές μετατροπές και την εξοικονόμηση ενέργειας. Σημείωση: το ηλεκτρικό μοτέρ και ο μικρός φωτοβολταϊκός πίνακας μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες εφαρμογές (π.χ. ανεμιστήρας οροφής για το θερμομονωτικό κουτί ή ηλιακός ανεμιστήρας για το αυτοκίνητο) 2.4 Πολυμέσα DVD Το τρίτο εργαλείο που έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του έργου για τους μαθητές και τους καθηγητές είναι το πολυμεσικό CD. Το περιεχόμενο του CD αποτελεί μία εφαρμογή των βασικών εννοιών που περιλαμβάνονται στα τρία εκπαιδευτικά εγχειρίδια χρησιμοποιώντας οπτικοποίηση για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Επιπλέον, έχει ως στόχο να τραβήξει την προσοχή των μαθητών παρουσιάζοντας θέματα εξοικονόμησης ενέργειας μέσω ενός διαδραστικού, μοντέρνου εργαλείου. Επιπλέον, οι εφαρμογές έχουν ως σκοπό να κινητοποιήσουν τους μαθητές για να εξετάσουν περαιτέρω θέματα ενέργειας και να τους δείξουν πώς μπορούν να υιοθετήσουν έναν τρόπο ζωής φιλικό προς το περιβάλλον. Πέραν των υπόλοιπων εφαρμογών, το CD περιλαμβάνει και διαδραστικές ασκήσεις ώστε οι μαθητές να ελέγξουν όσα έχουν μάθει από τα τρία εγχειρίδια, το εγχειρίδιο των καθηγητών και τις οδηγίες για τη χρήση του κουτιού πειραμάτων. Οι ασκήσεις αυτές μπορούν να χρησιμοποιηθούν και στο πλαίσιο των μαθημάτων στο σχολείο, αλλά και στο σπίτι από τους ίδιους τους μαθητές. Το περιεχόμενο του CD χωρίζεται σε τρεις ενότητες: Σπίτι, Μεταφορές, Βιομηχανία. Κάθε ενότητα αναπτύχθηκε με βάση τρία κριτήρια: Χώρος-Κανόνες-Συμπεριφορά Στην ενότητα για το σπίτι, μέσω περιήγησης με το ποντίκι, οι μαθητές μπορούν να περιηγηθούν σε ένα εικονικό διαμέρισμα (Χώρος) και να επιλέξουν να ανάψουν ή να σβήσουν τις ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές που υπάρχουν υπολογίζοντας την καθημερινή κατανάλωση 38

43 ηλεκτρικής ενέργειας ώστε να βελτιώσουν την ενεργειακή τους συμπεριφορά. Κατά την περιήγηση, διάφοροι Κανόνες εμφανίζονται (τεχνικές και επιστημονικές λεπτομέρειες σχετικά με την ενεργειακή κατανάλωση κάθε συσκευής) ώστε οι μαθητές να μπορούν εύκολα να συγκρίνουν τις επιπτώσεις που θα έχει η θετική αλλαγή της Συμπεριφοράς τους αν υιοθετήσουν τις συμβουλές που παρέχονται. Η ενότητα για τις Μεταφορές περιλαμβάνει δύο Χώρους: ο πρώτος αφορά τα διαφορετικά μεταφορικά μέσα και ο δεύτερος αφορά την οικολογική κι ασφαλή οδήγηση. Στην περίπτωση των μεταφορικών μέσων, οι Κανόνες και η Συμπεριφορά εξετάζονται χρησιμοποιώντας διαφορετικούς τρόπους: από τη μία πλευρά, δοκιμάζοντας τα διαφορετικά είδη μέσων μεταφοράς σε επιλεγμένες διαδρομές, κι από την άλλη υπολογίζοντας την ενεργειακή αποδοτικότητα και τις εκπομπές CO 2 του κάθε μέσου. Προτείνεται στους καθηγητές να διαβάσουν τη μεθοδολογική σημείωση που περιλαμβάνεται στο CD ώστε να κατανοήσουν τα αποτελέσματα του υπολογισμού. Στο δεύτερο Χώρο, αυτού που αφορά την ασφαλή οδήγηση, ο σκοπός είναι οι μαθητές να μάθουν κάποιους απλούς τρόπους ασφαλούς κι οικολογικής οδήγησης. Αυτή η ενότητα μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως «μάθημα» για όσους μαθητές έχουν ήδη μάθει να οδηγούν, αλλά και για τους γονείς τους. Οι συμβουλές αυτές βρίσκονται και στο Εγχειρίδιο για τις Μεταφορές και μπορούν, επομένως, να είναι χρήσιμες και για τα μαθήματα. Τα τρία κριτήρια, «Χώρος-Κανόνες-Συμπεριφορά», εφαρμόζονται στην τρίτη ενότητα που αφορά τη βιομηχανία με έναν αφηγηματικό τρόπο ώστε οι καθηγητές να έχουν στα χέρια τους ένα νέο, απλό κι ελκυστικό εργαλείο για να εμβαθύνουν στα μαθήματα που αφορούν θέματα υψηλής ενεργειακής κατανάλωσης στους βιομηχανικούς χώρους μέσω της χρήσης ενός διαδραστικού κι υψηλής ποιότητας ηλεκτρονικού περιβάλλοντος. Το παράδειγμα της παραγωγής χάρτου επιλέχθηκε επειδή κάθε μαθητής μπορεί εύκολα να σχετιστεί με το χαρτί χρησιμοποιώντας παράλληλα τις ασκήσεις και τα σχεδιαγράμματα που βρίσκονται στο Εγχειρίδιο για τη Βιομηχανία. 2.5 Power point διαφάνειες Οι διαφάνειες είναι διαθέσιμες και στην ιστοσελίδα του IUSES και μπορούν να χρησιμοποιηθούν ελεύθερα από τους καθηγητές όταν παρουσιάζουν τα θέματα που περιλαμβάνονται στα εγχειρίδια. Οι διαφάνειες περιλαμβάνουν τα βασικά θέματα που αναλύονται στα εγχειρίδια και μπορούν εύκολα να τροποποιηθούν από τους καθηγητές για να ενσωματωθούν στα μαθήματά τους. Οι μαθητές πρέπει να γνωρίζουν ότι οι διαφάνειες δεν πρέπει να υποκαθιστούν τα εγχειρίδια! 2.6 Εκπαιδευτικές διαδρομές Το πρόγραμμα IUSES από εκπαιδευτικής άποψης είναι υποτιθέμενο για να χρησιμοποιηθεί στους διαφορετικούς σχολικούς τύπους με τις διάφορες εκπαιδευτικές προσεγγίσεις. Επιπλέον υπάρχει η δυνατότητα να υιοθετηθεί μια βασική ή προηγμένη μέθοδος για τη δημιουργία ενός εκπαιδευτικού μαθήματος για την ευφυή ενεργειακή χρήση. Η βασική σειρά μαθημάτων σχεδιάζεται με συνολική διάρκεια 8 ωρών, που περιέχουν ένα συνδυασμό πειραμάτων, ασκήσεων και βασικών πληροφοριών για την ευφυή χρήση της ενέργειας. Η προηγμένη σειρά μαθημάτων περιέχει πιο σύνθετες πληροφορίες για το θέμα και προγραμματίζεται ως σειρά μαθημάτων με συνολική διάρκεια 20 ώρες. Για παράδειγμα οι ανθρωπιστικές, τεχνικές και επιχειρησιακές προσεγγίσεις θα περιγραφούν τώρα πιο λεπτομερώς. Τα διαφορετικά παραδείγματα πρέπει να θεωρηθούν ως πρόταση και μπορούν εύκολα να προσαρμοστούν σχετικά με τις ανάγκες των διάφορων σχολικών τύπων. 39

44 Σχήμα 10: Εκπαιδευτικές διαδρομές Ανθρωπιστικός Η ανθρωπιστική προσέγγιση προς την ευφυή χρήση της ενέργειας συγκεντρώνεται περισσότερο στα "μη τεχνικά μέρη" των εγχειριδίων. Τα κύρια στοιχεία της ανθρωπιστικά προσανατολισμένης σειράς μαθημάτων στρέφονται στη μεταφορά (δημόσιες συγκοινωνίες, μεταφορά των καταναλωτικών εμπορευμάτων, κτλ ) και στα κτήρια. Το εγχειρίδιο βιομηχανίας παρέχει τις βασικές πληροφορίες για την ενέργεια και την ενεργειακή παραγωγή. Τα βασικά στοιχεία της διδασκαλίας της ανθρωπιστικής προσέγγισης του προγράμματος IUSES είναι συζητήσεις, ομαδικές εργασίες, εκθέσεις μαθητών, πειράματα, κ.λπ. Όλα τα εγχειρίδια είναι μεταφρασμένα στις γλώσσες των χωρών-συνεργατών και θα μπορούσαν παραδείγματος χάριν να χρησιμοποιηθούν επίσης στα γλωσσικά μαθήματα. Σχήμα 11: Συμμετοχή των διαφορετικών εγχειριδίων στην ανθρωπιστική προσέγγιση της διδασκαλίας Βασικός (μόνο πληροφορίες επιπέδου Ι!) 1. Εγχειρίδιο Μεταφορών Όλο επίπεδο I Ο τομέας των μεταφορών ίσως είναι αυτός στον οποίο οι μαθητές μπορούν να συνδεθούν με ευκολία. Έρχονται αντιμέτωποι με τα ζητήματα μεταφορών στη διάρκεια της ημέρας τους, γεγονός το οποίο αφήνει περιθώρια για συζητήσεις και δραστηριότητες. Πρέπει να μάθουν για 40

45 τις περιβαλλοντικές επιδράσεις του τομέα των μεταφορών, τις μελλοντικές τάσεις και πώς με αλλαγή της συμπεριφοράς τους μπορούν να σώσουν την ενέργεια. 2. Εγχειρίδιο Κατασκευών Κεφάλαιο 2 Δομές κτηρίου Κεφάλαιο 5 Φωτισμός Κεφάλαιο 6 Ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές Δουλεύοντας μέσω του κεφαλαίου 2 οι σπουδαστές πρέπει να πάρουν τις βασικές πληροφορίες για τις ροές θερμότητας μέσα σε ένα κτήριο και πώς η περιττή απώλεια ενέργειας θα μπορούσε να αποφευχθεί από μια κατάλληλη θερμική μόνωση. Για να πάρουν μια ιδέα της θερμικής μόνωσης σε ένα πρακτικό επίπεδο πρέπει να πραγματοποιηθούν τα πειράματα για τη θερμική μόνωση. Τα κεφάλαια 5+6 του εγχειριδίου κτηρίων πρέπει να παρουσιάσουν στους μαθητές πώς να χρησιμοποιήσουν το φωτισμό και τις ηλεκτρονικές συσκευές αποτελεσματικά από τα παραδείγματα που μπορούν να αφορούν καθημερινότητά τους. Ειδικά οι ηλεκτρικές και οι ηλεκτρονικές συσκευές έχουν μια μεγάλη δυνατότητα για αύξηση της αποδοτικότητας τους πράγμα το οποίο μπορεί εύκολα να παρουσιαστεί μέσα από μερικά απλά πειράματα. 3.Εγχειρίδιο Βιομηχανίας Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στην ενέργεια Κεφάλαιο 2 Πηγές ενέργειας Τα κεφάλαια 1+2 από το εγχειρίδιο βιομηχανίας πρέπει να χρησιμοποιηθούν για να πάρουν οι μαθητές τις βασικές πληροφορίες για το ενεργειακό ζήτημα και να τους ενημερώσουν για τα σχετικά με τα την ενέργεια προβλήματα. Χρησιμοποιείστε ερωτήσεις από τα κεφάλαια ως αφετηρία για συζητήσεις. Προηγμένο (συμπεριλαμβανομένων επίσης πληροφοριών επιπέδου ΙΙ!) 1. Εγχειρίδιο Μεταφορών Όλα τα επίπεδα I+II Όπως αναφέρεται παραπάνω ο τομέας των μεταφορών είναι κάτι με το οποίο ένας μαθητής μπορεί να συνδεθεί αρκετά εύκολα. Μέσα από μια προηγμένη ανθρωπιστική προσέγγιση οι μαθητές πρέπει να έρθουν σε επαφή με τα ζητήματα που σχετίζονται με τα προβλήματα μεταφοράς και να επιλύσουν τα πράγματα για το δικό τους όφελος. Η εισαγωγή ενός σχεδίου σχολικής κινητικότητας δίνει παραδείγματος χάριν μια μεγάλη ευκαιρία να ασχοληθούν οι μαθητές με την επίλυση των δικών τους προβλημάτων και να είναι σε θέση να δουν άμεσα τα αποτελέσματα της εργασίας τους. 2. Εγχειρίδιο Κατασκευών Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή Κεφάλαιο 2 Δομές κτηρίου Κεφάλαιο 3 Κλιματισμός Κεφάλαιο 5 Φωτισμός Κεφάλαιο 6 Ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές Ο μαθητές πρέπει να έχει μια πιο λεπτομερή άποψη σχετικά με τη δυνατότητα εξοικονόμησης ενέργειας ενός κτηρίου και πώς μια αλλαγή της συμπεριφοράς τους μπορεί άμεσα να επιφέρει κέρδος σε ενέργεια και επίσης σε χρήματα. Το πειραματικό κουτί εργαλείων περιέχει πολλές δυνατότητες να ανακαλυφθεί η αποτελεσματικότητα των διαφορετικών ενεργειακών αποδοτικών μέτρων και των βασικών φυσικών σχέσεων τους. 41

46 3. Εγχειρίδιο Βιομηχανίας Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στην ενέργεια Κεφάλαιο 2 Πηγές ενέργειας Κεφάλαιο 3 Διαχείριση της ενέργειας Το εγχειρίδιο Βιομηχανίας δίνει μερικές καλές αφετηρίες για συζητήσεις και επίσης χρησιμοποιείται για να πάρει κανείς τις βασικές πληροφορίες για το ενεργειακό ζήτημα. Οι ερωτήσεις που αναφέρονται στις εναλλακτικές πηγές ενέργειας και τα προβλήματα με τις μη ανανεώσιμες πηγές αφήνουν αρκετά περιθώρια για ομαδικές εργασίες, συζητήσεις ή εκθέσεις μαθητών. Το κεφάλαιο σχετικά με το σύστημα διαχείρισης της ενέργειας πρέπει να επιδείξει πώς τα μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας θεσπίζονται σε μια μεγαλύτερη κλίμακα και πώς υλοποιείται μια συστηματική προσέγγιση προς την ενεργειακή επάρκεια Τεχνικά Τα τρία διαφορετικά εγχειρίδια περιέχουν πολλές τεχνικές πληροφορίες, ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες για τα σχολεία με μια εστίαση για την εφαρμοσμένη μηχανική και την τεχνολογία. Το κύριο μέρος των τεχνικών πληροφοριών μπορεί να βρεθεί στο εγχειρίδιο για τη Βιομηχανία και το εγχειρίδιο κτηρίων αλλά και το εγχειρίδιο μεταφορών εκθέτει πολλές πληροφορίες για τον τεχνικό τομέα. Ειδικά για τα σχολεία που εστιάζουν στην εφαρμοσμένη μηχανική και ενδιαφέρονται για τις τεχνικές δυνατότητες για πειράματα και τις ασκήσεις είναι το σημαντικότερο. Το εγχειρίδιο για τη βιομηχανία και το εγχειρίδιο κτηρίων σε συνδυασμό με το πειραματικό κουτί εργαλείων, περιέχουν ένα ευρύ φάσμα πρακτικών δραστηριοτήτων για εκπαιδευτική χρήση. Σχήμα 12: Συμμετοχή των διαφορετικών εγχειριδίων στην τεχνική προσέγγιση της διδασκαλίας Βασικό (μόνο επιπέδου Ι πληροφορίες!) 1. Εγχειρίδιο Βιομηχανίας Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στην ενέργεια Κεφάλαιο 2 Πηγές ενέργειας Κεφάλαιο 3 Μετασχηματίζοντας την Ενέργεια & Βιομηχανική χρήση Κεφάλαιο 4 Διαχείριση της ενέργειας 42

47 Από τα πρώτα δύο κεφάλαια οι μαθητές πρέπει να πάρουν πληροφορίες αναφορικά με την ενέργεια γενικά καθώς και για τις μελλοντικές τάσεις της ενεργειακής παραγωγής. Πρέπει να καταλάβουν τις βασικές έννοιες της ενεργειακής χρήσης στη βιομηχανία και των προβλημάτων που σχετίζονται με την κατανάλωση ενέργειας σε μεγάλη κλίμακα. Πρέπει να μάθουν από τα διαφορετικά παραδείγματα από τη βιομηχανία πώς η αποδοτικότητα μπορεί να αυξηθεί και οι ενεργειακές απώλειες να μειωθούν μέσω μιας συστηματικής προσέγγισης όπως πχ. ένα Σύστημα Διαχείρισης της Ενέργειας. 2. Εγχειρίδιο Κατασκευών Κεφάλαιο 2 Δομές κτηρίου Κεφάλαιο 3 Κλιματισμός Κεφάλαιο 5 Φωτισμός Κεφάλαιο 6 Ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές Δουλεύοντας μέσω του κεφαλαίου 2 οι μαθητές πρέπει να πάρουν τις βασικές πληροφορίες για τις ροές θερμότητας μέσα σε ένα κτήριο και πώς η περιττή απώλεια ενέργειας θα μπορούσε να αποφευχθεί με τη χρήση μιας κατάλληλης θερμικής μόνωσης. Για να έχουν μια ιδέα της θερμικής μόνωσης σε ένα πρακτικό επίπεδο πρέπει να πραγματοποιηθούν τα πειράματα στη θερμική μόνωση. Το κεφάλαιο 3 δίνει τις πληροφορίες για τον κλιματισμό και πώς να δημιουργηθεί το σωστό μικροκλίμα μέσα σε ένα κτήριο. Οι μαθητές πρέπει να καταλάβουν τις βασικές αρχές της θέρμανσης και της ψύξης καθώς επίσης και τις κατάλληλες χρήσεις αυτών των συστημάτων από την άποψη της ενεργειακής αποδοτικότητας. Τα κεφάλαια 5+6 του εγχειριδίου κτηρίων πρέπει να δείξουν στους μαθητές πώς να χρησιμοποιήσουν αποτελεσματικά το φωτισμό και τις ηλεκτρονικές συσκευές από τα παραδείγματα που μπορούν να αφορούν την καθημερινότητά τους. Ειδικά οι ηλεκτρικές και οι ηλεκτρονικές συσκευές έχουν μια μεγάλη δυνατότητα για αύξηση της αποδοτικότητας που μπορεί εύκολα να φανεί μέσα από μερικά απλά πειράματα. 3.Εγχειρίδιο Μεταφορών Κεφάλαιο 2 συμβατικά και εναλλακτικά καύσιμα Δουλεύοντας μέσω του κεφαλαίου 2 του εγχειριδίου Μεταφορών οι μαθητές πρέπει να έχουν μια γενική επισκόπηση των χρήσεων των καυσίμων στον τομέα των μεταφορών και να ενημερωθούν επίσης για τα προβλήματα σχετικά με τα συμβατικά αλλά και τα μη συμβατικά ή αλλιώς εναλλακτικά καύσιμα. Προηγμένο (συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών του επιπέδου ΙΙ) 1. Εγχειρίδιο Βιομηχανίας Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στην ενέργεια Κεφάλαιο 2 Πηγές ενέργειας Κεφάλαιο 3 Μετασχηματισμός της ενέργειας & Βιομηχανική χρήση Κεφάλαιο 4 Διαχείριση της Ενέργειας Κεφάλαιο 5 Αποδοτική χρήση της ενέργειας στη βιομηχανία χαρτιού Από τα πρώτα δύο κεφάλαια οι μαθητές πρέπει να πάρουν τις πληροφορίες για την ενέργεια γενικά και για τις μελλοντικές τάσεις της ενεργειακής παραγωγής. Πρέπει να καταλάβουν τις βασικές έννοιες της ενεργειακής χρήσης στη βιομηχανία και των προβλημάτων που σχετίζονται με την κατανάλωση ενέργειας σε μια μεγάλη κλίμακα. Πρέπει να μάθουν από τα διαφορετικά παραδείγματα από τη βιομηχανία πώς η αποδοτικότητα μπορεί να αυξηθεί και οι ενεργειακές απώλειες μπορούν να μειωθούν μέσω μιας συστηματικής προσέγγισης όπως ένα σύστημα διαχείρισης της ενέργειας. Δουλεύοντας μέσω της 43

48 περιπτωσιολογικής μελέτης στις αποδοτικές ενεργειακές χρήσεις στη βιομηχανία χαρτιού μπορούν να πάρουν μια ιδέα πώς τα διαμορφούμενα ενεργειακά μέτρα εφαρμόζονται σε μια βιομηχανική διαδικασία. Με την εκτέλεση του πειράματος με την κατασκευή χαρτιού μπορούν να πάρουν μια ιδέα αναφορικά με το ποια βήματα στη διαδικασία απαιτούν την περισσότερη ενέργεια και πώς ενδεχομένως μπορεί να εξοικονομηθεί η ενέργεια σε όλη τη διαδικασία παραγωγής. 2. Εγχειρίδιο Κατασκευών Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή Κεφάλαιο 2 Δομές Κτηρίου Κεφάλαιο 3 Κλιματισμός (προαιρετικό) Κεφάλαιο 4 Ζεστό νερό στο σπίτι Προπαρασκευή Κεφάλαιο 6 Ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές Κεφάλαιο 7 Καταγραφή κατανάλωσης ενέργειας Το κεφάλαιο 1 περιέχει μια γενική επισκόπηση στους διαφορετικούς τύπους κτηρίων και δίνει τις πληροφορίες για τη μεγάλη ποικιλία των κτηρίων με τους διαφορετικούς σκοπούς. Δουλεύοντας μέσω του κεφαλαίου 2 οι μαθητές μπορούν να πάρουν τις βασικές πληροφορίες για τις ροές θερμότητας μέσα σε ένα κτήριο και πώς η περιττή απώλεια ενέργειας θα μπορούσε να αποφευχθεί από μια κατάλληλη θερμική μόνωση. Για να πάρουν μια ιδέα της θερμικής μόνωσης σε ένα πρακτικό επίπεδο πρέπει να πραγματοποιηθούν τα πειράματα στη θερμική μόνωση. Το κεφάλαιο 3 δίνει τις πληροφορίες για τον κλιματισμό και πώς να δημιουργήσει το σωστό μικροκλίμα μέσα σε ένα κτήριο. Οι μαθητές πρέπει να καταλάβουν τις βασικές αρχές της θέρμανσης και της ψύξης καθώς επίσης και της κατάλληλης χρήσης αυτών των συστημάτων από την άποψη της ενεργειακής αποδοτικότητας. Τα κεφάλαια 5+6 του εγχειριδίου κτηρίων πρέπει να παρουσιάσουν στους μαθητές πώς να χρησιμοποιήσουν το φωτισμό και τις ηλεκτρονικές συσκευές αποτελεσματικά από τα παραδείγματα που μπορούν να αφορούν την καθημερινότητά τους. Ειδικά οι ηλεκτρικές και οι ηλεκτρονικές συσκευές ενέχουν μια μεγάλη δυνατότητα για αύξηση της αποδοτικότητας τους η οποία μπορεί να καταδειχθεί από μερικά απλά πειράματα από το πειραματικό κουτί εργαλείων. 3. Εγχειρίδιο Μεταφορών Κεφάλαιο 2 Συμβατικά και εναλλακτικά καύσιμα Κεφάλαιο 3 Εναλλακτική μεταφορά Δουλεύοντας μέσω του κεφαλαίου 2 του εγχειριδίου μεταφορών οι μαθητές μπορούν να έχουν μια γενική επισκόπηση των χρήσεων καυσίμων στον τομέα των μεταφορών και να είναι επίσης ενήμεροι για τα προβλήματα σχετικά με τα συμβατικά αλλά και μη συμβατικά ή εναλλακτικά καύσιμα. Στο κεφάλαιο 3 οι μαθητές μαθαίνουν για τις εναλλακτικές μορφές μεταφοράς και τις μελλοντικές τάσεις της μεταφοράς Επιχείρηση Η επιχειρησιακή προσέγγιση του κουτιού πειραμάτων του IUSES επικεντρώνεται στα οικονομικά και διοικητικά ζητήματα του τομέα της ενέργειας. Οι μαθητές πρέπει να καταλάβουν τη σημασία της ενεργειακής αποδοτικότητας από οικονομικής άποψης και πώς μπορούν να κερδίσουν σε δαπάνες και πόρους αποτελεσματικά. Η εστίαση της επιχειρησιακής προσέγγισης συνίσταται στα εγχειρίδια Μεταφοράς και Βιομηχανίας που παρέχουν στα διαφορετικά εργαλεία διοίκησης, τρόπους υπολογισμού και ασκήσεις σε ένα οικονομικό και επιχειρησιακό πλαίσιο. 44

49 Σχήμα 13: Συμμετοχή των διαφορετικών εγχειριδίων στην επιχειρησιακή προσέγγιση της διδασκαλίας Βασικό (μόνο επιπέδου Ι πληροφορίες!) 1. Εγχειρίδιο Βιομηχανίας Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στην ενέργεια Κεφάλαιο 2 Πηγές ενέργειας Κεφάλαιο 4 Σύστημα διαχείρισης της ενέργειας Τα κεφάλαια από το εγχειρίδιο βιομηχανίας πρέπει να χτίσουν τη βάση για την επιχειρησιακή προσέγγιση του κουτιού εργαλείων IUSES. Οι μαθητές πρέπει να πάρουν τις βασικές πληροφορίες για την ενέργεια από τα πρώτα δύο κεφάλαια και πρέπει να μάθουν πώς να σώσουν την ενέργεια σε μια μεγαλύτερη επιχείρηση ή ακόμα και στο σχολείο με την εισαγωγή ενός συστήματος διαχείρισης της ενέργειας. 2. Εγχειρίδιο Κατασκευών Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή Κεφάλαιο 2 Δομές Κτηρίου Κεφάλαιο 5 Φωτισμός Κεφάλαιο 6 Ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές Το κεφάλαιο 1 περιέχει μια γενική επισκόπηση στους διαφορετικούς τύπους κτηρίων και δίνει τις πληροφορίες για τη μεγάλη ποικιλία των κτηρίων με τους διαφορετικούς σκοπούς. Δουλεύοντας μέσω του κεφαλαίου 2 οι μαθητές πρέπει να πάρουν τις βασικές πληροφορίες για τις ροές θερμότητας μέσα σε ένα κτήριο και πώς η περιττή απώλεια ενέργειας θα μπορούσε να αποφευχθεί από μια κατάλληλη θερμική μόνωση. Για να πάρουν μια ιδέα της θερμικής μόνωσης σε ένα πρακτικό επίπεδο πρέπει να πραγματοποιηθούν τα πειράματα για τη θερμική μόνωση. Στα κεφάλαια 5+6 του Εγχειριδίου Κτηρίων πρέπει να παρουσιάσουν σπουδαστές πώς να χρησιμοποιήσουν το φωτισμό και τις ηλεκτρονικές συσκευές αποτελεσματικά από τα παραδείγματα που μπορούν να αφορούν την καθημερινότητά τους. Ειδικά οι ηλεκτρικές και οι ηλεκτρονικές συσκευές έχουν μεγάλη δυνατότητα για μια αύξηση της αποδοτικότητας που μπορεί να καταδειχθεί από μερικά απλά πειράματα από το πειραματικό κουτί εργαλείων. 3.Εγχειρίδιο μεταφορών Κεφάλαιο 1 Κύριες επιδράσεις της μεταφοράς και των στατιστικών 45

50 Κεφάλαιο 3 Εναλλακτική Μεταφορά Κεφάλαιο 4.3 Σχολική κινητικότητα / Σχέδιο Μεταφορών Ο τομέας των μεταφορών ίσως είναι ένας στον οποίο οι μαθητές μπορούν να συνδεθούν εύκολα. Έρχονται αντιμέτωποι με τα ζητήματα μεταφορών σε όλη τη διάρκεια της ημέρας τους πράγμα το οποίο συζητήσεις και δραστηριότητες. Πρέπει να μάθουν για τις περιβαλλοντικές επιδράσεις του τομέα των μεταφορών, τις μελλοντικές τάσεις και πώς μπορούν να εξοικονομήσουν την ενέργεια με την αλλαγή της συμπεριφοράς. Στο κεφάλαιο 3 οι μαθητές μαθαίνουν για τις εναλλακτικές μορφές μεταφοράς και τις μελλοντικές τάσεις της μεταφοράς. Η εισαγωγή ενός Σχεδίου Σχολικής Κινητικότητας δίνει παραδείγματος χάριν μια μεγάλη ευκαιρία να επιτρέψει τους μαθητές να εργαστούν πάνω σε πράγματα που τους αφορούν για και να είναι σε θέση να δουν άμεσα τα αποτελέσματα της εργασίας τους. Προηγμένο (συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών επιπέδου ΙΙ) 1. Εγχειρίδιο Βιομηχανίας Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στην ενέργεια Κεφάλαιο 2 Πηγές ενέργειας Κεφάλαιο 4 Σύστημα διαχείρισης της ενέργειας Κεφάλαιο 5 Αποδοτική χρήση της ενέργειας στη βιομηχανία χαρτιού Τα κεφάλαια από το εγχειρίδιο βιομηχανίας πρέπει να χτίσουν τη βάση για την επιχειρησιακή προσέγγιση του κουτιού εργαλείων IUSES. Οι μαθητές πρέπει να πάρουν τις βασικές πληροφορίες για την ενέργεια από τα πρώτα δύο κεφάλαια και πρέπει να μάθουν πώς να σώσουν την ενέργεια σε μια μεγαλύτερη επιχείρηση ή ακόμα και στο σχολείο με την εισαγωγή ενός συστήματος διαχείρισης της ενέργειας με την εκτέλεση του πειράματος με την κατασκευή χαρτιού που τους επιτρέπει να πάρουν μια ιδέα αναφορικά με το ποια βήματα διαδικασίας απαιτούν την περισσότερη ενέργεια και πώς ενδεχομένως μπορεί να εξοικονομηθεί η ενέργεια σε όλη τη διαδικασία παραγωγής. 2. Εγχειρίδιο Κατασκευών Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή Κεφάλαιο 2 Δομές Κτηρίου Κεφάλαιο 5 Φωτισμός Κεφάλαιο 6 Ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές Το κεφάλαιο 1 περιέχει μια γενική επισκόπηση στους διαφορετικούς τύπους κτηρίων και δίνει τις πληροφορίες για τη μεγάλη ποικιλία των κτηρίων με τους διαφορετικούς σκοπούς. Δουλεύοντας μέσω του κεφαλαίου 2 οι μαθητές πρέπει να πάρουν τις βασικές πληροφορίες για τις ροές θερμότητας μέσα σε ένα κτήριο και πώς η περιττή απώλεια ενέργειας θα μπορούσε να αποφευχθεί από μια κατάλληλη θερμική μόνωση. Για να πάρουν μια ιδέα της θερμικής μόνωσης σε ένα πρακτικό επίπεδο πρέπει να πραγματοποιηθούν τα πειράματα για τη θερμική μόνωση. Στα κεφάλαια 5+6 του Εγχειριδίου Κτηρίων πρέπει να παρουσιάσουν σπουδαστές πώς να χρησιμοποιήσουν το φωτισμό και τις ηλεκτρονικές συσκευές αποτελεσματικά από τα παραδείγματα που μπορούν να αφορούν την καθημερινότητά τους. Ειδικά οι ηλεκτρικές και οι ηλεκτρονικές συσκευές έχουν μεγάλη δυνατότητα για μια αύξηση της αποδοτικότητας που μπορεί να καταδειχθεί από μερικά απλά πειράματα από το πειραματικό κουτί εργαλείων. 3. Εγχειρίδιο Μεταφορών Κεφάλαιο 1 Κύριες επιδράσεις της μεταφοράς και των στατιστικών Κεφάλαιο 3 Εναλλακτική Μεταφορά Κεφάλαιο 4 Βιώσιμη Μεταφορά 46

51 Ο τομέας των μεταφορών ίσως είναι ένας στον οποίο οι μαθητές μπορούν να συνδεθούν εύκολα. Έρχονται αντιμέτωποι με τα ζητήματα μεταφορών σε όλη τη διάρκεια της ημέρας τους πράγμα το οποίο συζητήσεις και δραστηριότητες. Πρέπει να μάθουν για τις περιβαλλοντικές επιδράσεις του τομέα των μεταφορών, τις μελλοντικές τάσεις και πώς μπορούν να εξοικονομήσουν την ενέργεια με την αλλαγή της συμπεριφοράς. Στο κεφάλαιο 3 οι μαθητές μαθαίνουν για τις εναλλακτικές μορφές μεταφοράς και τις μελλοντικές τάσεις της μεταφοράς. Η εισαγωγή ενός Σχεδίου Σχολικής Κινητικότητας δίνει παραδείγματος χάριν μια μεγάλη ευκαιρία να επιτρέψει τους μαθητές να εργαστούν πάνω σε πράγματα που τους αφορούν για και να είναι σε θέση να δουν άμεσα τα αποτελέσματα της εργασίας τους. 47

52 3 ΣΧΕΔΙΟ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Το ενεργειακό σχέδιο είναι ένα εργαλείο για να καταστήσει τη σχολική ενέργειά σας φιλική αναλαμβάνοντας την ευθύνη για το φυσικό περιβάλλον και το κλίμα. Ιδιαίτερα, ένα ενεργειακό σχέδιο αποτελείται από ένα πρόγραμμα για να ενισχυθεί το σχολείο σας να αναπτύξει μια συστηματική προσέγγιση στη διαχείριση της ενέργειας. Δίνει στις σχολικές εγκαταστάσεις μια μέθοδο για μια καλύτερη χρήση της ενέργειας (ηλεκτρική ενέργεια και καύσιμα) με να βελτιώσει την πληροφόρηση και την ενίσχυση των προσπαθειών των μαθητών, των διευθυντών, των δασκάλων, και όλου του σχολικού προσωπικού προς την ενεργειακή εξοικονόμηση και την αποδοτικότητα. Μια πρακτική οδηγία ενεργειακών σχεδίων για επιτυχή απόδοση και εφαρμογή θα μπορούσε να αποτελείται από μερικά απλά βήματα, ως εξής: 1. Υποδείξτε την ενεργειακή επιτροπή (ομάδα διαχείρισης της ενέργειας). 2. Διεξάγετε έναν ενεργειακό λογιστικό έλεγχο. 3. Οριοθετήστε στόχους για το πρόγραμμα, τα συγκεκριμένα αντικείμενα ή και τα δύο. 4. Καταρτίστε ένα σύνολο μέτρων ικανά να επιτρέψουν την επίτευξη των στόχων (πρόγραμμα δράσης). 5. Εφαρμόστε το πρόγραμμα δράσης. 6. Καταγράψτε και αξιολογείστε την πρόοδο. Κατόπιν κάθε σχολείο μπορεί να προσαρμόσει το πρότυπο και δεσμεύεται σύμφωνα με τα Step 5 Implement the Action Plan Step 1 Establish the Energy Team Monitor and Evaluate Progress Step 4 Develop the Action Plan Step 2 Conduct the Energy Audit Step 3 Set Goals and Objectives χαρακτηριστικά γνωρίσματα, το πλαίσιο, και τις ανάγκες του. Εάν θέλετε να γνωρίσετε περισσότερα για ένα σχέδιο διαχείρισης της ενέργειας που υιοθετείται τυπικά από τις επιχειρήσεις και τις βιομηχανίες, μια σαφής εξήγηση είναι διαθέσιμη στο εγχειρίδιο "Ενεργειακή Χρήση στη Βιομηχανία", κεφάλαιο 4. Βήμα 1 Υποδείξτε την Ενεργειακή Επιτροπή (Ομάδα Διαχείρισης της Ενέργειας) Η ενεργειακή ομάδα πρέπει να αποτελείται από τους αντιπροσώπους από ολόκληρη τη σχολική κοινότητα, κατά προτίμηση συμπεριλαμβανομένων των μελών όλων των κατηγοριών προσωπικού και μαθητών. Ο αριθμός μελών και ο τρόπος με τους οποίους ο πίνακας των μελών σχεδιάζεται δεν είναι σημαντικός, αλλά κυρίως η ευαισθητοποίηση και η δέσμευσή τους. Η σωστή ομαδική δουλειά είναι ένας σημαντικός παράγοντας στην διεκπεραίωση ενός τέτοιου ενεργειακού σχεδίου προκειμένου να επιτευχθεί ένας όσο το δυνατόν μεγαλύτερος βαθμός συμμετοχής. Οι στόχοι της βασικής ενεργειακής ομάδας μπορούν να συνοψιστούν ως εξής: για να πάρει την ευθύνη για ολόκληρη τη διαδικασία, για να διαδώσει τις πληροφορίες ανάλογα με τις ανάγκες πέρα από το σχολείο, για να υποβάλουν τα χρήσιμα εργαλεία λειτουργίας και τις ενέργειες, για να οργανώσουν τις δραστηριότητες, 48

53 IUSES Εγχειρίδιο Καθηγητή για να πραγματοποιήσουν τις εσωτερικές συνεδριάσεις σε τακτά χρονικά διαστήματα για να βελτιώσει και να ελέγξει το πρόγραμμα. Βήμα 2 Ενεργειακός λογιστικός έλεγχος (συμπεριλαμβανομένης μιας Ενεργειακής Αναθεώρησης) Ένας ενεργειακός λογιστικός έλεγχος είναι συχνά το βασικό βήμα το οποίο θα καταστήσει το σχολικό κτίριο σας αποδοτικότερο. Ένας λογιστικός έλεγχος μπορεί να σας βοηθήσει να αξιολογήσετε πόση ενέργεια χρησιμοποιούν οι εγκαταστάσεις σας και να ανακαλύψετε που μπορεί να βρίσκεται η δυνατότητα για ενεργειακή εξοικονόμηση. Αλλά θυμηθείτε, οι λογιστικοί έλεγχοι μόνο δεν σώζουν την ενέργεια! Αυτό είναι ακριβώς η αρχική βάση από την οποία μπορεί κανείς να ανιχνεύσει τις αδυναμίες κατανάλωσης ενέργειας και να οργανώσει συνεπώς τα μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας και την εφαρμογή τους. Μπορείτε να εκτελέσετε έναν απλό ενεργειακό λογιστικό έλεγχο οι ίδιοι ή να έχετε έναν επαγγελματικό ενεργειακό ελεγκτή να εκτελέσει έναν πιο λεπτομερή λογιστικό έλεγχο. Εδώ θα εξετάσουμε μια απλουστευμένη μόνο-διενεργηθείσα μέθοδο. Τα βήματα είναι τα ακόλουθα: Συγκεντρώστε τα βασικά στοιχεία κατανάλωσης Λάβετε τις αναλυτικές πληροφορίες για τις πηγές κατανάλωσης ενέργειας Διευθύνετε την Ενεργειακή Αναθεώρηση (που ανιχνεύει την αδυναμία) Αυτό που πρέπει να ξέρετε για να ξεκινήσετε: Βασική κατανάλωση στοιχείων Η ενεργειακή χρήση σας για τον περασμένο χρόνο: Θα χρειαστείτε τους λογαριασμούς σας που καλύπτουν τουλάχιστον τους τελευταίους 12 μήνες ή μια δώδεκα μηνών συνοπτική δήλωση από την επιχείρηση σας. Τύποι πηγών ενέργειας για το κτήριό σας: φυσικό αέριο, ηλεκτρική ενέργεια, πετρέλαιο, προπάνιο. Ο τομέας των σχολικών εγκαταστάσεών σας σε τετρ. πόδια ή σε τετρ. μέτρα. Ο αριθμός ανθρώπων (μαθητές και σχολικό προσωπικό) που παρευρίσκονται στις εγκαταστάσεις καθημερινά. Βασικά στοιχεία όσον αφορά την κατανάλωση Number of people Area of the school - Footage (m²) Year 1 Year 2 Energy Service Electricity Consumption Fuel Consumption for Heating* Natural gas (m³, kwh) Propane/Butane (m³, kwh, kg) Gasoil (litres, kg) Kerosene (kg, litres, kwh) Wood or other biomass Coal kwh kg kg Consumption Year 1 Year 2 * Συμπληρώστε τα καύσιμα που χρησιμοποιούνται ως επιλέξιμα, διαλέγοντας τις μονάδες που προτιμάτε 49

54 Οι σχέσεις μεταξύ αυτών των στοιχείων θα δώσουν τους χρήσιμους δείκτες κατανάλωσης: η ετήσια (ή καθημερινή) κατανάλωση ενέργειας ανά το τετραγωνικό μέτρο και κατά κεφαλήν (kwh/m²/person) και συνακόλουθα οι σχετικές εκπομπές (θα μπορούσατε να χρησιμοποιήσετε τους παράγοντες εκπομπής όπως περιγράφονται στην άσκηση που περιλήφθηκε στο Εγχειρίδιο για τα Κτήρια). Για την κατανάλωση καυσίμων, μαζική μονάδα μετατροπής σε kwh (με τη χρησιμοποίηση της άσκησης στο Εγχειρίδιο για τα Κτήρια) για τη σύγκριση των στοιχείων στο πίνακα παρακάτω. Yearly rates: Electricity per capita: Electricity per square m: Fuel per capita: Fuel per square m: Total Consumption: ENERGY consumption... kwh/person... kwh/m 2... kwh/person... kwh/m 2... MWh EMISSIONS... kgco 2 eq/person... kg CO 2 eq/m 2... t CO 2 eq... t CO 2 eq/m 2... t CO 2 eq Λεπτομερείς πηγές κατανάλωσης ενέργειας Μετά από αυτό, συνιστάται η πραγματοποίηση μιας συλλογής δεδομένων σε βάθος, όπως ένας έλεγχος όλων των ενεργών πηγών κατανάλωσης ενέργειας που υπάρχουν στο σχολείο σας. Αυτό θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί μετά από τις οδηγίες που δόθηκαν στο Εγχειρίδιο για τα κτήρια, ειδικά μετά από το πρώτο, δεύτερο και τρίτο βήμα των ασκήσεων που περιλήφθηκαν σε αυτό. Αυτή η μέθοδος θα σας εφοδιάσει με αρκετά λεπτομερή και περιεκτικά στοιχεία όσον αφορά το σχολείο σας. Ο ακόλουθος είναι μια σύνθεση των βημάτων που πρέπει να εκτελεσθούν (παρακαλώ εξετάστε την άσκηση στο Εγχειρίδιο για τις Κατασκευές για πίνακες και περισσότερες πληροφορίες): Κάνετε έναν κατάλογο όλων των ενεργειακών συσκευών που καταναλώνουν ενέργεια που μπορείτε να βρείτε στο σχολείο σας. Αυτό μπορεί να γίνει (χρησιμοποιώντας τους πίνακες όπως παρουσιάζονται) ακολουθώντας δύο κύρια κριτήρια: - έλεγχος δωμάτιο προς δωμάτιο (γυμναστήριο, τραπεζαρία, κουζίνα των τάξεων, λουτρό, καθιστικό, κ.λπ.), ή/και - έλεγχος με τη μορφή της δαπάνης κατανάλωσης (ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές, φωτισμός, κ.λπ.). Διαιρέστε τον εξοπλισμό σύμφωνα με την πηγή ενέργειάς του: ηλεκτρική ενέργεια ή τύπος καυσίμων (φυσικό αέριο, πετρέλαιο, άνθρακας, ξύλο). Συντάξτε έναν περιεκτικό κατάλογο όλων των ηλεκτρικών συσκευών, κατόπιν καταγράψτε την ενεργειακή κατανάλωση (wattage) του καθενός και υπολογίστε για πόσο καιρό χρησιμοποιείται (χρονικό διάστημα για το οποίο κάθε στοιχείο είναι αναμμένο). Η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας λαμβάνεται με τον πολλαπλασιασμό του wattage κάθε συσκευής με τον αριθμό ωρών που χρησιμοποιήθηκε. Η ενέργεια που χρησιμοποιήθηκε (ώρες kilowatt) = δύναμη (kilowatts) χρόνος (ώρες). Τέλος, υπολογίστε ότι το κόστος της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας με τον πολλαπλασιασμό της κατανάλωσης με την τιμή μονάδας της ηλεκτρικής ενέργειας (όπως παρουσιάζεται στο λογαριασμό ηλεκτρικής ενέργειας) κόστος ( ) = /kwh kwh 50

55 IUSES Εγχειρίδιο Καθηγητή Προκειμένου να καθοριστεί η κατανάλωση καυσίμων, είναι καταλληλότερο να εξετάσετε άμεσα τους λογαριασμούς και να υπολογίσετε ποιος εξοπλισμός ή τομέας καταναλώνει περισσότερη ενέργεια. Ενεργειακή αναθεώρηση (Επιθεώρηση Οικοδόμησης) Στο στάδιο της ανάπτυξης του σχεδίου διαχείρισης της ενέργειάς σας και της ολοκλήρωσης ενός ενεργειακού λογιστικού ελέγχου των εγκαταστάσεών σας, πρέπει να γνωρίζετε τις πολλές απαρατήρητες και αγνοημένες ενεργειακές ανεπάρκειες που υπάρχουν στις εγκαταστάσεις σας που αποτελούν ένα σημαντικό ποσό σπαταλημένης ενέργειας. Ο στόχος αυτού του περαιτέρω βήματος είναι να ανιχνευθούν οι πιο κοινές ενεργειακές απώλειες και να ανακαλυφθεί που η ενέργεια μπορεί να συντηρηθεί, με την παραγωγή μιας ενεργειακής αναθεώρησης των συσκευών, του εξοπλισμού, του κτιρίου (παράθυρα και πόρτες), κτλ. Αυτό πρέπει να υλοποιηθεί σε σχέση με τα προηγούμενα βήματα λογιστικού ελέγχου, όπως συστήνεται, ή εναλλακτικά παρακάμπτοντας το δεύτερο βήμα (λεπτομερής έλεγχος) και τη μετάβαση άμεσα σε αυτήν την φάση (μια απλούστερη και γρηγορότερη διαδικασία). Η ενεργειακή αναθεώρηση στην επόμενη σελίδα παρέχει ένα παράδειγμα για να σας βοηθήσει με την αναθεώρηση του σχολείου σας βασισμένη στις πιο κοινές μεθόδους εξοικονόμησης ενέργειας, εστιάζοντας κυρίως στις συμπεριφοριστικές πτυχές εφαρμογής. Εν τούτοις ο κατάλογος στοιχείων που ελέγχονται μπορεί να επεκταθεί ελεύθερα (το πρότυπο Excel είναι διαθέσιμο). Φύλο καταγραφής Ενεργειακών Δεδομένων Βαθμός εφαρμογής Extensively Implementing Starting Nothing Βασικά πρότυπα Σχόλια Φώτα και εξοπλισμός 1 Όταν το επαρκές φως είναι διαθέσιμο από τον ήλιο ή όταν τα δωμάτια είναι μη κατειλημμένα, όλα τα φώτα παραμένουν κλειστα. 2 Είναι φώτα στις θέσεις μεταβάσεων (δηλ. διάδρομοι, τουαλέτα, κ.λπ...) κλειστά όταν δεν είναι σε χρήση; 3 Τα όργανα ελέγχου υπολογιστών παραμένουν κλειστά ή οι υπολογιστές τίθενται σε sleep mode όταν δεν είναι σε χρήση; X X X Κάποιος κλείνει συνήθως τα φώτα, αλλά δεν είναι μια τυποποιημένη πρακτική. No. Τα όργανα ελέγχου υπολογιστών παραμένουν ανοιχτά όταν δεν είναι σε χρήση, ενώ οι υπολογιστές τίθενται γενικά σε sleep mode. 51

56 4 Οι περιφερειακές μονάδες υπολογιστών όπως οι εκτυπωτές, οι ανιχνευτές, και ο υπόλοιπος ηλεκτρονικός εξοπλισμός παραμένουν κλειστά όταν δεν είναι σε χρήση; X 5 Όλα τα εξωτερικά φώτα παραμένουν κλειστά κατά τη διάρκεια των ωρών φωτός της ημέρας; X Όχι πάντα συχνά μερικά φώτα διατηρούνται ανοιχτά κατά τη διάρκεια της ημέρας. 6 Όλα τα εξωτερικά φώτα παραμένουν κλειστά τη νύχτα; X No. 7 Οι φορητές θερμάστρες μπορούν μόνο να χρησιμοποιηθούν ως βραχυπρόθεσμο μέτρο έκτακτης ανάγκης. Οι προϊστάμενοι πρέπει να εγκρίνουν τη χρήση τους σε αυτές τις περιστάσεις; X Η προσπάθεια προς την κατεύθυνση εξάλειψης των φορητών θερμαστρών έχει αρχίσει, αλλά μερικά δωμάτια έχουν ακόμα προβλήματα θέρμανσης τα οποία εξετάζονται. 8 Τα μικρά ψυγεία "bar" είναι απαγορευμένα εκτός αν υπάρχουν υποχρεωτικοί λόγοι για τη χρήση τους σε εξαιρετικές περιστάσεις; X Το σχολείο μας βάζει τα δυνατά του», κάνοντας το μοίρασμα ενοχλητικό. 9 Μόνο ο περισσότερος ενεργειακός αποδοτικός εξοπλισμός αγοράζεται (π.χ., ενεργειακή ετικέτα υψηλότερης αποδοτικότητας και ενεργειακό αστέρι). X Κάποιος εξοπλισμός (υπολογιστές) έχουν ενεργειακό αστέρι αλλά καμία συνειδητή προσπάθεια δεν έχει καταβληθεί να αγοραστούν μόνο ενεργειακά αποδοτικές μηχανές. 10 Ένα πρόγραμμα σταθεροποίησης εξοπλισμού εκτελείται για να εξασφαλίσει ότι η ενέργεια δεν κατασπαταλάται με τη χρησιμοποίηση περισσότερου εξοπλισμού από αυτόν που είναι απαραίτητος (π.χ., με την αποσύνδεση ή/και την αφαίρεση των περιττών ψυγείων και τη μείωση του αριθμού εκτυπωτών των υπολογιστών μέσω της δικτύωσης). 11 Υπάρχουν συστήματα ελέγχου φωτισμού όπως ο φωτισμός των σταθεροποιητών δύναμης που εξαρτώνται από το φως του ήλιου (με τη χρησιμοποίηση των ελαφριών αισθητήρων) ή ανάβουν αυτόματα όταν σε ένα μέρος εισέρχεται κάποιος (αισθητήρες κινήσεων κατοχής) ή απλά τα χρονόμετρα; X Κανένα σχέδιο σταθεροποίησης εξοπλισμού δεν έχει αναπτυχθεί ή έχει εφαρμοστεί. X Μόνο οι τουαλέτες είναι εξοπλισμένες με έναν διακόπτη χρονομέτρων. 12 Ένα ελαφρύ πρόγραμμα καθαρισμού εφαρμόζεται X Όχι, αυτό δεν είναι μια τυποποιημένη πρακτική. Μόνο μερικοί ελαφριοί λαμπτήρες καθαρίζονται ως μέρος των γενικών δραστηριοτήτων καθαρισμού. 52

57 13 Είναι οι τοίχοι και οι οροφές αρκετά φωτεινοί για να αντανακλούν καλά το φως; X 14 Οι ελαφροί λαμπτήρες πυρακτώσεως έχουν αφαιρεθεί και έχουν αντικατασταθεί με τους συμπαγείς λαμπτήρες φθορισμού. X Μόνο σε μερικά δωμάτια Θέρμανση Όχι πάντα και συχνά ψύξη τα παράθυρα είναι ανοικτά ενώ τα θερμαντικά σώματα είναι ανοικτά 1 Τα παράθυρα και οι κουρτίνες είναι κλειστά στο τέλος της σχολικής ημέρας. 2 Τα μέρη γύρω από τους αεραγωγούς στους τοίχους ή το κατώφλι του παραθύρου δεν παρεμποδίζονται από κάτι. X X Μερικές παράθυρα και κουρτίνες είναι συνήθως κλειστά μετά από το σχολείο, αλλά όχι συστηματικά. Εξαρτάται από την επίβλεψη του επιστάτη. Μερικοί αεραγωγοί είναι φραγμένοι στις τάξεις. 3 Οι πόρτες έξω από το κτήριο δεν παραμένουν ανοικτές για περισσότερο από ότι είναι απαραίτητο. X Οι πόρτες παραμένουν ανοικτές περισσότερο από όσο χρειάζεται όχι μόνο κατά τη διάρκεια των χρόνων σχολικών εισόδων. 4 Οι εσωτερικές πόρτες του γυμναστηρίου παραμένουν κλειστές. X 5 Ο μηχανικός εξοπλισμός για θέρμανση και ψύξη ελέγχεται τακτικά και τα προβλήματα αναφέρονται αμέσως. X Εβδομαδιαία επιθεώρηση από τον επικεφαλής υπεύθυνο. Προσωπικό και μαθητές καταγράφουν γρήγορα τα προβλήματα. 6 Είναι οι βρύσες απαλλαγμένοι από κατάλοιπα αλάτων; 7 Τα ταβάνια μονώνονται; (ρωτήστε το διευθυντή ή το δάσκαλο) X X Τα κατάλοιπα αλάτων αντιμετωπίζονται αμέσως Όχι, δεν υπάρχει μόνωση στις εγκαταστάσεις 8 Ο εξοπλισμός ψύξης και θέρμανσης (αγωγοί, θερμαντικά σώματα, κάγκελα) είναι απαλλαγμένος από κουρτίνες, έπιπλα, καλύμματα, και τα λοιπά; X Ναι, αυτή η πρακτική έχει εφαρμοστεί ευρέως από τους επιστάτες 9 Είναι στη θέση τους κουρτίνες ή άλλα ελαφρά καλύμματα παραθύρων όπως τα στοράκια στη θέση τους; X Όχι, και καμία αποκατάσταση δεν προγραμματίζεται άμεσα. 10 Όλοι οι λέβητες θέρμανσης έχουν ελεγχθεί και μονώνονται καλά; X Ναι, οι λέβητες είναι καινούριοι και κατάλληλα μονωμένοι 11 Οι ανεμιστήρες είναι κλειστοί εάν δεν χρειάζονται (γυμναστική, διάλειμμα) 12 Όταν ένα δωμάτιο έχει πολύ ζέστη, ανοίγουν τα παράθυρα αντί να χρησιμοποιούνται οι βαλβίδες θερμοστατών που ρυθμίζουν τα θερμαντικά σώματα. X Όχι πάντα συχνά τα παράθυρα είναι ανοικτά ενώ τα θερμαντικά σώματα είναι ανοικτά 53

58 13 Υπάρχει αποτελεσματική μόνωση στις πόρτες; X Γενική ευαισθητοποίηση και διαχείριση 1 Έχετε τοποθετήσει τις αφίσες που προωθούν την εξοικονόμηση ενέργειας τοποθετημένες σε διάφορα σημεία στις σχολικές εγκαταστάσεις (με μηνύματα όπως "μην αφήνετε τα φώτα ανοιχτά", "κλείστε σφιχτά την πόρτα για να αποφύγετε τις απώλειες θερμότητας", και τα λοιπά); X Όχι, αλλά αυτό έχει προγραμματιστεί ως μελλοντικός στόχος 2 Η συμμετοχή μαθητών προωθείται μέσω των εργαστηρίων ή των βραβείων; X 3 Υπάρχει οποιοδήποτε είδος ενέργειας ή περιβαλλοντικού πίνακα που αποτελείται από τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς που συμμετέχουν στην ενθάρρυνση της καλύτερης πρακτικής σε ενεργειακή χρήση; X... άλλα πεδία μπορούν να προστεθούν κατάλληλα... Όπως αναφέρεται ανωτέρω, αυτός ο πίνακας περιλαμβάνει μόνο έναν περιορισμένο κατάλογο στοιχείων που ελέγχονται και συνιστάται ότι πρέπει να επεκταθεί ελεύθερα σύμφωνα με τα χαρακτηριστικά των εγκαταστάσεών σας. Βήμα 3 Καθιέρωση των σκοπών και των στόχων Καταρχάς συνιστάται ένας στόχος για το πρόγραμμα συνολικά και επίσης μερικοί στόχοι για τα σχολικά τμήματα ή τους τύπους δραστηριοτήτων που πρέπει να καθιερωθούν. Θυμηθείτε, οι στόχοι πρέπει να είναι συγκεκριμένοι, ρεαλιστικοί, και επιτεύξιμοι. Οι στόχοι γίνονται «ο γνώμονας» στην επίτευξη κάθε ενός από τους στόχους. Παρακάτω είναι μερικά παραδείγματα: Οι στόχοι του σχεδίου είναι: Για να μειώσει την κατανάλωση ενέργειας στη σχολική δυνατότητα κατά τουλάχιστον % στο τέλος της καθορισμένης περιόδου (σε σύγκριση με τους λογαριασμούς του προηγούμενου έτους) και να διατηρήσει το επίπεδο κατανάλωσης που έχει επιτευχθεί για τρία έτη μετά. Εναλλακτικά, μπορείτε να καθιερώσετε μια βασική γραμμή στο 20 ΧΧ σχολικό έτος που μπορεί χρησιμοποιείται για λόγους σύγκρισης. Μια άλλη επιλογή είναι να υπολογιστεί η βασική γραμμή με τον υπολογισμό του μέσου όρου των τιμών κατανάλωσης των τελευταίων ετών. Οι στόχοι είναι: 54

59 Αντικαταστήστε τουλάχιστον % των λαμπτήρων πυράκτωσης με τους συμπαγείς λαμπτήρες φθορισμού μέχρι το πρώτο τρίμηνο του έτους. Μειώστε το χρονικό διάστημα για το οποίο τα φώτα μένουν αναμμένα κατά % σε ολόκληρο το σχολείο. Αυτοί οι στόχοι πρέπει να συνδέονται με τα μέτρα που δίνονται στο Πρόγραμμα Δράσης, όπως εξηγείται στο ακόλουθο βήμα. Βήμα 4 Προσδιορίστε τις προτεραιότητες και αναπτύξτε το πρόγραμμα δράσης Εξοικονόμησης Ενέργειας Βάσει των αποτελεσμάτων των ενεργειακών λογιστικών ελέγχων και των επιθεωρήσεων της δυνατότητας και των συστημάτων, πρέπει να ανιχνεύσετε που η ενέργεια μπορεί να αποταμιευθεί έτσι ώστε είστε σε θέση να προσδιορίσετε τις προτεραιότητες για τη δράση και τους σχετικούς στόχους, οι οποίες διαμορφώνουν το Πρόγραμμα Δράσης Εξοικονόμησης Ενέργειας. Με άλλα λόγια, είναι καιρός να συνταχτεί ένας κατάλογος μέτρων που μπορεί να πάρει το σχολείο σας, για να βελτιώσει την ενεργειακή αποδοτικότητα και τη συντήρηση και για να Το πρότυπο παρακάτω παρέχει ένα παράδειγμα για να σας βοηθήσει με το πρόγραμμα δράσης του σχολείου σας. (Για περισσότερες πληροφορίες για την αξιολόγηση των ενεργειακών ενεργειών και μέτρων, παρακαλώ δείτε το εγχειρίδιο στο κτήριο, άσκηση, 6 ο βήμα). Τα μέτρα αποταμίευσης πρέπει να παρεμβληθούν στη δεύτερη στήλη, "ενέργειες", δεδομένου ότι πρέπει να στηριχτούν στις αδυναμίες που ανιχνεύονται κατά τη διάρκεια της φάσης επιθεώρησης. Συστήνεται ότι πρέπει να χρησιμοποιηθεί η ίδια διάταξη, όπως αυτή που χρησιμοποιείται στο φύλλο στοιχείων ενεργειακού λογιστικού ελέγχου, παραδείγματος χάρη με τη χρησιμοποίηση των ίδιων αριθμών για τα αντίστοιχα στοιχεία. Ο στόχος πρέπει να δοθεί στην πρώτη στήλη, που δηλώνει τι πρέπει να βελτιώσετε. Η τρίτη στήλη παρουσιάζει δείκτες της επιτυχίας, οι οποίοι είναι χρήσιμοι έτσι ώστε ξέρετε πότε έχετε επιτύχει τους στόχους. Η στήλη "παράγοντες επιτυχίας " πρέπει να περιέχει τις εκτιμήσεις του κόστους της κάθε ενέργειας, από την άποψη ανθρώπινων, υλικών και οικονομικών πόρων. Η στήλη "υποδείξεων ως προς το χρόνο" γίνεται μια σημείωση της ημερομηνίας έναρξης και λήξης της δράσης. Τελικά η τελευταία στήλη καταγράφει τα "αποτελέσματα" που επιτυγχάνονται μετά από ανάλυση της προόδου σε ένα σταθερό χρονικό σημείο. Θυμηθείτε, το σχέδιο είναι ένα «ζωντανό» έγγραφο. Μέσω της αξιολόγησης και της μέτρησης το σχέδιο θα ενημερωθεί για να απεικονίσει τους μεταβαλλόμενους όρους και τις επιτυχίες ή τις αποτυχίες. 55

60 Energy Saving Action Plan Template Name of School / Facility: Energy Team composition: Register the priorities by taking comments from the Energy Review: Target Actions Indicators Resources Timeline Results Conserve 20% Electricity usage in lighting Reduce Energy consumption for Heating by 15% a) Assign 2 pupils to monitor the lights are switch off when not needed b) Put up posters or stickers for turning off lights in each classroom Install lighting and appliance control systems (timers, occupancy and motion sensors, etc) Install weather stripping on all doors and windows Each classroom will have monitors who regulates radiators by thermostat valves and avoid windows to be opened Type of Actions (Behav. - Tech.) B T T Number of lights turned off when the classrooms are empty Number of control system installed Number of doors and windows sealed B Assessed informally Human (type & nº) Students per class per week (number 2) Headmaster - Subcontracting to electrician Service of Maintenance Students per class per week (number 2) Material (type & nº) Posters or/and stickers (1 per class) Approx.: 10 timers + 5 motion sensors Self-Stick Foam (200 m) Expenditure EUR 70 (estimation) 500 (estimation) 100 (estimation) 20 Nov.'09-20 Dic. '09 15 Oct. '09-15 Jan. '10 01 Dic. '09-31 Jan. '10 N.A. N.A. 15 Jan. '10-31 Jan. '10 Periodicity of recording Record results weekly Record results at the period end Record results at the period end Record results weekly (The Excel Template is available) 56

61 Εναλλακτικά μια ευκολότερη μέθοδος είναι ένα πρόγραμμα ενεργειακής δράσης το οποίο θα μπορούσε να ενισχύσει ένα σύνολο μέτρων/ενεργειών και δέσμευσής τους σε ένα χρονοδιάγραμμα, όπως στο παράδειγμα κατωτέρω (το πρότυπο Excel είναι διαθέσιμο) Energy Action Plan: Timeline Βήμα 5 Εφαρμογή του Προγράμματος Δράσης Το πρόγραμμα δράσης πρέπει να εφαρμοστεί συνεχώς προκειμένου να επιτευχθεί η λήψη των μέτρων εξοικονόμησης ενέργειας. Η ανάμειξη και η έμφαση στη συμμετοχή ολόκληρης της σχολικής κοινότητας είναι μια από τις σημαντικότερες ενέργειες που λαμβάνονται για να υποστηρίξουν τους δηλωμένους στόχους. Κατά συνέπεια, καταρχήν, η ανάπτυξη των στρατηγικών επικοινωνίας είναι ένας βασικός παράγοντας για την ενθάρρυνση της ευρείας συμμετοχής (βλ. το κεφάλαιο σχετικά με το Σχέδιο Επικοινωνίας). Μερικές δραστηριότητες εφαρμογής θα μπορούσαν να υλοποιηθούν, μερικές ιδέες παρατίθενται κατωτέρω: Καθιερώστε μια ομάδα διαχείρισης της ενέργειας που προέρχεται από όλα τα τμήματα της σχολικής κοινότητας Εγκρίνετε ένα επιμορφωτικό πρόγραμμα ενεργειακής συνειδητοποίησης και διατηρήστε για όλους τους σχολικούς υπαλλήλους μέσω μιας περιοδικής κατάρτισης Λάβετε και παρέχετε τα υλικά ενεργειακής εκπαίδευσης για όλους τους εκπαιδευτικούς για την ενσωμάτωση στο διδακτικό αντικείμενό τους Υιοθετήστε ένα σύνολο οδηγιών ενεργειακών προτύπων υψηλής απόδοσης για χρήση στην καθημερινή σχολική ζωή, όπως στη χρήση των δωματίων υπολογιστών, τάξεις, γυμναστήριο, χώροι συγκέντρωσης, κτλ. 57

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος βιομάζα μπορεί να δηλώσει : α) Τα υλικά ή τα υποπροϊόντα και κατάλοιπα της φυσικής, ζωικής δασικής και αλιευτικής παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Τι ορίζουμε ως «βιομάζα» Ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΗΣ: ΔΗΜΑΣ ΝΙΚΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ

ΦΟΙΤΗΤΗΣ: ΔΗΜΑΣ ΝΙΚΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΦΟΙΤΗΤΗΣ: ΔΗΜΑΣ ΝΙΚΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα της εργασίας είναι Η αξιοποίηση βιομάζας για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Course: Renewable Energy Sources

Course: Renewable Energy Sources Course: Renewable Energy Sources Interdisciplinary programme of postgraduate studies Environment & Development, National Technical University of Athens C.J. Koroneos (koroneos@aix.meng.auth.gr) G. Xydis

Διαβάστε περισσότερα

Σταθµοί ηλεκτροπαραγωγής συνδυασµένου κύκλου µε ενσωµατωµένη αεριοποίηση άνθρακα (IGCC) ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Καθηγητής Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας 1 ιαδικασίες, σχήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μορφές Ενέργειας

ΕΝΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μορφές Ενέργειας ΕΝΤΟ ΚΕΦΛΙΟ Μορφές Ενέργειας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας µε ένα κύκλο το αντίστοιχο γράµµα.

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές ενέργειας - Πηγές ζωής

Πηγές ενέργειας - Πηγές ζωής Πηγές ενέργειας - Πηγές ζωής Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2014 Παράγει ενέργεια το σώμα μας; Πράγματι, το σώμα μας παράγει ενέργεια! Για να είμαστε πιο ακριβείς, παίρνουμε ενέργεια από τις

Διαβάστε περισσότερα

Καύση υλικών Ηλιακή ενέργεια Πυρηνική ενέργεια Από τον πυρήνα της γης Ηλεκτρισμό

Καύση υλικών Ηλιακή ενέργεια Πυρηνική ενέργεια Από τον πυρήνα της γης Ηλεκτρισμό Ενεργειακή Μορφή Θερμότητα Φως Ηλεκτρισμός Ραδιοκύματα Μηχανική Ήχος Τι είναι; Ενέργεια κινούμενων σωματιδίων (άτομα, μόρια) υγρής, αέριας ή στερεάς ύλης Ακτινοβολούμενη ενέργεια με μορφή φωτονίων Ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Κεφάλαιο 02-04 σελ. 1 02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Όπως επισημάνθηκε στο κεφάλαιο 01-04, η πρώτη ύλη για τα «ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας είναι μη επικίνδυνα απόβλητα, κυρίως παραγόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ Όλες οι χημικές αντιδράσεις περιλαμβάνουν έκλυση ή απορρόφηση ενέργειας υπό μορφή θερμότητας. Η γνώση του ποσού θερμότητας που συνδέεται με μια χημική αντίδραση έχει και πρακτική και θεωρητική

Διαβάστε περισσότερα

1 http://didefth.gr/mathimata

1 http://didefth.gr/mathimata Πυρηνική Ενέργεια Οι ακτινοβολίες που προέρχονται από τα ραδιενεργά στοιχεία, όπως είναι το ουράνιο, έχουν µεγάλο ενεργειακό περιεχόµενο, µ' άλλα λόγια είναι ακτινοβολίες υψηλής ενέργειας. Για παράδειγµα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι δύο μίγματα υδρογονανθράκων που χρησιμοποιούνται σε διάφορους τομείς από τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Ορισμός «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) είναι οι μη ορυκτές ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δηλαδή η αιολική, η ηλιακή και η γεωθερμική ενέργεια, η ενέργεια κυμάτων, η παλιρροϊκή ενέργεια, η υδραυλική

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές Ενέργειας για τον 21ο αιώνα

Πηγές Ενέργειας για τον 21ο αιώνα Πηγές Ενέργειας για τον 21ο αιώνα Πετρέλαιο Κάρβουνο ΑΠΕ Εξοικονόμηση Φυσικό Αέριο Υδρογόνο Πυρηνική Σύντηξη (?) Γ. Μπεργελές Καθηγητής Ε.Μ.Π www.aerolab.ntua.gr e mail: bergeles@fluid.mech.ntua.gr Ενέργεια-Περιβάλλον-Αειφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Κωνσταντινιά Τσιρογιάννη. Βασιλική Χατζηκωνσταντίνου (ΠΕ04)

ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Κωνσταντινιά Τσιρογιάννη. Βασιλική Χατζηκωνσταντίνου (ΠΕ04) ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Κωνσταντινιά Τσιρογιάννη (ΠΕ02) Βασιλική Χατζηκωνσταντίνου (ΠΕ04) Β T C E J O R P Υ Ν Η Μ Α Ρ Τ ΤΕ Α Ν Α Ν Ε Ω ΣΙ Μ ΕΣ Π Η ΓΕ Σ ΕΝ Ε Ρ ΓΕ Ι Α Σ. Δ Ι Ε Ξ Δ Σ Α Π ΤΗ Ν Κ Ρ Ι ΣΗ 2 Να

Διαβάστε περισσότερα

Εξετάσεις Φυσικής για τα τμήματα Βιοτεχνολ. / Ε.Τ.Δ.Α Ιούνιος 2014 (α) Ονοματεπώνυμο...Τμήμα...Α.Μ...

Εξετάσεις Φυσικής για τα τμήματα Βιοτεχνολ. / Ε.Τ.Δ.Α Ιούνιος 2014 (α) Ονοματεπώνυμο...Τμήμα...Α.Μ... Εξετάσεις Φυσικής για τα τμήματα Βιοτεχνολ. / Ε.Τ.Δ.Α Ιούνιος 2014 (α) Ονοματεπώνυμο...Τμήμα...Α.Μ... Σημείωση: Διάφοροι τύποι και φυσικές σταθερές βρίσκονται στην τελευταία σελίδα. Θέμα 1ο (20 μονάδες)

Διαβάστε περισσότερα

Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα

Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα Είδη πρώτων υλών Αγροτικού τομέα Κτηνοτροφικού τομέα Αστικά απόβλητα Αγροτικός

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Απαρχές Σύμπαντος Ύλη - Ενέργεια E = mc 2 Θεμελιώδεις καταστάσεις ύλης Στερεά Υγρή Αέριος Χημικές μορφές ύλης Χημικά στοιχεία Χημικές ενώσεις Χημικά στοιχεία 92 στη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα.

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Το φυσικό αέριο είναι: Το φυσικό αέριο είναι ένα φυσικό προϊόν που βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Project Τμήμα Α 3

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Project Τμήμα Α 3 Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας Project Τμήμα Α 3 Ενότητες εργασίας Η εργασία αναφέρετε στις ΑΠΕ και μη ανανεώσιμες πήγες ενέργειας. Στην 1ενότητα θα μιλήσουμε αναλυτικά τόσο για τις ΑΠΕ όσο και για τις μη

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες και νέες μορφές ενέργειας

Ήπιες και νέες μορφές ενέργειας Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Ήπιες και νέες μορφές ενέργειας Ενότητα 1: Ενεργειακές Πηγές & Αποθέματα Σκόδρας Γεώργιος, Αν. Καθηγητής gskodras@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Επιστήµης Ξύλου Τµήµα Σχεδιασµού & Τεχνολογίας Ξύλου - Επίπλου ΙΑΣΤΟΛΗ - ΣΥΣΤΟΛΗ Όταν θερµαίνεται το ξύλο αυξάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Ενέργεια & Περιβάλλον Το ενεργειακό πρόβλημα (Ι) Σε τι συνίσταται το ενεργειακό πρόβλημα; 1. Εξάντληση των συμβατικών ενεργειακών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ. Απόστολος Βλυσίδης Καθηγητής ΕΜΠ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ. Απόστολος Βλυσίδης Καθηγητής ΕΜΠ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ Απόστολος Βλυσίδης Καθηγητής ΕΜΠ Η ενέργεια από βιόµαζα είναι µία ανανεώσιµη µορφή ενέργειας Τι ονοµάζουµε ανανεώσιµη ενέργεια ; Η ενέργεια που αναπληρώνεται από το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας ΑΡΓΥΡΩ ΛΑΓΟΥΔΗ Δρ. Χημικός TERRA NOVA ΕΠΕ περιβαλλοντική τεχνική συμβουλευτική ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΕΕ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΔΙΑ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΔΙΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΔΙΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΥΛΗ Οτιδήποτε έχει μάζα και καταλαμβάνει χώρο Μάζα είναι η ποσότητα αδράνειας ενός σώματος, μονάδα kilogram (kg) (σύνδεση( δύναμης & επιτάχυνσης) F=m*γ Καταστάσεις της ύλης Στερεά,

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις Ακ. Έτους 2014 15 (επιλύθηκαν συζητήθηκαν κατά τη διδασκαλία) Όπου χρειάζεται ο Αριθμός Avogadro λαμβάνεται 0.6023 1024

Ασκήσεις Ακ. Έτους 2014 15 (επιλύθηκαν συζητήθηκαν κατά τη διδασκαλία) Όπου χρειάζεται ο Αριθμός Avogadro λαμβάνεται 0.6023 1024 Ασκήσεις Ακ. Έτους 014 15 (επιλύθηκαν συζητήθηκαν κατά τη διδασκαλία) Όπου χρειάζεται ο Αριθμός Avoadro λαμβάνεται 0.603 10 4 και τα ατομικά βάρη θεωρείται ότι ταυτίζονται με τον μαζικό αριθμό σε 1. Το

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

Α Θερμοδυναμικός Νόμος

Α Θερμοδυναμικός Νόμος Α Θερμοδυναμικός Νόμος Θερμότητα Έχουμε ήδη αναφέρει ότι πρόκειται για έναν τρόπο μεταφορά ενέργειας που βασίζεται στη διαφορά θερμοκρασιών μεταξύ των σωμάτων. Ορίζεται από τη σχέση: Έργο dw F dx F dx

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία Σκοπός της Εργαστηριακής Άσκησης: Να προσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο μεταλλικά κουτιά με επιφάνειες διαφορετικού

Διαβάστε περισσότερα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Βιο-αέριο? Το αέριο που παράγεται από την ζύµωση των οργανικών, ζωικών και φυτικών υπολειµµάτων και το οποίο µπορεί να χρησιµοποιηθεί για την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΠΟ ΒΙΟΑΕΡΙΟ Βασικές γνώσεις - Παραδείγματα

ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΠΟ ΒΙΟΑΕΡΙΟ Βασικές γνώσεις - Παραδείγματα ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΠΟ ΒΙΟΑΕΡΙΟ Βασικές γνώσεις - Παραδείγματα Dr. Stefan Junne Chair of Bioprocess Engineering, TU Berlin Seite 1 Γιατί βιοαέριο? Α)Είναι η μόνη Ανανεώσιμη Πηγή Ενέργειας που είναι ανεξάρτητη

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 1 ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1- και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Σχετικά µε τις ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο Βασίλης Γαργανουράκης Φυσική ήγ Γυμνασίου Εισαγωγή Στο προηγούμενο κεφάλαιο μελετήσαμε τις αλληλεπιδράσεις των στατικών (ακίνητων) ηλεκτρικών φορτίων. Σε αυτό το κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Κεφάλαιο 04-04 σελ. 1 04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Εισαγωγή Γενικά, υπάρχουν πέντε διαφορετικές διεργασίες που μπορεί να χρησιμοποιήσει κανείς για να παραχθεί χρήσιμη ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

Β' τάξη Γενικού Λυκείου. Κεφάλαιο 1 Κινητική θεωρία αερίων

Β' τάξη Γενικού Λυκείου. Κεφάλαιο 1 Κινητική θεωρία αερίων Β' τάξη Γενικού Λυκείου Κεφάλαιο 1 Κινητική θεωρία αερίων Κεφάλαιο 1 Κινητική θεωρία αερίων Χιωτέλης Ιωάννης Γενικό Λύκειο Πελοπίου 1.1 Ποιο από τα παρακάτω διαγράμματα αντιστοιχεί σε ισοβαρή μεταβολή;

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ ΚΑΥΣΗ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ ΚΑΥΣΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ ΚΑΥΣΗ Την εργασία επιμελήθηκαν οι: Αναστασοπούλου Ευτυχία Ανδρεοπούλου Μαρία Αρβανίτη Αγγελίνα Ηρακλέους Κυριακή Καραβιώτη Θεοδώρα Καραβιώτης Στέλιος Σπυρόπουλος Παντελής Τσάτος Σπύρος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Έργων Βιοαερίου στην Κρήτη

Ανάπτυξη Έργων Βιοαερίου στην Κρήτη Ανάπτυξη Έργων Βιοαερίου στην Κρήτη Ομιλητής: Αντώνης Πουντουράκης, MSc Μηχανικός Περιβάλλοντος Εμπορικός Διευθυντής Plasis Τεχνική - Ενεργειακή Χανιά Νοέμβριος 2015 Plasis Τεχνική-Ενεργειακή Δραστηριοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education «Πράσινη» Θέρμανση Μετάφραση-επιμέλεια: Κάλλια Κατσαμποξάκη-Hodgetts

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας

Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας 4η Ενότητα: «Βιοκαύσιμα 2ης Γενιάς» Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας Αντώνης Γερασίμου Πρόεδρος Δ.Σ. Ελληνικής Εταιρείας Βιοµάζας ΕΛ.Ε.Α.ΒΙΟΜ ΒΙΟΜΑΖΑ Η αδικημένη μορφή ΑΠΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΟΡΤΑΡΙΑΣ ΤΑΞΗ ΣΤ

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΟΡΤΑΡΙΑΣ ΤΑΞΗ ΣΤ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΟΡΤΑΡΙΑΣ ΤΑΞΗ ΣΤ Στα πλαίσια του προγράμματος «Οικολογικά σπίτια» οι μαθητές Ανδρεάδης Γαβριήλ και Ταγκρασούλης Ορέστης ανέλαβαν να συγκεντρώσουν, από διάφορες πηγές,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ηλεκτρισμένα σώματα. πως διαπιστώνουμε ότι ένα σώμα είναι ηλεκτρισμένο ; Ηλεκτρικό φορτίο

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ηλεκτρισμένα σώματα. πως διαπιστώνουμε ότι ένα σώμα είναι ηλεκτρισμένο ; Ηλεκτρικό φορτίο ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Ηλεκτρική δύναμη και φορτίο Ηλεκτρισμένα σώματα 1.1 Ποια είναι ; Σώματα (πλαστικό, γυαλί, ήλεκτρο) που έχουν την ιδιότητα να ασκούν δύναμη σε ελαφρά

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ Σκοπός Στο δεύτερο κεφάλαιο θα εισαχθεί η έννοια του ηλεκτρικού ρεύματος και της ηλεκτρικής τάσης,θα μελετηθεί ένα ηλεκτρικό κύκλωμα και θα εισαχθεί η έννοια της αντίστασης.

Διαβάστε περισσότερα

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε στον κόσμο Οι κινήσεις της Ευρώπης για «πράσινη» ενέργεια Χρειαζόμαστε ενέργεια για όλους τους τομείς παραγωγής, για να μαγειρέψουμε το φαγητό μας, να φωταγωγήσουμε τα σπίτια, τις επιχειρήσεις και τα σχολεία,

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Παραγωγής και Αξιοποίησης του Βιοαερίου

Τεχνολογίες Παραγωγής και Αξιοποίησης του Βιοαερίου Τεχνολογίες Παραγωγής και Αξιοποίησης του Βιοαερίου Λευτέρης Γιακουμέλος (Φυσικός) Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών και Εξοικονόμησης Ενέργειας (ΚΑΠΕ) Τμήμα Εκπαίδευσης 1 Περιεχόμενα Τεχνολογίες αξιοποίησης του

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Η

2. ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Η 2. ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Η παγκόσμια παραγωγή (= κατανάλωση + απώλειες) εκτιμάται σήμερα σε περίπου 10 Gtoe/a (10.000 Mtoe/a, 120.000.000 GWh/a ή 420 EJ/a), αν και οι εκτιμήσεις αποκλίνουν: 10.312

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ 1 ΑΡΧΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Προβλήματα μεταφοράς θερμότητας παρουσιάζονται σε κάθε βήμα του μηχανικού της χημικής βιομηχανίας. Ο υπολογισμός των θερμικών απωλειών, η εξοικονόμηση ενέργειας και ο σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε.

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Η ένταση της Θερμικής νησίδας στον κόσμο είναι πολύ υψηλή Ένταση της θερμικής νησίδας κυμαίνεται μεταξύ 1-10 o

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:...

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:... Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:.... Παρατήρησε τα διάφορα φαινόμενα αλλαγής της φυσικής κατάστασης του νερού που σημειώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Ενέργεια:η ικανότητα επιτέλεσης έργου. Μορφές ενέργειας. η αιτία εµφάνισης φυσικών, χηµικών βιολογικών φαινοµένων

Ενέργεια:η ικανότητα επιτέλεσης έργου. Μορφές ενέργειας. η αιτία εµφάνισης φυσικών, χηµικών βιολογικών φαινοµένων Ενέργεια -Μεταβολισµός Ενέργεια:η ικανότητα επιτέλεσης έργου Μορφές ενέργειας η αιτία εµφάνισης φυσικών, χηµικών βιολογικών φαινοµένων ηλιακή, θερµότητα, χηµική, ηλεκτρική, πυρηνική. κινητική η ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝOΜΗΣΗ ΦΛΟΓΩΝ ΒΑΘΜΟΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΥΣΗΣ. Μ. Φούντη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, 2004

ΤΑΞΙΝOΜΗΣΗ ΦΛΟΓΩΝ ΒΑΘΜΟΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΥΣΗΣ. Μ. Φούντη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, 2004 ΤΑΞΙΝOΜΗΣΗ ΦΛΟΓΩΝ ΒΑΘΜΟΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΥΣΗΣ Μ. Φούντη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, 2004 Oρισµός φλόγας Ογεωµετρικός τόπος στον οποίο λαµβάνει χώρα το µεγαλύτερο ενεργειακό µέρος της χηµικής µετατροπής

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες Μορφές Ενέργειας

Ήπιες Μορφές Ενέργειας ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Ήπιες Μορφές Ενέργειας Ενότητα 1: Εισαγωγή Καββαδίας Κ.Α. Τμήμα Μηχανολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΝΑ ΜΑΣ ΕΠΙΒΡΑΒΕΥΕΙ... ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΟΥΜΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΝΕΡΟ ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ ΑΛΛΟ ΧΡΟΝΟ!

ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΝΑ ΜΑΣ ΕΠΙΒΡΑΒΕΥΕΙ... ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΟΥΜΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΝΕΡΟ ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ ΑΛΛΟ ΧΡΟΝΟ! ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΝΑ ΜΑΣ ΕΠΙΒΡΑΒΕΥΕΙ... ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΟΥΜΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΝΕΡΟ ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ ΑΛΛΟ ΧΡΟΝΟ! ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ: Η ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΑΞΙΑ ΠΟΥ ΜΟΙΡΑΖΕΤΑΙ - Μια εταιρία δεν μπορεί να θεωρείται «πράσινη» αν δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΩΤΑΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Επιβλέπων: ΠΕΤΡΟΣ Γ. ΒΕΡΝΑΔΟΣ, Καθηγητής ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΣΑΝΑΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΜΩΥΣΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΣΑΝΑΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΜΩΥΣΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΣΑΝΑΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΜΩΥΣΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΝΙΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Εισαγωγή Άνθρωπος και ενέργεια Σχεδόν ταυτόχρονα με την εμφάνιση του ανθρώπου στη γη,

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Έλλειµµα µάζας και ενέργεια σύνδεσης του πυρήνα του ατόµου A

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Έλλειµµα µάζας και ενέργεια σύνδεσης του πυρήνα του ατόµου A ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Έλλειµµα µάζας και ενέργεια σύνδεσης του πυρήνα του ατόµου A Ένα ισότοπο, το οποίο συµβολίζουµε µε Z X, έχει ατοµικό αριθµό Ζ και µαζικό αριθµό Α. Ο πυρήνας του ισοτόπου

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Θερμόχήμεία Κεφάλαιό 2 ό

Θερμόχήμεία Κεφάλαιό 2 ό Θερμόχήμεία Κεφάλαιό 2 ό Επιμέλεια: Χημικός Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών 11 12 Τι είναι η χημική ενέργεια των χημικών ουσιών; Που οφείλεται; Μπορεί να αποδοθεί στο περιβάλλον; Πότε μεταβάλλεται η χημική

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ο π υ π ρή ρ να ή ς να τ ο τ υ ο ατόµου

Ο Ο π υ π ρή ρ να ή ς να τ ο τ υ ο ατόµου Ο πυρήνας του ατόµου Το 1896 ο Henri Becquerel παρατήρησε ότι ένα ορυκτό που περιείχε ουράνιο εξέπεµπε αόρατη ακτινοβολία. Η ακτινοβολία αυτή ήταν εξαιρετικά διεισδυτική, διαπερνούσε το µαύρο χαρτί - περιτύλιγµα

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Στο σχολείο, στο μάθημα των φυσικών, οι μαθητές παρατηρούν, ενδιαφέρονται, ερευνούν και, με πειράματα, ανακαλύπτουν.

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυασµός Θερµοχηµικής και Βιοχηµικής

Συνδυασµός Θερµοχηµικής και Βιοχηµικής Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης Ινστιτούτο Τεχνολογίας & Εφαρµογών Στερεών Καυσίµων (ΕΚΕΤΑ / ΙΤΕΣΚ) Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Εργαστήριο Ατµοπαραγωγών & Θερµικών Εγκαταστάσεων (ΕΜΠ / ΕΑ&ΘΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ Μοντέλο ατόμου m p m n =1,7x10-27 Kg m e =9,1x10-31 Kg Πυρήνας: πρωτόνια (p + ) και νετρόνια (n) Γύρω από τον πυρήνα νέφος ηλεκτρονίων (e -

Διαβάστε περισσότερα

Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Κ.-Α. Θ.

Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Κ.-Α. Θ. Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Ραδιενέργεια 1896: Ανακάλυψη από τον Henry Becquerel (βραβείο Nobel 1903)

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Εργασία από παιδιά του Στ 2 2013-2014 Φυσικές Επιστήμες Ηλιακή Ενέργεια Ηλιακή είναι η ενέργεια που προέρχεται από τον ήλιο. Για να μπορέσουμε να την εκμεταλλευτούμε στην παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΗΜΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ & ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Κεντρικό: 6 ο χλμ. oδού Χαριλάου-Θέρμης Τ.Θ. 60361 570 01 Θέρμη, Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-498100 Fax: 2310-498180

Διαβάστε περισσότερα

Σε γαλάζιο φόντο ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ (2013 2014) Σε μαύρο φόντο ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΤΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ (2013-2014)

Σε γαλάζιο φόντο ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ (2013 2014) Σε μαύρο φόντο ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΤΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ (2013-2014) > Φυσική Γ Γυμνασίου >> Αρχική σελίδα ΗΛΕΚΤΡΙΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΙΑ ΕΕρρωττήήσσεει ιςς ΑΑσσκκήήσσεει ιςς χχωρρί ίςς ααππααννττήήσσεει ιςς (σελ. ) ΕΕρρωττήήσσεει ιςς ΑΑσσκκήήσσεει ιςς μμεε ααππααννττήήσσεει ιςς

Διαβάστε περισσότερα

Μικρές Μονάδες Αεριοποίησης σε Επίπεδο Παραγωγού και Κοινότητας

Μικρές Μονάδες Αεριοποίησης σε Επίπεδο Παραγωγού και Κοινότητας Μικρές Μονάδες Αεριοποίησης σε Επίπεδο Παραγωγού και Κοινότητας από το Σπύρο ΚΥΡΙΤΣΗ Προσκεκλημένο Ομιλητή Ημερίδα «Αεριοποίησης Βιομάζας για την Αποκεντρωμένη Συμπαραγωγή Θερμότητας και Ηλεκτρισμού» Αμύνταιο

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων

Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων ΚΑΤΣΑΜΠΑΣ ΗΛΙΑΣ Δρ. Χημικός Μηχανικός Προϊστάμενος Τμήματος Περιβάλλοντος & Υδροοικονομίας Περιφερειακής Ενότητας Μεσσηνίας Περιφέρειας Πελοποννήσου

Διαβάστε περισσότερα

2.7 Χημική αντίδραση

2.7 Χημική αντίδραση 1 2.7 Χημική αντίδραση Ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 7-1. Τι ονομάζουμε φαινόμενο στη Φυσική και στη Χημεία; Φαινόμενο είναι η μεταβολή 7-2. Τι ονομάζουμε φυσικά φαινόμενα ή φυσικές μεταβολές; Είναι οι

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Κυριακή 13 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 1. ύο µονοχρωµατικές ακτινοβολίες Α και Β µε µήκη κύµατος στο κενό

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Γ Γυμνασίου - Κεφάλαιο 3: Ηλεκτρική Ενέργεια. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Ηλεκτρική Ενέργεια

Φυσική Γ Γυμνασίου - Κεφάλαιο 3: Ηλεκτρική Ενέργεια. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Ηλεκτρική Ενέργεια ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Ηλεκτρική Ενέργεια (παράγραφοι ά φ 3.1 31& 3.6) 36) Φυσική Γ Γυμνασίου Εισαγωγή Τα σπουδαιότερα χαρακτηριστικά της ηλεκτρικής ενέργειας είναι η εύκολη μεταφορά της σε μεγάλες αποστάσεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΑΕΡΙΟ. Αναξιοποίητος Ενεργειακός Αγροτικός Πλούτος στην Ελλάδα Η Ενέργεια του Μέλλοντος?

ΒΙΟΑΕΡΙΟ. Αναξιοποίητος Ενεργειακός Αγροτικός Πλούτος στην Ελλάδα Η Ενέργεια του Μέλλοντος? Karl Str. 1/1 7373 Esslingen Germany Phone: +49 (711) 932583 Fax: +49 (3222) 11447 info@ingrees.com www.ingrees.com ΒΙΟΑΕΡΙΟ Αναξιοποίητος Ενεργειακός Αγροτικός Πλούτος στην Ελλάδα Η Ενέργεια του Μέλλοντος?

Διαβάστε περισσότερα

2015 Η ενέργεια είναι δανεική απ τα παιδιά μας

2015 Η ενέργεια είναι δανεική απ τα παιδιά μας Εκπαιδευτικά θεματικά πακέτα (ΚΙΤ) για ευρωπαϊκά θέματα Τ4Ε 2015 Η ενέργεια είναι δανεική απ τα παιδιά μας Teachers4Europe Οδηγιεσ χρησησ Το αρχείο που χρησιμοποιείτε είναι μια διαδραστική ηλεκτρονική

Διαβάστε περισσότερα

Θερμότητα. Κ.-Α. Θ. Θωμά

Θερμότητα. Κ.-Α. Θ. Θωμά Θερμότητα Οι έννοιες της θερμότητας και της θερμοκρασίας Η θερμοκρασία είναι μέτρο της μέσης κινητικής κατάστασης των μορίων ή ατόμων ενός υλικού. Αν m είναι η μάζα ενός σωματίου τότε το παραπάνω εκφράζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2)

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ Στο πλαίσιο της µελέτης WETO-H2 εκπονήθηκε σενάριο προβλέψεων και προβολών αναφοράς για το παγκόσµιο σύστηµα ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & EΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ. Οι πηγές ανανεώσιμης ενέργειας στην Γερμανία

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & EΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ. Οι πηγές ανανεώσιμης ενέργειας στην Γερμανία ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & EΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Βερολίνο, Μάρτιος 2010 Οι πηγές ανανεώσιμης ενέργειας στην Γερμανία Στόχοι της κυβερνητικής πολιτικής Μείωση των εκπομπών ρύπων έως το 2020

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΓΙΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΚΤΙΡΙΩΝ

Η ΧΡΗΣΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΓΙΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΚΤΙΡΙΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Η ΧΡΗΣΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΓΙΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΚΤΙΡΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΓΙΑΝΝΙΟΥ ΑΝΝΑ ΧΑΝΙΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2004 ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

Πεδία δυνάμεων. Ηλεκτρισμός και μαγνητισμός διαφορετικές όψεις του ίδιου φαινομένου του ηλεκτρομαγνητισμού. Ενοποίηση των δύο πεδίων μετά το 1819.

Πεδία δυνάμεων. Ηλεκτρισμός και μαγνητισμός διαφορετικές όψεις του ίδιου φαινομένου του ηλεκτρομαγνητισμού. Ενοποίηση των δύο πεδίων μετά το 1819. Πεδία δυνάμεων Πεδίο βαρύτητας, ηλεκτρικό πεδίο, μαγνητικό πεδίο: χώροι που ασκούνται δυνάμεις σε κατάλληλους φορείς. Κατάλληλος φορέας για το πεδίο βαρύτητας: μάζα Για το ηλεκτρικό πεδίο: ηλεκτρικό φορτίο.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 1. Εισαγωγή. Η ενέργεια, όπως είναι γνωστό από τη φυσική, διαδίδεται με τρεις τρόπους: Α) δι' αγωγής Β) δια μεταφοράς Γ) δι'ακτινοβολίας Ο τελευταίος τρόπος διάδοσης

Διαβάστε περισσότερα

Εντροπία Ελεύθερη Ενέργεια

Εντροπία Ελεύθερη Ενέργεια Μάθημα Εντροπία Ελεύθερη Ενέργεια Εξαγωγική Μεταλλουργία Καθ. Ι. Πασπαλιάρης Εργαστήριο Μεταλλουργίας ΕΜΠ Αυθόρμητες χημικές αντιδράσεις Ηαντίδρασηοξείδωσηςενόςμετάλλουμπορείναγραφτείστη γενική της μορφή

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα καυσίμου σελ.1

Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Περιγραφές της σύστασης καύσιμης βιομάζας Η βιομάζα που χρησιμοποιείται σε ενεργειακές εφαρμογές μπορεί να προέρχεται εν γένει από δέντρα ή θάμνους (ξυλώδης ή λιγνο-κυτταρινούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

ΑΣΚΗΣΗ 4 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗ 4 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Σκοπός της Άσκησης: Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης είναι α) η κατανόηση της αρχής λειτουργίας των μηχανών συνεχούς ρεύματος, β) η ανάλυση της κατασκευαστικών

Διαβάστε περισσότερα

Κριτήρια της ΕΕ για τις ΠΔΣ στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας

Κριτήρια της ΕΕ για τις ΠΔΣ στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας Κριτήρια της ΕΕ για τις ΠΔΣ στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας Οι Πράσινες Δημόσιες Συμβάσεις (GPP/ΠΔΣ) αποτελούν προαιρετικό μέσο. Το παρόν έγγραφο παρέχει τα κριτήρια της ΕΕ για τις ΠΔΣ, τα οποία έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Καταστατική εξίσωση ιδανικών αερίων

Καταστατική εξίσωση ιδανικών αερίων Καταστατική εξίσωση ιδανικών αερίων 21-1. Από τι εξαρτάται η συμπεριφορά των αερίων; Η συμπεριφορά των αερίων είναι περισσότερο απλή και ομοιόμορφη από τη συμπεριφορά των υγρών και των στερεών. Σε αντίθεση

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμοί και βασικές έννοιες της αβαθούς γεωθερμίας Συστήματα αβαθούς γεωθερμίας

Ορισμοί και βασικές έννοιες της αβαθούς γεωθερμίας Συστήματα αβαθούς γεωθερμίας Ορισμοί και βασικές έννοιες της αβαθούς γεωθερμίας Συστήματα Ενότητες: 1.1 Η παροχή θερμικής ενέργειας στα κτίρια 1.2 Τα συστήματα της σε ευρωπαϊκό & τοπικό επίπεδο 1.3 Το δυναμικό των συστημάτων της 1.1

Διαβάστε περισσότερα

Πράσινο & Κοινωνικό Επιχειρείν

Πράσινο & Κοινωνικό Επιχειρείν Πράσινο & Κοινωνικό Επιχειρείν 1 Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) Eίναι οι ενεργειακές πηγές (ο ήλιος, ο άνεμος, η βιομάζα, κλπ.), οι οποίες υπάρχουν σε αφθονία στο φυσικό μας περιβάλλον Το ενδιαφέρον

Διαβάστε περισσότερα

Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον!

Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον! Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον! Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι μία βιώσιμη λύση για να αντικατασταθούν οι επικίνδυνοι και πανάκριβοι πυρηνικοί και ανθρακικοί

Διαβάστε περισσότερα