ΠΑΡΙΣ Δ. ΕΥΓΕΝΙΚΟΣ. ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΑ ΤΕΜΠΛΑ ΤΟΥ 17 ου ΑΙ. ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΠΗΛΙΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΡΙΣ Δ. ΕΥΓΕΝΙΚΟΣ. ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΑ ΤΕΜΠΛΑ ΤΟΥ 17 ου ΑΙ. ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΠΗΛΙΟΥ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ-ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΡΙΣ Δ. ΕΥΓΕΝΙΚΟΣ ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΑ ΤΕΜΠΛΑ ΤΟΥ 17 ου ΑΙ. ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΠΗΛΙΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΘΕΟΧΑΡΗΣ ΠΑΖΑΡΑΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΓΚΡΙΣΗΣ: 15/11/2007 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Η έγκριση της Μεταπτυχιακής Εργασίας από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Α.Π.Θ. δεν υποδηλώνει αναγκαστικά ότι αποδέχεται το Τμήμα τις γνώμες του συγγραφέα.

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝA ΠΡΟΛΟΓΟΣ 3 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 5 Α ΜΕΡΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 13 α) ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 13 β) ΤΑ ΠΗΛΙΟΡΕΙΤΙΚΑ ΤΕΜΠΛΑ ΚΑΙ Η ΔΟΜΗ ΤΟΥΣ (17 ος ΑΙ.) 18 Β ΜΕΡΟΣ ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΑ ΤΕΜΠΛΑ ΠΗΛΙΟΥ 17 ου ΑΙ. ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΛΗΜΜΑΤΩΝ 23 I. ΑΓ. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΖΑΓΟΡΑΣ 23 II. ΑΓ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΧΟΡΕΥΤΟΥ 32 III. ΠΑΝΑΓΙΑ ΡΑΣΟΒΑ ΖΑΓΟΡΑΣ 40 IV. ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΖΑΓΟΡΑΣ 46 V. ΑΓ. ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ -ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟ- ΖΑΓΟΡΑΣ 52 VI. AΓ. ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ ΑΓ. ΙΩΑΝΝΗ 59 VII. ΑΓ. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΠΟΥΡΙΟΥ 64 VIII. ΚΑΘΟΛΙΚΟ Ι. Μ. ΑΓ. ΛΑΥΡΕΝΤΙΟΥ ΑΓ. ΛΑΥΡΕΝΤΙΟΥ 67 Γ ΜΕΡΟΣ ΤΥΠΟΛΟΓΙΑ ΤΥΠΟΙ ΠΗΛΙΟΡΕΙΤΙΚΩΝ ΤΕΜΠΛΩΝ ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΗΛΙΟΡΕΙΤΙΚΩΝ ΤΕΜΠΛΩΝ ΜΕ ΤΕΜΠΛΑ ΑΛΛΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ 77 α) ΓΕΝΙΚΗ ΔΟΜΗ 77 β) ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 79 Δ ΜΕΡΟΣ ΔΙΑΚΟΣΜΟΣ 84 1

3 Ε ΜΕΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ 102 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 108 ΓΛΩΣΣΑΡΙ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ 111 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 113 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΧΕΔΙΩΝ - ΕΙΚΟΝΩΝ 114 ΣΧΕΔΙΑ 120 ΕΙΚΟΝΕΣ 125 2

4 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα εργασία με θέμα τα ξυλόγλυπτα τέμπλα του 17 ου αι. από την περιοχή του Πηλίου αποτελεί την κύρια μεταπτυχιακή του Α Κύκλου Μεταπτυχιακών Σπουδών του Τομέα της Βυζαντινής Αρχαιολογίας, του Τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ.. Στόχος της εργασίας είναι η διερεύνηση ενός σημαντικού συνόλου αδημοσίευτων τέμπλων, η χρονολόγησή τους και ο συσχετισμός τους με άλλα ξυλόγλυπτα της ίδιας περιόδου από διάφορες περιοχές. Πρέπει να τονισθεί εκ των προτέρων ότι η μελέτη αφορά μόνο το ξυλόγλυπτο σκελετό και όχι τις εικόνες που κοσμούν τα τέμπλα. Σκοπός, επίσης, της έρευνας είναι να διαπιστωθεί αν και κατά πόσο ο ξυλόγλυπτος φορέας μπορεί από μόνος του να αποτελέσει σημείο αναφοράς και κριτήριο χρονολόγησης. Τέλος, θα επιχειρηθεί μία προσπάθεια ομαδοποίησης των τέμπλων και η απόδοσή τους σε εργαστήρια ξυλογλυπτικής. Στην επιλογή του θέματος καθοριστικό ρόλο έπαιξε εκτός από τη καταγωγή μου από το Πήλιο και η προτροπή του αρχιτέκτονα κ. Μ. Πολυβίου να ασχοληθώ με ένα ενδιαφέρον αντικείμενο για το οποίο η έρευνα δεν έχει δώσει τη δέουσα σημασία. Μοναδική φωτεινή εξαίρεση αποτελεί ο σπουδαίος λαογράφος Κ. Μακρής, που ασχολήθηκε με τη μεταβυζαντινή τέχνη στο Πήλιο και κυρίως με τα ξυλόγλυπτα τέμπλα μπαρόκ τεχνοτροπίας. Η ενασχόληση με το εν λόγω θέμα, αποτέλεσε εξαρχής πρόκληση καθώς γνώριζα εκ των προτέρων τις ατελείωτες δυσκολίες και τα εμπόδια που θα αντιμετώπιζα. Το γεγονός ότι η εργασία διαπραγματευόταν αδημοσίευτο υλικό, απαιτούσε αμέτρητες επισκέψεις σ ένα μεγάλο αριθμό εκκλησιών, προκειμένου να συγκεντρωθεί το προς εξέταση υλικό. Η δυσκολία στην προσέγγιση των μνημείων καθώς τα περισσότερα βρίσκονται σε δύσβατα μέρη και απροσπέλαστα με μεταφορικό μέσο αλλά και η συνήθης καχυποψία (ωστόσο πλήρως δικαιολογημένη) από μερίδα εφημέριων και νεωκόρων, συντέλεσαν στην καθυστέρηση ολοκλήρωσης της εργασίας. Επιπλέον, η προσωπική απειρία πάνω σε τεχνικής φύσεως ζητήματα ενδεχομένως να αφήσουν αναπάντητα ερωτήματα στον αναγνώστη. Ως εκ τούτου, εκ των προτέρων ζητώ την κατανόηση από συναδέλφους και ερευνητές για τις όποιες παραλείψεις, αδυναμίες και σφάλματα διαπιστώσουν καθώς μια πρωτότυπη εργασία απαιτεί αρκετό χρόνο, ώστε να ερευνηθεί σε βάθος με την άντληση πληροφοριών από αρχειακό υλικό. Στο πλαίσιο της μεταπτυχιακής 3

5 εργασίας δεν είναι εφικτό να εξαντληθεί πλήρως το θέμα, αλλά σκοπός της να τονισθούν ορισμένα σημεία της έρευνας που θα αποτελέσουν εφαλτήριο για την περαιτέρω μελέτη και διερεύνηση του αντικειμένου. Οφείλω να ευχαριστήσω τον επιβλέποντα καθηγητή μου κ. Θ. Παζαρά, ο οποίος από την πρώτη στιγμή με τις πολύτιμες συμβουλές, παρατηρήσεις και τις γόνιμες συζητήσεις συντέλεσε στην ολοκλήρωση της εργασίας. Θερμά ευχαριστώ την προϊσταμένη της 7 ης Ε.Β.Α. κα Ασπασία Ντίνα για την άδεια μελέτης των ξυλόγλυπτων τέμπλων και την πρόσβαση στο φωτογραφικό αρχείο της Υπηρεσίας. Επίσης, θερμές ευχαριστίες οφείλονται στον Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Δημητριάδος κ.κ. Ιγνάτιο για την άδεια πρόσβασης στους ναούς, όπως και σε όλους τους ιερείς, που έδειξαν ενδιαφέρον και ζήλο για τα κειμήλια της περιοχής τους, ιδιαιτέρως δε στις μοναχές της μονής του Αγ. Λαυρεντίου και στους ιερείς της Ζαγοράς (π. Δημήτριο Ξυνογαλά και π. Νικόλαο Παπανικολάου) που έδειξαν κατανόηση και προθυμία να με διευκολύνουν στην πρόσβαση των μνημείων. Επίσης, ένα μεγάλο ευχαριστώ οφείλω στην οικογένειά μου και ιδίως στον πατέρα μου, που αποτέλεσε ακάματο συνοδοιπόρο και ηθικό συμπαραστάτη σε όλη τη διάρκεια της έρευνας. 4

6 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΒΜΕ ΑΔ ΑΕ BCH ΔΧΑΕ ΕΕΒΣ ΘΗΜ ΚΒΕ PG RbK Αρχείον Βυζαντινών Μνημείων Ελλάδος Αρχαιολογικόν Δελτίον Αρχαιολογική Εφημερίς Bulletin de Correspondance Hellénique Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών Θεσσαλικό Ημερολόγιο Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών Patrologiae cursus completus. Series Graecae, ed. J.-P. Migne, 161 vols, Paris Reallexikon zur Byzantinischen Kunst ΕΛΛΗΝΟΓΛΩΣΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Αβραμέα, Βυζαντινή Θεσσαλία: Α. Αβραμέα, Η Βυζαντινή Θεσσαλία μέχρι του Συμβολή εις την ιστορικήν Γεωγραφίαν, Αθήνα Αδρύμη-Σισμάνη, Μαγνησία: Β. Αδρύμη-Σισμάνη, Η Μαγνησία στην εποχή του λίθου και στην εποχή του χαλκού, Ο Βόλος και η περιοχή του στην ιστορική τους διαδρομή, Εταιρεία Θεσσαλικών Ερευνών και Γενική Γραμματεία Ολυμπιακών Αγώνων Υπουργείου Πολιτισμού, Βόλος 2004, σελ Αλεξίου, Σκιάθος: Α. Αλεξίου, Σκιάθος. Η αρχιτεκτονική των μεταβυζαντινών μνημείων, Θεσσαλονίκη Ανδρούδης, Ο Άγ. Ιωάννης: Π. Ανδρούδης, Ο ναός του Αγ. Ιωάννη Προδρόμου στον Άη-Γιάννη του Πηλίου, 24 ο Συμπόσιο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης (Πρόγραμμα και περιλήψεις Εισηγήσεων και Ανακοινώσεων), Αθήνα 2005, σελ Ανδρούδης, Ο ναός του Αγ. Ιωάννη: Π. Ανδρούδης, Ο ναός του Αγίου Ιωάννη Προδρόμου στον Άη-Γιάννη του Πηλίου, Δώρον, Τιμητικός Τόμος στον καθηγητή Ν. Νικονάνo. Δ Τομέας Τμήματος Αρχιτεκτόνων της 5

7 Πολυτεχνικής Σχολής του Α.Π.Θ. & 10 η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Χαλκιδικής και Αγίου Όρους, Θεσσαλονίκη 2006, σελ Ασημακοπούλου-Ατζακά, Μαγνησία: Π. Ασημακοπούλου-Ατζακά, Παλαιοχριστιανική και Βυζαντινή Μαγνησία, Μαγνησία. Το χρονικό ενός πολιτισμού, Αθήνα 1982, σελ Ασημακοπούλου-Ατζακά, Σύνταγμα: Π. Ασημακοπούλου-Ατζακά, Σύνταγμα των παλαιοχριστιανικών ψηφιδωτών δαπέδων της Ελλάδος, ΙΙ. Πελοπόννησος-Στερεά Ελλάδα, ΚΒΕ, Θεσσαλονίκη Βλαχοπούλου-Καραμπίνα, Άμφια: Ε. Βλαχοπούλου-Καραμπίνα, Ιερά Μονή Ιβήρων, Χρυσοκέντητα Άμφια και Πέπλα, Άγιον Όρος Βογιατζής, Μονή Βητουμά: Σ. Βογιατζής, Η Μονή Βητουμά στα Τρίκαλα Θεσσαλίας, Εκκλησίες στην Ελλάδα μετά την Άλωση 5, Αθήνα 1998, σελ Βοκοτόπουλος, Μικρογραφίες χειρογράφου: Π. Βοκοτόπουλος, Οι μικρογραφίες ενός κρητικού χειρογράφου του 1600, ΔΧΑΕ, περ. Δ, τόμ. ΙΓ ( ), σελ Γεωργιάδης, Θεσσαλία: Ν. Γεωργιάδης, Θεσσαλία, Αθήνα Γιαννόπουλος, Βυζαντιναί μοναί Δημητριάδος: Ν. Γιαννόπουλος, Αι παρά την Δημητριάδα βυζαντιναί μοναί, ΕΕΒΣ 1 (1924), σελ Γιαννόπουλος, Βυζαντιναί μοναί Δημητριάδος. Τα μνημεία: Ν. Γιαννόπουλος, Αι παρά την Δημητριάδα βυζαντιναί μοναί. Μέρος Δεύτερον. Τα σωζόμενα μνημεία, ΕΕΒΣ 2 (1925), σελ Γιαννόπουλος, Μονή Αγίου Λαυρεντίου: Ν. Γιαννόπουλος, Η επί του Πηλίου Μονή του Αγίου Λαυρεντίου, ΕΕΒΣ 11 (1935), σελ Γουγούλης, Όρος των Κελλίων: Σ. Γουγούλης, Όρος των Κελλίων, Συμβολή τοπογραφική και ιστορική. Διεθνές Συνέδριο για την Αρχαία Θεσσαλία στη μνήμη του Δ. Ρ. Θεοχάρη, έκδ. ΤΑΠΑ, Αθήνα 1992, σελ Δεριζιώτης, ΑΔ 54: Λ. Δεριζιώτης, Μεσαιωνικά μνημεία της Θεσσαλίας, αναστηλωτικές-στερεωτικές εργασίες, Νομός Μαγνησίας, ΑΔ 54 (1999), Χρονικά Β 1, σελ Διαμαντάκος, Εκκλησίες Ζαγοράς: Ν. Διαμαντάκος, Εκκλησίες και εξωκκλήσια της Ζαγοράς, Βόλος Δρανδάκη, Εικόνες: Α. Δρανδάκη, Εικόνες, 14 ος -18 ος αιώνας. Συλλογή Ρ. Ανδρεάδη, Αθήνα Θεοδοσίου, Ξυλόγλυπτα Δωδεκανήσου: Α. Θεοδοσίου, Οι αρχιτεκτονικοί ρυθμοί και η μορφολογία στα ξυλόγλυπτα εικονοστάσια της Δωδεκανήσου. ΧΑΡΙΣ ΧΑΙΡΕ, Μελέτες στη μνήμη της Χάρης Καντζιά, τόμ. Β, ΥΠ.ΠΟ.- Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αιγαιακών Σπουδών, Αθήνα 2004, σελ Ιατρίδου, ΑΔ 31: Ε. Ιατρίδου, Επιμελητεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Βόλου, ΑΔ 31 (1976), Χρονικά Β 1, σελ Καζανάκη, Ξυλογλυπτική: Μ. Καζανάκη, Εκκλησιαστική Ξυλογλυπτική στο Χάνδακα το 17 ο αιώνα, Θησαυρίσματα 11 (1974), σελ Καζανάκη-Λάππα, Σταυρός Λιβόρνου: Μ. Καζανάκη-Λάππα, Ο ξυλόγλυπτος σταυρός της Ευαγγελίστριας του Λιβόρνου (1643) και οι σταυροί επιστυλίου στα Κρητικά τέμπλα. Ευφρόσυνον, Αφιέρωμα στον Μανόλη Χατζηδάκη, τόμ. 1, ΥΠ.ΠΟ. Δημοσιεύματα του Αρχαιολογικού Δελτίου αρ. 46, Αθήνα 1991, σελ

8 Καλοκύρης, Εξέχοντα τέμπλα: Κ. Καλοκύρης, Εξέχοντα μεταβυζαντινά τέμπλα του Αγίου Όρους, Η Αθωνική Πολιτεία, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 1976, σελ Κορδάτος, Ιστορία: Γ. Κορδάτος, Ιστορία της Επαρχίας Βόλου και Αγιάς, Αθήνα Κουρέντα-Ραπτάκη, Αντίκυρα: Α. Κουρέντα-Ραπτάκη, Παλαιοχριστιανική Αντίκυρα. Μια πρώτη προσέγγιση, Θωράκιον, Αφιέρωμα στη μνήμη του Παύλου Λαζαρίδη, Αθήνα 2004, σελ Κουρκουτίδου, AΔ 22: Ε. Κουρκουτίδου, Μεσαιωνικά μνημεία Θεσσαλίας, ΑΔ 22 (1967), Χρονικά Β 2, σελ Κουρκουτίδου, AΔ 23: Ε. Κουρκουτίδου, Μεσαιωνικά μνημεία, ΑΔ 23 (1968), Χρονικά Β 2, σελ Κουτελάκης Τέμπλα Δωδεκανήσου: Χ. Κουτελάκης, Ξυλόγλυπτα τέμπλα της Δωδεκανήσου μέχρι το 1700, Αθήνα Κωνσταντινίδης, Μνημεία: Α. Κωνσταντινίδης, Τα εν τω Πηλίω όρει παλαιά και σύγχρονα βυζαντινά μνημεία, Αλεξάνδρεια Λαζαρίδης, ΑΔ 19: Π. Λαζαρίδης, Μεσαιωνικά Θεσσαλίας και Σποράδων νήσων, ΑΔ 19 (1964), Χρονικά Β 2, σελ Λεωνιδοπούλου Στυλιανού, Παρατηρήσεις: Ρ. Λεωνιδοπούλου Στυλιανού, Παρατηρήσεις στο μοναστήρι του Αγίου Λαυρεντίου Πηλίου ΔΧΑΕ, περ. Δ, τόμ. 9 ( ), σελ Λιάκος, Μεταβυζαντινά ξυλόγλυπτα: Δ. Λιάκος, Μεταβυζαντινά ξυλόγλυπτα στο Άγιον Όρος ( ), ΔΧΑΕ, περ. Δ, τομ. ΚΗ (2007), σελ Λιάπης, Τουρκοκρατία: Κ. Λιάπης, Η Τουρκοκρατία στη Θεσσαλομαγνησία και ο ρόλος του Κάστρου του Βόλου, Ο Βόλος και η περιοχή του στην ιστορική τους διαδρομή, Εταιρεία Θεσσαλικών Ερευνών και Γενική Γραμματεία Ολυμπιακών Αγώνων Υπουργείου Πολιτισμού, Βόλος 2004, σελ Μακρής, Λαϊκή τέχνη: Κ. Μακρής, Η Λαϊκή Τέχνη του Πηλίου, Αθήνα Μακρής, Μεταβυζαντινή Μαγνησία: Κ. Μακρής, Μεταβυζαντινή και Νεώτερη Μαγνησία, Μαγνησία. Το χρονικό ενός πολιτισμού, Αθήνα 1982, σελ Μακρής, Μεταβυζαντινό τέμπλο: Κ. Μακρής, Ένα μεταβυζαντινό τέμπλο στο Πήλιο, Πεπραγμένα του Θ Βυζαντινολογικού Συνεδρίου, Αθήνα 1955, σελ Μακρής, Ξυλόγλυπτα: Κ. Μακρής, Εκκλησιαστικά Ξυλόγλυπτα, Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος, Αθήνα Μακρής, Ξυλογλυπτική: Κ. Μακρής, Ξυλογλυπτική, Νεοελληνική Χειροτεχνία, έκδ. Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος, Αθήνα 1969, σελ Μαμαλούκος, Βυζαντινοί ναοί: Στ. Μαμαλούκος, Οι Βυζαντινοί ναοί της Μαγνησίας, Εν Βόλω 12 (Ιαν.-Μάρτ. 2004), σελ Μαμαλούκος, Μαγνησία: Στ. Μαμαλούκος, Η ναοδομία στη Μαγνησία κατά τη Μέση και την Ύστερη Βυζαντινή περίοδο. Βυζαντινά 25 (2005), σελ Μαμαλούκος, Μονή Αγίου Λαυρεντίου: Στ. Μαμαλούκος, Η αρχική μορφή του Καθολικού της Μονής του Αγίου Λαυρεντίου στο Πήλιο, Δώρον, Τιμητικός Τόμος στον καθηγητή Ν. Νικονάνο, Δ Τομέας Τμήματος Αρχιτεκτόνων της Πολυτεχνικής Σχολής του Α.Π.Θ. & 10 η Εφορεία 7

9 Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Χαλκιδικής και Αγίου Όρους, Θεσσαλονίκη 2006, σελ Μαμαλούκος, Ναοδομία στη Μαγνησία: Στ. Μαμαλούκος, Η ναοδομία στη Μαγνησία κατά τη Μέση και την Ύστερη Βυζαντινή περίοδο, 24 ο Συμπόσιο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης (Πρόγραμμα και περιλήψεις Εισηγήσεων και Ανακοινώσεων), Αθήνα 2004, σελ Μαντζιανά, Άγραφα: Κ. Μαντζιανά, Άγραφα, Εκκλησίες και Μοναστήρια, Καρδίτσα Μπάτζιου-Ευσταθίου, Αρχαιολογικοί χώροι της Μαγνησίας: Α. Μπάτζιου- Ευσταθίου, Αρχαιολογικοί χώροι της Μαγνησίας από τη Μυκηναϊκή ως τη Ρωμαϊκή εποχή, Ο Βόλος και η περιοχή του στην ιστορική τους διαδρομή, Εταιρεία Θεσσαλικών Ερευνών και Γενική Γραμματεία Ολυμπιακών Αγώνων Υπουργείου Πολιτισμού, Βόλος 2004, σελ Μπούρας-Μπούρα, Ναοδομία: Χ. Μπούρας-Λ. Μπούρα, Η Ελλαδική Ναοδομία κατά τον 12 ο αιώνα, Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος, Αθήνα Νάνου, Εκκλησίες Πηλίου 17 ου αι.: Μ. Νάνου, Εκκλησίες και μοναστήρια του Πηλίου κατά τον 17 ο αι. Γνωριμία με το έργο ανώνυμων και επώνυμων καλλιτεχνών, Μνημεία της Μαγνησίας, Πρακτικά Συνεδρίου. Ανάδειξη του διαχρονικού μνημειακού πλούτου του Βόλου και της ευρύτερης περιοχής, Βόλος 2001, έκδ. ΔΗ.Κ.Ι, Βόλος 2002, σελ Νάνου, Τοιχογραφία: Μ. Νάνου, Όψεις της τοιχογραφίας στο Πήλιο κατά τη μεταβυζαντινή περίοδο ( ), Εν Βόλω 12, (Ιαν.-Μάρτ. 2004), σελ Νικονάνος, ΑΔ 28: Ν. Νικονάνος, Βυζαντινά και Μεσαιωνικά μνημεία Θεσσαλίας, ΑΔ 28 (1973), Χρονικά Β 2, σελ Νικονάνος, Βυζαντινά ξυλόγλυπτα: Ν. Νικονάνος, Βυζαντινά ξυλόγλυπτα στο Άγιον Όρος, Άγιον Όρος, Φύση-Λατρεία-Τέχνη, Πρακτικά Συνεδρίων, τόμ. Β, Θεσσαλονίκη 2001, σελ Νικονάνος, Θησαυροί Αγίου Όρους: Ν. Νικονάνος, Ξυλόγλυπτα, Θησαυροί του Αγίου Όρους, Ιερά Κοινότης Αγίου Όρος Άθω - Οργανισμός Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, Θεσσαλονίκη 1997, σελ Νικονάνος, Ναοί Θεσσαλίας: Ν. Νικονάνος, Βυζαντινοί ναοί της Θεσσαλίας. Από το 10 ο αιώνα ως την κατάκτηση της περιοχής από τους Τούρκους το Συμβολή στη βυζαντινή αρχιτεκτονική, Αθήνα Νικονάνος, Ξυλόγλυπτα Παλαιού Καθολικού: Ν. Νικονάνος, Tα ξυλόγλυπτα του Παλαιού Καθολικού, Ιερά Μονή Ξενοφώντος, Εικόνες, Άγιον Όρος1998, σελ Νικονάνος, Πρωτάτο: Ν. Νικονάνος, Ξυλόγλυπτα, Κειμήλια Πρωτάτου, τόμ. Α, Ιερά Κοινότης Αγίου Όρους Άθω, Άγιον Όρος 2000, σελ Νικονάνος, Τα ξυλόγλυπτα: Ν. Νικονάνος, Τα ξυλόγλυπτα, Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου, Παράδοση-Ιστορία-Τέχνη, τόμ. Β, Άγιον Όρος 1996, σελ Ντέλλας, Μεταμόρφωση Ευρυτανίας: Γ. Ντέλλας, Το μοναστήρι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα στη Βράχα Ευρυτανίας, Εκκλησίες στην Ελλάδα μετά την Άλωση 4, Αθήνα 1993, σελ

10 Ντίνα, Φθιώτιδες Θήβες: Αν. Ντίνα, Φθιώτιδες Θήβες. Εργασίες συντήρησης και αναστήλωσης υπό τη διεύθυνση του Παύλου Λαζαρίδη, Θωράκιον, Αφιέρωμα στη μνήμη του Παύλου Λαζαρίδη, Αθήνα 2004, σελ Ντίνα, ΑΔ 41: Ασπ. Ντίνα, Καταγραφή μνημείων και κειμηλίων-περιοδείες, ΑΔ 41 (1986), Χρονικά, σελ Ντίνα, Μνημεία Μαγνησίας: Ασπ. Ντίνα, Παλαιοχριστιανικά μνημεία Μαγνησίας, Ο Βόλος και η περιοχή του στην ιστορική τους διαδρομή, Εταιρεία Θεσσαλικών Ερευνών και Γενική Γραμματεία Ολυμπιακών Αγώνων Υπουργείου Πολιτισμού, Βόλος 2004, σελ Ξυλόγλυπτα Ταϋγέτου: Με Πίστη και Φαντασία, Εκκλησιαστικά Ξυλόγλυπτα του Δυτικού Ταϋγέτου, ΥΠ.ΠΟ. & 5 η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, Αθήνα Ολυμπίου, Τα ξυλόγλυπτα του καθολικού: Ν. Ολυμπίου, Τα ξυλόγλυπτα του καθολικού, Παρουσία Ιεράς Μονής Δοχειαρίου, Άγιον Όρος 2001, σελ Ορλάνδος, Βασιλική: Α. Ορλάνδος, Η Ξυλόστεγος Παλαιοχριστιανική Βασιλική της Μεσογειακής Λεκάνης, Βιβλιοθήκη της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας αρ. 36, Αθήνα Παζαράς, Βυζαντινά Γλυπτά: Θ. Παζαράς, Βυζαντινά Γλυπτά, Θησαυροί του Αγίου Όρους, Ιερά Κοινότης Αγίου Όρος Άθω - Οργανισμός Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, Θεσσαλονίκη 1997, σελ Παζαράς, Γλυπτά Βατοπεδίου: Θ. Παζαράς, Τα Βυζαντινά Γλυπτά του Καθολικού της Μονής Βατοπεδίου, Θεσσαλονίκη Παζαράς, Σαρκοφάγοι: Θ. Παζαράς, Ανάγλυφες σαρκοφάγοι και επιτάφιες πλάκες της μέσης και ύστερης βυζαντινής περιόδου στην Ελλάδα, Αθήνα Παλιούρας, Εικόνες και Ξυλόγλυπτα: Α. Παλιούρας, Εικόνες και Ξυλόγλυπτα, Άγιον Όρος. Κειμήλια Πρωτάτου, Αγιορειτική Εστία, Θεσσαλονίκη 2006, σελ Πανσελήνου, Σύμβολα: Ν. Πανσελήνου, Τα σύμβολα των Ευαγγελιστών στη Βυζαντινή μνημειακή τέχνη. Μορφή και περιεχόμενο, ΔΧΑΕ, περ. Δ, τόμ. ΙΖ ( ), σελ Παπαθανασίου, Η ιστορία του Βόλου και του Πηλίου: Α. Παπαθανασίου, Η ιστορία της ευρύτερης περιφέρειας του Βόλου και του Πηλίου κατά τη Μεσαιωνική περίοδο (330 μ.χ μ.χ.), Ο Βόλος και η περιοχή του στην ιστορική τους διαδρομή, Εταιρεία Θεσσαλικών Ερευνών και Γενική Γραμματεία Ολυμπιακών Αγώνων Υπουργείου Πολιτισμού, Βόλος 2004, σελ Παπαθανασίου, Οι Μελισσηνοί της Δημητριάδας: Α. Παπαθανασίου, Οι Μελισσηνοί της Δημητριάδας κτήτορες Ι. Μονών, Αθήνα Πασαλή, Άγ. Παντελεήμων Αγιάς: Α. Πασαλή, Ο Άγιος Παντελεήμων στην Ανατολή Αγιάς Θεσσαλίας, Εκκλησίες στην Ελλάδα μετά την Άλωση 4, Αθήνα 1993, σελ Πασαλή, Ναοί: Α. Πασαλή, Ναοί της Επισκοπής Δομένικου και Ελασσόνος, Συμβολή στη μεταβυζαντινή αρχιτεκτονική, Θεσσαλονίκη Πελεκανίδης, Βυζαντινό βημόθυρο: Σ. Πελεκανίδης, Βυζαντινό βημόθυρο εξ Αγίου Όρους, ΑΕ 1957, σελ Πελεκανίδης, Σύνταγμα ψηφιδωτών: Σ. Πελεκανίδης, Σύνταγμα των παλαιοχριστιανικών ψηφιδωτών δαπέδων της Ελλάδος, Ι. Νησιωτική Ελλάς, ΚΒΕ, Θεσσαλονίκη

11 Πορτελάνος, Χορευτό: Α. Πορτελάνος, Ο Άγιος Νικόλαος στο Χορευτό Πηλίου. Εκκλησίες στην Ελλάδα μετά την Άλωση 2, Αθήνα 1982, σελ Σδρόλια, ΑΔ 46: Στ. Σδρόλια, Περιοδείες-Καταγραφές, ΑΔ 46 (1991), Χρονικά Β 1, σελ Σδρόλια, Το τέμπλο της μονής Πέτρας: Στ. Σδρόλια, Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του καθολικού της μονής Πέτρας στο Καταφύγι Καρδίτσας και οι εικόνες του ζωγράφου Λάμπρου (1608), Δώρον, Τιμητικός Τόμος στον καθηγητή Ν. Νικονάνο, Δ Τομέας Τμήματος Αρχιτεκτόνων της Πολυτεχνικής Σχολής του Α.Π.Θ. & 10 η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Χαλκιδικής και Αγίου Όρους, σελ Σιλεντιάριος, PG 86: Παύλος Σιλεντιάριος, Έκφρασις του Ναού της Αγίας Σοφίας, PG 86, στ Σκλάβου Μαυροειδή, Γλυπτά: Μ. Σκλάβου-Μαυροειδή, Γλυπτά του Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών. Κατάλογος, Αθήνα Σκλάβου Μαυροειδή, Συμβολισμός θωρακίου: Μ. Σκλάβου-Μαυροειδή Συμβολισμός στη διακόσμηση παλαιοχριστιανικού θωρακίου, Θυμίαμα, στη μνήμη της Λασκαρίνας Μπούρα, τόμ. 1, Αθήνα 1994, σελ Σκουβαράς-Μακρής, Οδηγός: Β. Σκουβαράς-Κ. Μακρής, Αρχαιολογικός και Ιστορικός Οδηγός Θεσσαλίας, Βόλος Συμεών Θεσσαλονίκης, PG 155: Συμεών Θεσσαλονίκης, Περί του Αγίου Ναού και της τούτου καθιερώσεως, PG 155, στ Σωτηρίου, Χριστιανικαί Θήβαι: Γ. Σωτηρίου, Αι Χριστιανικαί Θήβαι της Θεσσαλίας, Βιβλιοθήκη της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας αρ. 126 (Ανατύπωση της ΑΕ 1929), Αθήνα Τούρτα, Οι ναοί: Α. Τούρτα, Οι ναοί του Αγίου Νικολάου στη Βίτσα και του Αγ. Μηνά στο Μονοδένδρι. Προσέγγιση στο έργο των ζωγράφων από το Λινοτόπι. έκδ. ΤΑΠΑ, Αθήνα Τσαπαρλής, Βυζαντινόν τέμπλον: Ευθ. Τσαπαρλής, Το βυζαντινόν τέμπλον. Ιστορική επισκόπησις, Θεολογία 47 (1976), σελ Τσαπαρλής, Τέμπλα Ηπείρου: Ευθ. Τσαπαρλής, Ξυλόγλυπτα τέμπλα Ηπείρου 17 ου α ημίσεως 18 ου αιώνα, Αθήνα Τσαπαρλής, Τέμπλο Ηπείρου 18 ου αι.: Ευθ. Τσαπαρλής, Το ξυλόγλυπτο τέμπλο στην Ήπειρο κατά το β μισό του 18 ου αι., Αντίφωνον, Αφιέρωμα στον καθηγητή Ν. Β. Δρανδάκη, Θεσσαλονίκη 1994, σελ Τσιγαρίδας, Eικόνες: Ευθ. Τσιγαρίδας, Φορητές Εικόνες, Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου, Παράδοση-Ιστορία-Τέχνη, τόμ. Β, Άγιον Όρος 1996, σελ Τσιγαρίδας, Φορητές εικόνες: Ευθ. Τσιγαρίδας, Φορητές εικόνες, Θησαυροί του Αγίου Όρους, Ιερά Κοινότης Αγίου Όρος Άθω - Οργανισμός Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, Θεσσαλονίκη 1997, σελ Φατούρου, Πατμιακή Αρχιτεκτονική: Κ. Φατούρου, Πατμιακή Αρχιτεκτονική, Η εκκλησία των Αγίων Αποστόλων, Αθήνα Φλώρου, ΑΔ 52: Κ. Φλώρου, Μεσαιωνικά μνημεία της Θεσσαλίας, ΑΔ 52 (1997), Χρονικά Β 2, σελ Φλώρου, Άγιος Νικόλαος Τσαριτσάνης: Κ. Φλώρου, Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού Αγίου Νικολάου Τσαριτσάνης: 17 ος αι., 2 ο Αρχαιολογικό Έργο Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας , Βόλος 2005 (Πρακτικά υπό δημοσίευση). 10

12 Φραγκούλας, Μνημεία Σκιάθου: Ι. Φραγκούλας, Τα χριστιανικά μνημεία της νήσου Σκιάθου, Θεσσαλονίκη Χαλκιά, Παλαιοχριστιανική Τέχνη: Ε. Χαλκιά, Παλαιοχριστιανική Τέχνη, Ήπειρος, 4000 Χρόνια Ελληνικής Ιστορίας και Πολιτισμού, Γενική εποπτεία Μ. Σακελλαρίου, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1997, σελ Χατζηγιάννης, Παρατηρήσεις στον Άγιο Λαυρέντιο: Μ. Χατζηγιάννης, Συμπληρωματικές παρατηρήσεις στο βυζαντινό ναό του Αγίου Λαυρεντίου στο Πήλιο, ΘΗΜ 21 (1992), σελ Χατζηδάκης, Εικόνες: Μ. Χατζηδάκης, Εικόνες της Πάτμου, Αθήνα Χατζηδάκης, Εικόνες επιστυλίου: Μ. Χατζηδάκης, Εικόνες επιστυλίου από το Άγιον Όρος, ΔΧΑΕ, περ. Δ, τόμ. Δ ( ), σελ Χουρμουζιάδης, Αρχαία Μαγνησία: Γ. Χουρμουζιάδης, Αρχαία Μαγνησία, από τις παλαιολιθικές σπηλιές στο ανάκτορο της Δημητριάδας, Μαγνησία. Το χρονικό ενός πολιτισμού, Αθήνα 1982, σελ Χρήστου, Εικόνες Εικονοστασίου: Π. Χρήστου, Εικόνες Εικονοστασίου, Το Άγιον Όρος, Αθωνική Πολιτεία, Ιστορία-Τέχνη-Ζωή, Πατριαρχικό Ίδρυμα Πατερικών Μελετών, Αθήνα 1987, σελ ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Carr, Όρος Σινά: A. Weyl Carr, Η Δόξα του Βυζαντίου στο Όρος Σινά, Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα 1997, σελ Chatzidakis, Ikonostas: M. Chatzidakis, Ikonostas, RbK, τόμ. III, Stuttgart 1973, στ Chatzidakis, Transformation du templon: M. Chatzidakis, L évolution de l icοne aux 11 e -13 e siècles et la transformation du templon, XVe Congrès International d Εtudes Βyzantines, Rapports et Corapports, Athènes 1976, τόμ. 1, Αθήνα 1979, σελ Corović-Ljubinković, Les bois: M. Corović-Ljubinković, Les bois sculptes du Moyen Age dans les régions orientales de la Yougoslavie, Beograd 1965 (σερβικά με γαλλική περίληψη). Delvoye, Βυζαντινή τέχνη: C. Delvoye, Βυζαντινή τέχνη, μτφ. Μ. Παπαδάκη, έκδ. Παπαδήμα, Αθήνα Evans (ed.), Byzantium: Faith and Power: H. C. Evans (ed.), Byzantium: Faith and Power ( ), The Metropolitan Museum of Art, N. York, Yale University Press, New Haven and London Lasareff, Trois fragments: V. Lasareff, Trois fragments d épistyles peintes et le templon byzantin, ΔΧΑΕ, περ. Δ, τόμ. Δ ( ), σελ Miklosich-Müller, Acta: F. Miklosich-I. Müller, Acta et Diplomata Graeca Medii Aevi Sacra et Profana, τόμ. 4, Βιέννη 1890, σελ Nanou, Monuments Mont-Pélion: Μ. Nanou, Monuments et peintures du XVIIeme siècle sur le Mont-Pélion, Θεσσαλία, Δεκαπέντε χρόνια αρχαιολογικής έρευνας, Αποτελέσματα και προοπτικές, Πρακτικά Διεθνούς Συνεδρίου, Λυών 1990, τόμ. Β, Αθήνα 1994, σελ

13 Pitarakis, Έργα Μικροτεχνίας: Β. Pitarakis, Έργα βυζαντινής μικροτεχνίας, Άγιον Όρος. Κειμήλια Πρωτάτου, Αγιορειτική Εστία, Θεσσαλονίκη 2006, σελ Previtali, Τζιότο: G. Previtali, Τζιότο, Οι Μεγάλοι Ζωγράφοι, από τον Τζιότο στην Αναγέννηση, μτφ. Δ. Ανδρόνικου, επιμ. Ρ. Χατζηδάκη, Εκδ. οίκος Μέλισσα, Αθήνα 1977, σελ Weitzmann, Sinai: K. Weitzmann, Fragments of an early St. Nicholas triptych on Mount Sinai, ΔΧΑΕ, περ. Δ, τόμ. Δ ( ), Αθήνα 1966, σελ

14 Α ΜΕΡΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ α ) ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Το Πήλιο όρος καταλαμβάνει το ανατολικό τμήμα του νομού Μαγνησίας και σχηματίζει τη χερσόνησο της Μαγνησίας με προσανατολισμό από βορειοδυτικά προς νοτιοανατολικά (σχ. 1-2). Βόρεια το Βουνό των Κενταύρων ενώνεται με τον ορεινό όγκο του Μαυροβουνίου και νότια με το Τισαίο όρος, όπου η χερσόνησος τερματίζει και διαμορφώνει την είσοδο του Παγασητικού κόλπου. Το Πήλιο βρέχεται στην ανατολική πλευρά του από το Αιγαίο πέλαγος και στη δυτική του από τον Παγασητικό κόλπο. Η μορφολογία, που παρουσιάζει το βουνό, δεν είναι ομοιόμορφη. Συγκεκριμένα το τμήμα του, που έχει προσανατολισμό στο Αιγαίο, διακρίνεται για τις απότομες, τραχιές και αλίμενες ακτές με την πυκνή και πλούσια βλάστηση. Η πλευρά του όρους προς τον Παγασητικό κόλπο χαρακτηρίζεται από την απόλυτη ηρεμία με τους αλλεπάλληλους μικρούς ορμίσκους και τις κατάφυτες πλαγιές από τους ελαιώνες και τα καρποφόρα δέντρα. Οι αρχαιολογικές έρευνες στην περιοχή του Πηλίου, παρά το γεγονός ότι δεν είναι εκτεταμένες, αποδεικνύουν ότι ο χώρος ήταν κατοικημένος από την αρχαιότητα. Ο τόπος είναι συνδεδεμένος με πανάρχαιες δοξασίες 1, που αποδεικνύουν την μακραίωνη παράδοση και ιστορία του. Επιγραμματικά αναφέρουμε το μύθο της Αργοναυτικής εκστρατείας, την τέλεση του γάμου Πηλέα και Θέτιδας, που στάθηκε η αφορμή για να αρχίσει ο Τρωικός πόλεμος, στον οποίο συμμετείχαν, σύμφωνα με τον Όμηρο, επτά πόλεις της ευρύτερης περιοχής του Πηλίου με αρχηγό το βασιλιά Φιλοκτήτη. Επίσης, συνδεδεμένοι με το χώρο είναι οι Κένταυροι, με πιο ξακουστό το Χείρωνα, που διακρινόταν για τη σύνεση, τη σοφία του, τις ιατρικές του γνώσεις και αποτέλεσε διδάσκαλο για αρκετούς ήρωες της μυθολογίας. Ωστόσο, η πανάρχαια εγκατάσταση στον εγγύς χώρο επιβεβαιώνεται από την προϊστορική εποχή με τους σημαντικούς οικισμούς του Διμηνίου και του Σέσκλου, πλησίον της σημερινής πόλης του Βόλου 2. Σύμφωνα με τα αρχαιολογικά κατάλοιπα και τις πηγές των αρχαίων κειμένων στην περιοχή του Πηλίου και κατά μήκος της 1 Σχετικά με τη μυθολογία της περιοχής βλ. Αδρύμη-Σισμάνη, Μαγνησία, σελ Χουρμουζιάδης, Αρχαία Μαγνησία, σελ Μακρής, Λαϊκή τέχνη, σελ Γεωργιάδης, Θεσσαλία σελ και Κορδάτος, Ιστορία, σελ Χουρμουζιάδης, ό.π., σελ. 23 κ.ε. Αδρύμη-Σισμάνη, ό.π., σελ Κορδάτος, ό.π., σελ

15 ακτογραμμής υπήρχαν αρκετές πόλεις με σημαντικότερη, την περίοδο των κλασικών χρόνων, τις Παγασές, στη θέση της οποίας ιδρύθηκε στην ελληνιστική εποχή, η Δημητριάδα, που αποτέλεσε σημαντικό κέντρο μέχρι την εποχή της ρωμαιοκρατίας 3. Στους παλαιοχριστιανικούς χρόνους 4 η πληθώρα των διάσπαρτων παραθαλάσσιων οικισμών και τα ευρήματα αποδεικνύουν ότι η κατοίκηση παραμένει αδιάκοπη στη χερσόνησο της Μαγνησίας, με σημαντικότερες θέσεις τη Δημητριάδα και τις Φθιώτιδες Θήβες. Στη μεσοβυζαντινή περίοδο 5 και μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1204, η περιοχή του Δρόγγου 6, όπως ονομαζόταν χαρακτηριστικά τότε το Πήλιο, βρισκόταν υπό την εξουσία του Κωνσταντίνου Μαλιασηνού, άρχοντα της Δημητριάδος 7. Όπως μας πληροφορούν τα έγγραφα 8 η οικογένεια των Μαλιασηνών συνέβαλε στην εκ βάθρων ανέγερση μονών 9, που κατείχαν σημαντική περιουσία, από καλλιεργήσιμες εκτάσεις, χωριά και μονύδρια της ευρύτερης περιοχής, τα οποία είχαν δωρίσει κατά καιρούς αυτοκράτορες, πατριάρχες και επίσκοποι της Δημητριάδος 10. Επιπλέον, η έρευνα 11 στην περιοχή του Πηλίου αποκάλυψε έναν αξιόλογο αριθμό διάσπαρτων μνημείων και θέσεων, που καταδεικνύουν ότι συνεχίζεται η ανθρώπινη παρουσία στο χώρο στη μεσοβυζαντινή εποχή. Σημειώνεται ότι οι μονές αποτέλεσαν τα πρώτα κύτταρα για τη διαμόρφωση των μεταγενέστερων οικισμών 12, καθώς συγκεντρώθηκε μεγάλος αριθμός πληθυσμού, που αποτέλεσε εργατικό 3 Χουρμουζιάδης, Αρχαία Μαγνησία, σελ Μπάτζιου-Ευσταθίου, Αρχαιολογικοί χώροι της Μαγνησίας, σελ Γεωργιάδης, Θεσσαλία, Σχετικά με την παλαιοχριστιανική περίοδο βλ. Σωτηρίου, Χριστιανικαί Θήβαι. Ασημακοπούλου- Ατζακά, Μαγνησία, σελ Ντίνα, Μνημεία Μαγνησίας, σελ Για την μεσαιωνική ιστορία της περιοχής βλ. ενδεικτικά, Αβραμέα Βυζαντινή Θεσσαλία, σελ. 17 κ.ε. με σποραδικές αναφορές για το χώρο της Μαγνησίας. Ασημακοπούλου-Ατζακά, ό.π., σελ Γεωργιάδης, ό.π., σελ Κορδάτος, Ιστορία, σελ Παπαθανασίου, Οι Μελισσηνοί της Δημητριάδας, σελ. 17 κ.ε. Ο ίδιος, Η ιστορία του Βόλου και του Πηλίου, σελ Γουγούλης, Όρος των Κελλίων, σελ Σύμφωνα με τα έγγραφα, που δημοσίευσαν οι Miklosich-Müller, Acta, σελ , το Πήλιο φέρει αυτή την προσωνυμία κατά τη βυζαντινή περίοδο. 7 Παπαθανασίου, Οι Μελισσηνοί της Δημητριάδας, σελ. 75 κ.ε. Ο ίδιος, Η ιστορία του Βόλου και του Πηλίου, σελ. 161 κ.ε.. 8 Miklosich-Müller, ό.π., σελ Πρόκειται για τις μονές της Οξείας Επισκέψεως και της Νέας Πέτρας. 10 Σχετικά με τα μετόχια και την περιουσία των μονών βλ. Miklosich-Müller, ό.π., σελ Γιαννόπουλος, Βυζαντιναί μοναί Δημητριάδος, σελ Ο ίδιος, Βυζαντιναί μοναί Δημητριάδος. Τα μνημεία, σελ Ενδεικτικά σημειώνονται οι μελέτες των: Γιαννόπουλος, Βυζαντιναί μοναί Δημητριάδος, σελ Μαμαλούκος, Μαγνησία, σελ Ο ίδιος, Βυζαντινοί ναοί, σελ Νικονάνος, Ναοί Θεσσαλίας, σελ , και Σύμφωνα με τα έγγραφα της εποχής, που δημοσίευσαν οι Miklosich-Müller, ό.π., σελ , υπάρχουν αναφορές για βυζαντινά χωριά, όπως της Κυρακαλής του Ζερβού, του Αρχοντίτζη, της Κάπραινας και της Κριπούς. 14

16 δυναμικό στα μοναστηριακά κτήματα. Οι οικισμοί σταδιακά εξελίχθηκαν σε χωριά, που διατήρησαν το όνομα των μοναστηριών 13. Η οθωμανική κυριαρχία στην περιοχή του Πηλίου, όπως και της ευρύτερης Θεσσαλίας, πραγματοποιήθηκε αρχικά στα χρόνια του σουλτάνου Βαγιαζίτ Α ( ) και ολοκληρώθηκε αργότερα την εποχή του Μουράτ Β ( ) 14. Συγκεκριμένα, ο στρατηγός Τουραχάν Μπέης, που κατέκτησε το χώρο το 1423, ενδιαφέρθηκε περισσότερο για τον εποικισμό των πλουσίων και προσοδοφόρων εδαφών της θεσσαλικής πεδιάδας παρά του ορεινού όγκου του Πηλίου με τις ελάχιστες εύφορες και εκμεταλλεύσιμες περιοχές. Οι κατακτητές επέλεξαν για στρατιωτικό τους κέντρο το Κάστρο του Γόλου -σημερινή συνοικία Παλαιών Βόλουκαι απέφυγαν να εγκατασταθούν στα ορεινά 15. Αναμφίβολα, οι σκληρές συνθήκες επιβίωσης των κατοίκων των πεδινών περιοχών σε συνδυασμό με τις αυθαιρεσίες των Οθωμανών είχαν ως αποτέλεσμα την αναγκαστική μετακίνηση των χριστιανικών πληθυσμών προς τον ορεινό όγκο του Πηλίου, όπου η παρουσία των Οθωμανών δεν ήταν ιδιαίτερα αισθητή 16. Ακόμη, ο επίσκοπος Δημητριάδος Κάλλιστος αποφάσισε τη μεταφορά της έδρας της Επισκοπής στην περιοχή του Άνω Βόλου (σημερινός λόφος Επισκοπής) για την προστασία του. Στα χωριά του Πηλίου, συγκεντρώθηκαν πληθυσμοί όχι μόνο της ενδοχώρας αλλά και νησιών προκειμένου να απαλλαγούν από τις ληστρικές επιδρομές και την καταπίεση του κατακτητή. Οι οικισμοί, που βρίσκονταν κοντά σε μοναστήρια διοικούνταν από τα ηγουμενοσυμβούλια, τα οποία και διόριζαν τους εκπροσώπους τους στις τουρκικές αρχές. Σταδιακά σχηματίσθηκαν οι πυρήνες των πηλιορείτικων χωριών, πού αναπτύχθηκαν γρήγορα σε αξιόλογες οικονομικές, κοινωνικές και πολιτιστικές μονάδες 17. Σημειώνεται ότι τα περισσότερα χωριά του Πηλίου είχαν 13 Μακρής, Μεταβυζαντινή Μαγνησία, σελ Ο ίδιος, Λαϊκή τέχνη, σελ. 27. Παπαθανασίου, Η ιστορία του Βόλου και του Πηλίου, σελ και 176. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο Πήλιο υπάρχει μεγάλος αριθμός χωριών που φέρουν ονόματα αγίων και υπενθυμίζουν τις παλαιές κατεστραμμένες μονές που υπήρχαν στο χώρο (Άγ, Λαυρέντιος, Άγ. Βλάσιος, Άγ. Γεώργιος, Άγ. Δημήτριος, Άγ. Ιωάννης, Άγ. Ονούφριος, Πορταριά -Παναγία Πορταρέα- και Μακρινίτσα -Παναγία Μακρινίτισσα και Οξεία Επίσκεψις). 14 Γεωργιάδης, Θεσσαλία, σελ Παπαθανασίου, ό.π., σελ Λιάπης, Τουρκοκρατία, σελ. 187 κ.ε. Η ήττα των Οθωμανών από τον Ταμερλάνο στη μάχη της Άγκυρας το 1402 είχε ως αποτέλεσμα να περιέλθουν περιοχές για ορισμένο χρονικό διάστημα στο βυζαντινό κράτος. 15 Λιάπης, ό.π., σελ Μακρής, Λαϊκή τέχνη, σελ Κορδάτος, Ιστορία, σελ. 178 κ.ε. 16 Παπαθανασίου, ό.π., σελ Λιάπης, ό.π., σελ Λιάπης, ό.π., σελ

17 χτισθεί, για λόγους ασφαλείας, σε δυσπρόσιτες περιοχές, ώστε να μη είναι ορατά από τους πειρατές που λυμαίνονταν το χώρο 18. Σύμφωνα με σουλτανικό διάταγμα η περιοχή του Πηλίου βρισκόταν στην κυριότητα της Βαλιντέ Χανούμ και οι φόροι αποδίδονταν στις ιερές πόλεις των μουσουλμάνων. Ο χώρος διαιρέθηκε φορολογικά από τους κατακτητές σε 24 τιμάρια, που πιθανώς αντιστοιχούσαν με τα 24 χωριά του Πηλίου. Η ανάπτυξη στην περιοχή επιτεύχθηκε ωστόσο, χάρη στα προνόμια και τις φορολογικές διευκολύνσεις που παρείχε από το 1669 ο Σουλτάνος Μεχμέτ Δ. Τα χωριά χωρίς την άμεση παρουσία στρατιωτικών δυνάμεων είχαν αποκτήσει ένα είδος ελευθερίας και είχαν χωριστεί σε δύο κατηγορίες, στα χάσια 19 και στα βακούφια 20. Τα βακούφια ήταν αφιερωμένα σε ιερά ιδρύματα και αποτελούσαν ιδιοκτησία της Υψηλής Πύλης. Η Βαλιντέ Χανούμ διόριζε ως εκπρόσωπό της, το βοεβόδα 21, ο οποίος ερχόταν σε επαφή με τους προεστούς των χωριών για θέματα διοικητικά και ζητήματα φορολογίας. Οι συνθήκες διαβίωσης στα βακούφια με τα ειδικά προνόμια ήταν σαφώς καλύτερες συγκριτικά με το καθεστώς των χασίων. Τα χάσια ανήκαν σε διαφορετικά μέλη της σουλτανικής οικογένειας και διοικούνταν από τούρκους αξιωματούχους. Οι φόροι στα χωριά αυτά ήταν δυσβάσταχτοι και ο πληθυσμός υπέμενε τις αυθαιρεσίες των αξιωματούχων, χωρίς να έχει δικαιώματα και ελευθερίες. Ωστόσο, σταδιακά τα χωριά των δύο κατηγοριών απέκτησαν την ίδια προνομιακή μεταχείριση από την κεντρική τουρκική εξουσία, γεγονός που συντέλεσε στην πρόοδο και την εξέλιξή τους 22. Αναντίρρητα, η οικονομία του Πηλίου συνέχισε να αναπτύσσεται κατά την οθωμανική κυριαρχία περνώντας σταδιακά από την μεταποίηση πρωτογενών προϊόντων στη βιοτεχνική παραγωγή μάλλινων, σκουτιών και μεταξωτών υφασμάτων. Τα προαναφερθέντα προϊόντα της τοπικής βιοτεχνικής παραγωγής πωλούνταν σε όλη την Ευρώπη, καθώς μεταφέρονταν με τα ζαγοριανά καράβια. Οι εμπορικές-ναυτικές δραστηριότητες θα παρουσιάσουν μεγαλύτερη ανάπτυξη 18 Λιάπης, Τουρκοκρατία, σελ Στα χάσια ανήκαν τα χωριά: Κατηχώρι, Άνω Βόλος, Πορταριά, Τσαγκαράδα, Ζαγορά, Πουρί, Ανήλιο, Μηλιές, Πρόπαν, Νεοχώρι, Λαμπινού. 20 Τα χωριά που ήταν αφιερωμένα στα ιερά καθιδρύματα ήταν τα εξής: Μακρινίτσα, Δράκεια, Άγ. Λαυρέντιος, Άγ. Γεώργιος, Πινακάτες, Βυζίτσα, Μούρεσι, Κισσός, Μακρυράχη, Αργαλαστή, Μπιστινίκα, Μετόχι, Συκή, Λαύκος, Προμύρι. 21 Αρχικά η έδρα του βοεβόδα βρισκόταν στην Αργαλαστή και αργότερα μεταφέρθηκε στην Μακρινίτσα. 22 Λιάπης, ό.π., σελ

18 στους επόμενους αιώνες γεγονός που συνέβαλε στην πνευματική ακμή και πολιτιστική πρόοδο του Πηλίου Λιάπης, Τουρκοκρατία, σελ Μακρής, Λαϊκή τέχνη, σελ. 33 κ.ε. 17

19 β ) ΤΑ ΠΗΛΙΟΡΕΙΤΙΚΑ ΤΕΜΠΛΑ ΚΑΙ Η ΔΟΜΗ ΤΟΥΣ (17 ος ΑΙ.) Η περιοχή του Πηλίου διακρίνεται για το πλήθος των ξυλόγλυπτων τέμπλων που κοσμούν μέχρι και σήμερα τους ναούς. Η επιτόπια έρευνα, που έγινε στην περιοχή, απέδειξε την ύπαρξη οχτώ πρώιμων ξυλόγλυπτων τέμπλων, που διακρίνονται για την πρόστυπη τεχνική. Πρόκειται για ένα αρκετά σημαντικό σύνολο, που μπορεί να μας δώσει μια ολοκληρωμένη εικόνα για τη δομή, το διάκοσμο και την τεχνική εκτέλεσης των τέμπλων του 17 ου αι. Σημειώνεται ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των εικονοστασίων, που εντοπίσθηκαν στο Πήλιο, ανήκουν στα λεγόμενα σκαλιστά τέμπλα, που διακρίνονται από την έξεργη τεχνική και τοποθετούνται στην εποχή του μπαρόκ. Αναμφίβολα, η ύπαρξη ή μη ενός μεγαλύτερου αριθμού τέμπλων της περιόδου που εξετάζουμε και ενδεχομένως προγενέστερων δεν μπορεί να αποδειχθεί καθώς το ξύλο αποτελεί αρκετά ευπαθές υλικό και καταστρέφεται εύκολα στο πέρασμα του χρόνου. Τα τέμπλα με τα οποία θα ασχοληθούμε, αποτελούν αδημοσίευτο και ουσιαστικά πρωτογενές υλικό, καθώς η όποια αναφορά στα εν λόγω ξυλόγλυπτα τέμπλα από τους ερευνητές γίνεται στο πλαίσιο είτε της δημοσίευσης της αρχιτεκτονικής των ναών είτε της εξέτασης του ζωγραφικού διακόσμου ή της παρουσίασης ιστορικών πληροφοριών της περιοχής, όπου εντοπίζονται τα μνημεία. Οι μελετητές δεν ασχολούνται ενδελεχώς με τα τέμπλα, πλην ελαχίστων περιπτώσεων, όπου γίνεται μία σύντομη περιγραφή αυτών και μία προσπάθεια σχολιασμού της τεχνικής εκτέλεσής τους. Όλα τα ξυλόγλυπτα τέμπλα του Πηλίου, που εξετάζονται, πλην ενός, είναι αχρονολόγητα. Ωστόσο, θα προσπαθήσουμε να τα εντάξουμε χρονικά με μοναδικό και καθοριστικό κριτήριο τη μεταξύ τους σύγκριση τόσο από απόψεως δομής, διακόσμου όσο και τεχνικής εκτέλεσής τους. Επίσης, σημαντικό βοηθητικό στοιχείο αποτελούν οι έμμεσες πληροφορίες από προγενέστερους μελετητές-ιστοριοδίφες και οι αναφορές τους σχετικά με χαμένες σήμερα φορητές εικόνες και επιγραφές που μπορούν να συσχετισθούν με τη χρονολόγηση των τέμπλων. Αναμφίβολα, αυτού του είδους οι πληροφορίες είναι σημαντικές αλλά δεν μπορούν από μόνες τους να αποτελέσουν τεκμήρια χρονολόγησης καθώς πολλές φορές υπάρχουν υπερβολές και λανθασμένες εκτιμήσεις. Σημειώνεται ότι τόσο η ακριβής χρονολόγηση, που μπορεί να έχουμε, για ένα μνημείο όσο και η χρονολόγηση των φορητών εικόνων ενός τέμπλου δεν 18

20 αποτελούν πάντοτε ασφαλή κριτήρια για τη χρονολόγηση του ξυλόγλυπτου εικονοστασίου. Είναι συχνό φαινόμενο οι φορητές εικόνες να μεταφέρονται από μνημείο σε μνημείο, όπως και η επανατοποθέτηση ολόκληρων ή τμημάτων τέμπλων από νεότερους σε παλαιότερους ναούς και το αντίστροφο, σύμφωνα με τις καλλιτεχνικές τάσεις της κάθε εποχής. Επίσης, δε λείπουν και οι περιπτώσεις φυσικής φθοράς ή καταστροφής από πυρκαγιά ενός τέμπλου που έχουν ως αποτέλεσμα τη μερική ή ολική συμπλήρωσή του ή και τη μεταφορά του σε άλλο ναό. Για τους ανωτέρω λόγους πρέπει να είμαστε πάντοτε επιφυλακτικοί στη χρονολόγηση, καθώς η μελέτη και η προσέγγιση του υλικού πρέπει να πραγματοποιείται κάτω από ένα ευρύ πρίσμα. Τα τέμπλα που θα αποτελέσουν το αντικείμενο της έρευνας μας διακρίνονται για την τεχνική του χαμηλού ανάγλυφου και αποτελούν τα πιο αντιπροσωπευτικά του 17 ου αι. στην περιοχή του Πηλίου 24. Η σειρά με την οποία θα τα μελετήσουμε είναι η εξής: 1) Τέμπλο Αγ. Αθανασίου Ζαγοράς (1644). 2)» Αγ. Νικολάου Χορευτού. 3)» Παναγίας Ράσοβας Ζαγοράς. 4)» Αγ. Δημητρίου Ζαγοράς. 5)» Αγ. Ιωάννη Προδρόμου κοιμητήριο- Ζαγοράς. 6)» Αγ. Ιωάννη Προδρόμου Αγ. Ιωάννη. 7)» Αγ. Χαραλάμπους Πουρίου. 8)» καθολικού Ι.Μ. Αγ. Λαυρεντίου Αγ. Λαυρεντίου. Προηγείται το μόνο απόλυτα χρονολογημένο τέμπλο και ακολουθούν όσα σώζονται ακέραια ή σχεδόν ακέραια στη δομή τους και μπορούν να χρονολογηθούν έμμεσα κατατασσόμενα με μία πιθανή σειρά αρχαιότητας μεταξύ τους. Ωστόσο, τα δύο τελευταία εικονοστάσια αποτελούν σημείο αναφοράς στην εξελικτική πορεία του τέμπλου, όπως τουλάχιστον αυτό παρατηρείται στην περιοχή που ερευνούμε. Συγκεκριμένα, το τέμπλο του Αγ. Χαραλάμπους στο Πουρί, αν και έχουν διασωθεί ελάχιστα τμήματά του, είμαστε σε θέση να παρατηρήσουμε ότι ίσως αποτελεί το πρωιμότερο με αρκετά σχηματοποιημένα θέματα και μοτίβα. Το δεύτερο τέμπλο 24 Σημειώνεται ότι προς το τέλος της επιτόπιας έρευνας εντοπίσθηκαν επιπλέον ξυλόγλυπτα τέμπλα, που σώζονται αποσπασματικά και δεν θα εξετασθούν. 19

21 βρίσκεται στο καθολικό της μονής του Αγ. Λαυρεντίου και διαμορφώνεται με την τεχνική του χαμηλού ανάγλυφου αλλά και με τη σταδιακή εισαγωγή ορισμένων έξεργων στοιχείων. Τοποθετείται στο μεταίχμιο της αλλαγής από τα πρόστυπα στα περισσότερο σκαλιστά και πλούσια διακοσμημένα τέμπλα της επόμενης περιόδου του μπαρόκ. Η διάταξη ενός πηλιορείτικου τέμπλου 25 ακολουθεί την τριμερή καθ ύψος διάρθρωση και διακρίνεται από τα εξής μέρη, ξεκινώντας από τη βάση προς την απόληξή του. Στην πρώτη ζώνη συναντούμε τη βάση, που περιλαμβάνει τα θωράκια ή ποδιές και τις υπερκείμενες δεσποτικές εικόνες. Συγκεκριμένα, στα θωράκια, που σχηματίζονται από ορθογώνια σανιδώματα και κλείνουν τα διάκενα της κάτω ζώνης, επικάθονται οι δεσποτικές εικόνες. Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρούμε πάνω από τα θωράκια να διαμορφώνονται στενοί ορθογώνιοι ταμπλάδες, που ονομάζονται κεταμπέδες και αποτελούν χαρακτηριστικό γνώρισμα των τέμπλων της μπαρόκ τεχνοτροπίας. Ανάμεσα στις δεσποτικές εικόνες τοποθετούνται κατακόρυφες ταινίες, οι στυλίσκοι, που χρησιμεύουν στην ανακράτηση της υπερκείμενης ζώνης του θριγκού. Επίσης, στο ύψος της πρώτης ζώνης των τέμπλων διαμορφώνονται τα ανοίγματα της Ωραίας Πύλης και της Πρόθεσης. Η θύρα της Ωραίας Πύλης κλείνει από τα βημόθυρα, που φέρουν γραπτό και γλυπτό διάκοσμο, ενώ χαρακτηριστική είναι η κατακόρυφη διακοσμητική ταινία, που επικαλύπτει τον αρμό ανάμεσα στα δύο θυρόφυλλα και φέρει πλήθος ονομασιών όπως αρμοκάλυπτρο, μπινί, σταθμός και πήχης. Τα θυραία ανοίγματα ορίζονται από κατακόρυφα στυλώματα ημικυκλικής ή ορθογώνιας διατομής, τα επονομαζόμενα παραστάδες, λαμπάδες και στύλοι. Στο άνω μέρος των θυρών συναντούμε τα υπέρθυρα, που διαμορφώνουν ημικυκλικό ή τρίλοβο σχήμα και φέρουν πλούσιο διάκοσμο. Τα υπέρθυρα στηρίζονται-επικάθονται στους κιλλίβαντες, που έχουν τη μορφή ημίφυλλων άκανθας και προσαρμόζονται στις εσωτερικές επιφάνειες των παραστάδων. Η μεσαία ζώνη του τέμπλου σχηματίζεται από το θριγκό ή επιστύλιο, που αποτελείται από τρεις κύριες ανάγλυφες ζώνες ανάμεσα στις οποίες παρεμβάλλονται στενότερες διακοσμητικές ταινίες, οι κοσμήτες. Η πρώτη ζώνη του θριγκού 25 Με πλάγια γραμματοσειρά δηλώνεται η ορολογία που θα συναντήσουμε στον κατάλογο των λημμάτων. Επίσης, στο κεφάλαιο Γλωσσάρι Τεχνικών Όρων σημειώνεται επιγραμματικά η ορολογία. 20

22 διαμορφώνεται από γλυπτό διάκοσμο με φυτικές και ζωόμορφες παραστάσεις. Οι δύο ανώτερες ζώνες του επιστυλίου απεικονίζουν γραπτές παραστάσεις, όπου στην κάτω ζώνη τοποθετείται η Μ. Δέηση με τους Αποστόλους και στην επάνω το Δωδεκάορτο, ενώ ενδιάμεσα σχηματίζονται στενότερες διακοσμητικές ταινίες (κοσμήτες). Πάνω από τις σκηνές του Δωδεκάορτου συναντούμε τα χαρακτηριστικά ημικυκλικά μοτίβα των αχιβάδων ή κοχυλιών. Η ανώτερη διακοσμητική ταινία στη ζώνη του θριγκού, που συνήθως κοσμείται με διάτρητα φυτικά μοτίβα, ονομάζεται κλαδί. Σημειώνεται ότι τα διακοσμητικά σχέδια είναι επιχρυσωμένα και προβάλλονται σε βάθος κυανού ή ερυθρού χρώματος. Τέλος, το τέμπλο ολοκληρώνεται με την επίστεψη ή πυραμίδα, που σχηματίζεται από τη βάση, το σταυρό και τα λυπηρά. Αρχικά στη βάση της πυραμίδας συναντούμε αντωπά θαλάσσια όντα, δελφίνια ή ιχθείς, που ανακρατούν στα ρύγχη τους το σταυρό και στις ουρές τα λυπηρά. Ο σταυρός, που καταλαμβάνει την κορυφή του τέμπλου, απεικονίζει τον Εσταυρωμένο και στις τρίλοβες απολήξεις των κεραιών τα σύμβολα των Ευαγγελιστών. Εκατέρωθεν του σταυρού τοποθετούνται δύο εικονίδια, τα λυπηρά, που παριστάνουν την Παναγία και τον Ιωάννη και στηρίζονται στις απολήξεις των δελφινιών. Στο σκαρίφημα του πηλιορείτικου τέμπλου, που έπεται, σημειώνεται η θέση των ανωτέρω τεχνικών όρων που θα συναντήσουμε στον κατάλογο των λημμάτων. 21

23 Σκαρίφημα του ξυλόγλυπτου τέμπλου Αγ. Νικολάου Χορευτού (17 ος αι.). α) Βάση β) Θριγκός γ) Επίστεψη 1) Θωράκια ή Ποδιές 2) Παραστάδες ή Λαμπάδες ή Στύλοι 3) Υπέρθυρα 4) Κιλλίβαντες 5) Δεσποτικές εικόνες 6) Ταινίες 7) Στυλίσκοι 8) Ζώνη θριγκού 9) Κοσμήτες 10) Ζώνη θριγκού-μ. Δέηση & Απόστολοι 11) Ζώνη θριγκού-δωδεκάορτο 12) Κοσμήτης-Κλαδί 13) Επίστεψη - Πυραμίδα με τα δελφίνια (ιχθείς) 14) Σταυρός και Λυπηρά 15) Βημόθυρα 16) Αρμοκάλυπτρο ή Μπινί ή Σταθμός ή Πήχης με την απόληξή του (δισκάριο) 22

24 Β ΜΕΡΟΣ ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΑ ΠΗΛΙΟΡΕΙΤΙΚΑ ΤΕΜΠΛΑ 17 ου ΑΙ. ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΛΗΜΜΑΤΩΝ I. ΑΓ. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΖΑΓΟΡΑΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ο ναός του Αγ. Αθανασίου (εικ. 1) εντοπίζεται στον ομώνυμο εγκαταλελειμμένο σήμερα οικισμό, βορείως του χωριού της Ζαγοράς 26. Δυτικά της εκκλησίας διακρίνεται ερειπωμένη πτέρυγα με κελλιά, που μαρτυρεί ότι ο ναός αποτελούσε στο παρελθόν καθολικό μονυδρίου. Το μνημείο, εσωτερικών διαστάσεων 8,10μ. Χ 5,40μ. (σχ. 3), ανήκει τυπολογικά στους μονόχωρους δρομικούς ναούς και στεγάζεται με δίρριχτη στέγη καλυπτόμενη από σχιστόπλακες 27. Η πρόσβαση πραγματοποιείται από δύο θύρες, που ανοίγονται στο δυτικό και νότιο τοίχο αντίστοιχα. Ανατολικά εξέχει η κόγχη του Ιερού με το δίλοβο άνοιγμά της, αποτελώντας τη μοναδική φωτιστική θυρίδα της εκκλησίας. Στο ναό υπάρχουν αρκετές επιγραφές, από τις οποίες πληροφορούμαστε ότι κατασκευάστηκε στα μέσα του 17 ου αι. 28. Συγκεκριμένα, η εκκλησία ανοικοδομήθηκε στις 20 Μαρτίου του 1639 και οι εργασίες ολοκλήρωσης του μοναστηριακού συγκροτήματος διήρκεσαν περίπου 12 έτη. Η επιγραφή 29, που βρισκόταν εντοιχισμένη στη δυτική πτέρυγα των κελλιών, αναγράφει 30 : ΕΚΤΗΣΤΗ ΕΤΟΥΤΩΣ Ο ΙΚΟΣ ΗΣ ΤΩΝ ΚΕ/ΡΟ ΤΟΥ ΠΑΠΑΘΕΩΝΑ ΔΙΑ ΣΗΝ/ΔΡΩΜΗΣ ΚΑΙ ΕΞΟΔΟΥ ΤΟΝ/ ΚΑΡΑΒΟΚΗΡΩΝ ΚΑΙ ΧΡΗ/ΣΤΗΑΝΟΝ ΕΝ ΜΗΝΟΙ ΜΑΡΤΗ/ΟΥ Κ ΕΤΟΣ, ζρμζ (1639), ενώ ο εξωνάρθηκας, σύμφωνα με 26 Αναφορικά με τις δημοσιεύσεις του μνημείου, βλ. Κωνσταντινίδης, Μνημεία, σελ Κουρκουτίδου, ΑΔ 22, σελ Τούρτα, Οι ναοί, σελ. 37. Νάνου, Εκκλησίες Πηλίου 17 ου αι., σελ Διαμαντάκος, Εκκλησίες Ζαγοράς, σελ Ο Διαμαντάκος, ό.π., σελ. 148, αναφέρει ότι ο ναός αρχικά έφερε τρούλλο, αντίστοιχο με του Αγ. Νικολάου στο Χορευτό, που καταστράφηκε στη νεότερη ανακαίνιση. 28 Ο Κωνσταντινίδης, ό.π., σελ. 190, σημειώνει ότι το μνημείο κτίσθηκε στο χρονικό διάστημα Η επιγραφή σήμερα φυλάσσεται εντός του ναού. 30 Για την μεταγραφή της επιγραφής, βλ. Κωνσταντινίδης, ό.π., σελ. 190, εικ. αρ. 23. Κουρκουτίδου, ό.π. σελ

25 εντοιχισμένη επιγραφή, ανεγέρθη το Εντός του ναού εντοπίσθηκαν δύο ακόμη σημαντικές γραπτές επιγραφές. Η πρώτη επιγραφή, πάνω από τη δυτική είσοδο, αναγράφει ότι η ανιστόρηση του καθολικού υλοποιήθηκε το 1646 από τους Λινοτοπίτες ζωγράφους Νικόλαο και Θεολόγη με τη χορηγία του Σταμάτη Ρεΐζη 32 (εικ. 2-3). Η δεύτερη γραπτή επιγραφή, που αφορά το θέμα μας, θα σχολιασθεί στο κεφάλαιο της χρονολόγησης του εικονοστασίου. Βρίσκεται στη νότια άκρη του ξυλόγλυπτου τέμπλου και μας πληροφορεί για τη χρονολόγησή του και τους χορηγούς. 2. ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΟ ΤΕΜΠΛΟ Α. ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ Το τέμπλο, διαστάσεων 4,20μ. ύψους Χ 5,40μ. μήκους, αποτελεί ενιαίο έργο (εικ. 4). Εκτείνεται ισοϋψές και κατακόρυφο σε όλο το πλάτος της ανατολικής πλευράς του μονόχωρου ναού. Μορφολογικά ακολουθεί την τυπική διάρθρωση, που διακρίνεται από τα εξής τρία μέρη: τη βάση μαζί με τη ζώνη των δεσποτικών εικόνων, τη μεσαία ζώνη του θριγκού και την επίστεψη με το σταυρό και τη βάση της πυραμίδας. Τα θωράκια διαμορφώνονται από σανιδώματα, που χωρίζονται σε δύο καθ ύψος ζώνες με οριζόντιες ταινίες. Επιπλέον, στα σανιδώματα σχηματίζεται σειρά επάλληλων οξυκόρυφων τοξωτών πλαισίων, που στο εσωτερικό τους δεν διακρίνεται καμία γραπτή διακόσμηση. Στο ύψος της ζώνης των δεσποτικών 31 Η επιγραφή, σύμφωνα με τον Κωνσταντινίδη, Μνημεία, σελ. 191, εικ. αρ. 26, έχει ως εξής: + ΔΗΑ ΣΗΝΔΡΟΜΗΣ ΚΟΠΟΥ ΚΑ(Ι) ΜΟΧΘΟΥ ΘΕΟΝΑ / ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ ΚΑΙ ΓΕΟΡΓΗΟΥ ΕΠ(Ι) ΕΤΟΣ / ΖΡΝΘ (1651). 32 Σχετικά με την δημοσίευση της επιγραφής, βλ. Κωνσταντινίδης, ό.π., σελ. 191, εικ. αρ. 25. Τούρτα, Οι ναοί, σελ. 37. Δυστυχώς, η τριών στίχων κτητορική επιγραφή σώζεται σήμερα σε κακή κατάσταση και για τη μεταγραφή της στηριχθήκαμε στην Τούρτα: + ΑΝΕΓΕΡΘΗ Κ(ΑÌ) ἈΝΕΣΤΟΡÍΘΥ. Ὀ ΘÝΟΣ ΚΑῚ ΠΑΝΣΕΠΤΟΣ. ΝΑῸΣ. ΟÝΤΟΣ. ΤΟÝ ἈΓÍΟΥ ἘΝΔÓΞΟΥ ἈΘΑΝΑΣÍΟΥ. ΠΑΤΡΙÁΡΧΟΥ ΔΙÁ [Ἐ]ΞÓΔΟΥ ΤΟῨ ΤΙΜΗΟΤÁΤΟΥ Κ(ΑÌ) ΕΥΓΕ[ΝΕ]ΣΤÁΤΟΥ. ΚỲΡ. / ΣΤΑΜÁΤΗ. ΡΕΉΖΗ. Κ(ΑÌ) Τ[ΗΣ] ΣΙΝΟΔΙ(ΑΣ) ΑΥΤΟΥ. ΣΙΝΔΡΩΜΉ. ΔÉ. ΤΟΥ ΠΑΝΟΣΙÓΤΑΤΟΥ. ΕΝ ỈΕΡΟΜΟΝÁΧ(ΟΙΣ). ΚÝΡ. ΘΕΟΝÀ. Κ(ΑÌ) ΚΑΘΥΓΟΥ[Μ]ÉΝΟΥ. ἌΡΧΕĪΕΡΑΤÉΒΟΝΤΟΣ Κ(ΥΡÍΟ)Υ ΓΡΙΓΟΡÍΟΥ / ΓΕὨΡΓΙΟΥ. Κ(ΑÌ) ἈΛΕΞÍΟΥ. ΧΕÍΡ ΔΕ ΥΠΑΡΧΗ ΝΗΚΟΛÁΟΥ. Κ(ΑÌ) ΘΕΟΛÓΓ[Ι]. ΕΞ ΕΠΑΡΧΕÍ(ΑΣ) ΚΑΣΤΟΡÌ(ΑΣ) ΕΚ ΧÓΡ(ΑΣ) ΛΙΝΟΤÓ[ΠΗ]. ἜΤΟΥΣ ΖΡΝΔ ἘΝ ΜΗΝÍ ΝΟ(ΕΜΒ)ΡÍΟ Κ. Το εικονογραφικό πρόγραμμα αναπτύσσεται σε ζώνες, όπου απεικονίζονται ολόσωμοι άγιοι, σκηνές από το μαρτύριο Αποστόλων και στρατιωτικών αγίων, ο βιογραφικός κύκλος του αγ. Αθανασίου, παραστάσεις του Δωδεκάορτου και μορφές προφητών. Σχετικά με τον εικονογραφικό διάκοσμο βλ. Κουρκουτίδου, ΑΔ 22, σελ Τούρτα, ό.π., σελ Νάνου, Εκκλησίες Πηλίου 17 ου αι., σελ

26 εικόνων υψώνονται κατακόρυφα ισομήκη πλαίσια, οι στυλίσκοι. Οι αρχικές εικόνες του τέμπλου έχουν αντικατασταθεί με νεότερες 33. Στο τέμπλο ανοίγονται δύο θύρες, η κεντρική της Ωραίας Πύλης και της Πρόθεσης, που τις ορίζουν κατακόρυφες παραστάδες. Τα διάκενα, για την τοποθέτηση των δεσποτικών εικόνων, διαφοροποιούνται ως προς το πλάτος τους, ιδιαίτερα εκατέρωθεν της θύρας της Πρόθεσης, όπου είναι στενότερα συγκρινόμενα με τα υπόλοιπα. Χαρακτηριστικό των πλαισίων των εικόνων αποτελεί το διάτρητο δαντελωτό μοτίβο με τις κυκλικές οπές. Ο θριγκός αποτελείται από τρεις κύριες ανάγλυφες ζώνες, που χωρίζονται μεταξύ τους με στενότερες ταινίες. Χαμηλά αναπτύσσεται ζώνη με πλούσια φυτικά μοτίβα, ελισσόμενους βλαστούς και αντωπά δρακόμορφα όντα. Στο κέντρο της σύνθεσης, ακριβώς πάνω από την Ωραία Πύλη, σχηματίζεται θυρεός ανάμεσα σε αντωπούς γρυπολέοντες. Στις επόμενες ζώνες εκτείνονται δύο σειρές εικόνων. Η κάτω σειρά απεικονίζει μέσα σε τοξωτά ανάγλυφα πλαίσια τη Μ. Δέηση και εκατέρωθεν αυτής σε δύο ομάδες τους Αποστόλους. Η επόμενη ζώνη του επιστυλίου παριστάνει σκηνές του Δωδεκάορτου. Τέλος, ο θριγκός απολήγει στο κλαδί που διαμορφώνεται από διάτρητο ανθεμωτό διάκοσμο. Στο τελευταίο τμήμα του θριγκού, ανάμεσα στο Δωδεκάορτο, τοποθετείται η βάση της πυραμίδας. Απεικονίζονται σχηματοποιημένα δελφίνια, που συμπλέκονται με δράκους-φίδια και ανάμεσά τους εικονίζεται η Κάρα του Αδάμ. Το ίδιο θέμα της Κάρας του Αδάμ επαναλαμβάνεται μέσα σε πλαίσια στις άκρες της σύνθεσης, περιβαλλόμενο έκαστο από όρθια φυτικά μοτίβα και ανθέμια. Στις ουρές των δύο δελφινιών διακρίνονται τα καρφιά στα οποία εφάρμοζαν τα λυπηρά, που δυστυχώς σήμερα δεν βρίσκονται στη θέση τους και αγνοείται η τύχη τους. Στις απολήξεις των κεραιών του σταυρού 34 διαμορφώνονται τρίλοβα πλαίσια, που περικλείουν τα σύμβολα των Ευαγγελιστών. 33 Ο Διαμαντάκος, Εκκλησίες Ζαγοράς, σελ. 149, μας πληροφορεί ότι οι δεσποτικές εικόνες έχουν μεταφερθεί στο ναό της Μεταμόρφωσης της Ζαγοράς. 34 Ο σταυρός, κατά τη διάρκεια εργασιών επισκευής της στέγης του ναού, αποκόπηκε από το τέμπλο (σύμφωνα με τη μαρτυρία του ιερέα). Σήμερα, βρίσκεται λίγο ψηλότερα από την κανονική του θέση, στερεωμένος στις δοκούς της στέγης. 25

27 Στο ναό σήμερα δεν σώζονται τα βημόθυρα της Ωραίας Πύλης, για τα οποία, ωστόσο, υπάρχει αναφορά ότι κοσμούσαν το τέμπλο τουλάχιστον μέχρι τα μέσα του 20 ου αι. 35. Β. ΔΙΑΚΟΣΜΟΣ Ο διάκοσμος του τέμπλου είναι πλούσιος, με πλήθος φυτικών μοτίβων και συμπλέγματα όντων, που καλύπτουν με περισσή τέχνη την επιφάνειά του. Οι ποδιές του τέμπλου είναι κατασκευασμένες από απλά σανιδώματα, που διακρίνονται σε δύο καθ ύψος ζώνες με οξυκόρυφα σε παράταξη ανοίγματα (εικ. 4-5). Ο διαχωρισμός γίνεται με οριζόντιες ταινίες, ορθογώνιας διατομής, που κοσμούνται με το μοτίβο του ελισσόμενου βλαστού και οι κόλποι του πληρούνται από τριμερή φύλλα αμπέλου. Τα διακοσμητικά φυτικά σχέδια είναι επιχρυσωμένα και προβάλλουν σε βάθος ερυθρού χρώματος. Εντελώς αδιακόσμητο παρέμεινε το απλό σανιδωτό, μικρών διαστάσεων, θωράκιο αριστερά της Πρόθεσης. Οι τέσσερις κατακόρυφοι στυλίσκοι, ορθογώνιας διατομής, πλάτους 0,10μ., που οριοθετούν τις δεσποτικές εικόνες, διακοσμούνται με το προσφιλές θέμα του ανθοδοχείου. Από το ανθοδοχείο-αγγείο, που βρίσκεται στη βάση του στύλου, φύεται διπλός λεπτός φυλλοφόρος βλαστός, που συμπλέκεται ανά διαστήματα σε κόμπους, από τους οποίους φυτρώνουν τρίφυλλα, φύλλα αμπέλου σε ρυθμική επανάληψη και όρθια ανθέμια Στο κάτω μέρος των ανθοδοχείων, μέσα σε διακριτό πλαίσιο, σχηματίζονται οι ρίζες του ανωτέρου ελισσόμενου φυτικού μοτίβου (κλήματος). Παρατηρούμε ότι ο τρόπος απόδοσης των επιχρυσωμένων σχεδίων, που προβάλλονται σε κυανό βάθος, είναι παρόμοιος σε όλα τα στυλώματα. Στο δεξιό πέρας της ζώνης των δεσποτικών εικόνων σώζεται η μοναδική από τις αρχικές εικόνες του τέμπλου, διαστάσεων 0,80μ. Χ 0,26μ. Η εικόνα, που χωρίζεται σε δύο μέρη, απεικονίζει στο άνω τμήμα, μέσα σε τοξωτό πλαίσιο, όρθιο άγιο 36 να ευλογεί και να κρατάει Ευαγγέλιο. Το τόξο στηρίζεται σε στρεπτούς κιονίσκους, που απολήγουν σε τεκτονικά κιονόκρανα με ακανθόφυλλα. Στο μέτωπο πάνω από το τόξο, μέσα σε κυανό φόντο, ελίσσονται όρθια επιχρυσωμένα φυτικά 35 Ο Κωνσταντινίδης, Μνημεία, σελ , αναφέρει την ύπαρξη των βημόθυρων στο ναό μέχρι το Σύμφωνα με το Διαμαντάκο, Εκκλησίες Ζαγοράς, σελ. 150, τα βημόθυρα φυλάσσονται στο ναό της Μεταμόρφωσης. 36 Πιθανώς, παριστάνεται ο άγ. Νικόλαος, καθώς η επιγραφή δεν είναι ευκρινής. 26

01 Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ

01 Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ Το περίτεχνο τέμπλο του Αγίου Γεωργίου με τα πλευρικά τμήματά του Α Ν Α Δ Ε Ι Ξ Η Τ Ω Ν Μ Ε Τ Α Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Ω Ν Μ Ν Η Μ Ε

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας. Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας»

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας. Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας» ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας» ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγία Θέκλα Βρίσκεται 7χλμ νότια από το κέντρο της Σωτήρας.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ Στον 11 ο αιώνα χρονολογείται η αγία Αικατερίνη στην Πλάκα, κοντά στο μνημείο του Λυσικράτους. Έχει χτιστεί πάνω σε ερείπια αρχαίου ναού της Αρτέμιδος. Η στέγαση του κεντρικού τμήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Μνημεία της Θεσσαλονίκης

Βυζαντινά Μνημεία της Θεσσαλονίκης Βυζαντινά Μνημεία της Θεσσαλονίκης 1ης Διαδρομής Μονή Βαλτάδων Ναός Οσίου Δαυίδ Βυζαντινό Λουτρό Ναός Αγίου Νικολάου (Ορφανού) Ναός Αγίου Παντελεήμονα Ναός Σωτήρως Χριστός Ροτόντα Παλιά Πόλη,Κάστρα 2ης

Διαβάστε περισσότερα

γυναίκας που σύμφωνα με την παράδοση ήταν η Θεοδώρα, κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, η οποία είχε ασπασθεί το χριστιανισμό. Το 1430, με την κατάληψη

γυναίκας που σύμφωνα με την παράδοση ήταν η Θεοδώρα, κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, η οποία είχε ασπασθεί το χριστιανισμό. Το 1430, με την κατάληψη Αγία Αικατερίνη Η Αγία Aικατερίνη βρίσκεται σε ενα απο τα καλυτερα μερη της θεσσαλονικης, στην Βορειοδυτική πλευρά της Άνω Πολης.Κτισμένη το 1320 μχ,η ατμόσφαιρα ειναι πολύ ωραία και προπάντον ειναι ήσυχα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ: Η σύνδεση της καλλιτεχνικής δημιουργίας με το χαρακτήρα και τη φυσιογνωμία ενός πολιτισμού.

ΣΚΟΠΟΣ: Η σύνδεση της καλλιτεχνικής δημιουργίας με το χαρακτήρα και τη φυσιογνωμία ενός πολιτισμού. ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ (file://localhost/c:/documents%20and%20settings/user/επιφάνεια%20εργασίας/κ έντρο%20εξ%20αποστάσεως%20επιμόρφωσης%20- %20Παιδαγωγικό%20Ινστιτούτο.mht) Κέντρο Εξ Αποστάσεως Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Χώρος Διεξαγωγής. Αξιοθέατα*

Χώρος Διεξαγωγής. Αξιοθέατα* Χώρος Διεξαγωγής Το 4ο Εργαστηριακό Πρόγραμμα Σπουδών (Autumn School) του Τμήματος Κοινωνιολογίας θα διεξαχθεί στην Μυτιλήνη της Λέσβου. Η Λέσβος έχει πληθυσμό 85.330 κατοίκους, ανήκει διοικητικά στην

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ Τ.Ε.Ι. ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ:ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΥΠΟΔΟΜΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου Τμήμα: Β 2 Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: Γιάννης Περιβολάρης Χριστίνα Μπενάκη Γιώργος Ρέτσας Στέλλα Φάσο Μαρία Τάλο Παναγιώτης Παναγιώτου Μαρία Σταμέλου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΦΘΙΩΤΙΔΩΝ ΘΗΒΩΝ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΦΘΙΩΤΙΔΩΝ ΘΗΒΩΝ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΘΕΣΣΑΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΦΘΙΩΤΙΔΩΝ ΘΗΒΩΝ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΒΟΛΟΣ 2011 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α. Το αρχαίο θέατρο Φθιωτίδων Θηβών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα «Αναποφάσιστοι» : Αθανασοπούλου Ναταλία, Μανωλίδου Εβίτα, Μήτση Βασιλική, Στέφα Αναστασία

Ομάδα «Αναποφάσιστοι» : Αθανασοπούλου Ναταλία, Μανωλίδου Εβίτα, Μήτση Βασιλική, Στέφα Αναστασία Ομάδα «Αναποφάσιστοι» : Αθανασοπούλου Ναταλία, Μανωλίδου Εβίτα, Μήτση Βασιλική, Στέφα Αναστασία Βρίσκεται στην ανατολική πλευρά της Λακωνίας. Το όνομα «Μονεμβασιά» προέρχεται από τις λέξεις «Μόνη Έμβασις»

Διαβάστε περισσότερα

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάς Ζωγράφου Πύργος Χελανδαρίου Πύργος Καρακάλλου Πύργος Σταυρονικήτα Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, Κιόσκι Κιόσκι Αγίου Παύλου Ι.Μ. Διονυσίου,

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΛΙΑΡΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΤΑΞΗ Α ΣΧ.ΕΤΟΣ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΛΙΑΡΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΤΑΞΗ Α ΣΧ.ΕΤΟΣ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΛΙΑΡΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΤΑΞΗ Α ΣΧ.ΕΤΟΣ 2015-16 Ομάδα 3 η : ΓΛΥΠΤΕΣ - ΓΡΑΦΕΙΣ Ενδεικτικά ερωτήματα: Ποια στοιχεία υπάρχουν για τα χειρόγραφα και τις μικρογραφίες;

Διαβάστε περισσότερα

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Διάρκεια Έκθεσης: 17. 12.2008-20. 03. 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Το αρχειακό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΥΡΙΟ-ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΚΟΥΡΙΟ-ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΟΥΡΙΟ-ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Μαρία Γερολέμου Β`2 Καθηγήτρια: Μαρία Πουλιάου Χατζημιχαήλ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Γενική εισαγωγή...σελ.3 Ιστορική αναδρομή...σελ.4 Οικία Αχιλλέα...σελ.5 Οικία Μονομάχων...σελ.6 Παλαιοχριστιανική

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Έτσι ήταν η Θεσσαλονίκη στην αρχαιότητα - Υπέροχη ψηφιακή απεικόνιση

Έτσι ήταν η Θεσσαλονίκη στην αρχαιότητα - Υπέροχη ψηφιακή απεικόνιση Έτσι ήταν η Θεσσαλονίκη στην αρχαιότητα - Υπέροχη ψηφιακή απεικόνιση - Με την βοήθεια της τεχνολογίας αρχαιολόγοι κατάφεραν να απεικονίσουν την Θεσσαλονίκη της αρχαιότητας - Μια ζηλευτή πόλη με Ιππόδρομο,

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενα μνημεία και χώροι, στην Υπάτη και την ευρύτερη περιοχή

Προστατευόμενα μνημεία και χώροι, στην Υπάτη και την ευρύτερη περιοχή Προστατευόμενα μνημεία και χώροι, στην Υπάτη και την ευρύτερη περιοχή Στη στήλη αυτή σας παρουσιάζουμε μνημεία και χώρους, ευρισκόμενα στην Υπάτη και την ευρύτερη περιοχή, τα οποία η Πολιτεία επισήμως

Διαβάστε περισσότερα

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας Ο τόπος µας Το σχολείο µας Πολιτισµός Η τάξη µας Ο ΤΟΠΟΣ ΜΑΣ Ανάµεσα στις ακτές του νοµού Μαγνησίας και τη Σκόπελο και απέναντι από το Πήλιο, βρίσκεται η Σκιάθος, ένα νησί µε έκταση 48 τετραγωνικά χιλιόµετρα.

Διαβάστε περισσότερα

Η Ρωμαϊκή και Βυζαντινή Φυσιογνωμία της Θεσσαλονίκης Ονόματα Ομάδων: 1. Μικροί Πράκτορες 2. LaCta 3. Αλλοδαποί 4. Η Συμμορία των 5

Η Ρωμαϊκή και Βυζαντινή Φυσιογνωμία της Θεσσαλονίκης Ονόματα Ομάδων: 1. Μικροί Πράκτορες 2. LaCta 3. Αλλοδαποί 4. Η Συμμορία των 5 Η Ρωμαϊκή και Βυζαντινή Φυσιογνωμία της Θεσσαλονίκης Ονόματα Ομάδων: 1. Μικροί Πράκτορες 2. LaCta 3. Αλλοδαποί 4. Η Συμμορία των 5 Αρχικές Σκέψεις Πόσο καλά γνωρίζουμε την πόλη μας; Πόσο καλά ξέρουμε την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη οπτική επαφή με τα Αμπελάκια δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι αυτό το χωριό διαφέρει από τα άλλα... και όντως αυτό συμβαίνει.

Η πρώτη οπτική επαφή με τα Αμπελάκια δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι αυτό το χωριό διαφέρει από τα άλλα... και όντως αυτό συμβαίνει. Πέντε χιλιόμετρα από τα στενά των Τεμπών, ανηφορίζοντας κανείς μπορεί να δει να ξεπροβάλουν τα Αμπελάκια Λάρισας, η Ιστορική Κοινότητα των Αμπελακίων όπως έχει επικρατήσει. Βρίσκεται στους πρόποδες του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστικό Πρόγραμμα Υπεύθυνες καθηγήτριες Καραμπελιά Καλλιόπη Παπαγεωργίου Μαρία

Πολιτιστικό Πρόγραμμα Υπεύθυνες καθηγήτριες Καραμπελιά Καλλιόπη Παπαγεωργίου Μαρία Πολιτιστικό Πρόγραμμα Υπεύθυνες καθηγήτριες Καραμπελιά Καλλιόπη Παπαγεωργίου Μαρία Τα Μετέωρα είναι ένα σύμπλεγμα από τεράστιους σκοτεινόχρωμους βράχους από ψαμμίτη οι οποίοι υψώνονται έξω από την Καλαμπάκα,

Διαβάστε περισσότερα

Ο δρόμος του αλατιού

Ο δρόμος του αλατιού Ο δρόμος του αλατιού Το Μέγα γεφύρι, βρισκόταν πάνω από τον Μέγδοβα, στα όρια Ευρυτανίας και Καρδίτσας, στη περιοχή Κοκκινέϊκα.. Πάνω από την Μαυρομμάτα όπου υπήρχε το γεφύρι της Κότσιτας, ήταν το μοναδικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙ ΑΥΡΟΣ. Είμαι η ήμητρα Αλεβίζου, μαθήτρια του Βαρβακείου ΠΠ Γυμνασίου και θα σας παρουσιάσω το Ωδείο και το μικρό θέατρο της αρχαίας Επιδαύρου...

ΕΠΙ ΑΥΡΟΣ. Είμαι η ήμητρα Αλεβίζου, μαθήτρια του Βαρβακείου ΠΠ Γυμνασίου και θα σας παρουσιάσω το Ωδείο και το μικρό θέατρο της αρχαίας Επιδαύρου... ΕΠΙ ΑΥΡΟΣ Είμαι η ήμητρα Αλεβίζου, μαθήτρια του Βαρβακείου ΠΠ Γυμνασίου και θα σας παρουσιάσω το Ωδείο και το μικρό θέατρο της αρχαίας Επιδαύρου... Ας ξεκινήσουμε με το Ωδείο... Το ρωμαϊκό Ωδείο σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης.

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οι Άγιοι της. Ενότητα 5: Άγιοι Αρχιεπίσκοποι της Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Τα προσκυνήματα του Δεκαπενταύγουστου από την Τήνο μέχρι την Αμοργό

Τα προσκυνήματα του Δεκαπενταύγουστου από την Τήνο μέχρι την Αμοργό Τα προσκυνήματα του Δεκαπενταύγουστου από την Τήνο μέχρι την Αμοργό Όπου και να βρεθεί κανείς τον Δεκαπενταύγουστο μοσχοβολά η χάρη Της. Αυτή θα σε οδηγήσει να ανάψεις ένα κερί και να γιορτάσεις μαζί Της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ

EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ Ιστορικό Τα Μετέωρα αποτελούν, μετά το Άγιο Ορος, το μεγαλύτερο και με συνεχή παρουσία από την εποχή της εγκατάστασης των πρώτων ασκητών μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

Κυριότερες πόλεις ήταν η Κνωσός, η Φαιστός, η Ζάκρος και η Γόρτυνα

Κυριότερες πόλεις ήταν η Κνωσός, η Φαιστός, η Ζάκρος και η Γόρτυνα Ηφαίστειο της Θήρας Η Μινωική Κρήτη λόγω της εμπορικής αλλά και στρατηγικής θέσης της έγινε γρήγορα μεγάλη ναυτική και εμπορική δύναμη. Οι Μινωίτες πωλούσαν τα προϊόντα τους σε όλη τη Μεσόγειο με αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζοντας μία εκπαιδευτική περιήγηση στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών

Σχεδιάζοντας μία εκπαιδευτική περιήγηση στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών Σχεδιάζοντας μία εκπαιδευτική περιήγηση στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών Αθηνά Παπαδάκη Αρχαιολόγος Εφορείας Αρχαιοτήτων Βοιωτίας Επιμορφωτικό Σεμινάριο Θήβα 8 Σεπτεμβρίου 2016 Διαχρονικά ο πολιτισμός της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για να γνωρίσει κάποιος τα Μετέωρα και να βιώσει τη μαγεία του πέτρινου δάσους, ο καλύτερος και μοναδικός τρόπος είναι να πεζοπορήσει ανάμεσα στους Μετεωρίτικους πύργους

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Δ: Υστεροβυζαντινή Τέχνη (1204-1453) Αρχιτεκτονική-Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας - Θεολογικὴ

Διαβάστε περισσότερα

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 ΔΕΥΤΕΡΑ, 1 Ιουλίου Άφιξη στο ξενοδοχείο Ιλισός και τακτοποίηση στα δωμάτια 17:30 Κέρασμα και συνάντηση με τους υπεύθυνους των Θερινών Σχολείων 20:30-23:00 ΤΡΙΤΗ, 2 Ιουλίου 09:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

Ι. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β': Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ( π.Χ.) 3. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. - Η Κρήτη κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη... εποχή.

Ι. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β': Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ( π.Χ.) 3. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. - Η Κρήτη κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη... εποχή. Ι. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β': Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ (3000-1100π.Χ.) 3. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ - Η Κρήτη κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη... εποχή. - Ο σημαντικότερος οικισμός ήταν η... - Κατά τη 2 η και 3 η χιλιετία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου 2 Πανοραμική άποψη, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 19η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΤΡΙΚΑΛΑ Πλάτανος Θέση «Ομβριάσα» Η 19η ΕΒΑ διενεργεί ανασκαφική έρευνα στον αγρό ιδιοκτησίας Σ. και Α. Υφαντή, η οποία είναι συνέχεια αυτής που διενεργούσε η 7η ΕΒΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου http://www.google.com.cy/imgres?imgurl=http://www.pigizois.net/sinaxaristis/12/22.jpg&imgrefurl=http://www.saint.gr/3239/saint.aspx&usg= 3Fna2LMd87t9UxeDDztnUV4LuDo=&h=835&w=586&sz=63&hl=en&start=1&zoom=1&tbnid=bpzYaMtyqRnVnM:&t

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol.

Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol. Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol.gr Αθήνα 4/2/2015 Προς τον Πρόεδρο τους µη κερδοσκοπικού σωµατείου

Διαβάστε περισσότερα

Οδοιπορικό στα μνημεία του νομού Τρικάλων. Συντάχθηκε απο τον/την Administrator Τετάρτη, 28 Σεπτέμβριος :52

Οδοιπορικό στα μνημεία του νομού Τρικάλων. Συντάχθηκε απο τον/την Administrator Τετάρτη, 28 Σεπτέμβριος :52 Μια πλειάδα σημαντικών μνημείων της παλαιοχριστιανικής και βυζαντινής περιόδου συναντά ο επισκέπτης στο νομό Τρικάλων, ο οποίος διαπιστώνει ιδίοις όμασι ότι η ιστορία δεν είναι απλά υπόθεση κάποιων βιβλίων,

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος 2015-2016 ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΒΑΦΗ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΕΤΡΟΓΕΦΥΡΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

ΤΑ ΠΕΤΡΟΓΕΦΥΡΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΑ ΠΕΤΡΟΓΕΦΥΡΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Περιβαλλοντική ομάδα σχ. έτος 2015-2016 Υπεύθυνοι καθηγητές: o Λινάρδος Νικόλαος o Αθανασόπουλος Λάμπρος o Διαμαντής Παντελής o Παπαδάκη

Διαβάστε περισσότερα

Ιερός Ναός Αγίων Θεοδώρων, Κάμπος Αβίας

Ιερός Ναός Αγίων Θεοδώρων, Κάμπος Αβίας ΕΘΝΙΚΌ ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΊΟ ΑΘΗΝΏΝ ΓΕΩΔΥΝΑΜΙΚΌ ΙΝΣΤΙΤΟΎΤΟ Π3.2.2 Μνημείο Καλαμάτας Ιερός Ναός Αγίων Θεοδώρων, Κάμπος Αβίας Σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός μετά τρούλου, του οποίου η κατασκευή τοποθετείται μέσα

Διαβάστε περισσότερα

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας.

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 2. Ποια η έννοια της λέξεως είδωλο στο θρησκευτικό τομέα; 3. Ποιο από τα παρακάτω αποτελούν μορφές σύγχρονης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΙΩΝ (ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ) Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων Εθνικού Αρχείου, Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ. Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ. Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης Γραφείο Υπουργού ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ minoff@culture.gr Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης Ειδική Προβολής και Αξιοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΧΟΙΡΟΚΟΙΤΙΑΣ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΑΓΙΑΣ ΝΑΠΑΣ ΕΝΕΤΙΚΑ ΤΕΙΧΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης.

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οι Άγιοι της. Ενότητα 1: Θεσσαλονίκη: Ιστορικά και Πολιτισµικά Χαρακτηριστικά Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΠΟ ΜΑΣ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΠΟ ΜΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΠΟ ΜΑΣ POWER RANGERS Δήμητρα Κίμογλου Μυρτώ Κώστα Θανάσης Πάσσαρης Οδυσσέας Κοντοπούλης 1. Χάρτης τη Πόλης της Θεσσαλονίκης 2. Ο Ναός της Αχειροποίητου

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ Ο ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΣ. Υπό του Περικλή Π. Παπαβασιλόπουλου

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ Ο ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΣ. Υπό του Περικλή Π. Παπαβασιλόπουλου ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ Ο ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΣ Υπό του Περικλή Π. Παπαβασιλόπουλου Η Σίτσοβα (νυν Αλαγονία) είναι ένα από τα έξι χωριά του τέως Δήμου Αλαγονίας Τα έξι αυτά χωριά που είναι κτισμένα στις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Αρχιτεκτονική μελέτη: Βασιλεία Μανιδάκη αρχιτέκτων ΥΠΠΟΤ-ΥΣΜΑ Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ Αγαπητοί μου, Όλοι μας χαιρόμαστε απόψε ιδιαίτερα στα Θυρανοίξια του Ιερού αυτού Ναού. Βλέπουμε τον ιστορικό αυτό Ναό της Παναγίας

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 «Αθανασάκειο» Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιδωτό - Γλυπτική με ξύλο

Ψηφιδωτό - Γλυπτική με ξύλο eikastika B gym Mathiti 5:eikastika B Mathiti 10/1/08 4:10 PM Page 36 3.3. Κατασκευή ψηφιδωτού α. α. Σχεδιάζουµε την παράσταση του ψηφιδωτού σε διάφανο χαρτί, σηµειώνοντας και τα χρώµατα. β. Γυρίζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ

ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΝΟΜΟΣ: 3028/2002 ΦΕΚ: Α 153/28.06.2002 ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΘΡΟ 1: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ 1. Στην προστασία που παρέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις.

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις. Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311 Πολυτεχνική Σχολή Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ Φαρζανέ Κοχαρή ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΑΙΓΥΠΤΟΣ (Σελ )

2. Η ΑΙΓΥΠΤΟΣ (Σελ ) 2. Η ΑΙΓΥΠΤΟΣ (Σελ. 20-23) 2.1. Η Χώρα. Νείλος : Πηγές από Αιθιοπία και δέλτα. Δυτικά : Η Λιβυκή έρημος. Ανατολικά : Η έρημος του Σινά έως Ερυθρά Θάλασσα. Λάσπη Ευφορία. Άνω Αίγυπτος-Κάτω Αίγυπτος. 2.2.

Διαβάστε περισσότερα

Οι βυζαντινοί μοναχοί και η Eλληνική γλώσσα στη μεσαιωνική περίοδο στο Σαλέντο

Οι βυζαντινοί μοναχοί και η Eλληνική γλώσσα στη μεσαιωνική περίοδο στο Σαλέντο Οι βυζαντινοί μοναχοί και η Eλληνική γλώσσα στη μεσαιωνική περίοδο στο Σαλέντο CATERINA MALANDUGNO Φοιτήτρια Το 741 ο Κωνσταντίνος Κοπρώνυμος ακολουθώντας τα βήματα του Λεόντος Γ ξεκίνησε μία σκληρή καταδίωξη

Διαβάστε περισσότερα

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας Φοίβος Αργυρόπουλος ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΣΙΝΑ Πανίερο έγινε το Θριάσιο πεδίο από τη στιγμή που η θεά Δήμητρα θέλησε να εκφράσει την ευγνωμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Ειδική Υπηρεσία Προβολής και Αξιοποίησης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Σύγχρονης Δημιουργίας

Ειδική Υπηρεσία Προβολής και Αξιοποίησης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Σύγχρονης Δημιουργίας Υπουργός Αναπληρωτής Υπουργός Γραφείο Νομοθετικής Πρωτοβουλίας Εκπαιδευτικής Πολιτικής & Θρησκευμάτων Πολιτικής Τομέων & Δ. Ανθρ. Πόρων Υ Γενική Οικονομικών Υπηρεσιών Υ Γενική και Γενική Αναστήλωσης, Μουσείων

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΕΙΚΟΣ. Μετά τα Μηδικά κατακευάστηκε το 478 π.χ το Θεμιστόκλειο τείχος που χώρισε την κατοικημένη περιοχή από το νεκροταφείο.

ΚΕΡΑΜΕΙΚΟΣ. Μετά τα Μηδικά κατακευάστηκε το 478 π.χ το Θεμιστόκλειο τείχος που χώρισε την κατοικημένη περιοχή από το νεκροταφείο. ΚΕΡΑΜΕΙΚΟΣ Η περιοχή ΒΔ της Αγοράς μέχρι το τείχος της πόλης, όπου το Δίπυλο, αλλά και πέρα από το τείχος, όπου και το σημαντικότερο νεκροταφείο της Αθήνας. Η ονομασία της οφείλεται στις εγκαταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα