ΠΑΡΙΣ Δ. ΕΥΓΕΝΙΚΟΣ. ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΑ ΤΕΜΠΛΑ ΤΟΥ 17 ου ΑΙ. ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΠΗΛΙΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΡΙΣ Δ. ΕΥΓΕΝΙΚΟΣ. ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΑ ΤΕΜΠΛΑ ΤΟΥ 17 ου ΑΙ. ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΠΗΛΙΟΥ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ-ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΡΙΣ Δ. ΕΥΓΕΝΙΚΟΣ ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΑ ΤΕΜΠΛΑ ΤΟΥ 17 ου ΑΙ. ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΠΗΛΙΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΘΕΟΧΑΡΗΣ ΠΑΖΑΡΑΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΓΚΡΙΣΗΣ: 15/11/2007 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Η έγκριση της Μεταπτυχιακής Εργασίας από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Α.Π.Θ. δεν υποδηλώνει αναγκαστικά ότι αποδέχεται το Τμήμα τις γνώμες του συγγραφέα.

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝA ΠΡΟΛΟΓΟΣ 3 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 5 Α ΜΕΡΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 13 α) ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 13 β) ΤΑ ΠΗΛΙΟΡΕΙΤΙΚΑ ΤΕΜΠΛΑ ΚΑΙ Η ΔΟΜΗ ΤΟΥΣ (17 ος ΑΙ.) 18 Β ΜΕΡΟΣ ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΑ ΤΕΜΠΛΑ ΠΗΛΙΟΥ 17 ου ΑΙ. ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΛΗΜΜΑΤΩΝ 23 I. ΑΓ. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΖΑΓΟΡΑΣ 23 II. ΑΓ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΧΟΡΕΥΤΟΥ 32 III. ΠΑΝΑΓΙΑ ΡΑΣΟΒΑ ΖΑΓΟΡΑΣ 40 IV. ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΖΑΓΟΡΑΣ 46 V. ΑΓ. ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ -ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟ- ΖΑΓΟΡΑΣ 52 VI. AΓ. ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ ΑΓ. ΙΩΑΝΝΗ 59 VII. ΑΓ. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΠΟΥΡΙΟΥ 64 VIII. ΚΑΘΟΛΙΚΟ Ι. Μ. ΑΓ. ΛΑΥΡΕΝΤΙΟΥ ΑΓ. ΛΑΥΡΕΝΤΙΟΥ 67 Γ ΜΕΡΟΣ ΤΥΠΟΛΟΓΙΑ ΤΥΠΟΙ ΠΗΛΙΟΡΕΙΤΙΚΩΝ ΤΕΜΠΛΩΝ ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΗΛΙΟΡΕΙΤΙΚΩΝ ΤΕΜΠΛΩΝ ΜΕ ΤΕΜΠΛΑ ΑΛΛΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ 77 α) ΓΕΝΙΚΗ ΔΟΜΗ 77 β) ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 79 Δ ΜΕΡΟΣ ΔΙΑΚΟΣΜΟΣ 84 1

3 Ε ΜΕΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ 102 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 108 ΓΛΩΣΣΑΡΙ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ 111 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 113 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΧΕΔΙΩΝ - ΕΙΚΟΝΩΝ 114 ΣΧΕΔΙΑ 120 ΕΙΚΟΝΕΣ 125 2

4 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα εργασία με θέμα τα ξυλόγλυπτα τέμπλα του 17 ου αι. από την περιοχή του Πηλίου αποτελεί την κύρια μεταπτυχιακή του Α Κύκλου Μεταπτυχιακών Σπουδών του Τομέα της Βυζαντινής Αρχαιολογίας, του Τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ.. Στόχος της εργασίας είναι η διερεύνηση ενός σημαντικού συνόλου αδημοσίευτων τέμπλων, η χρονολόγησή τους και ο συσχετισμός τους με άλλα ξυλόγλυπτα της ίδιας περιόδου από διάφορες περιοχές. Πρέπει να τονισθεί εκ των προτέρων ότι η μελέτη αφορά μόνο το ξυλόγλυπτο σκελετό και όχι τις εικόνες που κοσμούν τα τέμπλα. Σκοπός, επίσης, της έρευνας είναι να διαπιστωθεί αν και κατά πόσο ο ξυλόγλυπτος φορέας μπορεί από μόνος του να αποτελέσει σημείο αναφοράς και κριτήριο χρονολόγησης. Τέλος, θα επιχειρηθεί μία προσπάθεια ομαδοποίησης των τέμπλων και η απόδοσή τους σε εργαστήρια ξυλογλυπτικής. Στην επιλογή του θέματος καθοριστικό ρόλο έπαιξε εκτός από τη καταγωγή μου από το Πήλιο και η προτροπή του αρχιτέκτονα κ. Μ. Πολυβίου να ασχοληθώ με ένα ενδιαφέρον αντικείμενο για το οποίο η έρευνα δεν έχει δώσει τη δέουσα σημασία. Μοναδική φωτεινή εξαίρεση αποτελεί ο σπουδαίος λαογράφος Κ. Μακρής, που ασχολήθηκε με τη μεταβυζαντινή τέχνη στο Πήλιο και κυρίως με τα ξυλόγλυπτα τέμπλα μπαρόκ τεχνοτροπίας. Η ενασχόληση με το εν λόγω θέμα, αποτέλεσε εξαρχής πρόκληση καθώς γνώριζα εκ των προτέρων τις ατελείωτες δυσκολίες και τα εμπόδια που θα αντιμετώπιζα. Το γεγονός ότι η εργασία διαπραγματευόταν αδημοσίευτο υλικό, απαιτούσε αμέτρητες επισκέψεις σ ένα μεγάλο αριθμό εκκλησιών, προκειμένου να συγκεντρωθεί το προς εξέταση υλικό. Η δυσκολία στην προσέγγιση των μνημείων καθώς τα περισσότερα βρίσκονται σε δύσβατα μέρη και απροσπέλαστα με μεταφορικό μέσο αλλά και η συνήθης καχυποψία (ωστόσο πλήρως δικαιολογημένη) από μερίδα εφημέριων και νεωκόρων, συντέλεσαν στην καθυστέρηση ολοκλήρωσης της εργασίας. Επιπλέον, η προσωπική απειρία πάνω σε τεχνικής φύσεως ζητήματα ενδεχομένως να αφήσουν αναπάντητα ερωτήματα στον αναγνώστη. Ως εκ τούτου, εκ των προτέρων ζητώ την κατανόηση από συναδέλφους και ερευνητές για τις όποιες παραλείψεις, αδυναμίες και σφάλματα διαπιστώσουν καθώς μια πρωτότυπη εργασία απαιτεί αρκετό χρόνο, ώστε να ερευνηθεί σε βάθος με την άντληση πληροφοριών από αρχειακό υλικό. Στο πλαίσιο της μεταπτυχιακής 3

5 εργασίας δεν είναι εφικτό να εξαντληθεί πλήρως το θέμα, αλλά σκοπός της να τονισθούν ορισμένα σημεία της έρευνας που θα αποτελέσουν εφαλτήριο για την περαιτέρω μελέτη και διερεύνηση του αντικειμένου. Οφείλω να ευχαριστήσω τον επιβλέποντα καθηγητή μου κ. Θ. Παζαρά, ο οποίος από την πρώτη στιγμή με τις πολύτιμες συμβουλές, παρατηρήσεις και τις γόνιμες συζητήσεις συντέλεσε στην ολοκλήρωση της εργασίας. Θερμά ευχαριστώ την προϊσταμένη της 7 ης Ε.Β.Α. κα Ασπασία Ντίνα για την άδεια μελέτης των ξυλόγλυπτων τέμπλων και την πρόσβαση στο φωτογραφικό αρχείο της Υπηρεσίας. Επίσης, θερμές ευχαριστίες οφείλονται στον Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Δημητριάδος κ.κ. Ιγνάτιο για την άδεια πρόσβασης στους ναούς, όπως και σε όλους τους ιερείς, που έδειξαν ενδιαφέρον και ζήλο για τα κειμήλια της περιοχής τους, ιδιαιτέρως δε στις μοναχές της μονής του Αγ. Λαυρεντίου και στους ιερείς της Ζαγοράς (π. Δημήτριο Ξυνογαλά και π. Νικόλαο Παπανικολάου) που έδειξαν κατανόηση και προθυμία να με διευκολύνουν στην πρόσβαση των μνημείων. Επίσης, ένα μεγάλο ευχαριστώ οφείλω στην οικογένειά μου και ιδίως στον πατέρα μου, που αποτέλεσε ακάματο συνοδοιπόρο και ηθικό συμπαραστάτη σε όλη τη διάρκεια της έρευνας. 4

6 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΒΜΕ ΑΔ ΑΕ BCH ΔΧΑΕ ΕΕΒΣ ΘΗΜ ΚΒΕ PG RbK Αρχείον Βυζαντινών Μνημείων Ελλάδος Αρχαιολογικόν Δελτίον Αρχαιολογική Εφημερίς Bulletin de Correspondance Hellénique Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών Θεσσαλικό Ημερολόγιο Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών Patrologiae cursus completus. Series Graecae, ed. J.-P. Migne, 161 vols, Paris Reallexikon zur Byzantinischen Kunst ΕΛΛΗΝΟΓΛΩΣΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Αβραμέα, Βυζαντινή Θεσσαλία: Α. Αβραμέα, Η Βυζαντινή Θεσσαλία μέχρι του Συμβολή εις την ιστορικήν Γεωγραφίαν, Αθήνα Αδρύμη-Σισμάνη, Μαγνησία: Β. Αδρύμη-Σισμάνη, Η Μαγνησία στην εποχή του λίθου και στην εποχή του χαλκού, Ο Βόλος και η περιοχή του στην ιστορική τους διαδρομή, Εταιρεία Θεσσαλικών Ερευνών και Γενική Γραμματεία Ολυμπιακών Αγώνων Υπουργείου Πολιτισμού, Βόλος 2004, σελ Αλεξίου, Σκιάθος: Α. Αλεξίου, Σκιάθος. Η αρχιτεκτονική των μεταβυζαντινών μνημείων, Θεσσαλονίκη Ανδρούδης, Ο Άγ. Ιωάννης: Π. Ανδρούδης, Ο ναός του Αγ. Ιωάννη Προδρόμου στον Άη-Γιάννη του Πηλίου, 24 ο Συμπόσιο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης (Πρόγραμμα και περιλήψεις Εισηγήσεων και Ανακοινώσεων), Αθήνα 2005, σελ Ανδρούδης, Ο ναός του Αγ. Ιωάννη: Π. Ανδρούδης, Ο ναός του Αγίου Ιωάννη Προδρόμου στον Άη-Γιάννη του Πηλίου, Δώρον, Τιμητικός Τόμος στον καθηγητή Ν. Νικονάνo. Δ Τομέας Τμήματος Αρχιτεκτόνων της 5

7 Πολυτεχνικής Σχολής του Α.Π.Θ. & 10 η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Χαλκιδικής και Αγίου Όρους, Θεσσαλονίκη 2006, σελ Ασημακοπούλου-Ατζακά, Μαγνησία: Π. Ασημακοπούλου-Ατζακά, Παλαιοχριστιανική και Βυζαντινή Μαγνησία, Μαγνησία. Το χρονικό ενός πολιτισμού, Αθήνα 1982, σελ Ασημακοπούλου-Ατζακά, Σύνταγμα: Π. Ασημακοπούλου-Ατζακά, Σύνταγμα των παλαιοχριστιανικών ψηφιδωτών δαπέδων της Ελλάδος, ΙΙ. Πελοπόννησος-Στερεά Ελλάδα, ΚΒΕ, Θεσσαλονίκη Βλαχοπούλου-Καραμπίνα, Άμφια: Ε. Βλαχοπούλου-Καραμπίνα, Ιερά Μονή Ιβήρων, Χρυσοκέντητα Άμφια και Πέπλα, Άγιον Όρος Βογιατζής, Μονή Βητουμά: Σ. Βογιατζής, Η Μονή Βητουμά στα Τρίκαλα Θεσσαλίας, Εκκλησίες στην Ελλάδα μετά την Άλωση 5, Αθήνα 1998, σελ Βοκοτόπουλος, Μικρογραφίες χειρογράφου: Π. Βοκοτόπουλος, Οι μικρογραφίες ενός κρητικού χειρογράφου του 1600, ΔΧΑΕ, περ. Δ, τόμ. ΙΓ ( ), σελ Γεωργιάδης, Θεσσαλία: Ν. Γεωργιάδης, Θεσσαλία, Αθήνα Γιαννόπουλος, Βυζαντιναί μοναί Δημητριάδος: Ν. Γιαννόπουλος, Αι παρά την Δημητριάδα βυζαντιναί μοναί, ΕΕΒΣ 1 (1924), σελ Γιαννόπουλος, Βυζαντιναί μοναί Δημητριάδος. Τα μνημεία: Ν. Γιαννόπουλος, Αι παρά την Δημητριάδα βυζαντιναί μοναί. Μέρος Δεύτερον. Τα σωζόμενα μνημεία, ΕΕΒΣ 2 (1925), σελ Γιαννόπουλος, Μονή Αγίου Λαυρεντίου: Ν. Γιαννόπουλος, Η επί του Πηλίου Μονή του Αγίου Λαυρεντίου, ΕΕΒΣ 11 (1935), σελ Γουγούλης, Όρος των Κελλίων: Σ. Γουγούλης, Όρος των Κελλίων, Συμβολή τοπογραφική και ιστορική. Διεθνές Συνέδριο για την Αρχαία Θεσσαλία στη μνήμη του Δ. Ρ. Θεοχάρη, έκδ. ΤΑΠΑ, Αθήνα 1992, σελ Δεριζιώτης, ΑΔ 54: Λ. Δεριζιώτης, Μεσαιωνικά μνημεία της Θεσσαλίας, αναστηλωτικές-στερεωτικές εργασίες, Νομός Μαγνησίας, ΑΔ 54 (1999), Χρονικά Β 1, σελ Διαμαντάκος, Εκκλησίες Ζαγοράς: Ν. Διαμαντάκος, Εκκλησίες και εξωκκλήσια της Ζαγοράς, Βόλος Δρανδάκη, Εικόνες: Α. Δρανδάκη, Εικόνες, 14 ος -18 ος αιώνας. Συλλογή Ρ. Ανδρεάδη, Αθήνα Θεοδοσίου, Ξυλόγλυπτα Δωδεκανήσου: Α. Θεοδοσίου, Οι αρχιτεκτονικοί ρυθμοί και η μορφολογία στα ξυλόγλυπτα εικονοστάσια της Δωδεκανήσου. ΧΑΡΙΣ ΧΑΙΡΕ, Μελέτες στη μνήμη της Χάρης Καντζιά, τόμ. Β, ΥΠ.ΠΟ.- Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αιγαιακών Σπουδών, Αθήνα 2004, σελ Ιατρίδου, ΑΔ 31: Ε. Ιατρίδου, Επιμελητεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Βόλου, ΑΔ 31 (1976), Χρονικά Β 1, σελ Καζανάκη, Ξυλογλυπτική: Μ. Καζανάκη, Εκκλησιαστική Ξυλογλυπτική στο Χάνδακα το 17 ο αιώνα, Θησαυρίσματα 11 (1974), σελ Καζανάκη-Λάππα, Σταυρός Λιβόρνου: Μ. Καζανάκη-Λάππα, Ο ξυλόγλυπτος σταυρός της Ευαγγελίστριας του Λιβόρνου (1643) και οι σταυροί επιστυλίου στα Κρητικά τέμπλα. Ευφρόσυνον, Αφιέρωμα στον Μανόλη Χατζηδάκη, τόμ. 1, ΥΠ.ΠΟ. Δημοσιεύματα του Αρχαιολογικού Δελτίου αρ. 46, Αθήνα 1991, σελ

8 Καλοκύρης, Εξέχοντα τέμπλα: Κ. Καλοκύρης, Εξέχοντα μεταβυζαντινά τέμπλα του Αγίου Όρους, Η Αθωνική Πολιτεία, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 1976, σελ Κορδάτος, Ιστορία: Γ. Κορδάτος, Ιστορία της Επαρχίας Βόλου και Αγιάς, Αθήνα Κουρέντα-Ραπτάκη, Αντίκυρα: Α. Κουρέντα-Ραπτάκη, Παλαιοχριστιανική Αντίκυρα. Μια πρώτη προσέγγιση, Θωράκιον, Αφιέρωμα στη μνήμη του Παύλου Λαζαρίδη, Αθήνα 2004, σελ Κουρκουτίδου, AΔ 22: Ε. Κουρκουτίδου, Μεσαιωνικά μνημεία Θεσσαλίας, ΑΔ 22 (1967), Χρονικά Β 2, σελ Κουρκουτίδου, AΔ 23: Ε. Κουρκουτίδου, Μεσαιωνικά μνημεία, ΑΔ 23 (1968), Χρονικά Β 2, σελ Κουτελάκης Τέμπλα Δωδεκανήσου: Χ. Κουτελάκης, Ξυλόγλυπτα τέμπλα της Δωδεκανήσου μέχρι το 1700, Αθήνα Κωνσταντινίδης, Μνημεία: Α. Κωνσταντινίδης, Τα εν τω Πηλίω όρει παλαιά και σύγχρονα βυζαντινά μνημεία, Αλεξάνδρεια Λαζαρίδης, ΑΔ 19: Π. Λαζαρίδης, Μεσαιωνικά Θεσσαλίας και Σποράδων νήσων, ΑΔ 19 (1964), Χρονικά Β 2, σελ Λεωνιδοπούλου Στυλιανού, Παρατηρήσεις: Ρ. Λεωνιδοπούλου Στυλιανού, Παρατηρήσεις στο μοναστήρι του Αγίου Λαυρεντίου Πηλίου ΔΧΑΕ, περ. Δ, τόμ. 9 ( ), σελ Λιάκος, Μεταβυζαντινά ξυλόγλυπτα: Δ. Λιάκος, Μεταβυζαντινά ξυλόγλυπτα στο Άγιον Όρος ( ), ΔΧΑΕ, περ. Δ, τομ. ΚΗ (2007), σελ Λιάπης, Τουρκοκρατία: Κ. Λιάπης, Η Τουρκοκρατία στη Θεσσαλομαγνησία και ο ρόλος του Κάστρου του Βόλου, Ο Βόλος και η περιοχή του στην ιστορική τους διαδρομή, Εταιρεία Θεσσαλικών Ερευνών και Γενική Γραμματεία Ολυμπιακών Αγώνων Υπουργείου Πολιτισμού, Βόλος 2004, σελ Μακρής, Λαϊκή τέχνη: Κ. Μακρής, Η Λαϊκή Τέχνη του Πηλίου, Αθήνα Μακρής, Μεταβυζαντινή Μαγνησία: Κ. Μακρής, Μεταβυζαντινή και Νεώτερη Μαγνησία, Μαγνησία. Το χρονικό ενός πολιτισμού, Αθήνα 1982, σελ Μακρής, Μεταβυζαντινό τέμπλο: Κ. Μακρής, Ένα μεταβυζαντινό τέμπλο στο Πήλιο, Πεπραγμένα του Θ Βυζαντινολογικού Συνεδρίου, Αθήνα 1955, σελ Μακρής, Ξυλόγλυπτα: Κ. Μακρής, Εκκλησιαστικά Ξυλόγλυπτα, Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος, Αθήνα Μακρής, Ξυλογλυπτική: Κ. Μακρής, Ξυλογλυπτική, Νεοελληνική Χειροτεχνία, έκδ. Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος, Αθήνα 1969, σελ Μαμαλούκος, Βυζαντινοί ναοί: Στ. Μαμαλούκος, Οι Βυζαντινοί ναοί της Μαγνησίας, Εν Βόλω 12 (Ιαν.-Μάρτ. 2004), σελ Μαμαλούκος, Μαγνησία: Στ. Μαμαλούκος, Η ναοδομία στη Μαγνησία κατά τη Μέση και την Ύστερη Βυζαντινή περίοδο. Βυζαντινά 25 (2005), σελ Μαμαλούκος, Μονή Αγίου Λαυρεντίου: Στ. Μαμαλούκος, Η αρχική μορφή του Καθολικού της Μονής του Αγίου Λαυρεντίου στο Πήλιο, Δώρον, Τιμητικός Τόμος στον καθηγητή Ν. Νικονάνο, Δ Τομέας Τμήματος Αρχιτεκτόνων της Πολυτεχνικής Σχολής του Α.Π.Θ. & 10 η Εφορεία 7

9 Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Χαλκιδικής και Αγίου Όρους, Θεσσαλονίκη 2006, σελ Μαμαλούκος, Ναοδομία στη Μαγνησία: Στ. Μαμαλούκος, Η ναοδομία στη Μαγνησία κατά τη Μέση και την Ύστερη Βυζαντινή περίοδο, 24 ο Συμπόσιο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης (Πρόγραμμα και περιλήψεις Εισηγήσεων και Ανακοινώσεων), Αθήνα 2004, σελ Μαντζιανά, Άγραφα: Κ. Μαντζιανά, Άγραφα, Εκκλησίες και Μοναστήρια, Καρδίτσα Μπάτζιου-Ευσταθίου, Αρχαιολογικοί χώροι της Μαγνησίας: Α. Μπάτζιου- Ευσταθίου, Αρχαιολογικοί χώροι της Μαγνησίας από τη Μυκηναϊκή ως τη Ρωμαϊκή εποχή, Ο Βόλος και η περιοχή του στην ιστορική τους διαδρομή, Εταιρεία Θεσσαλικών Ερευνών και Γενική Γραμματεία Ολυμπιακών Αγώνων Υπουργείου Πολιτισμού, Βόλος 2004, σελ Μπούρας-Μπούρα, Ναοδομία: Χ. Μπούρας-Λ. Μπούρα, Η Ελλαδική Ναοδομία κατά τον 12 ο αιώνα, Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος, Αθήνα Νάνου, Εκκλησίες Πηλίου 17 ου αι.: Μ. Νάνου, Εκκλησίες και μοναστήρια του Πηλίου κατά τον 17 ο αι. Γνωριμία με το έργο ανώνυμων και επώνυμων καλλιτεχνών, Μνημεία της Μαγνησίας, Πρακτικά Συνεδρίου. Ανάδειξη του διαχρονικού μνημειακού πλούτου του Βόλου και της ευρύτερης περιοχής, Βόλος 2001, έκδ. ΔΗ.Κ.Ι, Βόλος 2002, σελ Νάνου, Τοιχογραφία: Μ. Νάνου, Όψεις της τοιχογραφίας στο Πήλιο κατά τη μεταβυζαντινή περίοδο ( ), Εν Βόλω 12, (Ιαν.-Μάρτ. 2004), σελ Νικονάνος, ΑΔ 28: Ν. Νικονάνος, Βυζαντινά και Μεσαιωνικά μνημεία Θεσσαλίας, ΑΔ 28 (1973), Χρονικά Β 2, σελ Νικονάνος, Βυζαντινά ξυλόγλυπτα: Ν. Νικονάνος, Βυζαντινά ξυλόγλυπτα στο Άγιον Όρος, Άγιον Όρος, Φύση-Λατρεία-Τέχνη, Πρακτικά Συνεδρίων, τόμ. Β, Θεσσαλονίκη 2001, σελ Νικονάνος, Θησαυροί Αγίου Όρους: Ν. Νικονάνος, Ξυλόγλυπτα, Θησαυροί του Αγίου Όρους, Ιερά Κοινότης Αγίου Όρος Άθω - Οργανισμός Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, Θεσσαλονίκη 1997, σελ Νικονάνος, Ναοί Θεσσαλίας: Ν. Νικονάνος, Βυζαντινοί ναοί της Θεσσαλίας. Από το 10 ο αιώνα ως την κατάκτηση της περιοχής από τους Τούρκους το Συμβολή στη βυζαντινή αρχιτεκτονική, Αθήνα Νικονάνος, Ξυλόγλυπτα Παλαιού Καθολικού: Ν. Νικονάνος, Tα ξυλόγλυπτα του Παλαιού Καθολικού, Ιερά Μονή Ξενοφώντος, Εικόνες, Άγιον Όρος1998, σελ Νικονάνος, Πρωτάτο: Ν. Νικονάνος, Ξυλόγλυπτα, Κειμήλια Πρωτάτου, τόμ. Α, Ιερά Κοινότης Αγίου Όρους Άθω, Άγιον Όρος 2000, σελ Νικονάνος, Τα ξυλόγλυπτα: Ν. Νικονάνος, Τα ξυλόγλυπτα, Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου, Παράδοση-Ιστορία-Τέχνη, τόμ. Β, Άγιον Όρος 1996, σελ Ντέλλας, Μεταμόρφωση Ευρυτανίας: Γ. Ντέλλας, Το μοναστήρι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα στη Βράχα Ευρυτανίας, Εκκλησίες στην Ελλάδα μετά την Άλωση 4, Αθήνα 1993, σελ

10 Ντίνα, Φθιώτιδες Θήβες: Αν. Ντίνα, Φθιώτιδες Θήβες. Εργασίες συντήρησης και αναστήλωσης υπό τη διεύθυνση του Παύλου Λαζαρίδη, Θωράκιον, Αφιέρωμα στη μνήμη του Παύλου Λαζαρίδη, Αθήνα 2004, σελ Ντίνα, ΑΔ 41: Ασπ. Ντίνα, Καταγραφή μνημείων και κειμηλίων-περιοδείες, ΑΔ 41 (1986), Χρονικά, σελ Ντίνα, Μνημεία Μαγνησίας: Ασπ. Ντίνα, Παλαιοχριστιανικά μνημεία Μαγνησίας, Ο Βόλος και η περιοχή του στην ιστορική τους διαδρομή, Εταιρεία Θεσσαλικών Ερευνών και Γενική Γραμματεία Ολυμπιακών Αγώνων Υπουργείου Πολιτισμού, Βόλος 2004, σελ Ξυλόγλυπτα Ταϋγέτου: Με Πίστη και Φαντασία, Εκκλησιαστικά Ξυλόγλυπτα του Δυτικού Ταϋγέτου, ΥΠ.ΠΟ. & 5 η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, Αθήνα Ολυμπίου, Τα ξυλόγλυπτα του καθολικού: Ν. Ολυμπίου, Τα ξυλόγλυπτα του καθολικού, Παρουσία Ιεράς Μονής Δοχειαρίου, Άγιον Όρος 2001, σελ Ορλάνδος, Βασιλική: Α. Ορλάνδος, Η Ξυλόστεγος Παλαιοχριστιανική Βασιλική της Μεσογειακής Λεκάνης, Βιβλιοθήκη της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας αρ. 36, Αθήνα Παζαράς, Βυζαντινά Γλυπτά: Θ. Παζαράς, Βυζαντινά Γλυπτά, Θησαυροί του Αγίου Όρους, Ιερά Κοινότης Αγίου Όρος Άθω - Οργανισμός Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, Θεσσαλονίκη 1997, σελ Παζαράς, Γλυπτά Βατοπεδίου: Θ. Παζαράς, Τα Βυζαντινά Γλυπτά του Καθολικού της Μονής Βατοπεδίου, Θεσσαλονίκη Παζαράς, Σαρκοφάγοι: Θ. Παζαράς, Ανάγλυφες σαρκοφάγοι και επιτάφιες πλάκες της μέσης και ύστερης βυζαντινής περιόδου στην Ελλάδα, Αθήνα Παλιούρας, Εικόνες και Ξυλόγλυπτα: Α. Παλιούρας, Εικόνες και Ξυλόγλυπτα, Άγιον Όρος. Κειμήλια Πρωτάτου, Αγιορειτική Εστία, Θεσσαλονίκη 2006, σελ Πανσελήνου, Σύμβολα: Ν. Πανσελήνου, Τα σύμβολα των Ευαγγελιστών στη Βυζαντινή μνημειακή τέχνη. Μορφή και περιεχόμενο, ΔΧΑΕ, περ. Δ, τόμ. ΙΖ ( ), σελ Παπαθανασίου, Η ιστορία του Βόλου και του Πηλίου: Α. Παπαθανασίου, Η ιστορία της ευρύτερης περιφέρειας του Βόλου και του Πηλίου κατά τη Μεσαιωνική περίοδο (330 μ.χ μ.χ.), Ο Βόλος και η περιοχή του στην ιστορική τους διαδρομή, Εταιρεία Θεσσαλικών Ερευνών και Γενική Γραμματεία Ολυμπιακών Αγώνων Υπουργείου Πολιτισμού, Βόλος 2004, σελ Παπαθανασίου, Οι Μελισσηνοί της Δημητριάδας: Α. Παπαθανασίου, Οι Μελισσηνοί της Δημητριάδας κτήτορες Ι. Μονών, Αθήνα Πασαλή, Άγ. Παντελεήμων Αγιάς: Α. Πασαλή, Ο Άγιος Παντελεήμων στην Ανατολή Αγιάς Θεσσαλίας, Εκκλησίες στην Ελλάδα μετά την Άλωση 4, Αθήνα 1993, σελ Πασαλή, Ναοί: Α. Πασαλή, Ναοί της Επισκοπής Δομένικου και Ελασσόνος, Συμβολή στη μεταβυζαντινή αρχιτεκτονική, Θεσσαλονίκη Πελεκανίδης, Βυζαντινό βημόθυρο: Σ. Πελεκανίδης, Βυζαντινό βημόθυρο εξ Αγίου Όρους, ΑΕ 1957, σελ Πελεκανίδης, Σύνταγμα ψηφιδωτών: Σ. Πελεκανίδης, Σύνταγμα των παλαιοχριστιανικών ψηφιδωτών δαπέδων της Ελλάδος, Ι. Νησιωτική Ελλάς, ΚΒΕ, Θεσσαλονίκη

11 Πορτελάνος, Χορευτό: Α. Πορτελάνος, Ο Άγιος Νικόλαος στο Χορευτό Πηλίου. Εκκλησίες στην Ελλάδα μετά την Άλωση 2, Αθήνα 1982, σελ Σδρόλια, ΑΔ 46: Στ. Σδρόλια, Περιοδείες-Καταγραφές, ΑΔ 46 (1991), Χρονικά Β 1, σελ Σδρόλια, Το τέμπλο της μονής Πέτρας: Στ. Σδρόλια, Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του καθολικού της μονής Πέτρας στο Καταφύγι Καρδίτσας και οι εικόνες του ζωγράφου Λάμπρου (1608), Δώρον, Τιμητικός Τόμος στον καθηγητή Ν. Νικονάνο, Δ Τομέας Τμήματος Αρχιτεκτόνων της Πολυτεχνικής Σχολής του Α.Π.Θ. & 10 η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Χαλκιδικής και Αγίου Όρους, σελ Σιλεντιάριος, PG 86: Παύλος Σιλεντιάριος, Έκφρασις του Ναού της Αγίας Σοφίας, PG 86, στ Σκλάβου Μαυροειδή, Γλυπτά: Μ. Σκλάβου-Μαυροειδή, Γλυπτά του Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών. Κατάλογος, Αθήνα Σκλάβου Μαυροειδή, Συμβολισμός θωρακίου: Μ. Σκλάβου-Μαυροειδή Συμβολισμός στη διακόσμηση παλαιοχριστιανικού θωρακίου, Θυμίαμα, στη μνήμη της Λασκαρίνας Μπούρα, τόμ. 1, Αθήνα 1994, σελ Σκουβαράς-Μακρής, Οδηγός: Β. Σκουβαράς-Κ. Μακρής, Αρχαιολογικός και Ιστορικός Οδηγός Θεσσαλίας, Βόλος Συμεών Θεσσαλονίκης, PG 155: Συμεών Θεσσαλονίκης, Περί του Αγίου Ναού και της τούτου καθιερώσεως, PG 155, στ Σωτηρίου, Χριστιανικαί Θήβαι: Γ. Σωτηρίου, Αι Χριστιανικαί Θήβαι της Θεσσαλίας, Βιβλιοθήκη της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας αρ. 126 (Ανατύπωση της ΑΕ 1929), Αθήνα Τούρτα, Οι ναοί: Α. Τούρτα, Οι ναοί του Αγίου Νικολάου στη Βίτσα και του Αγ. Μηνά στο Μονοδένδρι. Προσέγγιση στο έργο των ζωγράφων από το Λινοτόπι. έκδ. ΤΑΠΑ, Αθήνα Τσαπαρλής, Βυζαντινόν τέμπλον: Ευθ. Τσαπαρλής, Το βυζαντινόν τέμπλον. Ιστορική επισκόπησις, Θεολογία 47 (1976), σελ Τσαπαρλής, Τέμπλα Ηπείρου: Ευθ. Τσαπαρλής, Ξυλόγλυπτα τέμπλα Ηπείρου 17 ου α ημίσεως 18 ου αιώνα, Αθήνα Τσαπαρλής, Τέμπλο Ηπείρου 18 ου αι.: Ευθ. Τσαπαρλής, Το ξυλόγλυπτο τέμπλο στην Ήπειρο κατά το β μισό του 18 ου αι., Αντίφωνον, Αφιέρωμα στον καθηγητή Ν. Β. Δρανδάκη, Θεσσαλονίκη 1994, σελ Τσιγαρίδας, Eικόνες: Ευθ. Τσιγαρίδας, Φορητές Εικόνες, Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου, Παράδοση-Ιστορία-Τέχνη, τόμ. Β, Άγιον Όρος 1996, σελ Τσιγαρίδας, Φορητές εικόνες: Ευθ. Τσιγαρίδας, Φορητές εικόνες, Θησαυροί του Αγίου Όρους, Ιερά Κοινότης Αγίου Όρος Άθω - Οργανισμός Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, Θεσσαλονίκη 1997, σελ Φατούρου, Πατμιακή Αρχιτεκτονική: Κ. Φατούρου, Πατμιακή Αρχιτεκτονική, Η εκκλησία των Αγίων Αποστόλων, Αθήνα Φλώρου, ΑΔ 52: Κ. Φλώρου, Μεσαιωνικά μνημεία της Θεσσαλίας, ΑΔ 52 (1997), Χρονικά Β 2, σελ Φλώρου, Άγιος Νικόλαος Τσαριτσάνης: Κ. Φλώρου, Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού Αγίου Νικολάου Τσαριτσάνης: 17 ος αι., 2 ο Αρχαιολογικό Έργο Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας , Βόλος 2005 (Πρακτικά υπό δημοσίευση). 10

12 Φραγκούλας, Μνημεία Σκιάθου: Ι. Φραγκούλας, Τα χριστιανικά μνημεία της νήσου Σκιάθου, Θεσσαλονίκη Χαλκιά, Παλαιοχριστιανική Τέχνη: Ε. Χαλκιά, Παλαιοχριστιανική Τέχνη, Ήπειρος, 4000 Χρόνια Ελληνικής Ιστορίας και Πολιτισμού, Γενική εποπτεία Μ. Σακελλαρίου, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1997, σελ Χατζηγιάννης, Παρατηρήσεις στον Άγιο Λαυρέντιο: Μ. Χατζηγιάννης, Συμπληρωματικές παρατηρήσεις στο βυζαντινό ναό του Αγίου Λαυρεντίου στο Πήλιο, ΘΗΜ 21 (1992), σελ Χατζηδάκης, Εικόνες: Μ. Χατζηδάκης, Εικόνες της Πάτμου, Αθήνα Χατζηδάκης, Εικόνες επιστυλίου: Μ. Χατζηδάκης, Εικόνες επιστυλίου από το Άγιον Όρος, ΔΧΑΕ, περ. Δ, τόμ. Δ ( ), σελ Χουρμουζιάδης, Αρχαία Μαγνησία: Γ. Χουρμουζιάδης, Αρχαία Μαγνησία, από τις παλαιολιθικές σπηλιές στο ανάκτορο της Δημητριάδας, Μαγνησία. Το χρονικό ενός πολιτισμού, Αθήνα 1982, σελ Χρήστου, Εικόνες Εικονοστασίου: Π. Χρήστου, Εικόνες Εικονοστασίου, Το Άγιον Όρος, Αθωνική Πολιτεία, Ιστορία-Τέχνη-Ζωή, Πατριαρχικό Ίδρυμα Πατερικών Μελετών, Αθήνα 1987, σελ ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Carr, Όρος Σινά: A. Weyl Carr, Η Δόξα του Βυζαντίου στο Όρος Σινά, Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα 1997, σελ Chatzidakis, Ikonostas: M. Chatzidakis, Ikonostas, RbK, τόμ. III, Stuttgart 1973, στ Chatzidakis, Transformation du templon: M. Chatzidakis, L évolution de l icοne aux 11 e -13 e siècles et la transformation du templon, XVe Congrès International d Εtudes Βyzantines, Rapports et Corapports, Athènes 1976, τόμ. 1, Αθήνα 1979, σελ Corović-Ljubinković, Les bois: M. Corović-Ljubinković, Les bois sculptes du Moyen Age dans les régions orientales de la Yougoslavie, Beograd 1965 (σερβικά με γαλλική περίληψη). Delvoye, Βυζαντινή τέχνη: C. Delvoye, Βυζαντινή τέχνη, μτφ. Μ. Παπαδάκη, έκδ. Παπαδήμα, Αθήνα Evans (ed.), Byzantium: Faith and Power: H. C. Evans (ed.), Byzantium: Faith and Power ( ), The Metropolitan Museum of Art, N. York, Yale University Press, New Haven and London Lasareff, Trois fragments: V. Lasareff, Trois fragments d épistyles peintes et le templon byzantin, ΔΧΑΕ, περ. Δ, τόμ. Δ ( ), σελ Miklosich-Müller, Acta: F. Miklosich-I. Müller, Acta et Diplomata Graeca Medii Aevi Sacra et Profana, τόμ. 4, Βιέννη 1890, σελ Nanou, Monuments Mont-Pélion: Μ. Nanou, Monuments et peintures du XVIIeme siècle sur le Mont-Pélion, Θεσσαλία, Δεκαπέντε χρόνια αρχαιολογικής έρευνας, Αποτελέσματα και προοπτικές, Πρακτικά Διεθνούς Συνεδρίου, Λυών 1990, τόμ. Β, Αθήνα 1994, σελ

13 Pitarakis, Έργα Μικροτεχνίας: Β. Pitarakis, Έργα βυζαντινής μικροτεχνίας, Άγιον Όρος. Κειμήλια Πρωτάτου, Αγιορειτική Εστία, Θεσσαλονίκη 2006, σελ Previtali, Τζιότο: G. Previtali, Τζιότο, Οι Μεγάλοι Ζωγράφοι, από τον Τζιότο στην Αναγέννηση, μτφ. Δ. Ανδρόνικου, επιμ. Ρ. Χατζηδάκη, Εκδ. οίκος Μέλισσα, Αθήνα 1977, σελ Weitzmann, Sinai: K. Weitzmann, Fragments of an early St. Nicholas triptych on Mount Sinai, ΔΧΑΕ, περ. Δ, τόμ. Δ ( ), Αθήνα 1966, σελ

14 Α ΜΕΡΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ α ) ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Το Πήλιο όρος καταλαμβάνει το ανατολικό τμήμα του νομού Μαγνησίας και σχηματίζει τη χερσόνησο της Μαγνησίας με προσανατολισμό από βορειοδυτικά προς νοτιοανατολικά (σχ. 1-2). Βόρεια το Βουνό των Κενταύρων ενώνεται με τον ορεινό όγκο του Μαυροβουνίου και νότια με το Τισαίο όρος, όπου η χερσόνησος τερματίζει και διαμορφώνει την είσοδο του Παγασητικού κόλπου. Το Πήλιο βρέχεται στην ανατολική πλευρά του από το Αιγαίο πέλαγος και στη δυτική του από τον Παγασητικό κόλπο. Η μορφολογία, που παρουσιάζει το βουνό, δεν είναι ομοιόμορφη. Συγκεκριμένα το τμήμα του, που έχει προσανατολισμό στο Αιγαίο, διακρίνεται για τις απότομες, τραχιές και αλίμενες ακτές με την πυκνή και πλούσια βλάστηση. Η πλευρά του όρους προς τον Παγασητικό κόλπο χαρακτηρίζεται από την απόλυτη ηρεμία με τους αλλεπάλληλους μικρούς ορμίσκους και τις κατάφυτες πλαγιές από τους ελαιώνες και τα καρποφόρα δέντρα. Οι αρχαιολογικές έρευνες στην περιοχή του Πηλίου, παρά το γεγονός ότι δεν είναι εκτεταμένες, αποδεικνύουν ότι ο χώρος ήταν κατοικημένος από την αρχαιότητα. Ο τόπος είναι συνδεδεμένος με πανάρχαιες δοξασίες 1, που αποδεικνύουν την μακραίωνη παράδοση και ιστορία του. Επιγραμματικά αναφέρουμε το μύθο της Αργοναυτικής εκστρατείας, την τέλεση του γάμου Πηλέα και Θέτιδας, που στάθηκε η αφορμή για να αρχίσει ο Τρωικός πόλεμος, στον οποίο συμμετείχαν, σύμφωνα με τον Όμηρο, επτά πόλεις της ευρύτερης περιοχής του Πηλίου με αρχηγό το βασιλιά Φιλοκτήτη. Επίσης, συνδεδεμένοι με το χώρο είναι οι Κένταυροι, με πιο ξακουστό το Χείρωνα, που διακρινόταν για τη σύνεση, τη σοφία του, τις ιατρικές του γνώσεις και αποτέλεσε διδάσκαλο για αρκετούς ήρωες της μυθολογίας. Ωστόσο, η πανάρχαια εγκατάσταση στον εγγύς χώρο επιβεβαιώνεται από την προϊστορική εποχή με τους σημαντικούς οικισμούς του Διμηνίου και του Σέσκλου, πλησίον της σημερινής πόλης του Βόλου 2. Σύμφωνα με τα αρχαιολογικά κατάλοιπα και τις πηγές των αρχαίων κειμένων στην περιοχή του Πηλίου και κατά μήκος της 1 Σχετικά με τη μυθολογία της περιοχής βλ. Αδρύμη-Σισμάνη, Μαγνησία, σελ Χουρμουζιάδης, Αρχαία Μαγνησία, σελ Μακρής, Λαϊκή τέχνη, σελ Γεωργιάδης, Θεσσαλία σελ και Κορδάτος, Ιστορία, σελ Χουρμουζιάδης, ό.π., σελ. 23 κ.ε. Αδρύμη-Σισμάνη, ό.π., σελ Κορδάτος, ό.π., σελ

15 ακτογραμμής υπήρχαν αρκετές πόλεις με σημαντικότερη, την περίοδο των κλασικών χρόνων, τις Παγασές, στη θέση της οποίας ιδρύθηκε στην ελληνιστική εποχή, η Δημητριάδα, που αποτέλεσε σημαντικό κέντρο μέχρι την εποχή της ρωμαιοκρατίας 3. Στους παλαιοχριστιανικούς χρόνους 4 η πληθώρα των διάσπαρτων παραθαλάσσιων οικισμών και τα ευρήματα αποδεικνύουν ότι η κατοίκηση παραμένει αδιάκοπη στη χερσόνησο της Μαγνησίας, με σημαντικότερες θέσεις τη Δημητριάδα και τις Φθιώτιδες Θήβες. Στη μεσοβυζαντινή περίοδο 5 και μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1204, η περιοχή του Δρόγγου 6, όπως ονομαζόταν χαρακτηριστικά τότε το Πήλιο, βρισκόταν υπό την εξουσία του Κωνσταντίνου Μαλιασηνού, άρχοντα της Δημητριάδος 7. Όπως μας πληροφορούν τα έγγραφα 8 η οικογένεια των Μαλιασηνών συνέβαλε στην εκ βάθρων ανέγερση μονών 9, που κατείχαν σημαντική περιουσία, από καλλιεργήσιμες εκτάσεις, χωριά και μονύδρια της ευρύτερης περιοχής, τα οποία είχαν δωρίσει κατά καιρούς αυτοκράτορες, πατριάρχες και επίσκοποι της Δημητριάδος 10. Επιπλέον, η έρευνα 11 στην περιοχή του Πηλίου αποκάλυψε έναν αξιόλογο αριθμό διάσπαρτων μνημείων και θέσεων, που καταδεικνύουν ότι συνεχίζεται η ανθρώπινη παρουσία στο χώρο στη μεσοβυζαντινή εποχή. Σημειώνεται ότι οι μονές αποτέλεσαν τα πρώτα κύτταρα για τη διαμόρφωση των μεταγενέστερων οικισμών 12, καθώς συγκεντρώθηκε μεγάλος αριθμός πληθυσμού, που αποτέλεσε εργατικό 3 Χουρμουζιάδης, Αρχαία Μαγνησία, σελ Μπάτζιου-Ευσταθίου, Αρχαιολογικοί χώροι της Μαγνησίας, σελ Γεωργιάδης, Θεσσαλία, Σχετικά με την παλαιοχριστιανική περίοδο βλ. Σωτηρίου, Χριστιανικαί Θήβαι. Ασημακοπούλου- Ατζακά, Μαγνησία, σελ Ντίνα, Μνημεία Μαγνησίας, σελ Για την μεσαιωνική ιστορία της περιοχής βλ. ενδεικτικά, Αβραμέα Βυζαντινή Θεσσαλία, σελ. 17 κ.ε. με σποραδικές αναφορές για το χώρο της Μαγνησίας. Ασημακοπούλου-Ατζακά, ό.π., σελ Γεωργιάδης, ό.π., σελ Κορδάτος, Ιστορία, σελ Παπαθανασίου, Οι Μελισσηνοί της Δημητριάδας, σελ. 17 κ.ε. Ο ίδιος, Η ιστορία του Βόλου και του Πηλίου, σελ Γουγούλης, Όρος των Κελλίων, σελ Σύμφωνα με τα έγγραφα, που δημοσίευσαν οι Miklosich-Müller, Acta, σελ , το Πήλιο φέρει αυτή την προσωνυμία κατά τη βυζαντινή περίοδο. 7 Παπαθανασίου, Οι Μελισσηνοί της Δημητριάδας, σελ. 75 κ.ε. Ο ίδιος, Η ιστορία του Βόλου και του Πηλίου, σελ. 161 κ.ε.. 8 Miklosich-Müller, ό.π., σελ Πρόκειται για τις μονές της Οξείας Επισκέψεως και της Νέας Πέτρας. 10 Σχετικά με τα μετόχια και την περιουσία των μονών βλ. Miklosich-Müller, ό.π., σελ Γιαννόπουλος, Βυζαντιναί μοναί Δημητριάδος, σελ Ο ίδιος, Βυζαντιναί μοναί Δημητριάδος. Τα μνημεία, σελ Ενδεικτικά σημειώνονται οι μελέτες των: Γιαννόπουλος, Βυζαντιναί μοναί Δημητριάδος, σελ Μαμαλούκος, Μαγνησία, σελ Ο ίδιος, Βυζαντινοί ναοί, σελ Νικονάνος, Ναοί Θεσσαλίας, σελ , και Σύμφωνα με τα έγγραφα της εποχής, που δημοσίευσαν οι Miklosich-Müller, ό.π., σελ , υπάρχουν αναφορές για βυζαντινά χωριά, όπως της Κυρακαλής του Ζερβού, του Αρχοντίτζη, της Κάπραινας και της Κριπούς. 14

16 δυναμικό στα μοναστηριακά κτήματα. Οι οικισμοί σταδιακά εξελίχθηκαν σε χωριά, που διατήρησαν το όνομα των μοναστηριών 13. Η οθωμανική κυριαρχία στην περιοχή του Πηλίου, όπως και της ευρύτερης Θεσσαλίας, πραγματοποιήθηκε αρχικά στα χρόνια του σουλτάνου Βαγιαζίτ Α ( ) και ολοκληρώθηκε αργότερα την εποχή του Μουράτ Β ( ) 14. Συγκεκριμένα, ο στρατηγός Τουραχάν Μπέης, που κατέκτησε το χώρο το 1423, ενδιαφέρθηκε περισσότερο για τον εποικισμό των πλουσίων και προσοδοφόρων εδαφών της θεσσαλικής πεδιάδας παρά του ορεινού όγκου του Πηλίου με τις ελάχιστες εύφορες και εκμεταλλεύσιμες περιοχές. Οι κατακτητές επέλεξαν για στρατιωτικό τους κέντρο το Κάστρο του Γόλου -σημερινή συνοικία Παλαιών Βόλουκαι απέφυγαν να εγκατασταθούν στα ορεινά 15. Αναμφίβολα, οι σκληρές συνθήκες επιβίωσης των κατοίκων των πεδινών περιοχών σε συνδυασμό με τις αυθαιρεσίες των Οθωμανών είχαν ως αποτέλεσμα την αναγκαστική μετακίνηση των χριστιανικών πληθυσμών προς τον ορεινό όγκο του Πηλίου, όπου η παρουσία των Οθωμανών δεν ήταν ιδιαίτερα αισθητή 16. Ακόμη, ο επίσκοπος Δημητριάδος Κάλλιστος αποφάσισε τη μεταφορά της έδρας της Επισκοπής στην περιοχή του Άνω Βόλου (σημερινός λόφος Επισκοπής) για την προστασία του. Στα χωριά του Πηλίου, συγκεντρώθηκαν πληθυσμοί όχι μόνο της ενδοχώρας αλλά και νησιών προκειμένου να απαλλαγούν από τις ληστρικές επιδρομές και την καταπίεση του κατακτητή. Οι οικισμοί, που βρίσκονταν κοντά σε μοναστήρια διοικούνταν από τα ηγουμενοσυμβούλια, τα οποία και διόριζαν τους εκπροσώπους τους στις τουρκικές αρχές. Σταδιακά σχηματίσθηκαν οι πυρήνες των πηλιορείτικων χωριών, πού αναπτύχθηκαν γρήγορα σε αξιόλογες οικονομικές, κοινωνικές και πολιτιστικές μονάδες 17. Σημειώνεται ότι τα περισσότερα χωριά του Πηλίου είχαν 13 Μακρής, Μεταβυζαντινή Μαγνησία, σελ Ο ίδιος, Λαϊκή τέχνη, σελ. 27. Παπαθανασίου, Η ιστορία του Βόλου και του Πηλίου, σελ και 176. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο Πήλιο υπάρχει μεγάλος αριθμός χωριών που φέρουν ονόματα αγίων και υπενθυμίζουν τις παλαιές κατεστραμμένες μονές που υπήρχαν στο χώρο (Άγ, Λαυρέντιος, Άγ. Βλάσιος, Άγ. Γεώργιος, Άγ. Δημήτριος, Άγ. Ιωάννης, Άγ. Ονούφριος, Πορταριά -Παναγία Πορταρέα- και Μακρινίτσα -Παναγία Μακρινίτισσα και Οξεία Επίσκεψις). 14 Γεωργιάδης, Θεσσαλία, σελ Παπαθανασίου, ό.π., σελ Λιάπης, Τουρκοκρατία, σελ. 187 κ.ε. Η ήττα των Οθωμανών από τον Ταμερλάνο στη μάχη της Άγκυρας το 1402 είχε ως αποτέλεσμα να περιέλθουν περιοχές για ορισμένο χρονικό διάστημα στο βυζαντινό κράτος. 15 Λιάπης, ό.π., σελ Μακρής, Λαϊκή τέχνη, σελ Κορδάτος, Ιστορία, σελ. 178 κ.ε. 16 Παπαθανασίου, ό.π., σελ Λιάπης, ό.π., σελ Λιάπης, ό.π., σελ

17 χτισθεί, για λόγους ασφαλείας, σε δυσπρόσιτες περιοχές, ώστε να μη είναι ορατά από τους πειρατές που λυμαίνονταν το χώρο 18. Σύμφωνα με σουλτανικό διάταγμα η περιοχή του Πηλίου βρισκόταν στην κυριότητα της Βαλιντέ Χανούμ και οι φόροι αποδίδονταν στις ιερές πόλεις των μουσουλμάνων. Ο χώρος διαιρέθηκε φορολογικά από τους κατακτητές σε 24 τιμάρια, που πιθανώς αντιστοιχούσαν με τα 24 χωριά του Πηλίου. Η ανάπτυξη στην περιοχή επιτεύχθηκε ωστόσο, χάρη στα προνόμια και τις φορολογικές διευκολύνσεις που παρείχε από το 1669 ο Σουλτάνος Μεχμέτ Δ. Τα χωριά χωρίς την άμεση παρουσία στρατιωτικών δυνάμεων είχαν αποκτήσει ένα είδος ελευθερίας και είχαν χωριστεί σε δύο κατηγορίες, στα χάσια 19 και στα βακούφια 20. Τα βακούφια ήταν αφιερωμένα σε ιερά ιδρύματα και αποτελούσαν ιδιοκτησία της Υψηλής Πύλης. Η Βαλιντέ Χανούμ διόριζε ως εκπρόσωπό της, το βοεβόδα 21, ο οποίος ερχόταν σε επαφή με τους προεστούς των χωριών για θέματα διοικητικά και ζητήματα φορολογίας. Οι συνθήκες διαβίωσης στα βακούφια με τα ειδικά προνόμια ήταν σαφώς καλύτερες συγκριτικά με το καθεστώς των χασίων. Τα χάσια ανήκαν σε διαφορετικά μέλη της σουλτανικής οικογένειας και διοικούνταν από τούρκους αξιωματούχους. Οι φόροι στα χωριά αυτά ήταν δυσβάσταχτοι και ο πληθυσμός υπέμενε τις αυθαιρεσίες των αξιωματούχων, χωρίς να έχει δικαιώματα και ελευθερίες. Ωστόσο, σταδιακά τα χωριά των δύο κατηγοριών απέκτησαν την ίδια προνομιακή μεταχείριση από την κεντρική τουρκική εξουσία, γεγονός που συντέλεσε στην πρόοδο και την εξέλιξή τους 22. Αναντίρρητα, η οικονομία του Πηλίου συνέχισε να αναπτύσσεται κατά την οθωμανική κυριαρχία περνώντας σταδιακά από την μεταποίηση πρωτογενών προϊόντων στη βιοτεχνική παραγωγή μάλλινων, σκουτιών και μεταξωτών υφασμάτων. Τα προαναφερθέντα προϊόντα της τοπικής βιοτεχνικής παραγωγής πωλούνταν σε όλη την Ευρώπη, καθώς μεταφέρονταν με τα ζαγοριανά καράβια. Οι εμπορικές-ναυτικές δραστηριότητες θα παρουσιάσουν μεγαλύτερη ανάπτυξη 18 Λιάπης, Τουρκοκρατία, σελ Στα χάσια ανήκαν τα χωριά: Κατηχώρι, Άνω Βόλος, Πορταριά, Τσαγκαράδα, Ζαγορά, Πουρί, Ανήλιο, Μηλιές, Πρόπαν, Νεοχώρι, Λαμπινού. 20 Τα χωριά που ήταν αφιερωμένα στα ιερά καθιδρύματα ήταν τα εξής: Μακρινίτσα, Δράκεια, Άγ. Λαυρέντιος, Άγ. Γεώργιος, Πινακάτες, Βυζίτσα, Μούρεσι, Κισσός, Μακρυράχη, Αργαλαστή, Μπιστινίκα, Μετόχι, Συκή, Λαύκος, Προμύρι. 21 Αρχικά η έδρα του βοεβόδα βρισκόταν στην Αργαλαστή και αργότερα μεταφέρθηκε στην Μακρινίτσα. 22 Λιάπης, ό.π., σελ

18 στους επόμενους αιώνες γεγονός που συνέβαλε στην πνευματική ακμή και πολιτιστική πρόοδο του Πηλίου Λιάπης, Τουρκοκρατία, σελ Μακρής, Λαϊκή τέχνη, σελ. 33 κ.ε. 17

19 β ) ΤΑ ΠΗΛΙΟΡΕΙΤΙΚΑ ΤΕΜΠΛΑ ΚΑΙ Η ΔΟΜΗ ΤΟΥΣ (17 ος ΑΙ.) Η περιοχή του Πηλίου διακρίνεται για το πλήθος των ξυλόγλυπτων τέμπλων που κοσμούν μέχρι και σήμερα τους ναούς. Η επιτόπια έρευνα, που έγινε στην περιοχή, απέδειξε την ύπαρξη οχτώ πρώιμων ξυλόγλυπτων τέμπλων, που διακρίνονται για την πρόστυπη τεχνική. Πρόκειται για ένα αρκετά σημαντικό σύνολο, που μπορεί να μας δώσει μια ολοκληρωμένη εικόνα για τη δομή, το διάκοσμο και την τεχνική εκτέλεσης των τέμπλων του 17 ου αι. Σημειώνεται ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των εικονοστασίων, που εντοπίσθηκαν στο Πήλιο, ανήκουν στα λεγόμενα σκαλιστά τέμπλα, που διακρίνονται από την έξεργη τεχνική και τοποθετούνται στην εποχή του μπαρόκ. Αναμφίβολα, η ύπαρξη ή μη ενός μεγαλύτερου αριθμού τέμπλων της περιόδου που εξετάζουμε και ενδεχομένως προγενέστερων δεν μπορεί να αποδειχθεί καθώς το ξύλο αποτελεί αρκετά ευπαθές υλικό και καταστρέφεται εύκολα στο πέρασμα του χρόνου. Τα τέμπλα με τα οποία θα ασχοληθούμε, αποτελούν αδημοσίευτο και ουσιαστικά πρωτογενές υλικό, καθώς η όποια αναφορά στα εν λόγω ξυλόγλυπτα τέμπλα από τους ερευνητές γίνεται στο πλαίσιο είτε της δημοσίευσης της αρχιτεκτονικής των ναών είτε της εξέτασης του ζωγραφικού διακόσμου ή της παρουσίασης ιστορικών πληροφοριών της περιοχής, όπου εντοπίζονται τα μνημεία. Οι μελετητές δεν ασχολούνται ενδελεχώς με τα τέμπλα, πλην ελαχίστων περιπτώσεων, όπου γίνεται μία σύντομη περιγραφή αυτών και μία προσπάθεια σχολιασμού της τεχνικής εκτέλεσής τους. Όλα τα ξυλόγλυπτα τέμπλα του Πηλίου, που εξετάζονται, πλην ενός, είναι αχρονολόγητα. Ωστόσο, θα προσπαθήσουμε να τα εντάξουμε χρονικά με μοναδικό και καθοριστικό κριτήριο τη μεταξύ τους σύγκριση τόσο από απόψεως δομής, διακόσμου όσο και τεχνικής εκτέλεσής τους. Επίσης, σημαντικό βοηθητικό στοιχείο αποτελούν οι έμμεσες πληροφορίες από προγενέστερους μελετητές-ιστοριοδίφες και οι αναφορές τους σχετικά με χαμένες σήμερα φορητές εικόνες και επιγραφές που μπορούν να συσχετισθούν με τη χρονολόγηση των τέμπλων. Αναμφίβολα, αυτού του είδους οι πληροφορίες είναι σημαντικές αλλά δεν μπορούν από μόνες τους να αποτελέσουν τεκμήρια χρονολόγησης καθώς πολλές φορές υπάρχουν υπερβολές και λανθασμένες εκτιμήσεις. Σημειώνεται ότι τόσο η ακριβής χρονολόγηση, που μπορεί να έχουμε, για ένα μνημείο όσο και η χρονολόγηση των φορητών εικόνων ενός τέμπλου δεν 18

20 αποτελούν πάντοτε ασφαλή κριτήρια για τη χρονολόγηση του ξυλόγλυπτου εικονοστασίου. Είναι συχνό φαινόμενο οι φορητές εικόνες να μεταφέρονται από μνημείο σε μνημείο, όπως και η επανατοποθέτηση ολόκληρων ή τμημάτων τέμπλων από νεότερους σε παλαιότερους ναούς και το αντίστροφο, σύμφωνα με τις καλλιτεχνικές τάσεις της κάθε εποχής. Επίσης, δε λείπουν και οι περιπτώσεις φυσικής φθοράς ή καταστροφής από πυρκαγιά ενός τέμπλου που έχουν ως αποτέλεσμα τη μερική ή ολική συμπλήρωσή του ή και τη μεταφορά του σε άλλο ναό. Για τους ανωτέρω λόγους πρέπει να είμαστε πάντοτε επιφυλακτικοί στη χρονολόγηση, καθώς η μελέτη και η προσέγγιση του υλικού πρέπει να πραγματοποιείται κάτω από ένα ευρύ πρίσμα. Τα τέμπλα που θα αποτελέσουν το αντικείμενο της έρευνας μας διακρίνονται για την τεχνική του χαμηλού ανάγλυφου και αποτελούν τα πιο αντιπροσωπευτικά του 17 ου αι. στην περιοχή του Πηλίου 24. Η σειρά με την οποία θα τα μελετήσουμε είναι η εξής: 1) Τέμπλο Αγ. Αθανασίου Ζαγοράς (1644). 2)» Αγ. Νικολάου Χορευτού. 3)» Παναγίας Ράσοβας Ζαγοράς. 4)» Αγ. Δημητρίου Ζαγοράς. 5)» Αγ. Ιωάννη Προδρόμου κοιμητήριο- Ζαγοράς. 6)» Αγ. Ιωάννη Προδρόμου Αγ. Ιωάννη. 7)» Αγ. Χαραλάμπους Πουρίου. 8)» καθολικού Ι.Μ. Αγ. Λαυρεντίου Αγ. Λαυρεντίου. Προηγείται το μόνο απόλυτα χρονολογημένο τέμπλο και ακολουθούν όσα σώζονται ακέραια ή σχεδόν ακέραια στη δομή τους και μπορούν να χρονολογηθούν έμμεσα κατατασσόμενα με μία πιθανή σειρά αρχαιότητας μεταξύ τους. Ωστόσο, τα δύο τελευταία εικονοστάσια αποτελούν σημείο αναφοράς στην εξελικτική πορεία του τέμπλου, όπως τουλάχιστον αυτό παρατηρείται στην περιοχή που ερευνούμε. Συγκεκριμένα, το τέμπλο του Αγ. Χαραλάμπους στο Πουρί, αν και έχουν διασωθεί ελάχιστα τμήματά του, είμαστε σε θέση να παρατηρήσουμε ότι ίσως αποτελεί το πρωιμότερο με αρκετά σχηματοποιημένα θέματα και μοτίβα. Το δεύτερο τέμπλο 24 Σημειώνεται ότι προς το τέλος της επιτόπιας έρευνας εντοπίσθηκαν επιπλέον ξυλόγλυπτα τέμπλα, που σώζονται αποσπασματικά και δεν θα εξετασθούν. 19

21 βρίσκεται στο καθολικό της μονής του Αγ. Λαυρεντίου και διαμορφώνεται με την τεχνική του χαμηλού ανάγλυφου αλλά και με τη σταδιακή εισαγωγή ορισμένων έξεργων στοιχείων. Τοποθετείται στο μεταίχμιο της αλλαγής από τα πρόστυπα στα περισσότερο σκαλιστά και πλούσια διακοσμημένα τέμπλα της επόμενης περιόδου του μπαρόκ. Η διάταξη ενός πηλιορείτικου τέμπλου 25 ακολουθεί την τριμερή καθ ύψος διάρθρωση και διακρίνεται από τα εξής μέρη, ξεκινώντας από τη βάση προς την απόληξή του. Στην πρώτη ζώνη συναντούμε τη βάση, που περιλαμβάνει τα θωράκια ή ποδιές και τις υπερκείμενες δεσποτικές εικόνες. Συγκεκριμένα, στα θωράκια, που σχηματίζονται από ορθογώνια σανιδώματα και κλείνουν τα διάκενα της κάτω ζώνης, επικάθονται οι δεσποτικές εικόνες. Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρούμε πάνω από τα θωράκια να διαμορφώνονται στενοί ορθογώνιοι ταμπλάδες, που ονομάζονται κεταμπέδες και αποτελούν χαρακτηριστικό γνώρισμα των τέμπλων της μπαρόκ τεχνοτροπίας. Ανάμεσα στις δεσποτικές εικόνες τοποθετούνται κατακόρυφες ταινίες, οι στυλίσκοι, που χρησιμεύουν στην ανακράτηση της υπερκείμενης ζώνης του θριγκού. Επίσης, στο ύψος της πρώτης ζώνης των τέμπλων διαμορφώνονται τα ανοίγματα της Ωραίας Πύλης και της Πρόθεσης. Η θύρα της Ωραίας Πύλης κλείνει από τα βημόθυρα, που φέρουν γραπτό και γλυπτό διάκοσμο, ενώ χαρακτηριστική είναι η κατακόρυφη διακοσμητική ταινία, που επικαλύπτει τον αρμό ανάμεσα στα δύο θυρόφυλλα και φέρει πλήθος ονομασιών όπως αρμοκάλυπτρο, μπινί, σταθμός και πήχης. Τα θυραία ανοίγματα ορίζονται από κατακόρυφα στυλώματα ημικυκλικής ή ορθογώνιας διατομής, τα επονομαζόμενα παραστάδες, λαμπάδες και στύλοι. Στο άνω μέρος των θυρών συναντούμε τα υπέρθυρα, που διαμορφώνουν ημικυκλικό ή τρίλοβο σχήμα και φέρουν πλούσιο διάκοσμο. Τα υπέρθυρα στηρίζονται-επικάθονται στους κιλλίβαντες, που έχουν τη μορφή ημίφυλλων άκανθας και προσαρμόζονται στις εσωτερικές επιφάνειες των παραστάδων. Η μεσαία ζώνη του τέμπλου σχηματίζεται από το θριγκό ή επιστύλιο, που αποτελείται από τρεις κύριες ανάγλυφες ζώνες ανάμεσα στις οποίες παρεμβάλλονται στενότερες διακοσμητικές ταινίες, οι κοσμήτες. Η πρώτη ζώνη του θριγκού 25 Με πλάγια γραμματοσειρά δηλώνεται η ορολογία που θα συναντήσουμε στον κατάλογο των λημμάτων. Επίσης, στο κεφάλαιο Γλωσσάρι Τεχνικών Όρων σημειώνεται επιγραμματικά η ορολογία. 20

22 διαμορφώνεται από γλυπτό διάκοσμο με φυτικές και ζωόμορφες παραστάσεις. Οι δύο ανώτερες ζώνες του επιστυλίου απεικονίζουν γραπτές παραστάσεις, όπου στην κάτω ζώνη τοποθετείται η Μ. Δέηση με τους Αποστόλους και στην επάνω το Δωδεκάορτο, ενώ ενδιάμεσα σχηματίζονται στενότερες διακοσμητικές ταινίες (κοσμήτες). Πάνω από τις σκηνές του Δωδεκάορτου συναντούμε τα χαρακτηριστικά ημικυκλικά μοτίβα των αχιβάδων ή κοχυλιών. Η ανώτερη διακοσμητική ταινία στη ζώνη του θριγκού, που συνήθως κοσμείται με διάτρητα φυτικά μοτίβα, ονομάζεται κλαδί. Σημειώνεται ότι τα διακοσμητικά σχέδια είναι επιχρυσωμένα και προβάλλονται σε βάθος κυανού ή ερυθρού χρώματος. Τέλος, το τέμπλο ολοκληρώνεται με την επίστεψη ή πυραμίδα, που σχηματίζεται από τη βάση, το σταυρό και τα λυπηρά. Αρχικά στη βάση της πυραμίδας συναντούμε αντωπά θαλάσσια όντα, δελφίνια ή ιχθείς, που ανακρατούν στα ρύγχη τους το σταυρό και στις ουρές τα λυπηρά. Ο σταυρός, που καταλαμβάνει την κορυφή του τέμπλου, απεικονίζει τον Εσταυρωμένο και στις τρίλοβες απολήξεις των κεραιών τα σύμβολα των Ευαγγελιστών. Εκατέρωθεν του σταυρού τοποθετούνται δύο εικονίδια, τα λυπηρά, που παριστάνουν την Παναγία και τον Ιωάννη και στηρίζονται στις απολήξεις των δελφινιών. Στο σκαρίφημα του πηλιορείτικου τέμπλου, που έπεται, σημειώνεται η θέση των ανωτέρω τεχνικών όρων που θα συναντήσουμε στον κατάλογο των λημμάτων. 21

23 Σκαρίφημα του ξυλόγλυπτου τέμπλου Αγ. Νικολάου Χορευτού (17 ος αι.). α) Βάση β) Θριγκός γ) Επίστεψη 1) Θωράκια ή Ποδιές 2) Παραστάδες ή Λαμπάδες ή Στύλοι 3) Υπέρθυρα 4) Κιλλίβαντες 5) Δεσποτικές εικόνες 6) Ταινίες 7) Στυλίσκοι 8) Ζώνη θριγκού 9) Κοσμήτες 10) Ζώνη θριγκού-μ. Δέηση & Απόστολοι 11) Ζώνη θριγκού-δωδεκάορτο 12) Κοσμήτης-Κλαδί 13) Επίστεψη - Πυραμίδα με τα δελφίνια (ιχθείς) 14) Σταυρός και Λυπηρά 15) Βημόθυρα 16) Αρμοκάλυπτρο ή Μπινί ή Σταθμός ή Πήχης με την απόληξή του (δισκάριο) 22

24 Β ΜΕΡΟΣ ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΑ ΠΗΛΙΟΡΕΙΤΙΚΑ ΤΕΜΠΛΑ 17 ου ΑΙ. ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΛΗΜΜΑΤΩΝ I. ΑΓ. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΖΑΓΟΡΑΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ο ναός του Αγ. Αθανασίου (εικ. 1) εντοπίζεται στον ομώνυμο εγκαταλελειμμένο σήμερα οικισμό, βορείως του χωριού της Ζαγοράς 26. Δυτικά της εκκλησίας διακρίνεται ερειπωμένη πτέρυγα με κελλιά, που μαρτυρεί ότι ο ναός αποτελούσε στο παρελθόν καθολικό μονυδρίου. Το μνημείο, εσωτερικών διαστάσεων 8,10μ. Χ 5,40μ. (σχ. 3), ανήκει τυπολογικά στους μονόχωρους δρομικούς ναούς και στεγάζεται με δίρριχτη στέγη καλυπτόμενη από σχιστόπλακες 27. Η πρόσβαση πραγματοποιείται από δύο θύρες, που ανοίγονται στο δυτικό και νότιο τοίχο αντίστοιχα. Ανατολικά εξέχει η κόγχη του Ιερού με το δίλοβο άνοιγμά της, αποτελώντας τη μοναδική φωτιστική θυρίδα της εκκλησίας. Στο ναό υπάρχουν αρκετές επιγραφές, από τις οποίες πληροφορούμαστε ότι κατασκευάστηκε στα μέσα του 17 ου αι. 28. Συγκεκριμένα, η εκκλησία ανοικοδομήθηκε στις 20 Μαρτίου του 1639 και οι εργασίες ολοκλήρωσης του μοναστηριακού συγκροτήματος διήρκεσαν περίπου 12 έτη. Η επιγραφή 29, που βρισκόταν εντοιχισμένη στη δυτική πτέρυγα των κελλιών, αναγράφει 30 : ΕΚΤΗΣΤΗ ΕΤΟΥΤΩΣ Ο ΙΚΟΣ ΗΣ ΤΩΝ ΚΕ/ΡΟ ΤΟΥ ΠΑΠΑΘΕΩΝΑ ΔΙΑ ΣΗΝ/ΔΡΩΜΗΣ ΚΑΙ ΕΞΟΔΟΥ ΤΟΝ/ ΚΑΡΑΒΟΚΗΡΩΝ ΚΑΙ ΧΡΗ/ΣΤΗΑΝΟΝ ΕΝ ΜΗΝΟΙ ΜΑΡΤΗ/ΟΥ Κ ΕΤΟΣ, ζρμζ (1639), ενώ ο εξωνάρθηκας, σύμφωνα με 26 Αναφορικά με τις δημοσιεύσεις του μνημείου, βλ. Κωνσταντινίδης, Μνημεία, σελ Κουρκουτίδου, ΑΔ 22, σελ Τούρτα, Οι ναοί, σελ. 37. Νάνου, Εκκλησίες Πηλίου 17 ου αι., σελ Διαμαντάκος, Εκκλησίες Ζαγοράς, σελ Ο Διαμαντάκος, ό.π., σελ. 148, αναφέρει ότι ο ναός αρχικά έφερε τρούλλο, αντίστοιχο με του Αγ. Νικολάου στο Χορευτό, που καταστράφηκε στη νεότερη ανακαίνιση. 28 Ο Κωνσταντινίδης, ό.π., σελ. 190, σημειώνει ότι το μνημείο κτίσθηκε στο χρονικό διάστημα Η επιγραφή σήμερα φυλάσσεται εντός του ναού. 30 Για την μεταγραφή της επιγραφής, βλ. Κωνσταντινίδης, ό.π., σελ. 190, εικ. αρ. 23. Κουρκουτίδου, ό.π. σελ

25 εντοιχισμένη επιγραφή, ανεγέρθη το Εντός του ναού εντοπίσθηκαν δύο ακόμη σημαντικές γραπτές επιγραφές. Η πρώτη επιγραφή, πάνω από τη δυτική είσοδο, αναγράφει ότι η ανιστόρηση του καθολικού υλοποιήθηκε το 1646 από τους Λινοτοπίτες ζωγράφους Νικόλαο και Θεολόγη με τη χορηγία του Σταμάτη Ρεΐζη 32 (εικ. 2-3). Η δεύτερη γραπτή επιγραφή, που αφορά το θέμα μας, θα σχολιασθεί στο κεφάλαιο της χρονολόγησης του εικονοστασίου. Βρίσκεται στη νότια άκρη του ξυλόγλυπτου τέμπλου και μας πληροφορεί για τη χρονολόγησή του και τους χορηγούς. 2. ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΟ ΤΕΜΠΛΟ Α. ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ Το τέμπλο, διαστάσεων 4,20μ. ύψους Χ 5,40μ. μήκους, αποτελεί ενιαίο έργο (εικ. 4). Εκτείνεται ισοϋψές και κατακόρυφο σε όλο το πλάτος της ανατολικής πλευράς του μονόχωρου ναού. Μορφολογικά ακολουθεί την τυπική διάρθρωση, που διακρίνεται από τα εξής τρία μέρη: τη βάση μαζί με τη ζώνη των δεσποτικών εικόνων, τη μεσαία ζώνη του θριγκού και την επίστεψη με το σταυρό και τη βάση της πυραμίδας. Τα θωράκια διαμορφώνονται από σανιδώματα, που χωρίζονται σε δύο καθ ύψος ζώνες με οριζόντιες ταινίες. Επιπλέον, στα σανιδώματα σχηματίζεται σειρά επάλληλων οξυκόρυφων τοξωτών πλαισίων, που στο εσωτερικό τους δεν διακρίνεται καμία γραπτή διακόσμηση. Στο ύψος της ζώνης των δεσποτικών 31 Η επιγραφή, σύμφωνα με τον Κωνσταντινίδη, Μνημεία, σελ. 191, εικ. αρ. 26, έχει ως εξής: + ΔΗΑ ΣΗΝΔΡΟΜΗΣ ΚΟΠΟΥ ΚΑ(Ι) ΜΟΧΘΟΥ ΘΕΟΝΑ / ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ ΚΑΙ ΓΕΟΡΓΗΟΥ ΕΠ(Ι) ΕΤΟΣ / ΖΡΝΘ (1651). 32 Σχετικά με την δημοσίευση της επιγραφής, βλ. Κωνσταντινίδης, ό.π., σελ. 191, εικ. αρ. 25. Τούρτα, Οι ναοί, σελ. 37. Δυστυχώς, η τριών στίχων κτητορική επιγραφή σώζεται σήμερα σε κακή κατάσταση και για τη μεταγραφή της στηριχθήκαμε στην Τούρτα: + ΑΝΕΓΕΡΘΗ Κ(ΑÌ) ἈΝΕΣΤΟΡÍΘΥ. Ὀ ΘÝΟΣ ΚΑῚ ΠΑΝΣΕΠΤΟΣ. ΝΑῸΣ. ΟÝΤΟΣ. ΤΟÝ ἈΓÍΟΥ ἘΝΔÓΞΟΥ ἈΘΑΝΑΣÍΟΥ. ΠΑΤΡΙÁΡΧΟΥ ΔΙÁ [Ἐ]ΞÓΔΟΥ ΤΟῨ ΤΙΜΗΟΤÁΤΟΥ Κ(ΑÌ) ΕΥΓΕ[ΝΕ]ΣΤÁΤΟΥ. ΚỲΡ. / ΣΤΑΜÁΤΗ. ΡΕΉΖΗ. Κ(ΑÌ) Τ[ΗΣ] ΣΙΝΟΔΙ(ΑΣ) ΑΥΤΟΥ. ΣΙΝΔΡΩΜΉ. ΔÉ. ΤΟΥ ΠΑΝΟΣΙÓΤΑΤΟΥ. ΕΝ ỈΕΡΟΜΟΝÁΧ(ΟΙΣ). ΚÝΡ. ΘΕΟΝÀ. Κ(ΑÌ) ΚΑΘΥΓΟΥ[Μ]ÉΝΟΥ. ἌΡΧΕĪΕΡΑΤÉΒΟΝΤΟΣ Κ(ΥΡÍΟ)Υ ΓΡΙΓΟΡÍΟΥ / ΓΕὨΡΓΙΟΥ. Κ(ΑÌ) ἈΛΕΞÍΟΥ. ΧΕÍΡ ΔΕ ΥΠΑΡΧΗ ΝΗΚΟΛÁΟΥ. Κ(ΑÌ) ΘΕΟΛÓΓ[Ι]. ΕΞ ΕΠΑΡΧΕÍ(ΑΣ) ΚΑΣΤΟΡÌ(ΑΣ) ΕΚ ΧÓΡ(ΑΣ) ΛΙΝΟΤÓ[ΠΗ]. ἜΤΟΥΣ ΖΡΝΔ ἘΝ ΜΗΝÍ ΝΟ(ΕΜΒ)ΡÍΟ Κ. Το εικονογραφικό πρόγραμμα αναπτύσσεται σε ζώνες, όπου απεικονίζονται ολόσωμοι άγιοι, σκηνές από το μαρτύριο Αποστόλων και στρατιωτικών αγίων, ο βιογραφικός κύκλος του αγ. Αθανασίου, παραστάσεις του Δωδεκάορτου και μορφές προφητών. Σχετικά με τον εικονογραφικό διάκοσμο βλ. Κουρκουτίδου, ΑΔ 22, σελ Τούρτα, ό.π., σελ Νάνου, Εκκλησίες Πηλίου 17 ου αι., σελ

26 εικόνων υψώνονται κατακόρυφα ισομήκη πλαίσια, οι στυλίσκοι. Οι αρχικές εικόνες του τέμπλου έχουν αντικατασταθεί με νεότερες 33. Στο τέμπλο ανοίγονται δύο θύρες, η κεντρική της Ωραίας Πύλης και της Πρόθεσης, που τις ορίζουν κατακόρυφες παραστάδες. Τα διάκενα, για την τοποθέτηση των δεσποτικών εικόνων, διαφοροποιούνται ως προς το πλάτος τους, ιδιαίτερα εκατέρωθεν της θύρας της Πρόθεσης, όπου είναι στενότερα συγκρινόμενα με τα υπόλοιπα. Χαρακτηριστικό των πλαισίων των εικόνων αποτελεί το διάτρητο δαντελωτό μοτίβο με τις κυκλικές οπές. Ο θριγκός αποτελείται από τρεις κύριες ανάγλυφες ζώνες, που χωρίζονται μεταξύ τους με στενότερες ταινίες. Χαμηλά αναπτύσσεται ζώνη με πλούσια φυτικά μοτίβα, ελισσόμενους βλαστούς και αντωπά δρακόμορφα όντα. Στο κέντρο της σύνθεσης, ακριβώς πάνω από την Ωραία Πύλη, σχηματίζεται θυρεός ανάμεσα σε αντωπούς γρυπολέοντες. Στις επόμενες ζώνες εκτείνονται δύο σειρές εικόνων. Η κάτω σειρά απεικονίζει μέσα σε τοξωτά ανάγλυφα πλαίσια τη Μ. Δέηση και εκατέρωθεν αυτής σε δύο ομάδες τους Αποστόλους. Η επόμενη ζώνη του επιστυλίου παριστάνει σκηνές του Δωδεκάορτου. Τέλος, ο θριγκός απολήγει στο κλαδί που διαμορφώνεται από διάτρητο ανθεμωτό διάκοσμο. Στο τελευταίο τμήμα του θριγκού, ανάμεσα στο Δωδεκάορτο, τοποθετείται η βάση της πυραμίδας. Απεικονίζονται σχηματοποιημένα δελφίνια, που συμπλέκονται με δράκους-φίδια και ανάμεσά τους εικονίζεται η Κάρα του Αδάμ. Το ίδιο θέμα της Κάρας του Αδάμ επαναλαμβάνεται μέσα σε πλαίσια στις άκρες της σύνθεσης, περιβαλλόμενο έκαστο από όρθια φυτικά μοτίβα και ανθέμια. Στις ουρές των δύο δελφινιών διακρίνονται τα καρφιά στα οποία εφάρμοζαν τα λυπηρά, που δυστυχώς σήμερα δεν βρίσκονται στη θέση τους και αγνοείται η τύχη τους. Στις απολήξεις των κεραιών του σταυρού 34 διαμορφώνονται τρίλοβα πλαίσια, που περικλείουν τα σύμβολα των Ευαγγελιστών. 33 Ο Διαμαντάκος, Εκκλησίες Ζαγοράς, σελ. 149, μας πληροφορεί ότι οι δεσποτικές εικόνες έχουν μεταφερθεί στο ναό της Μεταμόρφωσης της Ζαγοράς. 34 Ο σταυρός, κατά τη διάρκεια εργασιών επισκευής της στέγης του ναού, αποκόπηκε από το τέμπλο (σύμφωνα με τη μαρτυρία του ιερέα). Σήμερα, βρίσκεται λίγο ψηλότερα από την κανονική του θέση, στερεωμένος στις δοκούς της στέγης. 25

27 Στο ναό σήμερα δεν σώζονται τα βημόθυρα της Ωραίας Πύλης, για τα οποία, ωστόσο, υπάρχει αναφορά ότι κοσμούσαν το τέμπλο τουλάχιστον μέχρι τα μέσα του 20 ου αι. 35. Β. ΔΙΑΚΟΣΜΟΣ Ο διάκοσμος του τέμπλου είναι πλούσιος, με πλήθος φυτικών μοτίβων και συμπλέγματα όντων, που καλύπτουν με περισσή τέχνη την επιφάνειά του. Οι ποδιές του τέμπλου είναι κατασκευασμένες από απλά σανιδώματα, που διακρίνονται σε δύο καθ ύψος ζώνες με οξυκόρυφα σε παράταξη ανοίγματα (εικ. 4-5). Ο διαχωρισμός γίνεται με οριζόντιες ταινίες, ορθογώνιας διατομής, που κοσμούνται με το μοτίβο του ελισσόμενου βλαστού και οι κόλποι του πληρούνται από τριμερή φύλλα αμπέλου. Τα διακοσμητικά φυτικά σχέδια είναι επιχρυσωμένα και προβάλλουν σε βάθος ερυθρού χρώματος. Εντελώς αδιακόσμητο παρέμεινε το απλό σανιδωτό, μικρών διαστάσεων, θωράκιο αριστερά της Πρόθεσης. Οι τέσσερις κατακόρυφοι στυλίσκοι, ορθογώνιας διατομής, πλάτους 0,10μ., που οριοθετούν τις δεσποτικές εικόνες, διακοσμούνται με το προσφιλές θέμα του ανθοδοχείου. Από το ανθοδοχείο-αγγείο, που βρίσκεται στη βάση του στύλου, φύεται διπλός λεπτός φυλλοφόρος βλαστός, που συμπλέκεται ανά διαστήματα σε κόμπους, από τους οποίους φυτρώνουν τρίφυλλα, φύλλα αμπέλου σε ρυθμική επανάληψη και όρθια ανθέμια Στο κάτω μέρος των ανθοδοχείων, μέσα σε διακριτό πλαίσιο, σχηματίζονται οι ρίζες του ανωτέρου ελισσόμενου φυτικού μοτίβου (κλήματος). Παρατηρούμε ότι ο τρόπος απόδοσης των επιχρυσωμένων σχεδίων, που προβάλλονται σε κυανό βάθος, είναι παρόμοιος σε όλα τα στυλώματα. Στο δεξιό πέρας της ζώνης των δεσποτικών εικόνων σώζεται η μοναδική από τις αρχικές εικόνες του τέμπλου, διαστάσεων 0,80μ. Χ 0,26μ. Η εικόνα, που χωρίζεται σε δύο μέρη, απεικονίζει στο άνω τμήμα, μέσα σε τοξωτό πλαίσιο, όρθιο άγιο 36 να ευλογεί και να κρατάει Ευαγγέλιο. Το τόξο στηρίζεται σε στρεπτούς κιονίσκους, που απολήγουν σε τεκτονικά κιονόκρανα με ακανθόφυλλα. Στο μέτωπο πάνω από το τόξο, μέσα σε κυανό φόντο, ελίσσονται όρθια επιχρυσωμένα φυτικά 35 Ο Κωνσταντινίδης, Μνημεία, σελ , αναφέρει την ύπαρξη των βημόθυρων στο ναό μέχρι το Σύμφωνα με το Διαμαντάκο, Εκκλησίες Ζαγοράς, σελ. 150, τα βημόθυρα φυλάσσονται στο ναό της Μεταμόρφωσης. 36 Πιθανώς, παριστάνεται ο άγ. Νικόλαος, καθώς η επιγραφή δεν είναι ευκρινής. 26

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Δεν έχει καταχωρηθεί κωδικός επαγγέλματος από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Αντικείμενο του ισχύοντος προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 19η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΤΡΙΚΑΛΑ Πλάτανος Θέση «Ομβριάσα» Η 19η ΕΒΑ διενεργεί ανασκαφική έρευνα στον αγρό ιδιοκτησίας Σ. και Α. Υφαντή, η οποία είναι συνέχεια αυτής που διενεργούσε η 7η ΕΒΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΙΩΝ (ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ) Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων Εθνικού Αρχείου, Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών

Διαβάστε περισσότερα

Ειδική Υπηρεσία Προβολής και Αξιοποίησης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Σύγχρονης Δημιουργίας

Ειδική Υπηρεσία Προβολής και Αξιοποίησης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Σύγχρονης Δημιουργίας Υπουργός Αναπληρωτής Υπουργός Γραφείο Νομοθετικής Πρωτοβουλίας Εκπαιδευτικής Πολιτικής & Θρησκευμάτων Πολιτικής Τομέων & Δ. Ανθρ. Πόρων Υ Γενική Οικονομικών Υπηρεσιών Υ Γενική και Γενική Αναστήλωσης, Μουσείων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

Λόγια Αρχιτεκτονική - Νεοκλασικισµός

Λόγια Αρχιτεκτονική - Νεοκλασικισµός Λόγια Αρχιτεκτονική - Νεοκλασικισµός Ο 19ος αι. είναι µια περίοδος σηµαντικών αλλαγών στον ελλαδικό χώρο - Ίδρυση του ελληνικού κράτους το 1830 - Μεταρρυθµίσεις της οθωµανικής αυτοκρατορίας (Τανζιµάτ,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ. Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ. Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης Γραφείο Υπουργού ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ minoff@culture.gr Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης Ειδική Προβολής και Αξιοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 ΔΕΥΤΕΡΑ, 1 Ιουλίου Άφιξη στο ξενοδοχείο Ιλισός και τακτοποίηση στα δωμάτια 17:30 Κέρασμα και συνάντηση με τους υπεύθυνους των Θερινών Σχολείων 20:30-23:00 ΤΡΙΤΗ, 2 Ιουλίου 09:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή.

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Είναι γνωστά τα της Μάχης του Σπερχειού. ΒΙΒΛΙΟ ΕΝ ΕΚΑΤΟ (ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ). Στο σηµερινό χωριό Φραντζί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Αρχιτεκτονική μελέτη: Βασιλεία Μανιδάκη αρχιτέκτων ΥΠΠΟΤ-ΥΣΜΑ Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για να γνωρίσει κάποιος τα Μετέωρα και να βιώσει τη μαγεία του πέτρινου δάσους, ο καλύτερος και μοναδικός τρόπος είναι να πεζοπορήσει ανάμεσα στους Μετεωρίτικους πύργους

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού''

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Οι παρακάτω προσκλήσεις εντάσσονται στο Έργο «ΠΑΝ ΕΚΤΗΣ Νο2- Ψηφιακός Θησαυρός Πρωτογενών

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις.

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις. Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311 Πολυτεχνική Σχολή Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ Φαρζανέ Κοχαρή ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Υ Π Ε Υ Θ Υ Ν Ο Σ Ι Ε Ρ Ε Α Σ

Α/Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Υ Π Ε Υ Θ Υ Ν Ο Σ Ι Ε Ρ Ε Α Σ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΙΕΡΕΩΝ ΤΗΣ Ι.Μ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΣ ΣΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΟΥ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ Α/Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Υ Π Ε Υ Θ Υ Ν Ο Σ Ι Ε Ρ Ε Α Σ 1. 1 ο π. Θεόδωρος Πρίντζος Ι.Ν. Μεταμορφώσεως Βόλου 2. 2 ο π. Θεόδωρος

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών.

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών. BΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΣΟΥΡΑΚΗ ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ Συντηρήτρια έργων τέχνης και αρχαιοτήτων Ζωγράφος Καθηγήτρια εφαρμογών στο τμήμα συντήρηση Αρχαιοτήτων και έργων τέχνης στο Τ.Ε.Ι/Αθηνών Κυδαντιδών 33 11851 Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 10η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ Εικ. 1. Αεροφωτογραφία του οικισμού της Ποτίδαιας. Εικ. 2. Τμήμα του διατειχίσματος. Διατείχισμα της Κασσάνδρειας Στη θέση της αρχαίας Ποτίδαιας, που καταστράφηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ : ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ : ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ : ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Τετάρτη, 29 Μαΐου 2013 Αριθμ. Πρ.: 1750 2013-14 Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ Στο δρόµο Τρικάλων- Καλαµπάκας, 3 χιλιόµετρα πριν από ταμετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ Αγαπητοί μου, Όλοι μας χαιρόμαστε απόψε ιδιαίτερα στα Θυρανοίξια του Ιερού αυτού Ναού. Βλέπουμε τον ιστορικό αυτό Ναό της Παναγίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Οι Έλληνες και η ελληνική γλώσσα 3-4 Η καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου 5-7 Οι διάλεκτοι της Αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ α. Αρχειακή έρευνα β. Βιβλιογραφική έρευνα γ. Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ Ο ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ, στις διάφορες δραστηριότητες που διοργανώνει κάθε χρόνο, προσπαθεί να αφυπνίσει τους μαθητές για το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Βασικές αρχές της αρχιτεκτονικής του νεοκλασικισμού 1. Το δομικό σύστημα που χρησιμοποιείται είναι αυτό της «δοκού επί στύλου», δηλ. κατακόρυφοι φέροντες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΛΟΣ, Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ. ΠΡΑΚΤΙΚΟ Νο 50

ΒΟΛΟΣ, Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ. ΠΡΑΚΤΙΚΟ Νο 50 Λαρίσης 191, Βόλος Τ.Κ. 38334 ΑΦΜ: 094142930 ΑΡ. ΜΑΕ: 24860/32/Β/91/019 ΠΕΡΙΛΗΨΗ «Επικύρωση της απόφασης κατακύρωσης των αποτελεσμάτων της αξιολόγησης της 3 ης Προκήρυξης του Τοπικού Προγράμματος με τίτλο:

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο ρομαντισμός, που καταλαμβάνει τον επισκέπτη, μόλις φθάσει στο

Διαβάστε περισσότερα

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο.

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο. Ομιλία του προέδρου της ΕΣΜΑ, Ομοτ. Καθ. ΕΜΠ Χαράλαμπου Μπούρα στην παρουσίαση της απόδοσης του έργου αποκατάστασης του Ερεχθείου 1979-1987. Μουσείο Ακρόπολης, 10.04.2013. Η Αποκατάσταση του Ερεχθείου,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΠΤΕΡΑΣ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΠΤΕΡΑΣ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΕ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΠΤΕΡΑΣ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ Ομάδα εργασίας: ΒΑΝΝΑ ΝΙΝΙΟΥ ΚΙΝΔΕΛΗ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ ΚΕ ΕΠΚΑ-ΥΠΠΟ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Προς ένα μητρώο της ελληνικής βιομηχανικής κληρονομιάς Πέμπτη, 26 Ιανουαρίου 2012

Α. Προς ένα μητρώο της ελληνικής βιομηχανικής κληρονομιάς Πέμπτη, 26 Ιανουαρίου 2012 Α. Προς ένα μητρώο της ελληνικής βιομηχανικής κληρονομιάς Πέμπτη, 26 Ιανουαρίου 2012 Νίκος Μπελαβίλας, επίκουρος καθηγητής Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου, Καταγραφή και αποτύπωση. Το πρώτο βήμα στις τεχνικές

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ» ANAPARASTASIS - rendering - animation - VR - stereoscopic presentation

«ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ» ANAPARASTASIS - rendering - animation - VR - stereoscopic presentation Harvard Center for Hellenic Studies Κώδικας VENETUS A Studio Παράλληλο Κύκλωμα Ψηφιοποίηση, Τεκμηρίωση και Ανάδειξη κινηματογραφικών συλλογών από το αρχείο του STUDIO-παράλληλο κύκλωμα - Διάδοση της κινηματογραφικής

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης PROJECT Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης Μέλη: Αλέξανδρος Χατζόπουλος, Δέσποινα Γρηγοριάδου, Μαρία Γούλα, Αθανάσιος Ουζούνης, Ευθύμης Καραβίτης, Δημήτρης Χατζηβλασίου Επιμελητές:

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

http://enallaktikos-tourismos-messinia.weebly.com ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ 1 ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

http://enallaktikos-tourismos-messinia.weebly.com ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ 1 ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ http://enallaktikos-tourismos-messinia.weebly.com ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ 1 ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ Eναλλακτικός Τουρισμός - είναι μια καινούρια φιλοσοφία στον τομέα του τουρισμού και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΑΘΗΝΑ 2009 ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ το παρελθόν 1 6 Βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα.

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα. Η Μονή Γουβερνέτου Η Μονή Γουβερνέτου μοιάζει σαν κάστρο, με πύργους που χρησίμευαν για την προστασία από επιδρομείς. Ειδικά η εξωτερική όψη του μοναστηριού φανερώνει τις έντονες ενετικές επιδράσεις: μοιάζει

Διαβάστε περισσότερα

6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13 ΙΟΥΛΙΟΥ ΠΑΤΜΟΣ - ΛΕΙΨΟΙ

6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13 ΙΟΥΛΙΟΥ ΠΑΤΜΟΣ - ΛΕΙΨΟΙ ΑΘ ΜΩΡΑΙΤΗΣ Ο.Ε. TOURIST AND TRAVEL AGENCY ΠΑΤΡΩΝ 19 ΚΟΡΙΝΘΟΣ ΤΗΛ. : 27410-28588 FAX: 27410-25073 e-mail: moraitis.kor@hotmail.com www.narkissostravel.gr 6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13

Διαβάστε περισσότερα

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1 5. Δράκεια - Χάνια - Δράκεια Mάιος 2015 - Επειδή θα συναντήσετε μερικά προβλήματα κάνοντας αυτή την διαδρομή τώρα, σας συνιστούμε να μη την κάνετε μέχρι να την ελέγξουμε έμεις οι ίδιοι τον Σεπτέμβριο.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΩΡΟΥ ΤΟΥ ΟΘΩΜΑΝΙΚΟΥ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΠΑΖΑΡ ΧΑΜΑΜ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΩΡΟΥ ΤΟΥ ΟΘΩΜΑΝΙΚΟΥ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΠΑΖΑΡ ΧΑΜΑΜ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΩΡΟΥ ΤΟΥ ΟΘΩΜΑΝΙΚΟΥ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΠΑΖΑΡ ΧΑΜΑΜ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΩΡΟΥ ΤΟΥ ΟΘΩΜΑΝΙΚΟΥ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΠΑΖΑΡ ΧΑΜΑΜ H παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

5ήµερη προσκυνηµατική εκδροµή στην Αµοργό

5ήµερη προσκυνηµατική εκδροµή στην Αµοργό 5ήµερη προσκυνηµατική εκδροµή στην Αµοργό Η Αµοργός, το νησί του ''Απέραντου Γαλάζιου'', βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο των Κυκλάδων, σε απόσταση 136 ναυτικών µιλίων από τον Πειραιά. Είναι µακρόστενο

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΑΣΕ Executive Cultural Escape. Στο βουνό των Κενταύρων 6 8 ή 9 Ιουνίου 2014

ΕΑΣΕ Executive Cultural Escape. Στο βουνό των Κενταύρων 6 8 ή 9 Ιουνίου 2014 ΕΑΣΕ Executive Cultural Escape Στο βουνό των Κενταύρων 6 8 ή 9 Ιουνίου 2014 Με μια ματιά Ημερομηνίες διεξαγωγής προγράμματος: Παρασκευή 6/6/2014 έως Κυριακή 8/6/2014. Δυνατότητα παράτασης διαμονής: Λόγω

Διαβάστε περισσότερα

Θα χορηγηθούν Mόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης

Θα χορηγηθούν Mόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης Θα χορηγηθούν Mόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης Διοικητικό Συμβούλιο Πρόεδρος: Χ. Παπαφράγκος Αντιπρόεδρος: Ε. Σκληρός Γραμματέας/Ταμίας: Α. Σωτηρόπουλος Μέλη: Φ. Καρακώστας Σ. Σκούρτης Πρόλογος

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΥΛΩΝΑΣ

Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΥΛΩΝΑΣ Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΥΛΩΝΑΣ Σύντοµο Ιστορικό Του Αµβροσίου Καρατζά Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου Αυλώνας είναι χτισµένος στο κέντρο του χωριού, πλαισιωµένος από τον αιωνόβιο πλάτανο και δεσπόζει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ Απόσταση: 19 km Διάρκεια: 7 8 ώρες The Friends of Mount Athos, 2007 2014. All rights reserved. Version 1.1 ΠΡΟΣΟΧΗ: Μεγάλο τμήμα της διαδρομής

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Συμβούλιο. Πρόλογος

Διοικητικό Συμβούλιο. Πρόλογος Διοικητικό Συμβούλιο Πρόεδρος: Χ. Παπαφράγκος Αντιπρόεδρος: Ε. Σκληρός Γραμματέας/Ταμίας: Α. Σωτηρόπουλος Μέλη: Φ. Καρακώστας Σ. Σκούρτης Πρόλογος Αγαπητοί Συνάδελφοι, Με χαρά σας προσκαλούμε στις 3 προγραμματισμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΠ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 ΕΑΠ ΕΛΠ 12 ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΕΤΩΝ

ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΠ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 ΕΑΠ ΕΛΠ 12 ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΕΤΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΠ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 ΕΑΠ ΕΛΠ 12 ΑΠΟ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΕΤΩΝ 1 ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΠ 12 ΕΛΠ 12 Απαντήστε σε τρία (3) από τα παρακάτω πέντε (5) θέματα. Θέμα 1. Το μυκηναϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού''

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Οι παρακάτω προσκλήσεις εντάσσονται στο Έργο «ΠΑΝ ΕΚΤΗΣ- Ψηφιακός Θησαυρός Πρωτογενών

Διαβάστε περισσότερα

Η Παναγία η Σικελιά της Χίου και η Σικελία

Η Παναγία η Σικελιά της Χίου και η Σικελία Η Παναγία η Σικελιά της Χίου και η Σικελία Κάλλη Γουργιώτου Εισαγωγή-τοπογραφία Στη νότια Χίο, στην περιοχή των Μαστιχοχώρων, δηλαδή των χωριών που ασχολούνται με την παραγωγή της μαστίχας, βρίσκεται η

Διαβάστε περισσότερα

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής Πρόγραμμα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ-ΙΤΑΛΙΑ 2000-2006 Πρόγραμμα Παρέμβασης 11 Άξονας Προτεραιότητας 003: Περιβάλλον & Πολιτιστική Κληρονομιά Μέτρο 002: Προώθηση, Αναπαλαίωση και Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, όπως και στην μεσαιωνική βυζαντινή αυτοκρατορία η πίστη και η ιατρική ήσαν ανέκαθεν στενά συνδεδεμένες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα Ασκληπιεία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ:ΚΩΣΤΑΣ ΑΔΑΜΑΚΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Π.Θ. ΠΡΟΕΔΡΟΣ TICCIH

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ:ΚΩΣΤΑΣ ΑΔΑΜΑΚΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Π.Θ. ΠΡΟΕΔΡΟΣ TICCIH ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ:ΚΩΣΤΑΣ ΑΔΑΜΑΚΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Π.Θ. ΠΡΟΕΔΡΟΣ TICCIH S0 ΜΑΘΗΜΑ 13 Ο (25.1.2013) ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΕΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΑΚΟΣΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ Αθήνα, 14, 15 και 16 Μαΐου 2010 Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο

ΤΡΙΑΚΟΣΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ Αθήνα, 14, 15 και 16 Μαΐου 2010 Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο ΤΡΙΑΚΟΣΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ Αθήνα, 14, 15 και 16 Μαΐου 2010 Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Παρασκευή, 14 Μαΐου 2010 Πρωινή Συνεδρίαση ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΛ9ΙΓ-Κ95 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

ΑΔΑ: ΒΛ9ΙΓ-Κ95 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΟΜΕΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Ταχ. Δ/νση : Θεμιστοκλέους 87 Αθήνα Ταχ.Κώδικας : 10681 Πληροφορίες : Παναγιώτα Μπρατσιάκου Τηλέφωνο : 2103307621

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης

Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης Πειραιώς 211, Ταύρος Σάββατο, 23 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΠΟΛΗΣ

ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΠΟΛΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΠΟΛΗΣ Σε ένα από τα πιο πολυσύχναστα σημεία της Πανεπιστημιόπολης, στο τέρμα Ιλισίων, βρίσκεται το Αρχαιολογικό Πάρκο. Εδώ έχουν μεταφερθεί από το 2004

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 12. Γλύπτες του 4 ου αι. π.χ. Σκόπας, Ευφράνωρ,

Διαβάστε περισσότερα

Οι Μαθητές: Αγγελόπουλος Ηρακλής Ανδρεσάκης Κωνσταντίνος

Οι Μαθητές: Αγγελόπουλος Ηρακλής Ανδρεσάκης Κωνσταντίνος Οι Μαθητές: Αγγελόπουλος Ηρακλής Ανδρεσάκης Κωνσταντίνος Ο Πειραιάς (Αρχαία Ελληνικά: Πειραιεύς) είναι πόλη της περιφέρειας Αττικής και διαθέτει τον σημαντικότερο λιμένα της Ελλάδας και της ανατολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 09:00-12:00 Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 08-06-2015 ΤΡΙΤΗ, 09-06-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 10-06-2015

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Συμβούλιο. Πρόλογος

Διοικητικό Συμβούλιο. Πρόλογος Διοικητικό Συμβούλιο Πρόεδρος: Χ. Παπαφράγκος Αντιπρόεδρος: Ε. Σκληρός Γραμματέας/Ταμίας: Α. Σωτηρόπουλος Μέλη: Φ. Καρακώστας Σ. Σκούρτης Πρόλογος Αγαπητοί συνάδελφοι, Με χαρά σας προσκαλούμε στις 3 προγραμματισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 9. Ναοί του 4 ου αι. π.χ. στην ηπειρωτική Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλος, 8-11 Μαΐου 2014 Συνεδριακό Κέντρο Θεσσαλία (Μελισσάτικα) ΠΕΜΠΤΗ 8 ΜΑΪΟΥ 2014 17:30-18:00 Εγγραφή-Παραλαβή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική

Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική Αναφέρεται σε ένα διευρυµένο γεωγραφικό πλαίσιο που περιλαµβάνει τον ενιαίο πολιτισµικό χώρο των Βαλκανίων και της Μικράς Ασίας κατά την περίοδο της οθωµανικής κυριαρχίας Αρχικά

Διαβάστε περισσότερα

Α. Π.: ΥΠΠΟΑ/Γ ΑΠΚ/ ΒΜΑ/277709/162190/9810 Ηµ/νία: 29/10/2014

Α. Π.: ΥΠΠΟΑ/Γ ΑΠΚ/ ΒΜΑ/277709/162190/9810 Ηµ/νία: 29/10/2014 INFORMATICS DEVELOPMEN T AGENCY Digitally signed by INFORMATICS DEVELOPMENT AGENCY Date: 2014.10.29 16:37:48 EET Reason: Location: Athens ΑΔΑ: 6ΨΙΦΓ-ΚΝΒ Α. Π.: ΥΠΠΟΑ/Γ ΑΠΚ/ ΒΜΑ/277709/162190/9810 Ηµ/νία:

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια

Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια Η λέξη 'κως' προέρχεται από την λέξη 'κοίον = πρόβατό πληθυσμός 34.280 κατοίκους, τρίτο μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Ναυσικά Πανσελήνου Ομότ. Καθηγήτρια της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Η κατά κόσμον Ρεγούλα Μπενιζέλου, αφού περιβλήθηκε το μοναχικό σχήμα με το όνομα Φιλοθέη γύρω

Διαβάστε περισσότερα

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός. ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΠΥΛΗ ΤΟΥ ΑΔΡΙΑΝΟΥ Πρόκειται για τα απομεινάρια ενός από τους μεγαλύτερους ναούς του αρχαίου κόσμου, του ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

Διαβάστε περισσότερα

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη 1 Για το βιβλίο Λιμνών Αποξηράνσεις Το βιβλίο βασίστηκε στα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου «Αποξηράνσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟ-ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ I ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΟΡΝΗΛΙΑ ΧΑΤΖΗΑΣΛΑΝΗ, ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΪΜΑΡΑ, ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Η σχολική χρονιά 2009-2010 ξεκίνησε για τον Τομέα Ενημέρωσης και Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα