e-περιοδικό Επιστήμης & Τεχνολογίας e-journal of Science & Technology (e-jst)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "e-περιοδικό Επιστήμης & Τεχνολογίας e-journal of Science & Technology (e-jst)"

Transcript

1 ΜΟΡΙΑΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΔΥΟ ΒΗΜΑΤΩΝ (PCR-RFLP) ΓΙΑ ΕΓΚΑΙΡΟ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟ ΚΑΙ ΑΔΡΗ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΦΥΤΟΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΥΚΗΤΩΝ ΤΗΣ ΠΑΤΑΤΑΣ ΕΦΑΡΜΟΣΙΜΗ ΣΕ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Μ. Ε. Καμπούρης 1, Ι. Μανουσόπουλος 1, Γ. Ματσιανίκας 2, Α. Παπανίκου 2, Μ. Μαραγκάκη 2, Σ. Κρητικού 3, Α. Μηλιώνη 3, Σ. Μαντζούκας 1, Α. Βελεγράκη 3 1 Ινστιτούτο Προστασίας Φυτών Πάτρας ΝΕΟ & Αμερικής, Πάτρα Demo S.A. Pharmaceutical Industry 21 ο χμ ΕΟ Αθηνών-Λαμίας, Αθήνα Εργαστήριο Μικροβιολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Μ Ασίας 75-77, Αθήνα Τηλ: Περίληψη Η προσβολή της καλλιέργειας της πατάτας από φυτοπαθογόνους μύκητες μπορεί να επιφέρει σημαντικές οικονομικές απώλειες, με πιθανή παράλληλη κοινωνική διάσταση, σε περίπτωση σοβαρών επιδημιών ή υποβάθμισης του παραγόμενου προϊόντος, ιδίως σε περιοχές όπου παραδοσιακά καλλιεργείται η πατάτα. Η αδυναμία έγκαιρης ταυτοποίησης του παθογόνου συμβάλλει στην αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων για προληπτική αντιμετώπιση ή γενικευμένη καταστολή της ασθένειας που πολλές φορές γίνεται με τη συχνή χρήση πολλαπλών συνδυασμών μυκητοκτόνων. Οι πρακτικές αυτές, εκτός του ότι εγκυμονούν σοβαρότατους κινδύνους για την υγεία του παραγωγού και του καταναλωτή λόγω της χρήσης τοξικών ουσιών για την καταστολή των ασθενειών που επιβαρύνουν τα προϊόντα, εγκυμονούν παράλληλα τεράστιους κινδύνους για το περιβάλλον, λόγω της εισόδου των ουσιών αυτών ή των προϊόντων διάσπασής τους στην τροφική αλυσίδα, αλλά και της δημιουργίας ανθεκτικότητας ευκαιριακών ανθρωποπαθογόνων μυκήτων σε ομάδες μυκητοκτόνων που χρησιμοποιούνται από κοινού για την καταστολή τους. Η ταχεία διαφοροδιάγνωση μπορεί να συμβάλλει στην μείωση των ανωτέρω κινδύνων με σημαντικά περιβαλλοντικά και οικονομικά οφέλη, ιδίως στην περίπτωση πρόληψης εισόδου και εξάπλωση νεοαναδυόμενων παθογόνων ή παθογόνων καραντίνας είτε μέσω της καταστολής σημαντικών επιδημιών εν τη γενέσει τους, είτε μέσω της διασφάλισης της εφαρμογής ορθής γεωπονικής πρακτικής, ιδιαίτερα ως μέρος ενός ευρύτερου δικτύου ανταλλαγής πληροφοριών φυτοπροστασίας σε πραγματικό χρόνο. Η διαφοροδιάγνωση, ιδίως στο επίπεδο της διαγνωστικής ρουτίνας, διευκολύνεται όταν λαμβάνονται υπόψη οι τροπισμοί των παθογόνων. Η χρήση της αλυσιδωτής αντίδρασης της πολυμεράσης (PCR) για ενίσχυση αλληλουχιών πολλαπλών αντιγράφων και χαρακτηριστικών για τους μύκητες (εκκινητές ITS-1/ITS4 που στοχεύουν το πολυμορφικότερο τμήμα του μείζονος συμπλέγματος του ριβοσωμικού DNA) επιτρέπει τον διαφορικό εντοπισμό των μυκήτων έναντι άλλων παθογόνων της πατάτας. Η αδρή ταυτοποίηση με βάση το ηλεκτροφορητικό πρότυπο του προϊόντος PCR είναι εφικτή χάρη στον εγγενή πολυμορφισμό των επιλεγμένων αλληλουχιών, ενώ η ταυτοποίηση σε επίπεδο είδους, είναι επιτεύξιμη με βάση το περιοριστικό πρότυπο του προϊόντος αυτού με τις ενδονουκλεάσες MspI ή/και Hae III. Λέξεις-κλειδιά: μοριακή διάγνωση φυτονόσων, μυκητιάσεις πατάτας, ταυτοποίηση με περιορι-στικές πέψεις. Εισαγωγή Διεθνώς, σύμφωνα με την Αμερικανική Φυτοπαθολογική Εταιρεία (APS) έχουν αναγνωριστεί 27 γένη μυκήτων -με την ευρεία έννοια- με ένα ή περισσότερα είδη να 1

2 προκαλούν 29 φυτονόσους στην πατάτα. Εξ αυτών έχουν επιλεγεί οι μυκητιακής αιτιολογίας φυτονόσοι της πατάτας που εμφανίζονται στην Ελλάδα και αποδίδονται σε αυτή την εργασία στον Πίνακα 1 σύμφωνα με την επικρατούσα ορολογία φυτοπαθολογικών όρων. ΠΙΝΑΚΑΣ 1. Φυτονόσοι με επίπτωση σε ελληνικά καλλιεργητικά πεδία πατάτας και οι ενεχόμενοι φυτοπαθογόνοι μύκητες. Ασθένεια (ελλ.) Disease Παθογόνος μύκητας (Ανάμορφος) Παθογόνος μύκητας (Τελειόμορφος) Φύλο Ανθράκωση/Μελανή Black dot Colletotrichum Glomerella Ασκομύκητας στιγμάτωση coccodes Καστανή κηλίδωση και μελανή βοθρίωση Brown spot and Black pit Alternaria alternatα Ασκομυκητιακός Αλτερναρίωση Early blight Alternaria solani Ασκομυκητιακός Ξηρή σήψη Fusarium dry rot Fusarium oxysporum Ασκομυκητιακός Αδρομυκητίαση (μάρανση) από Φουζάριο (Φουζαρίωση) Fusarium wilt F. solani Gibberella pulicaris Ασκομύκητας Γάγγραινα Gangrene Phoma solanicola, P. exigua Ασκομυκητιακός Σπονγκοσπορίαση Powdery Scab Spongospora Μυξομύκητας subterranean Περονόσπορος Late blight Phytophthora Ωομύκητας infestans Φυτοφθορίαση/Ρόδινη Pink rot Phytophthora spp Ωομύκητας σήψη Ριζοκτονίαση/ μαύρη Rhizoctonia canker Rhizoctonia solani Thanatephorus Βασιδιομύκητας λέπρωση and black scurf cucumeris Αδρομυκητίαση-μάρανση από Βερτισίλιο (βερτισιλίωση) Verticillium wilt Verticillium dahliae, V. albo-atrum Ασκομυκητιακός Καρκίνωση της πατάτας Wart Synchytrium endobioticum Αργυρόχρωη Silver scurf κηλίδωση των κονδύλων ή αργυρά λέπρωση Spondylocladium atrovirens =Helminthosporium solani Χυτριδιομύκητας Ασκομυκητιακός Σκωρίαση Κοινή/ Common Puccinia pittieriana Βασιδιομύκητας Παραμορφωτική /Deforming rust Aecidium cantensis# Υγρή σήψη Leak Pythium spp Ωομύκητας Σκληρωτίαση, Stem rot Sclerotium rolfsii Athelia rolfsii Βασιδιομύκητας σήψη βλαστού Σκληρωτινίαση White mold Sclerotinia Ασκομύκητας sclerotiorum Ιώδης σηψιρριζία Violet root rot Rhizoctonia violaceae Helicobasidium Βασιδιομύκητας purpureum Ανθρακώδης σήψη Charcoal rot Macrophomina phaseolum Ασκομυκητιακός Ωοσπορίαση Skin spot Polyscytalum Ασκομύκητας (Oospora) pustulans Ωίδιο Powdery Mildew Ovulariopsis/Oidium Leveillula taurica/ Erysiphe cichoracearum Ασκομύκητας Σύμφωνα με το και με το $ Δεν ενδημεί στις μεσογειακές περιοχές, σύμφωνα με το # Δεν ενδημεί στην ΕΕ κατά το EL/06/96/ P00 (EN) ΓΠ/γπ. (3),10,

3 Οι μυκητιακές ασθένειες της πατάτας προκαλούν σημαντική θετική και αποθετική ζημιά με πιθανή παράλληλη κοινωνική διάσταση: απώλεια ή υποβάθμιση εσοδείας αλλά και μείωση ζήτησης και αγοραίας αξίας και αύξηση κόστους παραγωγής λόγω μέτρων προληπτικής καταστολής (1). Η ταχεία διαφοροδιάγνωση μπορεί να επιτρέψει την άμεση ταχεία εστιασμένη αντιμετώπιση επιδημιών εν τη γενέσει τους, με αποτέλεσμα την μείωση του κόστους πρόληψης, την υποβάθμιση του προϊόντος (πχ μειωμένη τιμή συμβατικής εσοδείας έναντι ομοειδούς «βιολογικής» όμως καλλιέργειας) εξαιτίας των αδιάκριτων μέτρων πρόληψης και καταστολής με μυκητοκτόνα και της συνεπαγόμενης περιβαλλοντικής επιβάρυνσης που αυτά επιφέρουν. Σε αυτό προστίθεται η παράμετρος της Δημόσιας Υγείας, λόγω δημιουργίας αντοχών σε περιβαλλοντικά είδη μυκήτων που αποτελούν ευκαιριακούς ανθρωποπαθογόνους παράγοντες. Η διαφοροδιάγνωση των ασθενειών, ιδίως στο επίπεδο της διαγνωστικής ρουτίνας, διευκολύνεται όταν λαμβάνονται υπόψη οι τροπισμοί των παθογόνων ιδίως ως προς το είδος αλλά και τα όργανα του φυτού, αν και νεοεμφανιζόμενα παθογόνα μπορούν να ανατρέψουν τις διαγνωστικές συσχετίσεις (2). Περεταίρω σύμπτυξη γίνεται βάσει της παρατηρημένης επίπτωσης των παθογόνων σε ελληνικές καλλιέργειες (πχ το γένος Helicobasidium δεν είναι συνηθισμένο στην Ελλάδα, ενώ η ασθένεια του ωιδίου είναι πολύ συνήθης σε ελληνικές καλλιέργειες τομάτας αλλά όχι πατάτας). Ταυτόχρονα, η παρουσία μυκήτων μπορεί να έχει ουδέτερη ή θετική σημασία για τα φυτά. Ουδέτερη για κοινούς σαπροφυτικούς μύκητες που δεν παρουσιάζουν τροπισμό για το S. tuberosum και θετική για εντομοπαθογόνους μύκητες που πιθανώς να χρησιμοποιηθούν για βιολογική καταπολέμηση των επιβλαβών εντόμων, όπως συμβαίνει σε άλλα καλλιεργούμενα είδη (3). Η πρώτη κατηγορία, λόγω σαπροφυτικής διαβίωσης δεν αναμένεται να προκαλεί σημαντική παρεμβολή στην παρούσα μέθοδο, λόγω της πολύ μικρότερης παρουσίας της σε σύγκριση με τα ταχέως αναπτυσσόμενα, λόγω εξειδίκευσης με τον ξενιστή, φυτοπαθογόνα, αλλά και λόγω απάλειψης ή ελαχιστοποίησης της ως συνέπεια των μεθόδων εξέτασης και επεξεργασίας του του προσκομιζόμενου φυτοπαθολογικού δείγματος Η δεύτερη κατηγορία όμως, που σε πιθανές εφαρμογές θα ψεκάζεται-διασπείρεται σε σημαντικό αριθμό φυτών και θα παράγει σημαντικό σήμα, ίσως να μην μπορεί να απομακρυνθεί με την κατεργασία του δείγματος. Για το λόγο αυτό στον διαφοροδιαγνωστικό κατάλογο περιελήφθησαν και τρείς πολλά υποσχόμενοι εντομοπαθογόνοι ενδόφυτοι ασκομύκητες, και συγκεκριμένα τα είδη Beauveria bassiana, Isaria fumosorosea και Metarhizium robertsii. Σε αυτό το πλαίσιο, πλέον δόκιμη θεωρείται μια προσέγγιση βασισμένη στην ενίσχυση με PCR αλληλουχιών-στόχων χαρακτηριστικών για τους μύκητες, προκειμένου να ταυτοποιηθεί αρχικά η παρουσία μύκητα. Η προσέγγιση αυτή ευνοείται από την ελαχιστοποίηση του εύρους των υπό αναζήτηση παθογόνων λόγω της διαφοροποίησης των σημείων και συμπτωμάτων της φυτονόσου αλλά και των κλιματικών και γεωγραφικών συνθηκών που περιορίζουν σημαντικά το εύρος των πιθανών παθογόνων. μειώνοντας ή και σε μερικές περιπτώσεις μηδενίζοντας σημαντικά το διαγνωστικό πρόβλημα. Στις περιπτώσεις που η εξακρίβωση μυκητιακής αιτιολογίας δημιουργεί απαίτηση διαφοροδιάγνωσης, απαιτείται η δυνατότητα περεταίρω επεξεργασίας του προϊόντος της αντίδρασης ενίσχυσης προκειμένου, μέσω ειδικών διαφορικών προϊόντων, να επιτυγχάνεται διάκριση και αδρή ταυτοποίηση. Η χρήση του προϊόντος της αρχικής PCR έχει θετικό οικονομικό αντίκτυπο καθώς αξιοποιείται ένας έτοιμος και μετά την ηλεκτροφόρηση-πλεονασματικός πόρος που προκύπτει από μια σημαντική επένδυση (έξοδα απομόνωσης γενετικού υλικού και αντίδρασης PCR). Αντίθετα, η λύση της χρήσης ειδικών εκκινητών για επόμενα βήματα διαφοροποίησης, 3

4 με υπόστρωμα το αρχικό εκχύλισμα DΝΑ επιφέρει πολλαπλασιασμό του κόστους ανίχνευσης. Η ανάλυση του προϊόντος ενέχει δύο παραμέτρους: την ενδογενή αναλυτική δυναμική που εμπεριέχει το εξειδικευμένο αποτύπωμα και την τεχνική που θα επιτύχει την υλοποίηση, την δημιουργία δηλαδή του αποτυπώματος. Η διαφοροποίηση στις αλληλουχίες πυρηνικών οξέων εστιάζεται είτε στην σύσταση της αλληλουχίας είτε στο μήκος είτε στον συνδυασμό και των δύο. Για παράδειγμα η διαφορά μήκους, μέσα βέβαια σε συγκεκριμένα πλαίσια, επιτρέπει τον εξειδικευμένο διαχωρισμό κάποιων προϊόντων που αντανακλά το γένος ή είδος του μύκητα από όπου προέρχονται. Ως εκ τούτου μια δυνατότητα διάκρισης ενυπάρχει ήδη στο βήμα της αρχικής PCR, αν το προϊόν ενίσχυσης αναλύεται με ηλεκτροφόρηση, προσέγγιση που φυσικά αποτελεί την απλούστερη, κοινότερη και οικονομικότερη επιλογή. Κατά τα ανωτέρω, ως βασικός στόχος ενίσχυσης επελέγη η περιοχή του μείζονος συμπλέγματος του ριβοσωμικού RNA, καθώς δεν εντοπίζεται σε βακτήρια και ιούς, ενώ είναι κοινή αλλά όχι ίδια σε όλους τους μύκητες, Παράλληλα στην προσέγγιση αυτή συμβάλλει το γεγονός ότι κατά το παρελθόν έχει αποθησαυριστεί σημαντική εμπειρία και τεχνογνωσία που μεταφράζεται και σε κατατεθειμένες αλληλουχίες σε βάσεις δεδομένων ελεύθερης πρόσβασης (αναγκαία για ακριβή καθορισμό κριτηρίων για αξιολόγηση του ηλεκτροφορητικού αποτελέσματος της PCR). Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι το προϊόν ενίσχυσης της περιοχής αυτής με εκκινητές ITS-1/4 (4) χρησιμοποιείται επισήμως και ευρύτατα για αναλυτική μοριακή περιγραφή και ταυτοποίηση μυκήτων (γραμμοκωδικοποίηση/ barcoding), λόγω της αναλογικότητας πολυμορφισμού και φυλογενετικής απόστασης που έχει παρατηρηθεί σε ορισμένες ταξινομικές βαθμίδες (taxa), ενίοτε και ως το επίπεδο του είδους (2). Μέθοδοι Έγινε εξόρυξη αλληλουχιών DNA από την αντίστοιχη βάση δεδομένων του NCBI η οποία ενημερώνεται διαρκώς και τυγχάνει καθολικού κύρους και αποδοχής για τους προς εξέταση μύκητες Από τις ανασυρθείσες αλληλουχίες επελέγησαν αυτές που περιείχαν την πλήρη περιοχή κωδικοποίησης του ριβοσωμικού RNA (18sRNA- ITS1-5,8sRNA -ITS2-28sRNA) υπό την προϋπόθεση ότι διέθεταν και τις πλευρικές συντηρούμενεςαλληλουχίες σε ικανοποιητικό εύρος, ώστε να διακριβώνονται οι θέσεις-στόχοι των εκκινητών ITS-1 ITS-4, και ότι υπήρχε σαφής αναφορά των ορίων λειτουργικής και διαχωριστικής περιοχής, καθώς ο πολυμορφισμός εκτείνεται και στα δύο είδη περιοχών και δεν επιτρέπει την αξιόπιστη διάκρισή τους χωρίς γνώση των λογισμικών εργαλείων του χαρακτηρισμού τους. Η εργασία προέβλεπε σήμανση -με βάση τις πληροφορίες καταθέτη- των διαχωριστικών περιοχών ITS1 και ITS2 και προσδιορισμό του μεγέθους τους με χρήση εργαλείων βιοπληροφορικής. Οι μετρήσεις συγκεντρώθηκαν σε πίνακα (Πίνακας 2) για να επιβεβαιωθεί η δυνατότητα επαρκούς διαχωρισμού και η δημιουργία ικανοποιητικού διαφοροδιαγνωστικού αποτυπώματος των μυκήτων ενδιαφέροντος. Σε αρκετές περιπτώσεις δεν βρέθηκαν αλληλουχίες επαρκώς εκτενείς για τον επιθυμητό μύκητα. Στις περιπτώσεις αυτές έγιναν αποδεκτές αλληλουχίες με ελλιπή στοιχεία, και τα μεγέθη εκτιμήθηκαν κατά προσέγγιση με βάση τα αντίστοιχα μεγέθη και άλλα χαρακτηριστικά (π.χ ομολογία αλληλουχιών) συγγενών μυκήτων για τους οποίους ήταν διαθέσιμες οι πλήρεις αλληλουχίες (εμφανίζονται με «~» στη στήλη μεγεθών προϊόντος ITS-1/4). Η ανομοιομορφία των διαφόρων ταξινομικών βαθμίδων ως προς τη έκταση και κατανομή της ετερογένειας αποτέλεσε σημαντικό μειονέκτημα που οδήγησε στην (3),10,

5 αναγκαιότητα χρήσης ολόκληρης της περιοχής, για διασφάλιση της μεγιστοποίησης της πιθανότητας διαφοροποίησης των αλληλουχιών, ιδίως ως προς την ομολογία (και δευτερευόντως κατά μήκος), και διευκόλυνση της εξεύρεσης πολυμορφικών στόχων για περιοριστικές πέψεις. Το γεγονός αυτό υποβαθμίζει σημαντικά την διακριτική ισχύ της τεχνικής, καθώς περιορίζεται η δυνατότητα εστίασης σε μια από τις δύο διαχωριστικές περιοχές, οπότε θα ήταν δυνατός ο διαχωρισμός αλληλουχιών που διαφέρουν έστω και κατά ένα ζεύγος βάσεων με χρήση πηκτώματος πολυακρυλαμίδης.. Πράγματι η χρήση ολόκληρης της περιοχής επιβάλλει ανάλυση με πηκτώματα αγαρόζης τα οποία όμως έχουν κυμαινόμενη διακριτική ισχύ μερικών δεκάδων βάσεων (μεταβαλλόμενη ανάλογα με το ολικό μήκος του προϊόντος). Στη συνέχεια, επελέγησαν οι κατάλληλες περιοριστικές αλληλουχίες (restriction sites) στο προϊόν της PCR με κριτήρια, το κόστος των αντίστοιχων περιοριστικών ενζύμων που έπρεπε, κατά τα ανωτέρω, να διατηρείται χαμηλό, και τη διασφάλιση της δημιουργίας ικανοποιητικού διαφοροδιαγνωστικού αποτυπώματος. Ως περιοχές που ικανοποιούν τα ανωτέρω κριτήρια αναγνωρίστηκαν αυτές που αντιστοιχούν στα περιοριστικά ένζυμα AluI, HaeIII, MspI, και οι οποίες εκτός των άλλων είχαν εμφανίσει αποδεκτά επίπεδα πολυμορφισμού σε προηγούμενες μελέτες (5) με περιοχές ITS ανθρωποπαθογόνων μυκήτων. Για τις περιοχές αυτές ελέγχθηκαν ο αριθμός, η κατανομή και η θέση τους στα προϊόντα ενίσχυσης ώστε να είναι δυνατή η ταυτοποίηση σύμφωνα με το ανωτέρω περιγραφόμενο διαφοροδιαγνωστικό μοντέλο. Αποτελέσματα Ο Πίνακας 2 παρουσιάζει αναλυτικά τα αποτελέσματα της διερεύνησης, και μπορεί να χωριστεί σε δύο ιεραρχημένες περιοχές: την περιοχή όπου το μήκος των προϊόντων της αντίδρασης αρκεί για την διαφοροποίηση, και την περιοχή όπου απαιτείται ο συνδυασμός του με περιοριστική πέψη για επιτυχή διαχωρισμό. Η πρώτη περιοχή αναλύεται σαφώς σε 3 συστάδες, με τους ωομύκητες (Ο) να έχουν προϊόν >800 ζευγών βάσεων, τους δύο βασιδιομύκητες (Β) και τον χυτριδιομύκητα (C) 600<>700 και τους ασκομύκητες (Α), που αποτελούν την πλειοψηφία, <600 ζ.β., μαζί με το μυξομύκητα (Μ). Η δεύτερη συστάδα, που είναι και η μικρότερη, επιλύεται άμεσα με πέψη με Msp I αφού το μεγαλύτερο θραύσμα των τριών μυκήτων είναι 370, 540 και 650 ζ.β., αντίστοιχα, μεγέθη που διακρίνονται ευχερώς και διαχωρίζονται ασφαλώς μεταξύ τους σε ηλεκτροφόρηση αγαρόζης με ενδείκτη μοριακών μεγεθών βήματος 100 ζ.β. Στην πρώτη συστάδα η ίδια πέψη διαχωρίζει σαφώς τα δύο είδη Φυτόφθορας μεταξύ τους (η διαφορά μεταξύ 400 και 370 βάσεων είναι σχετικώς ευδιάκριτη, ιδίως επειδή η P. nicotiana έχει και τις δύο ζώνες ενώ η P. infestans μόνο την δεύτερη) ενώ τα δύο είδη Πύθιου παραμένουν άπεπτα. Αυτό θεωρητικά αρκεί για να διαχωρίσει και τα δύο είδη Πύθιου μεταξύ τους αφού τα άπεπτα προϊόντα ενίσχυσης έχουν 920 και 860 ζ.β. Όμως η διαφορά των 60 βάσεων σε σύγκριση με το μήκος τους δεν επιτρέπει διάκριση με βεβαιότητα σε πηκτώματα αγαρόζης. Αντίθετα, η εξαρχής πέψη με HaeIII δίνει άπεπτο προϊόν ενός είδους ενώ τα προϊόντα των άλλων τριών ειδών πέπτονται, έχοντας ευδιάκριτα και χαρακτηριστικά μέγιστα θραύσματα (740, 620 και 450 ζ.β.). Εναλλακτικά, για να μην διαφοροποιείται το πρωτόκολλο με διαζευκτική χρήση ενζύμων και να ακολουθείται τυποποιημένη διαδικασία κατά το δυνατόν, η πέψη με HaeIII μπορεί να επιτελεστεί ως ακόλουθη πέψη (δηλαδή να διεξάγεται επί ηλεκτροφορητικής τεκμηρίωσης απέπτου προϊόντος με MspI) προκειμένου να επιτευχθεί η επιθυμητή διάκριση. 5

6 Η τρίτη συστάδα είναι η πλέον πολυπληθής και δυσχερής. Η-σπάνια- έλλειψη έστω και μίας περιοριστικής θέσης για MspI ταυτοποιεί αρνητικά το Helminthosporium solani, και η επιβεβαίωση με Hae III καθιστά την ταυτοποίηση ασφαλή. Το μείζον θραύσμα των 430 ζ.β. ταυτοποιεί ασφαλώς και το Colletotrichum coccodes. Το F. solani ταυτοποιείται από το ενιαίο, δθζωνικό του πρότυπο, που όμως είναι αρκετά παρόμοιο με αυτό της S. sclerotiorum. Η χρήση HaeIII όπου η δεύτερη έχει μείζον θραύσμα 430 ζ.β. έναντι 240 ζ.β. του F. solani επιλύει πλήρως το θέμα. Ομοίως, το μόλις 240 ζ.β. μείζον θραύσμα του V. dahliae, που μπορεί να μην είναι καν ορατό σε συνήθη ηλεκτροφόρηση αγαρόζης, είναι χαρακτηριστικό ως απώλεια του προϊόντος ενίσχυσης. ΠΙΝΑΚΑΣ 2. Ανάλυση πολυμορφικότητας των αλληλουχιών ITS για 15 παθογόνους μύκητες της πατάτας Μύκητας GenBank Acc # ITS1 ITS2 Taxon ITS- 1/4 Msp I HaeIII Helminthosporium solani KC A , 40 Colletotrichum coccodes JQ A , , 10, 170, 280 Phoma exigua HQ A ~ , 390 ~540 Alternaria solani KC A , 140, , 140, 65 Fusarium solani EU A , , 120,90, 85, 15, 10 Verticillium dahliae AF A , 200, , 150, 30, 25 Sclerotinia sclerotiorum JQ A , , 110 Isaria fumosorosea AF Α# 580 Χ 260, Metarhizium robertsii KC Α# , 100, , 140 Beauveria bassiana KC Α# 565 Χ 345, 120, 85, 55, 20 Sclerotium rolfsii KC B , 540 Rhizoctonia solani KM B , 650 Synchytrium endobioticum KF C , , 30 Spongospora subterranea AF M , 45, 80, , 280, Pythium ultimum JN O ~920 ~ Pythium aphanidermatum KF O ~860 ~ , 240 Phytophthora nicotianae KF O ~ , 370, , 150 Phytophthora infestans AJ O ~ , 225, 280 ~880 Χ: Αδυναμία εντοπισμού θραυσμάτων λόγω μικρού μεγέθους, ~: μέγεθος εκ συναγωγής, κίτρινο φόντο: χαρακτηριστικό θραύσμα ή συνδυασμός θραυσμάτων για την διαφοροποίηση εντός συστάδας. Τα ομοιόχρωμα πρότυπα εμφανίζουν προβλήματα διάκρισης στην τρίτη συστάδα, #: εντομοπαθογόνοι ασκομύκητες. Ωομύκητες (Ο), βασιδιομύκητες (Β), χυτριδιομύκητας (C), ασκομύκητες (Α), μυξομύκητας (Μ). Τέλος, σε αγαρόζη δεν μπορεί να διακριθεί κάποιο από τα A. solani, Phoma exigua και S. subterranea, καθώς τα ήσσονα θραύσματα με MspI είναι μη ανιχνεύσιμα και τα μείζονα ταυτόσημα ή παραπλήσια, πολύ κάτω από τη διακριτική ικανότητα τέτοιων (3),10,

7 πηκτωμάτων. Η εξαρχής πέψη με HaeIII διαφοροποιεί μόνο την A. solani που δίνει μείζον θραύσμα 365 ζ.β., ενώ τα προϊόντα των άλλων δύο - καθόλου συγγενικών- ειδών Phoma exigua και S. subterranea παραμένουν άπεπτα. Μικτές πέψεις ή εξαρχής πέψη με AluI δεν διαχωρίζουν τα δύο είδη, παρά μόνο όταν εμφανίζεται το ήσσον θραύσμα 270 ζ.β., της S. subterranea, που αν ανιχνευθεί σε πήκτωμα αγαρόζης, μπορεί να τα διαφοροποιήσει. Αν και η εμφάνισή του θραύσματος αυτού έχει εξαιρετικά υψηλή θετική διαγνωστική αξία, η μη εμφάνισή του πρέπει να αξιολογείται μόνο σε πηκτώματα υψηλής ποιότητας και παρουσία θετικών και αρνητικών, ποσοτικά σταθμισμένων μαρτύρων από προηγούμενα πειράματα. Από τους εντομοπαθογόνους ασκομύκητες, οι Beauveria bassiana, Isaria fumosorosea πέπτονται με τέτοια πολλαπλότητα από το MspI, που το προϊόν ενίσχυσης εξαφανίζεται χωρίς ορατό στην αγαρόζη προϊόν. Αντίθετα, από το Metarhizium robertsii προκύπτει ένα μάλλον τυπικό μείζον θραύσμα 360 ζ.β., αλλά με HaeIII προκύπτει διαφοροποιό θραύσμα 416 ζ.β. Το επιλεγμένο δείγμα μυκήτων επιλύεται χωρίς χρήση πολυακρυλαμιδίου ή σταθμικού παράγοντα (πλην της γεωγραφικής κατανομής και συχνότητας, που περιόρισε εξ αρχής τα γένη). Σε περίπτωση που ληφθούν υπόψη και μερικά συγγενή είδη των εξετασθέντων μυκήτων, (όπως Alternaria alternatα, Fusarium oxysporum, Verticillium albo-atum), πιθανόν να χρειαστούν σταθμικοί παράγοντες ή έστω περισσότερα είδη ενδονουκλεασών. Συμπεράσματα Το διαγνωστικό πρόβλημα που περιγράφεται, διευκολύνεται θεωρητικά με τη χρήση του σταθμικού παράγοντα του τροπισμού και της ανατομικής εξειδίκευσης του παθογόνου μύκητα, σε συνδυασμό με τα συμπτώματα στο προσβεβλημένο φυτό. Για παράδειγμα η Ωοσπορίαση, ως νόσος αποθήκευσης, δεν παρουσιάζει πιθανότητα σύγχυσης και δεν απαιτεί μεθοδολογία ανίχνευσης βασιζόμενη σε πυρηνικά οξέα για διαφοροδιάγνωση. Παράλληλα, η αναλυτική διαγνωστική προσέγγιση θα μπορούσε να προβλέπει την πλήρη ταυτοποίηση καθ είδος του εμπλεκόμενου μύκητα από δείγμα φυτικού ιστού (6-11), χωρίς στάθμιση, λόγω τροπισμού. Μια τέτοια προσέγγιση αν και επιστημονικώς άρτια είναι από διαφοροδιαγνωστική άποψη υπερβολική. Η πλήρης ταυτοποίηση πολλών, πολύ διαφορετικών μεταξύ τους μυκήτων (έχουν αναφερθεί τουλάχιστον 10 ως ενεχόμενοι σε ελληνικά κρούσματα σύμφωνα με το «www.plantprotection.hu/modulok/gorog/potato» ενώ η μαξιμαλιστική προσέγγιση που ακολουθήθηκε από την ιστοσελίδα scam/2/resource/592 περιλαμβάνει 17) απαιτεί πολυφασική προσέγγιση επειδή ο βαθμός ταξινομικής διαφοροποίησης μεταξύ δύο στελεχών δεν είναι γραμμική συνάρτηση των διαφορών των συγκεκριμένων αλληλουχιών καθενός εξ αυτών (5). Επιπλέον, γραμμικές σχέσεις μεταξύ ταξινομικής διαφοροποίησης και διαφοράς αλληλουχίας εμφανίζονται με διαφορετικές κλίσεις σε διαφορετικές μυκητιακές ταξινομικές βαθμίδες (2): Μπορεί ένα γένος να παρουσιάζει πολύ μικρές διαφοροποιήσεις αλληλουχίας μεταξύ των ειδών του και ένα άλλο γένος, σε φυλογενετική εγγύτητα, να παρουσιάζει εντονότατες διαφορές αλληλουχίας μεταξύ των ειδών του, που να προσεγγίζουν τις αποκλίσεις μεταξύ ανώτερων ταξινομικών βαθμίδων. Ως παράδειγμα τέτοιας ασυνέχειας υποδεικνύονται, στον Πίνακα 2, τα ωομυκητιακά Γένη Phytophthora και Pythium αντίστοιχα. Η μεθοδολογία που στηρίζεται στη χρήση κοινών για όλους τους μύκητες αλληλουχιών ως στόχων ενίσχυσης με PCR για τον εντοπισμό γενικευμένης μυκητιακής παρουσίας 7

8 και τη συνεπακόλουθη ταυτοποίηση της αλληλουχίας με βάση το προϊόν της ενίσχυσης, υπερτερεί σημαντικά σε σχέση με τις συνηθέστερες προσεγγίσεις που αφορούν ειδικές αλληλουχίες-στόχους για κάθε είδος (1). Οι υψηλής εξειδίκευσης, στενού φάσματος αντιδράσεις PCR απαιτούν εκτενές γνωσιολογικό υπόβαθρο και σημαντική επένδυση σε εκκινητές, για χρήση ρουτίνας, ενώ απαιτούν αυξημένο χρόνο διεξαγωγής ολοκληρωμένης εξέτασης προκειμένου να διεξαχθούν σειριακά αντιδράσεις PCR για όλους τους ύποπτους μύκητες. Αυτό, αν ληφθεί υπόψη η πιθανότητα απαίτησης διάκρισης όχι μόνο μεταξύ πιθανά ενεχόμενων μυκήτων, αλλά και έναντι άλλης κατηγορίας παθογόνων, όπως για παράδειγμα βακτηρίων και ιών, δημιουργεί την ανάγκη για σημαντικό αριθμό αντιδράσεων, που αυξάνει το κόστος και το χρόνο κάνοντας πιθανότατα ασύμφορη την προσέγγιση για εφαρμογή σε αποκεντρωμένες μονάδες με λιτό προϋπολογισμό και ελλιπή στελέχωση. Η δυνατότητα διαζευκτικών πολυπλεκτικών προσεγγίσεων (πολλά ειδικά ζεύγη εκκινητών για την εξέταση ενός δείγματος σε μια αντίδραση, όπου αναμένεται τυπικά ένα προϊόν, από τον ενεχόμενο μεταξύ των υπόπτων στόχων) ενώ μειώνει τον αριθμό, το χρόνο και το κόστος τέτοιων αντιδράσεων, απαιτεί σημαντικούς συμβιβασμούς ως προς τη σχεδίαση των εκκινητών ώστε να έχουν πολύ στενό εύρος θερμοκρασιών υβριδισμού, να μην παρουσιάζουν μεταξύ τους παραγωγικές αλληλεπιδράσεις και να είναι περίπου παρόμοιου μεγέθους ώστε να μην ευνοούνται κάποια προϊόντα λόγω μικρότερου μεγέθους. Και φυσικά, πρέπει να διατηρούν την εξειδίκευσή τους τους όχι μόνο ανά καθορισμένα ζεύγη αλλά και ανά ανασυνδυαστικά ζεύγη, να παρουσιάζουν διακριτά προϊόντα ώστε να υπάρχει δυνατότητα διαφοροποίησης, αλλά όχι σε μεγάλο βαθμό, ώστε να μην παρουσιάζονται φαινόμενα ασύμμετρης ενίσχυσης ενός τόπου έναντι άλλου. Ακόμη και αν χρησιμοποιηθούν τεχνικές σήμανσης ανεξάρτητες του μήκους, που ενέχουν σημαντικότατο κόστος σε αναλώσιμα και εξοπλισμό, όλα τα υπόλοιπα προβλήματα παραμένουν και καθιστούν δυσχερείς τις πολυπλεκτικές PCR. Επιπλέον διαφοροποίηση, ως προς την αλληλουχία, μπορεί να επέλθει με αλληλούχηση, με περιοριστικές πέψεις, με επάλληλη PCR και με υβριδισμό σημασμένου ή άλλως ανιχνεύσιμου ιχνηθέτη (probe) κινητής ή ακινητοποιημένης φάσης. Η αλληλούχηση, αν και σε κόστος έχει μειωθεί, απαιτεί είτε αποστολή δειγμάτων είτε προμήθεια ακριβού εξοπλισμού, υποδομής και αναλωσίμων και αντίστοιχα εκπαιδευμένου προσωπικού. Επίσης ενέχει τον κίνδυνο μικροδιαφοροποιήσεων σε μη συντηρημένες περιοχές, που απαιτούν ανάπτυξη ειδικών αλγορίθμων για ασφαλή ερμηνεία των αποτελεσμάτων τόσο στην ερμηνεία της αλληλουχίας πρωτογενώς, δηλαδή στην φάση της τεχνικής αναγνώρισης βάσεως, όσο και στην φάση της ευθυγράμμισης και σύγκρισης αλληλουχιών. Η αλληλούχηση απαιτεί σημαντική εμπειρία από τους χρήστες και μερικές φορές είναι αναγκαία η διαφοροποίηση των κριτηρίων αναγνώρισης των νουκλεοτιδίων με επέμβαση στο λογισμικό των αυτόματων αλληλουχοποιητών, μια διαδικασία όχι μόνο απαιτητική και πολύπλοκη, αλλά και αίτιο τριβών με τις κατασκευάστριες εταιρείες για την απίθανη περίπτωση που μπορεί ένα εργαστήριο να την υλοποιήσει. Τα ίδια μειονεκτήματα και πολύ λιγότερα πλεονεκτήματα απορρέουν από τη χρήση της μεθόδου του διαμορφωτικού πολυμορφισμού μονήρους αλυσίδας (SSCP) που είναι ασταθέστερη και δεν ποσοτικοποιεί ή καθορίζει τις θέσεις όπου εστιάζεται η διαφορά μεταξύ δύο αλληλουχιών. Η μέθοδος είναι εξίσου ευαίσθητη(υπερευαίσθητη) σε ασήμαντες μεταλλάξεις/πολυμορφισμούς μιας αλληλουχίας χωρίς να έχει την ιεραρχικότητα και την εξειδίκευση αναλυτική ισχύ της αλληλούχησης που επιτρέπει χρήση αλγορίθμων σύνταξης δενδρογραμμάτων και λοιπών φυλογενετικών και ταξινομικών απεικονίσεων. (3),10,

9 Επί προσθέτως, καθώς η μέθοδος της επάλληλης PCR περιορίζει ελάχιστα τα μειονεκτήματα της πολυπλεκτικής PCR ενώ είναι κατάλληλη για ακόμη μικρότερο εύρος αλληλουχιών-στόχων δεν θεωρείται από άποψη επιχειρησιακού κινδύνου, κόστους και απόδοσης η ενδεδειγμένη προσέγγιση για την διαφοροδιάγνωση ασθενειών. Η χρήση ιχνηθετών θα μπορούσε να αξιολογηθεί, αν και απαιτεί χρήση ενός ιχνηθέτη ανά είδος, αυξάνοντας έτσι το κόστος, και εξειδικευμένη υποδομή ανάλυσης σήματος, που περιλαμβάνει μεγάλο κόστος υποδομής και αναλωσίμων, εξειδίκευσης προσωπικού (χειρισμός τεχνολογίας σήμανσης, ουδός λόγου σήματος/υποβάθρου, καμπύλη υποβάθμισης σήματος κλπ). Με βάση τα ανωτέρω, μια ελκυστική λύση φαίνεται να αποτελεί η χρήση περιοριστικών πέψεων, που αξιοποιεί τις υπάρχουσες υποδομές και το προϊόν της PCR, και δεν απαιτεί την εκ νέου χρήση κοστοβόρων αναλώσιμων για επανάληψη αντιδράσεων PCR. Επιπλέον, η προσεκτική επιλογή ενζύμου μπορεί να κρατήσει το κόστος χαμηλά και να αποδώσει το επιθυμητό διαφοροδιαγνωστικό αποτέλεσμα. Τέλος, η διακριτική ισχύς μπορεί να αυξηθεί με μικτές πέψεις, ταυτόχρονες ή διαδοχικές ανάλογα με τις απαιτήσεις των ενζύμων σε χημικό περιβάλλον. Η εξέταση των κατατεθειμένων αλληλουχιών έδειξε ότι υπάρχουν, σε μερικές περιπτώσεις, διαφοροποιήσεις στην αλληλουχία-στόχο του εκκινητή ITS-1 (στην λειτουργική περιοχή 18S). Αν και η φύση των περισσοτέρων πολυμορφισμών που παρατηρήθηκαν μπορεί να ερμηνευθεί ως λάθος στον χαρακτηρισμό των βάσεων από τον αυτόματο αλληλουχοποιητή που χρησιμοποιούν οι καταθέτουσες ομάδες (αδύνατο να επιβεβαιωθεί χωρίς τα χρωμογράμματα) και χωρίς συνέπειες για τη πρόσδεση του εκκινητή, η οποιαδήποτε σχετική πειραματική/αναπτυξιακή εφαρμογή επωφελείται από την εγγενή ύπαρξη εναλλακτικής λύσης. Μια τέτοια λύση αποτελεί ο εκκινητής ITS- 5 (12), που προσδένεται ανοδικά σε σχέση με τον ITS-1 ακριβώς προ αυτού και βιβλιογραφικά θεωρείται περισσότερο αξιόπιστος, ενώ τα περιοριστικά πρότυπα μεταβάλλονται μόνο κατά την αύξηση ενός θραύσματος κατά 20 ζ.β. Βιβλιογραφία 1. Tooley PW, Bunyard BA, Carras MM, Hatziloukas E. (1997). «Development of PCR primers from internal transcribed spacer region 2 for detection of Phytophthora species infecting potatoes.» Appl Environ Microbiol 63(4): Balajee SA, Borman AM, Brandt ME, Cano J, Cuenca-Estrella M, Dannaoui E, Guarro J, Haase G, Kibbler CC, Meyer W, O'Donnell K, Petti CA, Rodriguez-Tudela JL, Sutton D, Velegraki A, Wickes BL. (2009) «Sequence-based identification of Aspergillus, Fusarium and Mucorales in the clinical mycology laboratory: Where are we and where should we go from here?» J Clin Microbiol. 47(4): Mantzoukas S, Milonas P, Kontodimas D, Angelopoulos K. (2013). «Interaction between the entomopathogenic bacterium Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki and two entomopathogenic fungus in bio-control of Sesamia nonagrioides (Lefebvre) (Lepidoptera: Noctuidae).» Ann Micro 63: White TJ, Bruns T, Lee S. and Taylor J In : Innis MA, Gelfand D H, Sninsky JJ, White TJ. (Eds): "PCR Protocols. A guide to methods and applications". Academic Press Inc., San Diego, Velegraki A, Kambouris M E, Skiniotis G, Savala M, Mitroussia- Ziouva A and Legakis NJ. (1999). "Identification of medically significant fungal genera by Polymerase Chain 9

10 Reaction followed by Restriction Enzyme Analysis". FEMS Immunol. Med. Microbiol. 23: Errampalli D, Saunders J, Cullen D. (2001). «A PCR-based method for detection of potato pathogen, Helminthosporium solani, in silver scurf infected tuber tissue and soils. J Microbiol Methods 44(1): Cullen DW, Toth IK, Boonham N, Walsh K, Barker I, Lees AK. (2007). «Development and Validation of Conventional and Quantitative Polymerase Chain Reaction Assays for the Detection of Storage Rot Potato Pathogens, Phytophthora erythroseptica, Pythium ultimum and Phoma foveata.» J Phytopathol 155(5): Cullen DW, Toth IK, Pitkin Y, Boonham N, Walsh K, Barker I, Lees AK. (2005). «Use of Quantitative Molecular Diagnostic Assays to Investigate Fusarium Dry Rot in Potato Stocks and Soil». J Phytopathol 95(12): Lees AK, Sullivan L, Lynott JS, Cullen DW. (2012). «Development of a quantitative real-time PCR assay for Phytophthora infestans and its applicability to leaf, tuber and soil samples». Plant Pathol 61: Lees AK & Hilton AJ. (2003). «Black dot (Colletotrichum coccodes): an increasingly important disease of potato». Plant Pathol 52: Lees AK, Cullen DW, Sullivan L Nicolson J. (2002 ). «Development of conventional and quantitative real-time PCR assays for the detection and identification of Rhizoctonia solani AG-3 in potato and soil». Plant Pathol 51: Irinyi L, Serena C, Garcia-Hermoso D, Arabatzis M, Desnos-Ollivier M. et al. (2015).«International Society of Human and Animal Mycology (ISHAM)-ITS reference DNA barcoding database the quality controlled standard tool for routine identification of human and animalpathogenic fungi» Med Mycol 53(4): Ευχαριστίες Η ανωτέρω χρηματοδοτήθηκε μερικώς από τα Έργα Popafung (ΚΥΠΕ 3312/90 στον Μ. Ε. Καμπούρη) και Pathaphid (ΚΥΠΕ 3526/177 στον Σ. Μαντζούκα), του Ινστιτούτου Προστασίας Φυτών Πάτρας (Υπεύθυνος Παρακολούθησης Δρ Ι. Μανουσόπουλος) της Πράξης «Εκπόνηση σχεδίων Ερευνητικών & Τεχνολογικών Αναπτυξιακών Έργων Καινοτομίας (ΑγροΕΤΑΚ)» MIS , στο πλαίσιο του ΕΠ «AΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, (ΕΠΑΝΑΔ,ΕΣΠΑ )». με συγχρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) και από Εθνικούς πόρους (ΕΣΠΑ ), και υπό τον συντονισμό του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ. (3),10,

11 TWO-STEP MOLECULAR METHODOLOGY (PCR-RFLP) FOR DIFFERENTIAL DETECTION AND BROAD IDENTIFICATION OF AGRICULTURALLY-IMPORTANT FUNGI APPLICABLE IN DECENTRALIZED UNITS OF AGRICULTURAL DEVELOPMENT M E Kambouris 1, J Manousopoulos 1, G Matsianikas 2, A Papanikou 2, M Maragaki 2, S Kritikou 3, A Milioni 3, S Mantzoukas 1, A Velegraki 3 1 Plant Protection Institute of Patras, NEO &Amerikis Ave., Patras GREECE 2 Demo S.A. Pharmaceutical Industry, 21 st km Nat Road Athens-Lamia, Athens GREECE 3 Laboratory of Microbiology, Medical School, National & Kapodistrian University of Athens, Mikras Asias st., Athens GREECE, Tel : Abstract Potato diseases caused by fungal pathogens are agents of massive economic loss sometimes igniting social upheaval not only whenever occurring, by destroying/degrading the production, but also even without occurring, due to the diminishing of the commercial value brought about by precautions and measures taken to forestall fungal growth, such as spraying crops with antifungals compared to biological practices. The prompt differential diagnosis of fungal pathogens by molecular methodologies may allow early diagnosis and response with correct geoponic practices, bringing about significant economic and environmental profit, especially when intercepting quarantine or emerging pathogens. Differential diagnosis may be facilitated in terms of routine performance if pathogen preferences are taken into account. The use of PCR to amplify multi-copy fungal sequences defined by the ITS-1/4 primer pair allows the selective detection of fungi over viruses, nematodes and bacteria while the inherent polymorphism of the target sequence allows a rough classification by the amplicon length and a more detailed one, down to species level, by restriction digestion profiling using the Msp I and the Hae III endonucleases. Keywords: molecular diagnosis of plant disease, potato fungal disease, identification by restriction digestion. 11

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΜΟΡΙΑΚΟΥΣ Έπιλογή με βάση: ΔΕΙΚΤΕΣ Φαινοτυπικοί δείκτες Γενετικοί δείκτες Μοριακοί δείκτες (Πρωτεϊνικοί &

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Αρχές Μοριακής κλωνοποίησης Τα περιοριστικά ένζυμα: αναγνωρίζουν αλληλουχίες (θέσεις περιορισμού). 2 τύποι ενζύμων: -Τύπος I = Κόβουν κοντά στη θέση περιορισμού -σπάνια χρησιμοποιούνται.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

Τσορλίνη Χριστοφορίδου Ελένη Βακτηριολογικό Τμήμα Τμήμα Μυκοβακτηριδίου Γεν. Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» Θεσσαλονίκης

Τσορλίνη Χριστοφορίδου Ελένη Βακτηριολογικό Τμήμα Τμήμα Μυκοβακτηριδίου Γεν. Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» Θεσσαλονίκης Τσορλίνη Χριστοφορίδου Ελένη Βακτηριολογικό Τμήμα Τμήμα Μυκοβακτηριδίου Γεν. Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» Θεσσαλονίκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύμφωνα με την ΠΟΥ το 1/3 περίπου του παγκόσμιου πληθυσμού είναι μολυσμένο

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΣΕ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ

ΧΡΗΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΣΕ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ ΧΡΗΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΣΕ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ Μανδηλαρά Γεωργία Βιολόγος PhD, Επιστημονικός Συνεργάτης Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Τμήμα Μικροβιολογίας Υδατογενείς λοιμώξεις: χρήση νερού

Διαβάστε περισσότερα

TreeTOPS. ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα. Teacher s Guide. ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences

TreeTOPS. ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα. Teacher s Guide. ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences TreeTOPS ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα Teacher s Guide ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences 1 Γενικός σκοπός Το συγκεκριμένο παιχνίδι έχει ως στόχο να εισάγει τους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ Η συµβολή της µοριακής ανάλυσης Eλισάβετ Οικονοµάκη Βιολόγος Αιµοπαθολογοανατοµικό Εργαστήριο ΠΓΝΑ > ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟ ΟΙ (Μη µορφολογικές) Αλυσιδωτή Αντίδραση Πολυµεράσης

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα Human Papilloma Virus (HPV) στη Κύπρο

Συχνότητα Human Papilloma Virus (HPV) στη Κύπρο E M E D N L C SCIENCES BIOMEDICAL E N T E R Kέντρο Μέντελ για Βιοιατρικές Επιστήμες Συχνότητα Human Papilloma Virus (HPV) στη Κύπρο Βασίλειος Τάνος MD PhD www.mendelcenter.org Picture taken from leaflet

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις δεδομένων χαρτογράφησης γονιδιωμάτων

Βάσεις δεδομένων χαρτογράφησης γονιδιωμάτων Βάσεις δεδομένων χαρτογράφησης γονιδιωμάτων Vasilis Promponas Bioinformatics Research Laboratory Department of Biological Sciences University of Cyprus http://en.wikipedia.org/wiki/image:cyprus_topo.png

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Ιακωβίδης. Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου

Δ. Ιακωβίδης. Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου Δ. Ιακωβίδης Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου Νέα διαγνωστικά μέσα για τη λανθάνουσα φυματίωση Η στοχευμένη δοκιμασία δερματικής φυματινοαντίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Eφη. Πετεινάκη

ΟΙ ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Eφη. Πετεινάκη ΟΙ ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Eφη Πετεινάκη ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΡΟΥΤΙΝΑΣ ΕΝΟΣ ΚΛΙΝΙΚΟΥ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ταυτοποίηση κάποιων βακτηρίων ο έλεγχος ευαισθησίας διάγνωση λοιμώξεων από μικροοργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑ και άλλες βιομηχανικές δραστηριότητες

ΕΤΑ και άλλες βιομηχανικές δραστηριότητες Το παρακάτω κείμενο περιέχει οδηγίες, παραδείγματα και διευκρινήσεις σχετικά με το τι θεωρείται Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη, με έμφαση σε βιομηχανικές δραστηριότητες. Βασίζεται στο εγχειρίδιο Frascati

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια (MIS 365280)

Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια (MIS 365280) «Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια» Παραδοτέο Π1.1 Έκθεση ερευνητικού έργου Υπεύθυνος φορέας: Πανεπιστήμιο Λάρισα,

Διαβάστε περισσότερα

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Ιούνιος 2015 GREENPEACE / FRED DOTT Η παραγωγή μήλων και φρούτων εν γένει στην Ευρώπη είναι ένας από τους τομείς της ευρωπαϊκής γεωργίας με την εντατικότερη

Διαβάστε περισσότερα

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ 1 ΘΕΜΑ 1 o Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α. Για τις ερωτήσεις 1 5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Dr Α. Μεντής, Ιατρός Βιοπαθολόγος, Κλινικός Μικροβιολόγος ιευθυντής ιαγνωστικού Τμήματος ιευθυντής Εργαστηρίου Ιατρικής Μικροβιολογίας ιευθυντής Εθνικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Πρόδρομα αποτελέσματα του ΕΣΠΑ για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία

Πρόδρομα αποτελέσματα του ΕΣΠΑ για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Πρόδρομα αποτελέσματα του ΕΣΠΑ για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία Μάρκα Ανδριανή Ιατρός,

Διαβάστε περισσότερα

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμα, 25-10-2011 O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Βιολογικός κύκλος

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή ταυτοποίηση Ελαιολάδων Κρήτης σε σχέση με τις καλλιεργούμενες ποικιλίες

Μοριακή ταυτοποίηση Ελαιολάδων Κρήτης σε σχέση με τις καλλιεργούμενες ποικιλίες Μοριακή ταυτοποίηση Ελαιολάδων Κρήτης σε σχέση με τις καλλιεργούμενες ποικιλίες Α. Ντούλης, Ινστιτούτο Αμπέλου, Λαχανοκομίας & Ανθοκομίας Ηρακλείου (ΙΑΛΑΗ), Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικών Ερευνών (ΕΘΙΑΓΕ) και

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Το DNA είναι το γενετικό υλικό Αρχικά οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι οι πρωτεΐνες αποτελούσαν το γενετικό υλικό των οργανισμών.

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογικό Κτηνοτροφικό Ρεβίθι

Βιολογικό Κτηνοτροφικό Ρεβίθι Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596, Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 16.3.2012 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 77/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 225/2012 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 15ης Μαρτίου 2012 για την τροποποίηση του παραρτήματος II

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΚ ΞΑΝΘΗΣ. Μάθημα : Στατιστική Ι. Υποενότητα : Τρόποι και μέθοδοι δειγματοληψίας

ΙΕΚ ΞΑΝΘΗΣ. Μάθημα : Στατιστική Ι. Υποενότητα : Τρόποι και μέθοδοι δειγματοληψίας ΙΕΚ ΞΑΝΘΗΣ Μάθημα : Στατιστική Ι Υποενότητα : Τρόποι και μέθοδοι δειγματοληψίας Επαμεινώνδας Διαμαντόπουλος Ιστοσελίδα : http://users.sch.gr/epdiaman/ Email : epdiamantopoulos@yahoo.gr 1 Στόχοι της υποενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Εισαγωγή Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Χαρχαντής Αθανάσιος STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία του Έργου. Διαχείριση Έργου Κύκλος Ζωής. Μαρίνα Α.Τσιρώνη Πολιτικός Μηχανικός, MSc ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας.

Θεωρία του Έργου. Διαχείριση Έργου Κύκλος Ζωής. Μαρίνα Α.Τσιρώνη Πολιτικός Μηχανικός, MSc ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Θεωρία του Έργου Διαχείριση Έργου Κύκλος Ζωής Μαρίνα Α.Τσιρώνη Πολιτικός Μηχανικός, MSc ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Οκτώβριος 2009 Διαχείριση του Έργου (Project Management) Ορισμοί Κάθε μιά όχι

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 o 1 Β 2 3 Γ 4 5 Β. ΘΕΜΑ 2 o ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Όπως στο σχολικό, σελίδα 20: «Κάθε φυσιολογικό µεταφασικό ως προς τη θέση του κεντροµεριδίου» και σελίδα «Κατά

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, Ινστιτούτο Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης

Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, Ινστιτούτο Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης ΔΙΚΤΥΟ ΑΥΤΟΜΑΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΤΑΘΜΩΝ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ: ΠΑΡΟΥΣΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Κ. ΛΑΓΟΥΒΑΡΔΟΣ, Β. ΚΟΤΡΩΝΗ, Σ. ΒΟΥΓΙΟΥΚΑΣ, Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ, Ι. ΚΩΛΕΤΣΗΣ, Σ. ΛΥΚΟΥΔΗΣ ΚΑΙ Ν. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΟΡΕΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ Στέλλα Χρυσαλίδου, Βιολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο

Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο ESPON 2013 Programme Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο Ο ρόλος των περιφερειών στην Στρατηγική Ευρώπη 2020 : Έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς χωρική

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Ποιότητας

Εγχειρίδιο Ποιότητας ΚΩΔΙΚΟΣ: ΕΓΧΠ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΜΟΔΙΠ Εγχειρίδιο Ποιότητας Σύστημα Διαχείρισης Ποιότητας κατά ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9001:2008 ΑΝΤΙΤΥΠΟ 1 ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ Περιεχόμενα 1. Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής... 3

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Το πρόγραμμα σπουδών του τμήματος Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας πρέπει να ανταποκρίνεται στην εξαγωγή επιστημόνων Γεωπόνων Βιοτεχνολόγων ικανών να μελετούν, να αντιμετωπίζουν και να προτείνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: 1) Εταιρείες παρασκευής εισαγωγής και αντιπροσώπους Φυτοπροστατευτικών

ΠΡΟΣ: 1) Εταιρείες παρασκευής εισαγωγής και αντιπροσώπους Φυτοπροστατευτικών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 21.04.2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Αριθ. Πρωτ.: 118259 ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ /ΝΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Ταχ. /νση :

Διαβάστε περισσότερα

Βαθμός Ασφαλείας Πάτρα 18-11-2014 Αριθμ. Πρωτ. 54276. Τμήμα Ερευνητικών Προγραμμάτων Μονάδα Διενέργειας Διαγωνισμών &Διαχείρισης Συμβάσεων

Βαθμός Ασφαλείας Πάτρα 18-11-2014 Αριθμ. Πρωτ. 54276. Τμήμα Ερευνητικών Προγραμμάτων Μονάδα Διενέργειας Διαγωνισμών &Διαχείρισης Συμβάσεων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Τμήμα Ερευνητικών Προγραμμάτων Μονάδα Διενέργειας Διαγωνισμών &Διαχείρισης Συμβάσεων Μεγ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 1 Ποιότητα και Ποιοτικός Έλεγχος Ο όρος «ποιότητα» συχνά χρησιµοποιείται χωρίς την πραγµατική της έννοια. ηλαδή δεν προσδιορίζεται αν το προϊόν στο οποίο αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΑΞΤΕ ΤΟ ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟ ΚΑΙ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ

ΦΥΛΑΞΤΕ ΤΟ ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟ ΚΑΙ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ 30 κ.εκ. Συμπυκνωμένο Εναιώρημα (SC) Εγγ. Σύνθεση: Triadimenol: 31,29% β/ο, Βοηθητικές ουσίες: 71,28% β/β Διασυστηματικό Μυκητοκτόνο με προστατευτική, θεραπευτική και εξοντωτική δράση ΦΥΛΑΞΤΕ ΤΟ ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΟΥ DNA (ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ)

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΟΥ DNA (ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ) ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΟΥ DNA (ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ) Ι) ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Οι μαθητές θα πρέπει : Να γνωρίζουν ποιο μόριο είναι ο φορέας της γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα 11. Παρουσία γενετικά τροποποιημένων οργανισμών σε τρόφιμα και συστατικά. τροφίμων

Παράρτημα 11. Παρουσία γενετικά τροποποιημένων οργανισμών σε τρόφιμα και συστατικά. τροφίμων Παράρτημα 11 Παρουσία γενετικά τροποποιημένων οργανισμών σε τρόφιμα και συστατικά τροφίμων 1. Αντικείμενο της συνεργασίας Αντικείμενο της συνεργασίας είναι ο έλεγχος παρουσίας γενετικά τροποποιημένων οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκά Σχέδια Δράσης

Ευρωπαϊκά Σχέδια Δράσης Ευρωπαϊκά Σχέδια Δράσης Ζήσης Βρύζας Λέκτορας, Εργαστήριο Γεωργικής Φαρμακολογίας & Οικοτοξικολογίας, Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης 17 Ιανουαρίου 2013, ΑΘΗΝΑ Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Ιστορικό στρατηγικής μείωσης της χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013»

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 «Μέσο-μακροπρόθεσμη στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού που υφίσταται τις συνέπειες απρόβλεπτων τοπικών η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Δρ Βάγια Α. Κατή Τµήµα Ζιζανιολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Α Κύκλος Εκπαίδευσης Νίκαια Λάρισας, 8 Φεβ. 2011 Ζηµιές από τα ζιζάνια

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ»

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» 8ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 18-21 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2007 ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΠΙΘΑΝΗ ΚΑΚΟΗΘΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ Ψηλαφητή

Διαβάστε περισσότερα

2/21/2012 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΧΘΡΩΝ ΤΩΝ

2/21/2012 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΧΘΡΩΝ ΤΩΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΧΘΡΩΝ ΤΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ Γ.Μπρούφας 1 &.Κωβαίος 2 1 Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης, ημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης 2 Σχολή Γεωπονίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης 1950-19601960

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες για την ευέλικτη εφαρμογή συστήματος αυτοελέγχου βάση των αρχών του HACCP

Κατευθυντήριες οδηγίες για την ευέλικτη εφαρμογή συστήματος αυτοελέγχου βάση των αρχών του HACCP Κατευθυντήριες οδηγίες για την ευέλικτη εφαρμογή συστήματος αυτοελέγχου βάση των αρχών του HACCP Στο γενικό πλαίσιο των κανόνων για την ασφάλεια των τροφίμων, η απαίτηση θέσπισης, εφαρμογής και διατήρησης

Διαβάστε περισσότερα

Προϋποθέσεις εφαρμογής των μοριακών τεχνικών

Προϋποθέσεις εφαρμογής των μοριακών τεχνικών Προϋποθέσεις εφαρμογής των μοριακών τεχνικών Α. Μεντής ιαγνωστικό Εργαστήριο Λοιμωδών Νοσημάτων Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς Γρίπης Νοτίου Ελλάδος Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς Ερυθράς/Ιλαράς Ελλάδος, Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή HACCP στη Βιομηχανία Εμφιάλωσης Νερού

Εφαρμογή HACCP στη Βιομηχανία Εμφιάλωσης Νερού Εφαρμογή HACCP στη Βιομηχανία Εμφιάλωσης Νερού Μ.Α. Ευστρατίου Τμήμα Επιστημών της Θάλασσας Πανεπιστήμιο Αιγαίου Τι είναι HACCP; Προβλήματα Υδατογενείς λοιμώξεις Ασφάλεια Διακίνησης Τροφίμων κατά μήκος

Διαβάστε περισσότερα

Enhancing the Teaching and Learning of Early Statistical Reasoning in European Schools

Enhancing the Teaching and Learning of Early Statistical Reasoning in European Schools Enhancing the Teaching and Learning of Early Statistical Reasoning in European Schools SOCRATES-COMENIUS Action Project 226573-CP-1-2005-1-CY-COMENIUS-C21 Διδακτικό Σενάριο 9 Συγγραφική Ομάδα: Universidad

Διαβάστε περισσότερα

Φυτοπροστασία, Διατροφή και Περιβάλλον

Φυτοπροστασία, Διατροφή και Περιβάλλον Φυτοπροστασία, Διατροφή και Περιβάλλον Δρ Ροδιτάκης Εμμανουήλ Ινστιτούτο Προστασίας Φυτών Ηρακλείου Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας Επιμορφωτική Ημερίδα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Γεωργία - Διατροφή

Διαβάστε περισσότερα

1. Πρόγραμμα Σπουδών Κατεύθυνση: Υγιεινή και ασφάλεια των τροφίμων ζωικής προέλευσης και προστασία της Δημόσιας Υγείας

1. Πρόγραμμα Σπουδών Κατεύθυνση: Υγιεινή και ασφάλεια των τροφίμων ζωικής προέλευσης και προστασία της Δημόσιας Υγείας Β. Κτηνιατρικός Κύκλος Ο Κτηνιατρικός κύκλος σπουδών περιλαμβάνει 3 κατευθύνσεις: 1. Υγιεινή και ασφάλεια των τροφίμων ζωικής προέλευσης και προστασία της Δημόσιας Υγείας. 2. Διαχείριση της υγείας των

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα και προτάσεις σχετικά την εμφάνιση και αντιμετώπιση της επιδημίας του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα το 2010

Συμπεράσματα και προτάσεις σχετικά την εμφάνιση και αντιμετώπιση της επιδημίας του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα το 2010 Συμπεράσματα και προτάσεις σχετικά την εμφάνιση και αντιμετώπιση της επιδημίας του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα το 2010 Η Εντομολογική Εταιρεία Ελλάδος με αφορμή την επιδημία του ιού του Δυτικού

Διαβάστε περισσότερα

Οι ουσίες, με ελάχιστη τοξικότητα, που δεν δηλητηριάζουν το περιβάλλον και το πιάτο μας.

Οι ουσίες, με ελάχιστη τοξικότητα, που δεν δηλητηριάζουν το περιβάλλον και το πιάτο μας. Βιολογική Γεωργία με Φυτικά ή φυσικά εντομοκτόνα Οι ουσίες, με ελάχιστη τοξικότητα, που δεν δηλητηριάζουν το περιβάλλον και το πιάτο μας. Παρ' ότι δεν είναι και ο πλέον δόκιμος όρος (βιολογικά εντομοκτόνα),

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25) ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΑΡΤΑΚΗΣ 12 - Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΕΠΩΝΥΜΟ:... ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτικό Πρόγραμμα Επιτήρησης των Απωλειών στις Αποικίες των Μελισσών

Πιλοτικό Πρόγραμμα Επιτήρησης των Απωλειών στις Αποικίες των Μελισσών Πιλοτικό Πρόγραμμα Επιτήρησης των Απωλειών στις Αποικίες των Μελισσών Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής ΠΕ Ανατολικής Αττικής Εισηγήτρια: Ειρήνη Τσάλου Κτηνίατρος Τα τελευταία χρόνια απασχολεί

Διαβάστε περισσότερα

Νέες Τεχνολογίες στη Διαχείριση των Δασών

Νέες Τεχνολογίες στη Διαχείριση των Δασών Νέες Τεχνολογίες στη Διαχείριση των Δασών Δρ. Βασιλική Καζάνα Αναπλ. Καθηγήτρια ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας & Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Δράμας Εργαστήριο Δασικής Διαχειριστικής Τηλ. & Φαξ: 25210

Διαβάστε περισσότερα

Η BIOS AGROSYSTEMS ΑΒΕΕ έχει ως κύριο επιχειρηµατικό ενδιαφέρον το γενετικό πολλαπλασιαστικό υλικό υπό την ευρύτερή του έννοια.

Η BIOS AGROSYSTEMS ΑΒΕΕ έχει ως κύριο επιχειρηµατικό ενδιαφέρον το γενετικό πολλαπλασιαστικό υλικό υπό την ευρύτερή του έννοια. Η BIOS AGROSYSTEMS ΑΒΕΕ έχει ως κύριο επιχειρηµατικό ενδιαφέρον το γενετικό πολλαπλασιαστικό υλικό υπό την ευρύτερή του έννοια. Το 1997 το τµήµα Έρευνας και Ανάπτυξης της εταιρίας, για πρώτη φορά στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΥΛΙΚΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΥΛΙΚΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΥΛΙΚΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Νικ. Σ. Θωμαΐδης Eργ. Αναλυτικής Χημείας Τμ. Χημείας, Παν. Αθηνών Ορθότητα: Υλικά αναφοράς: Σύγκριση της πειραματικής τιμής με την «αληθή» τιμή

Διαβάστε περισσότερα

Οι σύγχρονες μέθοδοι ελέγχου της ποιότητας του πόσιμου νερού προλαμβάνουν σοβαρούς υγειονομικούς κινδύνους

Οι σύγχρονες μέθοδοι ελέγχου της ποιότητας του πόσιμου νερού προλαμβάνουν σοβαρούς υγειονομικούς κινδύνους Οι σύγχρονες μέθοδοι ελέγχου της ποιότητας του πόσιμου νερού προλαμβάνουν σοβαρούς υγειονομικούς κινδύνους Ενημερωτικό άρθρο του Μάρτιν Λούκας, Διευθύνοντος Συμβούλου στην Kittiwake Developments Για αιώνες

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: ΜΑΘΗΜΑ: Διαχείριση Εφοδιαστικών Αλυσίδων. Φίλιππος Ι. Καρυπίδης Καθηγητής. Τμήμα: Τεχνολόγων Γεωπόνων Αγροτικής Οικονομίας

Διδάσκων: ΜΑΘΗΜΑ: Διαχείριση Εφοδιαστικών Αλυσίδων. Φίλιππος Ι. Καρυπίδης Καθηγητής. Τμήμα: Τεχνολόγων Γεωπόνων Αγροτικής Οικονομίας ΜΑΘΗΜΑ: Διαχείριση Εφοδιαστικών Αλυσίδων Διδάσκων: Φίλιππος Ι. Καρυπίδης Καθηγητής Τμήμα: Τεχνολόγων Γεωπόνων Αγροτικής Οικονομίας Διαχείριση Εφοδιαστικών Αλυσίδων -Φ. Καρυπίδης 1 Σειρά Διαλέξεων μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Καταφεύγουµε στις µοριακές τεχνικές Συλλέγουµε το δείγµα για µοριακές τεχνικές ιάσπαση ιστικών δοµών ιαχωρισµός των κυττάρων ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ Ιωάννα Τζουλάκη Κώστας Τσιλίδης Ιωαννίδης: κεφάλαιο 2 Guyatt: κεφάλαιο 18 ΕΠΙςΤΗΜΟΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Επιστήμη (θεωρία) Πράξη (φροντίδα υγείας) Γνωστικό μέρος Αιτιό-γνωση Διά-γνωση Πρό-γνωση

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΚΙΝΗΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΑΠΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΚΙΝΗΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΑΠΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΚΙΝΗΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΑΠΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗΣ Μαρία Γιαννακούρου ΤΕΙ Αθηνών, Σχολή Τεχνολογίας Τροφίμων και Διατροφής, Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων Νικόλαος Γ. Στοφόρος Γεωπονικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Προσέγγιση της Εξυπνης Εξειδίκευσης στον Αναπτυξιακό Σχεδιασμό 2014-2020. Δρ Γιάννης Τόλιας

Η Προσέγγιση της Εξυπνης Εξειδίκευσης στον Αναπτυξιακό Σχεδιασμό 2014-2020. Δρ Γιάννης Τόλιας Η Προσέγγιση της Εξυπνης Εξειδίκευσης στον Αναπτυξιακό Σχεδιασμό 2014-2020 Δρ Γιάννης Τόλιας Διάρθρωση της παρουσίασης: 1. Τα πανευρωπαϊκά διδάγματα από 4 προγραμματικές περιόδους (ή Πακέτα ή ΚΠΣ ή ΕΣΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση αυθεντικότητας προϊόντων κρέατος με μεθόδους DNA: Η περίπτωση νοθείας με κρέας αλόγου Στέλιος Σπανιόλας Τεχνολόγος Τροφίμων, MSc PhD

Ανάλυση αυθεντικότητας προϊόντων κρέατος με μεθόδους DNA: Η περίπτωση νοθείας με κρέας αλόγου Στέλιος Σπανιόλας Τεχνολόγος Τροφίμων, MSc PhD Ανάλυση αυθεντικότητας προϊόντων κρέατος με μεθόδους DNA: Η περίπτωση νοθείας με κρέας αλόγου Στέλιος Σπανιόλας Τεχνολόγος Τροφίμων, MSc PhD 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η σημασία της νοθείας των τροφίμων, τόσο από την

Διαβάστε περισσότερα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ - 7 ΜΑΡΤΙΟΥ 2009 Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής

Διαβάστε περισσότερα

Θόρυβος και επιπτώσεις στις δραστηριότητες και την υγεία µε βάση έρευνες της WHO

Θόρυβος και επιπτώσεις στις δραστηριότητες και την υγεία µε βάση έρευνες της WHO Θόρυβος και επιπτώσεις στις δραστηριότητες και την υγεία µε βάση έρευνες της WHO > Επιπτώσεις στην υγεία 1 Το 1993 οµάδα εργασίας της WHO 1 προσδιόρισε και ανέφερε τις σηµαντικότερες επιπτώσεις του θορύβου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Είναι γνωστό άτι καθημερινά διακινούνται δεκάδες μηνύματα (E~mail) μέσω του διαδικτύου

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Είναι γνωστό άτι καθημερινά διακινούνται δεκάδες μηνύματα (E~mail) μέσω του διαδικτύου GREEKLISH: ΜΙΑ ΝΕΑ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ; Α.Καράκος, Λ.Κωτούλας ΠΕΡΙΛΗΨΗ Είναι γνωστό άτι καθημερινά διακινούνται δεκάδες μηνύματα (E~mail) μέσω του διαδικτύου {INTERNEη από την μια άκρη του κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Μοντελοποίηση και Τεχνικοοικονομική Ανάλυση Εφοδιαστικής Αλυσίδας Βιοκαυσίμων

Μοντελοποίηση και Τεχνικοοικονομική Ανάλυση Εφοδιαστικής Αλυσίδας Βιοκαυσίμων Μοντελοποίηση και Τεχνικοοικονομική Ανάλυση Εφοδιαστικής Αλυσίδας Βιοκαυσίμων Αιμ. Κονδύλη, Ι. Κ. Καλδέλλης, Χρ. Παπαποστόλου ΤΕΙ Πειραιά, Τμήμα Μηχανολογίας Απρίλιος 2007 Στόχοι της εργασίας Η τεχνική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Θεσσαλίας - Επαγγελμάτων Υγείας - Πρόνοιας (ΣΕΥΠ) Τμήμα Ιατρικών Eργαστηρίων

ΤΕΙ Θεσσαλίας - Επαγγελμάτων Υγείας - Πρόνοιας (ΣΕΥΠ) Τμήμα Ιατρικών Eργαστηρίων ΤΕΙ Θεσσαλίας - Επαγγελμάτων Υγείας - Πρόνοιας (ΣΕΥΠ) Τμήμα Ιατρικών Eργαστηρίων Λάρισα 05/09/2013 Προκήρυξη Αριθμός Πρωτοκόλλου: 4292/3-7-2013 ΑΞΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ - Τομέας: Ενιαίος Βιοχημεία ή Κλινική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΧΝΗΛΑΣΙΜΟΤΗΤΑΣ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΧΝΗΛΑΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΙΧΝΗΛΑΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΕ Δρ. Ευάγγελος Α. ΘΕΟΔΩΡΟΥ Διευθύνων Σύμβουλος ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΙ ΑΒΕΤΕ & ΙΧΝΗΛΑΣΙΜΟΤΗΤΑ Α.Ε. ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΧΝΗΛΑΣΙΜΟΤΗΤΑΣ Σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ 1. Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 203. Η προσέγγιση εστιάζει στις χαρακτηριστικές ιδιότητες της καινοτοµικής επιχείρησης και όλα τα χαρακτηριστικά των δραστηριοτήτων καινοτοµίας και

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Εργαστήριο Διδακτικής & Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας

Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Εργαστήριο Διδακτικής & Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Εργαστήριο Διδακτικής & Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ»

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» Συντονιστής: Καθ. Αθανάσιος Λουκάς Επιστ. Υπεύθυνος: Αναπλ. Καθ. Νικήτας Μυλόπουλος Δρ. Λάμπρος Βασιλειάδης Εργαστήριο Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων, Πεδίον Άρεως,

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση ασθενειών στα νεογέννητα βρέφη

Ανίχνευση ασθενειών στα νεογέννητα βρέφη Ανίχνευση ασθενειών στα νεογέννητα βρέφη Ενημέρωση των γονέων για την έγκαιρη διάγνωση των εγγενών διαταραχών στα βρέφη Αγαπητοί γονείς, το παιδί σας πρόκειται σύντομα να γεννηθεί ή μόλις έχει γεννηθεί.

Διαβάστε περισσότερα

Σύστημα Υποστήριξης Απόφασης Οικολογικής Σήμανσης

Σύστημα Υποστήριξης Απόφασης Οικολογικής Σήμανσης Σύστημα Υποστήριξης Απόφασης Οικολογικής Σήμανσης Δρ. Παναγιώτης Παναγιωτακόπουλος Μεταδιδάκτορας, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Διευθύνων Σύμβουλος, Close the Loop Βιωσιμότητα- ΕΚΕ Περιβάλλον Κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Το έργο Solar Combi+: Ηλιακή θέρμανση και ψύξη για μικρής κλίμακας εφαρμογές

Το έργο Solar Combi+: Ηλιακή θέρμανση και ψύξη για μικρής κλίμακας εφαρμογές Το έργο Solar Combi+: Ηλιακή θέρμανση και ψύξη για μικρής κλίμακας εφαρμογές Μυρτώ Θεοφιλίδη Τμήμα Ανάπτυξης Αγοράς ΚΑΠΕ Θερμικά Ηλιακά Συστήματα Ζεστό Νερό Χρήσης (ΖΝΧ) & Θέρμανση Χώρου & Ψύξη Χώρου ZNX

Διαβάστε περισσότερα

Τα Οικονομικά. 6.1 Θεωρητικό πλαίσιο

Τα Οικονομικά. 6.1 Θεωρητικό πλαίσιο 6 Τα Οικονομικά 6.1 Θεωρητικό πλαίσιο Τα οικονομικά του Δημόσιου Τομέα ρυθμίζονται από τον Κρατικό Προϋπολογισμό κάθε έτους, στον οποίο προβλέπονται τα έσοδα από την φορολογία και υπολογίζονται τα ποσά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000.

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Το σύστημα ISO9000 Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Με τις αλλαγές δόθηκε έμφαση στην εφαρμογή της πολιτικής της ποιότητας και σε πιο πλήρεις διορθωτικές ενέργειες. Σε όλο τον κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

GLOBALGAP (EUREPGAP)

GLOBALGAP (EUREPGAP) GLOBALGAP (EUREPGAP) Το Διεθνές Σχήμα Πιστοποίησης Κώδικας Ορθής Γεωργικής Πρακτικής GLOBALGAP, λειτουργεί ως αντικειμενικό εργαλείο αξιολόγησης του βαθμού συμμόρφωσης με τις σχετικές απαιτήσεις για όλες

Διαβάστε περισσότερα

Η αναγέννηση µηδενίζει το ηλικιακό ρολόι; Εκτίµηση της κυτταρικής γήρανσης σε αναγεννηµένα όργανα.

Η αναγέννηση µηδενίζει το ηλικιακό ρολόι; Εκτίµηση της κυτταρικής γήρανσης σε αναγεννηµένα όργανα. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ 2011 Η αναγέννηση µηδενίζει το ηλικιακό ρολόι; Εκτίµηση της κυτταρικής γήρανσης σε αναγεννηµένα όργανα. Μιχάλης Αβέρωφ (επιστ. υπεύθυνος) Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικές Μέθοδοι., Εισηγητής: Ν.Κυρίτσης, MBA, Ph.D. Candidate,, e-mail: kyritsis@ist.edu.gr

Ποσοτικές Μέθοδοι., Εισηγητής: Ν.Κυρίτσης, MBA, Ph.D. Candidate,, e-mail: kyritsis@ist.edu.gr Ποσοτικές Μέθοδοι Εισηγητής: Ν.Κυρίτσης MBA Ph.D. Candidate e-mail: kyritsis@ist.edu.gr Εισαγωγή στη Στατιστική Διδακτικοί Στόχοι Μέτρα Σχετικής Διασποράς Κατανομές Πιθανοτήτων Η Κανονική Κατανομή Η Τυποποιημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΘΕΜΑ 1ο Στις ηµιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΣΦΑΛΙΑ ΤΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ. Καθηγητής Κ. Ν. ΣΠΕΝΤΖΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΣΦΑΛΙΑ ΤΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ. Καθηγητής Κ. Ν. ΣΠΕΝΤΖΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΣΦΑΛΙΑ ΤΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Καθηγητής Κ. Ν. ΣΠΕΝΤΖΑΣ Μέλος του Παρατηρητήριου Οδικής Ασφάλειας του ΤΕΕ Διευθυντής του Εργαστηρίου Οχημάτων ΕΜΠ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ (1) ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ Ι. Γ. Μπάρτζης bartzis@uowm.gr Η ΓΗΙΝΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Αποτελεί θεµελιώδη συνιστώσα στην διατήρηση ζωής στον πλανήτη. Υφίσταται την πίεση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα διαγνωστικής

Προβλήματα διαγνωστικής Προβλήματα διαγνωστικής ΞΕΝΙΣΤΗΣ 1. Χρόνος 2. Ορθότητα 3. Ακρίβεια ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΤΟ ΤΕΤΡΑΕΔΡΟ ΤΗΣ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ Το σημαντικότερο πέραν της ορθότητας και της ακρίβειας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΓΕΩΠΟΝΩΝ Ι ΙΩΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΑΤΤΙΚΗΣ, ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑ ΑΣ, ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΚΑΙ ΝΗΣΩΝ ΑΙΓΑΙΟΥ(ΗΣΙΟ ΟΣ)

ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΓΕΩΠΟΝΩΝ Ι ΙΩΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΑΤΤΙΚΗΣ, ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑ ΑΣ, ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΚΑΙ ΝΗΣΩΝ ΑΙΓΑΙΟΥ(ΗΣΙΟ ΟΣ) 1. ΓΕΩΠΟΝΟΙ ΑΕΙ, φυτικής παραγωγής για διεξαγωγή πειραµάτων αγρού. Εδρα τα Οινόφυτα Βοιωτίας. Απαραίτητα αγγλικά & Η/Υ. Επιθυµητή προυπηρεσία σε αντίστοιχη θέση. email:, συζητήσιµη 6947/421665 2. ΕΤΑΙΡΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα