Η Ελληνο-Βουδιστική Τέχνη της Γανδάρα - ο αρχαιολογικός χώρος της Χάντα, στο Αφγανιστάν

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η Ελληνο-Βουδιστική Τέχνη της Γανδάρα - ο αρχαιολογικός χώρος της Χάντα, στο Αφγανιστάν"

Transcript

1 Η Ελληνο-Βουδιστική Τέχνη της Γανδάρα - ο αρχαιολογικός χώρος της Χάντα, στο Αφγανιστάν ZΕΜΑΡΙΑΛΑΪ ΤΑΡΖΙ, Διευθυντής της Αρχαιολογικής Αποστολής στην Μπάμυαν του Αφγανιστάν, πρ. Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου, πρ. Γενικός Διευθυντής Αρχαιολογίας και Συντήρησης των Ιστορικών Μνημείων του Αφγανιστάν. Γαλλία Το Νοέμβριο του 1833, κατά τη διάρκεια ανασκαφών του Μούνσι Μόχαν Λάι, μέλους της ομάδας του Δρος Ζεράρ, στο χώρο Μαγκαρμάστ, στα νότια της ακρόπολης της Καμπούλ, ανακαλύφθηκε το πρώτο γλυπτό σε σχιστόλιθο, το οποίο εντάχθηκε από τον φημισμένο Γάλλο αρχαιολόγο Αlφρέντ Φουσέ (Alfred Foucher) σ αυτό που αργότερα ονόμασε "Ελληνο-Βουδιστική" τέχνη. Το εν λόγω γλυπτό ήταν μια στρόγγυλη στήλη, παρόμοια με αυτήν της Παϊτάβα (μεταξύ Καμπούλ και Μπέγκραμ), στην οποία βλέπουμε το Βούδα καθιστό πάνω σε άνθος λωτού να βγάζει φλόγες από τους ώ- μους του. Αυτό το γλυπτό στάλθηκε στην Καλκούτα και παρουσιάστηκε στην Ασιατική Εταιρεία της Βεγγάλης, από τον εντιμότατο κ. Μέτκαλφ ως το πρώτο δείγμα της "Ινδό-Ελληνικής" τέχνης. Πολύ αργότερα, με την έκδοση των δύο βιβλίων του Αλφρέντ Φουσέ "Ελληνο-Βουδιστικοί ζωφόροι της Γανδάρα" (Παρίσι, 1905) και "Η Ελληνο-Βουδιστική τέχνη της Γανδάρα" (Παρίσι, 1918 και 1922, σε δύο τόμους), ο δυτικός κόσμος μάθαινε την ύπαρξη εργαστηρίων τέχνης, όπου η ελληνική αισθητική αναμείχθηκε γόνιμα με την ινδική βουδιστική εικονογραφία. Σαν εισαγωγή στο κυρίως θέμα, θα ήταν ίσως χρήσιμα δύο λόγια για τη Γεωγραφία και την Ιστορία της Γανδάρα, παλιάς σατραπείας του περσικού κράτους. Γεωγραφικά βρίσκεται στα βόρειο-δυτικά της Ινδίας και στα Ανατολικά του Ιρανικού οροπεδίου, μεταξύ δύο νεότερων χωρών, του Αφγανιστάν και του Πακιστάν. Είναι η περιοχή της κοιλάδας του ποταμού Καμπούλ, με την Πεσάβαρ σαν κέντρο παραγωγής των γλυπτών σε πέτρα (σχιστόλιθο) και τα ανατολικά του Αφγανιστάν, ιδιαίτερα τη Χάντα, σαν κέντρο γλυπτικής σε άργιλο και γύψο (στούκο). Στην ευρύτερη έννοιά της, η Ελληνο-βουδιστική τέχνη της Γανδάρα έχει αναμφισβήτητη διασύνδεση με την περιοχή των Ταξίλων στα ανατολικά, το Σουάτ στα βόρεια και την Καμπούλ-Καπίσα στα βόρειο-δυτικά. Όπως το όνομά της μαρτυρεί, η "ελληνο-βουδιστική" τέχνη είναι το αποτέλεσμα της καλλιτεχνικής συμβίωσης μεταξύ της Ελλάδας (από την εποχή του Μ. Αλεξάνδρου) και της Βουδιστικής Ινδίας. Η Ιστορία του Αφγανιστάν είναι πολύπλοκη. Η εξαιρετική γεωγραφική του θέση το τοποθετεί μεταξύ τριών κόσμων, της Περσίας, της Κεντρικής Ασίας και της Ινδίας. Η γνώση μας γι αυτό δεν εξαρτάται μόνο από τις έρευνες που γίνονται εκεί, αλλά και από αυτές που πραγματοποιούνται από το 19 ο αι. στις γειτονικές του χώρες. Η ιστορία του, κατά την διέλευση του Μ. Αλεξάνδρου, γνωστή από τα κείμενα των αρχαίων ι- 193

2 στορικών και γεωγράφων της αρχαιότητας, εμπλουτίζεται συνεχώς από τις αρχαιολογικές και νομισματικές ανακαλύψεις. Από την εποχή των επαφών των Σελευκιδών με τους Μαουρύα και κυρίως από την εποχή της κυριαρχίας του Τσαντραγκούπτα ( π.χ.) (Σανδρόκοτου), στις σατραπείες της Αραχωσίας και της Γανδάρα, η ανατολική περιοχή του περσικού οροπεδίου εισέρχεται στη σφαίρα επιρροής της Ινδίας. Με τους δύο διαδοχικούς βασιλείς της δυναστείας του Τσαντραγκούπτα, δηλαδή το γιο του Μπιντουσάρα και κυρίως τον εγγονό του, τον φημισμένο Ασόκα ( π.χ.), την πλέον περίφημη ινδική προσωπικότητα, που συνδυάζει πολιτική και πνευματικότητα, ο Βουδισμός ως θρησκεία και ειρηνευτικό μέσον, εισέρχεται στο αφγανικό έδαφος. Η βασιλεία των δύο πρώτων της δυναστείας των Μαουρύα είναι γνωστή στους Έλληνες ιστορικούς όπως ο Ερατοσθένης, ο Πολύβιος, ο Στράβων, ο Πλούταρχος, ο Αρριανός, αλλά και στους Ρωμαίους, όπως ο Πλίνιος, ο Ιουστίνος, κ.ά., καθώς επίσης αναφέρεται και στις ινδικές πηγές, όπως τα "Χρονικά της Κεϋλάνης" και τα "Πουράνα". Αντιθέτως, για τον Ασόκα, οι δυτικές πηγές περιέργως σιγούν, ίσως γιατί την προσοχή των χρονικογράφων μονοπωλούν οι δύο μεγάλες πολιτικές ανακατατάξεις της Ασίας του 3 ου αι. π. Χ., δηλ. από τη κυριαρχία των Αρσακιδών Πάρθων και αυτή των Έλληνο- Βακτριανών βασιλέων που αντικατέστησαν τους Σελευκίδες στο Ιρανικό οροπέδιο, στην Κεντρική Ασία και στη βόρειο-δυτική Ινδία. Εκτός των Ινδικών γραφών, η βασιλεία του Ασόκα είναι γνωστή χάρη στα δικά του γραπτά -επιγραφές χαραγμένες στο βράχο ή σε κολώνες- εκ των οποίων 36 είναι γνωστές και ταυτοποιημένες. Οι επιγραφές του Ασόκα που βρέθηκαν σε αφγανικό έδαφος δεν είναι γραμμένες στη γλώσσα μαγκάντι αλλά σε αραμαϊκά και ελληνικά. Ο Α. Φουσέ, ο οποίος βασίζεται σε μαρτυρίες Κινέζων προσκυνητών, λέει ότι η ίδρυση των πρώτων αφγανικών στούπας (βουδιστικά προσκυνήματα) στην περιοχή της Ντζαλαλαμπάντ, ανάγεται στην εποχή του Ασόκα. Η δεύτερη μεγάλη μορφή μεταξύ των βασιλέων που επισημοποίησαν τη βουδιστική θρησκεία του Σακυαμούνι, είναι ο αυτοκράτωρ των Κουσάνων, ο περίφημος Κανίσκα, ο οποίος επέτρεψε την κοπή νομισμάτων με το πρόσωπο του Βούδα με ανθρώπινη μορφή, ενώ πριν εικονιζόταν μόνο συμβολικά. Η ίδρυση μεγάλου αριθμού βουδιστικών μοναστηριών στο Αφγανιστάν αποδίδεται στον Κανίσκα, είτε από γραπτές μαρτυρίες, είτε από αρχαιολογικές, ή επιγραφικές ανακαλύψεις, όπως αυτές της Πεσάβαρ, του Σοτοράκ, του Τοπντάρα και πολλές άλλες (στη περιοχή της Ντζαλαλαμπάντ). Μεταξύ των Μαουρύα και των Κουσάνων, πρέπει να σημειώσουμε τον καθοριστικό ρόλο που έπαιξαν οι Ελληνο-Βάκτριοι, οι Ινδό-Έλληνες, οι Πάρθοι και οι Σάκες στη βαθμιαία προσέγγιση μεταξύ της Ινδίας, του ανατολικού Ιρανικού οροπεδίου και της Κεντρικής Ασίας. Η προσέγγιση αυτή ετοίμασε το έδαφος για τη δημιουργία της Τέχνης που ονομάζεται ελληνο-βουδιστική. Επί της εποχής των Κουσάνων, εκτός της Βακτριανής, της Καμπούλ-Καπίσα, των Ταξίλων και της Σουάτ, δύο άλλα μεγάλα κέντρα της Γανδαρικής τέχνης αναπτύχθηκαν: Η Πεσάβαρ, για την ελληνο- 194

3 βουδιστική τέχνη που εκτελείται σε πέτρα-σχίστη και η Χάντα, στην τέχνη της γλυπτικής με πηλό και στούκο. Από τον 3 ο αι. μ.χ. με την κυριαρχία των Σασσανιδών, αρχίζει μια περίοδος θολή, της οποίας οι χρονολογίες μένουν αβέβαιες. Τα περισσότερα από τα βουδιστικά μνημεία που αντιπροσωπεύουν το τέλος της περιόδου της Μπέγκραμ 2, έχουν καταστραφεί. Παρατηρείται το τέλος της παραγωγής πέτρινων ελληνοβουδιστικών αγαλμάτων με σχίστη της περιοχής της Πεσάβαρ, Σουάτ και Καμπούλ-Καπίσα και με ασβεστόλιθο, της Χάντα και της Βακτριανής. Όμως παρατηρείται μια αναγέννηση σε μερικά καλλιτεχνικά κέντρα όπως η Χάντα, όπου μια καινούργια δυναμική δημιουργείται στη γλυπτική σε στούκο κατά τη διάρκεια μιας πολύ μακράς περιόδου, από τον 3 ο μέχρι τον 5 ο αι. Στην περίοδο αυτή που συχνά ονομάζεται μετα-κουσανική, πρέπει να αναφέρουμε τους Κιδαρίτες και το σημαντικό ρόλο τους στη διατήρηση της κουσανικής παράδοσης. Η επόμενη περίοδος κυριαρχείται από τους Εφταλίτες, τους Λευκούς Ούννους, ή Ούννους του Ιράν (5 ος - 6 ος αι. μ.χ.), οι οποίοι, σε ότι αφορά στα βουδιστικά μνημεία, θεωρούνται από τους περισσότερους επιστήμονες ως εικονοκλάστες, ιδιαίτερα από αυτούς που βασίζονται κυρίως σε μαρτυρίες Κινέζων προσκυνητών. Είναι βέβαια αληθές ότι, με τους πολέμους τους ενάντια στους Σασσανίδες, την εκστρατεία τους στην Ινδία, το β μισό του 6 ου αι. μ.χ., κατά την διάρκεια της κυριαρχίας τους και πριν την οριστική ήττα τους από τη συμμαχία των Δυτικών Τούρκων και των Σασσανιδών, άφησαν τα περισσότερα βουδιστικά μοναστήρια της περιοχής που μας ενδιαφέρει σε πλήρη εγκατάλειψη, αλλά όχι κατεστραμμένα. Κατά την επόμενη περίοδο της Τουρκικής κυριαρχίας, τα μνημεία αυτά γίνονται αντικείμενο συντήρησης, ανακαίνισης και αλλαγών. Δύο παραδείγματα αυτής της περιόδου είναι οι δύο μεγάλοι και γνωστοί Βούδες της Μπαμυάν, αυτός των 38 και ο άλλος των 55 μέτρων ύψους. Όντως το άγαλμα του Βούδα των 38 μέτρων συντηρήθηκε και συγχρόνως δημιουργήθηκε ο Βούδας των 55 μέτρων, κατά την περίοδο αυτή, στην οποία τοποθετείται το απόγειο της υπαίθριας γλυπτικής και των τοιχογραφιών. Στον τομέα αυτό η Μπαμυάν συναγωνίζεται γνωστούς χώρους της Ινδίας και της κινεζικής Κεντρικής Ασίας. Η τουρκική κυριαρχία δεν σήμανε την εξαφάνιση των Κουσάνων και των Εφταλιτών και στην εποχή αυτή, πολύ μεταγενέστερη των μεγάλων Κουσάν, η ελληνο-βουδιστική παράδοση επιζεί μέχρι τον 9 ο μ.χ. αιώνα. H πορεία δημιουργίας της ελληνο-βουδιστικής τέχνης και συγχρόνως της δημιουργίας της εικόνας του Βούδα, στη Βακτριανή, στα Τάξιλα, στη Σουάτ και στη Γανδάρα, ακολουθούσε το δρόμο της από την εποχή των Ινδο-Ελλήνων μέχρι αυτή των Κουσάν. Έτσι η εικόνα του Βούδα με ανθρώπινο πρόσωπο, στην πλέον τελειοποιημένη φάση της, χαράχτηκε πάνω στα νομίσματα του κουσάνου αυτοκράτορα Κανίσκα (2 ος αι.). Το πρόσωπο του Βούδα παρουσιάζεται με τα χαρακτηριστικά του Έλληνα Απόλλωνα. (εικ.1). Όμως τα χαρακτηριστικά αυτά διαφοροποιούνται με κάποια συγκεκριμένα στοιχεία, τα οποία απαιτεί το ιερατείο, δηλαδή τον κότσο, την τούφα ανάμεσα στα φρύδια, τους κρεμαστούς λοβούς των αυτιών (υπόμνηση στα βαρειά σκουλαρίκια), το διπλοσάγωνο και κυρίως τα έντονα εξόφθαλμα μάτια. Όλα αυτά απομακρύνουν το 195

4 πρόσωπο του Γανδαρινού Απόλλωνα από αυτό του Ελληνικού πρωτοτύπου. Όμως το προφίλ παραμένει ελληνικό, η μύτη είναι στην προέκταση του μετώπου. Αυτό δε που φέρνει τον ελληνο-βουδιστικό Βούδα πιο κοντά στα ελληνικά αγάλματα, είναι οι λεπτομέρειες των μαλλιών και το μοναστικό ένδυμα που μοιάζει με την τήβεννο ή το ελληνικό ιμάτιο και γενικά τα ελληνικά ενδύματα, όπου οι πτυχές πέφτουν απαλά ακολουθώντας τη βαρύτητα. (εικ. 2.) Η ανάμιξη αυτή της ελληνικής τέχνης με τις τοπικές, είναι επίσης εμφανής στην αρχιτεκτονική. Η μελέτη της εξέλιξης του κατ εξοχήν βουδιστικού λατρευτικού μνημείου, του μοναστηριού, είναι χαρακτηριστική. Το ινδικό στούπα, που έχει πρωτόγονο σχέδιο τύμβου σαν ημισφαιρικός θόλος με ένα σπόνδυλο στην κορυφή του, αποκτά εξέδρα με κίονες στολισμένους με κορινθιακά κιονόκρανα, όπως το μοναστήρι με το δικέφαλο αετό στο Σιρκάπ (Τάξιλα 2, ή Ελληνικά Τάξιλα). Ένα άλλο παράδειγμα, προερχόμενο επίσης από το Σιρκάπ, είναι το μοναστήρι του συμπλέγματος Ε, μία ινδική στούπα, καλυμμένη με φύλλα ακάνθου. Επίσης στην περιοχή των Ταξίλων, το F12 του Καλβάν, αντιπροσωπεύει μια επιτυχημένη μίξη ελληνικών και ινδικών στοιχείων, όχι ακόμα καλά αφομοιωμένων. Στην εποχή των Κουσάνων η ελληνο-βουδιστική τέχνη ήταν σε πλήρη άνθηση και ανέπτυξε διάφορα θέματα, αγάλματα του Βούδα μόνου, καθισμένου ή ορθού, των Bodhisattvas (ακολούθων του Βούδα) και άλλων θεοτήτων, έως σκηνές πλήρους αναπαράστασης. Στη σύνθεση σκηνών κυρίως από τη ζωή του Βούδα Σακυαμούνι, οι ελληνο-βουδιστικοί καλλιτέχνες εγκαταλείπουν τις υπερβολικά φορτωμένες παραστάσεις όπως κάνουν και οι Ινδοί. Οι αναπαραστάσεις περιορίζονται στις μορφές των πρωταγωνιστών, μια σκηνοθεσία που απευθύνεται σε κοινό μυημένων, όπου όμως, ενίοτε, δευτερεύοντα πρόσωπα παρουσιάζονται στο ίδιο μέγεθος με το Βούδα. Εκεί όπου το θρησκευτικό κείμενο δεν περιγράφει με ακρίβεια τα εξωτερικά χαρακτηριστικά ορισμένων προσώπων, οι καλλιτέχνες, εμποτισμένοι με την ελληνική παιδεία, τα αναπαριστούν με τα χαρακτηριστικά διαφόρων ελληνικών κυρίως θεοτήτων. Επίσης, στις σκηνές από τη ζωή του Βούδα, κάποιες κινήσεις των χεριών που λέγονται mudras και που καθορίζουν συγκεκριμένη χειρονομία, ή την πνευματική κατάσταση του Βούδα, ή του Βοdhisattva, οφείλονται στην ελληνο-βουδιστική τέχνη, εμπνευσμένες, αναμφίβολα, από χειρονομίες ευλογίας από τον "διδάσκαλο". Αργότερα κωδικοποιήθηκαν σε ιερή γλώσσα. H χρονολόγηση της ελληνο-βουδιστικής τέχνης είναι δύσκολη. Δημιουργήσαμε γι αυτό μια χρονολογική κατάταξη των διαφόρων καλλιτεχνικών σχολών που συγχρόνως υποδεικνύει τις διάφορες φάσεις που ακολούθησε η τέχνη αυτή: η δημιουργία της εικόνας του Βούδα κατά την περίοδο του σπουδαίου κουσάνου αυτοκράτορα Κανίσκα, δηλ. στο τελευταίο τέταρτο του 1 ου αι. μ.χ., ή το πρώτο μισό του 2 ου αι. μ.χ. Οι καλλιτέχνες εκφράζονταν με ικανότητα και σμίλευαν το σχιστόλιθο στη Γανδάρα, στο Σουάτ, στην Καμπούλ-Καπίσα και τον ασβεστόλιθο στη Χάντα. Το σμίλευμα αντικαταστάθηκε αργότερα από το πρόπλασμα σε γύψο (στούκο) και αυτό το υλικό αντικαταστάθηκε με τη σειρά του από τον άργιλο. 196

5 Από τις ιταλικές και πακιστανικές ανασκαφές στην περιοχή της Σουάτ, η χρονολόγηση της δημιουργίας της εικόνας του Βούδα δείχνει ότι αυτή ανέρχεται σε εποχές πριν από τον Κανίσκα, όμως η σειρά των φάσεων που ακολούθησαν τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν μένει η ίδια. Για το σχιστόλιθο όμως, η χρονολογική πρόοδος που του αποδίδαμε δεν φαίνεται να επαληθεύεται στις πιο πρόσφατες ανασκαφές, όπου χρησιμοποιούμε επιστημονικές μεθόδους ανάλυσης. Η χρονολόγηση στο υλικό αυτό είναι δύσκολη για διάφορους λόγους. Τα μνημεία που στολίζονταν με τέτοια αγάλματα είχαν υποστεί καταστροφές, λόγω εγκατάλειψης ή λόγω πολέμων. Και στις δύο περιπτώσεις τα μνημεία αναπαλαιώθηκαν και διευρύνθηκαν. Τα αγάλματα σε σχιστόλιθο μεταφέρθηκαν από τον αρχικό τους χώρο και ξαναχρησιμοποιήθηκαν αλλού. Τα αποτελέσματα των ανασκαφών στη Χάντα, στην αρχή υπό την διεύθυνση του Σ. Μοσταμεντί, στην Ταπέ Σοτόρ και στη συνέχεια υπό την διεύθυνσή μου στην Ταπέ Σοτόρ και Ταπέ τοπε Καλάν, δεν θέτουν σε αμφισβήτηση την αρχαιότητα των γλυπτών σε σχιστόλιθο. Αποδεικνύουν ότι η αρχή του προπλάσματος με άργιλο στην Ταπέ Σοτόρ είναι σύγχρονη των σχιστόλιθων της Γανδάρα. Η χρονολόγηση που προτείνω βασίζεται σε σοβαρές μελέτες των αρχιτεκτονικών ερειπίων και δεν λαμβάνει υπ όψη της, όπως έκαναν οι προκάτοχοί μου, μόνο τη στυλιστική μελέτη των γλυπτών. Αυτή η καινούρια πρόταση διορθώνει έναν αιώνα ερευνών πάνω στον βουδιστικό κόσμο. Η κατάταξη σε ομάδες και η μελέτη της εξέλιξης των προπλασμάτων βασίζεται σε τεχνικές αναλύσεις. Για το δε πρόπλασμα σε γύψο, που έκανε τη Χάντα φημισμένη, έγιναν σημαντικές παρατηρήσεις για την αρχή, τη διάρκεια και τις καινούριες τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν και οι οποίες επιτρέπουν νέες κατατάξεις. Ο αρχαιολογικός πλούτος της Χάντα δικαιολογεί την οργάνωση πολλών συνεδρίων. Τα περίπου 600 μοναστήρια που ανασκάφτηκαν από τον περασμένο αιώνα, από τη δεκαετία του 1920, από τον Α. Φουσέ, τον Α. Γκοντάρ, τον Ζ. Μπαρτού, τον Σ. Μιζούμο, τον Σ. Μοσταμαντί και Ζ. Ταρζί, απέδωσαν πάνω από αντικείμενα σε γύψο, του ιδιαίτερου χαρακτήρα της σχολής της Χάντα. Εδώ κυριαρχεί η ελληνιστική επιρροή, όποια κι αν είναι η απεικόνιση του Βούδα, των μοναχών ή των ανατολικών θεοτήτων. Χωρίς να μπούμε στις λεπτομέρειες όλων των γλυπτών της Χάντα, θα επικεντρώσουμε σε παραδείγματα γλυπτών σε άργιλο του Ταπέ Σοτόρ, από τις ανασκαφές του Μοσταμαντί και τις δικές μου, κομμάτια που συντηρήθηκαν από εμένα τον ίδιο. Στις 65 κόγχες και ναΐσκους της Ταπέ Σοτόρ, βρέθηκε ένας μεγάλος αριθμός γλυπτών, όπως κεφαλές μοναχών, στις οποίες προστίθενται θεότητες ινδικής ή ελληνιστικής έμπνευσης, (εικ.3-4), καθώς και πρόσωπα ευεργετών κ.λπ. Ορισμένες συνθέσεις που έμειναν επί τόπου στα μοναστήρια, συντηρήθηκαν τελευταία. Μεταξύ αυτών 3 κόγχες της αυλής των κελιών των μοναχών, οι V1, V2, V3. 197

6 Κόγχη V1 Παριστάνει σίγουρα τη σκηνή του θαύματος του Σραβάστι, σύμφωνα με το Γανδαρινό τρόπο. Παρουσιάζει το Βούδα καθιστό, περιτριγυρισμένο από Bodhisattvas (μέλλοντες Βούδες) και τους θεούς Ίντρα και Βράχμα. Το μοναστικό ένδυμα που καλύπτει και τους δύο ώμους του Βούδα, είναι εξαιρετικής τεχνικής, με ανάλαφρες και απρόσκοπτες πτυχώσεις. Η πτώση του υφάσματος πάνω από τις σχεδόν οριζόντια λυγισμένες γάμπες, δημιουργεί ένα παιχνίδι πτυχώσεων με εξαιρετική φυσικότητα. Ένας Bodhisattva γανδαρινού τύπου, είναι όρθιος στον μπροστινό χώρο της κόγχης, δεξιά του Βούδα, στολισμένος με κοσμήματα αποτελούμενα από πολλούς μεγάλους πολύτιμους λίθους. Επίσης θαυμάσιος είναι ο νεαρός θεός Βράχμα, του οποίου το μπούστο αναδύεται στην βόρειο-δυτική γωνία, με γυναικεία χάρη στο πρόσωπο και κόμμωση σε κότσο και πλούσιες μπούκλες. Είναι χαρακτηριστικό καθαρής ελληνιστικής παράδοσης και θυμίζει το Βωμό της Περγάμου. Κόγχη V2 Βρίσκεται στα ανατολικά της προηγούμενης. Το μέσο της κόγχης καταλαμβάνεται από το Βούδα καθισμένο σε ένα καλυμμένο από φύλλα βάθρο, ενδεικτικό ότι η σκηνή εκτυλίσσεται σε εξωτερικό χώρο. (εικ.5.) Δεν θα περιγράψουμε τα πρόσωπα που εμφανίζονται στο εμπρός μέρος, ακουμπώντας στις πλαϊνές πλευρές. Θα παρατηρήσουμε, δεξιά στη βόρειο-ανατολική γωνία της κόγχης, στον αριστερό βραχίονα του Βούδα, τη μορφή της ινδικής θεότητας Σρί, ή Χαρίτι. Παρουσιάζεται με τα χαρακτηριστικά της ελληνικής θεάς Τύχης, (εικ.6.) που κρατά το κέρας της αφθονίας στο αριστερό χέρι και με το δεξί ρίχνει άνθη στο Βούδα. Φορά μακριά χλαμύδα σφιγμένη κάτω από το στήθος με ζώνη και μανδύα που καλύπτει τα πόδια. Οι πτυχές του μανδύα και του χιτώνα με το ριχτό τμήμα που καλύπτει τη ζώνη κάτω από το στήθος, είναι χαρακτηριστικά ελληνιστική. Το πρωτότυπο αυτού του μοντέλου της ελληνικής θεάς Τύχης συναντάται στα ελληνο-βακτριανά νομίσματα του βασιλιά Αμύντα. Στην αντίθετη γωνία της κόγχης, στο δεξιό βραχίονα του Βούδα, βρίσκεται ο Βαζραπάνι με τα χαρακτηριστικά του Ηρακλή. (εικ.7) Αυτός ο Βαζραπάνι-Ηρακλής είναι καθισμένος πάνω σε ένα βράχο με το αριστερό πόδι απλωμένο, το δεξιό λυγισμένο και το γόνατο υψωμένο. Το μπούστο και οι γοφοί γυρνούν ε- λαφρά για να παρουσιάζονται στα τρία τέταρτα. Το πρόσωπο φέρει γενειάδα και μουστάκι, κοντά μαλλιά με μπούκλες και είναι γυρισμένο προς το Βούδα. Με το αριστερό χέρι κρατιέται από το βράχο, όπου ακουμπά και κάθεται, ενώ με το δεξί κρατά το βάζρα, τον κεραυνό, εξ ου και το όνομα Βαζραπάνι (ο φέρων το βάζρα), ακουμπισμένο πάνω στο δεξιό γόνατό του. Ο Ηρακλής που δάνεισε τα χαρακτηριστικά του στον Βαζραπάνι, αναγνωρίζεται εύκολα από το χαρακτηριστικό του πρόσωπο και την λεοντή που πέφτει με ανάλα- 198

7 φρες πτυχώσεις σαν ύφασμα. Το κεφάλι του άγριου ζώου ακουμπά στον αριστερό του ώμο, το υπόλοιπο του δέρματος κατεβαίνει πίσω από την πλάτη του και επανεμφανίζεται στο ύψος των μηρών, δεμένο χαμηλά στην κοιλιά του, ενώ το ένα λεοντοπόδαρο κρέμεται εξωτερικά του αριστερού μηρού. Η άνεση της πόζας, η τέλεια ανατομία του σώματος και η έκφραση του προσώπου, κάνουν αυτό το γλυπτό να είναι ένα σπουδαίο έργο της ύστερης ελληνιστικής ελληνο-βουδιστικής σχολής του Αφγανιστάν. Αυτός ο τύπος του Ηρακλέους που δάνεισε το πρόσωπό του στον Ηρακλή της κόγχης V2 στην Ταπέ Σοτόρ της Χάντα, είχε εμπνεύσει και τους χαράκτες των ελληνο-βακτριανών νομισμάτων του Ευθύδημου και είναι έμπνευση που προέρχεται από τα ατελιέ των Αβδήρων. Είχαμε τη συνήθεια να εξηγούμε την ελληνική καλλιτεχνική επιρροή μόνο μέσω της Βακτριανής. Η ανακάλυψη της Αϊ Χανούμ, του Τακτ-ι-Σανγκίν και άλλων ελληνιστικών πόλεων της Κεντρικής Ασίας μας έδωσε πολλές σημαντικές γνώσεις για τον πλούτο της τέχνης στα ακραία σημεία του ελληνιστικού κόσμου, εκτός Μεσογείου. Μπορούμε λογικά σήμερα να αναθεωρήσουμε τα στοιχεία επιρροής της ελληνικής τέχνης στα νότια του Ινδικού Καυκάσου και να υποθέσουμε ότι, στην κοιλάδα της Τζελαλαμπάντ, όπου βρίσκεται η Χάντα, υπήρξαν πυρήνες ελληνικού πολιτισμού σε στενή επαφή με την περιφερειακή Μητρόπολη, την Διονυσούπολη. Με την παρουσία τέτοιων κέντρων προώθησης του ελληνικού πολιτισμού μπορούμε να εξηγήσουμε την συνεχή μετάδοση των εικονογραφικών θεμάτων και της καλλιτεχνικής παράδοσης. Ο Βαζραπάνι-Ηρακλής της κόγχης V2 στην Ταπέ Σοτόρ της Χάντα είναι ένα τέτοιο παράδειγμα ελληνικής τέχνης στην υπηρεσία των βουδιστικών μοναστηριών. Κόγχη V3 Δε νοείται να τελειώσουμε χωρίς να παρατηρήσουμε την κόγχη αυτή, (εικ.9) αριστερά της προηγούμενης, όπου ο Αλέξανδρος, (εικ.10) ή κάποια θεότητα με τα χαρακτηριστικά του Αλεξάνδρου, δάνεισε το πρόσωπό της στο Βαζραπάνι. Ο αινιγματικός αυτός ακόλουθος του Βούδα, αλλάζει συχνά πρόσωπα μέσα στην ελληνο-βουδιστική τέχνη, από το Δία ως τον άγνωστο πληβείο, τον Ηρακλή, τον Ερμή, το Διόνυσο (εικ.8) τον Πάνα, τον Βράχμα, νέο, ή ηλικιωμένο και η λίστα είναι μεγάλη. Σ αυτή την κόγχη ο Βαζραπάνι αναδύεται από τη βόρειο-δυτική γωνία, με το θεληματικό πρόσωπο του Αλεξάνδρου, (εικ.11) που θυμίζει τον Ήλιο, όπως παρουσιάζεται σε ένα μετάλλιο από τη Ρόδο, το οποίο βρίσκεται στη Νομισματική Συλλογή της Γαλλικής Εθνικής Βιβλιοθήκης (Cabinet des Médailles). Θεωρώ αυτό ως το καλύτερο παράδειγμα της ελληνο-βουδιστικής τέχνης. 199

8 Σημειώσεις του μεταφραστή: Οι φωτογραφίες των γλυπτών αναπαραστάσεων του Βαζραπάνι-Ηρακλή και του Βαζραπάνι- Αλέξανδρου που κοσμούν το άρθρο του Καθηγητή Ζεμαρυαλάϊ Ταρζί έχουν μοναδική αξία, διότι τα συγκεκριμένα έργα έχουν πλέον καταστραφεί, θύματα των πιο πρόσφατων τραγικών περιπετειών που κλυδωνίζουν ακόμη και σήμερα το Αφγανιστάν. Οι Γάλλοι αρχαιολόγοι αποτελούν τους σκαπανείς στην μελέτη της τέχνης Γανδάρα χάρη στις, συστηματικές και συνεχείς, από το 1900 ως σήμερα, ανασκαφές τους στο Αφγανιστάν και το Πακιστάν (Foucher, Schlumberger, Barthoux, κλπ.). Πρώτοι υπογράμμισαν την έντονη ελληνική επίδραση που έχει δεχτεί και την τεκμηρίωσαν με τα ευρήματα των ανασκαφών τους στις ελληνικές πόλεις του Αφγανιστάν (Αϊ Χανούμ, Μπέγκραμ, Σούρκ Κοτάλ, Κανταχάρ, κλπ.). Παρόμοια τεκμηρίωση κάνουν ο Ακαδημαϊκός Καθ. Εντβαρ Ριτβελάντζε και η Καθ. Galina Pugachenkova, και οι δύο για πολλά χρόνια διευθυντές των Ρώσο- Ουζμπεκικών ανασκαφών στο Ουζμπεκιστάν και το Τατζικιστάν. ( Αϊρταμ, ΝτιλβερζίνΤεπά, Καλτσαγιάν, Τακτ-Ι-Σανγκίν, κλπ.) ( Hellenism in Central Asia,Ed.Uzbekistan Academy of Science, , Culture and Art of Ancient Uzbekistan, Tashkent, 1981). Σε αυτούς προστίθεται και ο Sir John Marshal με τις ανασκαφές του στο Πακιστάν (Jaulian, κλπ.) ( The Buddhist Art of Gandara, Taxila 1945,1960) Ο Καθ. Ζ. Ταρζί θεωρείται κορυφαίος γνώστης της τέχνης της Γανδάρα και αποτελεί μία ιδιαίτερη περίπτωση. Είναι Αφγανός στην καταγωγή και γνωρίζει καλά το θέμα από την Αφγανική πλευρά του και συγχρόνως την Γαλλική. Eίναι πρώην Γενικός Διευθυντής Αρχαιολογίας και Συντήρησης των Ιστορικών Μνημείων του Αφγανιστάν, για πολλά χρόνια Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου, για πολλά χρόνια και α- κόμη σήμερα Διευθυντής των Γάλλο-Αφγανικών ανασκαφών στη Μπαμιάν. Έχει συγχρόνως την Γαλλική επιστημονική παιδεία, τα αρχεία και τη γνώση των Γάλλων επιστημόνων, που πρώτοι μελέτησαν την τέχνη αυτή (Foucher και Schlumberger). Οι Γάλλοι ονομάζουν την τέχνη αυτή Ελληνο-Βουδιστική, λόγω της έντονης ελληνικής επιρροής στο Αφγανιστάν και Ουζμπεκιστάν. Οι Άγγλοι, γενικά, υιοθετούν απλώς το όνομα Γανδάρα, διότι στο Πακιστάν και Ινδία που κυρίως ανασκάπτουν, σημειώνουν τις διάφορες και τις ινδικές επί το πλείστον επιρροές και το ότι ανθεί χρονολογικά κατά την ρωμαϊκή εποχή. Έτσι διαμορφώθηκαν, για πολλά χρόνια, αντικρουόμενες θεωρίες από διάφορους αρχαιολόγους. (*) Ο Καθηγητής του Πανεπιστημίου της Ρώμης Mario Bussagli, στο βιβλίο του L Art du Gandhara Pochothèque, Paris 1996 και L Arte del Gandhara Ed. Unione Τipografico, Τοrinο 1984, Roma 1996, υπογραμμίζει την γαλλική θεωρία γράφοντας: << η εξελλήνιση των διαφόρων περιοχών όπου γεννιέται και ανθεί η τέχνη της Γανδάρα είναι μεγάλη η ελληνική παρουσία είναι σημαντική από αιώνες, με τελευταία την ινδο-ελληνική επιβίωση που διαρκεί έως το ήμισυ του 1 ου αι. π.χ.είναι η ζωντάνια του ελληνικού θαύματος, να μπορεί να επιβιώνει, παρά τα τεράστια και διαδοχικά κύματα κατακτητών στον χώρο αυτό >> (σελ ). Τέλος, το συμπέρασμά του, ρίχνει γέφυρες ανάμεσα στις διάφορες θεωρίες : Το πιθανότερο είναι ότι ο άγνωστος καλλιτέχνης που δημιούργησε το πρώτο μοντέλο (του Βούδα) ήταν Yavana (Έλλην της Ινδίας) καλλιτέχνης και φιλόσοφος, που ανήκε συγχρόνως στην Ελλάδα και στην Ινδία. Ποτίτσα Γρηγοράκου (*) Άλλες θεωρίες για Ινδική επίδραση της Μathura, ή της Iνδικής Αυτοκρατορίας των Μaurya, ή για παρθική ή ρωμαϊκή επιρροή, που αποκλείουν ή υποβαθμίζουν την ελληνική επιρροή ή το ότι η ρωμαϊκή τέχνη είναι συνέχεια της ελληνικής όπως υπογραμμίζει ο G. Guillini, ( L Hellenisme Edisud, Paris, 2003). Οι θεωρίες αυτές είναι σήμερα προς αναθεώρηση ή ξεπερασμένες, χάρη στα ευρήματα και πορίσματα των νεότερων ερευνών και ανασκαφών (που αναδεικνύουν τον μηχανισμό της ελληνικής επιρροής), ιδίως αυτών της Αϊ Χανούμ και Τίλια Τεπέ : Heras, The origin of the so-called Graeco-Budhist Sculpture of Gandhara, Bombay V.A.Smith,Graeco-Roman Influencies on Civilization of India //Μ.Wheeler, Romano-Buddhist Art, 1949, A.K. Narain, The Indo-Greeks, Oxford 1957.//A. Grünwedel, The Buddhist Art of India, etc.. 200

9 CONFERENCE L Art du Gandhara appelle Greco - Bouddhique. Le Site de Hadda (Afganistan) ZEMARYALAÏ TARZI, Directeur de la Mission Archéologique Française a Bamiyan (Afganistan), ancien Professeur a l Université de Strasbourg, ancien Directeur General de l Archéologie et de la Conservation des Monuments Historiques de l Afganistan. France C est en novembre 1833, lors des fouilles de Munshi Mohan Lal, membre de l équipe du Dr J.G. Gérard, que fut découvert, le premier exemple de sculpture en schiste, désigné plus tard par le célèbre archéologue français Alfred Foucher, comme l art gréco-bouddhique sur le site Magarmast, situé au sud de la citadelle de la ville de Kaboul. Il s agit d une stèle circulaire, provenant de Paitawa (entre Kaboul et Βegram) sur laquelle on voit Bouddha assis sur une fleur de lotus émettant des flammes de ses épaules. Cette sculpture fut envoyée à Calcutta et y a été présentée devant la Société Asiatique de Bengale par Sir C. Metcalfe comme le premier exemple de l art Ιndo-Ηellenic. Mais c est plus tard avec la publication des deux volumes d Alfred Foucher Bas Reliefs grécobouddhiques de Gandhâra, Paris 1905 et puis L Art gréco-bouddhique du Gandhara, Paris 1918, et 1922 (en deux grands fascicules), que le monde occidental apprenait l existence de foyers artistiques mariant l esthétique grecque à l iconographie bouddhique indienne. Avant d entrer dans le vif du sujet, il serait utile de dire un mot sur la géographie et l histoire du Gandhara, l ancienne satrapie de la deuxième moitié du premier millénaire avant J.C. Il se trouve géographiquement au Nord-Ouest de l Inde et l Est du plateau iranien, à cheval sur deux états modernes : l Afghanistan et le Pakistan. C est la région de la vallée de la rivière Kaboul, avec le bassin de Peshawar comme le centre de production de sculptures en pierre, le schiste en l occurrence, et l Est de l Afghanistan, particulièrement Hadda comme centre de modelage en argile et en stuc. Dans le sens le plus large, l art gréco bouddhique du Gandhara a des affinités indéniables avec la région de Taxila à l Est, le Swat au Nord et Kaboul-Kapissa au Nord-Ouest. Comme l indique le mot composé «gréco-bouddhique», il est le résultat d une symbiose artistique entre la Grèce (à partir de l époque d Alexandre le Grand) et l Inde bouddhique. Ecrire l histoire de cette région n est pas une affaire simple. Par sa position géographique exceptionnelle, située entre trois mondes -iranien, central asiatique et indien- notre connaissance d elle n est pas seulement 201

10 CONFERENCE tributaire des recherches effectuées sur son propre sol mais aussi celles qui sont entreprises depuis le XIXème sur celui de ses voisins. Son histoire, lors du passage d Alexandre le Grand, connue par les textes des historiens et des géographes de l antiquité, est constamment enrichie par des découvertes archéologiques et numismatiques. C est seulement à partir des contacts établis entre les Séleucide et les Maurya, surtout avec la mainmise de Chandragupta ( av. J.-C.) sur les satrapies d Arachosie et de Gandhara que cette partie orientale du plateau iranien rentre dans la sphère d influence de l Inde. C est avec les deux rois successifs de la lignée de Chandragupta, son fils Bindusâra et surtout son petit-fils l illustre Asoka (environ av. J.C.), la plus haute figure indienne alliant la politique et la spiritualité, que le bouddhisme, comme religion ou comme moyen pacificateur, est introduit sur le sol gandharien. Le règne des deux premiers souverains mauryas était connu des historiens gréco-romains tel Eratosthène, Polybe, Strabon, Plutarque, Arrien, Pline, Justin et bien d autres mais aussi par les sources indiennes telles les chroniques singhalaises et les Purâna. En revanche, à propos d Asoka, les sources occidentales sont curieusement muettes, sans doute que l attention des chroniqueurs fût plutôt attirée par les deux grands bouleversements politiques de l Asie du milieu du IIIème s. av.j.c., à savoir l avènement des Parthes Arsacides et celui des Gréco-Bactriens qui remplacèrent définitivement les Séleucides sur le plateau iranien, en Asie Centrale et dans le Nord-Ouest de l Inde. En dehors des textes indiens, le règne d Asoka est connu grâce à ses propres édits -des inscriptions- gravées sur roc ou sur des piliers ; trente-six d entre eux sont connus et identifiés. Les inscriptions d Asoka trouvées sur le sol afghan ne sont pas gravées dans la langue mâgâdhi, mais en araméen et en grec. A croire Alfred Foucher, qui se base sur le témoignage de pèlerins chinois, la construction des premiers stoupas afghans dans la région de Djalâlâbâd, remonterait à l époque d Asoka. La deuxième image marquante, parmi les souverains qui ont officialisé la religion de Sakyamuni, est celle de l empereur koushan, le célèbre Kanishka qui autorisa la frappe des pièces de monnaie à l effigie de Bouddha sous les traits d un être humain, tandis qu auparavant il était représenté par des symboles. La fondation d un grand nombre de monastères bouddhiques en Afghanistan et au Pakistan est attribuée à Kanishka soit par les témoignages soit par les découvertes archéologiques ou épigraphiques comme celles de Peshawar, Shotarak, Topdara et bien d autres. Entre les Mauryas et les Koushans, citons le rôle déterminant que jouèrent les Gréco- bactriens, les Indo- Grecs, les Parthes et les Sakas, dans le processus de rapprochement entre l Inde, l Est du plateau iranien et l Asie Centrale, préparant ainsi le terrain pour la formation de l art dit gréco bouddhique. 202

11 CONFERENCE Sous les Koushans, en-dehors de la Bactriane, Kaboul-Kapisa, Taxila et Swat, deux centres gandhariens importants se sont illustrés. L un comme celui de Peshawar dans l élaboration de l art gréco bouddhique travaillant le schiste, l autre, Hadda, dans l art du modelage en argile et en stuc. A partir du IIIe siècle apr.j.c. avec la mainmise des Sassanides, commence une période trouble dont la chronologie reste incertaine. La plupart des monuments bouddhiques, qui correspondent à la fin de la période de Begram II, sont détruits. On constate la fin de la production de sculptures gréco bouddhiques en pierre: le schiste de la région de Peshawar, Swat et Kaboul-Kapisa et le calcaire de Hadda et de la Bactriane. Cependant, un renouveau est à constater dans certains foyers artistiques comme à Hadda, où un nouvel essor est consacré au travail du modelage en stuc durant une période assez longue, allant du IIIe au Ve s. ap.j.c. A cette période, souvent désignée comme post-kouchane, on doit associer les Kidarites et leur rôle déterminant afin de perdurer la tradition kouchane. La période suivante est celle dominée par les Hephtalites, les Huns Blancs ou les Huns Iraniens (Ve-VIe s. ap. J.C.), qui dans le contexte de cette présentation traitant des monuments bouddhiques, sont souvent désignés comme des iconoclastes par la plupart des savants, surtout par ceux qui voudraient à tout prix se baser sur les témoignages des pèlerins chinois. Il est vrai aussi que par leur guerre contre les Sassanides, leur expédition indienne, la deuxième moitié du VIe siècle ap. J.C. sous leur domination et avant leur défaite définitive contre la coalition des Turcs Occidentaux et des Sassanides, ils laissent la plupart des monastères bouddhiques de la région de notre prédilection dans une phase de laisser-aller et d abandon et non de destruction. C est dans la période suivante, dominée par les Turcs, que ces mêmes monuments font l objet de restaurations, de transformations et de rénovations. Deux exemples choisis de cette période de domination turque, sont les deux grandes et célèbres statues du Bouddha, celle de 38 mètres et celle de 55 mètres de Bâmiyân. En effet, la statue du Bouddha de 38 mètres a fait l objet de restaurations et celle de 55 mètres a été réalisée à cette période, qui de plus est l apogée de la sculpture rupestre et de la peinture murale. Bamiyan dans ce domaine rivalise avec les célèbres sites de l Inde et d Asie Centrale chinoise. La domination des Turcs ne signifie pas la disparition des post-koushans et des Hephtalites. En effet loin des Grands Koushans, elle transmet la tradition gréco-bouddhique jusqu au IXe sιècle ap. J.C. Le processus de formation de l art gréco bouddhique, et par la même occasion la création de l image du Bouddha aussi bien en Bactriane qu à Taxila, et sans doute à Swat et à Gandhara, à partir des Indo-Grecs jusqu au Koushans, par l intermédiaire des Sakas, suivait son chemin pour que l image du Bouddha sous les traits d un être humain soit frappée sur les pièces de monnaie de Kanishka dans sa phase de formation la plus accomplie. Ainsi le personnage de Bouddha apparaît sous les traits d Apollon grec. 203

12 CONFERENCE (Photo No 1) Cependant les traits du visage alourdis par les signes distinctifs exigés par le monastère, à savoir : l usnisa (le chignon), l urna (la touffe de poils située entre les sourcils au milieu du front), les lobes des oreilles pendantes (souvenir du port de boucles d oreilles très lourdes), le double menton et surtout les globes oculaires très développés, éloignent le visage de l Apollon gandharien de son prototype grec. Mais le profil, quant à lui, reste grec : le nez est dans le prolongement du front. Ce qui rapproche encore davantage le Bouddha gréco-bouddhique des sculptures grecques, c est l arrangement des mèches de la chevelure et l habit monastique qui est très proche des toges et des manteaux grecs, sur lequels les plis obéissent à la loi de la pesanteur (No 2). Ce mélange de l art grec avec les arts locaux est également à noter dans l architecture. L étude de l évolution du monument de culte par excellence du bouddhisme, le stoupa, est de ce point de vue remarquable. Le stoupa indien plus proche, de forme primitive de tumulus comme un dôme semi sphérique surmonté de tambour, se voit doté d un podium orné de pilastres aux chapiteaux corinthiens tel le stoupa dit à aigle bicéphal de Sircap (Taxila II ou Taxila grec). Un autre exemple provenant également de Sircap, est le stoupa du Bloc E qui montre un stoupa indien recouvert de feuilles d acanthe. Egalement de la région de Taxila, le stoupa F12 du site du monastère bouddhique de Kalawan représente un heureux mélange d éléments grecs et indiens associés et non encore assimilés. Sous les Kuchans l art gréco-bouddhique en pleine expansion, développe des thèmes variés allant d un grand nombre de statues isolées de Bouddhas debout ou assis, et de Boddhisattvas et d autres divinités jusqu à des scènes iconographiques amplement représentées. Dans la composition des scènes dont la plupart illustrent la vie du Bouddha Sakyamuni, les artistes gréco-bouddhiques abandonnent le côté surchargé des scènes à l instar des artistes de l Inde. Leurs représentations se limitent à des acteurs principaux qui l animent, une mise en scène pour un public initié où parfois des personnages secondaires sont représentés à la même échelle que le Bouddha lui-même. Là où le texte ne décrit pas avec précision l aspect extérieur des personnages représentés, les artistes, imprégnés de l enseignement grec, les figurent sous les traits des divinités de leur propre répertoire. Il faudrait aussi noter que, dans la scène dans la vie du Bouddha, les mouvements des mains, autrement dit les moudras, qui définissent l attitude précise et l état spirituel du Bouddha ou Boddhisattva, doivent leur invention à l art gréco-bouddhique où, sans doute, ils s inspiraient des gestes bénisseurs et rassurants des maîtres et qui seront ultérieurement codifiés tel un langage sacré. La chronologie de l art gréco-bouddhique est difficile à établir. On a essayé de créer une répartition des écoles artistiques qui a l air d une classification chronologique et qui définit les différentes étapes de l art gréco-bouddhique à la manière suivante : la création de l image du Bouddha sous le célèbre souverain kushan Kanishka, soit au dernier quart du Ier siècle ap. J.C., soit dans la première moitié du IIème siècle ap.j.c. 204

13 CONFERENCE Les artistes s exprimaient avec habilité et taillaient le schiste au Gandhara, Swat, Kaboul-Κapisa et le calcaire à Hadda. Le travail de la taille de la pierre fut remplacé par le modelage en stuc et ce dernier, à son tour, laissa la place au modelage d argile. Depuis les fouilles italiennes et pakistanaises dans la région de Swat, la date de la création de l image du Bouddha remonte bien avant Kanishka, mais l ordre de la succession des matériaux employés pour la statuaire reste la même. En ce qui concerne le schiste, les progrès chronologiques escomptés sur les chantiers de fouilles récentes utilisant les méthodes scientifiques ne sont toujours pas satisfaisantes, parce que la datation de la sculpture en schiste reste difficile à établir pour plusieurs raisons. Tout d abord, il faut préciser que les monuments ornés de sculptures avaient subi des destructions dues, soit à leur dégradation à la suite de l abandon, soit qu ils avaient été démolis pendant les guerres. Dans les deux cas, les monuments furent par la suite restaurés et agrandis. Les sculptures en schiste déplacées de leur contexte originel furent réemployées. Les résultats des fouilles afghanes de Hadda, d abord dirigées par M. Sh. Mostamandi sur le site Tapé Shotor, ensuite sous ma direction sur les sites de Tapé Shotor et Tapé tope Kalân, ne remettent pas en cause l ancienneté de la sculpture en schiste. Elles prouvent que le début du modelage en argile sur le site de Tape Shotor est contemporain des schistes du Gandhâra. Ma datation est fondée sur une étude approfondie des vestiges d architecture et ne prend pas en compte, comme l ont fait mes prédécesseurs, l étude stylistique des œuvres. Cette nouvelle proposition corrige un siècle de recherches dans le monde bouddhique. Ma classification interne aux groupes et l étude de l évolution des formes de modelage s appuient sur les analyses techniques. En ce qui concerne le modelage en stuc qui faisait la célébrité de Hadda, des précisions notables ont été apportées sur le début, sur la durée et les techniques nouvelles employées qui permettent des classifications exhaustives. La richesse archéologique de Hadda mérite l organisation de plusieurs symposiums et colloques. Les presque 600 stoupas fouillés depuis les années 20 du siècle passé par A. Foucher, A. Godard, J. Barthoux, S. Mizumo, Sh. Mostamandi et moi-même ont livré plus de objets en stuc d un caractère très propre à l école de Hadda dans laquelle l influence hellénistique est prépondérante, qu elle soit la représentation des Bouddhas, des moines ou de divinités orantes. Sans détailler les stucs de Hadda on peut terminer sur des exemples de modelage en argile provenant des fouilles du site de Tape Shotor fouillé par Mostamandi et moi-même ; en tout cas des pièces restaurées et reconstituées par moi. 205

14 CONFERENCE D environ 65 niches ou chapelles du site de Tape Shotor, un nombre important de modelages furent découverts, tels des têtes de moines, tel un portrait pathétique et non idéalisé, auxquels j ajoutent des divinités d inspiration indienne ou hellénistique (No 3-4) ainsi que de donateurs etc. Certaines compositions laissées sur place, plus ou moins complètes, ont fait l objet de restauration. Parmi lesquelles je cite les 3 niches de la cour aux cellules (vihara) des moines, à savoir les niches V1, V2, V3. La niche V1 La niche V1 représente vraisemblablement la scène du Miracle de Sravasti à la manière gandharienne, représentant un Bouddha assis, entouré de Boddisattvas, de l avenir et des dieux Indra et Brahmâ. Son costume monastique qui recouvre les deux épaules est remarquable par la liberté et l aisance du drapé, sans rien de conventionnel. La chute du tissu sur les jambes pliées presque à l horizontale donne lieu à un jeu de plis plein de fantaisie et de naturel. Remarquable l un des boddhisattvas conventionnels à la manière gandharienne, celui qui se tient debout, en avant de la niche, à droite du Bouddha, paré d un turban et de bijoux surchargés de cabochons. Remarquable aussi la représentation du jeune dieu Brahmâ émergeant en buste dans l angle Nord-Ouest de la niche dont le visage d une grâce féminine est surmonté d une chevelure aux boucles luxuriantes formant un chignon, dans la pure tradition hellénistique rappelant l autel de Pergame. Enfin, en dessous de Brahmâ, est représentée une jeune donatrice kuchane. La niche V2 Elle est située à l Est de la précédente. Le milieu de la niche est occupé par un Bouddha assis sur un socle recouvert de feuillages indiquant que la scène se déroulait à l extérieur. (No 5). Sans décrire les personnages qui se tiennent en avant en s adossant aux parois latérales, il y a à droite, dans l angle Nord-Est de la niche, contre le bras gauche du Bouddha, la représentation d une divinité indienne Shri ou Hariti. (No 6) Elle est représentée sous les traits d une Tyché grecque qui tient une corne d abondance de la main gauche et jette de sa main droite des fleurs vers le Bouddha. (No Elle est vêtue d un long chiton talaire serré sous les seins et d un manteau qui recouvre ses jambes. Le drapé du manteau comme celui du chiton avec son bouffant qui dissimule la ceinture nouée sous les seins, correspond à un schéma typiquement hellénistique. Le prototype de ce type de Tyché grecque se rencontre sur les monnaies gréco bactriennes du roi Amyntas. 206

15 CONFERENCE Dans l angle opposé de la niche, contre le bras droit du Bouddha, se trouve un Vajrapani sous les traits d Héraclès. (No 7) Ce Vajrapani-Héraclès est assis sur un rocher, la jambe gauche allongée, la jambe droite pliée, genou levé. Le torse pivote sur les hanches pour se présenter de trois quarts. La tête au visage barbu et moustachu, à la courte chevelure bouclée, accompagne le mouvement du buste tourné vers Bouddha. De la main gauche, le personnage prend appui sur le rocher qui lui sert de siège, tandis que, de la main droite, il tient la foudre, le vajra (Vajrapani = porteur de vajra) posée sur son genou droit. Héraclès, qui a prêté ses traits à Vajrapani, est très aisément reconnaissable à son visage caractéristique et à la peau de lion drapée avec la souplesse d une étoffe : la tête du fauve est accrochée à son épaule gauche, le reste de la peau descend dans son dos pour réapparaître sur le haut des cuisses nouée sur le bas ventre, l une des griffes tombant à l extérieur de la cuisse gauche. L aisance de la pose, la parfaite réussite de l anatomie et la pathétique expression du visage font de cette sculpture une œuvre majeure de l école hellénistique tardive gréco-bouddhique de l Afghanistan. Ce type d Héraclès qui a prêté ses traits au Vajrapani de la niche V2 de Tape Sotor à Hadda et celui qui avait inspiré les graveurs des pièces de monnaies gréco-bactriennes du roi Euthydème qui avaient ellesmêmes été influencées par les ateliers d Abdère. Nous avons trop pris l habitude d expliquer l influence artistique grecque uniquement par l entremise de la Bactriane. La découverte d Aï Khanoum, de Takt-i-Sangin et bien d autres sites grecs d Asie Centrale a largement clarifié notre opinion sur la richesse de l art des confins du monde hellénistique non méditerranéen. Il est cependant raisonnable de reconsidérer l apport de l art grec au Sud de l Hindou-Kouch et d imaginer dans la plaine de Jallâlâbâd, de laquelle dépendait Hadda, l existence de foyers de civilisation hellénique en étroite relation avec la métropole régionale de Dionysopolis C est par la présence de tels centres de propagation de la culture grecque qu on peut expliquer la transmission sans faille des thèmes iconographiques et de la tradition artistique Le Vajrapani-Héraclès de la niche V2 de Tape Shotor à Hadda est un bel exemple de l art grec au service des monastères bouddhiques. Niche V 3 En terminant, il faut signaler le Vajrapani de la niche V3, à l Est de la précédente. (No 9-10) Alexandre, ou bien une divinité sous les traits de l illustre conquérant, a prêté son visage à cet énigmatique compagnon de Bouddha, qui change si souvent d aspect dans l art gréco-bouddhique. Il prend des traits divers, allant de Zeus au simple paria, en passant par celui d Héraclès, Hermès, Dionysos (Foto 8), Paon, Brahmane âgé ou jeune, la liste est longue. 207

16 CONFERENCE Dans cette niche, le Vajrapani émerge en buste de l angle Nord-Ouest. Le visage décidé d Alexandre (No11), rappelle celui d Hélios sous les traits d Alexandre, tel que nous le voyons sur un médaillon rhodien consigné dans le Cabinet des Médailles de la Bibliothèque Nationale de Paris. Ne sommes-nous pas là devant le meilleur exemple de l art gréco-bouddhique? 208

17 CONFERENCE Notes du traducteur Les photos des sculptures représentant Vajrapani Héraclès et Vajrapani Alexandre dans le texte du Professeur Zemaryalai Tarzi, ont une valeur unique, car ces œuvres sont désormais détruites, victimes des circonstances tragiques récentes qui secouent encore aujourd hui l Afghanistan. Les archéologues français sont les initiateurs concernant l étude du Gandhara, grâce à leurs fouilles systématiques et continuelles depuis 1900 jusqu à nos jours, en Afghanistan et au Pakistan (Foucher, Schlumberger, Barthoux, etc.). Ce sont les premiers qui ont souligné la forte influence grecque que cet art a reçu, démontrée grâce aux découvertes de leurs fouilles des cités grecques d Afghanistan (Ai Khanoum, Begram,, Kandahar, Surk Kotal, etc.). La même démonstration est faite par l Académicien Prof. Edvar Rtveladze et le Prof. Galina Pugachenkova, pendant de nombreuses années tous les deux Directeurs des fouilles russo-ouzbèques en Ouzbékistan et au Tatzikistan (Ayrtam, Dilverzin Tépa, Kaltsayan, Takht-I-Sangeen, etc.) ( Hellenism in Central Asia Ed. Uzbekistan Academy of Science, 1950/2000, Culture and Art of Ancient Ouzbekistan, Tashkent, 1981). On pourrait ajouter Sir John Marshal et ses fouilles au Pakistan (Jaulian etc. )( The Boudist Art of Gandara Taxila, 1945, 1960) Le Professeur Zemaryalai Tarzi est considéré comme une sommité de l art du Gandhara étant un cas particulier. Il est afghan d origine et connaît très bien le sujet, aussi bien du point de vue afghan que français : Il est ancien Directeur Général de l Archéologie et de la Conservation des Monuments Historiques de l Afghanistan, ancien Professeur à l Université de Strasbourg et depuis de nombreuses années Directeur des fouilles franco-afghanes à Bamyan. En même temps, il a une formation scientifique française et il a hérité des archives et des connaissances des principaux scientifiques français, qui ont été les premiers à étudier cet art (Foucher et Schlumberger). Les français appellent cet art gréco-bouddhique à cause de sa forte influence grecque, surtout en Afghanistan et en Ouzbékistan. Les anglais, en général, utilisent simplement le nom Gandhara car, au Pakistan et en Inde, où ils fouillent principalement, ils soulignent les influences diverses, surtout indiennes et le fait que cet art est contemporain de l époque et de l art romain. De là proviennent des théories divergentes qui ont divisé certains archéologues de différents pays. (*) Le Professeur à l Université de Rome, Mario Bussagli, dans son livre L Art du Gandhara Pochothèque, Paris 1996 et L Arte del Gandhara Ed. Unione Tipografico Torino 1984, Rome 1996, appuie la thèse française en écrivant : << l hellénisation des différentes régions où naît et fleurit l art du Gandhara est d envergure...la présence grecque est persistante et séculaire, ultime survivance indo-grecque qui se poursuit jusqu au milieu du 1 er s av. J.C.. C est la réelle vitalité du miracle grec qui peut en survivre, malgré les gigantesques vagues d envahisseurs qui se succèdent sur ce territoire >> (p ). Enfin et en conclusion, (p. 378) il relie les différentes théories des archéologues en écrivant : Il me semble très probable que l artiste inconnu qui a créé le modèle initial (de Bouddha) était un Yavana (grec de l Inde) artiste et philosophe, et qu il appartenait à la fois à la Grèce et à l Inde.. Potitsa Grigorakou (*) Autres théories sur l influence de l Inde de Μathura, ou des Μaurya, ou d une influence parthe ou romaine, excluant ou sous-estimant l influence grecque (alors que l art romain dérive du grec, comme le souligne G.Guillini, L Hellénisme, Edisud, Paris, 2003). Ces théories sont à reconsidérer aujourd hui ou sont dépassées, grâce aux fouilles et découvertes archéologiques récentes, surtout celles d Ai Khanoum et de Tilia Tépé: Heras, The origin of the so-called Graeco-Budhist Sculpture of Gandhara, Bombay A.K. Narain, The Indo-Greeks, Oxford 1957.//A. Grünwedel, The Buddhist Art of India, V.A. Smith, Graeco-Roman Influencies on Civilization of India, //Μ. Wheeler, Romano-Buddhist Art, 1949, etc.. 209

18 CONFERENCE H ελληνο-βουδιστική Τέχνη της Γανδάρα, Bούδες με Απολλώνια χαρακτηριστικά, 1 ος - 6 ος αι. L art gréco-bouddhique du Gandhara. Bouddha aux traits d Apollon, 1 er - 6 e s. Εικ.1. Χάντα, Αφγανιστάν. Kεφαλή Βούδα με αδρά Απολλώνια χαρακτηριστικά. 2ος αι. Μουσείο Guimet, Παρίσι Fig.1. Hadda. Tête de Bouddha aux traits réguliers Apolloniens. 2e siècle. Musée Guimet. Εικ.2. Απολλώνιος Βούδας με ελληνικής αριστοτεχνίας σμιλευμένο πτυχωτό ιμάτιο και χιτώνα. Σχιστόλιθος. Ιδιωτική Συλλογή Φωτο Osmund Bopearachchi. Fig. 2. Bouddha revêtu de la tunique aux plis souples à la grecque. Schiste. Collection privée. Foto Osmund Bopearachchi 210

19 CONFERENCE Χαρακτηριστικά δείγματα της Γανδαρινής τέχνης και θεματολογίας Exemples typiques de l art et thèmes du Gandhara en Afghanistan Εικ. 3. Χάντα, Ταπέ Σοτόρ, άργιλος, 3 ου -4 ου αι. μ.χ. Κεφαλή πιστής του Βούδα, έντονα επηρεασμένη από την ελληνιστική τέχνη. Ανασκαφές Ζ. Ταρζί. Μουσείο Guimet Fig. 3. Hadda, Tapé Sotor; argile, 3e-4e s. Tête fortement influencée par l art hellénistique. Fouilles de Z. Tarzi. Musée Guimet Εικ. 4. Αφγανιστάν. Κεφαλή νέας με χαρακτηριστική ελληνιστική επίδραση. Μουσείο Guimet. Fig. 4.Tête de femme à l influence hellénistique. Afghanistan. Musée Guimet. 211

20 CONFERENCE Αποκατάσταση από τον Καθ. Ζεμαρυαλάϊ Ταρζί, πριν την τελική καταστροφή των γλυπτών. Φωτογραφίες Ζ. Ταρζί Εικ. 5. Xάντα, Αφγανιστάν. Μοναστήρι Ταπέ Σοτόρ, Εσοχή V2. Ο Βούδας με πιστούς. Δεξιά του ο ακόλουθός του Βαζραπάνι με μορφή Ηρακλέους και αριστερά του η θεά Χαρίτι με μορφή της ελληνικής θεάς Τύχης, φέρουσα το κέρας της αφθονίας. Γλυπτά σε άργιλο. Γενική άποψη. Fig.5. Hadda, Afghanistan, Monastère de Tapé Sotor. Niche V2. Bouddha avec des fidèles. A sa droite Vajrapani aux traits d Héraclès et à sa gauche la déesse Hariti sous les traits de la déesse grecque Tyché tenant la Corne d Abondance. Argile, Vue générale détail ci-dessous. Photos Z. Tarzi Εικ. 6. V2. Λεπτομέρεια. Η θεά Χαρίτι με μορφή της ελληνικής θεάς Τύχης, φέρουσα στο ένα χέρι το κέρας της αφθονίας με φρούτα και στο άλλο προσφορά από άνθη. Fig. 6. Niche V2. La déesse Hariti aux traits de la déesse Tyché. Elle porte la corne d abondance plein de fruits et de l autre main elle offre de fleurs. Εικόνα 7. Εσωχή V2. Λεπτομέρεια. Ο Βαζραπάνι-Ηρακλής, αναγνωρίζεται από τα χαρακτηριστικά του, το αθλητικό σώμα και την λεοντή. Το δέρμα της λεοντής φαίνεται ανάλαφρο και το κεφάλι του λέοντος κρέμεται στον αριστερό του ώμο. Τέχνη υψίστης ποιότητας. Φωτογραφίες Ζ. Ταρζί Fig. 7. Niche V2. Détail. Vajrapani-Héraclès reconnaissable par ses traits, le corps athlétique et la peau de lion. Cette peau paraît fine et légère, la tête de l animal tombe souplement sur son épaule gauche. Un art d un niveau très élevé. Photos Z. Tarzi 212

Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΡΟΥΛΗΣ ΜΠΟΥΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ Σ ΤΑ ΕΡΓΑ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΑ ΜΕΣΑΙΩΝ ΚΑΙ ΜΙΚΡΩΝ

Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΡΟΥΛΗΣ ΜΠΟΥΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ Σ ΤΑ ΕΡΓΑ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΑ ΜΕΣΑΙΩΝ ΚΑΙ ΜΙΚΡΩΝ Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΡΟΥΛΗΣ ΜΠΟΥΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΗΣ ΧΑΜΕΝΗΣ ΑΘΩΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗ NAIF ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ. Ι ΣΤΟΡΙΕΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΣΑΝ ΘΕΜΑ ΣΚΗΝΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ ΜΑΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Session novembre 2009

Session novembre 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE GREC DE L ÉDUCATION NATIONALE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU ÉPREUVE B1 sur l échelle proposée

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές του δράματος και Διδακτική των ζωντανών γλωσσών. Η συμβολή τους στη διαμόρφωση διαπολιτισμικής συνείδησης

Τεχνικές του δράματος και Διδακτική των ζωντανών γλωσσών. Η συμβολή τους στη διαμόρφωση διαπολιτισμικής συνείδησης Αντώνης Χασάπης 839 Αντώνης Χασάπης Εκπαιδευτικός, Μεταπτυχιακός ΠΔΜ, Ελλάδα Résumé Dans le domaine de la didactique des langues vivantes l intérêt de la recherche scientifique se tourne vers le développement

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Σαμπάνη 2013. Μαντάμ Μποβαρύ: Αναπαραστάσεις φύλου και σεξουαλικότητας

Βασιλική Σαμπάνη 2013. Μαντάμ Μποβαρύ: Αναπαραστάσεις φύλου και σεξουαλικότητας Βασιλική Σαμπάνη 2013 Μαντάμ Μποβαρύ: Αναπαραστάσεις φύλου και σεξουαλικότητας 200 Διαγλωσσικές Θεωρήσεις μεταφρασεολογικός η-τόμος Interlingual Perspectives translation e-volume ΜΑΝΤΑΜ ΜΠΟΒΑΡΥ: ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΑ ΓΑΛΛΙΚΑ

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΑ ΓΑΛΛΙΚΑ ΤΑΞΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ (Τµήµα Α1 και Α2) Méthode : Action.fr-gr1, σελ. 8-105 (Ενότητες 0, 1, 2, 3 µε το λεξιλόγιο και τη γραµµατική που περιλαµβάνουν) Οι διάλογοι και οι ερωτήσεις κατανόησης (pages 26-27, 46-47,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Στρατής Πασχάλης, µεταφραστής του Ρακίνα

Ο Στρατής Πασχάλης, µεταφραστής του Ρακίνα Άννα Ταµπάκη Καθηγήτρια στο Τµήµα Θεατρικών Σπουδών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Ο Στρατής Πασχάλης, µεταφραστής του Ρακίνα Ι. Η γνωριµία µου µε τον Ρακίνα σε τρεις χρονικότητες Χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

Monsieur Pierre Fabre Président Fondateur

Monsieur Pierre Fabre Président Fondateur Les Laboratoires Pierre Fabre, second groupe pharmaceutique indépendant francais, ont réalisé un chiffre d affaires de près de 2 milliards d euros en 2012, don t 54% à l international. Leurs activités

Διαβάστε περισσότερα

Mission d entreprises Françaises sur le salon ENERGY PHOTOVOLTAIC 2010

Mission d entreprises Françaises sur le salon ENERGY PHOTOVOLTAIC 2010 Mission d entreprises Françaises sur le salon ENERGY PHOTOVOLTAIC 2010 Une mission d entreprises françaises en Grèce a été organisée par la ME Ubifrance, à l occasion du salon International ENERGY PHOTOVOLTAIC

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα εργασίας: Η διάκριση των εξουσιών

Θέμα εργασίας: Η διάκριση των εξουσιών Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο Εξάμηνο: Α Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Δημητρόπουλος Ανδρέας Θέμα εργασίας: Η διάκριση των εξουσιών Ονοματεπώνυμο: Τζανετάκου Βασιλική Αριθμός μητρώου: 1340200400439 Εξάμηνο: Α

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ Ενότητα 5: Structuro-Globale Audio-Visuelle (SGAV) ΚΙΓΙΤΣΙΟΓΛΟΥ-ΒΛΑΧΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΜΗΜΑ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙE ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙE ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ε ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙE ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΗΜΟΣΙΟΥ-Ι ΙΩΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

EUROPEAN CONFERENCE OF PRESIDENTS OF PARLIAMENT LIMASSOL, CYPRUS, 10-12 JUNE 2010

EUROPEAN CONFERENCE OF PRESIDENTS OF PARLIAMENT LIMASSOL, CYPRUS, 10-12 JUNE 2010 EUROPEAN CONFERENCE OF PRESIDENTS OF PARLIAMENT LIMASSOL, CYPRUS, 10-12 JUNE 2010 Closing address by the President of the House of Representatives, Mr. Marios Garoyian Mr. President of the Parliamentary

Διαβάστε περισσότερα

Φλώρα Στάμου, Τριαντάφυλλος Τρανός, Σωφρόνης Χατζησαββίδης

Φλώρα Στάμου, Τριαντάφυλλος Τρανός, Σωφρόνης Χατζησαββίδης Φλώρα Στάμου, Τριαντάφυλλος Τρανός, Σωφρόνης Χατζησαββίδης. H «ανάγνωση» και η «παραγωγή» πολυτροπικότητας σε μαθησιακό περιβάλλον: πρώτες διαπιστώσεις απο μια διδακτική εφαρμογή. Μελέτες για την ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

«La nuit offre l abîme, promet la lumière. La poésie promet la lumière, offre l abîme. Et l inverse».

«La nuit offre l abîme, promet la lumière. La poésie promet la lumière, offre l abîme. Et l inverse». AERITES. «La nuit offre l abîme, promet la lumière. La poésie promet la lumière, offre l abîme. Et l inverse». En 2003, j ai entrepris de mettre en images la collection de poèmes de mon ami Dimitris Chalazonitis,

Διαβάστε περισσότερα

After Antiquity: Athènes médiévale entre le IVe et le XIIIe s.

After Antiquity: Athènes médiévale entre le IVe et le XIIIe s. After Antiquity: Athènes médiévale entre le IVe et le XIIIe s. Platon PETRIDIS Université d Athènes Changements dans la physionomie de la ville pendant la période protobyzantine (IVe VIIe s.) Abandon

Διαβάστε περισσότερα

«Δεξιοτέχνη της οπτικής απάτης» τον απεκάλεσε ο Γιάννης Τσαρούχης και «μεγάλη ελπίδα για το μέλλον της ελληνικής ζωγραφικής» ο Teriade.

«Δεξιοτέχνη της οπτικής απάτης» τον απεκάλεσε ο Γιάννης Τσαρούχης και «μεγάλη ελπίδα για το μέλλον της ελληνικής ζωγραφικής» ο Teriade. «ΟΠΤΙΚΗ ΑΠΑΤΗ» Γεννημένος στην Κατερίνη ο Κώστας Χαραλαμπίδης σπούδασε τις εικαστικές τέχνες στην Ελλάδα και τη Γαλλία, όπου μαθήτευσε στην Ecole des Beaux Arts δίπλα στον N. Wancker, απ όπου απέκτησε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2005. Σάββατο 2-4-2005

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2005. Σάββατο 2-4-2005 ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2005 ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ EΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΕΥΤΕΡΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ «Ειδική ιδακτική και Παιδαγωγικά-Γενική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΑΡΙΑΝΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΦΟΣ

ΤΟ ΜΑΡΙΑΝΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΦΟΣ 8 Raimon Novell ΤΟ ΜΑΡΙΑΝΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΦΟΣ Η ΜΑΡΙΑΝΉ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΙΣ ΡΙΖΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ 1.- ΑΠΟΣΤΟΛΗ, ΧΑΡΙΣΜΑ, ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΜΑΡΙΑΝΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΦΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία

Μεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία Μεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία Πανεπιστήμιο Στερεάς Ελλάδος Λιβαδειά 9 Μαΐου 2012 Σπουδές στη Γαλλία Πανεπιστήμια χωρίς δίδακτρα Άριστο ακαδημαϊκό επίπεδο Διεθνής αναγνώριση Επαγγελματικές προοπτικές

Διαβάστε περισσότερα

COMMUNIQUÉ 19 juillet 2013 DE PRESSE

COMMUNIQUÉ 19 juillet 2013 DE PRESSE COMMUNIQUÉ 19 juillet 2013 DE PRESSE EPITOPOU / ΕΠΙΤΟΠΟΥ du 27 juillet au 28 août 2013 / Από 27 Ιουλίου έως 28 Αυγούστου 2013 Andros, Cyclades / Ανδρος, Κυκλάδες Μια εικαστική πρόταση που πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Η ορολογική νοοτροπία. La mentalité technologique. Μαρία Καρδούλη ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Maria Kardouli RESUMÉ

Η ορολογική νοοτροπία. La mentalité technologique. Μαρία Καρδούλη ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Maria Kardouli RESUMÉ Η ορολογική νοοτροπία Μαρία Καρδούλη ΠΕΡΙΛΗΨΗ Από τον Homo Erectus φτάνουμε οσονούπω στον Homo Semanticus, εφόσον το πείραμα του Web semantique (σημασιολογικού Ιστού) στεφθεί με επιτυχία. Χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ. Ήπειρος (Ελλάδα)

ΤΕΧΝΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ. Ήπειρος (Ελλάδα) Ονοματεπώνυμο ΚΑΛΑΜΠΟΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ 1969 Μιχαλίτσι (Ήπειρος) Έτη δραστηριότητας ως τεχνίτης Δουλεύει από 15 ετών Ήπειρος (Ελλάδα) Οργανώνει το συνεργείο κατά περίπτωση Έμαθε την τέχνη από τον πατέρα και

Διαβάστε περισσότερα

Photoionization / Mass Spectrometry Detection for Kinetic Studies of Neutral Neutral Reactions at low Temperature: Development of a new apparatus

Photoionization / Mass Spectrometry Detection for Kinetic Studies of Neutral Neutral Reactions at low Temperature: Development of a new apparatus Photoionization / Mass Spectrometry Detection for Kinetic Studies of Neutral Neutral Reactions at low Temperature: Development of a new apparatus , 542, id.a69 X 3 Σg Nouvelles surfaces d'énergie potentielle

Διαβάστε περισσότερα

Απόφαση του Τμήματος για την υπόθεση Λέιλα Σαχίν εναντίον Τουρκίας.

Απόφαση του Τμήματος για την υπόθεση Λέιλα Σαχίν εναντίον Τουρκίας. 29/6/2004 Πρακτικά της Γραμματείας Απόφαση του Τμήματος για την υπόθεση Λέιλα Σαχίν εναντίον Τουρκίας. Στην υπόθεση Λέιλα Σαχίν εναντίον Τουρκίας, το Δικαστήριο κατέληξε ομόφωνα: Στη μη παραβίαση του άρθρου

Διαβάστε περισσότερα

«Η Γανδάρα» ή το πρόσωπο του Βούδα με τα χαρακτηριστικά του Απόλλωνα

«Η Γανδάρα» ή το πρόσωπο του Βούδα με τα χαρακτηριστικά του Απόλλωνα «Η Γανδάρα» ή το πρόσωπο του Βούδα με τα χαρακτηριστικά του Απόλλωνα GILLES MARTIN CHAUFFIER, Αρχισυντάκτης του περιοδικού Paris Match Auteur. Γαλλία Email: gilles.martinchauffier@lagardere-active.com

Διαβάστε περισσότερα

C.E.R.C.L.E FRANCO-HELLENIQUE BULLETIN. D information

C.E.R.C.L.E FRANCO-HELLENIQUE BULLETIN. D information 1 C.E.R.C.L.E FRANCO-HELLENIQUE Mars 2009 N 53 LE BULLETIN D information Sommaire Editorial Page 1 Souvenirs de voyage Page 7 Conférence de M.Claude RE- GNIER «L enfant, son concept et sa prise en charge

Διαβάστε περισσότερα

Evangile selon Marc Les types de texte grecs (120-380) et traduction française Chapitres 1-8

Evangile selon Marc Les types de texte grecs (120-380) et traduction française Chapitres 1-8 Révision 23.4.09 Evangile selon Marc Les types de texte grecs (120-380) et traduction française Chapitres 1-8 2 3 Introduction Présentation générale L Evangile selon Marc qu on peut lire en grec aujourd

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλοι Σπουδών. Επιστηµονικές Εργασίες

Τίτλοι Σπουδών. Επιστηµονικές Εργασίες ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΜΑΡΩ ΠΑΤΕΛΗ ΑΝΑΛΗΡΩΤΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΜΗΜΑ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Τίτλοι Σπουδών Ι. Πανεπιστηµιακοί Τίτλοι 1981 Πτυχίο (Licence ès Lettres) Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Ηαχόρταγη μικρή κάμπια. La chenille qui fait des trous. Ηαχόρταγη μικρή κάμπια. La chenille qui fait des trous

Ηαχόρταγη μικρή κάμπια. La chenille qui fait des trous. Ηαχόρταγη μικρή κάμπια. La chenille qui fait des trous Ηαχόρταγη μικρή κάμπια La chenille qui fait des trous Ηαχόρταγη μικρή κάμπια La chenille qui fait des trous Μια νύχτα με φεγγάρι κάποιο μικρό αυγoυλάκι ήταν ακουμπισμένο πάνω σ ένα φύλλο. Dans la lumière

Διαβάστε περισσότερα

Σεµινάριο : ηµιουργήστε τα blog και τα podcast σας: Eίναι απλό!

Σεµινάριο : ηµιουργήστε τα blog και τα podcast σας: Eίναι απλό! Σεµινάριο : ηµιουργήστε τα blog και τα podcast σας: Eίναι απλό! Νέοι κύκλοι σεµιναρίων τον Ιούνιο! Σερφάρετε; Ξέρετε τι είναι τα blog; Τα podcast; Καµία ιδέα; Ούτε το 2/3 των χρηστών Internet παγκοσµίως

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

LES LIEUX = ΟΙ ΧΩΡΟΙ 1) Une école de coiffure = μια σχολή κομμωτικής 2) Un salon de coiffure = ένα κομμωτήριο

LES LIEUX = ΟΙ ΧΩΡΟΙ 1) Une école de coiffure = μια σχολή κομμωτικής 2) Un salon de coiffure = ένα κομμωτήριο REVIISIION = ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ I) TERMES DE COIFFURE LES LIEUX = ΟΙ ΧΩΡΟΙ 1) Une école de coiffure = μια σχολή κομμωτικής 2) Un salon de coiffure = ένα κομμωτήριο LES PERSONNES = ΤΑ ΑΤΟΜΑ 1) Un coiffeur = ένας

Διαβάστε περισσότερα

Η αναδροµική κατασκευή του Παρθενώνα στην εποχή της ιστορίας της αρχιτεκτονικής

Η αναδροµική κατασκευή του Παρθενώνα στην εποχή της ιστορίας της αρχιτεκτονικής Η αναδροµική κατασκευή του Παρθενώνα στην εποχή της ιστορίας της αρχιτεκτονικής Πλήρης απουσία του Παρθενώνα από τη δυτική Αναγέννηση όταν η Ακρόπολη ήταν παλάτι του Φλωρεντίνου δούκα Acciauoli Ο Παρθενώνας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΣΗΜΑΝΣΗ ΚΑΙ ERP

Η ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΣΗΜΑΝΣΗ ΚΑΙ ERP Η ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΣΗΜΑΝΣΗ ΚΑΙ ERP 2 1 ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑΤΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΣΗΜΑΝΣΗ ΚΑΙ ErP? Αντιμετωπίζοντας την κλιματική αλλαγή, διασφαλίζοντας την ασφάλεια της παροχής ενέργειας2 και την αύξηση της ανταγωνιστικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Pour les examens du certificate de connaissance de la langue grecque

Pour les examens du certificate de connaissance de la langue grecque MINIST ÈRE DE L ÉDUCATION, DE LA FORMATION TOUT AU LONG DE LA VIE ET DES CULTES C E N T R E D E L A L A N G U E G R E C Q U E Guide Pour les examens du certificate de connaissance de la langue grecque

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΘΕΜΑ: Συμμετοχή της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου στην ανάπτυξη «Στρατηγικών σχεδίων» στο πλαίσιο του ΕΝPI CBC MED (Ευρωπαϊκού Μέσου Γειτονίας και Εταιρικής Σχέσης)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΜΑΣ!!!! Ο Αγιασμός στην Αδαμάντιο Σχολή. Επίσκεψη των προνηπίων στο Κτήμα Γεροβασιλείου

ΤΑ ΝΕΑ ΜΑΣ!!!! Ο Αγιασμός στην Αδαμάντιο Σχολή. Επίσκεψη των προνηπίων στο Κτήμα Γεροβασιλείου ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013 Ο Αγιασμός στην Αδαμάντιο Σχολή Οι μικροί μαθητές κάτω από την Ευλογία και τη Χάρη της εκκλησίας στον Αγιασμό για την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς 2013 2014. Όμορφα πρόσωπα, χαρούμενα,

Διαβάστε περισσότερα

Θεσµοί και Ιδεολογία στη νεοελληνική κοινωνία 15 ος - 19 ος αι.

Θεσµοί και Ιδεολογία στη νεοελληνική κοινωνία 15 ος - 19 ος αι. ΕΘΝΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Θεσµοί και Ιδεολογία στη νεοελληνική κοινωνία 15 ος - 19 ος αι. ΠΡΩΤΟΣ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΘΗΝΑ 2004 Πρόλογος Το φθινόπωρο του 2000

Διαβάστε περισσότερα

Journal édité par l'association "Crète terre de rencontres"

Journal édité par l'association Crète terre de rencontres N 52 Mars 2015 Journal édité par l'association "Crète terre de rencontres" www.creteterrederencontres.info 34, rue des Mares Yvon 91700 Ste Geneviève des Bois Tél: 01 60 16 91 47 mail: association@creteterrederencontres.info

Διαβάστε περισσότερα

La mise en marché du lait ici pas comme ailleurs

La mise en marché du lait ici pas comme ailleurs Le jeudi 28 octobre 2010 Best Western Hôtel Universel, Drummondville La mise en marché du lait ici pas comme ailleurs Alain BOURBEAU Conférence préparée avec la collaboration de : Martine LABONTÉ Line

Διαβάστε περισσότερα

NIVEAUX C1&C2 sur l échelle proposée par le Conseil de l Europe

NIVEAUX C1&C2 sur l échelle proposée par le Conseil de l Europe ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE DE L ÉDUCATION ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAUX C1&C2 sur l échelle proposée par le Conseil de l

Διαβάστε περισσότερα

Η έ ρ ε υ ν α γ ι α τ ο ν ν ε ό τ ε ρ ο κα ι σ ύ γ χ ρ ο ν ο α ρ α β ι κό κό σ μ ο σ τ η ν Ε λ λ ά δ α

Η έ ρ ε υ ν α γ ι α τ ο ν ν ε ό τ ε ρ ο κα ι σ ύ γ χ ρ ο ν ο α ρ α β ι κό κό σ μ ο σ τ η ν Ε λ λ ά δ α é c o l e f r a n ç a i s e d a t h è n e s - Ελληνική Επιστημονική Εταιρεία Σπουδών Μέσης Ανατολής L a r e c h e r c h e s u r l e m o n d e a r a b e m o d e r n e e t c o n t e m p o r a i n e n G r

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Εξω-ευρωπαϊκή τέχνη. 4.4. Ισλαµική τέχνη

Εξω-ευρωπαϊκή τέχνη. 4.4. Ισλαµική τέχνη eikastika B gym Mathiti 5:eikastika B Mathiti 10/1/08 4:12 PM Page 96 4.4. Ισλαµική τέχνη Ο Ισλαµικός Πολιτισµός στη µεγαλύτερή του ακµή απλωνόταν από τις περιοχές της Περσίας και της Βορείου Αφρικής µέχρι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΗΜΕΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΠΟΙΗΤΗ ΤΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ

ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΗΜΕΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΠΟΙΗΤΗ ΤΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΗΜΕΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΠΟΙΗΤΗ ΤΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ Π ΡΩΤΟ Σ ΗΜΕΙΟ Τ Ο ΕΡΓΟ ΤΟΥ Γ ΙΑΝΝΗ Μ ΟΥΧΑΣΙΡΗ ΠΡΟΚΥΠΤΕΙ ΑΠΟ ΕΝΑ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΛΕΠΤΟΤΗΤΑΣ. Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΟΠΩΣ ΔΙΑΛΕΓΕΙ ΤΟΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Ελληνο-ισπανική κοινότητα: η διατήρηση της ισπανικής γλώσσας στις μεικτές οικογένειες»

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Ελληνο-ισπανική κοινότητα: η διατήρηση της ισπανικής γλώσσας στις μεικτές οικογένειες» ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΟΙΝΟ ΕΛΛΗΝΟΓΑΛΛΙΚΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΟΛΥΓΛΩΣΣΙΑΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα Κεφάλαιο 7 Kλασική Εποχή Οι Τέχνες και τα Γράμματα Στόχοι: Mε το τέλος της ενότητας οι μαθητές να είναι σε θέση να διαπιστώσουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ελληνικής τέχνης σε συνδυασμό με τις πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης 6ο Γυµνάσιο Νέας Ιωνίας Τάξη:Α Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ.σάρδη Η ΘΕΑ ΑΘΗΝΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:ΣΕΒΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΪΟΣ 2015 Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

NIVEAUX A1 & A2 sur l échelle proposée par le Conseil de l Europe ÉPREUVE 4 ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ. Certification en Langue Française

NIVEAUX A1 & A2 sur l échelle proposée par le Conseil de l Europe ÉPREUVE 4 ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ. Certification en Langue Française ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ Ministère de l Éducation et des Cultes, de la Culture et du Sport Certification en Langue Française NIVEAUX

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Cours de grec ancien. 3 ème et 4 ème années. Collège Saint-Julien Ath

Cours de grec ancien. 3 ème et 4 ème années. Collège Saint-Julien Ath Cours de grec ancien 3 ème et 4 ème années Collège Saint-Julien Ath «Chaque langue dit le monde à sa façon. Chacune édifie des mondes et des anti-mondes à sa manière. Le polyglotte est un homme plus libre.»

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη ιστορική αναδρομή στο εργατικό κίνημα του Κεμπέκ

Σύντομη ιστορική αναδρομή στο εργατικό κίνημα του Κεμπέκ Σύντομη ιστορική αναδρομή στο εργατικό κίνημα του Κεμπέκ Η βιομηχανοποίηση του Κεμπέκ τον 19 ο αιώνα, έγινε σε συνθήκες απόλυτης ασυδοσίας της εργοδοσίας. Η κυρίαρχη αστική τάξη ήθελε το ρόλο του κράτους

Διαβάστε περισσότερα

Ressources Classe de seconde

Ressources Classe de seconde Langues et cultures de l Antiquité Lycée Ressources Classe de seconde - Héraclès en Gaule, Hercule gaulois - Avril 2009 Éléments du programme de la classe de Seconde Latin - Le monde romain - Mare nostrum

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση συνεδρίου

Παρουσίαση συνεδρίου Παρουσίαση συνεδρίου O ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ AΣΙΑ ΥΠΟ ΤΟ ΦΩΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΑΝΑΣΚΑΦΩΝ Ποτίτσα Γρηγοράκου, Δρ του Πανεπιστημίου Παρισίων, Ερευνήτρια του Ελληνιστικού Πολιτισμού στην Ασία 1. Η

Διαβάστε περισσότερα

Ο ELISEE RECLUS ΓΙΑ TON ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ

Ο ELISEE RECLUS ΓΙΑ TON ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ Ο ELISEE RECLUS ΓΙΑ TON ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ Ο Ελιζέ Ρεκλύ, ο διάσημος γάλλος γεωγράφος του 19 ου αιώνα, στο μνημειώδες δεκαοκτώ τόμων έργο του Nouvelle Géographie Universelle (Νέα Παγκόσμια Γεωγραφία)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΝΑ ΤΑΜΠΑΚΗ. Ιστορία και θεωρία της µετάφρασης 18 ος αιώνας Ο Διαφωτισµός

ΑΝΝΑ ΤΑΜΠΑΚΗ. Ιστορία και θεωρία της µετάφρασης 18 ος αιώνας Ο Διαφωτισµός ΑΝΝΑ ΤΑΜΠΑΚΗ Ιστορία και θεωρία της µετάφρασης 18 ος αιώνας Ο Διαφωτισµός Αθήνα 1995 Η εργασία αυτή εκπονήθηκε στο πλαίσιο του προγράµµατος του Κέντρου (τώρα Ινστιτούτου) Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού

Διαβάστε περισσότερα

110 L anthropologie politique d aristote1 abstract

110 L anthropologie politique d aristote1 abstract 110 L anthropologie politique d aristote 1 abstract My paper examines a number of questions arising from Aristotle s definition of man as a political animal. Is the term political exclusive to humans?

Διαβάστε περισσότερα

CÉLÉBRANT 60 ANS DE LA SOCIÉTÉ PHOTOGRAPHIQUE HELLÉNIQUE HELLAS. Réflexions en Noir et Blanc. 15 juin - 15 novembre 2012

CÉLÉBRANT 60 ANS DE LA SOCIÉTÉ PHOTOGRAPHIQUE HELLÉNIQUE HELLAS. Réflexions en Noir et Blanc. 15 juin - 15 novembre 2012 CÉLÉBRANT 60 ANS DE LA SOCIÉTÉ PHOTOGRAPHIQUE HELLÉNIQUE HELLAS 15 juin - 15 novembre 2012 Au siège de la Fédération Internationale de l Art Photographique, Paris AMBASSADE DE GRECE EN FRANCE Chers amis

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 10. Ιωνικοί Ναοί της Μ. Ασίας στον 4 ο αι.

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΙΣΜΟΣ και ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ

ΨΥΧΙΣΜΟΣ και ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΨΥΧΙΣΜΟΣ και ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ Γεώργιος Μπούρας Δρ. Κλινικής Ψυχολογίας Ψυχαναλυτής Β Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Αττικόν PSYCHISME ET BILINGUISME Georges Bouras Dr. en psychologie clinique

Διαβάστε περισσότερα

Επιτραπέζιος Η/Υ K30AM / K30AM-J Εγχειρίδιο χρήστη

Επιτραπέζιος Η/Υ K30AM / K30AM-J Εγχειρίδιο χρήστη Επιτραπέζιος Η/Υ K30AM / K30AM-J Εγχειρίδιο χρήστη GK9380 Ελληνικα Πρώτη Έκδοση Μάιος 2014 Copyright 2014 ASUSTeK Computer Inc. Διατηρούνται όλα τα δικαιώματα. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή οποιουδήποτε τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Παρατηρώντας τον Πλανήτη

Παρατηρώντας τον Πλανήτη Παρατηρώντας τον Πλανήτη Observer la planète Νερό Eau Aέρας Air Γη Terre Φωτιά Feu Αθήνα Athènes 17/02-30/06 2014 Παρατηρώντας τον Πλανήτη Observer la planète Νερό Eau Aέρας Air Γη Terre Φωτιά Feu Κύκλος

Διαβάστε περισσότερα

www.eozia.fr Tarif professionnel HT de référence 2015

www.eozia.fr Tarif professionnel HT de référence 2015 52 www.eozia.fr professionnel HT de référence 2015 professionnel HT en Euros de référence HT au 22015 janvier 2013 www.eozia.fr smiso.com 53 RUBAFLEX RU Manchon isolant pour chauffage, climatisation et

Διαβάστε περισσότερα

L ECHO D EUGENE. Des élèves fatigués. No 10 * Avril 2013

L ECHO D EUGENE. Des élèves fatigués. No 10 * Avril 2013 L ECHO D EUGENE No 10 * Avril 2013 Ιλάειρα Μισιρλιάδη, ΣΤ2 Des élèves fatigués L es élèves du LFH sont-ils fatigués? Nous avons rencontré certains d entre eux pour recueillir leur témoignage. Nous avons

Διαβάστε περισσότερα

II A : RECITS DE FONDATION ET D ORIGINE

II A : RECITS DE FONDATION ET D ORIGINE IIA:RECITSDEFONDATIONETD ORIGINE Dans cette partie seront pris en considération uniquement les textes qui concernentdemanièreponctuellel originedevillesousitesdel île,soitquesoitdécrit un véritable acte

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ÉPREUVE 4 production orale et médiation

ÉPREUVE 4 production orale et médiation ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE DE L ÉDUCATION DE LA FORMATION CONTINUE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU B2 sur l

Διαβάστε περισσότερα

LA CRETE AUX CENT V1LLES

LA CRETE AUX CENT V1LLES LA CRETE AUX CENT V1LLES C est une opinion actuellement tres repandue, meme parmi les gens les moins cultives de la Crete, que Γ lie nourrit jadis la population de ioo villes. Et ils s etonnent qu un pays

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΜΕ ΤΟ DJ CONTROL AIR ΚΑΙ ΤΟ DJUCED

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΜΕ ΤΟ DJ CONTROL AIR ΚΑΙ ΤΟ DJUCED ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΜΕ ΤΟ DJ CONTROL IR ΚΑΙ ΤΟ DJUCED Περισσότερες πληροφορίες (φόρουμ, εκπαιδευτικοί οδηγοί, βίντεο...) υπάρχουν διαθέσιμα στην ιστοσελίδα www.herculesdjmixroom.com 1 2 ΣΥΝΔΕΣΗ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

UNIVERSITÉ DE ROUEN U.F.R. DE PSYCHOLOGIE, SOCIOLOGIE ET SCIENCES DE L EDUCATION Département des Sciences de l Education

UNIVERSITÉ DE ROUEN U.F.R. DE PSYCHOLOGIE, SOCIOLOGIE ET SCIENCES DE L EDUCATION Département des Sciences de l Education UNIVERSITÉ DE ROUEN U.F.R. DE PSYCHOLOGIE, SOCIOLOGIE ET SCIENCES DE L EDUCATION Département des Sciences de l Education L ACCUEIL DES ENFANTS ETRANGERS DANS L ECOLE PRIMAIRE HELLENIQUE: Pratiques et Optiques

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

INSTRUCTIONS À L INTENTION DES EXAMINATEURS

INSTRUCTIONS À L INTENTION DES EXAMINATEURS ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE DE L ÉDUCATION DE LA FORMATION CONTINUE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU B1 sur l

Διαβάστε περισσότερα

Session novembre 2007

Session novembre 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE GREC DE L ÉDUCATION NATIONALE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU ÉPREUVE C1 sur l échelle proposée

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 Ιμάτιο, Από τι υλικό είναι; - Πώς είναι (σχήμα); 1) Το ιμάτιο είναι

Διαβάστε περισσότερα

" LES ANIMAUX ET LEURS HOMMES " " ΤΑ ΖΩΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΟΥΣ "

 LES ANIMAUX ET LEURS HOMMES   ΤΑ ΖΩΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΟΥΣ Étude interculturelle du recueil de Paul Éluard Διαπολιτισμική μελέτη της ποιητικής συλλογής του Paul Éluard " LES ANIMAUX ET LEURS HOMMES " " ΤΑ ΖΩΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΟΥΣ " Poésies/Ποιήματα 1913-1926 NIKI

Διαβάστε περισσότερα

Επιτραπέζιος Η/Υ ASUS M12AD and M52AD Εγχειρίδιο χρήστη

Επιτραπέζιος Η/Υ ASUS M12AD and M52AD Εγχειρίδιο χρήστη Επιτραπέζιος Η/Υ ASUS M12AD and M52AD Εγχειρίδιο χρήστη M12AD M52AD GK9559 Πρώτη Έκδοση Ιούλιος 2014 Copyright 2014 ASUSTeK Computer Inc. Διατηρούνται όλα τα δικαιώματα. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή οποιουδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

Les alexandres après Alexandre : histoire d une monnaie commune Οι Αλέξανδροι μετά τον Αλέξανδρο : ιστορία ενός κοινού νομίσματος

Les alexandres après Alexandre : histoire d une monnaie commune Οι Αλέξανδροι μετά τον Αλέξανδρο : ιστορία ενός κοινού νομίσματος Les alexandres après Alexandre : Οι Αλέξανδροι μετά τον Αλέξανδρο : Colloque international / Διεθνές συνέδριο Athènes, vendredi 23 - samedi 24 mai 2014 Αθήνα, Παρασκευή 23 - Σάββατο 24 Μαΐου 2014 Auditorium

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ PROGRAMME 27, 28, 30/03 & 02/04/2015. éna ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ PROGRAMME AFREL HEC

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ PROGRAMME 27, 28, 30/03 & 02/04/2015. éna ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ PROGRAMME AFREL HEC Φοιτητές: Ελάτε να ανακαλύψετε την αριστεία των γαλλικών Πανεπιστημίων και Ανώτατων Σχολών Επιχειρήσεις: Ελάτε να προωθήσετε τις επαγγελματικές δεξιότητες του μέλλοντος Alumni: Ας αναδείξουμε το ταλέντο

Διαβάστε περισσότερα

1 / ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΓΑΛΛΙΚΑ Α, Β, Γ Γυμνασίου

1 / ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΓΑΛΛΙΚΑ Α, Β, Γ Γυμνασίου / ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΓΑΛΛΙΚΑ Α, Β, Γ Γυμνασίου Εισαγωγικά Το Πρόγραμμα Σπουδών των Γαλλικών προβλέπει τη διδασκαλία του μαθήματος μέσα από 8 θεματικές ενότητες και υποενότητες για τη Α και Β τάξη Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΟΣ XIII, ΤΕΥΧΟΣ 2 1980

ΤΟΜΟΣ XIII, ΤΕΥΧΟΣ 2 1980 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΑΝΑΛΕΚΤΑ ΕΞ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΟΣ XIII, ΤΕΥΧΟΣ 2 1980 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Σελις Page ΗΛΙΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ, 'Αρχαιολογική Συλλογή Ήλιδος 183-194 ΡΗΟΤΙΝΙ McGEORGE, Preliminary Report: Human Skeletons

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

PAR. Aristéas de Proconnèse et les Arimaspées, entre mythe et réalité

PAR. Aristéas de Proconnèse et les Arimaspées, entre mythe et réalité Folia Electronica Classica, t. 11, janvier-juin 2006. Article déposé sur la toile le 26 avril 2006. PAR AR-DEL DELÀ LES SCYTHES ET AU SUD DES HYPERBOR YPERBORÉENS

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας.

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Πρόταση διδασκαλίας Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Ενότητα 4. Το έργο του Αλέξανδρου Κύρια σημεία της ενότητας Περιγραφή της γεωγραφικής έκτασης και της ποικιλίας των λαών του κράτους που δημιούργησε

Διαβάστε περισσότερα

Θα ήταν πάρα πολύ πρόωρο να

Θα ήταν πάρα πολύ πρόωρο να www.itaes.gr Τεύχος 2ο, Απρίλιος 2004 É Numéro 2, Avril 2004 I Издание 2-ро, Април 2004 www.itaes.gr ΤΟΜΑΚ - ΤΟΠΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φόρος Τιμής στον Paul Claudel

Φόρος Τιμής στον Paul Claudel 2 3 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΤΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑΣ Φόρος Τιμής στον Paul Claudel Αθήνα, 16 Απριλίου 2005 4 Copyright 2008, Εθνικό και Καποδιστριακό

Διαβάστε περισσότερα

SE THELO SAN CHORA. «Je bande comme un pays»

SE THELO SAN CHORA. «Je bande comme un pays» SE THELO SAN CHORA «Je bande comme un pays» SE THELO SAN CHORA «Je bande comme un pays» S Y M P O S I U M INTERNATIONAL SUR LE THÈME DE L ÉRECTION U n h o mm a g e à Dimitris Dimitriadis À l i n i t i

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

SOMMAIRE : Editorial p. 2

SOMMAIRE : Editorial p. 2 Voici les élèves de la Section hellénique et ceux des classes de 2nde 1, 2 et 3, de la Section française qui ont participé à la création de ce numéro : ΑΥΛΑΚΙΏΤΗΣ Χαράλαμπος, Δ1 BAHRI Saria, 2nde3 BARDOUT

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ 1. Ειδικοί Σκοποί ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Με τη διδασκαλία της γαλλικής γλώσσας στο Γυµνάσιο επιδιώκεται οι µαθητές να αναπτύξουν την επικοινωνιακή ικανότητα, και ειδικότερα: Να κατανοούν

Διαβάστε περισσότερα

Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2009

Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2009 TÉÔËÏÓ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: UNE BRÈVE HISTOIRE DE LA PHILOSOPHIE Από τις Εκδόσεις Flammarion, Παρίσι 2008 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Το βιβλίο της Φιλοσοφίας ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Roger-Pol Droit ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Γιώργος Παρλαλόγλου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ: Μινωικός Πολιτισμός(3.000-1420) Μυκηναϊκός Πολιτισμός(1.600-1.100) Αρχαϊκή Εποχή(800-500)

Διαβάστε περισσότερα

Page web (http://www.efa.gr) : Panaghiota Patiri

Page web (http://www.efa.gr) : Panaghiota Patiri Organisateurs : École française d Athènes Centre de Recherches historiques, Fondation Nationale de la Recherche Scientifique Association d Études néo-helléniques (MNIMON) Comité d'organisation scientifique

Διαβάστε περισσότερα

ÉPREUVE. Session mai 2011 ATTENTION ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE

ÉPREUVE. Session mai 2011 ATTENTION ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE GREC DE L ÉDUCATION DE LA FORMATION CONTINUE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU ÉPREUVE

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 3. ΥΠΟΤΡΟΦΙΕΣ 1992-5 Υποτροφία του Ιδρύµατος Κρατικών Υποτροφιών (Ι.Κ.Υ.).

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 3. ΥΠΟΤΡΟΦΙΕΣ 1992-5 Υποτροφία του Ιδρύµατος Κρατικών Υποτροφιών (Ι.Κ.Υ.). ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Επώνυµο: ΧΡΥΣΟΒΙΤΣΑΝΟΥ Όνοµα: ΒΑΣΙΛΙΚΗ Επάγγελµα: Αρχαιολόγος, Επίκουρος καθηγήτρια Αρχαιολογίας στο Τµήµα Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης του Τ.Ε.Ι. Αθήνας

Διαβάστε περισσότερα

Ετοιμασία ολοκληρωμένων οργάνων μέτρησης

Ετοιμασία ολοκληρωμένων οργάνων μέτρησης ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ετοιμασία ολοκληρωμένων οργάνων μέτρησης Υποέργο 3: Ετοιμασία Οργάνων Μέτρησης για την Γαλλική Γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία, θεωρίες και θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης

Ιστορία, θεωρίες και θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ιστορία, θεωρίες και θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης Μάθημα 3 ο : Η ευρωπαϊκή ενοποίηση στην δεκαετία του 1960 Ιωάννης Παπαγεωργίου,

Διαβάστε περισσότερα