Η Ελληνο-Βουδιστική Τέχνη της Γανδάρα - ο αρχαιολογικός χώρος της Χάντα, στο Αφγανιστάν

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η Ελληνο-Βουδιστική Τέχνη της Γανδάρα - ο αρχαιολογικός χώρος της Χάντα, στο Αφγανιστάν"

Transcript

1 Η Ελληνο-Βουδιστική Τέχνη της Γανδάρα - ο αρχαιολογικός χώρος της Χάντα, στο Αφγανιστάν ZΕΜΑΡΙΑΛΑΪ ΤΑΡΖΙ, Διευθυντής της Αρχαιολογικής Αποστολής στην Μπάμυαν του Αφγανιστάν, πρ. Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου, πρ. Γενικός Διευθυντής Αρχαιολογίας και Συντήρησης των Ιστορικών Μνημείων του Αφγανιστάν. Γαλλία Το Νοέμβριο του 1833, κατά τη διάρκεια ανασκαφών του Μούνσι Μόχαν Λάι, μέλους της ομάδας του Δρος Ζεράρ, στο χώρο Μαγκαρμάστ, στα νότια της ακρόπολης της Καμπούλ, ανακαλύφθηκε το πρώτο γλυπτό σε σχιστόλιθο, το οποίο εντάχθηκε από τον φημισμένο Γάλλο αρχαιολόγο Αlφρέντ Φουσέ (Alfred Foucher) σ αυτό που αργότερα ονόμασε "Ελληνο-Βουδιστική" τέχνη. Το εν λόγω γλυπτό ήταν μια στρόγγυλη στήλη, παρόμοια με αυτήν της Παϊτάβα (μεταξύ Καμπούλ και Μπέγκραμ), στην οποία βλέπουμε το Βούδα καθιστό πάνω σε άνθος λωτού να βγάζει φλόγες από τους ώ- μους του. Αυτό το γλυπτό στάλθηκε στην Καλκούτα και παρουσιάστηκε στην Ασιατική Εταιρεία της Βεγγάλης, από τον εντιμότατο κ. Μέτκαλφ ως το πρώτο δείγμα της "Ινδό-Ελληνικής" τέχνης. Πολύ αργότερα, με την έκδοση των δύο βιβλίων του Αλφρέντ Φουσέ "Ελληνο-Βουδιστικοί ζωφόροι της Γανδάρα" (Παρίσι, 1905) και "Η Ελληνο-Βουδιστική τέχνη της Γανδάρα" (Παρίσι, 1918 και 1922, σε δύο τόμους), ο δυτικός κόσμος μάθαινε την ύπαρξη εργαστηρίων τέχνης, όπου η ελληνική αισθητική αναμείχθηκε γόνιμα με την ινδική βουδιστική εικονογραφία. Σαν εισαγωγή στο κυρίως θέμα, θα ήταν ίσως χρήσιμα δύο λόγια για τη Γεωγραφία και την Ιστορία της Γανδάρα, παλιάς σατραπείας του περσικού κράτους. Γεωγραφικά βρίσκεται στα βόρειο-δυτικά της Ινδίας και στα Ανατολικά του Ιρανικού οροπεδίου, μεταξύ δύο νεότερων χωρών, του Αφγανιστάν και του Πακιστάν. Είναι η περιοχή της κοιλάδας του ποταμού Καμπούλ, με την Πεσάβαρ σαν κέντρο παραγωγής των γλυπτών σε πέτρα (σχιστόλιθο) και τα ανατολικά του Αφγανιστάν, ιδιαίτερα τη Χάντα, σαν κέντρο γλυπτικής σε άργιλο και γύψο (στούκο). Στην ευρύτερη έννοιά της, η Ελληνο-βουδιστική τέχνη της Γανδάρα έχει αναμφισβήτητη διασύνδεση με την περιοχή των Ταξίλων στα ανατολικά, το Σουάτ στα βόρεια και την Καμπούλ-Καπίσα στα βόρειο-δυτικά. Όπως το όνομά της μαρτυρεί, η "ελληνο-βουδιστική" τέχνη είναι το αποτέλεσμα της καλλιτεχνικής συμβίωσης μεταξύ της Ελλάδας (από την εποχή του Μ. Αλεξάνδρου) και της Βουδιστικής Ινδίας. Η Ιστορία του Αφγανιστάν είναι πολύπλοκη. Η εξαιρετική γεωγραφική του θέση το τοποθετεί μεταξύ τριών κόσμων, της Περσίας, της Κεντρικής Ασίας και της Ινδίας. Η γνώση μας γι αυτό δεν εξαρτάται μόνο από τις έρευνες που γίνονται εκεί, αλλά και από αυτές που πραγματοποιούνται από το 19 ο αι. στις γειτονικές του χώρες. Η ιστορία του, κατά την διέλευση του Μ. Αλεξάνδρου, γνωστή από τα κείμενα των αρχαίων ι- 193

2 στορικών και γεωγράφων της αρχαιότητας, εμπλουτίζεται συνεχώς από τις αρχαιολογικές και νομισματικές ανακαλύψεις. Από την εποχή των επαφών των Σελευκιδών με τους Μαουρύα και κυρίως από την εποχή της κυριαρχίας του Τσαντραγκούπτα ( π.χ.) (Σανδρόκοτου), στις σατραπείες της Αραχωσίας και της Γανδάρα, η ανατολική περιοχή του περσικού οροπεδίου εισέρχεται στη σφαίρα επιρροής της Ινδίας. Με τους δύο διαδοχικούς βασιλείς της δυναστείας του Τσαντραγκούπτα, δηλαδή το γιο του Μπιντουσάρα και κυρίως τον εγγονό του, τον φημισμένο Ασόκα ( π.χ.), την πλέον περίφημη ινδική προσωπικότητα, που συνδυάζει πολιτική και πνευματικότητα, ο Βουδισμός ως θρησκεία και ειρηνευτικό μέσον, εισέρχεται στο αφγανικό έδαφος. Η βασιλεία των δύο πρώτων της δυναστείας των Μαουρύα είναι γνωστή στους Έλληνες ιστορικούς όπως ο Ερατοσθένης, ο Πολύβιος, ο Στράβων, ο Πλούταρχος, ο Αρριανός, αλλά και στους Ρωμαίους, όπως ο Πλίνιος, ο Ιουστίνος, κ.ά., καθώς επίσης αναφέρεται και στις ινδικές πηγές, όπως τα "Χρονικά της Κεϋλάνης" και τα "Πουράνα". Αντιθέτως, για τον Ασόκα, οι δυτικές πηγές περιέργως σιγούν, ίσως γιατί την προσοχή των χρονικογράφων μονοπωλούν οι δύο μεγάλες πολιτικές ανακατατάξεις της Ασίας του 3 ου αι. π. Χ., δηλ. από τη κυριαρχία των Αρσακιδών Πάρθων και αυτή των Έλληνο- Βακτριανών βασιλέων που αντικατέστησαν τους Σελευκίδες στο Ιρανικό οροπέδιο, στην Κεντρική Ασία και στη βόρειο-δυτική Ινδία. Εκτός των Ινδικών γραφών, η βασιλεία του Ασόκα είναι γνωστή χάρη στα δικά του γραπτά -επιγραφές χαραγμένες στο βράχο ή σε κολώνες- εκ των οποίων 36 είναι γνωστές και ταυτοποιημένες. Οι επιγραφές του Ασόκα που βρέθηκαν σε αφγανικό έδαφος δεν είναι γραμμένες στη γλώσσα μαγκάντι αλλά σε αραμαϊκά και ελληνικά. Ο Α. Φουσέ, ο οποίος βασίζεται σε μαρτυρίες Κινέζων προσκυνητών, λέει ότι η ίδρυση των πρώτων αφγανικών στούπας (βουδιστικά προσκυνήματα) στην περιοχή της Ντζαλαλαμπάντ, ανάγεται στην εποχή του Ασόκα. Η δεύτερη μεγάλη μορφή μεταξύ των βασιλέων που επισημοποίησαν τη βουδιστική θρησκεία του Σακυαμούνι, είναι ο αυτοκράτωρ των Κουσάνων, ο περίφημος Κανίσκα, ο οποίος επέτρεψε την κοπή νομισμάτων με το πρόσωπο του Βούδα με ανθρώπινη μορφή, ενώ πριν εικονιζόταν μόνο συμβολικά. Η ίδρυση μεγάλου αριθμού βουδιστικών μοναστηριών στο Αφγανιστάν αποδίδεται στον Κανίσκα, είτε από γραπτές μαρτυρίες, είτε από αρχαιολογικές, ή επιγραφικές ανακαλύψεις, όπως αυτές της Πεσάβαρ, του Σοτοράκ, του Τοπντάρα και πολλές άλλες (στη περιοχή της Ντζαλαλαμπάντ). Μεταξύ των Μαουρύα και των Κουσάνων, πρέπει να σημειώσουμε τον καθοριστικό ρόλο που έπαιξαν οι Ελληνο-Βάκτριοι, οι Ινδό-Έλληνες, οι Πάρθοι και οι Σάκες στη βαθμιαία προσέγγιση μεταξύ της Ινδίας, του ανατολικού Ιρανικού οροπεδίου και της Κεντρικής Ασίας. Η προσέγγιση αυτή ετοίμασε το έδαφος για τη δημιουργία της Τέχνης που ονομάζεται ελληνο-βουδιστική. Επί της εποχής των Κουσάνων, εκτός της Βακτριανής, της Καμπούλ-Καπίσα, των Ταξίλων και της Σουάτ, δύο άλλα μεγάλα κέντρα της Γανδαρικής τέχνης αναπτύχθηκαν: Η Πεσάβαρ, για την ελληνο- 194

3 βουδιστική τέχνη που εκτελείται σε πέτρα-σχίστη και η Χάντα, στην τέχνη της γλυπτικής με πηλό και στούκο. Από τον 3 ο αι. μ.χ. με την κυριαρχία των Σασσανιδών, αρχίζει μια περίοδος θολή, της οποίας οι χρονολογίες μένουν αβέβαιες. Τα περισσότερα από τα βουδιστικά μνημεία που αντιπροσωπεύουν το τέλος της περιόδου της Μπέγκραμ 2, έχουν καταστραφεί. Παρατηρείται το τέλος της παραγωγής πέτρινων ελληνοβουδιστικών αγαλμάτων με σχίστη της περιοχής της Πεσάβαρ, Σουάτ και Καμπούλ-Καπίσα και με ασβεστόλιθο, της Χάντα και της Βακτριανής. Όμως παρατηρείται μια αναγέννηση σε μερικά καλλιτεχνικά κέντρα όπως η Χάντα, όπου μια καινούργια δυναμική δημιουργείται στη γλυπτική σε στούκο κατά τη διάρκεια μιας πολύ μακράς περιόδου, από τον 3 ο μέχρι τον 5 ο αι. Στην περίοδο αυτή που συχνά ονομάζεται μετα-κουσανική, πρέπει να αναφέρουμε τους Κιδαρίτες και το σημαντικό ρόλο τους στη διατήρηση της κουσανικής παράδοσης. Η επόμενη περίοδος κυριαρχείται από τους Εφταλίτες, τους Λευκούς Ούννους, ή Ούννους του Ιράν (5 ος - 6 ος αι. μ.χ.), οι οποίοι, σε ότι αφορά στα βουδιστικά μνημεία, θεωρούνται από τους περισσότερους επιστήμονες ως εικονοκλάστες, ιδιαίτερα από αυτούς που βασίζονται κυρίως σε μαρτυρίες Κινέζων προσκυνητών. Είναι βέβαια αληθές ότι, με τους πολέμους τους ενάντια στους Σασσανίδες, την εκστρατεία τους στην Ινδία, το β μισό του 6 ου αι. μ.χ., κατά την διάρκεια της κυριαρχίας τους και πριν την οριστική ήττα τους από τη συμμαχία των Δυτικών Τούρκων και των Σασσανιδών, άφησαν τα περισσότερα βουδιστικά μοναστήρια της περιοχής που μας ενδιαφέρει σε πλήρη εγκατάλειψη, αλλά όχι κατεστραμμένα. Κατά την επόμενη περίοδο της Τουρκικής κυριαρχίας, τα μνημεία αυτά γίνονται αντικείμενο συντήρησης, ανακαίνισης και αλλαγών. Δύο παραδείγματα αυτής της περιόδου είναι οι δύο μεγάλοι και γνωστοί Βούδες της Μπαμυάν, αυτός των 38 και ο άλλος των 55 μέτρων ύψους. Όντως το άγαλμα του Βούδα των 38 μέτρων συντηρήθηκε και συγχρόνως δημιουργήθηκε ο Βούδας των 55 μέτρων, κατά την περίοδο αυτή, στην οποία τοποθετείται το απόγειο της υπαίθριας γλυπτικής και των τοιχογραφιών. Στον τομέα αυτό η Μπαμυάν συναγωνίζεται γνωστούς χώρους της Ινδίας και της κινεζικής Κεντρικής Ασίας. Η τουρκική κυριαρχία δεν σήμανε την εξαφάνιση των Κουσάνων και των Εφταλιτών και στην εποχή αυτή, πολύ μεταγενέστερη των μεγάλων Κουσάν, η ελληνο-βουδιστική παράδοση επιζεί μέχρι τον 9 ο μ.χ. αιώνα. H πορεία δημιουργίας της ελληνο-βουδιστικής τέχνης και συγχρόνως της δημιουργίας της εικόνας του Βούδα, στη Βακτριανή, στα Τάξιλα, στη Σουάτ και στη Γανδάρα, ακολουθούσε το δρόμο της από την εποχή των Ινδο-Ελλήνων μέχρι αυτή των Κουσάν. Έτσι η εικόνα του Βούδα με ανθρώπινο πρόσωπο, στην πλέον τελειοποιημένη φάση της, χαράχτηκε πάνω στα νομίσματα του κουσάνου αυτοκράτορα Κανίσκα (2 ος αι.). Το πρόσωπο του Βούδα παρουσιάζεται με τα χαρακτηριστικά του Έλληνα Απόλλωνα. (εικ.1). Όμως τα χαρακτηριστικά αυτά διαφοροποιούνται με κάποια συγκεκριμένα στοιχεία, τα οποία απαιτεί το ιερατείο, δηλαδή τον κότσο, την τούφα ανάμεσα στα φρύδια, τους κρεμαστούς λοβούς των αυτιών (υπόμνηση στα βαρειά σκουλαρίκια), το διπλοσάγωνο και κυρίως τα έντονα εξόφθαλμα μάτια. Όλα αυτά απομακρύνουν το 195

4 πρόσωπο του Γανδαρινού Απόλλωνα από αυτό του Ελληνικού πρωτοτύπου. Όμως το προφίλ παραμένει ελληνικό, η μύτη είναι στην προέκταση του μετώπου. Αυτό δε που φέρνει τον ελληνο-βουδιστικό Βούδα πιο κοντά στα ελληνικά αγάλματα, είναι οι λεπτομέρειες των μαλλιών και το μοναστικό ένδυμα που μοιάζει με την τήβεννο ή το ελληνικό ιμάτιο και γενικά τα ελληνικά ενδύματα, όπου οι πτυχές πέφτουν απαλά ακολουθώντας τη βαρύτητα. (εικ. 2.) Η ανάμιξη αυτή της ελληνικής τέχνης με τις τοπικές, είναι επίσης εμφανής στην αρχιτεκτονική. Η μελέτη της εξέλιξης του κατ εξοχήν βουδιστικού λατρευτικού μνημείου, του μοναστηριού, είναι χαρακτηριστική. Το ινδικό στούπα, που έχει πρωτόγονο σχέδιο τύμβου σαν ημισφαιρικός θόλος με ένα σπόνδυλο στην κορυφή του, αποκτά εξέδρα με κίονες στολισμένους με κορινθιακά κιονόκρανα, όπως το μοναστήρι με το δικέφαλο αετό στο Σιρκάπ (Τάξιλα 2, ή Ελληνικά Τάξιλα). Ένα άλλο παράδειγμα, προερχόμενο επίσης από το Σιρκάπ, είναι το μοναστήρι του συμπλέγματος Ε, μία ινδική στούπα, καλυμμένη με φύλλα ακάνθου. Επίσης στην περιοχή των Ταξίλων, το F12 του Καλβάν, αντιπροσωπεύει μια επιτυχημένη μίξη ελληνικών και ινδικών στοιχείων, όχι ακόμα καλά αφομοιωμένων. Στην εποχή των Κουσάνων η ελληνο-βουδιστική τέχνη ήταν σε πλήρη άνθηση και ανέπτυξε διάφορα θέματα, αγάλματα του Βούδα μόνου, καθισμένου ή ορθού, των Bodhisattvas (ακολούθων του Βούδα) και άλλων θεοτήτων, έως σκηνές πλήρους αναπαράστασης. Στη σύνθεση σκηνών κυρίως από τη ζωή του Βούδα Σακυαμούνι, οι ελληνο-βουδιστικοί καλλιτέχνες εγκαταλείπουν τις υπερβολικά φορτωμένες παραστάσεις όπως κάνουν και οι Ινδοί. Οι αναπαραστάσεις περιορίζονται στις μορφές των πρωταγωνιστών, μια σκηνοθεσία που απευθύνεται σε κοινό μυημένων, όπου όμως, ενίοτε, δευτερεύοντα πρόσωπα παρουσιάζονται στο ίδιο μέγεθος με το Βούδα. Εκεί όπου το θρησκευτικό κείμενο δεν περιγράφει με ακρίβεια τα εξωτερικά χαρακτηριστικά ορισμένων προσώπων, οι καλλιτέχνες, εμποτισμένοι με την ελληνική παιδεία, τα αναπαριστούν με τα χαρακτηριστικά διαφόρων ελληνικών κυρίως θεοτήτων. Επίσης, στις σκηνές από τη ζωή του Βούδα, κάποιες κινήσεις των χεριών που λέγονται mudras και που καθορίζουν συγκεκριμένη χειρονομία, ή την πνευματική κατάσταση του Βούδα, ή του Βοdhisattva, οφείλονται στην ελληνο-βουδιστική τέχνη, εμπνευσμένες, αναμφίβολα, από χειρονομίες ευλογίας από τον "διδάσκαλο". Αργότερα κωδικοποιήθηκαν σε ιερή γλώσσα. H χρονολόγηση της ελληνο-βουδιστικής τέχνης είναι δύσκολη. Δημιουργήσαμε γι αυτό μια χρονολογική κατάταξη των διαφόρων καλλιτεχνικών σχολών που συγχρόνως υποδεικνύει τις διάφορες φάσεις που ακολούθησε η τέχνη αυτή: η δημιουργία της εικόνας του Βούδα κατά την περίοδο του σπουδαίου κουσάνου αυτοκράτορα Κανίσκα, δηλ. στο τελευταίο τέταρτο του 1 ου αι. μ.χ., ή το πρώτο μισό του 2 ου αι. μ.χ. Οι καλλιτέχνες εκφράζονταν με ικανότητα και σμίλευαν το σχιστόλιθο στη Γανδάρα, στο Σουάτ, στην Καμπούλ-Καπίσα και τον ασβεστόλιθο στη Χάντα. Το σμίλευμα αντικαταστάθηκε αργότερα από το πρόπλασμα σε γύψο (στούκο) και αυτό το υλικό αντικαταστάθηκε με τη σειρά του από τον άργιλο. 196

5 Από τις ιταλικές και πακιστανικές ανασκαφές στην περιοχή της Σουάτ, η χρονολόγηση της δημιουργίας της εικόνας του Βούδα δείχνει ότι αυτή ανέρχεται σε εποχές πριν από τον Κανίσκα, όμως η σειρά των φάσεων που ακολούθησαν τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν μένει η ίδια. Για το σχιστόλιθο όμως, η χρονολογική πρόοδος που του αποδίδαμε δεν φαίνεται να επαληθεύεται στις πιο πρόσφατες ανασκαφές, όπου χρησιμοποιούμε επιστημονικές μεθόδους ανάλυσης. Η χρονολόγηση στο υλικό αυτό είναι δύσκολη για διάφορους λόγους. Τα μνημεία που στολίζονταν με τέτοια αγάλματα είχαν υποστεί καταστροφές, λόγω εγκατάλειψης ή λόγω πολέμων. Και στις δύο περιπτώσεις τα μνημεία αναπαλαιώθηκαν και διευρύνθηκαν. Τα αγάλματα σε σχιστόλιθο μεταφέρθηκαν από τον αρχικό τους χώρο και ξαναχρησιμοποιήθηκαν αλλού. Τα αποτελέσματα των ανασκαφών στη Χάντα, στην αρχή υπό την διεύθυνση του Σ. Μοσταμεντί, στην Ταπέ Σοτόρ και στη συνέχεια υπό την διεύθυνσή μου στην Ταπέ Σοτόρ και Ταπέ τοπε Καλάν, δεν θέτουν σε αμφισβήτηση την αρχαιότητα των γλυπτών σε σχιστόλιθο. Αποδεικνύουν ότι η αρχή του προπλάσματος με άργιλο στην Ταπέ Σοτόρ είναι σύγχρονη των σχιστόλιθων της Γανδάρα. Η χρονολόγηση που προτείνω βασίζεται σε σοβαρές μελέτες των αρχιτεκτονικών ερειπίων και δεν λαμβάνει υπ όψη της, όπως έκαναν οι προκάτοχοί μου, μόνο τη στυλιστική μελέτη των γλυπτών. Αυτή η καινούρια πρόταση διορθώνει έναν αιώνα ερευνών πάνω στον βουδιστικό κόσμο. Η κατάταξη σε ομάδες και η μελέτη της εξέλιξης των προπλασμάτων βασίζεται σε τεχνικές αναλύσεις. Για το δε πρόπλασμα σε γύψο, που έκανε τη Χάντα φημισμένη, έγιναν σημαντικές παρατηρήσεις για την αρχή, τη διάρκεια και τις καινούριες τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν και οι οποίες επιτρέπουν νέες κατατάξεις. Ο αρχαιολογικός πλούτος της Χάντα δικαιολογεί την οργάνωση πολλών συνεδρίων. Τα περίπου 600 μοναστήρια που ανασκάφτηκαν από τον περασμένο αιώνα, από τη δεκαετία του 1920, από τον Α. Φουσέ, τον Α. Γκοντάρ, τον Ζ. Μπαρτού, τον Σ. Μιζούμο, τον Σ. Μοσταμαντί και Ζ. Ταρζί, απέδωσαν πάνω από αντικείμενα σε γύψο, του ιδιαίτερου χαρακτήρα της σχολής της Χάντα. Εδώ κυριαρχεί η ελληνιστική επιρροή, όποια κι αν είναι η απεικόνιση του Βούδα, των μοναχών ή των ανατολικών θεοτήτων. Χωρίς να μπούμε στις λεπτομέρειες όλων των γλυπτών της Χάντα, θα επικεντρώσουμε σε παραδείγματα γλυπτών σε άργιλο του Ταπέ Σοτόρ, από τις ανασκαφές του Μοσταμαντί και τις δικές μου, κομμάτια που συντηρήθηκαν από εμένα τον ίδιο. Στις 65 κόγχες και ναΐσκους της Ταπέ Σοτόρ, βρέθηκε ένας μεγάλος αριθμός γλυπτών, όπως κεφαλές μοναχών, στις οποίες προστίθενται θεότητες ινδικής ή ελληνιστικής έμπνευσης, (εικ.3-4), καθώς και πρόσωπα ευεργετών κ.λπ. Ορισμένες συνθέσεις που έμειναν επί τόπου στα μοναστήρια, συντηρήθηκαν τελευταία. Μεταξύ αυτών 3 κόγχες της αυλής των κελιών των μοναχών, οι V1, V2, V3. 197

6 Κόγχη V1 Παριστάνει σίγουρα τη σκηνή του θαύματος του Σραβάστι, σύμφωνα με το Γανδαρινό τρόπο. Παρουσιάζει το Βούδα καθιστό, περιτριγυρισμένο από Bodhisattvas (μέλλοντες Βούδες) και τους θεούς Ίντρα και Βράχμα. Το μοναστικό ένδυμα που καλύπτει και τους δύο ώμους του Βούδα, είναι εξαιρετικής τεχνικής, με ανάλαφρες και απρόσκοπτες πτυχώσεις. Η πτώση του υφάσματος πάνω από τις σχεδόν οριζόντια λυγισμένες γάμπες, δημιουργεί ένα παιχνίδι πτυχώσεων με εξαιρετική φυσικότητα. Ένας Bodhisattva γανδαρινού τύπου, είναι όρθιος στον μπροστινό χώρο της κόγχης, δεξιά του Βούδα, στολισμένος με κοσμήματα αποτελούμενα από πολλούς μεγάλους πολύτιμους λίθους. Επίσης θαυμάσιος είναι ο νεαρός θεός Βράχμα, του οποίου το μπούστο αναδύεται στην βόρειο-δυτική γωνία, με γυναικεία χάρη στο πρόσωπο και κόμμωση σε κότσο και πλούσιες μπούκλες. Είναι χαρακτηριστικό καθαρής ελληνιστικής παράδοσης και θυμίζει το Βωμό της Περγάμου. Κόγχη V2 Βρίσκεται στα ανατολικά της προηγούμενης. Το μέσο της κόγχης καταλαμβάνεται από το Βούδα καθισμένο σε ένα καλυμμένο από φύλλα βάθρο, ενδεικτικό ότι η σκηνή εκτυλίσσεται σε εξωτερικό χώρο. (εικ.5.) Δεν θα περιγράψουμε τα πρόσωπα που εμφανίζονται στο εμπρός μέρος, ακουμπώντας στις πλαϊνές πλευρές. Θα παρατηρήσουμε, δεξιά στη βόρειο-ανατολική γωνία της κόγχης, στον αριστερό βραχίονα του Βούδα, τη μορφή της ινδικής θεότητας Σρί, ή Χαρίτι. Παρουσιάζεται με τα χαρακτηριστικά της ελληνικής θεάς Τύχης, (εικ.6.) που κρατά το κέρας της αφθονίας στο αριστερό χέρι και με το δεξί ρίχνει άνθη στο Βούδα. Φορά μακριά χλαμύδα σφιγμένη κάτω από το στήθος με ζώνη και μανδύα που καλύπτει τα πόδια. Οι πτυχές του μανδύα και του χιτώνα με το ριχτό τμήμα που καλύπτει τη ζώνη κάτω από το στήθος, είναι χαρακτηριστικά ελληνιστική. Το πρωτότυπο αυτού του μοντέλου της ελληνικής θεάς Τύχης συναντάται στα ελληνο-βακτριανά νομίσματα του βασιλιά Αμύντα. Στην αντίθετη γωνία της κόγχης, στο δεξιό βραχίονα του Βούδα, βρίσκεται ο Βαζραπάνι με τα χαρακτηριστικά του Ηρακλή. (εικ.7) Αυτός ο Βαζραπάνι-Ηρακλής είναι καθισμένος πάνω σε ένα βράχο με το αριστερό πόδι απλωμένο, το δεξιό λυγισμένο και το γόνατο υψωμένο. Το μπούστο και οι γοφοί γυρνούν ε- λαφρά για να παρουσιάζονται στα τρία τέταρτα. Το πρόσωπο φέρει γενειάδα και μουστάκι, κοντά μαλλιά με μπούκλες και είναι γυρισμένο προς το Βούδα. Με το αριστερό χέρι κρατιέται από το βράχο, όπου ακουμπά και κάθεται, ενώ με το δεξί κρατά το βάζρα, τον κεραυνό, εξ ου και το όνομα Βαζραπάνι (ο φέρων το βάζρα), ακουμπισμένο πάνω στο δεξιό γόνατό του. Ο Ηρακλής που δάνεισε τα χαρακτηριστικά του στον Βαζραπάνι, αναγνωρίζεται εύκολα από το χαρακτηριστικό του πρόσωπο και την λεοντή που πέφτει με ανάλα- 198

7 φρες πτυχώσεις σαν ύφασμα. Το κεφάλι του άγριου ζώου ακουμπά στον αριστερό του ώμο, το υπόλοιπο του δέρματος κατεβαίνει πίσω από την πλάτη του και επανεμφανίζεται στο ύψος των μηρών, δεμένο χαμηλά στην κοιλιά του, ενώ το ένα λεοντοπόδαρο κρέμεται εξωτερικά του αριστερού μηρού. Η άνεση της πόζας, η τέλεια ανατομία του σώματος και η έκφραση του προσώπου, κάνουν αυτό το γλυπτό να είναι ένα σπουδαίο έργο της ύστερης ελληνιστικής ελληνο-βουδιστικής σχολής του Αφγανιστάν. Αυτός ο τύπος του Ηρακλέους που δάνεισε το πρόσωπό του στον Ηρακλή της κόγχης V2 στην Ταπέ Σοτόρ της Χάντα, είχε εμπνεύσει και τους χαράκτες των ελληνο-βακτριανών νομισμάτων του Ευθύδημου και είναι έμπνευση που προέρχεται από τα ατελιέ των Αβδήρων. Είχαμε τη συνήθεια να εξηγούμε την ελληνική καλλιτεχνική επιρροή μόνο μέσω της Βακτριανής. Η ανακάλυψη της Αϊ Χανούμ, του Τακτ-ι-Σανγκίν και άλλων ελληνιστικών πόλεων της Κεντρικής Ασίας μας έδωσε πολλές σημαντικές γνώσεις για τον πλούτο της τέχνης στα ακραία σημεία του ελληνιστικού κόσμου, εκτός Μεσογείου. Μπορούμε λογικά σήμερα να αναθεωρήσουμε τα στοιχεία επιρροής της ελληνικής τέχνης στα νότια του Ινδικού Καυκάσου και να υποθέσουμε ότι, στην κοιλάδα της Τζελαλαμπάντ, όπου βρίσκεται η Χάντα, υπήρξαν πυρήνες ελληνικού πολιτισμού σε στενή επαφή με την περιφερειακή Μητρόπολη, την Διονυσούπολη. Με την παρουσία τέτοιων κέντρων προώθησης του ελληνικού πολιτισμού μπορούμε να εξηγήσουμε την συνεχή μετάδοση των εικονογραφικών θεμάτων και της καλλιτεχνικής παράδοσης. Ο Βαζραπάνι-Ηρακλής της κόγχης V2 στην Ταπέ Σοτόρ της Χάντα είναι ένα τέτοιο παράδειγμα ελληνικής τέχνης στην υπηρεσία των βουδιστικών μοναστηριών. Κόγχη V3 Δε νοείται να τελειώσουμε χωρίς να παρατηρήσουμε την κόγχη αυτή, (εικ.9) αριστερά της προηγούμενης, όπου ο Αλέξανδρος, (εικ.10) ή κάποια θεότητα με τα χαρακτηριστικά του Αλεξάνδρου, δάνεισε το πρόσωπό της στο Βαζραπάνι. Ο αινιγματικός αυτός ακόλουθος του Βούδα, αλλάζει συχνά πρόσωπα μέσα στην ελληνο-βουδιστική τέχνη, από το Δία ως τον άγνωστο πληβείο, τον Ηρακλή, τον Ερμή, το Διόνυσο (εικ.8) τον Πάνα, τον Βράχμα, νέο, ή ηλικιωμένο και η λίστα είναι μεγάλη. Σ αυτή την κόγχη ο Βαζραπάνι αναδύεται από τη βόρειο-δυτική γωνία, με το θεληματικό πρόσωπο του Αλεξάνδρου, (εικ.11) που θυμίζει τον Ήλιο, όπως παρουσιάζεται σε ένα μετάλλιο από τη Ρόδο, το οποίο βρίσκεται στη Νομισματική Συλλογή της Γαλλικής Εθνικής Βιβλιοθήκης (Cabinet des Médailles). Θεωρώ αυτό ως το καλύτερο παράδειγμα της ελληνο-βουδιστικής τέχνης. 199

8 Σημειώσεις του μεταφραστή: Οι φωτογραφίες των γλυπτών αναπαραστάσεων του Βαζραπάνι-Ηρακλή και του Βαζραπάνι- Αλέξανδρου που κοσμούν το άρθρο του Καθηγητή Ζεμαρυαλάϊ Ταρζί έχουν μοναδική αξία, διότι τα συγκεκριμένα έργα έχουν πλέον καταστραφεί, θύματα των πιο πρόσφατων τραγικών περιπετειών που κλυδωνίζουν ακόμη και σήμερα το Αφγανιστάν. Οι Γάλλοι αρχαιολόγοι αποτελούν τους σκαπανείς στην μελέτη της τέχνης Γανδάρα χάρη στις, συστηματικές και συνεχείς, από το 1900 ως σήμερα, ανασκαφές τους στο Αφγανιστάν και το Πακιστάν (Foucher, Schlumberger, Barthoux, κλπ.). Πρώτοι υπογράμμισαν την έντονη ελληνική επίδραση που έχει δεχτεί και την τεκμηρίωσαν με τα ευρήματα των ανασκαφών τους στις ελληνικές πόλεις του Αφγανιστάν (Αϊ Χανούμ, Μπέγκραμ, Σούρκ Κοτάλ, Κανταχάρ, κλπ.). Παρόμοια τεκμηρίωση κάνουν ο Ακαδημαϊκός Καθ. Εντβαρ Ριτβελάντζε και η Καθ. Galina Pugachenkova, και οι δύο για πολλά χρόνια διευθυντές των Ρώσο- Ουζμπεκικών ανασκαφών στο Ουζμπεκιστάν και το Τατζικιστάν. ( Αϊρταμ, ΝτιλβερζίνΤεπά, Καλτσαγιάν, Τακτ-Ι-Σανγκίν, κλπ.) ( Hellenism in Central Asia,Ed.Uzbekistan Academy of Science, , Culture and Art of Ancient Uzbekistan, Tashkent, 1981). Σε αυτούς προστίθεται και ο Sir John Marshal με τις ανασκαφές του στο Πακιστάν (Jaulian, κλπ.) ( The Buddhist Art of Gandara, Taxila 1945,1960) Ο Καθ. Ζ. Ταρζί θεωρείται κορυφαίος γνώστης της τέχνης της Γανδάρα και αποτελεί μία ιδιαίτερη περίπτωση. Είναι Αφγανός στην καταγωγή και γνωρίζει καλά το θέμα από την Αφγανική πλευρά του και συγχρόνως την Γαλλική. Eίναι πρώην Γενικός Διευθυντής Αρχαιολογίας και Συντήρησης των Ιστορικών Μνημείων του Αφγανιστάν, για πολλά χρόνια Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου, για πολλά χρόνια και α- κόμη σήμερα Διευθυντής των Γάλλο-Αφγανικών ανασκαφών στη Μπαμιάν. Έχει συγχρόνως την Γαλλική επιστημονική παιδεία, τα αρχεία και τη γνώση των Γάλλων επιστημόνων, που πρώτοι μελέτησαν την τέχνη αυτή (Foucher και Schlumberger). Οι Γάλλοι ονομάζουν την τέχνη αυτή Ελληνο-Βουδιστική, λόγω της έντονης ελληνικής επιρροής στο Αφγανιστάν και Ουζμπεκιστάν. Οι Άγγλοι, γενικά, υιοθετούν απλώς το όνομα Γανδάρα, διότι στο Πακιστάν και Ινδία που κυρίως ανασκάπτουν, σημειώνουν τις διάφορες και τις ινδικές επί το πλείστον επιρροές και το ότι ανθεί χρονολογικά κατά την ρωμαϊκή εποχή. Έτσι διαμορφώθηκαν, για πολλά χρόνια, αντικρουόμενες θεωρίες από διάφορους αρχαιολόγους. (*) Ο Καθηγητής του Πανεπιστημίου της Ρώμης Mario Bussagli, στο βιβλίο του L Art du Gandhara Pochothèque, Paris 1996 και L Arte del Gandhara Ed. Unione Τipografico, Τοrinο 1984, Roma 1996, υπογραμμίζει την γαλλική θεωρία γράφοντας: << η εξελλήνιση των διαφόρων περιοχών όπου γεννιέται και ανθεί η τέχνη της Γανδάρα είναι μεγάλη η ελληνική παρουσία είναι σημαντική από αιώνες, με τελευταία την ινδο-ελληνική επιβίωση που διαρκεί έως το ήμισυ του 1 ου αι. π.χ.είναι η ζωντάνια του ελληνικού θαύματος, να μπορεί να επιβιώνει, παρά τα τεράστια και διαδοχικά κύματα κατακτητών στον χώρο αυτό >> (σελ ). Τέλος, το συμπέρασμά του, ρίχνει γέφυρες ανάμεσα στις διάφορες θεωρίες : Το πιθανότερο είναι ότι ο άγνωστος καλλιτέχνης που δημιούργησε το πρώτο μοντέλο (του Βούδα) ήταν Yavana (Έλλην της Ινδίας) καλλιτέχνης και φιλόσοφος, που ανήκε συγχρόνως στην Ελλάδα και στην Ινδία. Ποτίτσα Γρηγοράκου (*) Άλλες θεωρίες για Ινδική επίδραση της Μathura, ή της Iνδικής Αυτοκρατορίας των Μaurya, ή για παρθική ή ρωμαϊκή επιρροή, που αποκλείουν ή υποβαθμίζουν την ελληνική επιρροή ή το ότι η ρωμαϊκή τέχνη είναι συνέχεια της ελληνικής όπως υπογραμμίζει ο G. Guillini, ( L Hellenisme Edisud, Paris, 2003). Οι θεωρίες αυτές είναι σήμερα προς αναθεώρηση ή ξεπερασμένες, χάρη στα ευρήματα και πορίσματα των νεότερων ερευνών και ανασκαφών (που αναδεικνύουν τον μηχανισμό της ελληνικής επιρροής), ιδίως αυτών της Αϊ Χανούμ και Τίλια Τεπέ : Heras, The origin of the so-called Graeco-Budhist Sculpture of Gandhara, Bombay V.A.Smith,Graeco-Roman Influencies on Civilization of India //Μ.Wheeler, Romano-Buddhist Art, 1949, A.K. Narain, The Indo-Greeks, Oxford 1957.//A. Grünwedel, The Buddhist Art of India, etc.. 200

9 CONFERENCE L Art du Gandhara appelle Greco - Bouddhique. Le Site de Hadda (Afganistan) ZEMARYALAÏ TARZI, Directeur de la Mission Archéologique Française a Bamiyan (Afganistan), ancien Professeur a l Université de Strasbourg, ancien Directeur General de l Archéologie et de la Conservation des Monuments Historiques de l Afganistan. France C est en novembre 1833, lors des fouilles de Munshi Mohan Lal, membre de l équipe du Dr J.G. Gérard, que fut découvert, le premier exemple de sculpture en schiste, désigné plus tard par le célèbre archéologue français Alfred Foucher, comme l art gréco-bouddhique sur le site Magarmast, situé au sud de la citadelle de la ville de Kaboul. Il s agit d une stèle circulaire, provenant de Paitawa (entre Kaboul et Βegram) sur laquelle on voit Bouddha assis sur une fleur de lotus émettant des flammes de ses épaules. Cette sculpture fut envoyée à Calcutta et y a été présentée devant la Société Asiatique de Bengale par Sir C. Metcalfe comme le premier exemple de l art Ιndo-Ηellenic. Mais c est plus tard avec la publication des deux volumes d Alfred Foucher Bas Reliefs grécobouddhiques de Gandhâra, Paris 1905 et puis L Art gréco-bouddhique du Gandhara, Paris 1918, et 1922 (en deux grands fascicules), que le monde occidental apprenait l existence de foyers artistiques mariant l esthétique grecque à l iconographie bouddhique indienne. Avant d entrer dans le vif du sujet, il serait utile de dire un mot sur la géographie et l histoire du Gandhara, l ancienne satrapie de la deuxième moitié du premier millénaire avant J.C. Il se trouve géographiquement au Nord-Ouest de l Inde et l Est du plateau iranien, à cheval sur deux états modernes : l Afghanistan et le Pakistan. C est la région de la vallée de la rivière Kaboul, avec le bassin de Peshawar comme le centre de production de sculptures en pierre, le schiste en l occurrence, et l Est de l Afghanistan, particulièrement Hadda comme centre de modelage en argile et en stuc. Dans le sens le plus large, l art gréco bouddhique du Gandhara a des affinités indéniables avec la région de Taxila à l Est, le Swat au Nord et Kaboul-Kapissa au Nord-Ouest. Comme l indique le mot composé «gréco-bouddhique», il est le résultat d une symbiose artistique entre la Grèce (à partir de l époque d Alexandre le Grand) et l Inde bouddhique. Ecrire l histoire de cette région n est pas une affaire simple. Par sa position géographique exceptionnelle, située entre trois mondes -iranien, central asiatique et indien- notre connaissance d elle n est pas seulement 201

10 CONFERENCE tributaire des recherches effectuées sur son propre sol mais aussi celles qui sont entreprises depuis le XIXème sur celui de ses voisins. Son histoire, lors du passage d Alexandre le Grand, connue par les textes des historiens et des géographes de l antiquité, est constamment enrichie par des découvertes archéologiques et numismatiques. C est seulement à partir des contacts établis entre les Séleucide et les Maurya, surtout avec la mainmise de Chandragupta ( av. J.-C.) sur les satrapies d Arachosie et de Gandhara que cette partie orientale du plateau iranien rentre dans la sphère d influence de l Inde. C est avec les deux rois successifs de la lignée de Chandragupta, son fils Bindusâra et surtout son petit-fils l illustre Asoka (environ av. J.C.), la plus haute figure indienne alliant la politique et la spiritualité, que le bouddhisme, comme religion ou comme moyen pacificateur, est introduit sur le sol gandharien. Le règne des deux premiers souverains mauryas était connu des historiens gréco-romains tel Eratosthène, Polybe, Strabon, Plutarque, Arrien, Pline, Justin et bien d autres mais aussi par les sources indiennes telles les chroniques singhalaises et les Purâna. En revanche, à propos d Asoka, les sources occidentales sont curieusement muettes, sans doute que l attention des chroniqueurs fût plutôt attirée par les deux grands bouleversements politiques de l Asie du milieu du IIIème s. av.j.c., à savoir l avènement des Parthes Arsacides et celui des Gréco-Bactriens qui remplacèrent définitivement les Séleucides sur le plateau iranien, en Asie Centrale et dans le Nord-Ouest de l Inde. En dehors des textes indiens, le règne d Asoka est connu grâce à ses propres édits -des inscriptions- gravées sur roc ou sur des piliers ; trente-six d entre eux sont connus et identifiés. Les inscriptions d Asoka trouvées sur le sol afghan ne sont pas gravées dans la langue mâgâdhi, mais en araméen et en grec. A croire Alfred Foucher, qui se base sur le témoignage de pèlerins chinois, la construction des premiers stoupas afghans dans la région de Djalâlâbâd, remonterait à l époque d Asoka. La deuxième image marquante, parmi les souverains qui ont officialisé la religion de Sakyamuni, est celle de l empereur koushan, le célèbre Kanishka qui autorisa la frappe des pièces de monnaie à l effigie de Bouddha sous les traits d un être humain, tandis qu auparavant il était représenté par des symboles. La fondation d un grand nombre de monastères bouddhiques en Afghanistan et au Pakistan est attribuée à Kanishka soit par les témoignages soit par les découvertes archéologiques ou épigraphiques comme celles de Peshawar, Shotarak, Topdara et bien d autres. Entre les Mauryas et les Koushans, citons le rôle déterminant que jouèrent les Gréco- bactriens, les Indo- Grecs, les Parthes et les Sakas, dans le processus de rapprochement entre l Inde, l Est du plateau iranien et l Asie Centrale, préparant ainsi le terrain pour la formation de l art dit gréco bouddhique. 202

11 CONFERENCE Sous les Koushans, en-dehors de la Bactriane, Kaboul-Kapisa, Taxila et Swat, deux centres gandhariens importants se sont illustrés. L un comme celui de Peshawar dans l élaboration de l art gréco bouddhique travaillant le schiste, l autre, Hadda, dans l art du modelage en argile et en stuc. A partir du IIIe siècle apr.j.c. avec la mainmise des Sassanides, commence une période trouble dont la chronologie reste incertaine. La plupart des monuments bouddhiques, qui correspondent à la fin de la période de Begram II, sont détruits. On constate la fin de la production de sculptures gréco bouddhiques en pierre: le schiste de la région de Peshawar, Swat et Kaboul-Kapisa et le calcaire de Hadda et de la Bactriane. Cependant, un renouveau est à constater dans certains foyers artistiques comme à Hadda, où un nouvel essor est consacré au travail du modelage en stuc durant une période assez longue, allant du IIIe au Ve s. ap.j.c. A cette période, souvent désignée comme post-kouchane, on doit associer les Kidarites et leur rôle déterminant afin de perdurer la tradition kouchane. La période suivante est celle dominée par les Hephtalites, les Huns Blancs ou les Huns Iraniens (Ve-VIe s. ap. J.C.), qui dans le contexte de cette présentation traitant des monuments bouddhiques, sont souvent désignés comme des iconoclastes par la plupart des savants, surtout par ceux qui voudraient à tout prix se baser sur les témoignages des pèlerins chinois. Il est vrai aussi que par leur guerre contre les Sassanides, leur expédition indienne, la deuxième moitié du VIe siècle ap. J.C. sous leur domination et avant leur défaite définitive contre la coalition des Turcs Occidentaux et des Sassanides, ils laissent la plupart des monastères bouddhiques de la région de notre prédilection dans une phase de laisser-aller et d abandon et non de destruction. C est dans la période suivante, dominée par les Turcs, que ces mêmes monuments font l objet de restaurations, de transformations et de rénovations. Deux exemples choisis de cette période de domination turque, sont les deux grandes et célèbres statues du Bouddha, celle de 38 mètres et celle de 55 mètres de Bâmiyân. En effet, la statue du Bouddha de 38 mètres a fait l objet de restaurations et celle de 55 mètres a été réalisée à cette période, qui de plus est l apogée de la sculpture rupestre et de la peinture murale. Bamiyan dans ce domaine rivalise avec les célèbres sites de l Inde et d Asie Centrale chinoise. La domination des Turcs ne signifie pas la disparition des post-koushans et des Hephtalites. En effet loin des Grands Koushans, elle transmet la tradition gréco-bouddhique jusqu au IXe sιècle ap. J.C. Le processus de formation de l art gréco bouddhique, et par la même occasion la création de l image du Bouddha aussi bien en Bactriane qu à Taxila, et sans doute à Swat et à Gandhara, à partir des Indo-Grecs jusqu au Koushans, par l intermédiaire des Sakas, suivait son chemin pour que l image du Bouddha sous les traits d un être humain soit frappée sur les pièces de monnaie de Kanishka dans sa phase de formation la plus accomplie. Ainsi le personnage de Bouddha apparaît sous les traits d Apollon grec. 203

12 CONFERENCE (Photo No 1) Cependant les traits du visage alourdis par les signes distinctifs exigés par le monastère, à savoir : l usnisa (le chignon), l urna (la touffe de poils située entre les sourcils au milieu du front), les lobes des oreilles pendantes (souvenir du port de boucles d oreilles très lourdes), le double menton et surtout les globes oculaires très développés, éloignent le visage de l Apollon gandharien de son prototype grec. Mais le profil, quant à lui, reste grec : le nez est dans le prolongement du front. Ce qui rapproche encore davantage le Bouddha gréco-bouddhique des sculptures grecques, c est l arrangement des mèches de la chevelure et l habit monastique qui est très proche des toges et des manteaux grecs, sur lequels les plis obéissent à la loi de la pesanteur (No 2). Ce mélange de l art grec avec les arts locaux est également à noter dans l architecture. L étude de l évolution du monument de culte par excellence du bouddhisme, le stoupa, est de ce point de vue remarquable. Le stoupa indien plus proche, de forme primitive de tumulus comme un dôme semi sphérique surmonté de tambour, se voit doté d un podium orné de pilastres aux chapiteaux corinthiens tel le stoupa dit à aigle bicéphal de Sircap (Taxila II ou Taxila grec). Un autre exemple provenant également de Sircap, est le stoupa du Bloc E qui montre un stoupa indien recouvert de feuilles d acanthe. Egalement de la région de Taxila, le stoupa F12 du site du monastère bouddhique de Kalawan représente un heureux mélange d éléments grecs et indiens associés et non encore assimilés. Sous les Kuchans l art gréco-bouddhique en pleine expansion, développe des thèmes variés allant d un grand nombre de statues isolées de Bouddhas debout ou assis, et de Boddhisattvas et d autres divinités jusqu à des scènes iconographiques amplement représentées. Dans la composition des scènes dont la plupart illustrent la vie du Bouddha Sakyamuni, les artistes gréco-bouddhiques abandonnent le côté surchargé des scènes à l instar des artistes de l Inde. Leurs représentations se limitent à des acteurs principaux qui l animent, une mise en scène pour un public initié où parfois des personnages secondaires sont représentés à la même échelle que le Bouddha lui-même. Là où le texte ne décrit pas avec précision l aspect extérieur des personnages représentés, les artistes, imprégnés de l enseignement grec, les figurent sous les traits des divinités de leur propre répertoire. Il faudrait aussi noter que, dans la scène dans la vie du Bouddha, les mouvements des mains, autrement dit les moudras, qui définissent l attitude précise et l état spirituel du Bouddha ou Boddhisattva, doivent leur invention à l art gréco-bouddhique où, sans doute, ils s inspiraient des gestes bénisseurs et rassurants des maîtres et qui seront ultérieurement codifiés tel un langage sacré. La chronologie de l art gréco-bouddhique est difficile à établir. On a essayé de créer une répartition des écoles artistiques qui a l air d une classification chronologique et qui définit les différentes étapes de l art gréco-bouddhique à la manière suivante : la création de l image du Bouddha sous le célèbre souverain kushan Kanishka, soit au dernier quart du Ier siècle ap. J.C., soit dans la première moitié du IIème siècle ap.j.c. 204

13 CONFERENCE Les artistes s exprimaient avec habilité et taillaient le schiste au Gandhara, Swat, Kaboul-Κapisa et le calcaire à Hadda. Le travail de la taille de la pierre fut remplacé par le modelage en stuc et ce dernier, à son tour, laissa la place au modelage d argile. Depuis les fouilles italiennes et pakistanaises dans la région de Swat, la date de la création de l image du Bouddha remonte bien avant Kanishka, mais l ordre de la succession des matériaux employés pour la statuaire reste la même. En ce qui concerne le schiste, les progrès chronologiques escomptés sur les chantiers de fouilles récentes utilisant les méthodes scientifiques ne sont toujours pas satisfaisantes, parce que la datation de la sculpture en schiste reste difficile à établir pour plusieurs raisons. Tout d abord, il faut préciser que les monuments ornés de sculptures avaient subi des destructions dues, soit à leur dégradation à la suite de l abandon, soit qu ils avaient été démolis pendant les guerres. Dans les deux cas, les monuments furent par la suite restaurés et agrandis. Les sculptures en schiste déplacées de leur contexte originel furent réemployées. Les résultats des fouilles afghanes de Hadda, d abord dirigées par M. Sh. Mostamandi sur le site Tapé Shotor, ensuite sous ma direction sur les sites de Tapé Shotor et Tapé tope Kalân, ne remettent pas en cause l ancienneté de la sculpture en schiste. Elles prouvent que le début du modelage en argile sur le site de Tape Shotor est contemporain des schistes du Gandhâra. Ma datation est fondée sur une étude approfondie des vestiges d architecture et ne prend pas en compte, comme l ont fait mes prédécesseurs, l étude stylistique des œuvres. Cette nouvelle proposition corrige un siècle de recherches dans le monde bouddhique. Ma classification interne aux groupes et l étude de l évolution des formes de modelage s appuient sur les analyses techniques. En ce qui concerne le modelage en stuc qui faisait la célébrité de Hadda, des précisions notables ont été apportées sur le début, sur la durée et les techniques nouvelles employées qui permettent des classifications exhaustives. La richesse archéologique de Hadda mérite l organisation de plusieurs symposiums et colloques. Les presque 600 stoupas fouillés depuis les années 20 du siècle passé par A. Foucher, A. Godard, J. Barthoux, S. Mizumo, Sh. Mostamandi et moi-même ont livré plus de objets en stuc d un caractère très propre à l école de Hadda dans laquelle l influence hellénistique est prépondérante, qu elle soit la représentation des Bouddhas, des moines ou de divinités orantes. Sans détailler les stucs de Hadda on peut terminer sur des exemples de modelage en argile provenant des fouilles du site de Tape Shotor fouillé par Mostamandi et moi-même ; en tout cas des pièces restaurées et reconstituées par moi. 205

14 CONFERENCE D environ 65 niches ou chapelles du site de Tape Shotor, un nombre important de modelages furent découverts, tels des têtes de moines, tel un portrait pathétique et non idéalisé, auxquels j ajoutent des divinités d inspiration indienne ou hellénistique (No 3-4) ainsi que de donateurs etc. Certaines compositions laissées sur place, plus ou moins complètes, ont fait l objet de restauration. Parmi lesquelles je cite les 3 niches de la cour aux cellules (vihara) des moines, à savoir les niches V1, V2, V3. La niche V1 La niche V1 représente vraisemblablement la scène du Miracle de Sravasti à la manière gandharienne, représentant un Bouddha assis, entouré de Boddisattvas, de l avenir et des dieux Indra et Brahmâ. Son costume monastique qui recouvre les deux épaules est remarquable par la liberté et l aisance du drapé, sans rien de conventionnel. La chute du tissu sur les jambes pliées presque à l horizontale donne lieu à un jeu de plis plein de fantaisie et de naturel. Remarquable l un des boddhisattvas conventionnels à la manière gandharienne, celui qui se tient debout, en avant de la niche, à droite du Bouddha, paré d un turban et de bijoux surchargés de cabochons. Remarquable aussi la représentation du jeune dieu Brahmâ émergeant en buste dans l angle Nord-Ouest de la niche dont le visage d une grâce féminine est surmonté d une chevelure aux boucles luxuriantes formant un chignon, dans la pure tradition hellénistique rappelant l autel de Pergame. Enfin, en dessous de Brahmâ, est représentée une jeune donatrice kuchane. La niche V2 Elle est située à l Est de la précédente. Le milieu de la niche est occupé par un Bouddha assis sur un socle recouvert de feuillages indiquant que la scène se déroulait à l extérieur. (No 5). Sans décrire les personnages qui se tiennent en avant en s adossant aux parois latérales, il y a à droite, dans l angle Nord-Est de la niche, contre le bras gauche du Bouddha, la représentation d une divinité indienne Shri ou Hariti. (No 6) Elle est représentée sous les traits d une Tyché grecque qui tient une corne d abondance de la main gauche et jette de sa main droite des fleurs vers le Bouddha. (No Elle est vêtue d un long chiton talaire serré sous les seins et d un manteau qui recouvre ses jambes. Le drapé du manteau comme celui du chiton avec son bouffant qui dissimule la ceinture nouée sous les seins, correspond à un schéma typiquement hellénistique. Le prototype de ce type de Tyché grecque se rencontre sur les monnaies gréco bactriennes du roi Amyntas. 206

15 CONFERENCE Dans l angle opposé de la niche, contre le bras droit du Bouddha, se trouve un Vajrapani sous les traits d Héraclès. (No 7) Ce Vajrapani-Héraclès est assis sur un rocher, la jambe gauche allongée, la jambe droite pliée, genou levé. Le torse pivote sur les hanches pour se présenter de trois quarts. La tête au visage barbu et moustachu, à la courte chevelure bouclée, accompagne le mouvement du buste tourné vers Bouddha. De la main gauche, le personnage prend appui sur le rocher qui lui sert de siège, tandis que, de la main droite, il tient la foudre, le vajra (Vajrapani = porteur de vajra) posée sur son genou droit. Héraclès, qui a prêté ses traits à Vajrapani, est très aisément reconnaissable à son visage caractéristique et à la peau de lion drapée avec la souplesse d une étoffe : la tête du fauve est accrochée à son épaule gauche, le reste de la peau descend dans son dos pour réapparaître sur le haut des cuisses nouée sur le bas ventre, l une des griffes tombant à l extérieur de la cuisse gauche. L aisance de la pose, la parfaite réussite de l anatomie et la pathétique expression du visage font de cette sculpture une œuvre majeure de l école hellénistique tardive gréco-bouddhique de l Afghanistan. Ce type d Héraclès qui a prêté ses traits au Vajrapani de la niche V2 de Tape Sotor à Hadda et celui qui avait inspiré les graveurs des pièces de monnaies gréco-bactriennes du roi Euthydème qui avaient ellesmêmes été influencées par les ateliers d Abdère. Nous avons trop pris l habitude d expliquer l influence artistique grecque uniquement par l entremise de la Bactriane. La découverte d Aï Khanoum, de Takt-i-Sangin et bien d autres sites grecs d Asie Centrale a largement clarifié notre opinion sur la richesse de l art des confins du monde hellénistique non méditerranéen. Il est cependant raisonnable de reconsidérer l apport de l art grec au Sud de l Hindou-Kouch et d imaginer dans la plaine de Jallâlâbâd, de laquelle dépendait Hadda, l existence de foyers de civilisation hellénique en étroite relation avec la métropole régionale de Dionysopolis C est par la présence de tels centres de propagation de la culture grecque qu on peut expliquer la transmission sans faille des thèmes iconographiques et de la tradition artistique Le Vajrapani-Héraclès de la niche V2 de Tape Shotor à Hadda est un bel exemple de l art grec au service des monastères bouddhiques. Niche V 3 En terminant, il faut signaler le Vajrapani de la niche V3, à l Est de la précédente. (No 9-10) Alexandre, ou bien une divinité sous les traits de l illustre conquérant, a prêté son visage à cet énigmatique compagnon de Bouddha, qui change si souvent d aspect dans l art gréco-bouddhique. Il prend des traits divers, allant de Zeus au simple paria, en passant par celui d Héraclès, Hermès, Dionysos (Foto 8), Paon, Brahmane âgé ou jeune, la liste est longue. 207

16 CONFERENCE Dans cette niche, le Vajrapani émerge en buste de l angle Nord-Ouest. Le visage décidé d Alexandre (No11), rappelle celui d Hélios sous les traits d Alexandre, tel que nous le voyons sur un médaillon rhodien consigné dans le Cabinet des Médailles de la Bibliothèque Nationale de Paris. Ne sommes-nous pas là devant le meilleur exemple de l art gréco-bouddhique? 208

17 CONFERENCE Notes du traducteur Les photos des sculptures représentant Vajrapani Héraclès et Vajrapani Alexandre dans le texte du Professeur Zemaryalai Tarzi, ont une valeur unique, car ces œuvres sont désormais détruites, victimes des circonstances tragiques récentes qui secouent encore aujourd hui l Afghanistan. Les archéologues français sont les initiateurs concernant l étude du Gandhara, grâce à leurs fouilles systématiques et continuelles depuis 1900 jusqu à nos jours, en Afghanistan et au Pakistan (Foucher, Schlumberger, Barthoux, etc.). Ce sont les premiers qui ont souligné la forte influence grecque que cet art a reçu, démontrée grâce aux découvertes de leurs fouilles des cités grecques d Afghanistan (Ai Khanoum, Begram,, Kandahar, Surk Kotal, etc.). La même démonstration est faite par l Académicien Prof. Edvar Rtveladze et le Prof. Galina Pugachenkova, pendant de nombreuses années tous les deux Directeurs des fouilles russo-ouzbèques en Ouzbékistan et au Tatzikistan (Ayrtam, Dilverzin Tépa, Kaltsayan, Takht-I-Sangeen, etc.) ( Hellenism in Central Asia Ed. Uzbekistan Academy of Science, 1950/2000, Culture and Art of Ancient Ouzbekistan, Tashkent, 1981). On pourrait ajouter Sir John Marshal et ses fouilles au Pakistan (Jaulian etc. )( The Boudist Art of Gandara Taxila, 1945, 1960) Le Professeur Zemaryalai Tarzi est considéré comme une sommité de l art du Gandhara étant un cas particulier. Il est afghan d origine et connaît très bien le sujet, aussi bien du point de vue afghan que français : Il est ancien Directeur Général de l Archéologie et de la Conservation des Monuments Historiques de l Afghanistan, ancien Professeur à l Université de Strasbourg et depuis de nombreuses années Directeur des fouilles franco-afghanes à Bamyan. En même temps, il a une formation scientifique française et il a hérité des archives et des connaissances des principaux scientifiques français, qui ont été les premiers à étudier cet art (Foucher et Schlumberger). Les français appellent cet art gréco-bouddhique à cause de sa forte influence grecque, surtout en Afghanistan et en Ouzbékistan. Les anglais, en général, utilisent simplement le nom Gandhara car, au Pakistan et en Inde, où ils fouillent principalement, ils soulignent les influences diverses, surtout indiennes et le fait que cet art est contemporain de l époque et de l art romain. De là proviennent des théories divergentes qui ont divisé certains archéologues de différents pays. (*) Le Professeur à l Université de Rome, Mario Bussagli, dans son livre L Art du Gandhara Pochothèque, Paris 1996 et L Arte del Gandhara Ed. Unione Tipografico Torino 1984, Rome 1996, appuie la thèse française en écrivant : << l hellénisation des différentes régions où naît et fleurit l art du Gandhara est d envergure...la présence grecque est persistante et séculaire, ultime survivance indo-grecque qui se poursuit jusqu au milieu du 1 er s av. J.C.. C est la réelle vitalité du miracle grec qui peut en survivre, malgré les gigantesques vagues d envahisseurs qui se succèdent sur ce territoire >> (p ). Enfin et en conclusion, (p. 378) il relie les différentes théories des archéologues en écrivant : Il me semble très probable que l artiste inconnu qui a créé le modèle initial (de Bouddha) était un Yavana (grec de l Inde) artiste et philosophe, et qu il appartenait à la fois à la Grèce et à l Inde.. Potitsa Grigorakou (*) Autres théories sur l influence de l Inde de Μathura, ou des Μaurya, ou d une influence parthe ou romaine, excluant ou sous-estimant l influence grecque (alors que l art romain dérive du grec, comme le souligne G.Guillini, L Hellénisme, Edisud, Paris, 2003). Ces théories sont à reconsidérer aujourd hui ou sont dépassées, grâce aux fouilles et découvertes archéologiques récentes, surtout celles d Ai Khanoum et de Tilia Tépé: Heras, The origin of the so-called Graeco-Budhist Sculpture of Gandhara, Bombay A.K. Narain, The Indo-Greeks, Oxford 1957.//A. Grünwedel, The Buddhist Art of India, V.A. Smith, Graeco-Roman Influencies on Civilization of India, //Μ. Wheeler, Romano-Buddhist Art, 1949, etc.. 209

18 CONFERENCE H ελληνο-βουδιστική Τέχνη της Γανδάρα, Bούδες με Απολλώνια χαρακτηριστικά, 1 ος - 6 ος αι. L art gréco-bouddhique du Gandhara. Bouddha aux traits d Apollon, 1 er - 6 e s. Εικ.1. Χάντα, Αφγανιστάν. Kεφαλή Βούδα με αδρά Απολλώνια χαρακτηριστικά. 2ος αι. Μουσείο Guimet, Παρίσι Fig.1. Hadda. Tête de Bouddha aux traits réguliers Apolloniens. 2e siècle. Musée Guimet. Εικ.2. Απολλώνιος Βούδας με ελληνικής αριστοτεχνίας σμιλευμένο πτυχωτό ιμάτιο και χιτώνα. Σχιστόλιθος. Ιδιωτική Συλλογή Φωτο Osmund Bopearachchi. Fig. 2. Bouddha revêtu de la tunique aux plis souples à la grecque. Schiste. Collection privée. Foto Osmund Bopearachchi 210

19 CONFERENCE Χαρακτηριστικά δείγματα της Γανδαρινής τέχνης και θεματολογίας Exemples typiques de l art et thèmes du Gandhara en Afghanistan Εικ. 3. Χάντα, Ταπέ Σοτόρ, άργιλος, 3 ου -4 ου αι. μ.χ. Κεφαλή πιστής του Βούδα, έντονα επηρεασμένη από την ελληνιστική τέχνη. Ανασκαφές Ζ. Ταρζί. Μουσείο Guimet Fig. 3. Hadda, Tapé Sotor; argile, 3e-4e s. Tête fortement influencée par l art hellénistique. Fouilles de Z. Tarzi. Musée Guimet Εικ. 4. Αφγανιστάν. Κεφαλή νέας με χαρακτηριστική ελληνιστική επίδραση. Μουσείο Guimet. Fig. 4.Tête de femme à l influence hellénistique. Afghanistan. Musée Guimet. 211

20 CONFERENCE Αποκατάσταση από τον Καθ. Ζεμαρυαλάϊ Ταρζί, πριν την τελική καταστροφή των γλυπτών. Φωτογραφίες Ζ. Ταρζί Εικ. 5. Xάντα, Αφγανιστάν. Μοναστήρι Ταπέ Σοτόρ, Εσοχή V2. Ο Βούδας με πιστούς. Δεξιά του ο ακόλουθός του Βαζραπάνι με μορφή Ηρακλέους και αριστερά του η θεά Χαρίτι με μορφή της ελληνικής θεάς Τύχης, φέρουσα το κέρας της αφθονίας. Γλυπτά σε άργιλο. Γενική άποψη. Fig.5. Hadda, Afghanistan, Monastère de Tapé Sotor. Niche V2. Bouddha avec des fidèles. A sa droite Vajrapani aux traits d Héraclès et à sa gauche la déesse Hariti sous les traits de la déesse grecque Tyché tenant la Corne d Abondance. Argile, Vue générale détail ci-dessous. Photos Z. Tarzi Εικ. 6. V2. Λεπτομέρεια. Η θεά Χαρίτι με μορφή της ελληνικής θεάς Τύχης, φέρουσα στο ένα χέρι το κέρας της αφθονίας με φρούτα και στο άλλο προσφορά από άνθη. Fig. 6. Niche V2. La déesse Hariti aux traits de la déesse Tyché. Elle porte la corne d abondance plein de fruits et de l autre main elle offre de fleurs. Εικόνα 7. Εσωχή V2. Λεπτομέρεια. Ο Βαζραπάνι-Ηρακλής, αναγνωρίζεται από τα χαρακτηριστικά του, το αθλητικό σώμα και την λεοντή. Το δέρμα της λεοντής φαίνεται ανάλαφρο και το κεφάλι του λέοντος κρέμεται στον αριστερό του ώμο. Τέχνη υψίστης ποιότητας. Φωτογραφίες Ζ. Ταρζί Fig. 7. Niche V2. Détail. Vajrapani-Héraclès reconnaissable par ses traits, le corps athlétique et la peau de lion. Cette peau paraît fine et légère, la tête de l animal tombe souplement sur son épaule gauche. Un art d un niveau très élevé. Photos Z. Tarzi 212

Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΡΟΥΛΗΣ ΜΠΟΥΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ Σ ΤΑ ΕΡΓΑ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΑ ΜΕΣΑΙΩΝ ΚΑΙ ΜΙΚΡΩΝ

Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΡΟΥΛΗΣ ΜΠΟΥΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ Σ ΤΑ ΕΡΓΑ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΑ ΜΕΣΑΙΩΝ ΚΑΙ ΜΙΚΡΩΝ Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΡΟΥΛΗΣ ΜΠΟΥΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΗΣ ΧΑΜΕΝΗΣ ΑΘΩΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗ NAIF ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ. Ι ΣΤΟΡΙΕΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΣΑΝ ΘΕΜΑ ΣΚΗΝΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ ΜΑΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Mission d entreprises Françaises sur le salon ENERGY PHOTOVOLTAIC 2010

Mission d entreprises Françaises sur le salon ENERGY PHOTOVOLTAIC 2010 Mission d entreprises Françaises sur le salon ENERGY PHOTOVOLTAIC 2010 Une mission d entreprises françaises en Grèce a été organisée par la ME Ubifrance, à l occasion du salon International ENERGY PHOTOVOLTAIC

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2005. Σάββατο 2-4-2005

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2005. Σάββατο 2-4-2005 ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2005 ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ EΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΕΥΤΕΡΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ «Ειδική ιδακτική και Παιδαγωγικά-Γενική

Διαβάστε περισσότερα

«Δεξιοτέχνη της οπτικής απάτης» τον απεκάλεσε ο Γιάννης Τσαρούχης και «μεγάλη ελπίδα για το μέλλον της ελληνικής ζωγραφικής» ο Teriade.

«Δεξιοτέχνη της οπτικής απάτης» τον απεκάλεσε ο Γιάννης Τσαρούχης και «μεγάλη ελπίδα για το μέλλον της ελληνικής ζωγραφικής» ο Teriade. «ΟΠΤΙΚΗ ΑΠΑΤΗ» Γεννημένος στην Κατερίνη ο Κώστας Χαραλαμπίδης σπούδασε τις εικαστικές τέχνες στην Ελλάδα και τη Γαλλία, όπου μαθήτευσε στην Ecole des Beaux Arts δίπλα στον N. Wancker, απ όπου απέκτησε

Διαβάστε περισσότερα

COMMUNIQUÉ 19 juillet 2013 DE PRESSE

COMMUNIQUÉ 19 juillet 2013 DE PRESSE COMMUNIQUÉ 19 juillet 2013 DE PRESSE EPITOPOU / ΕΠΙΤΟΠΟΥ du 27 juillet au 28 août 2013 / Από 27 Ιουλίου έως 28 Αυγούστου 2013 Andros, Cyclades / Ανδρος, Κυκλάδες Μια εικαστική πρόταση που πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία

Μεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία Μεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία Πανεπιστήμιο Στερεάς Ελλάδος Λιβαδειά 9 Μαΐου 2012 Σπουδές στη Γαλλία Πανεπιστήμια χωρίς δίδακτρα Άριστο ακαδημαϊκό επίπεδο Διεθνής αναγνώριση Επαγγελματικές προοπτικές

Διαβάστε περισσότερα

«Η Γανδάρα» ή το πρόσωπο του Βούδα με τα χαρακτηριστικά του Απόλλωνα

«Η Γανδάρα» ή το πρόσωπο του Βούδα με τα χαρακτηριστικά του Απόλλωνα «Η Γανδάρα» ή το πρόσωπο του Βούδα με τα χαρακτηριστικά του Απόλλωνα GILLES MARTIN CHAUFFIER, Αρχισυντάκτης του περιοδικού Paris Match Auteur. Γαλλία Email: gilles.martinchauffier@lagardere-active.com

Διαβάστε περισσότερα

Η αναδροµική κατασκευή του Παρθενώνα στην εποχή της ιστορίας της αρχιτεκτονικής

Η αναδροµική κατασκευή του Παρθενώνα στην εποχή της ιστορίας της αρχιτεκτονικής Η αναδροµική κατασκευή του Παρθενώνα στην εποχή της ιστορίας της αρχιτεκτονικής Πλήρης απουσία του Παρθενώνα από τη δυτική Αναγέννηση όταν η Ακρόπολη ήταν παλάτι του Φλωρεντίνου δούκα Acciauoli Ο Παρθενώνας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΘΕΜΑ: Συμμετοχή της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου στην ανάπτυξη «Στρατηγικών σχεδίων» στο πλαίσιο του ΕΝPI CBC MED (Ευρωπαϊκού Μέσου Γειτονίας και Εταιρικής Σχέσης)

Διαβάστε περισσότερα

Journal édité par l'association "Crète terre de rencontres"

Journal édité par l'association Crète terre de rencontres N 52 Mars 2015 Journal édité par l'association "Crète terre de rencontres" www.creteterrederencontres.info 34, rue des Mares Yvon 91700 Ste Geneviève des Bois Tél: 01 60 16 91 47 mail: association@creteterrederencontres.info

Διαβάστε περισσότερα

NIVEAUX A1 & A2 sur l échelle proposée par le Conseil de l Europe ÉPREUVE 4 ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ. Certification en Langue Française

NIVEAUX A1 & A2 sur l échelle proposée par le Conseil de l Europe ÉPREUVE 4 ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ. Certification en Langue Française ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ Ministère de l Éducation et des Cultes, de la Culture et du Sport Certification en Langue Française NIVEAUX

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

Cours de grec ancien. 3 ème et 4 ème années. Collège Saint-Julien Ath

Cours de grec ancien. 3 ème et 4 ème années. Collège Saint-Julien Ath Cours de grec ancien 3 ème et 4 ème années Collège Saint-Julien Ath «Chaque langue dit le monde à sa façon. Chacune édifie des mondes et des anti-mondes à sa manière. Le polyglotte est un homme plus libre.»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ PROGRAMME 27, 28, 30/03 & 02/04/2015. éna ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ PROGRAMME AFREL HEC

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ PROGRAMME 27, 28, 30/03 & 02/04/2015. éna ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ PROGRAMME AFREL HEC Φοιτητές: Ελάτε να ανακαλύψετε την αριστεία των γαλλικών Πανεπιστημίων και Ανώτατων Σχολών Επιχειρήσεις: Ελάτε να προωθήσετε τις επαγγελματικές δεξιότητες του μέλλοντος Alumni: Ας αναδείξουμε το ταλέντο

Διαβάστε περισσότερα

27. Δυσκολίες κατά την ανάγνωση μαθηματικών παραστάσεων και αντιστοίχιση ορολογίας στην ελληνική - γαλλική γλώσσα

27. Δυσκολίες κατά την ανάγνωση μαθηματικών παραστάσεων και αντιστοίχιση ορολογίας στην ελληνική - γαλλική γλώσσα 1 27. Δυσκολίες κατά την ανάγνωση μαθηματικών παραστάσεων και αντιστοίχιση ορολογίας στην ελληνική - γαλλική γλώσσα ΠΕΡΙΛΗΨΗ Μαρία Παπαγεωργίου Μια από τις ιδιαιτερότητες των επιστημονικών και τεχνικών

Διαβάστε περισσότερα

" LES ANIMAUX ET LEURS HOMMES " " ΤΑ ΖΩΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΟΥΣ "

 LES ANIMAUX ET LEURS HOMMES   ΤΑ ΖΩΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΟΥΣ Étude interculturelle du recueil de Paul Éluard Διαπολιτισμική μελέτη της ποιητικής συλλογής του Paul Éluard " LES ANIMAUX ET LEURS HOMMES " " ΤΑ ΖΩΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΟΥΣ " Poésies/Ποιήματα 1913-1926 NIKI

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

L ECHO D EUGENE. Des élèves fatigués. No 10 * Avril 2013

L ECHO D EUGENE. Des élèves fatigués. No 10 * Avril 2013 L ECHO D EUGENE No 10 * Avril 2013 Ιλάειρα Μισιρλιάδη, ΣΤ2 Des élèves fatigués L es élèves du LFH sont-ils fatigués? Nous avons rencontré certains d entre eux pour recueillir leur témoignage. Nous avons

Διαβάστε περισσότερα

UNIVERSITÉ DE ROUEN U.F.R. DE PSYCHOLOGIE, SOCIOLOGIE ET SCIENCES DE L EDUCATION Département des Sciences de l Education

UNIVERSITÉ DE ROUEN U.F.R. DE PSYCHOLOGIE, SOCIOLOGIE ET SCIENCES DE L EDUCATION Département des Sciences de l Education UNIVERSITÉ DE ROUEN U.F.R. DE PSYCHOLOGIE, SOCIOLOGIE ET SCIENCES DE L EDUCATION Département des Sciences de l Education L ACCUEIL DES ENFANTS ETRANGERS DANS L ECOLE PRIMAIRE HELLENIQUE: Pratiques et Optiques

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΟΣ XIII, ΤΕΥΧΟΣ 2 1980

ΤΟΜΟΣ XIII, ΤΕΥΧΟΣ 2 1980 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΑΝΑΛΕΚΤΑ ΕΞ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΟΣ XIII, ΤΕΥΧΟΣ 2 1980 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Σελις Page ΗΛΙΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ, 'Αρχαιολογική Συλλογή Ήλιδος 183-194 ΡΗΟΤΙΝΙ McGEORGE, Preliminary Report: Human Skeletons

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΜΕ ΤΟ DJ CONTROL AIR ΚΑΙ ΤΟ DJUCED

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΜΕ ΤΟ DJ CONTROL AIR ΚΑΙ ΤΟ DJUCED ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΜΕ ΤΟ DJ CONTROL IR ΚΑΙ ΤΟ DJUCED Περισσότερες πληροφορίες (φόρουμ, εκπαιδευτικοί οδηγοί, βίντεο...) υπάρχουν διαθέσιμα στην ιστοσελίδα www.herculesdjmixroom.com 1 2 ΣΥΝΔΕΣΗ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΒΑΘΜΙΔΑ: ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΑΞΗ: ΣΤ ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Διάβασε προσεκτικά τις ερωτήσεις και προσπάθησε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 3. ΥΠΟΤΡΟΦΙΕΣ 1992-5 Υποτροφία του Ιδρύµατος Κρατικών Υποτροφιών (Ι.Κ.Υ.).

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 3. ΥΠΟΤΡΟΦΙΕΣ 1992-5 Υποτροφία του Ιδρύµατος Κρατικών Υποτροφιών (Ι.Κ.Υ.). ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Επώνυµο: ΧΡΥΣΟΒΙΤΣΑΝΟΥ Όνοµα: ΒΑΣΙΛΙΚΗ Επάγγελµα: Αρχαιολόγος, Επίκουρος καθηγήτρια Αρχαιολογίας στο Τµήµα Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης του Τ.Ε.Ι. Αθήνας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας.

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Πρόταση διδασκαλίας Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Ενότητα 4. Το έργο του Αλέξανδρου Κύρια σημεία της ενότητας Περιγραφή της γεωγραφικής έκτασης και της ποικιλίας των λαών του κράτους που δημιούργησε

Διαβάστε περισσότερα

En français ci-dessous

En français ci-dessous En français ci-dessous ΗΜΕΡΙΔΑ «Προοπτικές Ανάπτυξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση: Οι ιδιαιτερότητες του νησιωτικού χώρου» ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΔΡΙΩΝ Εμπορικού Επιμελητηρίου Λέσβου Π. Κουντουριώτη 71- Προκυμαία Μυτιλήνης

Διαβάστε περισσότερα

Υπηρεσία Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως σε συνεργασία με την Α' ΕΠΚΑ-Κέντρο Μελετών Ακροπόλεως

Υπηρεσία Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως σε συνεργασία με την Α' ΕΠΚΑ-Κέντρο Μελετών Ακροπόλεως Υπηρεσία Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως σε συνεργασία με την Α' ΕΠΚΑ-Κέντρο Μελετών Ακροπόλεως Η Υπηρεσία Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως (ΥΣΜΑ) δραστηριοποιείται στον αρχαιολογικό χώρο της Ακροπόλεως.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΔΡΑΜΑΣ PRÉFECTURE DE DRAMA SUMMER SCHOOL DRAMA 6-14 JULY 2009

ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΔΡΑΜΑΣ PRÉFECTURE DE DRAMA SUMMER SCHOOL DRAMA 6-14 JULY 2009 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ECOLE DES HAUTES ETUDES EN SCIENCES SOCIALES CENTRE D ETUDES BYZANTINES, NÉO-HELLÉNIQUES ET SUD-EST EUROPÉENNES ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1η Δεκεμβρίου 2010

Μεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1η Δεκεμβρίου 2010 Μεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1η Δεκεμβρίου 2010 Σπουδέςανοικτέςσεόλους -2 200 000 φοιτητές στη Γαλλία -270.000 ξένοι φοιτητές (12% ) -4η χώρα υποδοχής ξένων φοιτητών Οι ξένοι

Διαβάστε περισσότερα

Ουρανία Πολυκανδριώτη Κύρια Ερευνήτρια Τοµέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. 210-7273586 Fax: 210-7246212 E-mail: ranpoly@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/ouraniapolycandrioti ΣΠΟΥ ΕΣ 1984: Πτυχίο Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ. Άννα ΛΟΪΖΙΔΟΥ POURADIER DUTEIL

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ. Άννα ΛΟΪΖΙΔΟΥ POURADIER DUTEIL ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Άννα ΛΟΪΖΙΔΟΥ POURADIER DUTEIL Διευθύντρια Τομέας έρευνας : Ιστορία της Κύπρου την Οθωμανική περίοδο. Εμπορικές και Διπλωματικές Σχέσεις Κύπρου-Γαλλίας (17 ος 19 ος αιώνας). Ερευνητικό Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. Εισαγωγή

Περιεχόµενα. Εισαγωγή Περιεχόµενα Εισαγωγή Κεφάλαιο 1 Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευση 1.1 Ιστορική Αναδροµή.... 10 1.2 Ορισµοί. 12 1.3 Χαρακτηριστικά της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης 14 1.4 Μοντέλα Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης..

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 12. Γλύπτες του 4 ου αι. π.χ. Σκόπας, Ευφράνωρ,

Διαβάστε περισσότερα

PAR. Aristéas de Proconnèse et les Arimaspées, entre mythe et réalité

PAR. Aristéas de Proconnèse et les Arimaspées, entre mythe et réalité Folia Electronica Classica, t. 11, janvier-juin 2006. Article déposé sur la toile le 26 avril 2006. PAR AR-DEL DELÀ LES SCYTHES ET AU SUD DES HYPERBOR YPERBORÉENS

Διαβάστε περισσότερα

Promouvoir le cinema français dans le monde. Promoting French cinema worldwide. Graphic Design Maud TÉPHANY CMJ

Promouvoir le cinema français dans le monde. Promoting French cinema worldwide. Graphic Design Maud TÉPHANY CMJ GRÈCE C M J CM MJ CJ CMJ N Promouvoir le cinema français dans le monde Promoting French cinema worldwide Graphic Design Maud TÉPHANY Thinkstock LA PLUS GRANDE SALLE DE CINÉMA EN FRANÇAIS DANS LE MONDE

Διαβάστε περισσότερα

Vers une pédagogie interculturelle : les écoles interculturelles en Grèce

Vers une pédagogie interculturelle : les écoles interculturelles en Grèce Actes du VIII ème Congrès de l Association pour la Recherche InterCulturelle (ARIC) Université de Genève 24-28 septembre 2001 L'auteur assume la responsabilité du texte et en garde les droits. Vers une

Διαβάστε περισσότερα

SE THELO SAN CHORA. «Je bande comme un pays»

SE THELO SAN CHORA. «Je bande comme un pays» SE THELO SAN CHORA «Je bande comme un pays» SE THELO SAN CHORA «Je bande comme un pays» S Y M P O S I U M INTERNATIONAL SUR LE THÈME DE L ÉRECTION U n h o mm a g e à Dimitris Dimitriadis À l i n i t i

Διαβάστε περισσότερα

Filippos Katsanos. Réceptions croisées : les enjeux de la traduction des Mystères de Paris en Grande-Bretagne et en Grèce

Filippos Katsanos. Réceptions croisées : les enjeux de la traduction des Mystères de Paris en Grande-Bretagne et en Grèce Filippos Katsanos Réceptions croisées : les enjeux de la traduction des Mystères de Paris en Grande-Bretagne et en Grèce D ans l histoire de l étude des traductions, la critique s est la plupart du temps

Διαβάστε περισσότερα

sofia kalogeropoulou melodrama EXPO 28/11/2013-11/01/2014 VERNISSAGE JEUDI LE 28 NOVEMBRE 2013, 18H-21H Kleopatra Liakopoulou

sofia kalogeropoulou melodrama EXPO 28/11/2013-11/01/2014 VERNISSAGE JEUDI LE 28 NOVEMBRE 2013, 18H-21H Kleopatra Liakopoulou sofia kalogeropoulou melodrama EXPO 28/11/2013-11/01/2014 VERNISSAGE JEUDI LE 28 NOVEMBRE 2013, 18H-21H «Εγώ απλώς προσπαθώ με την ζωγραφική μου να διασώσω ό,τι νιώθω πως χάνεται... η φύση, η παράδοση,

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Νέας Κυδωνίας ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΝΕΑΣ ΚΥΔΩΝΙΑΣ «ΓΑΛΛΙΚΑ ΚΟΜΙΚΣ À LA ΕΛΛΗΝΙΚΑ» Ηλεκτρονικός Τύπος. Ελλάδα Γαλλία: Διαπολιτισμικός Διάλογος

Γυμνάσιο Νέας Κυδωνίας ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΝΕΑΣ ΚΥΔΩΝΙΑΣ «ΓΑΛΛΙΚΑ ΚΟΜΙΚΣ À LA ΕΛΛΗΝΙΚΑ» Ηλεκτρονικός Τύπος. Ελλάδα Γαλλία: Διαπολιτισμικός Διάλογος ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΝΕΑΣ ΚΥΔΩΝΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΑΛΛΙΚΑ ΚΟΜΙΚΣ À LA ΕΛΛΗΝΙΚΑ» Ηλεκτρονικός Τύπος Ελλάδα Γαλλία: Διαπολιτισμικός Διάλογος Μαθητές: Αγγελιουδάκης Θοδωρής Κογχυλάκη Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Antonio Porchia, Voix

Antonio Porchia, Voix ΑΚΗΣ ΗΜΟΥ AKIS DIMOU ΚΑΙ ΙΟΥΛΙΕΤΤΑ ET JULIETTE Κι αν ο έρωτας είναι ο έρωτας που χάθηκε, πώς θα βρούµε τον έρωτα; Et si l amour est l amour perdu, comment trouver l amour? Αντόνιο Πόρτσια, Φωνές, µτφ.

Διαβάστε περισσότερα

Tériade: Γαλλία - Ελλάδα Διεθνές Συνέδριο, 13-14 Μαρτίου 2015 Τελλόγλειο Ίδρυµα Τεχνών - ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη

Tériade: Γαλλία - Ελλάδα Διεθνές Συνέδριο, 13-14 Μαρτίου 2015 Τελλόγλειο Ίδρυµα Τεχνών - ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη Tériade: Γαλλία - Ελλάδα Διεθνές Συνέδριο, 13-14 Μαρτίου 2015 Τελλόγλειο Ίδρυµα Τεχνών - ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη Tériade: France - Grèce Colloque international, 13-14 mars 2015 Fondation Teloglion - Université

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ HELLENIC JOURNAL OF RESEARCH IN EDUCATION

ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ HELLENIC JOURNAL OF RESEARCH IN EDUCATION ΙSSN 2241-7303 ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ HELLENIC JOURNAL OF RESEARCH IN EDUCATION Τεύχος 2 Αλεξανδρούπολη, Ιούνιος 2014 Έρευνα στην Εκπαίδευση Ηλεκτρονικό Περιοδικό Ελεύθερης Πρόσβασης στο Διαδίκτυο Ιστότοπος:

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 9. Ναοί του 4 ου αι. π.χ. στην ηπειρωτική Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

EXTRACTION TERMINOLOGIQUE ET CORPUS ALIGNÉS ANGLAIS GREC Tita Kyriacopoulou Claude Martineau Eleni Tziafa

EXTRACTION TERMINOLOGIQUE ET CORPUS ALIGNÉS ANGLAIS GREC Tita Kyriacopoulou Claude Martineau Eleni Tziafa EXTRACTION TERMINOLOGIQUE ET CORPUS ALIGNÉS ANGLAIS GREC Tita Kyriacopoulou Claude Martineau Eleni Tziafa 28e Colloque International sur le Lexique et la Grammaire Bergen 2009 Objectifs Traitement automatique

Διαβάστε περισσότερα

L ECHO D EUGENE. Το άρθρο μας βασίστηκε σε μία σειρά. Κύκλοι συναντήσεων

L ECHO D EUGENE. Το άρθρο μας βασίστηκε σε μία σειρά. Κύκλοι συναντήσεων L ECHO D EUGENE Κατερίνα Κουκουράκη Β4 No 12 * Janvier 2014 Des chants et des danses pour Nelson Mandela Le 5 décembre 2013, Nelson Mandela, la figure historique de la lutte contre le racisme et l apartheid,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΡΧΗ ΣΕΛΙΔΑΣ 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 20 Ιουνίου 2015 ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΚΑΙ ΤΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Session novembre 2009

Session novembre 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE GREC DE L ÉDUCATION NATIONALE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU ÉPREUVE B2 sur l échelle proposée

Διαβάστε περισσότερα

II B : SOURCES HISTORIQUES CLASSIQUES

II B : SOURCES HISTORIQUES CLASSIQUES IIB:SOURCESHISTORIQUESCLASSIQUES Lestextesexaminésdanscettesectionontétéchoisisavecl objectifd isoler,parmi lesnoticesnombreusesetdisperséesconcernantchyprequ ontrouvedanslesouvrages des auteurs anciens,

Διαβάστε περισσότερα

Προφίλ επισκεπτών - Δημογραφικά Χαρακτηριστικά

Προφίλ επισκεπτών - Δημογραφικά Χαρακτηριστικά Στατιστικά στοιχεία επισκεψιμότητας γραφείου ενημέρωσης και πληροφόρησης επισκεπτών Ιnfo Point περιόδου Απριλίου-Μαΐου 2015. Στο διάστημα αυτό συμπληρώθηκαν 140 ερωτηματολόγια, τα οποία αντιστοιχούν σε

Διαβάστε περισσότερα

ENTENTE EN MATIÈRE DE SÉCURITÉ SOCIALE ENTRE LE QUÉBEC ET LA GRÈCE ΣΥΜΒΑΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΚΕΜΠΕΚ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΕΤΙΚΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ

ENTENTE EN MATIÈRE DE SÉCURITÉ SOCIALE ENTRE LE QUÉBEC ET LA GRÈCE ΣΥΜΒΑΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΚΕΜΠΕΚ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΕΤΙΚΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ GR / QUE 9 ENTENTE EN MATIÈRE DE SÉCURITÉ SOCIALE ENTRE LE QUÉBEC ET LA GRÈCE ΣΥΜΒΑΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΚΕΜΠΕΚ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΕΤΙΚΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ Demande de prestations du Régime de rentes du Québec Αίτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΡΩΜΑΪΚΗ ΤΕΧΝΗ 146Π.Χ. 488Μ.Χ.

ΡΩΜΑΪΚΗ ΤΕΧΝΗ 146Π.Χ. 488Μ.Χ. ΡΩΜΑΪΚΗ ΤΕΧΝΗ 146Π.Χ. 488Μ.Χ. Το 146 π.χ. οι Ρωμαίοι κατακτούν την Ελλάδα και ιδρύουν την αυτοκρατορία τους στα ερείπια των ελληνιστικών βασιλείων του Αλεξάνδρου. Οι Ρωμαίοι θαύμαζαν τον ελληνικό πολιτισμό

Διαβάστε περισσότερα

Christiane Marie JARDEL SOUFLEROS

Christiane Marie JARDEL SOUFLEROS N O T I C E B I O G R A P H I Q U E Christiane Marie JARDEL SOUFLEROS Lectrice étrangère à l Université Aristote de Thessalonique à la faculté des lettres Département de langue et littérature françaises

Διαβάστε περισσότερα

Διεύθυνση: Ζαϊμη 45, 106 82 Αθήνα, Τηλ.: 210 82 03 411, Fax: 210 82 11 393

Διεύθυνση: Ζαϊμη 45, 106 82 Αθήνα, Τηλ.: 210 82 03 411, Fax: 210 82 11 393 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΚΑΡΥΔΗ Γεώργιου Επίκουρου Καθηγητή Ευρωπαϊκού Δικαίου Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Έδρα Jean Monnet, Δικηγόρος Αθηνών Διεύθυνση: Ζαϊμη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα αετώματα, στις μετώπες και στη ζωφόρο του Παρθενώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Vente d art grec du XX e siècle

Vente d art grec du XX e siècle Vente d art grec du XX e siècle 26 novembre 2012 Hôtel Drouot, Paris 1 VENTE / ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΑ Hôtel Drouot, Paris 26 novembre 2012 / DROUOT, Παρίσι, 26 Νοεμβρίου 2012 EXPOSITION / ΕΚΘΕΣΗ Hôtel Grande-Bretagne,

Διαβάστε περισσότερα

8 ο ΛΥΚΕΙΟΠΑΤΡΩΝ Όνοµαοµάδας : AVEC Ονόµαταµελών : ΑνδρικοπούλουΚωνσταντίνα, ΑβραµοπούλουΝικολέτα, ΜίντζαΕρµιόνη, Παπακωστοπούλου Βασιλική Όνοµα

8 ο ΛΥΚΕΙΟΠΑΤΡΩΝ Όνοµαοµάδας : AVEC Ονόµαταµελών : ΑνδρικοπούλουΚωνσταντίνα, ΑβραµοπούλουΝικολέτα, ΜίντζαΕρµιόνη, Παπακωστοπούλου Βασιλική Όνοµα 8 ο ΛΥΚΕΙΟΠΑΤΡΩΝ Όνοµαοµάδας : AVEC Ονόµαταµελών : ΑνδρικοπούλουΚωνσταντίνα, ΑβραµοπούλουΝικολέτα, ΜίντζαΕρµιόνη, Παπακωστοπούλου Βασιλική Όνοµα υπεύθυνου τµήµατος : Γλαρού Άννα ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ecoles Européennes Bureau de Secrétaire Général

Ecoles Européennes Bureau de Secrétaire Général Ecoles Européennes Bureau de Secrétaire Général Unité de Développement Pédagogique Réf.: 2010-D-239- el-2 Orig.:EL ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΛΩΣΣΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ. ΕΠΙΛΟΓΗ: ΑΡΧΑΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

H ελληνική ψυχή της Ζακλίν ντε Ρομιγί

H ελληνική ψυχή της Ζακλίν ντε Ρομιγί ΕΤΟΣ Γ ΑΡΙΘΜΟΣ ΦΥΛΛΟΥ 17 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2012 ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΓΡΑΦΕΙΑ: Πολυλά 5-Αθήνα Τ.Κ. 11141 Τηλ: 210 2280568 ΕΚΔΟΤΗΣ -ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΒΑΡΘΑΛΙΤΗΣ H ελληνική ψυχή της Ζακλίν ντε

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Τάσεις στην Εκπαίδευση: Οι επιρροές τους στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα

Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Τάσεις στην Εκπαίδευση: Οι επιρροές τους στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Τάσεις στην Εκπαίδευση: Οι επιρροές τους στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα International and European Trends in Education and their impact on the Greek Educational System ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΣ. 1986, Πτυχίο Σχολής Επιμόρφωσης Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης Αθηνών (ΣΕΛΜΕ). Τα ακαδημαϊκά έτη 1989-1991 υπότροφος της Γαλλικής Κυβέρνησης.

ΤΗΣ. 1986, Πτυχίο Σχολής Επιμόρφωσης Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης Αθηνών (ΣΕΛΜΕ). Τα ακαδημαϊκά έτη 1989-1991 υπότροφος της Γαλλικής Κυβέρνησης. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΚΙΓΙΤΣΙΟΓΛΟΥ ΒΛΑΧΟΥ ΣΠΟΥΔΕΣ 1992, Διδακτορικό Δίπλωμα (Doctorat Nouveau Régime) στη Διδακτική των Ξένων Γλωσσών και Πολιτισμών, Πανεπιστήμιο της Σορβόννης-Παρίσι 3 (Sorbonne

Διαβάστε περισσότερα

ÉPREUVE. Session mai 2008 ATTENTION ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ

ÉPREUVE. Session mai 2008 ATTENTION ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE GREC DE L ÉDUCATION NATIONALE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU ÉPREUVE B2 sur l échelle proposée

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή εισήγηση

Εργαστηριακή εισήγηση 2o Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας ΠΡΑΚΤΙΚΑ Εργαστηριακή εισήγηση «Διδασκαλία της Γαλλικής Γλώσσας με τη χρήση ΤΠΕ και εκπαιδευτικού λογισμικού σε μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης»

Διαβάστε περισσότερα

Πενήντα Χρόνια Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Εμπειρία και Προοπτικές. Fifty Years European Parliament Experience and Perspectives

Πενήντα Χρόνια Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Εμπειρία και Προοπτικές. Fifty Years European Parliament Experience and Perspectives Πενήντα Χρόνια Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Εμπειρία και Προοπτικές Fifty Years European Parliament Experience and Perspectives Το Συνέδριο Πενήντα Χρόνια Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Εμπειρία και Προοπτικές, διορ

Διαβάστε περισσότερα

D'ETIENNE DE BYZANCE EXAMEN CRITIQUE

D'ETIENNE DE BYZANCE EXAMEN CRITIQUE EXAMEN CRITIQUE D'UNE NOUVELLE ÉDITION D'ETIENNE DE BYZANCE EXTRAIT DU JOURNAL DES SAVANTS. (Novembre i838.) Lorsqu'on étudie l'histoire littéraire de la Grèce classique, on est à la fois surpris et affligé

Διαβάστε περισσότερα

INSCRIPTIONS D'ÉPOQUE HELLÉNISTIQUE

INSCRIPTIONS D'ÉPOQUE HELLÉNISTIQUE M I C H E L ROSTOVTZEKF PROFESSEUR A l'université DE Y AT-Ε MEMBRE DE i/lnstitut DE FRANCE TROIS INSCRIPTIONS D'ÉPOQUE HELLÉNISTIQUE DE THÉANGÉLA EN CARIE P Extrait de la Revue des Etudes Anciennes. Tome

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Οι Έλληνες και η ελληνική γλώσσα 3-4 Η καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου 5-7 Οι διάλεκτοι της Αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Anthroponymie iranienne dans la plaine hyrcanienne

Anthroponymie iranienne dans la plaine hyrcanienne BABELAO 2 (2013), p. 69-86 ABELAO (Belgium) Anthroponymie iranienne dans la plaine hyrcanienne Un outil pour étudier la colonisation achéménide? Par Fabrice Bouzid-Adler Université de Strasbourg De la

Διαβάστε περισσότερα

Όταν η Ελλάδα «έγινε Μόδα» «Le goût à la grecque»

Όταν η Ελλάδα «έγινε Μόδα» «Le goût à la grecque» Όταν η Ελλάδα «έγινε Μόδα» «Le goût à la grecque» Le rococo sous Louis XV. Caractéristiques générales, œuvres représentatives. Les élèves: Iro Stergiopoulou Hélène Dimitriou La professeur : Mme Oikonomou

Διαβάστε περισσότερα

L I N F L U E N C E D U F R A N Ç A I S S U R L E G R E C M O D E R N E

L I N F L U E N C E D U F R A N Ç A I S S U R L E G R E C M O D E R N E Faculteit Letteren en Wijsbegeerte Taal- en Letterkunde Academiejaar 2008-2009 L I N F L U E N C E D U F R A N Ç A I S S U R L E G R E C M O D E R N E LE DOMAINE DU CALQUE Miet Tiebout Verhandeling voorgelegd

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικευμένη/ος Ιατρός με ειδικότητα την Ακτινολογία, Κολωνία

Ειδικευμένη/ος Ιατρός με ειδικότητα την Ακτινολογία, Κολωνία Η Grecruitment είναι μια εταιρία που υποστηρίζει επί χρόνια την εύρεση εργασίας για ειδικούς και ειδικευόμενους ιατρούς στο εξωτερικό, σε ευρωπαϊκές χώρες και στη Μέση Ανατολή. Οι υπηρεσίες είναι ρητά

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικός Λόγος Τετράμηνη έκδοση Παιδαγωγικού Προβληματισμού

Παιδαγωγικός Λόγος Τετράμηνη έκδοση Παιδαγωγικού Προβληματισμού Παιδαγωγικός Λόγος Τετράμηνη έκδοση Παιδαγωγικού Προβληματισμού Τόμος ΙΕ 2009 Τεύχος 1 Ιδρυτής και υπεύθυνος σύμφωνα με το νόμο: Ι.Ε Θεοδωρόπουλος Υπεύθυνοι σύνταξης: Ιωάννης Ε. Θεοδωρόπουλος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΡΧΗ ΣΕΛΙ ΑΣ 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Τρίτη, 29 Ιουνίου 2010 ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταγραφή κειµένου: ΖΑΚ-ΑΛΕΝ ΜΙΛΕΡ. Πρόλογος, ÌåôÜöñáóç, Σηµειώσεις: (1972-1973) ΙΓΛΩΣΣΗ ΕΚ ΟΣΗ ÂËÁÓÇÓ ÓÊÏËÉÄÇÓ

Μεταγραφή κειµένου: ΖΑΚ-ΑΛΕΝ ΜΙΛΕΡ. Πρόλογος, ÌåôÜöñáóç, Σηµειώσεις: (1972-1973) ΙΓΛΩΣΣΗ ΕΚ ΟΣΗ ÂËÁÓÇÓ ÓÊÏËÉÄÇÓ ÔÉÔËÏÓ ÓÅÉÑÁÓ: ØÕ ÁÍÁËÕÔÉÊÏÓ ËÏÃÏÓ / 7 YÐÅÕÈÕÍÏÓ ÓÅÉÑÁÓ: ÂëÜóçò Óêïëßäçò TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Σεµινάριο εικοστό, Encore. Ακόµη. ÔÉÔËÏÓ ÐÑÙÔÏÔÕÐÏÕ: Jacques Lacan, Le Séminaire, Livre XX, Encore, Texte établi

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Το δελτίο - 1 - ΤΑ ΝΕΑ ΜΑΣ

Το δελτίο - 1 - ΤΑ ΝΕΑ ΜΑΣ Το δελτίο Ενηµερωτικό δελτίο της Ελληνικής Κοινότητας Παρισιού και περιχώρων-bulletin d information de la Communauté hellénique de Paris et des environs Φεβρουάριος - Νοέµβριος 2010- n o 46 février - novembre

Διαβάστε περισσότερα

ÉPREUVE 4 production orale et médiation

ÉPREUVE 4 production orale et médiation ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE DE L ÉDUCATION ET DES CULTES, DE LA CULTURE ET DU SPORT CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU

Διαβάστε περισσότερα

L équipe de rédaction. SOMMAIRE ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

L équipe de rédaction. SOMMAIRE ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ L ECHO D EUGENE No 9 * JANVIER 2013 Vis tes rêves mais ne rêve pas ta vie. Ζήσε τα όνειρά σου, μην ονειρεύεσαι τη ζωή σου. L équipe de rédaction. Ιλάειρα Μισιρλιάδη, ΣΤ2 SOMMAIRE ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ «Άλλη μια

Διαβάστε περισσότερα

Journal édité par l'association "Crète terre de rencontres"

Journal édité par l'association Crète terre de rencontres N 48 Décembre 2013 Journal édité par l'association "Crète terre de rencontres" www.creteterrederencontres.info 34, rue des Mares Yvon 91700 Ste Geneviève des Bois Tél: 01 60 16 91 47 mail: association@creteterrederencontres.info

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

9 ημέρες 8 νύχτες Colombo Habarana Dambulla - Kandy Pinawella - Nuwara Eliya Katharagama

9 ημέρες 8 νύχτες Colombo Habarana Dambulla - Kandy Pinawella - Nuwara Eliya Katharagama 9 ημέρες 8 νύχτες Colombo Habarana Dambulla - Kandy Pinawella - Nuwara Eliya Katharagama 1 η 2 η ημέρα Αθήνα Κολόμπο - Νεγκόμπο Αναχώρηση από την Αθήνα και άφιξη στην πρωτεύουσα της Σρι Λάνκα Colombo με

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μάθημα: Ιστορία Τάξη: Α Λυκείου Χρόνος εξέτασης: 2 ώρες και 30 λεπτά ΜΕΡΟΣ Α (20 μονάδες) Να απαντήσετε ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ και στις δύο (2) ερωτήσεις. 1. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

w w w. a p f. g r ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ:

w w w. a p f. g r ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ: Να διατηρηθεί µέχρι... ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑΙ ΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ENIAIOΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α Ανδρέα Παπανδρέου 37,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΠΟΥΔΕΣ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΠΟΥΔΕΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΚΟΝΤΟΓΙΑΝΝΗ (Αθήνα 1953) ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΠΟΥΔΕΣ 1976

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ - ΑΡΘΡΟ του Αλμπέρτο Αζαρία. Προτάσεις - Λύσεις για τους ιδιοκτήτες Κ.Ξ.Γ. με βάση τις παρούσες συνθήκες

ΟΜΙΛΙΑ - ΑΡΘΡΟ του Αλμπέρτο Αζαρία. Προτάσεις - Λύσεις για τους ιδιοκτήτες Κ.Ξ.Γ. με βάση τις παρούσες συνθήκες Χρόνος 26ος - αρ. φυλ. 311 - Νοέμβριος 2014-0,02 - Λυκαβηττού 2 - Τ.Κ. 106 71 Αθήνα - κωδικός: 011398 ΜΗΝΙΑΙΑ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΙΔΙΟΚΤΗΤΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ Λεπτομέρειες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ Ἐριχθονίου δὲ ἀποθανόντος καὶ ταφέντος ἐν τῷ αὐτῷ τεµένει τῆς Ἀθηνᾶς Πανδίων ἐβασίλευσεν, ἐφ οὗ ηµήτηρ καὶ ιόνυσος εἰς τὴν Ἀττικὴν ἦλθον. ἀλλὰ ήµητρα µὲν Κελεὸς [εἰς τὴν

Διαβάστε περισσότερα

2006, Stavros Perentidis

2006, Stavros Perentidis Paper given at the conference Unlocking the Potential of Texts: Interdisciplinary Perspectives on Medieval Greek at the Centre for Research in the Arts, Social Sciences, and Humanities, University of Cambridge,

Διαβάστε περισσότερα

École française d AthÈnes. Γαλλική Σχολή Αθηνών. nouvelles

École française d AthÈnes. Γαλλική Σχολή Αθηνών. nouvelles École française d AthÈnes Γαλλική Σχολή Αθηνών nouvelles Wilhelm VOLLGRAFF Sur les pas de Wilhelm VOLLGRAFF Cent ans d activités archéologiques à Argos Actes du colloque international organisé par la IV

Διαβάστε περισσότερα

Planification d un modèle lexicographique comprenant des mots à charge culturelle partagée pour les apprenants du FLE

Planification d un modèle lexicographique comprenant des mots à charge culturelle partagée pour les apprenants du FLE Planification d un modèle lexicographique comprenant des mots à charge culturelle partagée pour les apprenants du FLE Athéna G. Delaki RÉSUMÉ L expérience pédagogique dans l apprentissage du français langue

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΑΝΑΘΕΩΡΗΜΕΝΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΚΕΜΠΕΚ»

ΘΕΜΑ: «ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΑΝΑΘΕΩΡΗΜΕΝΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΚΕΜΠΕΚ» ΔΙΟΙΚΗΣΗ Αθήνα, 26/10/2010 ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΑΣΦ/ΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΔΝΣΗ ΔΙΕΘΝΩΝ ΑΣΦ/ΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Αρ. Πρωτ. Δ47 ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Αρ. 66 ΤΜΗΜΑ ΔΙΜΕΡΩΝ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ Ταχ.Διεύθυνση Αγ.Κων/νου 8-102 41 ΑΘΗΝΑ ΠΡΟΣ: Αρ.τηλ.:

Διαβάστε περισσότερα

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Ορτυγία Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Τοποθεσία Πού βρίσκεται; Το νησί της Ορτυγίας βρίσκεται στην κάτω Ιταλία στις Συρακούσες. Τα αξιοθέατα: Ο ναός του Απόλλωνα üη πλατεία

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

EXAMENS AÀ L ÉCOLE LIVRE DE L ÉLÈVE LE NIVEAU A (A1&A2) EXAMENS DE FRANÇAIS

EXAMENS AÀ L ÉCOLE LIVRE DE L ÉLÈVE LE NIVEAU A (A1&A2) EXAMENS DE FRANÇAIS EXAMENS AÀ L ÉCOLE P R É P A R E R LE NIVEAU A (A1&A2) EXAMENS DE FRANÇAIS LIVRE DE L ÉLÈVE Το έντυπο αυτό δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της Πράξης: «Διαφοροποιημένες και Διαβαθμισμένες Εθνικές Εξετάσεις Γλωσσομάθειας»

Διαβάστε περισσότερα

UNIVERSITE DE NICE-SOPHIA ANTIPOLIS - UFR SCIENCES Ecole Doctorale STIC THESE Présentée pour obtenir le titre de Habilitation à Diriger des Recherches de l'université de Nice Sophia Antipolis Spécialité

Διαβάστε περισσότερα

Session novembre 2007

Session novembre 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE GREC DE L ÉDUCATION NATIONALE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU ÉPREUVE B2 sur l échelle proposée

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή, 2003-2004, 2004-2005, 2005-2006, 2007-2008, 2008-2009, 2009-

Σχολή, 2003-2004, 2004-2005, 2005-2006, 2007-2008, 2008-2009, 2009- Θεόδωρος Π. Φορτσάκης τηλ.: +30 210 3688437, 2103688648, φαξ: +30 210 3688640, e-mail: tfortsak@law.uoa.gr Γεννήθηκα στην Αθήνα το 1954. Είµαι έγγαµος. Σταδιοδροµία Καθηγητής της Νοµικής Σχολής του Πανεπιστηµίου

Διαβάστε περισσότερα

Hubble Το Hubble είναι ένα τελειοποιημένο ρομποτικό διαστημικό τηλεσκόπιο, που εκπέμπει από τη εξωτερική ατμόσφαιρα, σε κυκλική τροχιά γύρω από τη γη και στα 593 km πάνω από το επίπεδο της θάλασσας. Έχει

Διαβάστε περισσότερα