7498 exomologiseis.indd 1 17/11/2011 3:11:50 μμ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "7498 exomologiseis.indd 1 17/11/2011 3:11:50 μμ"

Transcript

1 7498 exomologiseis.indd 1 17/11/2011 3:11:50 μμ

2 7498 exomologiseis.indd 2 17/11/2011 3:11:50 μμ

3 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου 7498 exomologiseis.indd 3 17/11/2011 3:11:50 μμ

4 7498 exomologiseis.indd 4 17/11/2011 3:11:50 μμ

5 ουμπερτο εκο εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου μετάφραση γιωργοσ λαμπρακοσ 7498 exomologiseis.indd 5 17/11/2011 3:11:50 μμ

6 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται απολύτως άνευ γραπτής αδείας του εκδότη η κατά οποιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, εκμίσθωση ή δανεισμός, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου. Εκδόσεις Πατάκη Λογοτεχνικά δοκίμια Ουμπέρτο Έκο, Εξομολογήσεις ενός νέου μυθιστοριογράφου Umberto Eco, Confessions of a Young Novelist Μετάφραση: Γιώργος Λαμπράκος Υπεύθυνος έκδοσης: Κώστας Γιαννόπουλος Διορθώσεις: Κώστας Σίμος Σελιδοποίηση: Παναγιώτης Βογιατζάκης Φιλμ, μοντάζ: Γιώργος Κεραμάς Copyright the President and Fellows of Harvard College, 2011 Published by arrangement with Harvard University Press Copyright για την ελληνική γλώσσα Σ. Πατάκης ΑΕΕΔΕ (Εκδόσεις Πατάκη), 2011 Πρώτη έκδοση στην ελληνική γλώσσα από τις Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα, Νοέμβριος 2011 ΚΕΤ 7498 ΚΕΠ 1265/11 ISBN ΠΑΝΑΓΗ ΤΣΑΛΔΑΡΗ (ΠΡΩΗΝ ΠΕΙΡΑΙΩΣ) 38, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.: , , , ΦΑΞ: ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ: ΕΜΜ. ΜΠΕΝΑΚΗ 16, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.: ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΗΜΑ: ΚΟΡΥΤΣΑΣ (ΤΕΡΜΑ ΠΟΝΤΟΥ - ΠΕΡΙΟΧΗ Β ΚΤΕΟ), ΚΑΛΟΧΩΡΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, ΤΗΛ.: , , ΦΑΞ: Web site: exomologiseis.indd 6 ΠΑΝΑΓΗ ΤΣΑΛΔΑΡΗ (ΠΡΩΗΝ ΠΕΙΡΑΙΩΣ) 38, ΑΘΗΝΑ, 17/11/2011 3:11:51 μμ ΤΗΛ.: , , , ΦΑΞ:

7 Νίτσε για στρεσαρισμένους Περιεχόμενα Γράφοντας από τα αριστερά προς τα δεξιά 9 Συγγραφέας, κείμενο και ερμηνευτές 47 Μερικές παρατηρήσεις για τους μυθοπλαστικούς χαρακτήρες 91 Οι λίστες μου 153 σημειωσεισ 251 ευρετηριο exomologiseis.indd 7 17/11/2011 3:11:51 μμ

8 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου exomologiseis.indd 8 16/11/ :56:13 πμ

9 Νίτσε για στρεσαρισμένους 1 Γράφοντας από τα αριστερά προς τα δεξιά Οι παρακάτω διαλέξεις έχουν τον τίτλο Εξομολογήσεις ενός νέου μυθιστοριογράφου και είναι λογικό να αναρωτηθεί κανείς γιατί, αφού βαδίζω ολοταχώς προς τα εβδομήντα επτά μου χρόνια. Έτυχε ωστόσο να δημοσιεύσω το πρώτο μου μυθιστόρημα, το Όνομα του ρόδου, το 1980, που σημαίνει πως άρχισα την καριέρα μου ως μυθιστοριογράφος πριν από είκοσι οκτώ χρόνια. Επομένως, θεωρώ τον εαυτό μου έναν νεαρότατο και ασφαλώς υποσχόμενο μυθιστοριογράφο, που μέχρι στιγμής έχει δημοσιεύσει μόνο πέντε μυθιστορήματα και που θα δημοσιεύσει πολλά ακόμα στα επόμενα πενήντα χρόνια.* Αυτό το έργο εν προόδω * Το 6ο μυθιστόρημα του Ουμπέρτο Έκο, με τίτλο Il cimitero di Praga (Το κοιμητήριο της Πράγας), κυκλοφόρησε στα ελληνικά το (Σ.τ.Μ.) exomologiseis.indd 9 16/11/ :56:13 πμ

10 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου είναι ακόμα ανολοκλήρωτο (ειδάλλως δε θα ήταν εν προόδω), αλλά ελπίζω πως έχω συσσωρεύσει στο μεταξύ αρκετή πείρα ώστε να πω κάποια πράγματα για τον τρόπο που γράφω. Ακολουθώντας το πνεύμα των Διαλέξεων Richard Ellmann, θα επικεντρωθώ στο μυθοπλαστικό μου έργο παρά στα δοκίμιά μου, αν και θεωρώ πως είμαι ένας πανεπιστημιακός καθηγητής εξ επαγγέλματος, και, ως μυθιστοριογράφος, απλώς ένας ερασιτέχνης. Άρχισα να γράφω μυθιστορήματα από παιδί. Το πρώτο πράγμα που σκεφτόμουν ήταν ο τίτλος, συνήθως εμπνευσμένος από τα βιβλία περιπέτειας της εποχής, που έμοιαζαν πολύ με τους Πειρατές της Καραϊβικής. Ζωγράφιζα αμέσως όλες τις εικόνες και ύστερα άρχιζα το πρώτο κεφάλαιο. Επειδή όμως έγραφα πάντα σε κεφαλαία, μιμούμενος τα εικονογραφημένα βιβλία, εξαντλούμουν ύστερα από λίγες μόλις σελίδες και τα παράταγα. Κάθε έργο μου ήταν λοιπόν ένα ημιτελές αριστούργημα, όπως η Ημιτελής συμφωνία του Σούμπερτ. Στα δεκαέξι μου άρχισα φυσικά να γράφω ποιήματα, όπως κάθε έφηβος. Δε θυμάμαι αν η ανάγκη μου για ποίηση έκανε να ανθίσει ο πρώτος μου (πλατωνικός και ανομολόγητος) έρωτας, ή το αντίστροφο. Ο συνδυασμός ήταν καταστροφικός. Όπως όμως έγραψα κάποτε αν και υπό τη μορφή ενός παραδόξου που το exomologiseis.indd 10 16/11/ :56:13 πμ

11 Όταν πέρασα τα πενήντα, δε με ενοχλούσε πια το γεγονός, όπως ενοχλεί πολλούς λογίους, ότι η γραφή μου δεν ανήκε στο «δημιουργικό» είδος. 2 Ποτέ δεν κατάλαβα γιατί ο Όμηρος θεωρείται δημιουργικός συγγραφέας, και όχι ο Πλάτωνας. Γιατί ένας κακός ποιητής είναι δημιουργικός συγγραφέας, ενώ ένας καλός επιστημονικός δοκιμιογράφος δεν είναι; Στα γαλλικά διακρίνουμε τον écrivain αυτόν που γράφει «δημιουργικά» κείμενα, όπως ένας μυθιστοριογράφος ή ένας ποιητής από τον écrivant, αυτόν που καταγράφει γεγονότα, όπως ένας τραπεζικός υπάλληλος ή ένας αστυνομικός που ετοιμάζει μια αναφορά για ένα έγκλημα. Τι είδους συγγραφέας είναι ο φιλόσοφος; Θα λέγαμε ότι ο φιλόσοφος είναι ένας επαγγελματίας συγγραφέας του οποίου τα κείμενα μπορούν να συνοψιστούν ή να μεταφραστούν δίχως να χάσουν όλο τους το νόημα, ενώ τα κείμενα των δημιουργικών συγγραφέων δεν μπορούν να μεταφραστούν ή να παραφραγραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια εκφράζει ένας από τους μυθοπλαστικούς μου χαρακτήρες, υπάρχουν δύο είδη ποιητών: οι καλοί, που καίνε τα ποιήματά τους στην ηλικία των δεκαοκτώ, και οι κακοί, που συνεχίζουν να γράφουν ποίηση για όσο ζουν. 1 Τι είναι η δημιουργική γραφή; exomologiseis.indd 11 16/11/ :56:13 πμ

12 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου στούν πλήρως. Παρότι όμως είναι σίγουρα δύσκολη η μετάφραση ποίησης και μυθιστορημάτων, εννιά στους δέκα αναγνώστες παγκοσμίως έχουν διαβάσει το Πόλεμος και ειρήνη ή τον Δον Κιχώτη σε μετάφραση και πιστεύω πως ένας μεταφρασμένος Τολστόι είναι πιο πιστός στο πρωτότυπο από μια αγγλική μετάφραση του Χάιντεγκερ ή του Λακάν. Είναι ο Λακάν πιο «δημιουργικός» από τον Θερβάντες; Η διαφορά δεν μπορεί να εκφραστεί ούτε και με βάση την κοινωνική λειτουργία ενός δεδομένου κειμένου. Τα κείμενα του Γαλιλαίου έχουν ασφαλώς μεγάλη φιλοσοφική και επιστημονική σπουδαιότητα, αλλά στα ιταλικά λύκεια μελετώνται ως υπόδειγμα δημιουργικής γραφής ως στιλιστικά αριστουργήματα. Ας υποθέσουμε ότι είστε βιβλιοθηκάριος και ότι αποφασίζετε να τοποθετήσετε τα επονομαζόμενα δημιουργικά κείμενα στην Αίθουσα Α και τα επονομαζόμενα επιστημονικά κείμενα στην Αίθουσα Β. Θα ταξινομούσατε άραγε τα δοκίμια του Αϊνστάιν μαζί με τις επιστολές του Έντισον προς τους χρηματοδότες του, και το «Oh, Susanna!» με τον Άμλετ; Έχει ειπωθεί ότι οι «μη δημιουργικοί» συγγραφείς, όπως ο Λινναίος και ο Δαρβίνος, ήθελαν να μεταδώσουν αληθείς πληροφορίες για τις φάλαινες ή τους πιθήκους, ενώ όταν ο Μέλβιλ έγραψε για μια λευκή φάλαινα και ο Μπάρροουζ αφηγήθηκε την ιστορία του exomologiseis.indd 12 16/11/ :56:13 πμ

13 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια Ταρζάν, απλώς παρίσταναν ότι δήλωναν την αλήθεια, ενώ στην πραγματικότητα επινοούσαν ανύπαρκτες φάλαινες και μαϊμούδες, και δεν ενδιαφέρονταν για τις πραγματικές. Μπορούμε άραγε να πούμε αναμφισβήτητα ότι ο Μέλβιλ, όταν αφηγήθηκε την ιστορία μιας ανύπαρκτης φάλαινας, δεν είχε την πρόθεση να πει κάτι αληθές σχετικά με τη ζωή και τον θάνατο, ή σχετικά με την ανθρώπινη υπερηφάνεια και ξεροκεφαλιά; Είναι προβληματικό να ορίσουμε ως «δημιουργικό» έναν συγγραφέα που απλώς μας λέει πράγματα τα οποία αντιτίθενται στα γεγονότα. Ο Πτολεμαίος είπε κάτι αναληθές σχετικά με την κίνηση της Γης. Πρέπει άραγε να ισχυριστούμε ότι ήταν πιο δημιουργικός από τον Κέπλερ; Η διαφορά έγκειται, μάλλον, στους αντιτιθέμενους τρόπους με τους οποίους οι συγγραφείς μπορούν να ανταποκρίνονται στις ερμηνείες των κειμένων τους. Αν έλεγα σε έναν φιλόσοφο, σε έναν επιστήμονα, σε έναν κριτικό τέχνης: «Έγραψες το τάδε και το δείνα», ο συγγραφέας θα μπορούσε πάντα να απαντήσει: «Παρανόησες το κείμενό μου. Είπα ακριβώς το αντίθετο». Αν όμως ένας κριτικός ερμήνευε μαρξιστικά το Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο φέρ ειπείν, ότι, στο απόγειο της κρίσης της παρακμασμένης αστικής τάξης, η απόλυτη αφοσίωση στο βασίλειο της μνήμης αναγκαστικά απομόνωνε τον καλλιτέχνη από την exomologiseis.indd 13 16/11/ :56:13 πμ

14 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου κοινωνία ο Προυστ μπορεί να μην ικανοποιούνταν με αυτή την ερμηνεία, αλλά θα δυσκολευόταν να τη διαψεύσει. Όπως θα δούμε σε μια επακόλουθη διάλεξη, οι δημιουργικοί συγγραφείς ως έλλογοι αναγνώστες του ίδιου τους του έργου έχουν ασφαλώς το δικαίωμα να αμφισβητούν μια παρατραβηγμένη ερμηνεία. Σε γενικές όμως γραμμές πρέπει να σέβονται τους αναγνώστες τους, καθώς έχουν ρίξει το κείμενό τους στον κόσμο σαν ένα μήνυμα σε μπουκάλι, τρόπος του λέγειν. Μόλις δημοσιεύσω ένα κείμενο περί σημειωτικής, αφιερώνω τον χρόνο μου είτε με το να αναγνωρίζω πως έσφαλλα είτε με το να δείχνω πως όσοι δεν το κατανόησαν όπως το εννοούσα προέβαιναν σε μια παρανάγνωσή του. Απεναντίας, μόλις δημοσιεύσω ένα μυθιστόρημα, αισθάνομαι κατ αρχήν την ηθική υποχρέωση να μην αμφισβητώ το πώς το ερμηνεύουν οι άνθρωποι (αλλά και να μην ενθαρρύνω καμία από τις ερμηνείες τους). Αυτό συμβαίνει και εδώ αναγνωρίζουμε την πραγματική διαφορά μεταξύ δημιουργικής και επιστημονικής γραφής επειδή σε ένα θεωρητικό δοκίμιο συνήθως θέλει κανείς να αποδείξει μια συγκεκριμένη θέση ή να δώσει μια απάντηση σε ένα δεδομένο πρόβλημα. Σε ένα ποίημα ή σε ένα μυθιστόρημα, αντιθέτως, θέλει exomologiseis.indd 14 16/11/ :56:13 πμ

15 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια κανείς να αναπαραστήσει τη ζωή μέσα σε όλη της την ασυνέπεια. Θέλει να στήσει μια σειρά από αντιφάσεις, να τις καταστήσει εναργείς και έντονες. Οι δημιουργικοί συγγραφείς ζητούν από τους αναγνώστες τους να δοκιμάσουν μια λύση δεν προσφέρουν μια οριστική συνταγή (εκτός από τους κακόγουστους και αισθηματολόγους συγγραφείς, που αποβλέπουν στη φτηνή παρηγοριά). Γι αυτό και όταν έδινα ομιλίες για το πρώτο μου μυθιστόρημα, που μόλις είχε δημοσιευτεί, έλεγα ότι μερικές φορές ένας μυθιστοριογράφος μπορεί να λέει πράγματα που ένας φιλόσοφος δεν μπορεί. Έτσι, μέχρι το 1978 ένιωθα πλήρης ως φιλόσοφος και θεωρητικός της σημειωτικής. Μια φορά μάλιστα έγραψα με μια δόση πλατωνικής υπεροψίας ότι θεω ρούσα τους ποιητές, και τους καλλιτέχνες εν γένει, φυλακισμένους μέσα στα ίδια τους τα ψέματα, μιμητές μιμήσεων ενώ εγώ ως φιλόσοφος είχα πρόσβαση στον αληθινό πλατωνικό Κόσμο των Ιδεών. Θα λέγαμε πως, βάζοντας στην άκρη τη δημιουργικότητα, πολλοί μελετητές έχουν νιώσει την παρόρμηση να αφηγηθούν ιστορίες και λυπούνται που δεν μπορούν να το κάνουν γι αυτό και τα συρτάρια πολλών καθηγητών πανεπιστημίου είναι γεμάτα με κακά αδημοσίευτα μυθιστορήματα. Όμως με τα χρόνια, ικανοποίησα το κρυφό μου πάθος για την αφήγηση exomologiseis.indd 15 16/11/ :56:13 πμ

16 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου με δύο διαφορετικούς τρόπους: πρώτον, ασχολούμενος με την προφορική αφηγηματικότητα, λέγοντας ιστορίες στα παιδιά μου (έτσι ένιωσα κάπως χαμένος όταν μεγάλωσαν και το γύρισαν από τα παραμύθια στη ροκ μουσική) δεύτερον, φτιάχνοντας μια αφήγηση μέσα από κάθε κριτικό δοκίμιο. Όταν παρουσίασα τη διδακτορική διατριβή μου στην αισθητική του Θωμά Ακινάτη ένα πολύ αμφιλεγόμενο θέμα, καθώς εκείνη την εποχή οι μελετητές πίστευαν πως δεν υπάρχουν αισθητικοί στοχασμοί στο ογκώδες έργο του, ένας από τους εξεταστές μου με κατηγόρησε για «αφηγηματική πλάνη». Είπε ότι ένας ώριμος μελετητής, όταν ξεκινά να κάνει μια έρευνα, αναπόφευκτα προχωρά με τη δοκιμή και το λάθος, διατυπώνοντας και απορρίπτοντας διάφορες υποθέσεις όμως στο τέλος της έρευνας, όλες αυτές οι προσπάθειες θα πρέπει να έχουν χωνευτεί και ο μελετητής θα πρέπει να παρουσιάσει μόνο τα συμπεράσματα. Αντιθέτως, είπε, εγώ αφηγούμουν την ιστορία της έρευνάς μου λες και ήταν ένα αστυνομικό μυθιστόρημα. Η αντίρρηση έγινε σε φιλικό ύφος, και μου υπέβαλε τη θεμελιώδη ιδέα ότι όλα τα ευρήματα μιας έρευνας πρέπει να τα «αφηγείται» κανείς με αυτό τον τρόπο. Κάθε επιστημονικό βιβλίο πρέπει να έχει τη μορφή της αστυνομικής ιστορίας να είναι η έκθεση μιας αναζήτησης για κάποιο Άγιο Δισκοπότηρο. Και exomologiseis.indd 16 16/11/ :56:13 πμ

17 Στις αρχές του 1978, ένας φίλος μου που εργαζόταν για έναν μικρό εκδοτικό οίκο μού είπε πως η εκδότρια έψαχνε ανθρώπους που να μην είναι μυθιστοριογράφοι (φιλοσόφους, κοινωνιολόγους, πολιτικούς κτλ.), για να γράψει ο καθένας τους από μια σύντομη αστυνομική ιστορία. Για τους λόγους που μόλις ανέφερα, απάντησα πως δεν ενδιαφερόμουν για τη δημιουργική γραφή και πως θεωρούσα τον εαυτό μου απολύτως ανίκανο να γράψει έναν καλό διάλογο. Ολοκλήρωσα (δεν ξέρω γιατί) λέγοντας προκλητικά ότι αν έπρεπε να γράψω ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, θα έπρεπε να είναι τουλάχιστον πεντακόσιες σελίδες και στημένο σε ένα μεσαιωνικό μοναστήρι. Ο φίλος μου είπε πως η εκδότρια δεν «ψάρευε» για ένα άχαρο μπεστ σέλερ, και η συνάντησή μας έληξε εκεί. Μόλις επέστρεψα σπίτι, έψαξα τα συρτάρια του γραφείου μου και έβγαλα ένα ορνιθοσκάλισμα από την περασμένη χρονιά ένα κομμάτι χαρτί όπου είχα γράψει μερικά ονόματα μοναχών. Αυτό σήμαινε πως στο πιο κρυφό μέρος της ψυχής μου η ιδέα για ένα μυθιστόρημα ήδη αναπτυσσόταν, μα δεν το είχα συγραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια πιστεύω πως αυτό το έκανα σε όλα τα επακόλουθα ακαδημαϊκά μου έργα. Μια φορά κι έναν καιρό exomologiseis.indd 17 16/11/ :56:13 πμ

18 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου νειδητοποιήσει. Σε εκείνο το σημείο, μια εικόνα είχε σχηματιστεί στο μυαλό μου: ένας μοναχός δηλητηριάζεται καθώς διαβάζει κάποιο μυστηριώδες βιβλίο κι αυτό ήταν. Άρχισα λοιπόν να γράφω το Όνομα του ρόδου. Αφότου εκδόθηκε το βιβλίο, οι άνθρωποι με ρώταγαν συχνά γιατί είχα αποφασίσει να γράψω ένα μυθιστόρημα, και οι λόγοι που έδινα (διάφοροι, ανάλογα με τη διάθεσή μου) ήταν όλοι πιθανόν αληθινοί αυτό σήμαινε πως ήταν όλοι ψευδείς. Εντέλει κατάλαβα ότι η μόνη ορθή απάντηση ήταν πως σε μια δεδομένη στιγμή της ζωής μου ένιωσα την παρόρμηση να το κάνω και πιστεύω πως αυτή είναι μια επαρκής και λογική εξήγηση. Πώς γράφω Όταν με ρωτούν σε συνεντεύξεις: «Πώς γράψατε τα μυθιστορήματά σας;», συνήθως αποφεύγω να δώσω συνέχεια σε τέτοιου είδους ερωτήματα απαντώντας: «Από τα αριστερά προς τα δεξιά». Καταλαβαίνω πως αυτή δεν είναι μια ικανοποιητική απάντηση, και ότι μπορεί να προκαλέσει έκπληξη σε αραβικές χώρες και στο Ισραήλ. Τώρα έχω τον χρόνο για μια πιο λεπτομερή απόκριση. Καθώς έγραφα το πρώτο μου μυθιστόρημα, έμαθα exomologiseis.indd 18 16/11/ :56:13 πμ

19 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια μερικά πράγματα. Πρώτον, η «έμπνευση» είναι μια κακή λέξη που χρησιμοποιούν οι πονηροί συγγραφείς προκειμένου να φαίνονται καλλιτεχνικά αξιοσέβαστοι. Όπως λέει ένα παλιό ρητό, η ιδιοφυΐα είναι δέκα τοις εκατό έμπνευση και ενενήντα τοις εκατό εφίδρωση. Λέγεται πως ο Γάλλος ποιητής Λαμαρτίνος συχνά περιέγραφε τις συνθήκες υπό τις οποίες είχε γράψει ένα από τα καλύτερα ποιήματά του: ισχυριζόταν πως του είχε έρθει εντελώς διαμορφωμένο σε μια ξαφνική έκλαμψη, μια νύχτα που περιπλανιόταν μες στα δάση. Μετά τον θάνατό του, κάποιος βρήκε στο γραφείο του έναν εντυπωσιακό αριθμό εκδοχών αυτού του ποιήματος, τις οποίες έγραφε κατ επανάληψη για πολλά χρόνια. Οι πρώτοι που έγραψαν κριτική για το Όνομα του ρόδου είπαν πως είχε γραφτεί υπό την επίδραση μιας φωτεινής έμπνευσης, αλλά αυτό, λόγω των εννοιολογικών και γλωσσολογικών δυσκολιών του, αφορούσε μόνο μερικούς λίγους και καλούς. Όταν το βιβλίο γνώρισε τρομερή επιτυχία, πουλώντας εκατομμύρια αντίτυπα, οι ίδιοι κριτικοί έγραψαν ότι προκειμένου να σκαρφιστώ ένα τόσο δημοφιλές και διασκεδαστικό μπεστ σέλερ, είχα αναμφίβολα ακολουθήσει μηχανικά κάποια μυστική συνταγή. Αργότερα είπαν πως το κλειδί για την επιτυχία του βιβλίου ήταν ένα πρόγραμμα υπολογιστή ξεχνώντας ότι οι πρώτοι προσωπικοί υπολογιστές με λογισμικό για γράψιμο εμφανίστηκαν exomologiseis.indd 19 16/11/ :56:13 πμ

20 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου μόλις στις αρχές της δεκαετίας του 1980, όταν το μυθιστόρημά μου είχε ήδη τυπωθεί. Στα , το μόνο που έβρισκε κανείς, ακόμα και στις Ηνωμένες Πολιτείες, ήταν φτηνοί μικροί υπολογιστές της εταιρείας Tandy, και ποτέ δε θα τους χρησιμοποιούσε κανείς για να γράψει κάτι παραπάνω από μια επιστολή. Κάποια στιγμή αργότερα, κάπως ενοχλημένος από αυτούς τους ισχυρισμούς περί υπολογιστή, διατύπωσα την αληθινή συνταγή για τη συγγραφή ενός μπεστ σέλερ φτιαγμένου σε υπολογιστή: Κατ αρχήν χρειάζεται προφανώς ένας υπολογιστής, ο οποίος είναι μια ευφυής μηχανή που σκέφτεται αντί για σένα πράγμα που για πολλούς θα ήταν μεγάλο πλεονέκτημα. Αρκεί ένα πρόγραμμα ελάχιστων γραμμών, απ αυτά που ακόμα κι ένα παιδί μπορεί να φτιάξει. Έπειτα βάζεις στον υπολογιστή το περιεχόμενο μερικών εκατοντάδων μυθιστορημάτων, επιστημονικών έργων, τη Βίβλο, το Κοράνι και πολλούς τηλεφωνικούς καταλόγους (χρησιμότατους για τα ονόματα των ηρώων). Ας πούμε εκατόν είκοσι χιλιάδες σελίδες. Μετά, με ένα άλλο πρόγραμμα, κάνεις τυχαίες επιλογές, ανακατεύοντας όλα αυτά τα κείμενα και βάζοντας μερικούς περιορισμούς, ας πούμε αποκλείοντας όλα τα α. Έτσι, εκτός από ένα μυθιστόρημα, παίρνεις και ένα ελλιπόγραμμα σαν του Περέκ. Βγάζοντας τα α, σου μένει κάτι λιγότερο από εκατόν είκοσι χιλιάδες σελίδες. Αφού τις δια exomologiseis.indd 20 16/11/ :56:13 πμ

21 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια βάσεις προσεκτικά πολλές φορές, υπογραμμίζοντας τα σημαντικότερα κομμάτια τους, τις φορτώνεις σ ένα TIR και τις πας σ έναν κλίβανο. Μετά κάθεσαι κάτω από ένα δέντρο με ένα μαλακό μολύβι και χαρτί ακουαρέλας και, αφήνοντας τον νου σου να πλανηθεί, γράφεις δύο γραμμές, ας πούμε: «Η σελήνη ανέβηκε στον ουρανό/ Το δάσος θροΐζει». Μπορεί να μη σου βγει απευθείας ένα μυθιστόρημα, αλλά ένα γιαπωνέζικο χαϊκού, πάντως η αρχή είναι το ήμισυ του παντός. 3 Μιλώντας για αργή έμπνευση, έγραψα το Όνομα του ρόδου σε μόλις δύο χρόνια, για τον απλούστατο λόγο ότι δε χρειάστηκε να κάνω καμία έρευνα για τον Μεσαίωνα. Όπως είπα, η διδακτορική διατριβή μου αφορούσε τη μεσαιωνική αισθητική, και συνέχισα να μελετώ τον Μεσαίωνα. Με τα χρόνια, επισκέφτηκα πολλά αβαεία της ρομανικής περιόδου, γοτθικούς καθεδρικούς και τα λοιπά. Όταν αποφάσισα να γράψω το μυθιστόρημα, ήταν λες και είχα ανοίξει μια μεγάλη ντουλάπα όπου είχα στοιβάξει τα μεσαιωνικά αρχεία μου επί δεκαετίες. Όλο αυτό το υλικό βρισκόταν στη διάθεσή μου, και το μόνο που είχα να κάνω ήταν να επιλέξω αυτά που χρειαζόμουν. Για τα επόμενα μυθιστορήματα, η κατάσταση διέφερε (αν και επέλεγα ένα συγκεκριμένο θέμα επειδή είχα ήδη κάποια εξοικείωση με αυτό). Γι αυτό και τα ακόλουθα μυθιστορήματα exomologiseis.indd 21 16/11/ :56:13 πμ

22 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου μου πήραν τόσο χρόνο οκτώ χρόνια για το Εκκρεμές του Φουκώ, έξι για το Νησί της προηγούμενης ημέρας και για το Μπαουντολίνο. Η Μυστηριώδης φλόγα της βασίλισσας Λοάνα μού πήρε μόλις τέσσερα, επειδή ασχολείται με τα διαβάσματα που έκανα ως παιδί τις δεκαετίες του 1930 και 1940, και μπόρεσα να αξιοποιήσω πολύ παλιό υλικό που είχα σπίτι, όπως κόμικς, ηχογραφήσεις, περιοδικά και εφημερίδες εν ολίγοις, ολόκληρη τη συλλογή μου από ενθύμια, νοσταλγικά αντικείμενα και μικροπράγματα. Χτίζοντας έναν κόσμο Τι κάνω στα χρόνια της λογοτεχνικής κύησης; Συλλέγω ντοκουμέντα επισκέπτομαι τόπους και σχεδιάζω χάρτες σημειώνω τις όψεις των κτιρίων, ή ενός καραβιού, όπως στο Νησί της προηγούμενης ημέρας και σκιαγραφώ τα πρόσωπα των χαρακτήρων. Για το Όνομα του ρόδου, έφτιαξα προσωπογραφίες όλων των μοναχών για τους οποίους έγραφα. Περνώ αυτά τα προπαρασκευαστικά χρόνια σε κάτι σαν μαγεμένο κάστρο ή, αν προτιμάτε, σε μια κατάσταση αυτιστικής απόσυρσης. Κανείς δεν ξέρει τι κάνω, ούτε καν τα μέλη της οικογένειάς μου. Δίνω την εντύπωση πως κάνω πολλά διαφορετικά πράγματα, αλλά πάντα εστιάζω σε συναρπαστικές ιδέες, εικόνες, λέξεις για exomologiseis.indd 22 16/11/ :56:13 πμ

23 την ιστορία μου. Αν, καθώς γράφω για τον Μεσαίωνα, δω ένα αυτοκίνητο να περνά τον δρόμο και εντυπωσιαστώ ίσως από το χρώμα του, καταγράφω την εμπειρία στο σημειωματάριό μου, ή απλώς στο μυαλό μου, και αυτό το χρώμα θα διαδραματίσει αργότερα κάποιο ρόλο στην περιγραφή, φέρ ειπείν, μιας μινιατούρας. Όταν σχεδίαζα το Εκκρεμές του Φουκώ, περνούσα το ένα απόγευμα μετά το άλλο περπατώντας στους δια δρόμους του Ιδρύματος Τεχνών και Επιτηδευμάτων (Κονσερβατουάρ) μέχρι την ώρα που έκλεινε, όπου διαδραματίζονται μερικά από τα βασικά γεγονότα της ιστορίας. Προκειμένου να περιγράψω το νυχτερινό περπάτημα του Καζαουμπόν στο Παρίσι, από το Κονσερβατουάρ μέχρι την πλατεία ντε Βοζ και μετά μέχρι τον Πύργο του Άιφελ, πέρασα μερικές νύχτες σουλατσάροντας στην πόλη ανάμεσα στις δύο και στις τρεις το πρωί, υπαγορεύοντας σε ένα κασετόφωνο τσέπης όλα όσα έβλεπα ώστε να μην κάνω λάθος με τα ονόματα των οδών και των διασταυρώσεων. Όταν ετοιμαζόμουν να γράψω το Νησί της προηγούμενης ημέρας, πήγα φυσικά στις Νότιες Θάλασσες, στην ακριβή γεωγραφική τοποθεσία όπου έχει στηθεί το βιβλίο, για να δω τα χρώματα του νερού και του ουρανού στις διάφορες ώρες της ημέρας, καθώς και τις αποχρώσεις των ψαριών και των κοραλλιών. Ξόδεψα όμως και δύο με τρία χρόνια μελετώντας σχέγραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια exomologiseis.indd 23 16/11/ :56:13 πμ

24 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου δια και μοντέλα καραβιών εκείνης της περιόδου, ώστε να βρω πόσο μεγάλη ήταν μια καμπίνα ή μια καμαρούλα, και πώς μπορεί να μεταβαίνει ένα πρόσωπο από τη μία στην άλλη. Όταν εκδόθηκε το Όνομα του ρόδου, ο πρώτος σκηνοθέτης που πρότεινε να το κάνει ταινία ήταν ο Μάρκο Φερρέρι. Μου είπε: «Το βιβλίο σου μοιάζει σαν να έχει επινοηθεί ειδικά ως σενάριο, αφού οι διάλογοι έχουν ακριβώς το σωστό μάκρος». Στην αρχή δεν κατάλαβα γιατί. Ύστερα θυμήθηκα ότι, προτού αρχίσω να γράφω, είχα σχεδιάσει εκατοντάδες λαβυρίνθους και χάρτες αβαείων, ώστε γνώριζα πόσο χρόνο χρειάζονται δύο χαρακτήρες για να μεταβούν από το ένα μέρος στο άλλο, συζητώντας, καθώς θα περπατούσαν. Με τον τρόπο αυτό, η διάταξη του μυθοπλαστικού μου κόσμου καθόρισε το μάκρος των διαλόγων. Με αυτό τον τρόπο έμαθα ότι το μυθιστόρημα δεν είναι απλώς ένα γλωσσικό φαινόμενο. Στην ποίηση, οι λέξεις μεταφράζονται δύσκολα επειδή αυτό που μετρά είναι ο ήχος τους, καθώς και τα σκοπίμως πολλαπλά τους νοήματα, και η επιλογή των λέξεων είναι αυτό που καθορίζει το περιεχόμενο. Στην αφήγηση ισχύει η αντίθετη κατάσταση: το σύμπαν που έχει χτίσει ο συγγραφέας, καθώς και τα γεγονότα που συμβαίνουν εκεί, είναι αυτά που καθορίζουν τον ρυθμό, το ύφος, ακόμα και την επιλογή των λέξεων. Στην αφήγη exomologiseis.indd 24 16/11/ :56:13 πμ

25 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια ση δεσπόζει ο λατινικός κανόνας «Rem tene, verba sequentur» «Επικεντρώσου στο θέμα, και οι λέξεις θα ακολουθήσουν», ενώ στην ποίηση πρέπει να λέμε: «Επικεντρώσου στις λέξεις, και το θέμα θα ακολουθήσει». Η αφήγηση είναι, πρώτα και κύρια, μια κοσμολογική υπόθεση. Όταν αφηγείσαι κάτι, ξεκινάς ως ένας συμπαντικός δημιουργός που φτιάχνει έναν κόσμο έναν κόσμο που πρέπει να είναι όσο πιο ακριβής γίνεται, ώστε να μπορείς να περιφέρεσαι εντός του με απόλυτη αυτοπεποίθηση. Ακολουθώ αυτό τον κανόνα με τόση επιμέλεια ώστε, για παράδειγμα, όταν στο Εκκρεμές του Φουκώ έγραψα ότι οι εκδοτικοί οίκοι του Μανούτιου και του Γκάραμοντ βρίσκονται σε δύο γειτονικά κτίρια, μεταξύ των οποίων έχει χτιστεί μια δίοδος, ξόδεψα πολύ χρόνο με το να φτιάχνω διάφορα σχέδια και να επεξεργάζομαι το πώς έμοιαζε αυτή η δίοδος, καθώς και με το αν θα έπρεπε να υπάρχουν μερικά σκαλοπάτια ως αντιστάθμισμα στη διαφορά ύψους μεταξύ των κτιρίων. Στο μυθιστόρημα αναφέρω εν συντομία τα σκαλοπάτια, και ο αναγνώστης τα δρασκελίζει δίχως, πιστεύω, να τα προσέξει ιδιαίτερα. Αλλά για μένα είχαν μεγάλη σημασία, και αν δεν τα είχα σχεδιάσει, δε θα μπορούσα να συνεχίσω την ιστορία. Λένε πως ο Λουκίνο Βισκόντι έκανε κάτι παρόμοιο exomologiseis.indd 25 16/11/ :56:13 πμ

26 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου με τις ταινίες του. Όταν το σενάριο απαιτούσε από δύο χαρακτήρες να μιλούν για ένα κουτί με κοσμήματα, αυτός επέμενε το εν λόγω κουτί, αν και ποτέ δε θα ανοιγόταν, να περιέχει αυθεντικά κοσμήματα. Ειδάλλως οι ηθοποιοί δε θα έπαιζαν εξίσου πειστικά. Όσοι διαβάζουν το Εκκρεμές του Φουκώ δεν οφείλουν να γνωρίζουν την ακριβή διάταξη των γραφείων του εκδοτικού οίκου. Αν και η δομή του κόσμου ενός μυθιστορήματος το σκηνικό για τα γεγονότα και οι χαρακτήρες της ιστορίας είναι θεμελιώδης για τον συγγραφέα, συχνά πρέπει να μένει κάπως θολή για τον αναγνώστη. Στο Όνομα του ρόδου, ωστόσο, υπάρχει στην αρχή του βιβλίου ένα σχέδιο του αβαείου. Πρόκειται για μια πικάντικη αναφορά σε πολλά παλιομοδίτικα αστυνομικά μυθιστορήματα που περιλαμβάνουν το σκηνικό του εγκλήματος (φέρ ειπείν, ένα πρεσβυτέριο ή ένα αρχοντικό), καθώς και για μια ειρωνική νότα ρεαλισμού, ένα είδος «τεκμηρίου» που αποδεικνύει ότι το αβαείο πραγματικά υπήρξε. Ήθελα όμως και οι αναγνώστες μου να έχουν μια ξεκάθαρη εικόνα για το πώς κινούνταν οι χαρακτήρες μου μες στο μοναστήρι. Αφότου δημοσιεύτηκε το Νησί της προηγούμενης ημέρας, ο Γερμανός εκδότης μου με ρώτησε αν θα ήταν χρήσιμο το μυθιστόρημα να περιλαμβάνει ένα διά γραμμα που να δείχνει το σχέδιο του καραβιού. Είχα exomologiseis.indd 26 16/11/ :56:13 πμ

27 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια όντως ένα τέτοιο διάγραμμα, και είχα ξοδέψει πολύ χρόνο για να το σχεδιάσω, όπως και το σχέδιο του αβαείου για το Όνομα του ρόδου. Αλλά στην περίπτωση του Νησιού, ήθελα να μπερδευτεί ο αναγνώστης καθώς και ο ήρωας, που δεν μπορεί να βρει τον δρόμο του στον λαβύρινθο του καραβιού, ενόσω το εξερευνά έχοντας συχνά καταναλώσει γενναίες ποσότητες αλκοόλ. Έτσι, έκρινα σκόπιμο να προκαλέσω σύγχυση στον αναγνώστη ενόσω θα διατηρούσα ξεκάθαρες τις δικές μου ιδέες και θα αναφερόμουν, όπως έγραψα, σε χώρους που έχουν υπολογιστεί μέχρι χιλιοστού. Σημαίνουσες ιδέες Μια άλλη συχνή ερώτηση είναι: «Ποια γενική ιδέα ή ποιο λεπτομερές πλάνο έχετε κατά νου όταν αρχίζετε να γράφετε;». Μόνο μετά το τρίτο μου μυθιστόρημα συνειδητοποίησα, πλήρως, ότι καθένα από τα μυθιστορήματά μου γεννήθηκε από μια σημαίνουσα ιδέα που ήταν μόλις κάτι παραπάνω από μια εικόνα. Στο Επιμύθιο στο «Όνομα του Ρόδου» είπα ότι άρχισα να γράφω το μυθιστόρημα γιατί «ήθελα να δηλητηριάσω κάποιον μοναχό».* Στην πραγματικότητα δεν είχα * Ουμπέρτο Έκο, Επιμύθιο στο «Όνομα του Ρόδου», μτφρ. Έφη Καλλιφατίδη, Αθήνα: Γνώση, 1993, σ. 19. (Σ.τ.Μ.) exomologiseis.indd 27 16/11/ :56:13 πμ

28 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου καμιά επιθυμία να δηλητηριάσω κάποιον μοναχό εννοώ, ποτέ δεν ήθελα να δηλητηριάσω κανέναν, είτε μοναχό είτε κοσμικό άνθρωπο. Απλώς με εντυπωσίαζε η εικόνα ενός μοναχού που δηλητηριάζεται καθώς διαβάζει ένα βιβλίο. Ίσως θυμόμουν μια εμπειρία που είχα στα δεκαέξι μου: επισκέφτηκα ένα μοναστήρι Βενεδικτίνων (τη Santa Scolastica στο Σουμπιάκο), διέσχισα τις μεσαιωνικές εσωτερικές αυλές και μπήκα σε μια σκοτεινή βιβλιοθήκη, όπου, ανοιχτό σε ένα αναλόγιο, βρήκα το Acta Sanctorum. Ξεφυλλίζοντας αυτό τον τεράστιο τόμο σε βαθιά σιωπή, ενώ μερικές αχτίδες φωτός έμπαιναν μέσα από τα βιτρό, πρέπει να ένιωσα κάτι σαν ρίγος. Πάνω από σαράντα χρόνια αργότερα, εκείνο το ρίγος αναδύθηκε μέσα από το ασυνείδητό μου. Αυτή ήταν η σημαίνουσα εικόνα. Το υπόλοιπο ήρθε τμηματικά, καθώς πάσχιζα να κατανοήσω αυτή την εικόνα. Και ήρθε μόνο του, βαθμιαία, καθώς έψαχνα τα αρχεία που επί είκοσι πέντε χρόνια έγραφα για τον Μεσαίωνα, και τα οποία είχαν εξαρχής έναν εντελώς διαφορετικό σκοπό. Με το Εκκρεμές του Φουκώ τα πράγματα ήταν πιο περίπλοκα. Αφότου έγραψα το Όνομα του ρόδου, είχα την αίσθηση ότι είχα βάλει στο πρώτο μου (και ίσως τελευταίο) μυθιστόρημα όλα όσα, ακόμα και έμμεσα, exomologiseis.indd 28 16/11/ :56:13 πμ

29 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια μπορούσα να πω για τον εαυτό μου. Υπήρχε άραγε κάτι άλλο, αληθινά δικό μου, για το οποίο θα μπορούσα να γράψω; Δύο εικόνες ήρθαν στον νου μου. Η πρώτη ήταν το εκκρεμές του Λεόν Φουκώ, το οποίο είχα δει τριάντα χρόνια πριν στο Παρίσι και μου είχε κάνει τρομερή εντύπωση άλλο ρίγος, που ήταν καιρό θαμμένο στα βάθη της ψυχής μου. Η δεύτερη εικόνα ήταν ο εαυτός μου να σαλπίζει σε μια κηδεία μελών της Ιταλικής Αντίστασης. Μια αληθινή ιστορία που δε σταμάτησα ποτέ να αφηγούμαι, επειδή την έβρισκα όμορφη και επίσης επειδή, όταν αργότερα διάβασα Τζόυς, κατάλαβα ότι είχα βιώσει αυτό που ονομάζει (στο Στήβεν ο ήρωας) επιφάνια. Έτσι αποφάσισα να αφηγηθώ μια ιστορία αρχίζοντας με το εκκρεμές και τελειώνοντας με έναν μικρό σαλπιγκτή σε ένα κοιμητήριο ένα ηλιόλουστο πρωινό. Μα πώς πήγα από το εκκρεμές στη σάλπιγγα; Μου πήρε οκτώ χρόνια να απαντήσω σε αυτό το ερώτημα, και η απάντηση ήταν το μυθιστόρημα. Με το Νησί της προηγούμενης ημέρας άρχισα από μια ερώτηση που έθεσε ένας Γάλλος δημοσιογράφος: «Γιατί περιγράφετε με τόση ακρίβεια τους χώρους των μυθιστορημάτων σας;». Ποτέ δεν είχα προσέξει το πώς περιγράφω χώρους, αλλά όταν συλλογίστηκα αυτή την ερώτηση, συνειδητοποίησα αυτό που ήδη exomologiseis.indd 29 16/11/ :56:14 πμ

30 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου έχω πει δηλαδή ότι αν σχεδιάσεις κάθε λεπτομέρεια ενός κόσμου, ξέρεις πώς να τον περιγράψεις με χωρικούς όρους, αφού τον έχεις μπρος στα μάτια σου. Υπήρχε ένα κλασικό λογοτεχνικό γένος ονόματι έκφρασις, που συνίστατο στο να περιγράψει κανείς μια δεδομένη εικόνα (πίνακα ή άγαλμα) τόσο προσεκτικά ώστε ακόμα και όσοι δεν την είχαν δει ποτέ να μπορούσαν να τη δουν λες και βρισκόταν μπροστά τους. Όπως έγραψε ο Joseph Addison στο The Pleasures of the Imagination (1712): «Οι λέξεις, όταν έχουν επιλεγεί ορθά, έχουν τόσο μεγάλη δύναμη, ώστε μια περιγραφή συχνά μας προσφέρει πιο ζωντανές εικόνες από τη θέαση των ίδιων των πραγμάτων». Λέγεται πως όταν ο Λαοκόων ανακαλύφτηκε στη Ρώμη το 1506, οι άνθρωποι το αναγνώρισαν ως το περίφημο ελληνικό άγαλμα λόγω της λεκτικής περιγραφής που είχε κάνει ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος στη Φυσική ιστορία του. Γιατί λοιπόν να μην αφηγηθώ μια ιστορία όπου ο χώρος θα παίζει σημαντικό ρόλο; Επιπλέον (είπα μέσα μου), στα δύο πρώτα μυθιστορήματά μου είχα πει υπερβολικά πολλά για μοναστήρια και μουσεία δηλαδή για κλειστούς χώρους πολιτισμού. Έπρεπε να προσπαθήσω να γράψω για ανοιχτούς, φυσικούς χώρους. Και πώς θα μπορούσα να γεμίσω ένα μυθιστόρημα με τεράστιους χώρους φύση και τίποτε άλλο; Βάζοντας τον ήρωά μου σε ένα ερημονήσι exomologiseis.indd 30 16/11/ :56:14 πμ

31 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια Συγχρόνως με εξίταρε ένα από αυτά τα παγκόσμια ρολόγια που δείχνουν την τοπική ώρα για κάθε σημείο της υφηλίου και έχουν μια ένδειξη που δείχνει τη Διεθνή Γραμμή Ημερομηνίας, στον μεσημβρινό των 180 μοιρών. Όλοι ξέρουν πως αυτή η γραμμή υπάρχει επειδή όλοι έχουν διαβάσει τον Γύρο του κόσμου σε ογδόντα ημέρες του Ιουλίου Βερν, αλλά δεν το σκεφτόμαστε συχνά. Ε, λοιπόν, ο πρωταγωνιστής μου έπρεπε να βρίσκεται δυτικά αυτής της γραμμής και να βλέπει ένα νησί στα ανατολικά, εκεί όπου ήταν μία μέρα νωρίτερα. Δεν έπρεπε δηλαδή να έχει ναυαγήσει στο ίδιο το νησί αλλά να έχει αποκλειστεί εντός της οπτικής του εμβέλειας ώστε να μπορεί να το βλέπει αλλά να μην μπορεί να κολυμπήσει προς αυτό, αναγκασμένος έτσι να κοιτάζει το νησί που ήταν απομακρυσμένο στον χώρο και τον χρόνο. Το ρολόι μού έδειξε ότι ένα τέτοιο μοιραίο σημείο ήταν οι Αλεούτιες Νήσοι, αλλά δεν ήξερα πώς θα μπορούσα να κάνω έναν χαρακτήρα να ξεμείνει εκεί. Θα έπρεπε άραγε να ναυαγήσω τον ήρωά μου σε μια εξέδρα άντλησης πετρελαίου; Είπα παραπάνω πως όταν γράφω για έναν συγκεκριμένο τόπο, πρέπει να είμαι εκεί, και η ιδέα να πάω σε μια κρύα περιοχή όπως οι Αλεούτιες Νήσοι δε μου άρεσε καθόλου. Καθώς αναλογιζόμουν το πρόβλημα και ξεφύλλιζα exomologiseis.indd 31 16/11/ :56:14 πμ

32 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου τον άτλαντα, ανακάλυψα πως η Γραμμή Ημερομηνίας περνούσε μέσα από το αρχιπέλαγος των Φίτζι. Τα νησιά του Νότιου Ειρηνικού ήταν συσχετισμένα με τον Ρόμπερτ Λιούις Στίβενσον. Πολλά από αυτά τα εδάφη είχαν γίνει γνωστά στους Ευρωπαίους τον 17ο αιώνα επίσης, ήξερα αρκετά καλά την μπαρόκ κουλτούρα την εποχή με τους Τρεις Σωματοφύλακες και τον Καρδινάλιο Ρισελιέ. Αρκεί να άρχιζα, κι ύστερα το μυθιστόρημα θα μπορούσε να βαδίσει στα πόδια του. Αφότου ένας συγγραφέας έχει σχεδιάσει έναν ορισμένο αφηγηματικό κόσμο, οι λέξεις θα ακολουθήσουν και θα είναι εκείνες που ο συγκεκριμένος κόσμος απαιτεί. Για τον λόγο τούτο, το ύφος που χρησιμοποίησα στο Όνομα του ρόδου ανήκε σε έναν χρονικογράφο του Μεσαίωνα: ήταν ακριβές, άδολο, επίπεδο όταν χρειαζόταν (ένας ταπεινός μοναχός του 14ου αιώνα δε γράφει όπως ο Τζόυς, ούτε θυμάται τα πράγματα όπως ο Προυστ). Επιπλέον, εφόσον υποτίθεται πως μετέγραφα από μια μετάφραση του 19ου αιώνα ενός μεσαιωνικού κειμένου, το υφολογικό πρότυπο ήταν μονάχα εμμέσως τα λατινικά των μεσαιωνικών χρονικογράφων της εποχής το πιο άμεσο πρότυπο ήταν το ύφος των νεότερών τους μεταφραστών. Στο Εκκρεμές του Φουκώ έπρεπε να χρησιμοποιηθούν πολλές γλώσσες: η καλλιεργημένη και αρ exomologiseis.indd 32 16/11/ :56:14 πμ

33 χαΐζουσα γλώσσα του Αλιέ, η ψευδο-ντανουντσιανή φασιστική ρητορική του Αρντέντι, η ψυχρή και ειρωνικά λογοτεχνική γλώσσα των μυστικών φακέλων του Μπέλμπο (πραγματικά μεταμοντέρνα στη φρενιτιώδη χρήση λογοτεχνικών παραπομπών), το κιτς ύφος του Γκάραμοντ, και οι σκαμπρόζικοι διάλογοι των τριών εκδοτικών επιμελητών κατά τη διάρκεια των ανεύθυνων φαντασιώσεών τους, όπου αναμειγνύουν τις λόγιες παραπομπές με τα σχολικά λογοπαίγνια. Αυτά τα «άλματα ύφους» δε βασίζονταν σε μια απλή υφολογική επιλογή, αλλά καθορίζονταν από τη φύση του κόσμου στον οποίο συνέβαιναν τα γεγονότα και από την ψυχολογία των χαρακτήρων. Στο Νησί της προηγούμενης ημέρας η πολιτισμική περίοδος ήταν ο καθοριστικός παράγοντας. Δεν επηρέασε μόνο το ύφος αλλά και την καθαυτό δομή του συνεχούς διαλόγου ανάμεσα στον αφηγητή και τον εκάστοτε χαρακτήρα, ενόσω επικαλούμαι διαρκώς τον αναγνώστη ως μάρτυρα και συνένοχο σε αυτή τη διαμάχη. Αυτή η μετα-αφηγηματική επιλογή προέκυψε από το γεγονός ότι οι χαρακτήρες μου θα έπρεπε να μιλούν σε μπαρόκ ύφος, ενώ εγώ όχι. Έπρεπε λοιπόν να έχω έναν αφηγητή με πολλές διαθέσεις και λειτουργίες: μερικές φορές ενοχλείται από τις λεκτικές υπερβολές των χαρακτήρων του άλλες φορές πέφτει θύμα τους υπάρχουν ακόμα και φορές όπου μετριάγραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια exomologiseis.indd 33 16/11/ :56:14 πμ

34 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου ζει αυτές τις υπερβολές ζητώντας συγνώμη από τον αναγνώστη. Μέχρι τώρα έχω πει ότι (1) το αρχικό μου σημείο είναι μια σημαίνουσα ιδέα ή εικόνα, και (2) η κατασκευή του αφηγηματικού κόσμου καθορίζει το ύφος του μυθιστορήματος. Το τέταρτο μυθοπλαστικό μου εγχείρημα, το Μπαουντολίνο, αντιβαίνει σε αυτές τις δύο αρχές. Ως προς τη σημαίνουσα ιδέα: για τουλάχιστον δύο χρόνια, είχα αρκετές από αυτές και αν υπάρχουν πάμπολλες σημαίνουσες ιδέες, αυτό δείχνει πως δεν είναι σημαίνουσες. Σε ένα ορισμένο σημείο, αποφάσισα ότι ο πρωταγωνιστής μου θα ήταν ένα αγοράκι γεννημένο στην Αλεσάντρια, την πόλη όπου γεννήθηκα, η οποία ιδρύθηκε τον 12ο αιώνα και πολιορ κήθηκε από τον Φρειδερίκο Βαρβαρόσα. Επιπλέον, ήθελα ο Μπαουντολίνο μου να είναι γιος του θρυλικού Γκαλιάουντο, ο οποίος, όταν ο Φρειδερίκος Βαρβαρόσα ήταν έτοιμος να κατακτήσει την πόλη, του ματαίωσε τα σχέδια με ένα μοχθηρό τέχνασμα, ένα ψέμα, μια απάτη και αν θέλετε να μάθετε ποιο ήταν αυτό, διαβάστε το βιβλίο. Το Μπαουντολίνο ήταν μια καλή ευκαιρία να επιστρέψω στον αγαπημένο μου Μεσαίωνα, στις προσωπικές μου ρίζες, στο πάθος μου με τις πλαστογραφήσεις. Αλλά αυτό δεν αρκούσε. Δεν ήξερα πώς exomologiseis.indd 34 16/11/ :56:14 πμ

35 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια να αρχίσω, τι ύφος να χρησιμοποιήσω ή ποιος ήταν ο πραγματικός μου ήρωας. Σκέφτηκα ότι εκείνη την εποχή, στον τόπο όπου γεννήθηκα, οι άνθρωποι δε μιλούσαν πια λατινικά αλλά χρησιμοποιούσαν νέες διαλέκτους κάπως παρόμοιες με τη σημερινή ιταλική γλώσσα, που τότε ήταν στα σπάργανα. Δεν έχουμε όμως μαρτυρίες της ομιλούμενης διαλέκτου εκείνα τα χρόνια στη βορειοανατολική Ιταλία. Έτσι, ένιωσα ελεύθερος να επινοήσω ένα λαϊκό ιδίωμα, μια υποθετική βαρβαρική γλώσσα του 12ου αιώνα στην κοιλάδα του Πάδου και νομίζω πως την επεξεργάστηκα αρκετά καλά, επειδή ένας φίλος μου που διδάσκει ιστορία της ιταλικής γλώσσας μού είπε ότι αν και κανείς δεν μπορεί να επιβεβαιώσει ή να αμφισβητήσει την επινόησή μου η γλώσσα του Μπαουντολίνο δεν ήταν απίθανη. Αυτή η γλώσσα, που δεν έθεσε και λίγα προβλήματα στους θαρραλέους μεταφραστές μου, μου υπέδειξε την ψυχολογία του πρωταγωνιστή μου, του Μπαουντολίνο, και κατέστησε το τέταρτο μυθιστόρημά μου μια σκανδαλιάρικη αντίστιξη στο Όνομα του ρόδου. Εκείνο ήταν μια ιστορία διανοουμένων που μίλαγαν σε υψηλό ύφος, ενώ το Μπαουντολίνο καταγινόταν με χωρικούς, πολεμιστές και θρασείς περιπλανώμενους ποιητές. Έτσι, το ύφος που υιοθέτησα καθόρισε την ιστορία που θα έλεγα exomologiseis.indd 35 16/11/ :56:14 πμ

36 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου Πρέπει να παραδεχτώ, ωστόσο, ότι και το Μπαουντολίνο βασίζεται σε μια πρώτη, έντονη εικόνα. Ανέκαθεν με συνάρπαζε η Κωνσταντινούπολη, την οποία δεν είχα δει ποτέ. Προκειμένου να βρω έναν λόγο για να την επισκεφτώ, έπρεπε να αφηγηθώ μια ιστορία για αυτή την πόλη και τον βυζαντινό πολιτισμό. Έτσι λοιπόν πήγα στην Κωνσταντινούπολη. Εξερεύνησα την επιφάνειά της και τα υπόγεια στρώματα, και βρήκα την αρχική εικόνα για την ιστορία μου: οι Σταυροφόροι είχαν πυρπολήσει την πόλη το Βάλτε την Κωνσταντινούπολη να φλέγεται, έναν νεαρό ψεύτη, έναν Γερμανό αυτοκράτορα και μερικά ασιατικά τέρατα, και έχετε το μυθιστόρημα. Παραδέχομαι πως αυτό δεν ακούγεται σαν μια πειστική συνταγή, αλλά για μένα λειτούργησε. Οφείλω να προσθέσω ότι, διαβάζοντας πολλά για τη βυζαντινή κουλτούρα, ανακάλυψα τον Νικήτα Χωνιάτη, έναν Έλληνα ιστορικό εκείνης της περιόδου, και αποφάσισα να αφηγηθώ όλη την ιστορία ως μια διήγηση του Μπαουντολίνο που μας παρουσιάζεται ως ψεύτης στον Νικήτα. Είχα επίσης τη μετα-αφηγηματική μου δομή: μια ιστορία όπου όχι μόνο ο Νικήτας, αλλά ακόμα και ο αφηγητής και ο αναγνώστης δεν είναι ποτέ βέβαιοι για το τι διηγείται ο Μπαουντολίνο exomologiseis.indd 36 16/11/ :56:14 πμ

37 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια Περιορισμοί Είπα παραπάνω ότι μόλις βρω τη σημαίνουσα εικόνα, η ιστορία μπορεί να προχωρήσει μόνη της. Αυτό ισχύει ως έναν βαθμό. Προκειμένου να προχωρήσει η ιστορία, ο συγγραφέας πρέπει να θέσει κάποιους περιορισμούς. Οι περιορισμοί είναι απαραίτητοι σε κάθε καλλιτεχνικό εγχείρημα. Ένας ζωγράφος που αποφασίζει να χρησιμοποιήσει λάδια αντί για τέμπερα, καμβά αντί για τοίχο ένας συνθέτης που προτιμά ένα ορισμένο κλειδί ένας ποιητής που επιλέγει να χρησιμοποιήσει ρυθμικά δίστιχα, ή ενδεκασύλλαβους αντί για αλεξανδρινούς στίχους όλοι εγκαθιδρύουν ένα σύστημα περιορισμών. Το ίδιο και οι πρωτοπόροι καλλιτέχνες, που μοιάζει σαν να αποφεύγουν τους περιορισμούς αυτοί απλώς κατασκευάζουν άλλους, που δε γίνονται αντιληπτοί. Το να επιλέξω τις επτά σάλπιγγες της Αποκάλυψης ως σχήμα για τη διαδοχή των γεγονότων, όπως έκανα στο Όνομα του ρόδου, είναι ένας περιορισμός. Ένας άλλος ήταν να θέσω την ιστορία σε μια ακριβή χρονική στιγμή, επειδή σε μια ορισμένη ιστορική περίοδο μπορείς να κάνεις κάποια πράγματα να συμβούν, μα όχι άλλα. Περιορισμός ήταν το να αποφασίσω πως, ακολουθώντας τις αποκρυφιστικές εμμονές κάποιων χαρακτήρων μου, το Εκκρεμές του Φουκώ έπρεπε να exomologiseis.indd 37 16/11/ :56:14 πμ

38 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου έχει ακριβώς εκατόν είκοσι κεφάλαια, και ότι η ιστορία έπρεπε να χωριστεί σε δέκα μέρη, όπως τα Σεφιρώθ της Καμπάλα. Άλλος περιορισμός στο Εκκρεμές του Φουκώ ήταν ότι οι χαρακτήρες έπρεπε να έχουν ζήσει τις φοιτητικές εξεγέρσεις του Αλλά ο Μπέλμπο γράφει τα αρχεία του στον υπολογιστή του που επίσης παίζει έναν μορφικό ρόλο στην ιστορία, εμπνέοντας εν μέρει την κυβευτική και συνδυαστική φύση της ώστε τα τελικά γεγονότα να μπορούν να συμβούν μόνο στις αρχές της δεκαετίας του 1980 και όχι πριν, αφού οι πρώτοι προσωπικοί υπολογιστές με προγράμματα επεξεργασίας κειμένων πωλούνταν στην Ιταλία στα Για να επιτρέψω όμως στον χρόνο να περάσει από το 1968 στο 1983, αναγκάστηκα να στείλω τον ήρωά μου, τον Καζαουμπόν, κάπου αλλού. Πού; Οι αναμνήσεις μου από κάποια μαγικά τελετουργικά που είχα παρακολουθήσει με επανέφεραν στη Βραζιλία, όπου τοποθέτησα τον Καζαουμπόν για πάνω από δέκα χρόνια. Πολλοί βρήκαν αυτή την απομάκρυνση πολύ μεγάλη, αλλά για μένα (και κάποιους καλοπροαίρετους αναγνώστες) ήταν ουσιώδης, επειδή ό,τι συμβαίνει στη Βραζιλία είναι κάτι σαν ένα παραισθησιακό προαίσθημα όσων θα συμβούν στους χαρακτήρες μου στο υπόλοιπο βιβλίο. Αν η IBM ή η Apple είχαν αρχίσει να πωλούν κα exomologiseis.indd 38 16/11/ :56:14 πμ

39 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια λούς επεξεργαστές κειμένων έξι ή επτά χρόνια νωρίτερα, το μυθιστόρημά μου θα ήταν διαφορετικό. Δε θα υπήρχε η Βραζιλία και από τη δική μου οπτική γωνία, αυτό θα ήταν μεγάλη απώλεια. Το Νησί της προηγούμενης ημέρας βασιζόταν σε αρκετούς χρονικούς περιορισμούς. Για παράδειγμα, ήθελα ο ήρωάς μου, ο Ρομπέρτο, να βρίσκεται στο Παρίσι την ημέρα που πέθανε ο Ρισελιέ (4 Δεκεμβρίου 1642). Ήταν άραγε απαραίτητο να είναι ο Ρομπέρτο παρών στον θάνατο του Ρισελιέ; Καθόλου η ιστορία μου θα ήταν η ίδια, ακόμα και αν ο Ρομπέρτο δεν είχε δει τον Ρισελιέ στην επιθανάτια αγωνία του. Επιπλέον, όταν εισήγαγα αυτό τον περιορισμό, δεν είχα κάποιον συγκεκριμένο σκοπό κατά νου ως προς την πιθανή του λειτουργία. Απλώς ήθελα να παρουσιάσω τον Ρισελιέ τη στιγμή του θανάτου του. Ήταν απλώς σαδισμός. Αυτός όμως ο περιορισμός με ανάγκασε να λύσω έναν γρίφο. Ο Ρομπέρτο έπρεπε να φτάσει στο νησί τον Αύγουστο του επόμενου έτους, επειδή αυτός ήταν ο μήνας που είχα επισκεφτεί εκείνα τα νησιά, και μπορούσα να περιγράψω ηλιοβασιλέματα σε βραδινούς ουρανούς μόνο εκείνη την εποχή. Δεν ήταν αδύνατο να πάει ένα καράβι από την Ευρώπη στη Μελανησία σε έξι ή επτά μήνες, αλλά έπρεπε να αντιμετωπίσω μια τρομερή δυσκολία: μετά τον Αύγουστο, κάποιος exomologiseis.indd 39 16/11/ :56:14 πμ

40 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου θα έπρεπε να βρίσκει το ημερολόγιο του Ρομπέρτο σχετικά με ό,τι είχε απομείνει από το καράβι που τον φιλοξενούσε. Όμως ο Ολλανδός εξερευνητής Άμπελ Τάσμαν έφτασε στα νησιά Φίτζι μάλλον πριν από τον Ιούνιο δηλαδή, προτού φτάσει ο Ρομπέρτο. Αυτό εξηγεί τις νύξεις που εισήγαγα στο τελευταίο κεφάλαιο για να πείσω τον αναγνώστη ότι ίσως ο Τάσμαν είχε διαπλεύσει δύο φορές αυτό το αρχιπέλαγος δίχως να καταγράψει τη δεύτερη επίσκεψη στο ημερολόγιο του καραβιού (ώστε και ο συγγραφέας και ο αναγνώστης να παρασυρθούν να φανταστούν σιωπές, συνωμοσίες, αμφισημίες), ή ότι ο καπετάνιος Μπλάι προσάραξε στο νησί όταν δραπέτευσε από την ανταρσία του Μπάουντι (μια πιο συναρπαστική υπόθεση, και ένας ωραίος και ειρωνικός τρόπος να συγχωνευτούν δύο κειμενικά σύμπαντα). Το μυθιστόρημά μου βασίζεται σε πολλούς άλλους περιορισμούς, αλλά δεν μπορώ να τους αποκαλύψω όλους. Για να γράψει κανείς ένα επιτυχημένο μυθιστόρημα, πρέπει να κρατά ορισμένες συνταγές μυστικές. Όσο για το Μπαουντολίνο, είπα πως ήθελα να αρχίσω την ιστορία με την Κωνσταντινούπολη να φλέγεται, το Καθώς είχα σκοπό να βάλω τον Μπαουντολίνο να πλαστογραφήσει ένα γράμμα από τον Ιωάννη τον Πρεσβύτερο και να συμμετάσχει στην ίδρυση της exomologiseis.indd 40 16/11/ :56:14 πμ

41 Αλεσάντρια, ήμουν υποχρεωμένος να βάλω την ημερομηνία γέννησής του γύρω στο 1142, ώστε το 1204 να είναι ήδη εξήντα δύο ετών. Με αυτή την έννοια, η ιστορία έπρεπε να αρχίσει από το τέλος της, με τον Μπαουντολίνο να αφηγείται τις περασμένες του περιπέτειες μέσα από διάφορα φλας μπακ. Κανένα πρόβλημα. Όμως ο Μπαουντολίνο βρίσκεται στην Κωνσταντινούπολη καθώς επιστρέφει από το βασίλειο του Ιωάννη του Πρεσβύτερου. Τώρα, το ψεύτικο γράμμα από τον ιερέα από ιστορική άποψη πλαστογραφήθηκε ή διαδόθηκε γύρω στο 1160, και στο μυθιστόρημά μου ο Μπαουντολίνο το γράφει για να πείσει τον Φρειδερίκο Βαρβαρόσα να προελάσει προς εκείνο το μυστηριώδες βασίλειο. Έτσι, ακόμα κι αν ο Μπαουντολίνο έπρεπε να περάσει περίπου δεκαπέντε χρόνια ταξιδεύοντας στο βασίλειο, μένοντας εκεί και γλιτώνοντας από χιλιάδες περιπέτειες, δε θα μπορούσε να αρχίσει το οδοιπορικό του πριν από το 1198 (επίσης, έχει αποδειχτεί ιστορικά ότι ο Βαρβαρόσα κινήθηκε ανατολικά μόλις εκείνο το έτος). Τι στο καλό να έκανα τότε με τον Μπαουντολίνο από το 1160 ως το 1190; Ποιος τον εμπόδιζε να αρχίσει την εξερεύνησή του αμέσως μόλις θα διέδιδε το γράμμα; Η κατάσταση θύμιζε την ιστορία με τον υπολογιστή στο Εκκρεμές του Φουκώ. Αναγκάστηκα λοιπόν να τον κρατήσω απασχοληγραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια exomologiseis.indd 41 16/11/ :56:14 πμ

42 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου μένο, και τον έκανα να καθυστερεί διαρκώς την αναχώρησή του. Έπρεπε να επινοήσω μια σειρά από απρόσμενα συμβάντα προκειμένου να «ροκανίσω» τον χρόνο ως το τέλος του αιώνα. Μόνο έτσι όμως το μυθιστόρημα εξάπτει την επιθυμία όχι μόνο στον Μπαουντολίνο αλλά και στους αναγνώστες του. Ο Μπαουντολίνο λαχταρά το βασίλειο, αλλά πρέπει να αναβάλλει συνεχώς την αναζήτησή του. Έτσι το βασίλειο του Ιωάννη του Πρεσβύτερου μεγαλώνει ως αντικείμενο του πόθου του Μπαουντολίνο και, ελπίζω, και ως αντικείμενο της αναγνωστικής επιθυμίας. Και πάλι, τα πλεονεκτήματα των περιορισμών. Διπλή κωδικοποίηση Δεν ανήκω σε εκείνη τη συμμορία των κακών συγγραφέων που λένε πως γράφουν μόνο για τον εαυτό τους. Τα μόνα πράγματα που γράφουν οι συγγραφείς για τον εαυτό τους είναι λίστες με ψώνια, που τους βοηθούν να θυμούνται τι να αγοράσουν, και που μπορούν μετά να τις πετάξουν. Όλα τα υπόλοιπα, ακόμα και οι λίστες με τα άπλυτα, είναι μηνύματα που απευθύνονται σε κάποιον άλλον. Δεν είναι μονόλογοι είναι διάλογοι. Οι κριτικοί έχουν βρει λοιπόν ότι τα μυθιστορήματά μου περιέχουν ένα τυπικό μεταμοντέρνο γνώρισμα δηλαδή, τη διπλή κωδικοποίηση exomologiseis.indd 42 16/11/ :56:14 πμ

43 Είχα εξαρχής συνειδητοποιήσει και το έγραψα στο Επιμύθιο στο «Όνομα του Ρόδου» πως ό,τι κι αν είναι ο μεταμοντερνισμός, εγώ χρησιμοποιώ τουλάχιστον δύο τυπικές μεταμοντέρνες τεχνικές. Η μία είναι η διακειμενική ειρωνεία: άμεσα παραθέματα από άλλα διάσημα κείμενα, ή λίγο πολύ εμφανείς αναφορές σε αυτά. Η δεύτερη είναι η μετα-αφήγηση: στοχασμοί που κάνει το κείμενο πάνω στην ίδια του τη φύση, όταν ο συγγραφέας μιλά άμεσα στον αναγνώστη. «Διπλή κωδικοποίηση» είναι η ταυτόχρονη χρήση της διακειμενικής ειρωνείας και μιας υπόρρητης μετα-αφηγηματικής επίκλησης. Τον όρο εισήγαγε ο αρχιτέκτονας Charles Jencks, για τον οποίο η μεταμοντέρνα αρχιτεκτονική «μιλά τουλάχιστον σε δύο επίπεδα ταυτοχρόνως: σε άλλους αρχιτέκτονες και σε μια ανήσυχη μειονότητα που ενδιαφέρεται ειδικά για αρχιτεκτονικά νοήματα, καθώς και στο κοινό εν γένει, ή στους ντόπιους κατοίκους, που ενδιαφέρονται για ζητήματα ως προς την άνεση, την παραδοσιακή κατασκευή κτιρίων και έναν τρόπο ζωής». 5 Το προσδιορίζει ακόμα περισσότερο: «Το μεταμοντέρνο κτίριο ή έργο τέχνης απευθύνεται συγχρόνως σε μια μειονότητα, σε ένα ελίτ κοινό που χρησιμοποιεί «υψηλούς» κώδικες, και σε ένα μαζικό κοινό που χρησιμοποιεί λαϊκούς κώδικες». 6 Ας αναφέρω ένα παράδειγμα διπλής κωδικοποίηγραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια exomologiseis.indd 43 16/11/ :56:14 πμ

44 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου σης από τα δικά μου μυθιστορήματα. Το Όνομα του ρόδου αφηγείται στην αρχή πώς ο συγγραφέας έπεσε πάνω σε ένα παλιό μεσαιωνικό κείμενο. Αυτό είναι μια κραυγαλέα περίπτωση διακειμενικής ειρωνείας, αφού ο τόπος (δηλαδή, ο λογοτεχνικός κοινός τόπος) του χειρογράφου που ανακαλύπτεται εκ νέου έχει σεβαστή καταγωγή. Η ειρωνεία είναι διπλή, και είναι συνάμα μια μετα-αφηγηματική πρόταση, αφού το κείμενο ισχυρίζεται ότι το χειρόγραφο ήταν διαθέσιμο μέσω μιας μετάφρασης ενός αυθεντικού χειρογράφου η οποία έγινε τον 19ο αιώνα μια παρατήρηση που δικαιολογεί κάποια στοιχεία νεογοτθικού μυθιστορήματος που υπάρχουν στην ιστορία. Οι λιγότερο υποψιασμένοι αναγνώστες, ή και όσοι αρέσκονται σε λαϊκά αναγνώσματα, δε θα μπορούν να απολαύσουν την αφήγηση που ακολουθεί αν δεν καταλάβουν αυτό το παιχνίδι με τα κινέζικα κουτιά, αυτή την παλινδρόμηση των πηγών, που προσδίδουν στην ιστορία μιαν αύρα αμφισημίας. Αν όμως θυμάστε, η επικεφαλίδα πάνω στη σελίδα που αναφέρεται στη μεσαιωνική πηγή είναι «Χειρόγραφο, φυσικά». Η λέξη «φυσικά» πρέπει να ασκεί μια ιδιαίτερη επίδραση στους εκλεπτυσμένους αναγνώστες, που είναι πλέον αναγκασμένοι να συνειδητοποιήσουν πως ασχολούνται με έναν λογοτεχνικό τόπο και ότι ο συγγραφέας αποκαλύπτει τη δική του exomologiseis.indd 44 16/11/ :56:14 πμ

45 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια «αγωνία της επίδρασης», αφού παραπέμπει σκόπιμα (τουλάχιστον για τους Ιταλούς αναγνώστες) στον μεγαλύτερο Ιταλό μυθιστοριογράφο του 19ου αιώνα, τον Αλεσάντρο Μαντσόνι, που αρχίζει το βιβλίο του Οι αρραβωνιασμένοι ισχυριζόμενος ότι πηγή του είναι ένα χειρόγραφο του 17ου αιώνα. Πόσοι αναγνώστες θα μπορούσαν να συλλάβουν τις ειρωνικές αντηχήσεις αυτού του «φυσικά»; Όχι πολλοί, αφού αρκετοί μού έγραψαν για να με ρωτήσουν αν εκείνο το χειρόγραφο υπήρξε πραγματικά. Αν όμως δεν έχουν συλλάβει τη νύξη, θα μπορούν άραγε να εκτιμήσουν την υπόλοιπη ιστορία και να γευτούν το μεγαλύτερο κομμάτι της; Πιστεύω πως θα μπορούν. Απλώς θα χάσουν ένα επιπλέον κλείσιμο ματιού. Παραδέχομαι ότι ο συγγραφέας, όταν εφαρμόζει αυτή την τεχνική της διπλής κωδικοποίησης, καθιερώνει μια κάποια σιωπηρή συνενοχή με τον καλλιεργημένο αναγνώστη, και ότι όσοι αρέσκονται σε λαϊκά αναγνώσματα, όταν δεν αντιλαμβάνονται την εκλεπτυσμένη νύξη, ίσως νιώθουν πως κάτι τους διαφεύγει. Αλλά η λογοτεχνία, πιστεύω, δεν έχει ως μοναδικό της σκοπό να διασκεδάζει και να παρηγορεί τους ανθρώπους. Αποβλέπει επίσης στο να προκαλεί και να εμπνέει τους ανθρώπους να διαβάσουν το ίδιο κείμενο δύο φορές, ίσως πολλές φορές, επειδή θέλουν να το καταλάβουν καλύτερα. Πιστεύω λοιπόν ότι η exomologiseis.indd 45 16/11/ :56:14 πμ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα Διασκευή: Ανδρονίκη 2 Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα νεαρό αγόρι, που του άρεσε πολύ να ζωγραφίζει. Μια μέρα ζωγράφισε ένα βόα

Διαβάστε περισσότερα

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:...

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... 20 κλασικά αλλά και καινούρια παραμύθια με πριγκίπισσες Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: PRINCESS STORIES Από τις Εκδόσεις Igloo Books, Μεγάλη Βρετανία 2009 ΤΙΤΛΟΣ BIBΛΙΟΥ: Ιστορίες για

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου Antoine de Saint-Exupéry Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου 1 13 Ο τέταρτος πλανήτης ήταν αυτός του επιχειρηματία. Αυτός ο άνθρωπος ήταν τόσο πολύ απασχολημένος που δεν σήκωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ «Δεν γράφω για να είμαι αγαπητή» Βικτόρια Χίσλοπ: «Τον Ερντογάν τον φοβάμαι. Είναι δικτάτορας!» H Βικτόρια Χίσλοπ Η συγγραφέας Βικτόρια Χίσλοπ, γνωστή για «Το Νησί» που μεταφέρθηκε με μεγάλη επιτυχία στην

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας...

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Διαβάστε αποσπασματικά το παραμύθι: Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Το παραμύθι είναι και για αγοράκι αλλά, για της ανάγκες του δείγματος σας παρουσιάζουμε πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr»

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Επεξήγηση web site με λογικό διάγραμμα «Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Web : www.e-base.gr E-mail : support@e-base.gr Facebook : Like Twitter : @ebasegr Πολλοί άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ)

Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ) VAK Learning Styles Self-Assessment Questionnaire Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ) Κυκλώστε ή επιλέξτε την απάντηση που αντιπροσωπεύει καλύτερα τη γενικότερη συμπεριφορά σας. Θυμηθείτε

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Για παιδιά 5-8 ετών. Με προεγγραφή. Στη Βιβλιοθήκη.

Για παιδιά 5-8 ετών. Με προεγγραφή. Στη Βιβλιοθήκη. Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Τρίπολης Δολιανών 1,Τ.Κ. 22100 2710-224238 Δευτέρα - Παρασκευή 7:00-15:00 28 εκδηλώσεις 16 Ιουνίου, 6:00-8:00, το απόγευμα Η μέρα της γνώσης και όχι της αμάθειας. Το κουτί των

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 1. Σοφία Σταμπολίτη. Καρκινικές Φράσεις. ...ένα παιχνίδι λέξεων...

707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 1. Σοφία Σταμπολίτη. Καρκινικές Φράσεις. ...ένα παιχνίδι λέξεων... 707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 1 Σοφία Σταμπολίτη 707 Καρκινικές Φράσεις...ένα παιχνίδι λέξεων... 707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 2 707 Καρκινικές Φράσεις 2012 Σοφία

Διαβάστε περισσότερα

Η Άννα και ο Αλέξης ενάντια στους παραχαράκτες

Η Άννα και ο Αλέξης ενάντια στους παραχαράκτες Η Άννα και ο Αλέξης ενάντια στους παραχαράκτες Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις και έχουν ζήσει συναρπαστικές περιπέτειες. Είναι αδύνατον

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ Με τους μαθητές τις μαθήτριες και τη δασκάλα της P2ELa 2013-2014 Η ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ- ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Μια μέρα ξεκινήσαμε από τις Βρυξέλλες

Διαβάστε περισσότερα

Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ»

Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» Δ τάξη, 2013-2014 Παρουσίαση γραπτής εργασίας «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2013 Τα βήματα που ακολουθήσαμε ήταν: 1. Αφού η δασκάλα μας έγραψε

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT 3 Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Αγγλική Γλώσσα Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης Διορθώσεις: Ελένη Ζαφειρούλη Σελιδοποίηση: Γιάννης Χατζηχαραλάμπους Μακέτα

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά δεν έπαψαν ποτέ να με εκπλήσσουν

Τα παιδιά δεν έπαψαν ποτέ να με εκπλήσσουν Τα παιδιά δεν έπαψαν ποτέ να με εκπλήσσουν Έχοντας μεγαλώσει με το Ουράνιο Τόξο, ο Χρήστος Δημόπουλος αποτελεί μία οικεία φιγούρα. Κάθε μέρα «έμπαινε» στο σπίτι, μας έλεγε ιστορίες, μας έδειχνε κατασκευές.

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της Επιπεδίας

Το παραμύθι της Επιπεδίας Το παραμύθι της Επιπεδίας Ιστορία του J.Weeks, βασισμένη σε ιδέες του μυθιστορήματος Flatland: a romance in many dimensions, του E.A.Abbott, το οποίο δημοσιεύτηκε το 1884, και στο οποίο βασίστηκε το κινηματογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Απίθανα ταξίδια με μαγικά μολύβια

Απίθανα ταξίδια με μαγικά μολύβια ...... Απίθανα ταξίδια με μαγικά μολύβια Στον Ευθύμη και την Κωνσταντίνα. Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος Σελιδοποίηση - Μακέτα εξωφύλλου: Ευθύµης Δηµουλάς 2010 ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΟΥΡΙΚΗ & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» Α ομάδα «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

6η Δραστηριότητα. Ναυμαχία Αλγόριθμοι αναζήτησης. Περίληψη. Αντιστοιχία με το σχολικό πρόγραμμα * Ικανότητες. Ηλικία. Υλικά

6η Δραστηριότητα. Ναυμαχία Αλγόριθμοι αναζήτησης. Περίληψη. Αντιστοιχία με το σχολικό πρόγραμμα * Ικανότητες. Ηλικία. Υλικά 6η Δραστηριότητα Ναυμαχία Αλγόριθμοι αναζήτησης Περίληψη Συχνά ζητάμε από τους υπολογιστές να ψάξουν πληροφορίες στο εσωτερικό μεγάλων αρχείων δεδομένων. Για να το καταφέρουν, απαιτούνται ταχείες και αποτελεσματικές

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεόραση και διαφήμιση

Τηλεόραση και διαφήμιση Τηλεόραση και διαφήμιση Δείτε τι έγραψαν μερικά παιδιά για τις διαφημίσεις:... Σε κάθε σπίτι σήμερα έχει μπει η τηλεόραση και, όπως γνωρίζουμε, κάθε μέρα βομβαρδιζόμαστε από τις διάφορες διαφημίσεις που

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά

Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά Millénium 3 & 4 Dupuis 2014, by Man, Homs and Runberg Millenium 2014 Stieg Larsson and Moggliden AB www.dupuis.com All rights reserved. EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015 ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

EXEIΣ; Μετάφραση από τα αγγλικά. Κωνσταντίνος Παπαπαναγιώτου

EXEIΣ; Μετάφραση από τα αγγλικά. Κωνσταντίνος Παπαπαναγιώτου EXEIΣ; EXEIΣ; Μετάφραση από τα αγγλικά Κωνσταντίνος Παπαπαναγιώτου Σειρά: Γνώση και Ψυχαγωγία Πόσο Μεγάλο Εγκέφαλο Έχεις; Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παπαπαναγιώτου Υπεύθυνος έκδοσης: Θεόδωρος Πενέσης Φιλολογική

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

Η Αλφαβητοχώρα. Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα. A sea of words 5 th year

Η Αλφαβητοχώρα. Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα. A sea of words 5 th year Η Αλφαβητοχώρα Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα Η μέρα έμοιαζε συνηθισμένη στην Αλφαβητοχώρα. Ο κύριος ې διαφήμιζε τα φρέσκα λαχανικά του στο μανάβικο δείχνοντας με καμάρι πως το μαρούλι είχε ακόμα την πρωινή

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Τα παραμύθια της τάξης μας!

Τα παραμύθια της τάξης μας! Τα παραμύθια της τάξης μας! ΟΙ λέξεις κλειδιά: Καρδιά, γοργόνα, ομορφιά, πυξίδα, χώρα, πεταλούδα, ανηφόρα, θάλασσα, φάλαινα Μας βοήθησαν να φτιάξουμε αυτά τα παραμύθια! «Χρυσαφένια χώρα» Μια φορά κι έναν

Διαβάστε περισσότερα

#VresXrono για το βιβλίο της εβδομάδας

#VresXrono για το βιβλίο της εβδομάδας Ημερομηνία 29/06/2015 Μέσο Συντάκτης Link athensvoice.gr AV Team http://goo.gl/azhlca 29/06/2015-13:00 0 Σχόλια #VresXrono για το βιβλίο της εβδομάδας «Τελευταίο αίνιγμα», Marisha Pessl, εκδ. Διόπτρα Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ Ε ΤΑΞΗ

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ Ε ΤΑΞΗ THE G C SCHOOL OF CAREERS ΔΕΙΓΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ Ε ΤΑΞΗ Χρόνος: 1 ώρα Αυτό το γραπτό αποτελείται από 7 σελίδες, συμπεριλαμβανομένης και αυτής. Να απαντήσεις σε ΟΛΕΣ τις ερωτήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

O xαρταετός της Σμύρνης

O xαρταετός της Σμύρνης ...... O xαρταετός της Σμύρνης Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2009 MANOΣ KONTOΛEΩN & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη 271 & Γεωργίου Παπανδρέου

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί"

Σόφη Θεοδωρίδου: Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά

Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά Μια φορά κι έναν καιρό μια παρέα από μαθητές και μαθήτριες που αγαπούσαν την περιπέτεια και ήθελαν να γνωρίσουν τον κόσμο αποφάσισε να κάνει ένα ταξίδι μακρινό.

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου»

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Γράψε ένα Τίτλο για την εφημερίδα εδώ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟ τα ΠΑΙΔΙΑ ΤΕΧΝΗ σελ. 4 γράψε την ημερομηνία εδώ «Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Αφιέρωμα για την σχέση «Πόλη + Φύση» «Να μεγάλωναν ας πούμε οι

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να χρησιμοποιήσετε το Moodle

Πώς να χρησιμοποιήσετε το Moodle Πώς να χρησιμοποιήσετε το Moodle Οδηγός για Φοιτητές/τριες (ΔΕΟ10) του Αριστείδη Χατζή ahatzis@phs.uoa.gr ΣΕΠ ΑΘΗΝΑ-2, Portal Officer ΔΕΟ10 Αυτός ο οδηγός απευθύνεται στις φοιτήτριες και τους φοιτητές

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι.

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. Αμέσως χάρηκαν πολύ, αλλά κι απογοητεύτηκαν ταυτόχρονα όταν έμαθαν ότι θα ήταν ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΡΜΟΥΡΙΖΟΝΤΑΣ...... στο όνειρο

ΜΟΥΡΜΟΥΡΙΖΟΝΤΑΣ...... στο όνειρο ΜΟΥΡΜΟΥΡΙΖΟΝΤΑΣ...... στο όνειρο Κατά παραγγελία γράψιμο και κατά παραγγελία ψυχές... γίνεται; Κι όμως γίνεται... Οι πιο πολλοί είναι τους είδους, αλλά της ψυχής, δεν είναι κανείς... Εγώ με της πένας μου

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Β τάξη. ΕΝΟΤΗΤΑ 4 Κεφάλαιο 10: Νέες Τεχνολογίες και Επάγγελμα

Β τάξη. ΕΝΟΤΗΤΑ 4 Κεφάλαιο 10: Νέες Τεχνολογίες και Επάγγελμα Η Αργυρώ και ο Βασίλης μετά το τέλος της σχολικής χρονιάς αποφάσισαν να επισκεφτούν το θείο Αριστείδη, που διαμένει τα τελευταία χρόνια στην Τήνο, το όμορφο νησί των Κυκλάδων. Βασίλης: «Πρέπει σύντομα

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα"

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο Σκανταλόπετρα Ημερομηνία 24/11/2015 Μέσο Συντάκτης Link achaianews.gr Κατερίνα Σαμψώνα http://bit.ly/1qtceq0 Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα" Η Σκανταλόπετρα είναι το νέο βιβλίο του Σωτήρη

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Κεντρική Βιβλιοθήκη Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Δευτέρα 16 Ιουνίου, 11:00-1:00, το πρωί Πνευστά και κρουστά. Αντίθετοι κόσμοι κοινές μελωδίες Με τη συνοδεία

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά Δράση 2 Σκοπός: Η αποτελεσματικότερη ενημέρωση των μαθητών σχετικά με όλα τα είδη συμπεριφορικού εθισμού και τις επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή! Οι μαθητές εντοπίζουν και παρακολουθούν εκπαιδευτικά βίντεο,

Διαβάστε περισσότερα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Νέα Αθηναϊκή Σχολή Λογοτεχνία Β Λυκείου Εισαγωγή Επιμέλεια: Τ. Γιακουμάτου www.netschoolbook.gr 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Εσωτερική αναδιάρθρωση κράτους-στόχος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ 4

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ 4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ 4 ΠΗΓΕΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ 5 ΣΤΑ ΙΑ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ 6 ΤΡΟΠΟΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ 7 ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΤΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Τετράδια Κιθάρας. Χρήση του PowerTab

Τετράδια Κιθάρας. Χρήση του PowerTab Τετράδια Κιθάρας Extra ενότητα Χρήση του PowerTab Ευγένιος Αστέρις 1 Περιεχόμενα Πρόλογος... 3 Εγκατάσταση του Power Tab... 4 Εισαγωγή ενός αρχείου midi στο Power Tab... 5 Μελέτη με το Power Tab... 9 Εξήγηση

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα ΣΤ τάξη Δημοτικού Σχολείου Μακρυγιάλου 2009-2010 1 Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα άγρια

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr «Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 2 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου 2013 Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr Ο Διγενής ψυχομαχεί κι η γης τονε τρομάζει. Βροντά κι αστράφτει ο ουρανός και σειέται ο πάνω κόσμος,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΣ ΛΗΜΝΙΟΥ ΤΑΝΙΑ. Νηπ\γείο Κοκκίμη Χάμι- Κλασικό Τμήμα Σχολικό έτος: 2009-2010

ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΣ ΛΗΜΝΙΟΥ ΤΑΝΙΑ. Νηπ\γείο Κοκκίμη Χάμι- Κλασικό Τμήμα Σχολικό έτος: 2009-2010 ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΣ ΛΗΜΝΙΟΥ ΤΑΝΙΑ Νηπ\γείο Κοκκίμη Χάμι- Κλασικό Τμήμα Σχολικό έτος: 2009-2010 Επιλέξαμε ν ασχοληθούμε με τα Παραμύθια, καθώς είναι πάντα ευχάριστα στα παιδιά προσχολικής ηλικίας και τα οφέλη τους

Διαβάστε περισσότερα

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά,

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, http://www.amis-kazantzaki.gr./ Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, ταξιδιωτικά Τα πιο γνωστά του έργα: Αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

Πριν από λίγες μέρες πήγα για κούρεμα.

Πριν από λίγες μέρες πήγα για κούρεμα. 1. Πριν από λίγες μέρες πήγα για κούρεμα. Καιρό είχες να ρθεις, Κλουζ, μου είπε ο κύριος Κολχάαζε, ανοιγοκλείνοντας το ψαλίδι του επικίνδυνα κοντά στο αριστερό μου αυτί. Εγώ τα αγαπώ τ αυτιά μου. Γι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων. ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ)!"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.!"σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Στη διερεύνησή μας μετρήθηκε ο χρόνος που χρειάστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα