7498 exomologiseis.indd 1 17/11/2011 3:11:50 μμ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "7498 exomologiseis.indd 1 17/11/2011 3:11:50 μμ"

Transcript

1 7498 exomologiseis.indd 1 17/11/2011 3:11:50 μμ

2 7498 exomologiseis.indd 2 17/11/2011 3:11:50 μμ

3 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου 7498 exomologiseis.indd 3 17/11/2011 3:11:50 μμ

4 7498 exomologiseis.indd 4 17/11/2011 3:11:50 μμ

5 ουμπερτο εκο εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου μετάφραση γιωργοσ λαμπρακοσ 7498 exomologiseis.indd 5 17/11/2011 3:11:50 μμ

6 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται απολύτως άνευ γραπτής αδείας του εκδότη η κατά οποιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, εκμίσθωση ή δανεισμός, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου. Εκδόσεις Πατάκη Λογοτεχνικά δοκίμια Ουμπέρτο Έκο, Εξομολογήσεις ενός νέου μυθιστοριογράφου Umberto Eco, Confessions of a Young Novelist Μετάφραση: Γιώργος Λαμπράκος Υπεύθυνος έκδοσης: Κώστας Γιαννόπουλος Διορθώσεις: Κώστας Σίμος Σελιδοποίηση: Παναγιώτης Βογιατζάκης Φιλμ, μοντάζ: Γιώργος Κεραμάς Copyright the President and Fellows of Harvard College, 2011 Published by arrangement with Harvard University Press Copyright για την ελληνική γλώσσα Σ. Πατάκης ΑΕΕΔΕ (Εκδόσεις Πατάκη), 2011 Πρώτη έκδοση στην ελληνική γλώσσα από τις Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα, Νοέμβριος 2011 ΚΕΤ 7498 ΚΕΠ 1265/11 ISBN ΠΑΝΑΓΗ ΤΣΑΛΔΑΡΗ (ΠΡΩΗΝ ΠΕΙΡΑΙΩΣ) 38, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.: , , , ΦΑΞ: ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ: ΕΜΜ. ΜΠΕΝΑΚΗ 16, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.: ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΗΜΑ: ΚΟΡΥΤΣΑΣ (ΤΕΡΜΑ ΠΟΝΤΟΥ - ΠΕΡΙΟΧΗ Β ΚΤΕΟ), ΚΑΛΟΧΩΡΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, ΤΗΛ.: , , ΦΑΞ: Web site: exomologiseis.indd 6 ΠΑΝΑΓΗ ΤΣΑΛΔΑΡΗ (ΠΡΩΗΝ ΠΕΙΡΑΙΩΣ) 38, ΑΘΗΝΑ, 17/11/2011 3:11:51 μμ ΤΗΛ.: , , , ΦΑΞ:

7 Νίτσε για στρεσαρισμένους Περιεχόμενα Γράφοντας από τα αριστερά προς τα δεξιά 9 Συγγραφέας, κείμενο και ερμηνευτές 47 Μερικές παρατηρήσεις για τους μυθοπλαστικούς χαρακτήρες 91 Οι λίστες μου 153 σημειωσεισ 251 ευρετηριο exomologiseis.indd 7 17/11/2011 3:11:51 μμ

8 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου exomologiseis.indd 8 16/11/ :56:13 πμ

9 Νίτσε για στρεσαρισμένους 1 Γράφοντας από τα αριστερά προς τα δεξιά Οι παρακάτω διαλέξεις έχουν τον τίτλο Εξομολογήσεις ενός νέου μυθιστοριογράφου και είναι λογικό να αναρωτηθεί κανείς γιατί, αφού βαδίζω ολοταχώς προς τα εβδομήντα επτά μου χρόνια. Έτυχε ωστόσο να δημοσιεύσω το πρώτο μου μυθιστόρημα, το Όνομα του ρόδου, το 1980, που σημαίνει πως άρχισα την καριέρα μου ως μυθιστοριογράφος πριν από είκοσι οκτώ χρόνια. Επομένως, θεωρώ τον εαυτό μου έναν νεαρότατο και ασφαλώς υποσχόμενο μυθιστοριογράφο, που μέχρι στιγμής έχει δημοσιεύσει μόνο πέντε μυθιστορήματα και που θα δημοσιεύσει πολλά ακόμα στα επόμενα πενήντα χρόνια.* Αυτό το έργο εν προόδω * Το 6ο μυθιστόρημα του Ουμπέρτο Έκο, με τίτλο Il cimitero di Praga (Το κοιμητήριο της Πράγας), κυκλοφόρησε στα ελληνικά το (Σ.τ.Μ.) exomologiseis.indd 9 16/11/ :56:13 πμ

10 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου είναι ακόμα ανολοκλήρωτο (ειδάλλως δε θα ήταν εν προόδω), αλλά ελπίζω πως έχω συσσωρεύσει στο μεταξύ αρκετή πείρα ώστε να πω κάποια πράγματα για τον τρόπο που γράφω. Ακολουθώντας το πνεύμα των Διαλέξεων Richard Ellmann, θα επικεντρωθώ στο μυθοπλαστικό μου έργο παρά στα δοκίμιά μου, αν και θεωρώ πως είμαι ένας πανεπιστημιακός καθηγητής εξ επαγγέλματος, και, ως μυθιστοριογράφος, απλώς ένας ερασιτέχνης. Άρχισα να γράφω μυθιστορήματα από παιδί. Το πρώτο πράγμα που σκεφτόμουν ήταν ο τίτλος, συνήθως εμπνευσμένος από τα βιβλία περιπέτειας της εποχής, που έμοιαζαν πολύ με τους Πειρατές της Καραϊβικής. Ζωγράφιζα αμέσως όλες τις εικόνες και ύστερα άρχιζα το πρώτο κεφάλαιο. Επειδή όμως έγραφα πάντα σε κεφαλαία, μιμούμενος τα εικονογραφημένα βιβλία, εξαντλούμουν ύστερα από λίγες μόλις σελίδες και τα παράταγα. Κάθε έργο μου ήταν λοιπόν ένα ημιτελές αριστούργημα, όπως η Ημιτελής συμφωνία του Σούμπερτ. Στα δεκαέξι μου άρχισα φυσικά να γράφω ποιήματα, όπως κάθε έφηβος. Δε θυμάμαι αν η ανάγκη μου για ποίηση έκανε να ανθίσει ο πρώτος μου (πλατωνικός και ανομολόγητος) έρωτας, ή το αντίστροφο. Ο συνδυασμός ήταν καταστροφικός. Όπως όμως έγραψα κάποτε αν και υπό τη μορφή ενός παραδόξου που το exomologiseis.indd 10 16/11/ :56:13 πμ

11 Όταν πέρασα τα πενήντα, δε με ενοχλούσε πια το γεγονός, όπως ενοχλεί πολλούς λογίους, ότι η γραφή μου δεν ανήκε στο «δημιουργικό» είδος. 2 Ποτέ δεν κατάλαβα γιατί ο Όμηρος θεωρείται δημιουργικός συγγραφέας, και όχι ο Πλάτωνας. Γιατί ένας κακός ποιητής είναι δημιουργικός συγγραφέας, ενώ ένας καλός επιστημονικός δοκιμιογράφος δεν είναι; Στα γαλλικά διακρίνουμε τον écrivain αυτόν που γράφει «δημιουργικά» κείμενα, όπως ένας μυθιστοριογράφος ή ένας ποιητής από τον écrivant, αυτόν που καταγράφει γεγονότα, όπως ένας τραπεζικός υπάλληλος ή ένας αστυνομικός που ετοιμάζει μια αναφορά για ένα έγκλημα. Τι είδους συγγραφέας είναι ο φιλόσοφος; Θα λέγαμε ότι ο φιλόσοφος είναι ένας επαγγελματίας συγγραφέας του οποίου τα κείμενα μπορούν να συνοψιστούν ή να μεταφραστούν δίχως να χάσουν όλο τους το νόημα, ενώ τα κείμενα των δημιουργικών συγγραφέων δεν μπορούν να μεταφραστούν ή να παραφραγραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια εκφράζει ένας από τους μυθοπλαστικούς μου χαρακτήρες, υπάρχουν δύο είδη ποιητών: οι καλοί, που καίνε τα ποιήματά τους στην ηλικία των δεκαοκτώ, και οι κακοί, που συνεχίζουν να γράφουν ποίηση για όσο ζουν. 1 Τι είναι η δημιουργική γραφή; exomologiseis.indd 11 16/11/ :56:13 πμ

12 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου στούν πλήρως. Παρότι όμως είναι σίγουρα δύσκολη η μετάφραση ποίησης και μυθιστορημάτων, εννιά στους δέκα αναγνώστες παγκοσμίως έχουν διαβάσει το Πόλεμος και ειρήνη ή τον Δον Κιχώτη σε μετάφραση και πιστεύω πως ένας μεταφρασμένος Τολστόι είναι πιο πιστός στο πρωτότυπο από μια αγγλική μετάφραση του Χάιντεγκερ ή του Λακάν. Είναι ο Λακάν πιο «δημιουργικός» από τον Θερβάντες; Η διαφορά δεν μπορεί να εκφραστεί ούτε και με βάση την κοινωνική λειτουργία ενός δεδομένου κειμένου. Τα κείμενα του Γαλιλαίου έχουν ασφαλώς μεγάλη φιλοσοφική και επιστημονική σπουδαιότητα, αλλά στα ιταλικά λύκεια μελετώνται ως υπόδειγμα δημιουργικής γραφής ως στιλιστικά αριστουργήματα. Ας υποθέσουμε ότι είστε βιβλιοθηκάριος και ότι αποφασίζετε να τοποθετήσετε τα επονομαζόμενα δημιουργικά κείμενα στην Αίθουσα Α και τα επονομαζόμενα επιστημονικά κείμενα στην Αίθουσα Β. Θα ταξινομούσατε άραγε τα δοκίμια του Αϊνστάιν μαζί με τις επιστολές του Έντισον προς τους χρηματοδότες του, και το «Oh, Susanna!» με τον Άμλετ; Έχει ειπωθεί ότι οι «μη δημιουργικοί» συγγραφείς, όπως ο Λινναίος και ο Δαρβίνος, ήθελαν να μεταδώσουν αληθείς πληροφορίες για τις φάλαινες ή τους πιθήκους, ενώ όταν ο Μέλβιλ έγραψε για μια λευκή φάλαινα και ο Μπάρροουζ αφηγήθηκε την ιστορία του exomologiseis.indd 12 16/11/ :56:13 πμ

13 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια Ταρζάν, απλώς παρίσταναν ότι δήλωναν την αλήθεια, ενώ στην πραγματικότητα επινοούσαν ανύπαρκτες φάλαινες και μαϊμούδες, και δεν ενδιαφέρονταν για τις πραγματικές. Μπορούμε άραγε να πούμε αναμφισβήτητα ότι ο Μέλβιλ, όταν αφηγήθηκε την ιστορία μιας ανύπαρκτης φάλαινας, δεν είχε την πρόθεση να πει κάτι αληθές σχετικά με τη ζωή και τον θάνατο, ή σχετικά με την ανθρώπινη υπερηφάνεια και ξεροκεφαλιά; Είναι προβληματικό να ορίσουμε ως «δημιουργικό» έναν συγγραφέα που απλώς μας λέει πράγματα τα οποία αντιτίθενται στα γεγονότα. Ο Πτολεμαίος είπε κάτι αναληθές σχετικά με την κίνηση της Γης. Πρέπει άραγε να ισχυριστούμε ότι ήταν πιο δημιουργικός από τον Κέπλερ; Η διαφορά έγκειται, μάλλον, στους αντιτιθέμενους τρόπους με τους οποίους οι συγγραφείς μπορούν να ανταποκρίνονται στις ερμηνείες των κειμένων τους. Αν έλεγα σε έναν φιλόσοφο, σε έναν επιστήμονα, σε έναν κριτικό τέχνης: «Έγραψες το τάδε και το δείνα», ο συγγραφέας θα μπορούσε πάντα να απαντήσει: «Παρανόησες το κείμενό μου. Είπα ακριβώς το αντίθετο». Αν όμως ένας κριτικός ερμήνευε μαρξιστικά το Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο φέρ ειπείν, ότι, στο απόγειο της κρίσης της παρακμασμένης αστικής τάξης, η απόλυτη αφοσίωση στο βασίλειο της μνήμης αναγκαστικά απομόνωνε τον καλλιτέχνη από την exomologiseis.indd 13 16/11/ :56:13 πμ

14 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου κοινωνία ο Προυστ μπορεί να μην ικανοποιούνταν με αυτή την ερμηνεία, αλλά θα δυσκολευόταν να τη διαψεύσει. Όπως θα δούμε σε μια επακόλουθη διάλεξη, οι δημιουργικοί συγγραφείς ως έλλογοι αναγνώστες του ίδιου τους του έργου έχουν ασφαλώς το δικαίωμα να αμφισβητούν μια παρατραβηγμένη ερμηνεία. Σε γενικές όμως γραμμές πρέπει να σέβονται τους αναγνώστες τους, καθώς έχουν ρίξει το κείμενό τους στον κόσμο σαν ένα μήνυμα σε μπουκάλι, τρόπος του λέγειν. Μόλις δημοσιεύσω ένα κείμενο περί σημειωτικής, αφιερώνω τον χρόνο μου είτε με το να αναγνωρίζω πως έσφαλλα είτε με το να δείχνω πως όσοι δεν το κατανόησαν όπως το εννοούσα προέβαιναν σε μια παρανάγνωσή του. Απεναντίας, μόλις δημοσιεύσω ένα μυθιστόρημα, αισθάνομαι κατ αρχήν την ηθική υποχρέωση να μην αμφισβητώ το πώς το ερμηνεύουν οι άνθρωποι (αλλά και να μην ενθαρρύνω καμία από τις ερμηνείες τους). Αυτό συμβαίνει και εδώ αναγνωρίζουμε την πραγματική διαφορά μεταξύ δημιουργικής και επιστημονικής γραφής επειδή σε ένα θεωρητικό δοκίμιο συνήθως θέλει κανείς να αποδείξει μια συγκεκριμένη θέση ή να δώσει μια απάντηση σε ένα δεδομένο πρόβλημα. Σε ένα ποίημα ή σε ένα μυθιστόρημα, αντιθέτως, θέλει exomologiseis.indd 14 16/11/ :56:13 πμ

15 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια κανείς να αναπαραστήσει τη ζωή μέσα σε όλη της την ασυνέπεια. Θέλει να στήσει μια σειρά από αντιφάσεις, να τις καταστήσει εναργείς και έντονες. Οι δημιουργικοί συγγραφείς ζητούν από τους αναγνώστες τους να δοκιμάσουν μια λύση δεν προσφέρουν μια οριστική συνταγή (εκτός από τους κακόγουστους και αισθηματολόγους συγγραφείς, που αποβλέπουν στη φτηνή παρηγοριά). Γι αυτό και όταν έδινα ομιλίες για το πρώτο μου μυθιστόρημα, που μόλις είχε δημοσιευτεί, έλεγα ότι μερικές φορές ένας μυθιστοριογράφος μπορεί να λέει πράγματα που ένας φιλόσοφος δεν μπορεί. Έτσι, μέχρι το 1978 ένιωθα πλήρης ως φιλόσοφος και θεωρητικός της σημειωτικής. Μια φορά μάλιστα έγραψα με μια δόση πλατωνικής υπεροψίας ότι θεω ρούσα τους ποιητές, και τους καλλιτέχνες εν γένει, φυλακισμένους μέσα στα ίδια τους τα ψέματα, μιμητές μιμήσεων ενώ εγώ ως φιλόσοφος είχα πρόσβαση στον αληθινό πλατωνικό Κόσμο των Ιδεών. Θα λέγαμε πως, βάζοντας στην άκρη τη δημιουργικότητα, πολλοί μελετητές έχουν νιώσει την παρόρμηση να αφηγηθούν ιστορίες και λυπούνται που δεν μπορούν να το κάνουν γι αυτό και τα συρτάρια πολλών καθηγητών πανεπιστημίου είναι γεμάτα με κακά αδημοσίευτα μυθιστορήματα. Όμως με τα χρόνια, ικανοποίησα το κρυφό μου πάθος για την αφήγηση exomologiseis.indd 15 16/11/ :56:13 πμ

16 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου με δύο διαφορετικούς τρόπους: πρώτον, ασχολούμενος με την προφορική αφηγηματικότητα, λέγοντας ιστορίες στα παιδιά μου (έτσι ένιωσα κάπως χαμένος όταν μεγάλωσαν και το γύρισαν από τα παραμύθια στη ροκ μουσική) δεύτερον, φτιάχνοντας μια αφήγηση μέσα από κάθε κριτικό δοκίμιο. Όταν παρουσίασα τη διδακτορική διατριβή μου στην αισθητική του Θωμά Ακινάτη ένα πολύ αμφιλεγόμενο θέμα, καθώς εκείνη την εποχή οι μελετητές πίστευαν πως δεν υπάρχουν αισθητικοί στοχασμοί στο ογκώδες έργο του, ένας από τους εξεταστές μου με κατηγόρησε για «αφηγηματική πλάνη». Είπε ότι ένας ώριμος μελετητής, όταν ξεκινά να κάνει μια έρευνα, αναπόφευκτα προχωρά με τη δοκιμή και το λάθος, διατυπώνοντας και απορρίπτοντας διάφορες υποθέσεις όμως στο τέλος της έρευνας, όλες αυτές οι προσπάθειες θα πρέπει να έχουν χωνευτεί και ο μελετητής θα πρέπει να παρουσιάσει μόνο τα συμπεράσματα. Αντιθέτως, είπε, εγώ αφηγούμουν την ιστορία της έρευνάς μου λες και ήταν ένα αστυνομικό μυθιστόρημα. Η αντίρρηση έγινε σε φιλικό ύφος, και μου υπέβαλε τη θεμελιώδη ιδέα ότι όλα τα ευρήματα μιας έρευνας πρέπει να τα «αφηγείται» κανείς με αυτό τον τρόπο. Κάθε επιστημονικό βιβλίο πρέπει να έχει τη μορφή της αστυνομικής ιστορίας να είναι η έκθεση μιας αναζήτησης για κάποιο Άγιο Δισκοπότηρο. Και exomologiseis.indd 16 16/11/ :56:13 πμ

17 Στις αρχές του 1978, ένας φίλος μου που εργαζόταν για έναν μικρό εκδοτικό οίκο μού είπε πως η εκδότρια έψαχνε ανθρώπους που να μην είναι μυθιστοριογράφοι (φιλοσόφους, κοινωνιολόγους, πολιτικούς κτλ.), για να γράψει ο καθένας τους από μια σύντομη αστυνομική ιστορία. Για τους λόγους που μόλις ανέφερα, απάντησα πως δεν ενδιαφερόμουν για τη δημιουργική γραφή και πως θεωρούσα τον εαυτό μου απολύτως ανίκανο να γράψει έναν καλό διάλογο. Ολοκλήρωσα (δεν ξέρω γιατί) λέγοντας προκλητικά ότι αν έπρεπε να γράψω ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, θα έπρεπε να είναι τουλάχιστον πεντακόσιες σελίδες και στημένο σε ένα μεσαιωνικό μοναστήρι. Ο φίλος μου είπε πως η εκδότρια δεν «ψάρευε» για ένα άχαρο μπεστ σέλερ, και η συνάντησή μας έληξε εκεί. Μόλις επέστρεψα σπίτι, έψαξα τα συρτάρια του γραφείου μου και έβγαλα ένα ορνιθοσκάλισμα από την περασμένη χρονιά ένα κομμάτι χαρτί όπου είχα γράψει μερικά ονόματα μοναχών. Αυτό σήμαινε πως στο πιο κρυφό μέρος της ψυχής μου η ιδέα για ένα μυθιστόρημα ήδη αναπτυσσόταν, μα δεν το είχα συγραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια πιστεύω πως αυτό το έκανα σε όλα τα επακόλουθα ακαδημαϊκά μου έργα. Μια φορά κι έναν καιρό exomologiseis.indd 17 16/11/ :56:13 πμ

18 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου νειδητοποιήσει. Σε εκείνο το σημείο, μια εικόνα είχε σχηματιστεί στο μυαλό μου: ένας μοναχός δηλητηριάζεται καθώς διαβάζει κάποιο μυστηριώδες βιβλίο κι αυτό ήταν. Άρχισα λοιπόν να γράφω το Όνομα του ρόδου. Αφότου εκδόθηκε το βιβλίο, οι άνθρωποι με ρώταγαν συχνά γιατί είχα αποφασίσει να γράψω ένα μυθιστόρημα, και οι λόγοι που έδινα (διάφοροι, ανάλογα με τη διάθεσή μου) ήταν όλοι πιθανόν αληθινοί αυτό σήμαινε πως ήταν όλοι ψευδείς. Εντέλει κατάλαβα ότι η μόνη ορθή απάντηση ήταν πως σε μια δεδομένη στιγμή της ζωής μου ένιωσα την παρόρμηση να το κάνω και πιστεύω πως αυτή είναι μια επαρκής και λογική εξήγηση. Πώς γράφω Όταν με ρωτούν σε συνεντεύξεις: «Πώς γράψατε τα μυθιστορήματά σας;», συνήθως αποφεύγω να δώσω συνέχεια σε τέτοιου είδους ερωτήματα απαντώντας: «Από τα αριστερά προς τα δεξιά». Καταλαβαίνω πως αυτή δεν είναι μια ικανοποιητική απάντηση, και ότι μπορεί να προκαλέσει έκπληξη σε αραβικές χώρες και στο Ισραήλ. Τώρα έχω τον χρόνο για μια πιο λεπτομερή απόκριση. Καθώς έγραφα το πρώτο μου μυθιστόρημα, έμαθα exomologiseis.indd 18 16/11/ :56:13 πμ

19 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια μερικά πράγματα. Πρώτον, η «έμπνευση» είναι μια κακή λέξη που χρησιμοποιούν οι πονηροί συγγραφείς προκειμένου να φαίνονται καλλιτεχνικά αξιοσέβαστοι. Όπως λέει ένα παλιό ρητό, η ιδιοφυΐα είναι δέκα τοις εκατό έμπνευση και ενενήντα τοις εκατό εφίδρωση. Λέγεται πως ο Γάλλος ποιητής Λαμαρτίνος συχνά περιέγραφε τις συνθήκες υπό τις οποίες είχε γράψει ένα από τα καλύτερα ποιήματά του: ισχυριζόταν πως του είχε έρθει εντελώς διαμορφωμένο σε μια ξαφνική έκλαμψη, μια νύχτα που περιπλανιόταν μες στα δάση. Μετά τον θάνατό του, κάποιος βρήκε στο γραφείο του έναν εντυπωσιακό αριθμό εκδοχών αυτού του ποιήματος, τις οποίες έγραφε κατ επανάληψη για πολλά χρόνια. Οι πρώτοι που έγραψαν κριτική για το Όνομα του ρόδου είπαν πως είχε γραφτεί υπό την επίδραση μιας φωτεινής έμπνευσης, αλλά αυτό, λόγω των εννοιολογικών και γλωσσολογικών δυσκολιών του, αφορούσε μόνο μερικούς λίγους και καλούς. Όταν το βιβλίο γνώρισε τρομερή επιτυχία, πουλώντας εκατομμύρια αντίτυπα, οι ίδιοι κριτικοί έγραψαν ότι προκειμένου να σκαρφιστώ ένα τόσο δημοφιλές και διασκεδαστικό μπεστ σέλερ, είχα αναμφίβολα ακολουθήσει μηχανικά κάποια μυστική συνταγή. Αργότερα είπαν πως το κλειδί για την επιτυχία του βιβλίου ήταν ένα πρόγραμμα υπολογιστή ξεχνώντας ότι οι πρώτοι προσωπικοί υπολογιστές με λογισμικό για γράψιμο εμφανίστηκαν exomologiseis.indd 19 16/11/ :56:13 πμ

20 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου μόλις στις αρχές της δεκαετίας του 1980, όταν το μυθιστόρημά μου είχε ήδη τυπωθεί. Στα , το μόνο που έβρισκε κανείς, ακόμα και στις Ηνωμένες Πολιτείες, ήταν φτηνοί μικροί υπολογιστές της εταιρείας Tandy, και ποτέ δε θα τους χρησιμοποιούσε κανείς για να γράψει κάτι παραπάνω από μια επιστολή. Κάποια στιγμή αργότερα, κάπως ενοχλημένος από αυτούς τους ισχυρισμούς περί υπολογιστή, διατύπωσα την αληθινή συνταγή για τη συγγραφή ενός μπεστ σέλερ φτιαγμένου σε υπολογιστή: Κατ αρχήν χρειάζεται προφανώς ένας υπολογιστής, ο οποίος είναι μια ευφυής μηχανή που σκέφτεται αντί για σένα πράγμα που για πολλούς θα ήταν μεγάλο πλεονέκτημα. Αρκεί ένα πρόγραμμα ελάχιστων γραμμών, απ αυτά που ακόμα κι ένα παιδί μπορεί να φτιάξει. Έπειτα βάζεις στον υπολογιστή το περιεχόμενο μερικών εκατοντάδων μυθιστορημάτων, επιστημονικών έργων, τη Βίβλο, το Κοράνι και πολλούς τηλεφωνικούς καταλόγους (χρησιμότατους για τα ονόματα των ηρώων). Ας πούμε εκατόν είκοσι χιλιάδες σελίδες. Μετά, με ένα άλλο πρόγραμμα, κάνεις τυχαίες επιλογές, ανακατεύοντας όλα αυτά τα κείμενα και βάζοντας μερικούς περιορισμούς, ας πούμε αποκλείοντας όλα τα α. Έτσι, εκτός από ένα μυθιστόρημα, παίρνεις και ένα ελλιπόγραμμα σαν του Περέκ. Βγάζοντας τα α, σου μένει κάτι λιγότερο από εκατόν είκοσι χιλιάδες σελίδες. Αφού τις δια exomologiseis.indd 20 16/11/ :56:13 πμ

21 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια βάσεις προσεκτικά πολλές φορές, υπογραμμίζοντας τα σημαντικότερα κομμάτια τους, τις φορτώνεις σ ένα TIR και τις πας σ έναν κλίβανο. Μετά κάθεσαι κάτω από ένα δέντρο με ένα μαλακό μολύβι και χαρτί ακουαρέλας και, αφήνοντας τον νου σου να πλανηθεί, γράφεις δύο γραμμές, ας πούμε: «Η σελήνη ανέβηκε στον ουρανό/ Το δάσος θροΐζει». Μπορεί να μη σου βγει απευθείας ένα μυθιστόρημα, αλλά ένα γιαπωνέζικο χαϊκού, πάντως η αρχή είναι το ήμισυ του παντός. 3 Μιλώντας για αργή έμπνευση, έγραψα το Όνομα του ρόδου σε μόλις δύο χρόνια, για τον απλούστατο λόγο ότι δε χρειάστηκε να κάνω καμία έρευνα για τον Μεσαίωνα. Όπως είπα, η διδακτορική διατριβή μου αφορούσε τη μεσαιωνική αισθητική, και συνέχισα να μελετώ τον Μεσαίωνα. Με τα χρόνια, επισκέφτηκα πολλά αβαεία της ρομανικής περιόδου, γοτθικούς καθεδρικούς και τα λοιπά. Όταν αποφάσισα να γράψω το μυθιστόρημα, ήταν λες και είχα ανοίξει μια μεγάλη ντουλάπα όπου είχα στοιβάξει τα μεσαιωνικά αρχεία μου επί δεκαετίες. Όλο αυτό το υλικό βρισκόταν στη διάθεσή μου, και το μόνο που είχα να κάνω ήταν να επιλέξω αυτά που χρειαζόμουν. Για τα επόμενα μυθιστορήματα, η κατάσταση διέφερε (αν και επέλεγα ένα συγκεκριμένο θέμα επειδή είχα ήδη κάποια εξοικείωση με αυτό). Γι αυτό και τα ακόλουθα μυθιστορήματα exomologiseis.indd 21 16/11/ :56:13 πμ

22 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου μου πήραν τόσο χρόνο οκτώ χρόνια για το Εκκρεμές του Φουκώ, έξι για το Νησί της προηγούμενης ημέρας και για το Μπαουντολίνο. Η Μυστηριώδης φλόγα της βασίλισσας Λοάνα μού πήρε μόλις τέσσερα, επειδή ασχολείται με τα διαβάσματα που έκανα ως παιδί τις δεκαετίες του 1930 και 1940, και μπόρεσα να αξιοποιήσω πολύ παλιό υλικό που είχα σπίτι, όπως κόμικς, ηχογραφήσεις, περιοδικά και εφημερίδες εν ολίγοις, ολόκληρη τη συλλογή μου από ενθύμια, νοσταλγικά αντικείμενα και μικροπράγματα. Χτίζοντας έναν κόσμο Τι κάνω στα χρόνια της λογοτεχνικής κύησης; Συλλέγω ντοκουμέντα επισκέπτομαι τόπους και σχεδιάζω χάρτες σημειώνω τις όψεις των κτιρίων, ή ενός καραβιού, όπως στο Νησί της προηγούμενης ημέρας και σκιαγραφώ τα πρόσωπα των χαρακτήρων. Για το Όνομα του ρόδου, έφτιαξα προσωπογραφίες όλων των μοναχών για τους οποίους έγραφα. Περνώ αυτά τα προπαρασκευαστικά χρόνια σε κάτι σαν μαγεμένο κάστρο ή, αν προτιμάτε, σε μια κατάσταση αυτιστικής απόσυρσης. Κανείς δεν ξέρει τι κάνω, ούτε καν τα μέλη της οικογένειάς μου. Δίνω την εντύπωση πως κάνω πολλά διαφορετικά πράγματα, αλλά πάντα εστιάζω σε συναρπαστικές ιδέες, εικόνες, λέξεις για exomologiseis.indd 22 16/11/ :56:13 πμ

23 την ιστορία μου. Αν, καθώς γράφω για τον Μεσαίωνα, δω ένα αυτοκίνητο να περνά τον δρόμο και εντυπωσιαστώ ίσως από το χρώμα του, καταγράφω την εμπειρία στο σημειωματάριό μου, ή απλώς στο μυαλό μου, και αυτό το χρώμα θα διαδραματίσει αργότερα κάποιο ρόλο στην περιγραφή, φέρ ειπείν, μιας μινιατούρας. Όταν σχεδίαζα το Εκκρεμές του Φουκώ, περνούσα το ένα απόγευμα μετά το άλλο περπατώντας στους δια δρόμους του Ιδρύματος Τεχνών και Επιτηδευμάτων (Κονσερβατουάρ) μέχρι την ώρα που έκλεινε, όπου διαδραματίζονται μερικά από τα βασικά γεγονότα της ιστορίας. Προκειμένου να περιγράψω το νυχτερινό περπάτημα του Καζαουμπόν στο Παρίσι, από το Κονσερβατουάρ μέχρι την πλατεία ντε Βοζ και μετά μέχρι τον Πύργο του Άιφελ, πέρασα μερικές νύχτες σουλατσάροντας στην πόλη ανάμεσα στις δύο και στις τρεις το πρωί, υπαγορεύοντας σε ένα κασετόφωνο τσέπης όλα όσα έβλεπα ώστε να μην κάνω λάθος με τα ονόματα των οδών και των διασταυρώσεων. Όταν ετοιμαζόμουν να γράψω το Νησί της προηγούμενης ημέρας, πήγα φυσικά στις Νότιες Θάλασσες, στην ακριβή γεωγραφική τοποθεσία όπου έχει στηθεί το βιβλίο, για να δω τα χρώματα του νερού και του ουρανού στις διάφορες ώρες της ημέρας, καθώς και τις αποχρώσεις των ψαριών και των κοραλλιών. Ξόδεψα όμως και δύο με τρία χρόνια μελετώντας σχέγραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια exomologiseis.indd 23 16/11/ :56:13 πμ

24 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου δια και μοντέλα καραβιών εκείνης της περιόδου, ώστε να βρω πόσο μεγάλη ήταν μια καμπίνα ή μια καμαρούλα, και πώς μπορεί να μεταβαίνει ένα πρόσωπο από τη μία στην άλλη. Όταν εκδόθηκε το Όνομα του ρόδου, ο πρώτος σκηνοθέτης που πρότεινε να το κάνει ταινία ήταν ο Μάρκο Φερρέρι. Μου είπε: «Το βιβλίο σου μοιάζει σαν να έχει επινοηθεί ειδικά ως σενάριο, αφού οι διάλογοι έχουν ακριβώς το σωστό μάκρος». Στην αρχή δεν κατάλαβα γιατί. Ύστερα θυμήθηκα ότι, προτού αρχίσω να γράφω, είχα σχεδιάσει εκατοντάδες λαβυρίνθους και χάρτες αβαείων, ώστε γνώριζα πόσο χρόνο χρειάζονται δύο χαρακτήρες για να μεταβούν από το ένα μέρος στο άλλο, συζητώντας, καθώς θα περπατούσαν. Με τον τρόπο αυτό, η διάταξη του μυθοπλαστικού μου κόσμου καθόρισε το μάκρος των διαλόγων. Με αυτό τον τρόπο έμαθα ότι το μυθιστόρημα δεν είναι απλώς ένα γλωσσικό φαινόμενο. Στην ποίηση, οι λέξεις μεταφράζονται δύσκολα επειδή αυτό που μετρά είναι ο ήχος τους, καθώς και τα σκοπίμως πολλαπλά τους νοήματα, και η επιλογή των λέξεων είναι αυτό που καθορίζει το περιεχόμενο. Στην αφήγηση ισχύει η αντίθετη κατάσταση: το σύμπαν που έχει χτίσει ο συγγραφέας, καθώς και τα γεγονότα που συμβαίνουν εκεί, είναι αυτά που καθορίζουν τον ρυθμό, το ύφος, ακόμα και την επιλογή των λέξεων. Στην αφήγη exomologiseis.indd 24 16/11/ :56:13 πμ

25 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια ση δεσπόζει ο λατινικός κανόνας «Rem tene, verba sequentur» «Επικεντρώσου στο θέμα, και οι λέξεις θα ακολουθήσουν», ενώ στην ποίηση πρέπει να λέμε: «Επικεντρώσου στις λέξεις, και το θέμα θα ακολουθήσει». Η αφήγηση είναι, πρώτα και κύρια, μια κοσμολογική υπόθεση. Όταν αφηγείσαι κάτι, ξεκινάς ως ένας συμπαντικός δημιουργός που φτιάχνει έναν κόσμο έναν κόσμο που πρέπει να είναι όσο πιο ακριβής γίνεται, ώστε να μπορείς να περιφέρεσαι εντός του με απόλυτη αυτοπεποίθηση. Ακολουθώ αυτό τον κανόνα με τόση επιμέλεια ώστε, για παράδειγμα, όταν στο Εκκρεμές του Φουκώ έγραψα ότι οι εκδοτικοί οίκοι του Μανούτιου και του Γκάραμοντ βρίσκονται σε δύο γειτονικά κτίρια, μεταξύ των οποίων έχει χτιστεί μια δίοδος, ξόδεψα πολύ χρόνο με το να φτιάχνω διάφορα σχέδια και να επεξεργάζομαι το πώς έμοιαζε αυτή η δίοδος, καθώς και με το αν θα έπρεπε να υπάρχουν μερικά σκαλοπάτια ως αντιστάθμισμα στη διαφορά ύψους μεταξύ των κτιρίων. Στο μυθιστόρημα αναφέρω εν συντομία τα σκαλοπάτια, και ο αναγνώστης τα δρασκελίζει δίχως, πιστεύω, να τα προσέξει ιδιαίτερα. Αλλά για μένα είχαν μεγάλη σημασία, και αν δεν τα είχα σχεδιάσει, δε θα μπορούσα να συνεχίσω την ιστορία. Λένε πως ο Λουκίνο Βισκόντι έκανε κάτι παρόμοιο exomologiseis.indd 25 16/11/ :56:13 πμ

26 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου με τις ταινίες του. Όταν το σενάριο απαιτούσε από δύο χαρακτήρες να μιλούν για ένα κουτί με κοσμήματα, αυτός επέμενε το εν λόγω κουτί, αν και ποτέ δε θα ανοιγόταν, να περιέχει αυθεντικά κοσμήματα. Ειδάλλως οι ηθοποιοί δε θα έπαιζαν εξίσου πειστικά. Όσοι διαβάζουν το Εκκρεμές του Φουκώ δεν οφείλουν να γνωρίζουν την ακριβή διάταξη των γραφείων του εκδοτικού οίκου. Αν και η δομή του κόσμου ενός μυθιστορήματος το σκηνικό για τα γεγονότα και οι χαρακτήρες της ιστορίας είναι θεμελιώδης για τον συγγραφέα, συχνά πρέπει να μένει κάπως θολή για τον αναγνώστη. Στο Όνομα του ρόδου, ωστόσο, υπάρχει στην αρχή του βιβλίου ένα σχέδιο του αβαείου. Πρόκειται για μια πικάντικη αναφορά σε πολλά παλιομοδίτικα αστυνομικά μυθιστορήματα που περιλαμβάνουν το σκηνικό του εγκλήματος (φέρ ειπείν, ένα πρεσβυτέριο ή ένα αρχοντικό), καθώς και για μια ειρωνική νότα ρεαλισμού, ένα είδος «τεκμηρίου» που αποδεικνύει ότι το αβαείο πραγματικά υπήρξε. Ήθελα όμως και οι αναγνώστες μου να έχουν μια ξεκάθαρη εικόνα για το πώς κινούνταν οι χαρακτήρες μου μες στο μοναστήρι. Αφότου δημοσιεύτηκε το Νησί της προηγούμενης ημέρας, ο Γερμανός εκδότης μου με ρώτησε αν θα ήταν χρήσιμο το μυθιστόρημα να περιλαμβάνει ένα διά γραμμα που να δείχνει το σχέδιο του καραβιού. Είχα exomologiseis.indd 26 16/11/ :56:13 πμ

27 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια όντως ένα τέτοιο διάγραμμα, και είχα ξοδέψει πολύ χρόνο για να το σχεδιάσω, όπως και το σχέδιο του αβαείου για το Όνομα του ρόδου. Αλλά στην περίπτωση του Νησιού, ήθελα να μπερδευτεί ο αναγνώστης καθώς και ο ήρωας, που δεν μπορεί να βρει τον δρόμο του στον λαβύρινθο του καραβιού, ενόσω το εξερευνά έχοντας συχνά καταναλώσει γενναίες ποσότητες αλκοόλ. Έτσι, έκρινα σκόπιμο να προκαλέσω σύγχυση στον αναγνώστη ενόσω θα διατηρούσα ξεκάθαρες τις δικές μου ιδέες και θα αναφερόμουν, όπως έγραψα, σε χώρους που έχουν υπολογιστεί μέχρι χιλιοστού. Σημαίνουσες ιδέες Μια άλλη συχνή ερώτηση είναι: «Ποια γενική ιδέα ή ποιο λεπτομερές πλάνο έχετε κατά νου όταν αρχίζετε να γράφετε;». Μόνο μετά το τρίτο μου μυθιστόρημα συνειδητοποίησα, πλήρως, ότι καθένα από τα μυθιστορήματά μου γεννήθηκε από μια σημαίνουσα ιδέα που ήταν μόλις κάτι παραπάνω από μια εικόνα. Στο Επιμύθιο στο «Όνομα του Ρόδου» είπα ότι άρχισα να γράφω το μυθιστόρημα γιατί «ήθελα να δηλητηριάσω κάποιον μοναχό».* Στην πραγματικότητα δεν είχα * Ουμπέρτο Έκο, Επιμύθιο στο «Όνομα του Ρόδου», μτφρ. Έφη Καλλιφατίδη, Αθήνα: Γνώση, 1993, σ. 19. (Σ.τ.Μ.) exomologiseis.indd 27 16/11/ :56:13 πμ

28 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου καμιά επιθυμία να δηλητηριάσω κάποιον μοναχό εννοώ, ποτέ δεν ήθελα να δηλητηριάσω κανέναν, είτε μοναχό είτε κοσμικό άνθρωπο. Απλώς με εντυπωσίαζε η εικόνα ενός μοναχού που δηλητηριάζεται καθώς διαβάζει ένα βιβλίο. Ίσως θυμόμουν μια εμπειρία που είχα στα δεκαέξι μου: επισκέφτηκα ένα μοναστήρι Βενεδικτίνων (τη Santa Scolastica στο Σουμπιάκο), διέσχισα τις μεσαιωνικές εσωτερικές αυλές και μπήκα σε μια σκοτεινή βιβλιοθήκη, όπου, ανοιχτό σε ένα αναλόγιο, βρήκα το Acta Sanctorum. Ξεφυλλίζοντας αυτό τον τεράστιο τόμο σε βαθιά σιωπή, ενώ μερικές αχτίδες φωτός έμπαιναν μέσα από τα βιτρό, πρέπει να ένιωσα κάτι σαν ρίγος. Πάνω από σαράντα χρόνια αργότερα, εκείνο το ρίγος αναδύθηκε μέσα από το ασυνείδητό μου. Αυτή ήταν η σημαίνουσα εικόνα. Το υπόλοιπο ήρθε τμηματικά, καθώς πάσχιζα να κατανοήσω αυτή την εικόνα. Και ήρθε μόνο του, βαθμιαία, καθώς έψαχνα τα αρχεία που επί είκοσι πέντε χρόνια έγραφα για τον Μεσαίωνα, και τα οποία είχαν εξαρχής έναν εντελώς διαφορετικό σκοπό. Με το Εκκρεμές του Φουκώ τα πράγματα ήταν πιο περίπλοκα. Αφότου έγραψα το Όνομα του ρόδου, είχα την αίσθηση ότι είχα βάλει στο πρώτο μου (και ίσως τελευταίο) μυθιστόρημα όλα όσα, ακόμα και έμμεσα, exomologiseis.indd 28 16/11/ :56:13 πμ

29 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια μπορούσα να πω για τον εαυτό μου. Υπήρχε άραγε κάτι άλλο, αληθινά δικό μου, για το οποίο θα μπορούσα να γράψω; Δύο εικόνες ήρθαν στον νου μου. Η πρώτη ήταν το εκκρεμές του Λεόν Φουκώ, το οποίο είχα δει τριάντα χρόνια πριν στο Παρίσι και μου είχε κάνει τρομερή εντύπωση άλλο ρίγος, που ήταν καιρό θαμμένο στα βάθη της ψυχής μου. Η δεύτερη εικόνα ήταν ο εαυτός μου να σαλπίζει σε μια κηδεία μελών της Ιταλικής Αντίστασης. Μια αληθινή ιστορία που δε σταμάτησα ποτέ να αφηγούμαι, επειδή την έβρισκα όμορφη και επίσης επειδή, όταν αργότερα διάβασα Τζόυς, κατάλαβα ότι είχα βιώσει αυτό που ονομάζει (στο Στήβεν ο ήρωας) επιφάνια. Έτσι αποφάσισα να αφηγηθώ μια ιστορία αρχίζοντας με το εκκρεμές και τελειώνοντας με έναν μικρό σαλπιγκτή σε ένα κοιμητήριο ένα ηλιόλουστο πρωινό. Μα πώς πήγα από το εκκρεμές στη σάλπιγγα; Μου πήρε οκτώ χρόνια να απαντήσω σε αυτό το ερώτημα, και η απάντηση ήταν το μυθιστόρημα. Με το Νησί της προηγούμενης ημέρας άρχισα από μια ερώτηση που έθεσε ένας Γάλλος δημοσιογράφος: «Γιατί περιγράφετε με τόση ακρίβεια τους χώρους των μυθιστορημάτων σας;». Ποτέ δεν είχα προσέξει το πώς περιγράφω χώρους, αλλά όταν συλλογίστηκα αυτή την ερώτηση, συνειδητοποίησα αυτό που ήδη exomologiseis.indd 29 16/11/ :56:14 πμ

30 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου έχω πει δηλαδή ότι αν σχεδιάσεις κάθε λεπτομέρεια ενός κόσμου, ξέρεις πώς να τον περιγράψεις με χωρικούς όρους, αφού τον έχεις μπρος στα μάτια σου. Υπήρχε ένα κλασικό λογοτεχνικό γένος ονόματι έκφρασις, που συνίστατο στο να περιγράψει κανείς μια δεδομένη εικόνα (πίνακα ή άγαλμα) τόσο προσεκτικά ώστε ακόμα και όσοι δεν την είχαν δει ποτέ να μπορούσαν να τη δουν λες και βρισκόταν μπροστά τους. Όπως έγραψε ο Joseph Addison στο The Pleasures of the Imagination (1712): «Οι λέξεις, όταν έχουν επιλεγεί ορθά, έχουν τόσο μεγάλη δύναμη, ώστε μια περιγραφή συχνά μας προσφέρει πιο ζωντανές εικόνες από τη θέαση των ίδιων των πραγμάτων». Λέγεται πως όταν ο Λαοκόων ανακαλύφτηκε στη Ρώμη το 1506, οι άνθρωποι το αναγνώρισαν ως το περίφημο ελληνικό άγαλμα λόγω της λεκτικής περιγραφής που είχε κάνει ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος στη Φυσική ιστορία του. Γιατί λοιπόν να μην αφηγηθώ μια ιστορία όπου ο χώρος θα παίζει σημαντικό ρόλο; Επιπλέον (είπα μέσα μου), στα δύο πρώτα μυθιστορήματά μου είχα πει υπερβολικά πολλά για μοναστήρια και μουσεία δηλαδή για κλειστούς χώρους πολιτισμού. Έπρεπε να προσπαθήσω να γράψω για ανοιχτούς, φυσικούς χώρους. Και πώς θα μπορούσα να γεμίσω ένα μυθιστόρημα με τεράστιους χώρους φύση και τίποτε άλλο; Βάζοντας τον ήρωά μου σε ένα ερημονήσι exomologiseis.indd 30 16/11/ :56:14 πμ

31 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια Συγχρόνως με εξίταρε ένα από αυτά τα παγκόσμια ρολόγια που δείχνουν την τοπική ώρα για κάθε σημείο της υφηλίου και έχουν μια ένδειξη που δείχνει τη Διεθνή Γραμμή Ημερομηνίας, στον μεσημβρινό των 180 μοιρών. Όλοι ξέρουν πως αυτή η γραμμή υπάρχει επειδή όλοι έχουν διαβάσει τον Γύρο του κόσμου σε ογδόντα ημέρες του Ιουλίου Βερν, αλλά δεν το σκεφτόμαστε συχνά. Ε, λοιπόν, ο πρωταγωνιστής μου έπρεπε να βρίσκεται δυτικά αυτής της γραμμής και να βλέπει ένα νησί στα ανατολικά, εκεί όπου ήταν μία μέρα νωρίτερα. Δεν έπρεπε δηλαδή να έχει ναυαγήσει στο ίδιο το νησί αλλά να έχει αποκλειστεί εντός της οπτικής του εμβέλειας ώστε να μπορεί να το βλέπει αλλά να μην μπορεί να κολυμπήσει προς αυτό, αναγκασμένος έτσι να κοιτάζει το νησί που ήταν απομακρυσμένο στον χώρο και τον χρόνο. Το ρολόι μού έδειξε ότι ένα τέτοιο μοιραίο σημείο ήταν οι Αλεούτιες Νήσοι, αλλά δεν ήξερα πώς θα μπορούσα να κάνω έναν χαρακτήρα να ξεμείνει εκεί. Θα έπρεπε άραγε να ναυαγήσω τον ήρωά μου σε μια εξέδρα άντλησης πετρελαίου; Είπα παραπάνω πως όταν γράφω για έναν συγκεκριμένο τόπο, πρέπει να είμαι εκεί, και η ιδέα να πάω σε μια κρύα περιοχή όπως οι Αλεούτιες Νήσοι δε μου άρεσε καθόλου. Καθώς αναλογιζόμουν το πρόβλημα και ξεφύλλιζα exomologiseis.indd 31 16/11/ :56:14 πμ

32 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου τον άτλαντα, ανακάλυψα πως η Γραμμή Ημερομηνίας περνούσε μέσα από το αρχιπέλαγος των Φίτζι. Τα νησιά του Νότιου Ειρηνικού ήταν συσχετισμένα με τον Ρόμπερτ Λιούις Στίβενσον. Πολλά από αυτά τα εδάφη είχαν γίνει γνωστά στους Ευρωπαίους τον 17ο αιώνα επίσης, ήξερα αρκετά καλά την μπαρόκ κουλτούρα την εποχή με τους Τρεις Σωματοφύλακες και τον Καρδινάλιο Ρισελιέ. Αρκεί να άρχιζα, κι ύστερα το μυθιστόρημα θα μπορούσε να βαδίσει στα πόδια του. Αφότου ένας συγγραφέας έχει σχεδιάσει έναν ορισμένο αφηγηματικό κόσμο, οι λέξεις θα ακολουθήσουν και θα είναι εκείνες που ο συγκεκριμένος κόσμος απαιτεί. Για τον λόγο τούτο, το ύφος που χρησιμοποίησα στο Όνομα του ρόδου ανήκε σε έναν χρονικογράφο του Μεσαίωνα: ήταν ακριβές, άδολο, επίπεδο όταν χρειαζόταν (ένας ταπεινός μοναχός του 14ου αιώνα δε γράφει όπως ο Τζόυς, ούτε θυμάται τα πράγματα όπως ο Προυστ). Επιπλέον, εφόσον υποτίθεται πως μετέγραφα από μια μετάφραση του 19ου αιώνα ενός μεσαιωνικού κειμένου, το υφολογικό πρότυπο ήταν μονάχα εμμέσως τα λατινικά των μεσαιωνικών χρονικογράφων της εποχής το πιο άμεσο πρότυπο ήταν το ύφος των νεότερών τους μεταφραστών. Στο Εκκρεμές του Φουκώ έπρεπε να χρησιμοποιηθούν πολλές γλώσσες: η καλλιεργημένη και αρ exomologiseis.indd 32 16/11/ :56:14 πμ

33 χαΐζουσα γλώσσα του Αλιέ, η ψευδο-ντανουντσιανή φασιστική ρητορική του Αρντέντι, η ψυχρή και ειρωνικά λογοτεχνική γλώσσα των μυστικών φακέλων του Μπέλμπο (πραγματικά μεταμοντέρνα στη φρενιτιώδη χρήση λογοτεχνικών παραπομπών), το κιτς ύφος του Γκάραμοντ, και οι σκαμπρόζικοι διάλογοι των τριών εκδοτικών επιμελητών κατά τη διάρκεια των ανεύθυνων φαντασιώσεών τους, όπου αναμειγνύουν τις λόγιες παραπομπές με τα σχολικά λογοπαίγνια. Αυτά τα «άλματα ύφους» δε βασίζονταν σε μια απλή υφολογική επιλογή, αλλά καθορίζονταν από τη φύση του κόσμου στον οποίο συνέβαιναν τα γεγονότα και από την ψυχολογία των χαρακτήρων. Στο Νησί της προηγούμενης ημέρας η πολιτισμική περίοδος ήταν ο καθοριστικός παράγοντας. Δεν επηρέασε μόνο το ύφος αλλά και την καθαυτό δομή του συνεχούς διαλόγου ανάμεσα στον αφηγητή και τον εκάστοτε χαρακτήρα, ενόσω επικαλούμαι διαρκώς τον αναγνώστη ως μάρτυρα και συνένοχο σε αυτή τη διαμάχη. Αυτή η μετα-αφηγηματική επιλογή προέκυψε από το γεγονός ότι οι χαρακτήρες μου θα έπρεπε να μιλούν σε μπαρόκ ύφος, ενώ εγώ όχι. Έπρεπε λοιπόν να έχω έναν αφηγητή με πολλές διαθέσεις και λειτουργίες: μερικές φορές ενοχλείται από τις λεκτικές υπερβολές των χαρακτήρων του άλλες φορές πέφτει θύμα τους υπάρχουν ακόμα και φορές όπου μετριάγραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια exomologiseis.indd 33 16/11/ :56:14 πμ

34 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου ζει αυτές τις υπερβολές ζητώντας συγνώμη από τον αναγνώστη. Μέχρι τώρα έχω πει ότι (1) το αρχικό μου σημείο είναι μια σημαίνουσα ιδέα ή εικόνα, και (2) η κατασκευή του αφηγηματικού κόσμου καθορίζει το ύφος του μυθιστορήματος. Το τέταρτο μυθοπλαστικό μου εγχείρημα, το Μπαουντολίνο, αντιβαίνει σε αυτές τις δύο αρχές. Ως προς τη σημαίνουσα ιδέα: για τουλάχιστον δύο χρόνια, είχα αρκετές από αυτές και αν υπάρχουν πάμπολλες σημαίνουσες ιδέες, αυτό δείχνει πως δεν είναι σημαίνουσες. Σε ένα ορισμένο σημείο, αποφάσισα ότι ο πρωταγωνιστής μου θα ήταν ένα αγοράκι γεννημένο στην Αλεσάντρια, την πόλη όπου γεννήθηκα, η οποία ιδρύθηκε τον 12ο αιώνα και πολιορ κήθηκε από τον Φρειδερίκο Βαρβαρόσα. Επιπλέον, ήθελα ο Μπαουντολίνο μου να είναι γιος του θρυλικού Γκαλιάουντο, ο οποίος, όταν ο Φρειδερίκος Βαρβαρόσα ήταν έτοιμος να κατακτήσει την πόλη, του ματαίωσε τα σχέδια με ένα μοχθηρό τέχνασμα, ένα ψέμα, μια απάτη και αν θέλετε να μάθετε ποιο ήταν αυτό, διαβάστε το βιβλίο. Το Μπαουντολίνο ήταν μια καλή ευκαιρία να επιστρέψω στον αγαπημένο μου Μεσαίωνα, στις προσωπικές μου ρίζες, στο πάθος μου με τις πλαστογραφήσεις. Αλλά αυτό δεν αρκούσε. Δεν ήξερα πώς exomologiseis.indd 34 16/11/ :56:14 πμ

35 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια να αρχίσω, τι ύφος να χρησιμοποιήσω ή ποιος ήταν ο πραγματικός μου ήρωας. Σκέφτηκα ότι εκείνη την εποχή, στον τόπο όπου γεννήθηκα, οι άνθρωποι δε μιλούσαν πια λατινικά αλλά χρησιμοποιούσαν νέες διαλέκτους κάπως παρόμοιες με τη σημερινή ιταλική γλώσσα, που τότε ήταν στα σπάργανα. Δεν έχουμε όμως μαρτυρίες της ομιλούμενης διαλέκτου εκείνα τα χρόνια στη βορειοανατολική Ιταλία. Έτσι, ένιωσα ελεύθερος να επινοήσω ένα λαϊκό ιδίωμα, μια υποθετική βαρβαρική γλώσσα του 12ου αιώνα στην κοιλάδα του Πάδου και νομίζω πως την επεξεργάστηκα αρκετά καλά, επειδή ένας φίλος μου που διδάσκει ιστορία της ιταλικής γλώσσας μού είπε ότι αν και κανείς δεν μπορεί να επιβεβαιώσει ή να αμφισβητήσει την επινόησή μου η γλώσσα του Μπαουντολίνο δεν ήταν απίθανη. Αυτή η γλώσσα, που δεν έθεσε και λίγα προβλήματα στους θαρραλέους μεταφραστές μου, μου υπέδειξε την ψυχολογία του πρωταγωνιστή μου, του Μπαουντολίνο, και κατέστησε το τέταρτο μυθιστόρημά μου μια σκανδαλιάρικη αντίστιξη στο Όνομα του ρόδου. Εκείνο ήταν μια ιστορία διανοουμένων που μίλαγαν σε υψηλό ύφος, ενώ το Μπαουντολίνο καταγινόταν με χωρικούς, πολεμιστές και θρασείς περιπλανώμενους ποιητές. Έτσι, το ύφος που υιοθέτησα καθόρισε την ιστορία που θα έλεγα exomologiseis.indd 35 16/11/ :56:14 πμ

36 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου Πρέπει να παραδεχτώ, ωστόσο, ότι και το Μπαουντολίνο βασίζεται σε μια πρώτη, έντονη εικόνα. Ανέκαθεν με συνάρπαζε η Κωνσταντινούπολη, την οποία δεν είχα δει ποτέ. Προκειμένου να βρω έναν λόγο για να την επισκεφτώ, έπρεπε να αφηγηθώ μια ιστορία για αυτή την πόλη και τον βυζαντινό πολιτισμό. Έτσι λοιπόν πήγα στην Κωνσταντινούπολη. Εξερεύνησα την επιφάνειά της και τα υπόγεια στρώματα, και βρήκα την αρχική εικόνα για την ιστορία μου: οι Σταυροφόροι είχαν πυρπολήσει την πόλη το Βάλτε την Κωνσταντινούπολη να φλέγεται, έναν νεαρό ψεύτη, έναν Γερμανό αυτοκράτορα και μερικά ασιατικά τέρατα, και έχετε το μυθιστόρημα. Παραδέχομαι πως αυτό δεν ακούγεται σαν μια πειστική συνταγή, αλλά για μένα λειτούργησε. Οφείλω να προσθέσω ότι, διαβάζοντας πολλά για τη βυζαντινή κουλτούρα, ανακάλυψα τον Νικήτα Χωνιάτη, έναν Έλληνα ιστορικό εκείνης της περιόδου, και αποφάσισα να αφηγηθώ όλη την ιστορία ως μια διήγηση του Μπαουντολίνο που μας παρουσιάζεται ως ψεύτης στον Νικήτα. Είχα επίσης τη μετα-αφηγηματική μου δομή: μια ιστορία όπου όχι μόνο ο Νικήτας, αλλά ακόμα και ο αφηγητής και ο αναγνώστης δεν είναι ποτέ βέβαιοι για το τι διηγείται ο Μπαουντολίνο exomologiseis.indd 36 16/11/ :56:14 πμ

37 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια Περιορισμοί Είπα παραπάνω ότι μόλις βρω τη σημαίνουσα εικόνα, η ιστορία μπορεί να προχωρήσει μόνη της. Αυτό ισχύει ως έναν βαθμό. Προκειμένου να προχωρήσει η ιστορία, ο συγγραφέας πρέπει να θέσει κάποιους περιορισμούς. Οι περιορισμοί είναι απαραίτητοι σε κάθε καλλιτεχνικό εγχείρημα. Ένας ζωγράφος που αποφασίζει να χρησιμοποιήσει λάδια αντί για τέμπερα, καμβά αντί για τοίχο ένας συνθέτης που προτιμά ένα ορισμένο κλειδί ένας ποιητής που επιλέγει να χρησιμοποιήσει ρυθμικά δίστιχα, ή ενδεκασύλλαβους αντί για αλεξανδρινούς στίχους όλοι εγκαθιδρύουν ένα σύστημα περιορισμών. Το ίδιο και οι πρωτοπόροι καλλιτέχνες, που μοιάζει σαν να αποφεύγουν τους περιορισμούς αυτοί απλώς κατασκευάζουν άλλους, που δε γίνονται αντιληπτοί. Το να επιλέξω τις επτά σάλπιγγες της Αποκάλυψης ως σχήμα για τη διαδοχή των γεγονότων, όπως έκανα στο Όνομα του ρόδου, είναι ένας περιορισμός. Ένας άλλος ήταν να θέσω την ιστορία σε μια ακριβή χρονική στιγμή, επειδή σε μια ορισμένη ιστορική περίοδο μπορείς να κάνεις κάποια πράγματα να συμβούν, μα όχι άλλα. Περιορισμός ήταν το να αποφασίσω πως, ακολουθώντας τις αποκρυφιστικές εμμονές κάποιων χαρακτήρων μου, το Εκκρεμές του Φουκώ έπρεπε να exomologiseis.indd 37 16/11/ :56:14 πμ

38 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου έχει ακριβώς εκατόν είκοσι κεφάλαια, και ότι η ιστορία έπρεπε να χωριστεί σε δέκα μέρη, όπως τα Σεφιρώθ της Καμπάλα. Άλλος περιορισμός στο Εκκρεμές του Φουκώ ήταν ότι οι χαρακτήρες έπρεπε να έχουν ζήσει τις φοιτητικές εξεγέρσεις του Αλλά ο Μπέλμπο γράφει τα αρχεία του στον υπολογιστή του που επίσης παίζει έναν μορφικό ρόλο στην ιστορία, εμπνέοντας εν μέρει την κυβευτική και συνδυαστική φύση της ώστε τα τελικά γεγονότα να μπορούν να συμβούν μόνο στις αρχές της δεκαετίας του 1980 και όχι πριν, αφού οι πρώτοι προσωπικοί υπολογιστές με προγράμματα επεξεργασίας κειμένων πωλούνταν στην Ιταλία στα Για να επιτρέψω όμως στον χρόνο να περάσει από το 1968 στο 1983, αναγκάστηκα να στείλω τον ήρωά μου, τον Καζαουμπόν, κάπου αλλού. Πού; Οι αναμνήσεις μου από κάποια μαγικά τελετουργικά που είχα παρακολουθήσει με επανέφεραν στη Βραζιλία, όπου τοποθέτησα τον Καζαουμπόν για πάνω από δέκα χρόνια. Πολλοί βρήκαν αυτή την απομάκρυνση πολύ μεγάλη, αλλά για μένα (και κάποιους καλοπροαίρετους αναγνώστες) ήταν ουσιώδης, επειδή ό,τι συμβαίνει στη Βραζιλία είναι κάτι σαν ένα παραισθησιακό προαίσθημα όσων θα συμβούν στους χαρακτήρες μου στο υπόλοιπο βιβλίο. Αν η IBM ή η Apple είχαν αρχίσει να πωλούν κα exomologiseis.indd 38 16/11/ :56:14 πμ

39 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια λούς επεξεργαστές κειμένων έξι ή επτά χρόνια νωρίτερα, το μυθιστόρημά μου θα ήταν διαφορετικό. Δε θα υπήρχε η Βραζιλία και από τη δική μου οπτική γωνία, αυτό θα ήταν μεγάλη απώλεια. Το Νησί της προηγούμενης ημέρας βασιζόταν σε αρκετούς χρονικούς περιορισμούς. Για παράδειγμα, ήθελα ο ήρωάς μου, ο Ρομπέρτο, να βρίσκεται στο Παρίσι την ημέρα που πέθανε ο Ρισελιέ (4 Δεκεμβρίου 1642). Ήταν άραγε απαραίτητο να είναι ο Ρομπέρτο παρών στον θάνατο του Ρισελιέ; Καθόλου η ιστορία μου θα ήταν η ίδια, ακόμα και αν ο Ρομπέρτο δεν είχε δει τον Ρισελιέ στην επιθανάτια αγωνία του. Επιπλέον, όταν εισήγαγα αυτό τον περιορισμό, δεν είχα κάποιον συγκεκριμένο σκοπό κατά νου ως προς την πιθανή του λειτουργία. Απλώς ήθελα να παρουσιάσω τον Ρισελιέ τη στιγμή του θανάτου του. Ήταν απλώς σαδισμός. Αυτός όμως ο περιορισμός με ανάγκασε να λύσω έναν γρίφο. Ο Ρομπέρτο έπρεπε να φτάσει στο νησί τον Αύγουστο του επόμενου έτους, επειδή αυτός ήταν ο μήνας που είχα επισκεφτεί εκείνα τα νησιά, και μπορούσα να περιγράψω ηλιοβασιλέματα σε βραδινούς ουρανούς μόνο εκείνη την εποχή. Δεν ήταν αδύνατο να πάει ένα καράβι από την Ευρώπη στη Μελανησία σε έξι ή επτά μήνες, αλλά έπρεπε να αντιμετωπίσω μια τρομερή δυσκολία: μετά τον Αύγουστο, κάποιος exomologiseis.indd 39 16/11/ :56:14 πμ

40 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου θα έπρεπε να βρίσκει το ημερολόγιο του Ρομπέρτο σχετικά με ό,τι είχε απομείνει από το καράβι που τον φιλοξενούσε. Όμως ο Ολλανδός εξερευνητής Άμπελ Τάσμαν έφτασε στα νησιά Φίτζι μάλλον πριν από τον Ιούνιο δηλαδή, προτού φτάσει ο Ρομπέρτο. Αυτό εξηγεί τις νύξεις που εισήγαγα στο τελευταίο κεφάλαιο για να πείσω τον αναγνώστη ότι ίσως ο Τάσμαν είχε διαπλεύσει δύο φορές αυτό το αρχιπέλαγος δίχως να καταγράψει τη δεύτερη επίσκεψη στο ημερολόγιο του καραβιού (ώστε και ο συγγραφέας και ο αναγνώστης να παρασυρθούν να φανταστούν σιωπές, συνωμοσίες, αμφισημίες), ή ότι ο καπετάνιος Μπλάι προσάραξε στο νησί όταν δραπέτευσε από την ανταρσία του Μπάουντι (μια πιο συναρπαστική υπόθεση, και ένας ωραίος και ειρωνικός τρόπος να συγχωνευτούν δύο κειμενικά σύμπαντα). Το μυθιστόρημά μου βασίζεται σε πολλούς άλλους περιορισμούς, αλλά δεν μπορώ να τους αποκαλύψω όλους. Για να γράψει κανείς ένα επιτυχημένο μυθιστόρημα, πρέπει να κρατά ορισμένες συνταγές μυστικές. Όσο για το Μπαουντολίνο, είπα πως ήθελα να αρχίσω την ιστορία με την Κωνσταντινούπολη να φλέγεται, το Καθώς είχα σκοπό να βάλω τον Μπαουντολίνο να πλαστογραφήσει ένα γράμμα από τον Ιωάννη τον Πρεσβύτερο και να συμμετάσχει στην ίδρυση της exomologiseis.indd 40 16/11/ :56:14 πμ

41 Αλεσάντρια, ήμουν υποχρεωμένος να βάλω την ημερομηνία γέννησής του γύρω στο 1142, ώστε το 1204 να είναι ήδη εξήντα δύο ετών. Με αυτή την έννοια, η ιστορία έπρεπε να αρχίσει από το τέλος της, με τον Μπαουντολίνο να αφηγείται τις περασμένες του περιπέτειες μέσα από διάφορα φλας μπακ. Κανένα πρόβλημα. Όμως ο Μπαουντολίνο βρίσκεται στην Κωνσταντινούπολη καθώς επιστρέφει από το βασίλειο του Ιωάννη του Πρεσβύτερου. Τώρα, το ψεύτικο γράμμα από τον ιερέα από ιστορική άποψη πλαστογραφήθηκε ή διαδόθηκε γύρω στο 1160, και στο μυθιστόρημά μου ο Μπαουντολίνο το γράφει για να πείσει τον Φρειδερίκο Βαρβαρόσα να προελάσει προς εκείνο το μυστηριώδες βασίλειο. Έτσι, ακόμα κι αν ο Μπαουντολίνο έπρεπε να περάσει περίπου δεκαπέντε χρόνια ταξιδεύοντας στο βασίλειο, μένοντας εκεί και γλιτώνοντας από χιλιάδες περιπέτειες, δε θα μπορούσε να αρχίσει το οδοιπορικό του πριν από το 1198 (επίσης, έχει αποδειχτεί ιστορικά ότι ο Βαρβαρόσα κινήθηκε ανατολικά μόλις εκείνο το έτος). Τι στο καλό να έκανα τότε με τον Μπαουντολίνο από το 1160 ως το 1190; Ποιος τον εμπόδιζε να αρχίσει την εξερεύνησή του αμέσως μόλις θα διέδιδε το γράμμα; Η κατάσταση θύμιζε την ιστορία με τον υπολογιστή στο Εκκρεμές του Φουκώ. Αναγκάστηκα λοιπόν να τον κρατήσω απασχοληγραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια exomologiseis.indd 41 16/11/ :56:14 πμ

42 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου μένο, και τον έκανα να καθυστερεί διαρκώς την αναχώρησή του. Έπρεπε να επινοήσω μια σειρά από απρόσμενα συμβάντα προκειμένου να «ροκανίσω» τον χρόνο ως το τέλος του αιώνα. Μόνο έτσι όμως το μυθιστόρημα εξάπτει την επιθυμία όχι μόνο στον Μπαουντολίνο αλλά και στους αναγνώστες του. Ο Μπαουντολίνο λαχταρά το βασίλειο, αλλά πρέπει να αναβάλλει συνεχώς την αναζήτησή του. Έτσι το βασίλειο του Ιωάννη του Πρεσβύτερου μεγαλώνει ως αντικείμενο του πόθου του Μπαουντολίνο και, ελπίζω, και ως αντικείμενο της αναγνωστικής επιθυμίας. Και πάλι, τα πλεονεκτήματα των περιορισμών. Διπλή κωδικοποίηση Δεν ανήκω σε εκείνη τη συμμορία των κακών συγγραφέων που λένε πως γράφουν μόνο για τον εαυτό τους. Τα μόνα πράγματα που γράφουν οι συγγραφείς για τον εαυτό τους είναι λίστες με ψώνια, που τους βοηθούν να θυμούνται τι να αγοράσουν, και που μπορούν μετά να τις πετάξουν. Όλα τα υπόλοιπα, ακόμα και οι λίστες με τα άπλυτα, είναι μηνύματα που απευθύνονται σε κάποιον άλλον. Δεν είναι μονόλογοι είναι διάλογοι. Οι κριτικοί έχουν βρει λοιπόν ότι τα μυθιστορήματά μου περιέχουν ένα τυπικό μεταμοντέρνο γνώρισμα δηλαδή, τη διπλή κωδικοποίηση exomologiseis.indd 42 16/11/ :56:14 πμ

43 Είχα εξαρχής συνειδητοποιήσει και το έγραψα στο Επιμύθιο στο «Όνομα του Ρόδου» πως ό,τι κι αν είναι ο μεταμοντερνισμός, εγώ χρησιμοποιώ τουλάχιστον δύο τυπικές μεταμοντέρνες τεχνικές. Η μία είναι η διακειμενική ειρωνεία: άμεσα παραθέματα από άλλα διάσημα κείμενα, ή λίγο πολύ εμφανείς αναφορές σε αυτά. Η δεύτερη είναι η μετα-αφήγηση: στοχασμοί που κάνει το κείμενο πάνω στην ίδια του τη φύση, όταν ο συγγραφέας μιλά άμεσα στον αναγνώστη. «Διπλή κωδικοποίηση» είναι η ταυτόχρονη χρήση της διακειμενικής ειρωνείας και μιας υπόρρητης μετα-αφηγηματικής επίκλησης. Τον όρο εισήγαγε ο αρχιτέκτονας Charles Jencks, για τον οποίο η μεταμοντέρνα αρχιτεκτονική «μιλά τουλάχιστον σε δύο επίπεδα ταυτοχρόνως: σε άλλους αρχιτέκτονες και σε μια ανήσυχη μειονότητα που ενδιαφέρεται ειδικά για αρχιτεκτονικά νοήματα, καθώς και στο κοινό εν γένει, ή στους ντόπιους κατοίκους, που ενδιαφέρονται για ζητήματα ως προς την άνεση, την παραδοσιακή κατασκευή κτιρίων και έναν τρόπο ζωής». 5 Το προσδιορίζει ακόμα περισσότερο: «Το μεταμοντέρνο κτίριο ή έργο τέχνης απευθύνεται συγχρόνως σε μια μειονότητα, σε ένα ελίτ κοινό που χρησιμοποιεί «υψηλούς» κώδικες, και σε ένα μαζικό κοινό που χρησιμοποιεί λαϊκούς κώδικες». 6 Ας αναφέρω ένα παράδειγμα διπλής κωδικοποίηγραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια exomologiseis.indd 43 16/11/ :56:14 πμ

44 εξομολογησεισ ενοσ νεου μυθιστοριογραφου σης από τα δικά μου μυθιστορήματα. Το Όνομα του ρόδου αφηγείται στην αρχή πώς ο συγγραφέας έπεσε πάνω σε ένα παλιό μεσαιωνικό κείμενο. Αυτό είναι μια κραυγαλέα περίπτωση διακειμενικής ειρωνείας, αφού ο τόπος (δηλαδή, ο λογοτεχνικός κοινός τόπος) του χειρογράφου που ανακαλύπτεται εκ νέου έχει σεβαστή καταγωγή. Η ειρωνεία είναι διπλή, και είναι συνάμα μια μετα-αφηγηματική πρόταση, αφού το κείμενο ισχυρίζεται ότι το χειρόγραφο ήταν διαθέσιμο μέσω μιας μετάφρασης ενός αυθεντικού χειρογράφου η οποία έγινε τον 19ο αιώνα μια παρατήρηση που δικαιολογεί κάποια στοιχεία νεογοτθικού μυθιστορήματος που υπάρχουν στην ιστορία. Οι λιγότερο υποψιασμένοι αναγνώστες, ή και όσοι αρέσκονται σε λαϊκά αναγνώσματα, δε θα μπορούν να απολαύσουν την αφήγηση που ακολουθεί αν δεν καταλάβουν αυτό το παιχνίδι με τα κινέζικα κουτιά, αυτή την παλινδρόμηση των πηγών, που προσδίδουν στην ιστορία μιαν αύρα αμφισημίας. Αν όμως θυμάστε, η επικεφαλίδα πάνω στη σελίδα που αναφέρεται στη μεσαιωνική πηγή είναι «Χειρόγραφο, φυσικά». Η λέξη «φυσικά» πρέπει να ασκεί μια ιδιαίτερη επίδραση στους εκλεπτυσμένους αναγνώστες, που είναι πλέον αναγκασμένοι να συνειδητοποιήσουν πως ασχολούνται με έναν λογοτεχνικό τόπο και ότι ο συγγραφέας αποκαλύπτει τη δική του exomologiseis.indd 44 16/11/ :56:14 πμ

45 γραφοντασ Νίτσε απο για τα στρεσαρισμένους αριστερα προσ τα δεξια «αγωνία της επίδρασης», αφού παραπέμπει σκόπιμα (τουλάχιστον για τους Ιταλούς αναγνώστες) στον μεγαλύτερο Ιταλό μυθιστοριογράφο του 19ου αιώνα, τον Αλεσάντρο Μαντσόνι, που αρχίζει το βιβλίο του Οι αρραβωνιασμένοι ισχυριζόμενος ότι πηγή του είναι ένα χειρόγραφο του 17ου αιώνα. Πόσοι αναγνώστες θα μπορούσαν να συλλάβουν τις ειρωνικές αντηχήσεις αυτού του «φυσικά»; Όχι πολλοί, αφού αρκετοί μού έγραψαν για να με ρωτήσουν αν εκείνο το χειρόγραφο υπήρξε πραγματικά. Αν όμως δεν έχουν συλλάβει τη νύξη, θα μπορούν άραγε να εκτιμήσουν την υπόλοιπη ιστορία και να γευτούν το μεγαλύτερο κομμάτι της; Πιστεύω πως θα μπορούν. Απλώς θα χάσουν ένα επιπλέον κλείσιμο ματιού. Παραδέχομαι ότι ο συγγραφέας, όταν εφαρμόζει αυτή την τεχνική της διπλής κωδικοποίησης, καθιερώνει μια κάποια σιωπηρή συνενοχή με τον καλλιεργημένο αναγνώστη, και ότι όσοι αρέσκονται σε λαϊκά αναγνώσματα, όταν δεν αντιλαμβάνονται την εκλεπτυσμένη νύξη, ίσως νιώθουν πως κάτι τους διαφεύγει. Αλλά η λογοτεχνία, πιστεύω, δεν έχει ως μοναδικό της σκοπό να διασκεδάζει και να παρηγορεί τους ανθρώπους. Αποβλέπει επίσης στο να προκαλεί και να εμπνέει τους ανθρώπους να διαβάσουν το ίδιο κείμενο δύο φορές, ίσως πολλές φορές, επειδή θέλουν να το καταλάβουν καλύτερα. Πιστεύω λοιπόν ότι η exomologiseis.indd 45 16/11/ :56:14 πμ

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα Διασκευή: Ανδρονίκη 2 Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα νεαρό αγόρι, που του άρεσε πολύ να ζωγραφίζει. Μια μέρα ζωγράφισε ένα βόα

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:...

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... 20 κλασικά αλλά και καινούρια παραμύθια με πριγκίπισσες Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: PRINCESS STORIES Από τις Εκδόσεις Igloo Books, Μεγάλη Βρετανία 2009 ΤΙΤΛΟΣ BIBΛΙΟΥ: Ιστορίες για

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας...

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Διαβάστε αποσπασματικά το παραμύθι: Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Το παραμύθι είναι και για αγοράκι αλλά, για της ανάγκες του δείγματος σας παρουσιάζουμε πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της Επιπεδίας

Το παραμύθι της Επιπεδίας Το παραμύθι της Επιπεδίας Ιστορία του J.Weeks, βασισμένη σε ιδέες του μυθιστορήματος Flatland: a romance in many dimensions, του E.A.Abbott, το οποίο δημοσιεύτηκε το 1884, και στο οποίο βασίστηκε το κινηματογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 1. Σοφία Σταμπολίτη. Καρκινικές Φράσεις. ...ένα παιχνίδι λέξεων...

707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 1. Σοφία Σταμπολίτη. Καρκινικές Φράσεις. ...ένα παιχνίδι λέξεων... 707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 1 Σοφία Σταμπολίτη 707 Καρκινικές Φράσεις...ένα παιχνίδι λέξεων... 707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 2 707 Καρκινικές Φράσεις 2012 Σοφία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ Με τους μαθητές τις μαθήτριες και τη δασκάλα της P2ELa 2013-2014 Η ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ- ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Μια μέρα ξεκινήσαμε από τις Βρυξέλλες

Διαβάστε περισσότερα

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr»

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Επεξήγηση web site με λογικό διάγραμμα «Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Web : www.e-base.gr E-mail : support@e-base.gr Facebook : Like Twitter : @ebasegr Πολλοί άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Η Αλφαβητοχώρα. Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα. A sea of words 5 th year

Η Αλφαβητοχώρα. Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα. A sea of words 5 th year Η Αλφαβητοχώρα Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα Η μέρα έμοιαζε συνηθισμένη στην Αλφαβητοχώρα. Ο κύριος ې διαφήμιζε τα φρέσκα λαχανικά του στο μανάβικο δείχνοντας με καμάρι πως το μαρούλι είχε ακόμα την πρωινή

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Κεντρική Βιβλιοθήκη Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Δευτέρα 16 Ιουνίου, 11:00-1:00, το πρωί Πνευστά και κρουστά. Αντίθετοι κόσμοι κοινές μελωδίες Με τη συνοδεία

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεόραση και διαφήμιση

Τηλεόραση και διαφήμιση Τηλεόραση και διαφήμιση Δείτε τι έγραψαν μερικά παιδιά για τις διαφημίσεις:... Σε κάθε σπίτι σήμερα έχει μπει η τηλεόραση και, όπως γνωρίζουμε, κάθε μέρα βομβαρδιζόμαστε από τις διάφορες διαφημίσεις που

Διαβάστε περισσότερα

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου»

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Γράψε ένα Τίτλο για την εφημερίδα εδώ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟ τα ΠΑΙΔΙΑ ΤΕΧΝΗ σελ. 4 γράψε την ημερομηνία εδώ «Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Αφιέρωμα για την σχέση «Πόλη + Φύση» «Να μεγάλωναν ας πούμε οι

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

O xαρταετός της Σμύρνης

O xαρταετός της Σμύρνης ...... O xαρταετός της Σμύρνης Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2009 MANOΣ KONTOΛEΩN & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη 271 & Γεωργίου Παπανδρέου

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά

Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά Millénium 3 & 4 Dupuis 2014, by Man, Homs and Runberg Millenium 2014 Stieg Larsson and Moggliden AB www.dupuis.com All rights reserved. EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015 ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε Ελισσαιος καβαζη Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε μια μέρα στο χωράφι του, έδωσαν στην

Διαβάστε περισσότερα

Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί"

Σόφη Θεοδωρίδου: Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ. του Prem Rawat

ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ. του Prem Rawat ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ του Prem Rawat TΙΣ ΠΡΟΑΛΛΕΣ σκεφτόμουν τι είναι η ειρήνη. Και κατάλαβα κάτι: η ειρήνη είναι το άρωμα. Όταν ο Θεός βρίσκεται κοντά σου, αναδύεται αυτό το άρωμα. Είναι εξαίσιο. Είναι όμορφο.

Διαβάστε περισσότερα

«Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων»

«Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων» Σχολείο: 52 ο ΓΕΛ Αθηνών Σχολικό έτος: 2013-2014 Τετράμηνο: Β Μάθημα: Ερευνητική Εργασία Τμήμα: Α 4 «Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων» Ομάδα Εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr «Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 2 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου 2013 Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr Ο Διγενής ψυχομαχεί κι η γης τονε τρομάζει. Βροντά κι αστράφτει ο ουρανός και σειέται ο πάνω κόσμος,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ;

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να χρησιμοποιήσετε το Moodle

Πώς να χρησιμοποιήσετε το Moodle Πώς να χρησιμοποιήσετε το Moodle Οδηγός για Φοιτητές/τριες (ΔΕΟ10) του Αριστείδη Χατζή ahatzis@phs.uoa.gr ΣΕΠ ΑΘΗΝΑ-2, Portal Officer ΔΕΟ10 Αυτός ο οδηγός απευθύνεται στις φοιτήτριες και τους φοιτητές

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Β τάξη. ΕΝΟΤΗΤΑ 4 Κεφάλαιο 10: Νέες Τεχνολογίες και Επάγγελμα

Β τάξη. ΕΝΟΤΗΤΑ 4 Κεφάλαιο 10: Νέες Τεχνολογίες και Επάγγελμα Η Αργυρώ και ο Βασίλης μετά το τέλος της σχολικής χρονιάς αποφάσισαν να επισκεφτούν το θείο Αριστείδη, που διαμένει τα τελευταία χρόνια στην Τήνο, το όμορφο νησί των Κυκλάδων. Βασίλης: «Πρέπει σύντομα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον

Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον Μια φωνή τρυφερή και ευάλωτη Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον ενοχλούσε, είπε. Η νύχτα είναι πιο τρυφερή, πιο ευάλωτη. Η φωνή του χανόταν. Μια φωνή τρυφερή και ευάλωτη, σαν τη νύχτα του

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

Ανδρέας Καστανάς - Η επίσημη ιστοσελίδα. Λογοτεχνία - Από: Τα Τρία Βιβλία. www.andreaskastanas.com. Τελευταία ενημέρωση 15-12-2012 6-12-03

Ανδρέας Καστανάς - Η επίσημη ιστοσελίδα. Λογοτεχνία - Από: Τα Τρία Βιβλία. www.andreaskastanas.com. Τελευταία ενημέρωση 15-12-2012 6-12-03 - Η επίσημη ιστοσελίδα Λογοτεχνία - Από: Τα Τρία Βιβλία www.andreaskastanas.com Τελευταία ενημέρωση 15-12-2012 6-12-03 Όταν αποκαλώ ένα έργο μου «μυθιστόρημα», με την χρήση της λέξης δηλώνω το είδος της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΕ 10 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΟ ΓΙΑ ΜΙΚΡΕΣ-ΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ & ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ

ΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΕ 10 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΟ ΓΙΑ ΜΙΚΡΕΣ-ΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ & ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΕ 10 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΟ ΓΙΑ ΜΙΚΡΕΣ-ΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ & ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΕΒΟΟΚ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΕΜΗ ΣΑΡΑΝΤΑΕΝΑ, ΣΥΜΒΟΥΛΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΕ 10 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΟ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις................ 7 Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου.............. 17 Μαθαίνω να µεγαλώνω τις προτάσεις µου............... 25 Μαθαίνω να γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Β Δεύτερη διδακτική πρόταση Ημερολόγια Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα παιδιά ή ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΑΞΗ Α ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ 19/05/2013 Χρόνος: 1 ώρα Οδηγίες 1. Έλεγξε ότι το γραπτό που έχεις μπροστά σου αποτελείται από τις σελίδες 1-11. 2. Όλες τις

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Μένης Θεοδωρίδης Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Η μικρή εισαγωγή στη φωτογραφική έκφραση για παιδιά 6-12 χρόνων που ακολουθεί, γράφτηκε με σκοπό να ενθαρρύνει τους εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φώτης και η Φωτεινή

Ο Φώτης και η Φωτεινή Καλλιόπη Τσακπίνη Ο Φώτης και η Φωτεινή Μια ιστορία για ένα παιδί με αυτισμό Επιστημονική επιμέλεια: Σοφία Μαυροπούλου Εικονογράφηση: Κατερίνα Μητρούδα Βόλος 2007 Περιεχόμενα Προλογικό σημείωμα...1 Ο

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια ημέρα παιδικού βιβλίου

Παγκόσμια ημέρα παιδικού βιβλίου Παγκόσμια ημέρα παιδικού βιβλίου Η ΗΜΕΡΑ Η Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 2 Απριλίου, την ημέρα που γεννήθηκε ο μεγάλος Δανός παραμυθάς Χανς Κρίστιαν Άντερσεν. Την καθιέρωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Πριν από λίγες μέρες πήγα για κούρεμα.

Πριν από λίγες μέρες πήγα για κούρεμα. 1. Πριν από λίγες μέρες πήγα για κούρεμα. Καιρό είχες να ρθεις, Κλουζ, μου είπε ο κύριος Κολχάαζε, ανοιγοκλείνοντας το ψαλίδι του επικίνδυνα κοντά στο αριστερό μου αυτί. Εγώ τα αγαπώ τ αυτιά μου. Γι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας

Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΝ Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας Κείμενο: Κατερίνα Βαϊμάκη Εικονογράφηση: Ρεβέκκα Βεδέ Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας Ευρωπαϊκή Ένωση Ταµείο Συνοχής «Επενδύοντας στο

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ

ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ 1. Σηκωνόμαστε όρθιοι και καρφιτσώνουμε μια κόλλα χαρτί στην πλάτη του κάθε παιδιού. Ας γράψουμε πάνω στην πλάτη του καθενός ανώνυμα κάτι που μας αρέσει πραγματικά

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου;

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου; Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου; Ενότητα: Ελεύθερος χρόνος διασκέδαση (2 Φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή:

Διαβάστε περισσότερα

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους.

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους. Προπρονήπια Α 2015 ΠΙΝΑΚΕΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ Το δίμηνο Οκτωβρίου-Νοεμβρίου ασχοληθήκαμε με το θέμα «Πίνακες Ζωγραφικής». Αφορμή στάθηκε μια συζήτηση που κάναμε με τα παιδιά για το φθινόπωρο και τις αλλαγές του

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή 6. Δημιουργία λογαριασμού 13. Εγκατάσταση και λειτουργία του Skype 28. Βασικές λειτουργίες 32. Επιλογές συνομιλίας 48

Εισαγωγή 6. Δημιουργία λογαριασμού 13. Εγκατάσταση και λειτουργία του Skype 28. Βασικές λειτουργίες 32. Επιλογές συνομιλίας 48 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή 6 Δημιουργία λογαριασμού 13 Εγκατάσταση και λειτουργία του Skype 28 Βασικές λειτουργίες 32 Επιλογές συνομιλίας 48 Γενικές ρυθμίσεις Skype 64 Το Skype σε φορητές συσκευές 78 Εγγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλα Εργασίας. και του Προγράμματος Υγείας. "Βήματα για τη Ζωή" ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΜΑΘΗΜΑ 1ο και 2ο

Φύλλα Εργασίας. και του Προγράμματος Υγείας. Βήματα για τη Ζωή ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΜΑΘΗΜΑ 1ο και 2ο Φύλλα Εργασίας από τη σύνδεση του Πολιτιστικού Προγράμματος "Σεργιάνι στην Παράδοση" και του Προγράμματος Υγείας "Βήματα για τη Ζωή" ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΜΑΘΗΜΑ 1ο και 2ο Ζωγραφίζω το αγαπημένο μου ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους Ιούλιος 2011 Τεύχος 11 3 Μια εφηµερίδα για όλη την οικογένεια ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι Βιβλίο: Η χαµένη πόλη Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

ζωγραφική, οδηγίες χρήσεως

ζωγραφική, οδηγίες χρήσεως «Οδηγίες χρήσεως» και διαχείρισης της εικαστικής δημιουργίας είναι το περιεχόμενο αυτού του βιβλίου και απευθύνεται στους ανθρώπους των εικαστικών τεχνών, αλλά κυρίως σε νέους καλλιτέχνες που θέλουν να

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

Movie Maker (Δημιουργία βίντεο)

Movie Maker (Δημιουργία βίντεο) Movie Maker (Δημιουργία βίντεο) - Με πόσους τρόπους μπορούμε να διηγηθούμε μια ιστορία; - Μπορούμε να την πούμε ο ένας στον άλλο. - Μπορούμε να την γράψουμε. - Μπορούμε να τη ζωγραφίσουμε κομμάτι-κομμάτι.

Διαβάστε περισσότερα

Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!!

Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!! Μουσικό Σχολείο Λάρισας Τάσου Λειβαδίτη 20 Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!! Τα κείμενα που ακολουθούν είναι μαθητικές δημιουργίες και απαντούν στο ερώτημα «τι διαβάζουν τα παιδιά μας», μόνιμη

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Χαιρετίζοντας την σημερινή εκδήλωση εκ μέρους του Πανεπιστημίου Κύπρου, θα

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Σάββα Β.Διευθύντρια

Γεωργία Σάββα Β.Διευθύντρια Γεωργία Σάββα Β.Διευθύντρια Φάση 1: Διάγνωση Φάση 2: Οργάνωση Ετοιμασία Φάση 3: Εφαρμογή Ο εκπαιδευτικός είναι υπεύθυνος ώστε να διαγνώσει τα διαφορετικά επίπεδα της τάξης του Μικρές, συντρέχουσες αξιολογήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου!

Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου! Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου! Πόσο χρόνο σας πήρε η συγγραφή; Ε.Τ.: Κοιμάμαι + τρώω + περπατάω +

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Προειδοποιητικοί κανόνες (Considerations before judgment)

Προειδοποιητικοί κανόνες (Considerations before judgment) Προειδοποιητικοί κανόνες (Considerations before judgment) της έσποινας Γιαννακοπούλου Ένα ευαίσθητο κεφάλαιο, που φαίνεται ότι δεν έχει κατανοηθεί πλήρως από τους ασκούντες την Ωριαία, είναι οι προειδοποιητικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΒΕΝΤΑΡΕΙΟΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΚΟΒΕΝΤΑΡΕΙΟΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΚΟΖΑΝΗΣ ΚΟΒΕΝΤΑΡΕΙΟΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΚΟΖΑΝΗΣ Πλατεία 28ης Οκτωβρίου 7, Κοζάνη, 50100 Τηλέφωνο επικοινωνίας: 2461350435 Ωράριο Λειτουργίας Δευτέρα έως Παρασκευή: 08:00-21:00, Ιούλιος & Αύγουστος 08:00-16:00

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΜΕΝΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΟΠΟΥ ΤΟΚΕΤΟΥ. Ελένη ΧΓεωργίου-PhDc Μαιευτική Εκπαίδευση ΤΕΠΑΚ Χριστιάνα Κούτα PhD Λέκτορας Νοσηλευτικής ΤΕΠΑΚ Ευριδίκη Παπασταύρου PhD Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β2 1 Επίπεδο Β2 Διάρκεια: 45 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Ένας φίλος σας έγραψε μια κριτική για ένα γνωστό βιβλίο, αλλά έχει δυσκολία στην επιλογή των κατάλληλων λέξεων σε κάποιες προτάσεις και ζητά τη

Διαβάστε περισσότερα

Το Πρώτο Βιβλίο του Μικρού Δράκου Μου Ο Μου επισκέπτεται την Ευρώπη

Το Πρώτο Βιβλίο του Μικρού Δράκου Μου Ο Μου επισκέπτεται την Ευρώπη 1 Ο μικρός δράκος Μου ζούσε μαζί με τη μαμά και τον μπαμπά του πάνω σ ένα πολύ ψηλό βουνό, μέσα σ ένα πολύ μεγάλο δέντρο. Το Πρώτο Βιβλίο του Μικρού Δράκου Μου Ο Μου επισκέπτεται την Ευρώπη Μετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015. 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων

Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015. 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων ΕΔΩ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων Για μια εβδομάδα τα παιδιά θα μεταφερθούν

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Α! Τάξης. Καθηγητής : ΗΡΑΚΛΗΣ ΝΤΟΥΣΗΣ

Τεχνολογία Α! Τάξης. Καθηγητής : ΗΡΑΚΛΗΣ ΝΤΟΥΣΗΣ Τεχνολογία Α! Τάξης Καθηγητής : ΗΡΑΚΛΗΣ ΝΤΟΥΣΗΣ Μελέτη Πριν από κάθε κατασκευή προηγούνται : 1. Μελέτη 2. Σχεδίαση *Τι σχήμα να τις δώσω; *Τι μέγεθος θα έχει (διαστάσεις); Σχεδίαση * Ποιοι είναι οι κανόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ Συμπληρωματικό ερωτηματολόγιο Β Πράσινο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ F-2-F Β (4 ος Γύρος 2008) Οδηγ. Προς ΣΥΝΕΝΤΕΥΚΤΗ: AN ΤO ΕΡΩΤΩΜΕΝΟ ΑΤΟΜΟ ΕΙΝΑΙ ΑΝΤΡΑΣ, ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΗΝ GF1. ΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ

ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ Βασισμένο στο 17 Illustrations That Are Incredibly Real For Anyone With ADD Http://www.buzzfeed.com Aug. 18, 2015 Caroline Kee BuzzFeed Staff Μετάφραση, προσαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΜΑΣΚΑ ΣΤΗΝ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΜΑΣΚΑ ΣΤΗΝ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΜΑΣΚΑ ΣΤΗΝ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΥΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ με τον ΚΩΣΤΑ ΦΙΛΙΠΠΟΓΛΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2002 Κατέγραψε η Ελένη Σαματά 3 Από την Ουδέτερη Μάσκα στη Θεατρική Δημιουργία Υλικό Σεμιναρίου

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Κατά κοινή αντίληψη στην λογοτεχνία, η μετάφραση οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Στο τρίτο άρθρο αυτής της σειράς, η οποία αποτελεί μια πρώτη, μικρή απάντηση στις ανάγκες των εκπαιδευτών του σεμιναρίου της 12 ης & 13 ης Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)...

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)... Eισαγωγικό σημείωμα: «Οι κατ οίκον εργασίες στη διδασκαλία των μαθηματικών» Οι εργασίες «για το σπίτι» ή όπως λέγονται στις παιδαγωγικές επιστήμες οι κατ οίκον εργασίες αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού 19 Ιανουαρίου 2006 Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού Εγκαίνια της έκθεσης «Τα μάρμαρα του Παρθενώνα» στην αίθουσα Schwanenhalle του Δημαρχείου της Φραγκφούρτης. Σας καλωσορίζω

Διαβάστε περισσότερα