Η Ταυτότητα της Ανάγνωσης: Διακειµενικές σχέσεις στη Λέσχη του Τσίρκα Μαρία Αθανασοπούλου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η Ταυτότητα της Ανάγνωσης: Διακειµενικές σχέσεις στη Λέσχη του Τσίρκα Μαρία Αθανασοπούλου"

Transcript

1 Η Ταυτότητα της Ανάγνωσης: Διακειµενικές σχέσεις στη Λέσχη του Τσίρκα Μαρία Αθανασοπούλου H παρουσία και η λειτουργία των λογοτεχνικών αναφορών στη µυθιστορηµατική Τριλογία του Στρατή Tσίρκα Aκυβέρνητες Πολιτείες (H Λέσχη [1960], Aριάγνη [1962], H Nυχτερίδα [1965]), αποτελεί το θέµα που επιθυµώ να επαναφέρω στο προσκήνιο εδώ. Σχόλια πάνω στον τρόπο που εγγράφεται το ειρωνικό ιστοριογραφικό παράδειγµα στην Τριλογία µέσω Kαβάφη, παρατηρήσεις σχετικά µε τη σηµασία της παράθεσης στίχων από το σεφερικό «Στράτη Θαλασσινό στη Nεκρή Θάλασσα» και τον «Tελευταίο Σταθµό» (Hµ. Kατ. B' [1944]) στις προµετωπίδες της Λέσχης και της Nυχτερίδας, προσεγγίσεις πάνω στην παρουσία στίχων από την Έρηµη Xώρα [1922] του Έλιοτ στο κεφ. xi της Λέσχης - έχουν γίνει. 1 Eν τούτοις, η ορατή τάση του Tσίρκα να διαστίζει συστηµατικά το κείµενό του µε αναφορές σε κλασικά κείµενα της Mεγάλης Λογοτεχνίας της Δύσης µάλιστα εξελίσσοντάς τες από τόµο σε τόµο, παρακολουθώντας την εξέλιξη των δραµατικών καταστάσεων -, δεν έχει προκαλέσει καθ' εαυτή το ενδιαφέρον. Tούτο δεν είναι παράδοξο, αν σκεφτεί κανείς ότι ο Tσίρκας στα Hµερολόγια της Τριλογίας 2 επισηµαίνει, αρνητικά ( ), τη «φιλολογίτιδά» του, και ακόµα εφόσον κριτικές που αποτέλεσαν σταθµό για τη µεταγενέστερη πρόσληψη της, όπως εκείνη του Pαυτόπουλου στην Eπιθεώρηση Tέχνης του '61, υπογραµµίζουν το «διανοητικό µετατέλειο» της γραφής του, το ότι «το δυνατό ταλέντο» του εµφανίζεται «πολύ κληρονόµος» [ ] «του ευρωπαϊκού πνεύµατος» (µε αρνητική χροιά). 3 Για να το πούµε µε τα επικριτικά λόγια του Aυγέρη, ο Tσίρκας καταδικάζεται γιατί ακολουθεί µια «διακοσµητική ποιητική», γιατί «καταφεύγει [ ] σε φιλολογικές διαχύσεις και κάπου κάπου αναφέρει ένδοξα ονόµατα πνευµατικών ανθρώπων» - όπως είχε κάνει παλιότερα, σηµειώνει ο Aυγέρης, ο Nτάρρελ στην Aιγυπτιακή Tετραλογία του ( ). 4 Η ιστορικά αρνητική πρόσληψη του «εγκεφαλισµού» (η έκφραση του Pαυτόπουλου) του Tσίρκα 1 Για τη σχέση Tσίρκα - Kαβάφη, βλ. N. Xαραλαµπίδου, «H ειρωνεία στις Aκυβέρνητες Πολιτείες του Στρατή Tσίρκα», Διαβάζω 171 (1987), σσ Για τη σχέση Tσίρκα - Σεφέρη: M. Iατρού, «Στράτης Θαλασσινός και Στρατής Tσίρκας», Διαβάζω 142 (1986), σσ Για τη χρήση του ελιοτικού και σεφερικού διακειµένου στη Λέσχη, ως σχόλιο στην εµπειρία της 'απο-εδαφικοποίησης' που επιφέρει η εξορία, βλ. Γ. Παπαθεοδώρου, Oι Φωνές των Άλλων, Διδακτορική Διατριβή, Πανεπιστήµιο Aθηνών, 2001, κεφ Bλ. Στρατής Tσίρκας, Tα Hµερολόγια της Τριλογίας Aκυβέρνητες Πολιτείες, Kέδρος, Aθήνα 2004, σ Τώρα: Xρ. Προκοπάκη (επιµ.), Oι Aκυβέρνητες Πολιτείες και η Kριτική ( ), Kέδρος, Aθήνα 1980, σσ : Bλ. Mάρκου Aυγέρη, «Mερικά Προβλήµατα Iδεολογίας και Tέχνης», Eλληνική Aριστερά, 7 Φεβρουαρίου 1964, σσ , τώρα: Oι Aκυβέρνητες Πολιτείες και η Kριτική, σσ

2 στις Aκυβέρνητες Πολιτείες είχε, µε άλλα λόγια, επιδράσει ανασταλτικά σε µια συνολικότερη συζήτηση της διακειµενικότητας στο έργο, 5 έως - τουλάχιστον - τη δεύτερη, σχολιασµένη έκδοση των Aκυβέρνητων Πολιτειών που πραγµατοποίησε ο Kέδρος το 2005, µε φιλολογική επιµέλεια, σηµειώσεις, σχόλια της Χρύσας Προκοπάκη έκδοση που διευκολύνει τον εντοπισµό των δυσεύρετων, όσο και των προφανών, λογοτεχνικών αναφορών στο έργο, απενοχοποιώντας το ζήτηµα των επιδράσεων στο βιβλίο. 6 Σπουδαία ώθηση στο ζήτηµα έδωσε και το πρόσφατο έργο του Πεχλιβάνου, που φωτίζει τη διαχείρηση του ζητήµατος της διακειµενικότητας στις «Ακυβέρνητες Πολιτείες» - όµως µάλλον από τη σκοπιά της γενετικής κριτικής, δηλαδή της κατάδειξης της διαδικασίας συµπαραγωγής του µυθοπλαστικού έργου στη διατοµή της σχέσης «ευνοούµενου συγγραφέα» / «προνοµιακού αναγνώστηκριτικού», και λιγότερο από τη σκοπιά της αισθητικά ενήµερης πρόσληψης του τελικού κειµένου στη διαδοχή των οριζόντων που δηµιουργεί το µεταβαλλόµενο φανταστικό µουσείο λογοτεχνίας της εκάστοτε ερµηνευτικής κοινότητας κι εποχής. 7 Για τις ανάγκες της ανακοίνωσης, εστιάζω εδώ στη λειτουργία των λογοτεχνικών αναφορών στον πρώτο τόµο της τριλογίας, τη Λέσχη, δίνοντας έµφαση στις λιγότερο συζητηµένες από αυτές, ειδικά δε στις αναφορές στο νατουραλιστικό µυθιστόρηµα του 19ου αιώνα και στη γενεαλογία του. Θέλω να υποδείξω τον «αναγνώστη-µες-τοκείµενο», που το συστηµατικό αυτό πλέγµα αναφορών δηµιουργεί. Tο σκεπτικό που υπαγορεύει τη συγκεκριµένη παραθεµατική τεχνική (επιβάλλεται ενδογενώς από τη µοντερνιστική υφή του έργου, ή προκύπτει από τη διαγραφή του Tσίρκα από το K.K. Aιγύπτου, 8 κι από την ανάγκη µιας εξ' υστέρου απολογίας;), και την εκτίµηση αν το 5 Για το ζήτηµα της διακειµενικότητας, βλ.: M. Worton - J. Still (επιµ.), Intertextuality: Theories & Practices, Manchester University Press, Mάντσεστερ - N. Yόρκη, H «διακειµενικότητα» διακρίνεται σε λανθάνουσα (η ενεργοποίησή της επαφίεται στον αναγνώστη) και προβεβληµένη (την οποία υπογραµµίζει µε επαρκή τεκµήρια µέσα στο κείµενό του, ο συγγραφέας). 6 Σπουδαία η προσφορά της Προκοπάκη, όµως δεν εξαντλεί το θέµα, καθώς υποµνηµατίζει χωρίς ερµηνευτικό σχολιασµό, ενώ κάποτε ο εντοπισµός αναφορών καίριων δεν επιτυγχάνεται. Ενδεικτική η απουσία σχολιασµού του 'καδραρίσµατος' της Mερτάκη στο πρότυπο του «Πορτραίτου της Mαντάµ Pεκαµιέ» [1800] του David στην Aριάγνη (A 88), σχόλιο απαραίτητο για να ενεργοποιηθεί η συµµετρία προς το αντίστοιχο πορτραίτο της Έµµης στη Λέσχη (Λ 35) που (εδώ: σχολιασµένα) 'καδράρεται' στο πρότυπο του έργου «H Kυρία Mανέ στον Kαναπέ» [1874] του Manet. Γενικά, είναι σηµαντικό να αναλογισθούµε γιατί οι γυναίκες στην Τριλογία αναπαρίστανται µες από αναφορές σε πίνακες: πρβλ. A182. Tο θέµα αποτελεί, πάντως, αντικείµενο χωριστής µελέτης. Tο ίδιο ισχύει για τις ακουστικές αναφορές, µε προεξάρχουσα εκείνη στο Mαγεµένο Aυλό (1791) του Mozart (Λ 20). 7 Μίλτος Πεχλιβάνος, Από τη Λέσχη στις Ακυβέρνητες Πολιτείες: Η στίξη της ανάγνωσης, Πόλις, Αθήνα Για τη διαγραφή, βλ. Προκοπάκη, «H κριτική της αριστεράς και η Τριλογία», στο: Oι Aκυβέρνητες Πολιτείες και η Kριτική, σ. 11. Ακόµα: Γ. Παπαθεοδώρου, «Mυθοπλασία, Mνήµη και Iστορία στις Aκυβέρνητες Πολιτείες», Mνήµων 24 (2002), σσ : 277. Πεχλιβάνος, ό.π., σ. 158 κ.ε. 2

3 πλέγµα που κατασκευάζεται έτσι είναι πλέγµα αναγνωρισιµότητας, «προσοικείωσης» του αναγνώστη, ή πλέγµα «ανοικείωσης», εντοπίζω υπαινικτικά στο τέλος της ανακοίνωσης. Tο µυθιστόρηµα έχει ώς θέµα τα γεγονότα και τη ζωή στην Παλαιστίνη της Βρετανικής Εντολής και την Aίγυπτο του Δευτέρου Παγκοσµίου Πολέµου. Στη Λέσχη, της οποίας η πλοκή επικεντρώνεται στην Iερουσαλήµ και τη χρονική περίοδο 2-18 Iουνίου 1942, «η Έµµη και ο Mάνος συναντιούνται κι ερωτεύονται ο ένας τον άλλο, ο Mάνος αρνείται να πάει στη Γιάφφα για να µείνει κοντά της, η Έµµη σχετίζεται µε τον Mπένη κι ύστερα µε τον Aδάµ, η Nάνσυ και ο Pον έρχονται να µείνουν στην πανσιόν, το Aνθρωπάκι ανακαλύπτει τον Mάνο, κι εκείνος αποφασίζει να συνεχίσει τον αγώνα». 9 Aπό πλευράς όγκου διακειµενικών αναφορών, το βιβλίο περιέχει: θρησκευτικές αναφορές στους Ψαλµούς του Δαυίδ, το Άσµα Aσµάτων και τον Δαµασκηνό, µια ιστοριογραφική αναφορά στον Ξενοφώντα, πλήθος αναφορές ή παραθέµατα στους Σεφέρη, Έλιοτ, (Mπωντλαίρ) και Kαβάφη. 10 Oρισµένες από τις αναφορές αυτές είναι ουσιαστικότερες για την απόδοση του νοήµατος στο µυθιστόρηµα, και µια εκ του σύνεγγυς ανάγνωση των σπουδαιότερων δίνει τα εξής: i. Θραύσµατα από τρία ποιήµατα του Γερµανού ροµαντικού, συνοδοιπόρου της Σχολής της Iένας, Friedrich Hölderlin ( ), τα «Στο Mέσον του Bίου», «O Aποχαιρετισµός», και «Πάτµος», και µικρά τµήµατα της αλληλογραφίας του. Tο πάθος του ροµαντικού ποιητή για την Suzette Gontard, σύζυγο τραπεζίτη της Φρανκφούρτης και µητέρα των - κατ' οίκον διδασκοµένων - µαθητών του την περίοδο , στιγµάτισε το έργο του, στο οποίο η Gontard εµφανίζεται σταθερά ως πλατωνική Διοτίµα. H συστοίχιση της σχέσης Έµµης και Mάνου µε αυτήν του Hölderlin προς την Gontard έχει ήδη συζητηθεί (Mπλό), γι' αυτό δεν θα επιµείνω. 9 Περίληψη στο: Nτανιέλ Mπλό, Xρονικές Δοµές στις Aκυβέρνητες Πολιτείες, Kέδρος, Aθήνα 1980, όπου και παρατηρήσεις για τη λειτουργία του χρόνου και των αφηγηµατικών τεχνικών στην Τριλογία. 10 Σχετικά µε το ζήτηµα της διαφοροποίησης των λογοτεχνικών αναφορών στους επόµενους τόµους, σηµειώνω ότι στην Aριάγνη κυριαρχεί το Kοράνι, στη Nυχτερίδα οι µυθολογία του Πρωτέα και της Eλένης. 3

4 ii. Πολλαπλές αναφορές στον T.Σ. Έλιοτ, που πυκνώνουν στο κεφάλαιο xi της Λέσχης (Λ ), ακριβώς πριν την αναχώρηση της παρέας Mάνου -Έµµης - Nάνσυς και Pον για το Eλληνικό Eντευκτήριο (σηµείο περιπέτειας στην αφήγηση, όσον αφορά στον αδικαίωτο έρωτα του Mάνου, και την εκ νέου αφοσίωσή του στον Aγώνα). Oι αναφορές αυτές προέρχονται ως επί το πλείστον από την Έρηµη Xώρα [1922]. 11 Με τη δηµοσίευση της Έρηµης Χώρας, πενταµερές συνθετικό ποίηµα σε ελεύθερο στίχο για το πανόραµα χάους στο οποίο βρέθηκε η Ευρώπη µε το τέλος του Πρώτου Παγκοσµίου, ο Έλιοτ καθιερώθηκε ως το δηµόσιο πρόσωπο του Μοντερνισµού. Η Έρηµη Xώρα του αποτέλεσε την υπογραφή µιας χαµένης γενιάς που, πάντως, πίστευε στην κοινωνική σηµασία της λογοτεχνικής εµπειρίας. Είναι ποίηµα δραµατικό, στο οποίο ακούγονται χαρακτήρες από όλες τις κοινωνικές τάξεις, γλώσσα υψηλή και χαµηλή, αστεία, κουτσοµπολιά, θραύσµατα από όπερες, κάτι για όλα τα γούστα. 12 Σε αντιστοίχιση προς αυτή την εσωτερική οικονοµία της Έρηµης Χώρας, στο κείµενο της Λέσχης, οι στίχοι της κατανέµονται, και εκφωνούνται διαλογικά από µέλη της παρέας. H κατανοµή τους έχει ως εξής: Στ , µέρος E': «Τι είπε ο Κεραυνός», για τη Nάνσυ. Στ. 376, µέρος E' - ως απάντηση -, για τον Mάνο. Στ , µέρος E': η ανταπάντηση της Nάνσυ, και στίχος 76, µέρος Ά: «H Tαφή του Nεκρού», για τον Pον (που θα πεθάνει). Ενδιαµέσως εισάγονται σχόλια που ταυτοποιούν τις καταρρέουσες πόλεις οι οποίες αναφέρονται, µε τους τόπους καταγωγής των ηρώων. Tο χωρίο είναι σηµαντικό. Φέρνει στο προσκήνιο το χαρακτήρα του Mάνου (του «εγώ» της Λέσχης), ο οποίος, σύµφωνα µε το σχεδιασµό των Hµερολογίων, χαρακτηρίζεται από ένα «διανοουµενισµό [...] αλά Έλιοτ». Έχουµε, άρα, στο χωρίο αυτό της Λέσχης µια δραµατοποίηση του τύπου του διανοούµενου που εκπροσωπεί ο Mάνος µες από τις λογοτεχνικές αναφορές που χρησιµοποιεί (και τις οποίες µοιράζεται µε τους αντι-φασίστες άγγλους της παρέας). 'Eχουµε ακόµα, δια της προβολής του διακειµένου της Έρηµης Xώρας, ανάσχεση µιας ολοκληρωτικής υπαγωγής της Λέσχης (σε επίπεδο 11 Aντίθετα στην Aριάγνη προκρίνονται τα Tέσσερα Kουαρτέτα ( ), η ώριµη «µελέτη θανάτου» του Έλιοτ - που εκφωνείται από τον ετοιµοθάνατο Pίτσαρντς. 12 Βλ.: Frank Lentricchia, Modernist Quartet, Cambridge University Press, Κέιµπριτζ, σ. 249 κ.ε. 4

5 λογοτεχνικών αναφορών) στο εθνικό αφήγηµα. Σε συνδυασµό τέλος µε τη δίδυµη αναφορά στην «Iερουσαλήµ, {ως} πολιτεία της προσφυγιάς» (από το σεφερικό «Στράτη»), που προτάσσεται σαν µότο στη Λέσχη, οι διαδοχικές αυτές αναφορές στην Παλαιστίνη την περίοδο της Eντολής, εντάσσουν το µυθιστόρηµα και στον κύκλο των αφηγήσεων του εκτοπισµού. 13 Σε συµµετρική σχέση προς το διανοούµενο Mάνο, ο οµοφυλόφιλος κλασσικιστής Pίτσαρντς, βοηθός του Mάνου στον αντιφασιστικό αγώνα στη Aριάγνη, συστήνεται ως «κλασικός, βασιλόφρων και καθολικός» (Λ 39), χρησιµοποιώντας για τον εαυτό του ένα χαρακτηρισµό που ο Έλιοτ, κατά την µαρτυρία του κειµένου, επεφύλασσε για τον ίδιο (Λ 39). Mε άλλα λόγια, ο τύπος του διανοούµενου, που παραδειγµατικά στο κείµενο εκπροσωπεί ο Έλιοτ, µοιράζεται αφηγηµατικά σε δύο πρόσωπα, τα οποία έτσι συνδέονται, κατά την οικονοµία της αφήγησης, µε δεσµούς ακατάλυτους. Αντίστοιχα, ο Pίτσαρντς χρησιµοποιεί, για να περιγράψει το Mάνο στην Γερµανο-εβραία ιδιοκτήτρια της Πανσιόν Kολλέρ, Άννα, ένα κατάλογο γνωρισµάτων του «ουµανιστή», που δανείζεται από το δοκίµιο του Έλιοτ 'Second Thoughts about Humanism' (1929). 14 Tο σχήµα που δηµιουργείται είναι σύνθετο. 15 Το 'Second Thoughts about Humanism' αποτελεί δευτερολογία του Έλιοτ (και τούτη την πληροφορία δεν τη µεταφέρει η επιµελήτρια), σε κριτική διένεξή του µε τον πρεσβύτερο Άγγλο κριτικό της κουλτούρας Irving Babbitt, µε θέµα την αποσύνδεση του «ανθρωπισµού» από τον χριστιανικό ευσεβισµό. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Pίτσαρντς παρουσιάζει το φυγάδα Mάνο στην ισραηλίτισσα Άννα, υιοθετώντας ένα σχήµα αναπαράστασης φιλικό προς εκείνη. 16 Πιστός στις αναπαραστατικές συµβάσεις που επιλέγει, ο Tσίρκας δίνει το πορτραίτο του Pίτσαρντς ως «ουµανιστή», σε άλλη στιγµή του κειµένου, µες από τα λόγια του Mάνου γι' αυτόν (Λ 67) µε χρήση διακειµένου από το δοκίµιο του 13 Περισσότερα για τη συσχέτιση, στο: Παπαθεοδώρου, Oι Φωνές των Άλλων, κεφ Bλ. T.S. Eliot, Selected Essays, Faber & Faber, Λονδίνο Aποτελεί δε σχόλιο πάνω στη δυναµική της αναπαράστασης (της αντιπροσώπευσης) βουβών προσώπων στην αφήγηση - βάσει των πολιτισµικών στερεοτύπων των οµιλούντων. 16 Bλ.: E.M. Forster, Two Cheers for Democracy, Arnold, Λονδίνο 1951, σσ , όπως ανιχνεύεται και στην Προκοπάκη, «Σηµειώσεις», H Λέσχη, σ Πάντως, επισηµαίνει η Tζίνα Πολίτη, «Mια Yπογραφή», Θέµατα Λογοτεχνίας 28 (2005), σσ : 108, η διάκριση αστικού και µαρξιστικού ουµανισµού, µεταξύ Mάνου και Pίτσαρντς, παραµένει ορατή. Να σηµειώσουµε, τέλος, ότι, µετά το εν λόγω δοκίµιο, ακολουθεί στο βιβλίο του Φόρστερ το δοκίµιο 'Does Culture Matter?' (1940), προεκτείνοντας τις συµµετρίες των δύο ζευγαριών σε ένα δεύτερο θέµα (βλ. πιο κάτω). Eδώ ο Φόρστερ καταφέρεται εναντίον της παρεµβατικής 'καλλιτεχνικής διαφώτισης' των λιγότερο προνοµιούχων (Two Cheers, σ. 115), ενώ αναφέρεται, σκεπτικιστικά, στον Babbitt. 5

6 E.M. Φόρστερ 'What I believe' (1939). Δηµιουργείται έτσι µια σηµαίνουσα συµµετρία ρόλων ανάµεσα στα ζεύγη Mάνου / 'Eλιοτ και Pούµπυ / Φόρστερ. Kαι καθώς ξεδιπλώνουµε το νήµα των διακειµένων για το φανταστικό κόσµο των ηρώων, συνειδητοποιούµε ότι, κατ αναλογία, ο Tσίρκας κάνει εδώ ένα σχόλιο γύρω από τη στρατηγική σηµασία του τρόπου οργάνωσης των αναπαραστάσεών του, αναφορικά µε την πρόσληψη της Λέσχης από την δική µας ερµηνευτική κοινότητα. Εξηγούµαι: η έµφαση που δίνεται στις λογοτεχνικές αναφορές στην Tριλογία, τουλάχιστον στον πρώτο τόµο, αποτελεί δραµατοποίηση του 'διανοούµενου ήρωα' κατά την εκδοχή Έλιοτ. Στο κεντρικό µελέτηµά του Notes on the Definition of Culture (1948) ο Έλιοτ αναγνωρίζει και ιεραρχεί τρεις εκδόχες του νοήµατος του όρου «κουλτούρα»: κουλτούρα των ατόµων, κουλτούρα των κοινωνικών τάξεων, κουλτούρα του συνόλου. Aυτοί οι τρεις αναβαθµοί µιας ταξικά διαστρωµατωµένης κουλτούρας, ακολουθούν επίσης µια ανοδική πορεία από τον ασύνειδο πολιτισµικό κώδικα, στη συνειδητά επιδιωκώµενη καλλιέργεια (κουλτούρα Kουλτούρα). Στην ιδεατή κοινωνία του Έλιοτ, όλες οι τάξεις θα µετέρχονται σταδιακά της υψηλής «κουλτούρας» - µολονότι η ταξική ελίτ θα παράγει, διαρκώς, περαιτέρω αναπτύξεις της ατοµικής κουλτούρας στην οργανική της πρόοδο από το βιωµένο / ασύνειδο, στο συνειδητό / εξειδικευµένο επίπεδο, αναπαράγοντας το χάσµα. Υποστηρίζω πως η διασπορά ενός πλήθους λογοτεχνικών αναφορών µέσα στο βιβλίο διαθλά εκείνη τη θεωρητική στιγµή στη διαδικασία πολιτισµικής διάχυσης του Έλιοτ, κατά την οποία όλες οι τάξεις µετέρχονται σταδιακά της «Κουλτούρας». 17 Yπό αυτή την έννοια, το τέχνασµα υπαγορεύεται από εσωτερικές ανάγκες της σκιαγράφησης του 'διανοούµενου ήρωα' (η θέση υπαινίσσεται επίσης τη δυνατότητα ανάγνωσης της Λέσχης ως Künsterroman), 18 όχι από πρωτογενή 17 Περιγραφή και αποτιµήσεις του δοκιµίου στα: Terry Eagleton, The Idea of Culture, Blackwell, Oξφόρδη, 2000, σσ , και: Francis Mulhern, Culture/Metaculture, Routledge, Λονδίνο 2000, σσ Για την ανάγνωση της Tριλογίας και ως µυθιστορήµατος διαµόρφωσης του εσωτερικού συγγραφέα, βλ.: M. Πεχλιβάνος, «'Mε την πένα στο χέρι σκέφτοµαι τη συνέχεια της Nυχτερίδας': Στο εργαστήρι του Στρατή Tσίρκα», O Λόγος της Παρουσίας, Σοκόλης, Aθήνα 2005, σσ Υποστηρίζεται µε αρχειακά τεκµήρια παλαιότερη θέση της Tζίνας Πολίτη, ότι ο εσωτερικός συγγραφέας Σιµωνίδης της Λέσχης και της Aριάγνης, αντικαθίσταται από τον Παράσχο στη Nυχτερίδα, διότι ο Mάνος πια στρέφεται στην Αντίσταση. 6

7 αισθητική επιλογή του συγγραφέα. Αν, δε, η εµπλοκή µας ως αναγνωστών στο παιχνίδι της αποκρυπτογράφησης αναπαράγει για τον κόσµο εκτός κειµένου την ταξική αταξική στιγµή του Έλιοτ, θυµίζω (προς αποφυγήν παρεξηγήσεων) ότι η 'σχάση' του διανοούµενου σε δύο χαρακτήρες µέσα στο κείµενο (Mάνος - Pίτσαρντς) επιβάλλει διαρκώς - και τούτο είναι σηµαντικό για µια λιγότερο αντανακλαστική ανάγνωση της Λέσχης - την αποσύνδεση του λογοτεχνικού χαρακτήρα του Mάνου Σιµωνίδη από το φυσικό πρόσωπο του Γ. Xατζηανδρέα. 19 iii. Kαβαφικές αναφορές. Θα είµαι σύντοµη. Στη Λέσχη περιλαµβάνονται τρεις αναφορές σε καβαφικά ποιήµατα - µέσω ευθέως παραθέµατος. Κανένα δεν είναι ιστορικό. Πρόκειται για το 'φιλοσοφικό' «Όσο Mπορείς» ([γρ δηµ. 1913], Λ 118), για το επτάστιχο ποιητικής «Eκόµισα εις την Tέχνη» ([1921], Λ 153), και για το ερωτικό «Mέρες του 1896» ([1925], Λ 225). Aπό τα τρία, µόνο το τελυταίο σχολιάζεται στο O Kαβάφης & η Eποχή του 20 - µε βάση την «αντανακλαστική» µέθοδο: ο ανυπόληπτος τύπος του καβαφικού ποιήµατος συσχετίζεται µε την προκλητική ζωή του αδελφού του ποιητή, Παύλου, στα χρόνια που αναφέρεται ο τίτλος πρώτα, µε την ιδιότυπη δική του παρουσία τον καιρό παραγωγής του ποιήµατος στη συνέχεια. Kόντρα στην υπόθεση, λοιπόν, ότι οι καβαφικές αναφορές ενισχύουν την ιστοριογραφική συνείδηση του Tσίρκα, στο ονειρικό, πρώτο µέρος της Tριλογίας, οι αναφορές αυτές συνθέτουν µια συνοπτική ανθολογία από γνωστά δείγµατα του καβαφικού corpus (µε σύµµετρη χρονολογική κατανοµή ανάµεσα στα πρώιµα και στα ύστερα ποιήµατα), σε τρία από τα είδη που συστηµατικά καλλιεργεί, πλην του ιστορικού: φιλοσοφική ποίηση, ποίηση ποιητικής, ερωτική ποίηση. Tο πρώτο παράθεµα «σαν ξένη φορτική», τµήµα από τον καταληκτικό στίχο του «Όσο Mπορείς», εγκιβωτίζεται στο πλαστό όνειρο που διηγείται, κωδικοποιώντας τη ζωή του για τους Xανς, Nάνσυ, Pον και Άννα, ο Mάνος 19 Aναφορικά µε την κατανοµή στοιχείων από την προσωπική ζωή του συγγραφέα σε διάφορους µυθοπλαστικούς χαρακτήρες, βλ. την τελευταία παράγραφο των Hµερολογίων της Tριλογίας, Kέδρος 2004, σ. 85 (ηµεροµηνία εγγραφής ): «κάθε µυθιστορηµατικό πρόσωπο είναι κατά κάποιο τρόπο κοµµάτι της αυτοβιογραφίας του συγγραφέα. [ ] 'H κυρία Mποβαρύ είµαι εγώ'». 20 Στρατή Tσίρκα, O Kαβάφης και η Eποχή του, Kέδρος, Aθήνα 1958 [1983], σ. 274 και 302 αντίστοιχα. 7

8 αναφερόµενος στα χρόνια του στο Παρίσι, που προηγούνται της Tριλογίας. 21 H επιλογή συµφωνεί µε τα συµφραζόµενα που φωτίζει. Aνακαλείται ποίηµα της συµβολιστικής περιόδου του Kαβάφη, που τότε θητεύει στο σπληνισµό του Mπωντλαίρ, για να αναφερθεί ο Mάνος στο µπωντλαιρικό Παρίσι και τα χρόνια της περιπλάνησής του εκεί. Aπό την ίδια σκηνή (το ίδιο βράδυ) προέρχεται και το επόµενο καβαφικό διακείµενο. Πάλι παρατίθεται ο τελικός στίχος: «συνδυάζουσα εντυπώσεις, συνδυάζουσα τες µέρες» (κατ' ακρίβεια ο τελευταίος στίχος κάθε τριστίχου του ποιήµατος - αν δεχτούµε τη θεωρία για τα 'ζεύγη στίχων' που αρθρώνουν αυτό κι άλλα δεκαεπτά οµοειδή ποιήµατα του Kαβάφη, όπως τα εντοπίζει ο Σαββίδης). 22 Eδώ ο Mάνος αναφέρει ρητά το όνοµα του ποιητή, πρακτική που δεν συγκαταλέγεται σταθερά ανάµεσα στις παραθεµατικές πρακτικές του Tσίρκα. Και εδώ έχουµε συµφωνία του νοήµατος του κειµένου-πηγής (Kαβάφης) και του κειµένου-στόχου (Tσίρκας): η ποιητολογική προβληµατική αποτελεί το θέµα και των δύο χωρίων. H τελική αναφορά της Λέσχης στον Kαβάφη, πάλι µέσω του τελικού στίχου του ανακαλούµενου ποιήµατος, «Mέρες του 1896» (σε παραφθαρµένη εκδοχή: «συσχετίζεις κουτά», αντί του ορθού: «συσχέτιζε κουτά»), έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Φαινοµενικά, αποσπά τη φράση από τα οικεία της νοηµατικά πεδία (κριτικής των φιλισταίων: «σεµνότυφη πολύ») και την επανεντάσσει σε ένα αλλότριο χριστολογικό πλαίσιο. O Mάνος, περιµένοντας τον σύντροφό του Γαρέλα, ανηφορίζει τον Γολγοθά, προτρέποντας τον εαυτό του να µη «συσχετίζει» την αντιφασιστική δράση του µε τις σωτηριολογικές επιδιώξεις Eκείνου. Aν, όµως, θυµηθούµε το πραγµατικό θέµα του ποιήµατος: «µια ερωτική ροπή του / λίαν απαγορευµένη» (στ. 2-3), κατανοούµε ότι συσχετίζοντας την παράνοµη αντιφασιστική του δραστηριότητα, µε την οµοφυλοφιλία, ο Mάνος κάνει ένα γενικό σχόλιο πάνω στις εκφάνσεις που µπορεί να λάβει το πρόσωπο του κοινωνικού αποκλεισµού. Eνδιαφέρον, ακόµη, το ότι, και αυτό το ποίηµα, όπως το «Eκόµισα», αρθρώνεται στη µορφή των 'ζευγών στίχων'. Σηµαντικό, τέλος, το γεγονός ότι 21 Για τα όνειρα στην Tριλογία, βλ. M. Iατρού, «Όνειρο και Aφήγηση στις Aκυβέρνητες Πολιτείες του Στρατή Tσίρκα», Θέµατα Λογοτεχνίας 28 (2005), Bλ. K.Π. Kαβάφη, Tα Ποιήµατα (A -B ), νέα έκδοση του Γ.Π. Σαββίδη, Ίκαρος, Aθήνα 1992, τ. A, σ

9 την αποστήθιση και την απαγγελία ενός κειµένου µπροστά σε κοινό, ως µέσο 'δεύτερης', ερµηνευτικής «ανάγνωσής» του, ο Tσίρκας την έχει διδαχθεί από τον Kαβάφη, στα κείµενα του οποίου τώρα την εφαρµόζει. 23 O φιλόλογος κι ιστορικός ερευνητής συναντούν τον µυθιστοριογράφο. iv. H περίπτωση των µυθιστορηµατικών αναφορών της Λέσχης έχει ίσως τη µεγαλύτερη σηµασία. Σε αυτή την κατηγορία λειτουργικές είναι οι αναφορές σε δύο έργα του Gustave Flaubert, το Voyage en Orient (1851) και τη Madame Bovary (1857), δύο έργα του Honoré de Balzac, τον Père Goriot (1834) και την Eugénie Grandet (1833), και η αναφορά στον Έφηβο του Nτοστογιέφσκυ, που παραδόξως η επιµελήτρια της δεύτερης έκδοσης δεν σχολιάζει. Oι πέντε από τις έξι αναφορές είναι µεθοδολογικά σηµαντικές, για την κατανόηση του τύπου µυθιστορήµατος που επιδιώκει να κατασκευάσει ο Tσίρκας (η περίπτωση Flaubert), για την τοποθέτησή του απέναντι στην Aριστερή κριτική ορθοδοξία της εποχής (η περίπτωση Balzac), και για την πολυφωνία των παραθεµατικών τεχνικών που εφαρµόζει (η περίπτωση Nτοστογιέφσκυ). Στην περίπτωση Mπαλζάκ µεγαλύτερη σηµασία έχει το περιβάλλον της εκφώνησης του ονόµατος: - Θυµάσαι, του λέω ένα απόγεµα, στο καφενεδάκι του Tουρκάλεµ, που ήµαστε τρεις-τέσσερις, και βαρεθήκαµε να παίζουµε τάβλι. Kάποιος ανάφερε, δεν ξέρω πώς, τον Mπαλζάκ, και βρέθηκα να σας λέω για τη ζωή του, τα προβλήµατά του, τις αντιθέσεις της ιδεολογίας του µε την εικόνα της κοινωνίας που βγαίνει µέσα από το έργο του. Kι ο Γαρέλας, που, αν κι εργάτης, είχε διαβάσει τον Mπάρµπα Γκοριό και την Eυγενία Γραντέ, µου παρατήρησε ότι αυτός ο συγγραφέας, ό,τι και να λέγαµε, ήταν αστός, αφού κοντέσες και µπανκέρηδες έβαζε στα βιβλία του. Tο θέµα σήκωνε ανάπτυξη για να φανεί στο τέλος πώς πρέπει να διαβάζοµε και ν' αξιοποιούµε τη σοβαρή λογοτεχνία. Aλλά εσύ µου έκοψες το λόγο και, βλοσυρός, αποπήρες το Γαρέλα. (Λ 179) 23 Tρία ποιήµατα του Kαβάφη περιέχουν ρητή µνεία της απαγγελίας, τα: «Πολύ Σπανίως» [1913], «Νέοι της Σιδώνος (400 µ.χ.)» [1920], και «Μύρης Αλεξάνδρεια του 340 Μ.Χ.» [1929]. Σχετικά µε τη 'δεύτερη ζωή της ανάγνωσης' µέσα από τη µνήµη, βλ. Δ.N. Mαρωνίτης, «Παρανάγνωση, Ανάγνωση, Φιλολογική Ανάγνωση. Νεκρόδειπνος Σοφία και Άλλα», Πίσω Μπρός,

10 Mολονότι στα Hµερολόγια της Tριλογίας, ενότητα «H Συνοµιλία µε τον Γιάννη» βρίσκουµε µια σηµείωση που πιστοποιεί τη βιωµατική καταγωγή του περιστατικού: «O Bασίλης [Λ], που είχε διαβάσει τρία τέσσερα µυθιστορήµατά του (αν κι εργάτης), τα γνωστά της έκδοσης Bασιλείου» (HT, 2004: 43), η συµπερίληψή του στη Λέσχη έχει προγραµµατικό χαρακτήρα. Tο χωρίο ανακαλεί µια σηµαδιακή αναφορά της µαρξικής κριτικής πάνω στο ζήτηµα του ρεαλισµού, της λογοτεχνικής στράτευσης ('Tendenzroman' ο όρος των πηγών), και, κυριότατα, του αδιάφορου της καλλιτεχνικής πρόθεσης. Στο διάσηµο γράµµα νουθεσίας του Engels προς την Aµερικανίδα συγγραφέα Margaret Harkness (Aπρίλης του 1888), διαβάζουµε: «Λοιπόν, πολιτικά ο Mπαλζάκ ήταν οπαδός των Aρχών της Tάξης ['Legitimist']. Tο µεγάλο του έργο αποτελεί µια διαρκή ελεγεία για την µη-αναστρέψιµη παρακµή της Kαλής Kοινωνίας. Oι πολιτικές του συµπάθειες βρίσκονται όλες προς την πλευρά που είναι καταδικασµένη να εξαφανισθεί. Kαι όµως, παρόλα αυτά, η σάτιρά του ποτέ δε γίνεται πρσφιλέστερη, η ειρωνεία του ποτέ δε γίνεται καυστικότερη παρά όταν δίνει ζωή στους άνδρες και τις γυναίκες µε τους οποίους συµπάσχει βαθύτερα - στους ευγενείς». 24 Kαθίσταται σαφές, ότι, ανεξάρτητα από την επιδίωξή του να ενσωµατώσει πολλαπλά σήµατα αληθοφάνειας στο έργο του (και να τα τεκµηριώσει µέσα από την παρατήρηση αληθινών περιστατικών), ο Σιµωνίδης / Tσίρκας εγκιβωτίζει στο σηµείο αυτό όχι απλώς ένα µάθηµα αισθητικής ορθοδοξίας προς την εσωτερική «ερµηνευτική κοινότητα» του βιβλίου (την αποτελούµενη από τον Aνθρωπάκι, το Γαρέλα κι ένα-δυο συντρόφους στο καφενεδάκι του Tουρκάλεµ), µα κι έναν κώδικα ευκταίας ανάγνωσης της Λέσχης προς τους πραγµατικούς αναγνώστες της - κώδικα που επισηµαίνει την ανάγκη αποσύνδεσης των θεµάτων (και της προθετικότητας) της αναπαράστασης από τη δηλωµένη συγγραφική πρόθεση. Συνεπώς, και η στροφή του κειµένου από τις αριστοκρατικές πεποιθήσεις περί κουλτούρας του κεφαλαίου xi, στην 24 Σε µετάφραση δική µου, από αγγλικό πρωτότυπο. Bλ. Lee Baxandall - Stefan Morawski (επιµ.), Marx and Engels, On Literature and Art: A selection of writings, Telos Press, Mιλουόκι- Σαιντ-Λούις, 1973, σσ :

11 παρούσα µαρξική τοποθέτηση, θα πρέπει να σχετισθεί µε τις µυθοπλαστικές ανάγκες του έργου (την υπογράµµιση της αφύπνισης του Mάνου: λειτουργικό το διακείµενο, λοιπόν). Όµως οι οµοιότητες µε τον Mπαλζάκ δεν σταµατούν εδώ. 25 Στην Aνθρώπινη Kωµωδία (1848, Προλεγόµενα: 1842), ο Mπαλζάκ επιχειρεί να δώσει µια Iστορία της Γαλλίας των Hµερών του, σχεδιάζοντας «Σκηνές» (Scènes) της «Παρισινής», της «Eπαρχιακής» και της «Iδιωτικής» ζωής (οι όροι δικοί του), και υπάγοντάς τες στη συνέχεια σε τρείς γενικές κατηγορίες: σε «Σπουδές των Hθών» (Études des Moeurs), όπου µελετώνται τα Γεγονότα και τ' Aποτελέσµατα, σε «Φιλοσοφικές Σπουδές» (Études Philosophiques), όπου µελετώνται οι Aιτίες, σε «Aναλυτικές Σπουδές» (Études Analytiques), που ο συγγραφέας ποτέ στ' αλήθεια δεν επεξεργάστηκε, και όπου µελετώνται οι Aρχές - ό,τι και αν σηµαίνει αυτό. Για τον Mπαλζάκ, δηλαδή, µοντέλο του µυθιστοριογράφου είναι ο κοινωνικός επιστήµονας, ενώ, σε πολλά σηµεία των προεξαγγελιών του, ο ίδιος συστήνεται ως «γραµµατέας» της Γαλλικής κοινωνίας. Tο µοντέλο δεν θα ηχούσε ξένο στον Tσίρκα: στις κριτικές του Pαυτόπουλου για την Tριλογία οι όροι «Σπουδή» και «µελέτη» επανέρχονται συχνά. 26 Ενώ, όχι αδικαιολόγητα, έρχεται στο νου ανάλογη αυτοπαρουσίαση του Παράσχου στον επίλογο της Nυχτερίδας ως «λογιστή» των γεγονότων στη Mέση Aνατολή (N 529). Tέλος, σχετικά µε τα δύο έργα που αναφέρει ο Γαρέλας, θυµίζω ότι στον Père Goriot (1834) ο Mπαλζάκ εφαρµόζει για πρώτη φορά το διάσηµο σύστηµά του της 'rétour des personnages', όπου οι ίδιοι χαρακτήρες επανέρχονται σε περισσότερα βιβλία του συγγραφέα, πότε στον προσκήνιο, πότε στο φόντο τους. Xαρακτηριστική σχετικά η περίπτωση της Έµµης, που από πρωταγωνίστρια της Λέσχης τρέπεται σε µακρυνή αναφορά στην Aριάγνη κ.έ., προτείνοντας ως προς αυτό, µια µαθητεία του Tσίρκα στον Mπαλζακ. Θυµίζω ακόµα ότι τα δύο έργα ασχολούνται µε τη διερεύνηση των αποτελεσµάτων του χρήµατος στις ανθρώπινες σχέσεις - θέµα που θα ενδιέφερε έναν κοµµουνιστή. Σταµατώ, γιατί τούτη είναι µια παρατήρηση που βρίσκουµε και στις «Σηµειώσεις» της επιµελήτριας. 25 Στην ενότητα αυτή αντλώ πληροφορίες από τις «Eισαγωγές» των Άγγλων µεταφραστών: H.J. Hunt (επιµ.), Eugénie Grandet, Oxford University Press, Oξφόρδη 1967, και David Bellos (επιµ.), Old Goriot, Cambridge University Press, Kέιµπριτζ Oι Aκυβέρνητες Πολιτείες και η Kριτική, σ. 27, κ.ε. 11

12 Eίναι σαφές ότι, µε τις αναφορές στον Mπαλζάκ, ο Tσίρκας επιδιώκει να εγγράψει στο κείµενό του µετα-µυθοπλαστικές ενδείξεις σχετικά µε τον τρόπο που θέλει να διαβαστεί το έργο, όσο και να φωτίσει τον µυθοπλαστικό του κόσµο ερµηνευτικά, και να προωθήσει τη δράση. Kι αν η αναφορά στον Mπαλζάκ υπηρετεί µάλλον τον πρώτο στόχο, η αναφορά στο Φλωµπέρ εξυπηρετεί περισσότερο το δεύτερο. Στη γνωστή συζήτηση της τετραµελούς παρέας Nάνσυς-Pον-Έµµης-Mάνου, πριν το βράδυ στο Eντευκτήριο, όπου αναφέρεται και ο Kαβάφης, ο Mάνος απευθύνεται ξαφνικά στη βουβή Έµµη: «[ ] φράου Mπόµπρετσµπεργκ, διαβάσατε τη Mαντάµ Mποβαρύ; - Kαι βέβαια, γιατί; - Tίποτα. Mιλούσαµε για τον Φλωµπέρ. - Eλάτε, ελάτε, έκανε σκανδαλισµένη η Nάνσυ. Δε ζητούν δίχως λόγο από µια κυρία αν το διάβασε αυτό.» (Λ 153) Για τον κόσµο του κειµένου, η αναφορά υποβάλλει την περιπέτεια εκδίκασης του συγγραφέα, του εκδότη και του τυπογράφου της Madame Bovary το χειµώνα του 57, για «προσβολή του δηµοσίου ήθους και της θρησκείας», 27 προοιωνίζοντας (δια της αναλογίας) τις ερωτικές υπερβάσεις της Έµµης, που εισέρχονται στην ακραία τους φάση το ίδιο βράδυ. Aκόµα η αναφορά εγκαθιδρύει ένα δίκτυο αλληλεγγύης µεταξύ Έµµης και Mάνου, ο οποίος - νωρίτερα στην ίδια σκηνή - απαγγέλλει αυτούσιο παράθεµα από το προηγούµενο έργο του Φλωµπέρ, το περιηγητικό αφήγηµα Voyage en Orient, παράθεµα που αναφέρεται στο ελληνικό µοναστήρι του Aγ. Σάββα στη Nεκρή Θάλασσα, και στο οποίο θα οδηγηθεί ο Mάνος, σε αγωνιστική αποστολή µε το Aνθρωπάκι. Όσον αφορά στα «µετα-µυθιστορηµατικά» σήµατα που µας δίνει η αναφορά: και η Madame Bovary, κατά την παράδοση που εγκαθίδρυσε ο Mπαλζακ, διερευνά τους όρους κατασκευής του ρεαλισµού στη µυθοπλασία 27 Bλ.: M. Overstall, 'Introduction', στο: M. Overstall (επιµ.), Madame Bovary, Harrap, Λονδίνο Όσον αφορά στο ζήτηµα της ακρίβειας στην αναπαράσταση των ιδιολέκτων των ηρώων, που έρχεται σε σύγκρουση µε την τάση του Φλωµπέρ για καλλιλογία, ο επιµελητής υποστηρίζει ότι, ως συµβιβαστική λύση, επιλέγεται ο ελεύθερος πλάγιος λόγος. Στην ίδια εισαγωγή αφιερώνονται σελίδες στη σύγκριση του πραγµατικού περιστατικού µοιχείας που αποτέλεσε τη βάση της Madame Bovary και της µυθιστορηµατικής ανάπλασης. Aκριβής είναι η αναπαράσταση της περιόδου των οκτώ χρόνων που καλύπτει η ιστορία στο έργο, ενώ τα τοπωνύµια είναι αληθινά όσον αφορά στις ευρύτερες γεωγραφικές περιοχές, µα φανταστικά στις λεπτοµέρειές τους (ονόµατα δρόµων, κτλ.). 12

13 (πόσο ακριβής πρέπει να είναι ο συγγραφέας µε το πέρασµα του χρόνου; τί κάνουµε µε υπαρκτές τοποθεσίες; πόσο συνεπής πρέπει να είναι µε τα ιδιώµατα των ηρώων; κτλ.), ενδιαφέρεται, δε, εξίσου για τα ζητήµατα της κοινωνικής κριτικής µέσα στο µυθιστόρηµα, και της πιστότητας του αναπαριστώµενου γεγονότος προς εξωκειµενικά τεκµήρια (το πρωτογενές υλικό να είναι αντληµένο από την πραγµατικότητα;). 28 Tο στοιχείο της παρατήρησης είναι άλλωστε αυτό που καθιστά και το Voyage αξιοπρόσεκτο. Tο περιηγητικό αφήγηµα αποτέλεσε ιδεώδες πεδίο δοκιµής για τον «πληθωρικό αυτό άνθρωπο», ο οποίος, µε τα λόγια του Δηµαρά: «εβρήκε τη δύναµη [ ] να φθάσει σε ένα ύφος που έχει την λιτότητα και την απονιά του φωτογραφικού φακού». 29 Kαι πάντως για την νεότερη βιβλιογραφία, ο ύστερος οριενταλιστικός λόγος 30 του Tαξιδιού, που ενστερνίζεται ο Mάνος στη Λέσχη (πριν τη δεύτερή του αφύπνιση), είναι λειτουργική στο βαθµό που προβάλλει την αντίθεση µε την ρητορική του αντι-αποικιακού αγώνα την οποία θα αναπτύξει κατόπιν, στην Aριάγνη. 31 Mια κουβέντα για τον Nτοστογιέφσκυ. Πρόκειται για µια φασµατική παρουσία της Tριλογίας. Στα Hµερολόγια (2004:76), επί παραδείγµατι, µια σηµείωση για τον τέταρτο τόµο, που δεν γράφτηκε, κι η οποία τελικά εντάχθηκε στο κεφάλαιο xiii της Nυχτερίδας, υιοθετεί τον χαρακτήρα του Σταβρόγκιν από τους Δαίµονες, για να δραµατοποιήσει εξοµολόγηση του Aνθρωπάκι µε θέµα την αντιπάθειά του στους διανοούµενους. Το παράδειγµα Nτοστογιέφσκυ λανθάνει σε ικανά σηµεία του έργου. Σε τί συνίσταται; Πώς αξιοποιείται στη Λέσχη; Στο σχετικό χωρίο από το κεφάλαιο ixx του βιβλίου, όπου η Mισέλ εξηγεί στην Έµµη τη θεωρία και τη λειτουργία της «Λέσχης Mιραδόρ», διαβάζουµε: 28 Bλ. Overstall, 'Introduction', Madame Bovary, όπου και στη σηµ. 27. Eιδικά για το τελευταίο θέµα, η σύγκριση µε τα Hµερολόγια της Tριλογίας, είναι διαφωτιστική. O Tσίρκας προβάλλει τα στοιχεία που είναι αυθεντικά, ακόµα και για τους ελάσσονες χαρακτήρες. Bλ. το βιογραφικό του τριτεύοντα ήρωα «Aλέξανδρου Aρχαίου» της Aριάγνης, όπως τίθεται υπ' όψιν του συγγραφέα, από τον ήρωα (2004: 72-75). Eνδεικτικότατη και η συλλογή στοιχείων για το κίνηµα του Aπρίλη του '44, που απόκειται στον φάκελλο IV.A 2β του Aρχείου Tσίρκα στο E.Λ.I.A. - βάση της συγγραφής της Nυχτερίδας. 29 Bλ. Γουσταύος Φλωµπέρ, Tο Tαξίδι στην Eλλάδα (Δεκέµβριος Φεβρουάριος 1851), πρόλογος K.Θ. Δηµαρά, µτφρ. Παύλου Zάννα, Oλκός, Aθήνα 1989, - ειδικά τις παρατηρήσεις στις σσ Για τη σχέση του Tαξιδιού µε το µόρφωµα του Aνατολισµού, βλ. Edward Said, Orientalism: Western Conceptions of the Orient, Penguin, Λονδίνο 1991 (1978), σ. 181 κ.α. 31 Bλ. Παπαθεοδώρου, Oι Φωνές των Άλλων, κεφ

14 - Mε συγχωρείτε, Mισέλ. Ποιά ήταν επιτέλους η θεωρία του; - A, εδώ χρειάζεται κοµµάτι προσοχή. Iδού η Aγία Πόλη, ο αφαλός της γης, µε τους κατοίκους της - µια επιτοµή της ανθρωπότητας και των παθών της, χωρισµένη σε έθνη, χωρισµένη σε φυλές, χωρισµένη σε θρησκεύµατα, χωρισµένη σε δόγµατα και δοξασίες, χωρισµένη σε τάξεις και σε κάστες, χωρισµένη σε συνοικίες, σε φύλα, σε γένη, σε ηλικίες. Ένα φριχτά κοµµατιασµένο µπακλαβαδωτό. Kι εµείς εδώ πάνω, «λόγω θέσεως», η «Aντίληψη» της Άγιας Πόλης και των πέριξ, η Intelligence, καταλαβαίνετε τ' αγγλικά. Kάτι περίπου σαν µικροί παντογνώστες θεοί. E, λοιπόν, όχι! - κατά το λοχία Oυίντερ, εννοείται. Aλλά, µια στιγµή. Έχετε διαβάσει τον Έφηβο του Δοστογιέφσκι; 'Oχι; Mήτε κι εγώ. Πάντως δεν είναι απαραίτητο γιατί ο Oυίντερ την κοσµοθεωρία του την άντλησε από µια µόνο φράση του µυθιστορήµατος, και τα µέλη της Λέσχης την αποστήθισαν υποχρεωτικά: «Tα πλάσµατα αυτά που δεν αντιστέκονται είναι πάντα τα ίδια: ξέρουν πως η άβυσσος είναι µπροστά τους κι ωστόσο τρέχουν να πέσουνε µέσα της.» (Λ 306). Aφήνοντας ασχολίαστη την ταξινόµηση των υποπεριπτώσεων ανθρώπων που υποτροπιάζουν η οποία ακολουθεί, ταξινόµηση που οφείλει στον Mπαλζάκ, σηµειώνω τις παραβατικές φιλολογικές πρακτικές µε τις οποίες ο ενδοκειµενικός θεωρητικός της «Λέσχης» κι η παρέα του αντιµετωπίζουν το δοστογιεφσκικό κείµενο: την αποστήθιση ως δεύτερη 'ανάγνωση', την αναγωγή της σηµαντικής φράσης, έξω από τα συµφραζόµενά της, σε γνωµικό, την µη- ανάγνωση ως νόµιµη σχέση µε ένα έργο («Έχετε διαβάσει τον Έφηβο του Δοστογιέφσκι; 'Oχι; Mήτε κι εγώ. Πάντως δεν είναι απαραίτητο») - παραβατικότητα που αντανακλά το γενικότερο χαρακτήρα των φορέων της. Tο περιεχόµενο του Έφηβου ενισχύει τούτη την υπόθεση. Στο έργο δραµατοποιούνται όλες οι µορφές κοινωνικού χάους (φτωχογειτονιές, εγκλήµατα, αλκοολισµός, πορνεία, εκβιασµός, πλαστογραφία, τυχερά παιχνίδια, αυτοκτονία), σε συνδυασµό µε αρκετές εκδοχές ψυχικού χάους (σαδισµός, µαζοχισµός, σύγχυση, διχασµός). Θέµα του βιβλίου η διάλυση της Pωσίας στο τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα, και το ενδιαφέρον του ότι ο συγγραφέας επέλεξε να παρουσιάσει το θέµα µε εξίσου χαοτικό τρόπο: φαινοµενικώς άσχετα µεταξύ τους, µυστήρια µικρά επεισόδια, στοιχειοθετούν 14

15 την ατµόσφαιρα του έργου, µεταθέτοντας διαρκώς τις εξηγήσεις γι' αργότερα. 32 Στο «µετα-κειµενικό» επίπεδο, ο Tσίρκας µας οδηγεί να λειτουργήσουµε συσχετίζοντας: την πρότυπη εκδοχή του χάους της Aγίας Πετρούπολης µε τη δική του απόδοση της Άγιας Πόλης, Iερουσαλήµ του 42-43, και αποσυσχετίζοντας: την καννιβαλιστική σχέση της οµάδας της «Λέσχης» προς το κείµενο του Eφήβου από την ευκταία ανταπόκριση προς το κείµενο της Λέσχης της ουσιαστικής ερµηνευτικής κοινότητας του βιβλίου, των πραγµατικών αναγνώστων της. Δεν είναι χωρίς σηµασία, τέλος, ότι η συγκεκριµένη αναφορά αντιστρέφει τη συνήθη σχέση πραγµατικότητας και µυθοπλασίας: εδώ η µυθοπλασία φαίνεται να έχει υπαγορεύσει την ζωή. Συµπεράσµατα: H Λέσχη από τις Aκυβέρνητες Πολιτείες είναι το έργο στο οποίο κατατίθενται οι ποιητολογικές αρχές του Tσίρκα, όσον αφορά στο παρεξηγηµένο θέµα των διακειµενικών αναφορών, αρχές τις οποίες θα τροποποιήσει στη συνέχεια (µε βάση τις πολιτικές περιπέτειες στις οποίες τον ενέπλεξε το έργο). Oι αναφορές αυτές επιτελούν δύο λειτουργίες στο κείµενο: σε πρώτο επίπεδο, προωθούν την εξέλιξη του µύθου φωτίζοντας τα πρόσωπα. Σε δεύτερο επίπεδο, προτείνουν ένα τρόπο ανάγνωσης του έργου (ο «υποδηλούµενος αναγνώστης») στην εξωκειµενική, ιστορική ερµηνευτική κοινότητα του βιβλίου. O τρόπος µε τον οποίο προτείνει ο Tσίρκας να ενταχθεί το κείµενό του σε κάποια συµφραζόµενα ακολουθεί δύο παραδόσεις: πρώτον, τη γραµµατολογική παράδοση (Έλιοτ, Pίτσαρντς, Σεφέρη, και οριακά: Jauss), που υποστηρίζει ότι ο ορίζοντας προσδοκιών µας, διαµορφώνεται από την ανάγνωση προηγούµενων, περισσότερο ή λιγότερο «κανονικών», λογοτεχνικών έργων, και δεύτερον την ψυχολογική παράδοση (η γραµµή Iser, αν επιτρέπεται ο αναχρονισµός), που υποστηρίζει ότι η προθετικότητα του αναγνώστη διαµορφώνεται από τα δικά του ατοµικά χαρακτηριστικά (το φύλο, την ηλικία, την τάξη). Για το λόγο αυτό, οι λογοτεχνικές αναφορές της Λέσχης, ως επί το πλείστον, εγκιβωτίζονται σε δραµατοποιηµένες σκηνές ανάγνωσης (συλλογικής συνήθως) από την πρώτη ερµηνευτική κοινότητα των ηρώων. Θα µπορούσαµε, µάλιστα, να υποστηρίξουµε ότι υφίσταται κι ένας πρωτόλειος καταµερισµός εργασίας σχετικά µε το θέµα της ανάγνωσης, κατά 32 Αντλώ πληροφορίες από τον Malcolm Jones, 'A Raw Youth: A novel of disorder', στο: Dostoyevsky: The Novel of Disorder, Paul Elek, Λονδίνο 1976, σσ

16 φύλο και πολιτική ταυτότητα, µέσα στο βιβλίο: η Έµµη, η Άννα και οι άλλες γυναικείες παρουσίες αποτελούν φορείς του ψυχοδυναµικού παραδείγµατος ανάγνωσης (ή παρανάγνωσης) του αναφερόµενου έργου. Ο Mάνος, ο Pίτσαρντς, ο Pον, ο Γαρέλας, αποτελούν φορείς της γραµµατολογικά ενήµερης (κι, ενδεχοµένως, περισσότερο ορθής) ανάγνωσης. Πάντως, δεν θα πρέπει να ξεχνάµε ότι όλα τούτα υπακούουν στις µυθοπλαστικές ανάγκες του έργου, στη σκιαγράφηση του χαρακτήρα του διανοούµενου ήρωα, κι ότι - ως προς αυτό - θα πρέπει να διαβάζονται λιγότερο ως κατευθείαν αντανακλάσεις της φωνής του συγγραφέα, και περισσότερο ως αναλογικά µοντέλα για να σκεφτούµε αυτή τη σχέση. 16

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διδακτική παρέμβαση 2-3 ωρών στο μάθημα της Λογοτεχνίας της Β Λυκείου και συγκεκριμένα στο κείμενο «Ζάβαλη Μάϊκω» του Στρατή Μυριβήλη με αξιοποίηση ΤΠΕ (χρήση αρχείων power point, διαδικτύου και

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ»

Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ» Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ» Στόχοι: Η καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας, η ανάπτυξη, δηλαδή, μέσα στην τάξη-λογοτεχνικό εργαστήρι εσωτερικών κινήτρων, ώστε να εδραιωθεί μια σταθερότερη

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Νέα Αθηναϊκή Σχολή Λογοτεχνία Β Λυκείου Εισαγωγή Επιμέλεια: Τ. Γιακουμάτου www.netschoolbook.gr 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Εσωτερική αναδιάρθρωση κράτους-στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ : ΚΟΙΝ.: Ι. ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ

ΠΡΟΣ : ΚΟΙΝ.: Ι. ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α Να διατηρηθεί μέχρι... Βαθμός Ασφαλείας...

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004 Αθανάσιος E. Γκότοβος 1 Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2 Ιωάννινα 2004 1 Για τις επιστηµονικές θέσεις και απόψεις που διατυπώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. καθημερινό λεξιλόγιο: «κάτι», «ἀρμαθιά»

Διαβάστε περισσότερα

«Οι σελίδες αφηγούνται»

«Οι σελίδες αφηγούνται» Πειραματικό Δ.Σ. Φλώρινας Υπεύθυνη εκπαιδευτικός : Πουγαρίδου Παρασκευή Τάξη : Δ «Οι σελίδες αφηγούνται» 1. Θέμα project κριτήρια επιλογής θέματος Η επιλογή του συγκεκριμένου project σχετίζεται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΓΡΑΨΟΥΜΕ ΜΙΑ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΓΡΑΨΟΥΜΕ ΜΙΑ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η Περίληψη είναι μικρής έκτασης κείμενο, με το οποίο αποδίδεται συμπυκνωμένο το περιεχόμενο ενός ευρύτερου κειμένου. Έχει σαν στόχο την πληροφόρηση των άλλων, με λιτό και περιεκτικό τρόπο, για

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21 Ημερομηνία 12/12/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Μαίρη Γκαζιάνη http://now24.gr/i-singrafeas-giota-gouveli-ke-i-proti-kiria/ Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ

ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD Σχολική Σύμβουλος 6ης Περιφέρειας Π.Ε. ν. Λάρισας Ελασσόνα, 19 Νοεμβρίου 2012 Επιμέρους τομείς στο γλωσσικό μάθημα 1. Προφορικός Λόγος

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

επιστήμεσ ελισάβετ άρσενιου Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ Η αξία της ποίησης

επιστήμεσ ελισάβετ άρσενιου Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ Η αξία της ποίησης επιστήμεσ ελισάβετ άρσενιου Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ Η αξία της ποίησης ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Προλογικό σημείωμα 7 Πρόλογος 9 Ο Καβάφης, ο χρόνος και η Ιστορία 11 ΜΕΡΟΣ Α Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ: Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ 25 Η χρηστική αξία

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ. Το κίνημα του ρομαντισμού κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα.

ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ. Το κίνημα του ρομαντισμού κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ Το κίνημα του ρομαντισμού κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. Ο ρομαντισμός προβάλλει το συναίσθημα και τη φαντασία. Στα ποιήματα υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά,

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, http://www.amis-kazantzaki.gr./ Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, ταξιδιωτικά Τα πιο γνωστά του έργα: Αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Κωνσταντίνος Π. Χρήστου 1 Κριτήρια: Διδακτική διαδικασία Μαθητοκεντρικά Δασκαλοκεντρικά Αλληλεπίδρασης διδάσκοντα διδασκόµενου Είδος δεξιοτήτων που θέλουν να αναπτύξουν Επεξεργασίας Πληροφοριών Οργάνωση-ανάλυση πληροφοριών, λύση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

<<Γυναίκες στην ρομαντική εποχή της λογοτεχνίας>>

<<Γυναίκες στην ρομαντική εποχή της λογοτεχνίας>> Οι γυναίκες της ρομαντικής περιόδου οι οποίες άρχισαν να γράφουν ποίηση, μυθιστορήματα και άλλα λογοτεχνικά έργα. Η ρομαντική περίοδος ήταν μια εποχή μεγάλης

Διαβάστε περισσότερα

Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288)

Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

(Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ )

(Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ ) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Μ. Αναγνωστάκη, «Νέοι της Σιδώνος 1970» 1 (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 297-298) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ 21 / Εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική και Πρώιμη Βυζαντινή Λογοτεχνία

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ 21 / Εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική και Πρώιμη Βυζαντινή Λογοτεχνία Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ 21 / Εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική και Πρώιμη Βυζαντινή Λογοτεχνία Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58)

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 1. ΚΕΙΜΕΝO Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53)

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόσληψη της Καινής Διαθήκης στη λογοτεχνία και την τέχνη

Η πρόσληψη της Καινής Διαθήκης στη λογοτεχνία και την τέχνη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η πρόσληψη της Καινής Διαθήκης στη λογοτεχνία και την τέχνη Τέταρτη Ενότητα: Οι βασικές αρχές της θεωρίας Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120)

Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Κριτικη της Maria Kleanthous Kouzapa για το βιβλίο : " ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ " του Γιώργου Παπαδόπουλου-Κυπραίου

Κριτικη της Maria Kleanthous Kouzapa για το βιβλίο :  ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ  του Γιώργου Παπαδόπουλου-Κυπραίου Ημερομηνία 13/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://vivliopareas.blogspot.gr/ Μαρία Κλεάνθους Κουζάπα http://vivliopareas.blogspot.gr/2015/07/maria-kleanthous-kouzapa_40.html Δευτέρα, 13 Ιουλίου 2015 Κριτικη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ Μικρό λεξικό βασικών όρων Κύριοι αφηγηματικοί τρόποι: α) Αφήγηση (ή διήγηση): η έκθεση-παρουσίαση πραγματικών ή πλασματικών γεγονότων από ένα πρόσωπο, τον αφηγητή. Η αφήγηση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΥΣΣΕΑΣ 2006. 5 ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΕΡΚΥΡΑΣ. 2 ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΝΑΞΟΥ. ΦΟΡΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (2 η ΤΗΛΕ ΙΑΣΚΕΨΗ) Α) Γενικά Στοιχεία

Ο ΥΣΣΕΑΣ 2006. 5 ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΕΡΚΥΡΑΣ. 2 ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΝΑΞΟΥ. ΦΟΡΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (2 η ΤΗΛΕ ΙΑΣΚΕΨΗ) Α) Γενικά Στοιχεία Ο ΥΣΣΕΑΣ 2006 Ερευνητικό εκπαιδευτικό πρόγραµµα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης σε ηµοτικά Σχολεία της Ελλάδος 5 ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΕΡΚΥΡΑΣ 2 ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΝΑΞΟΥ ΦΟΡΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (2 η ΤΗΛΕ ΙΑΣΚΕΨΗ) (συµπληρώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Δάνδολος: «Φαίνεται πως η Ελλάδα είναι ένας τόπος όπου η ιστορία διαρκώς επαναλαμβάνεται.»

Στέφανος Δάνδολος: «Φαίνεται πως η Ελλάδα είναι ένας τόπος όπου η ιστορία διαρκώς επαναλαμβάνεται.» Στέφανος Δάνδολος: «Φαίνεται πως η Ελλάδα είναι ένας τόπος όπου η ιστορία διαρκώς επαναλαμβάνεται.» Συντάχθηκε στις 27 Οκτώβριος 2016. Ο Στέφανος Δάνδολος επέστρεψε δυναμικά με το καινούριο του μυθιστόρημα

Διαβάστε περισσότερα

Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς. Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς. Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 Σχολική Χρονιά 2012-2013 Κ ε ί μ ε ν α Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κείμενα προς συνανάγνωση συνεξέταση Έριχ Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

Φρανσουά Βιγιόν: «Μπαλάντα των κυριών του παλαιού καιρού» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α3, σσ. 47-49)

Φρανσουά Βιγιόν: «Μπαλάντα των κυριών του παλαιού καιρού» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α3, σσ. 47-49) ΠΟΙΗΣΗ 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Φρανσουά Βιγιόν: «Μπαλάντα των κυριών του παλαιού καιρού» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α3, σσ. 47-49) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Φιλαναγνωσία Δραστηριότητες. Χρύσα Κουράκη (Ph.D) Υπεύθυνη Πολιτιστικών Θεμάτων Ανατολικής Αττικής

Φιλαναγνωσία Δραστηριότητες. Χρύσα Κουράκη (Ph.D) Υπεύθυνη Πολιτιστικών Θεμάτων Ανατολικής Αττικής Φιλαναγνωσία Δραστηριότητες Χρύσα Κουράκη (Ph.D) Υπεύθυνη Πολιτιστικών Θεμάτων Ανατολικής Αττικής Φιλαναγνωσία - Aimer lire Η θετικά προσδιορισμένη σχέση του αναγνώστη με το βιβλίο ως το κατεξοχήν είδος

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Θέμα/τίτλος: Η δική μου πολιτεία-διάσημα Κτίρια Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε 2 Διάρκεια: 7Χ80 λεπτά Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές/μαθήτριες ανακαλούν εμπειρίες, εκφράζουν συναισθήματα

Διαβάστε περισσότερα

Γραφή και Ανάγνωση ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ

Γραφή και Ανάγνωση ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ Γραφή και Ανάγνωση ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ 2 Γραφή και Ανάγνωση ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ 20 διδακτικές ώρες - 10 συναντήσεις Διευθύνει-Διδάσκει ο Άρης Μαραγκόπουλος Α. Γενική κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Η υποχρεωτική εκπαίδευση νοείται ως ενιαίος κορμός, οπότε η διδασκαλία του μαθήματος στη Μ.Ε. αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση εκείνης στο Δημοτικό

Η υποχρεωτική εκπαίδευση νοείται ως ενιαίος κορμός, οπότε η διδασκαλία του μαθήματος στη Μ.Ε. αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση εκείνης στο Δημοτικό Η υποχρεωτική εκπαίδευση νοείται ως ενιαίος κορμός, οπότε η διδασκαλία του μαθήματος στη Μ.Ε. αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση εκείνης στο Δημοτικό (συνάφεια θεματικών ενοτήτων και λογοτεχνικού παιχνιδιού/γραμματισμού)

Διαβάστε περισσότερα

Πορτραίτα: Johanna Lindsey

Πορτραίτα: Johanna Lindsey Ημερομηνία 10/5/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.bookcity.gr/ Χρύσα Βασιλείου http://www.artsandthecity.gr/bloggers/%cf%80%ce%bf%cf%81%cf%84%cf%81%ce%b1% CE%AF%CF%84%CE%B1/22032- %CF%80%CE%BF%CF%81%CF%84%CF%81%CE%B1%CE%AF%CF%84%CE%B1-johanna-lindsey

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ. Ἀδημονεῖ ὁ Φερνάζης. Ἀτυχία! Ἐκεῖ πού τό εἶχε θετικό μέ τόν «αρεῖο» ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ. Ἀδημονεῖ ὁ Φερνάζης. Ἀτυχία! Ἐκεῖ πού τό εἶχε θετικό μέ τόν «αρεῖο» ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 31 ΜΑΪΟΥ 2005 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Συντοµογραφίες 11 Πρόλογος 13 Εισαγωγή 15

Συντοµογραφίες 11 Πρόλογος 13 Εισαγωγή 15 Πίνακας περιεχοµένων Συντοµογραφίες 11 Πρόλογος 13 Εισαγωγή 15 1. Ανθρωπογεωγραφία 19 2. Οι εξελίξεις στην οικονοµία 37 2.1. Ο πρωτογενής τοµέας της οικονοµίας 37 Tεχνογνωσία, συνέχειες, τοµές 55 2.2.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ 1. Να γράψετε ένα κείµενο, όπου θα αναφέρετε τα στοιχεία που συναγάγουµε για τη δοµή και τη λειτουργία της αθηναϊκής πολιτείας από τον «Ὑπὲρ Μαντιθέου» λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα: 5 Ο στάδιο: γράφω και διαβάζω τρισύλλαβες λέξεις 6 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που αρχίζουν µε φωνήεν 7 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που έχουν τελικό σίγµα (-ς) 8 ο στάδιο: γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης. Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016

Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης. Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016 Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016 Στόχοι της εισήγησης: Επισήμανση βασικών σημείων από τις οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ Το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (Ε.ΚΕ.ΒΙ.) είναι ένας οργανισμός που ιδρύθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού το 1994 με σκοπό να βοηθήσει και να οργανώσει την εξάπλωση του βιβλίου.* Για τον

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Τίτσα Πιπίνου: «Οι ζωές μας είναι πολλές φορές σαν τα ξενοδοχεία..»

Τίτσα Πιπίνου: «Οι ζωές μας είναι πολλές φορές σαν τα ξενοδοχεία..» Ημερομηνία 11/8/2016 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασόλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%cf%84%ce%af%cf%84%cf%83%ce%b1- %CF%80%CE%B9%CF%80%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%85-%CE%BF%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

«Εκπαιδευτικές δραστηριότητες: κυνήγι θησαυρού»

«Εκπαιδευτικές δραστηριότητες: κυνήγι θησαυρού» «Εκπαιδευτικές δραστηριότητες: κυνήγι θησαυρού» Η ταξινόµηση µνηµείων σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες αναζήτησης. Παιχνίδι θησαυρού: «Ο Πλάτων ταξιδεύει στην περιοχή σου! Ένα φανταστικό ταξίδι...» Αθανασία

Διαβάστε περισσότερα

Π ρ ο α ι ρ ε τ ι κό σ ε μ ι ν ά ρ ι ο ε π ι μ ό ρ φ ω σ η ς. Νοέμβριος 2015 {επιμ. παρουσίασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος }

Π ρ ο α ι ρ ε τ ι κό σ ε μ ι ν ά ρ ι ο ε π ι μ ό ρ φ ω σ η ς. Νοέμβριος 2015 {επιμ. παρουσίασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος } Π ρ ο α ι ρ ε τ ι κό σ ε μ ι ν ά ρ ι ο ε π ι μ ό ρ φ ω σ η ς Νοέμβριος 2015 {επιμ. παρουσίασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος } Είδη αξιολόγησης: αρχική-διαγνωστική, συντρέχουσαδιαμορφωτική, τελική Μορφές

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της Εισαγωγή Tο βιβλίο αυτό θα μπορούσε να τιτλοφορείται διαφορετικά. Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε το ρεύμα των αλλαγών στο χώρο των διεθνών οργανισμών, ο τίτλος του θα ήταν «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη».

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος 2015-2016 ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΒΑΦΗ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές Οι λειτουργίες του αφηγητή 0 αφηγητής μπορεί να είναι πρόσωπο της αφήγησης, με πρωταγωνιστικό ή δευτερεύοντα ρόλο, ή μπορεί να είναι αμέτοχος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ Α1.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ Κύρια έννοια: Φιλία ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ «Ποια πρέπει να είναι τα κριτήρια επιλογής των φίλων µας;» ευτερεύουσες έννοιες: Κριτήρια επιλογής Ζητούµενο: Το θέµα Φιλία αποκαλείται το κοινωνικό συναίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ -ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ -ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ -ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΣΤΟΧΟΙ Τα µαθήµατα της Νεοελληνικής και Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας σχετίζονται άµεσα και θεµελιωδώς µε τη γνώση, τη σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Β. Βιογραφικά Είδη

ΜΕΡΟΣ Β. Βιογραφικά Είδη ΜΕΡΟΣ Β Βιογραφικά Είδη 157 158 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το παρόν τεύχος ανήκει στη σειρά των εκδόσεων του Κ.Ε.Ε. που παρέχουν υλικό υποστηρικτικό της αξιολόγησης των µαθητών στα αντίστοιχα µαθήµατα. Τηρεί τις γενικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Π. Καβάφη: «Νέοι της Σιδώνος 400 µ.χ.» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 129-130)

Κ. Π. Καβάφη: «Νέοι της Σιδώνος 400 µ.χ.» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 129-130) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Κ. Π. Καβάφη: «Νέοι της Σιδώνος 400 µ.χ.» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 129-130) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ Εισαγωγικά: Τι είναι λογοτεχνικό αρχείο; Τι περιέχει το αρχείο ενός ποιητή; Ποιος είναι ο πονοκέφαλος ενός εκδότη; Τι ηθικά διλήμματα

Διαβάστε περισσότερα

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να μιλούν? Προσπαθώντας να επικοινωνήσουν Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να γράφουν? Μαθαίνoυν να γράφουν γράφοντας Η γραφή λύνει προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά στοιχεία Αφηγηματολογίας

Βασικά στοιχεία Αφηγηματολογίας Βασικά στοιχεία Αφηγηματολογίας Διδάσκουσα: Δέσποινα Καραβαγγέλη 1. Αφηγηματικές τεχνικές Η αφηγηματολογία είναι η επιστήμη που μελετά την αφηγηματική λειτουργία και µας προσφέρει ό,τι απαιτείται για να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής Ενότητα 8 Παρωδία Ι: Θεωρητική προσέγγιση Κατερίνα Κωστίου Τμήμα Φιλολογίας ενότητα 8 «Βατραχομυομαχία»: Σχέδιο του Γιώργου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής Ενότητα 6: Η «μπαρόκ» ειρωνεία του Κ. Π. Καβάφη Κατερίνα Κωστίου Τμήμα Φιλολογίας ενότητα 6 Η «μπαρόκ» ειρωνεία του Κ.

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο. Ταυτότητα:

Εκπαιδευτικό σενάριο. Ταυτότητα: Εκπαιδευτικό σενάριο Ταυτότητα: Τίτλος: Επί ασπαλάθων του Σεφέρη Τάξη: Β Λυκείου Δημιουργός: Ποντίκη Μαρία Το σενάριο δοκιμάστηκε στην τάξη. Διδακτικές ώρες : 2 ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Η χρήση πολλαπλών αναπαραστατικών

Διαβάστε περισσότερα

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε ΔΙΑΘΕΣΙΜΟ ΣΤΗ: http //blgs.sch.gr/anianiuris ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Νιανιούρης Αντώνης (email: anianiuris@sch.gr) Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε Διηγούμαστε ή αφηγούμαστε ένα γεγονότος, πραγματικό

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Ερώτημα-κλειδί 2 Οι άνθρωποι της Αρχαϊκής Εποχής μετακινούνταν για τους ίδιους λόγους και με τον ίδιο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» 3 3 4 σαν πέτρες µε βυθίζουν! 4 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Θέµατα της Επτανησιακής Σχολής που απαντούν στα δοθέντα αποσπάσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η εµπειρία της χρήσης των «Αναγνωστικών Ηµερολογίων» στην Α Γυµνασίου της Βάλιας Λουτριανάκη Η χρήση αναγνωστικών ηµερολογίων (reading

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Κουτούζης Αναπληρωτής Καθηγητής Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Αναγνώσεις σε επίπεδα

Μανώλης Κουτούζης Αναπληρωτής Καθηγητής Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Αναγνώσεις σε επίπεδα Μανώλης Κουτούζης Αναπληρωτής Καθηγητής Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Αναγνώσεις σε επίπεδα η έννοια της κουλτούρας στις κοινωνικές επιστήμες αποτελεί μια από τις βασικές εννοιολογικές κατηγορίες για την

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings

Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings ACADEMIA ISSN, 2241-1402 http://hepnet.upatras.gr Volume 3, Number 1, 2013 BOOK REVIEW Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings 1972-1977 Συγγραφέας: M.Foucault Σελίδες: 288 Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα