Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ Η ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΤΕΧΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΑ ΓΙΑΝΝΕΝΑ. ΑΣΗΜΟΥΡΓΟΙ ΚΑΙ ΕΡΓΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ Η ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΤΕΧΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΑ ΓΙΑΝΝΕΝΑ. ΑΣΗΜΟΥΡΓΟΙ ΚΑΙ ΕΡΓΑ"

Transcript

1 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΜΠΑΔΑ * Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ Η ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΤΕΧΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΑ ΓΙΑΝΝΕΝΑ. ΑΣΗΜΟΥΡΓΟΙ ΚΑΙ ΕΡΓΑ Στόχος της παρούσας εργασίας είναι η συμβολή στη μελέτη της ιστορίας και της μνήμης του κόσμου της εργασίας των ασημουργών της πόλης των Ιωαννίνων και του μικρού ορεινού τόπου των Καλαρρυτών, από τον 18ο αι. ώς σήμερα, και η ανάδειξη των αση μουργών ως δρώντων κοινωνικών υποκειμένων που μέσω κοινωνικών και πολιτισμικών πρακτικών συγκροτούν την ταυτότητά τους, σχέσεις, συγκρούσεις, πεδία εξουσίας, και διαμορφώνουν ξεχωριστές αντιλήψεις, στρατηγικές προσαρμογής και ένταξης στον σύγχρονο κόσμο της οικονομίας της αγοράς. Επισημαίνεται ότι η έννοια της εργασίας δεν γίνεται νοητή ως μια οικονομική, απλώς, έννοια, άρρηκτα συνδεδεμένη με τη διαδικασία της παραγωγής, αλλά ως κοινωνική και πολιτισμική επίσης έννοια, συνδεδεμένη με τη διαδικασία της κοινωνικής αναπαραγωγής, του πολιτισμού ευρύτερα. Αρκετές, άλλωστε, μελέτες έχουν ήδη καταδείξει ότι η οικονομική σφαίρα δεν εμφανίζεται ανεξάρτητη και αυτόνομη από τις άλλες κοινωνικές δραστηριότητες και σχέσεις (αντίθετα, ενσωματώνει σχέσεις, νοήματα, αξίες, πολιτισμό στην ευρύτερη έννοια) ούτε συνιστά τον μοναδικό ρυθμιστικό παράγοντα των κοινωνικών σχέσεων και της αλλαγής. 1 Μεθοδολογικά η * Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. 1. Susana Narotzky, Οικονομική ανθρωπολογία. Νέοι προσανατολισμοί, επιμ. Μ. Σπυριδάκης, μτφρ. Αθηνά Σίμογλου, Σαββάλας, Αθήνα Για εθνογραφικές/ανθρωπολογικές μελέτες της ελληνικής βιβλιογραφίας, που προ σεγγίζουν την εργασία ως έννοια της οποίας το περιεχόμενο δεν περιορίζεται στην οικονομική σφαίρα αλλά είναι εμπλουτισμένο με κοινωνική δράση και με πολιτισμικές παραμέτρους, βλ ενδεικτικά: Στ. Παπαδόπουλου, Η χαλκοτεχνία στον ελληνικό χώρο ( ), κατά τις προφορικές μαρτυρίες των χαλκουργών, τ. 1, Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα Nαυπλίου, Ναύπλιο 1982, Κ. Μπάδα, Ο κόσμος της εργασίας. Ψαράδες της λιμνοθάλασσας Μεσολογγίου (18ος-20ός αι.), Πλέθρον, Αθήνα 2004, Μ. Σπυριδάκης, Εργασία και κοινωνική αναπαραγωγή στη ναυπηγοεπισκευαστική βιομηχανία του Πειραιά, Παπαζήσης, Αθήνα 2010, Γ. Τσιώλης, Αποβιομηχάνιση και βιογραφικοί μετασχηματισμοί. Ιστορίες ζωής βιομηχανικών εργατών του Λαυρίου, διδ. διατριβή, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Σχολή Κοινωνικών Επιστημών Ð Τμήμα Κοινωνιολογίας, Ρέθυμνο 2002, Δήμητρα Λαμπροπούλου, Οικοδόμοι. Οι άνθρωποι που έχτισαν την Αθήνα ( ), Βιβλιόραμα, Αθήνα 2009, Ποθητή Χαντζαρούλα, Σμιλεύ-

2 44 Κωνσταντίνα Μπάδα εργασία βασίζεται στη διεπιστημονική κατά βάση θεώρηση και μέθοδο της ιστορικής εθνογραφίας 2 και της προφορικής ιστορίας. 3 Η τελευταία συμβάλλει στο να γίνει περισσότερο αντιληπτή η βαθύτερη ιστορική συνείδηση και ταυτότητα των χειροτεχνών και να κατανοηθεί το πώς οι ίδιοι βιώνουν και ερμηνεύουν την ιστορία της χειροτεχνικής εργασίας και της ζωής τους, πώς αντιδρούν στην κοινωνική αλλαγή που έφερε η μετάβαση στον καπιταλισμό, πώς συγκροτούν την ταυτότητά τους στο παρόν. Η προσοχή στην προφορική ιστορία, ως μεθοδολογικό εργαλείο 4 καταγραφής της βιωμένης εμπειρίας και της μνήμης, και ως ιστορική ερμηνεία, 5 στην παρούσα εργασία αξιώνεται από το ίδιο το θέμα της, τον κόσμο δηλαδή της χειρονακτικής εργασίας. Η μελέτη και η κατανόη ση ειδικότερα του κόσμου της εργασίας και της καθημερινότητας διευρύνθη κε ακριβώς χάρη στην προφορική ιστορία, η οποία προβάλλει την Çαπό τα κάτω ιστορίαè και επιβάλλει την ανάδειξη πολλών αποσιωπημένων ή υποτιμημένων μέχρι τώρα ιστοριών και κοινωνικών υποκειμένων. 6 Επιοντας την υποταγή: οι έμμισθες οικιακές εργάτριες στην Ελλάδα το πρώτο μισό του εικοστού αιώνα, Παπαζήσης, Αθήνα Βλ. σχετικά Άλκη Κυριακίδου-Νέστορος, Λαογραφικά μελετήματα, τ. 2, Πορεία, Αθήνα 1993, σ Η προφορική ιστορία, η ιστορία δηλαδή του βιωμένης εμπειρίας και της μνήμης, διαμορφώθηκε ως επιστημονικό πεδίο από τις σχέσεις των Κοινωνικών Επιστημών, και κυρίως της Ιστορίας, Λαογραφίας/Ανθρωπολογίας και Κοινωνιολογίας, από τον διάλογο που άνοιγε το αντικείμενό της, η προφορική και γραπτή μνήμη, η Çδιαδικασία δηλαδή σχέσης παρελθόντος και παρόντοςè. Η μνήμη (ως συλλογική, κοινωνική, ιστορική) αναγνωρίστηκε, κατά κάποιον τρόπο, ως ο καταλύτης για την ευρύτερη διεπιστημονική σύγκλιση Çστο επίπεδο του αντικειμένουè. 4. P. Chamberlane, J. Bornat and T. Wengraf, The Turn to Biographical Me thods in Social Science, Taylor and Francis / Routledge, Λονδίνο Πρόκειται για μια ιστορική ερμηνεία που ακουμπά πάνω στο βίωμα, στον εσωτερικευμένο κόσμο των συναισθημάτων και της ανθρώπινης καρδιάς, που μπορεί, βέβαια, να διαφέρει από αυτήν που έχει διαμορφώσει η επίσημη ιστορία των γραπτών πηγών και από αυτήν που έχει δώσει η αισθητική π.χ. θεώρηση της εργασίας τους και του έργου τους (ως καλλιτεχνών και των έργων τους ως έργων τέχνης), αλλά είναι αυτή που οι ίδιοι, ως δρώντα υποκείμενα, εννοούν ως Ιστορία. 6. Αλέκα Μπουτζουβή (επιμ.), Σκόπελος. Η ιστορικότητα της καθημερινής ζωής. Οι χειροτέχνες αφηγούνται..., Κατάρτι, Αθήνα 1999, Γ. Πετράκη, Από το χωράφι στο εργοστάσιο: Η διαμόρφωση του βιομηχανικού προλεταριάτου στο σύγχρονο Λαύριο, Τυπωθήτω, Αθήνα 2002, Κων. Μπάδα, ÇΟι καπνεργάτριες του ΑγρινίουÈ, στο: Κωνσταντίνα Μπάδα (επιμ.), Η μνήμη του επαρχιακού αστικού τόπου και τοπίου: Το Αγρίνιο μέχρι τη δεκαετία του '60, Πρακτικά Ημερίδας (23 Σεπτεμβρίου 2001), Δήμος Αγρινίου, Μεταίχμιο, Αθήνα 2003, σ , Κατερίνα Κορρέ-Ζωγράφου Ð Εύη Ολυμπίτου, Άνθρωποι και παραδοσιακά επαγγέλματα στο Αιγαίο ΙΙΙ, Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, Αθήνα 2003, Κ. Μπάδα, Ο κόσμος της εργασίας, ό.π., Βασιλική Ρόκου, Τα βυρσοδεψεία των Ιωαννίνων. Από το εργαστήριο στο ÇεργοστάσιοÈ της βιοτεχνικής πόλης, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2004, Γεωργία Πετράκη, Οι νέες μορφές οργάνωσης της εργασίας, Gutenberg, Αθήνα 2007, M. Σπυριδάκης, Εργασία και κοινωνική αναπαραγωγή, ό.π., Μάνος Σπυριδάκης, ÇΗ μαστοριά ως λαϊκή κουλ-

3 Η ιστορία και η μνήμη του κόσμου της χειροτεχνικής εργασίας 45 τρέπει δε, όπως ήδη αναφέρθηκε, τη διερεύνηση τόσο της εργατικής συνείδησης όσο και των εμπειριών των επαγγελματικών ομάδων, των εργατών/εργατριών ή τεχνιτών/τεχνιτριών, όπως και τη διερεύνηση των όρων διαμόρφωσης της υποκειμενικότητάς τους. 7 Κρίνεται σκόπιμο στο σημείο αυτό να σημειωθεί ότι η μνήμη (συλλογική/κοινωνική) προσεγγίζεται τόσο ως διαδικασία σχέσης παρελθόντος και παρόντος όσο και ως σχέση μεταξύ ατόμου και συλλογικότητας. Ο κατεξοχήν θεωρητικός της μνήμης, ο Halbwachs, 8 επισημαίνει σχετικά με το τελευταίο ότι η ατομική λειτουργία της μνήμης προσδιορίζεται από την κοινωνική ομάδα στην οποία το άτομο ανήκει, ως εκ τούτου το άτομο ανακαλεί και ανασυγκροτεί το παρελθόν του πάντα ως μέλος μιας ομάδας ή ως φορέας μιας πολιτισμικής ταυτότητας στην οποία συμμετέχουν πολλοί με διαφορετικούς τρόπους. Ο ερευνητής, επομένως, της προφορικής μαρτυρίας και της μνήμης στην ουσία δεν έχει να κάνει τόσο με την ατομική μνήμη καθεαυτήν και τους υποκειμενικούς εποικισμούς της, όσο με τις συλλογικές μορφές της υποκειμενικότητας, με τη συλλογική μνήμη. Οδηγείται δε διά της ατομικής μνήμης στη μελέτη της κοινωνικής ομάδας, μέσα στα όρια της οποίας η υποκειμενική διάσταση της μνήμης αναπτύσσεται και λειτουργεί. Για την ανάδειξη του κόσμου της εργασίας των τεχνιτών του ασημιού καταγράφτηκε, με την πρακτική της ημικατευθυνόμενης συνέντευξης, κατά την περίοδο , 9 η βιωμένη εμπειρία και μνήμη 87 ασημουρτούραè, Διαβάζω, τχ. 404 (2000) , Γ. Τσιώλης, Αποβιομηχάνιση και βιογραφικοί μετασχηματισμοί, ό.π., Δήμητρα Λαμπροπούλου, Οικοδόμοι, ό.π., Χαντζαρούλα Ποθητή, Σμιλεύοντας την υποταγή, ό.π., Κωνσταντίνα Μπάδα Ð Έφη Αργυρού, ÇΗ κοινωνία και ο πολιτισμός της ÒυποτιμημένηςÓ εργασίας: Από τη ψυχοθυγατέρα, τη δουλεύτρα, την υπηρέτρια και τη γυναίκα στην αλλοδαπή οικιακή βοηθόè, στο: Ιορδάνης Ψημμένος (επιμ.), Εργασία και κοινωνικές ανισότητες. Προσωπικές υπηρεσίες και υπηρετικό προσωπικό, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2013, σ Λ. Πασσερίνι, Σπαράγματα του 20ού αιώνα. Η ιστορία ως βιωμένη εμπει ρία, μτφρ. Οντέτ Βαρών-Βασάρ, Ιωάννα Λαλιώτου, Ιουλία Πεντάζου, Nε φέλη, Αθήνα Maurice Halbwachs, La mmoire collective, Παρίσι 1950 αγγλική μετάφραση: Col lective Memory, Νέα Υόρκη Βλ., επίσης, Maurice Halbwachs, Τα κοινωνικά πλαί σια της μνήμης, , Νεφέλη, Αθήνα Σύμφωνα με τον P. Nora αλλά και άλλους θεωρητικούς της μνήμης, η συλλογική μνήμη ορίζεται ως Çαυτό που μένει από το παρελθόν στο πλαίσιο του βιώματος των ομάδων ή ως αυτό που οι ομάδες δη μιουργούν με το παρελθόν τουςè. Βλ. P. Nora, ÇMmoire collectiveè, στο: J. Le Goff, P. Chartier, J. Revel (eds.), L'histoire nouvelle, Retz, Παρίσι 1978, σ Αναλυτικότερα, το υλικό συλλέχθηκε κατά τα έτη υπό την επιστημονική μου ευθύνη από ομάδα ερευνητών στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος με τίτλο ÇEφαρμοσμένες παραδοσιακές λαϊκές τέχνες της Ηπείρου Ð Ηλεκτρονική καταγραφή, προβολή και εκπαίδευση: H τέχνη της ασημουργίας ( )È, Επιτροπή Ερευνών Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (εκπονήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος EKBAN της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας). Ευχαριστώ θερμά τον κ. Δημήτρη Φωτιάδη, καθηγητή της Πληροφορικής, επιστημονικό υπεύθυνο του

4 46 Κωνσταντίνα Μπάδα γών της ευρύτερης περιοχής των Ιωαννίνων (υπολογίζεται ότι ο συνολικός αριθμός των γιαννιώτικων εργαστηρίων και εκείνων της ευρύτερης περιφέρειας δεν ξεπερνούσε αυτήν την περίοδο τα ). Οι περισσότερες συνεντεύξεις συνοδεύονται από οπτικό υλικό που περιέχει φωτογραφίες, στοιχεία για τα στάδια της τεχνικής επεξεργασίας και διακόσμησης, για τα εργαλεία, που φυλάσσονται ως κειμήλια, για παλιά και νέα αντικείμενα της ασημουργίας. Στο αρχικό σώμα αυτών των συνεντεύξεων έχουν προστεθεί και άλλες 30 συνεντεύξεις που συγκεντρώθηκαν τα επόμενα χρόνια. Σχεδόν στο σύνολό τους οι ασημουργοί, τη βιωμένη εμπειρία και μνήμη των οποίων καταγράψαμε, έχουν δικό τους εργαστήριο. Μια πρώτη προσέγγιση του καταγραμμένου λόγου τους και των δεδομένων της επιτόπιας γενικότερα έρευνας ανέδειξε διαδρομές ατομικής, οικογενειακής και εργασιακής ζωής, φώτισε αθέατες, εσωτερικευμένες πτυχές της εμπειρίας της μαθητείας και της τεχνικής εκπαίδευσης, και έδωσε πλήθος στοιχείων που αποτυπώνουν το πλέγμα των εργασιακών, οικογενειακών και κοινωνικών ευρύτερα σχέσεων που διαμείβονται στον εσωτερικό κόσμο του εργαστηρίου και των μελών του με την ευρύτερη κοινωνία. Ανέδειξε, επίσης, καλύτερα τη μοναδική εικόνα της χειροτεχνικής βιοτεχνικής ιστορίας της πόλης των Ιωαννίνων, όπου οι ίδιοι είχαν έναν ρόλο ως μαθητευόμενοι, ως καλφάδες, ως μάστορες, ως οικογενειάρχες ή ως μέλη του σωματείου ή κάποιας άλλης συλλογικότητας στην οποία ανήκαν. Ήρθαν στην επιφάνεια οι πρακτικές με τις οποίες οι ίδιοι, οι γυναίκες και οι οικογένειές τους οργάνωναν Ðκαι οργανώνουν ακόμαð τη ζωή τους γύρω από την ασημουργική δραστηριότητα, ο τρόπος με τον οποίο αντιμετώπισαν τις αλλαγές που έφερνε στη ζωή τους η βιομηχανοποίηση και η καπιταλιστική διείσδυση (η οποία στην τελευταία φάση εκφράζεται με τη μαζική εισαγωγή ασημένιων αντικειμένων από την Ταϊβάν, την Ταϊλάνδη, την Ινδία, την Ιταλία κ.λπ.) και οι μηχανισμοί επιβίωσης που ανέπτυξαν. Βασική διαπίστωση είναι ότι οι ασημουργοί μέχρι σήμερα ασκούν τη δραστηριότητά τους με μορφές εργασίας, τεχνικές, συμπεριφορές και νοοτροπίες που χαρακτηρίζονται ως παραδοσιακές, ως αναχρονιστική κατ' άλλους επιβίωση ή ως κατάλοιπο του παρελθόντος που θέτει και τους κοινωνικούς συντελεστές της στο περιθώριο της σύγχρονης αγοράς και κοινωνίας. Αυτή, ωστόσο, η μορφή παράδοσης δεν φαίνεται να αποτελεί ένα απλό κατάλοιπο του παρελθόντος, αλλά συνιστά μια συνεχιζόμενη, εξελισσόμενη παράδοση που επιτρέπει σε αυτήν την ομάδα την επιβίωσή της στον σύγχρονο κόσμο της αγοράς. Με βάση δε την ώς τώρα έρευνα της ιστορίας της συγκεκριμένης δραστηριότητας, θα υποστήριζα ότι οι ασημουργοί εμφανίζονται να διαμορφώνουν πίσω προαναφερόμενου έργου, που μου διέθεσε το υλικό των συνεντεύξεων για τη μελέτη και για την αρχειοθέτησή του.

5 Η ιστορία και η μνήμη του κόσμου της χειροτεχνικής εργασίας 47 από τη φαινομενική τους υποταγή στην αφομοιωτική λογική της προσαρμογής τους στους καπιταλιστικούς κανόνες της αγοράς μια διαφορετική λογική προσαρμογής και ένταξης σ' αυτήν. Αναλυτικότερα, η ιστορία και η μνήμη της χειροτεχνικής δραστηριότητας των ασημουργών (χρυσικών, όπως λέγονταν) δείχνει ότι ο 18ος αι. εγκαι νίασε μια διαφορετική πορεία για την οικονομική και κοινωνική εξέ λιξη της πρώην αγροτο-ποιμενικής Ηπείρου και της υποτυπώδους λει τουρ γίας κάποιων αστικών περιβάλλοντών της (Γιάννενα, Aργυρόκαστρο, βενετοκρατούμενη Πρέβεζα). Προς τις τελευταίες, ειδικότερα, δεκαετίες του 18ου αι. Ð αρχές 19ου αι. τα Γιάννενα γίνονται η πρωτεύουσα ενός εκτεταμένου πα σαλικιού με σημασία και δύναμη, και εξελίσσονται μέσα στις συνθήκες της αναδυόμενης εμπορευματικής οικονομίας σε σημαντική εμπορική, 10 βιοτεχνική και πολιτισμικά αναπτυσσόμενη πόλη. Ένας σημαντικός αριθμός ασκούμενων βιοτεχνικών δραστηριο τήτων που διαμοιράζονται στα περίπου χριστιανικά εργαστήρια της πόλης, υπόκειται στις δομές και τις ιεραρχημένες εργασιακές και κοινωνικές σχέσεις των συντεχνιών. 11 Μεταξύ αυτών η αργυροχοϊκή δραστηριότητα 12 αναπτύσσεται σημαντικά τον 18ο και 19ο αι. με προώθηση των προϊόντων της στην εσωτερική αγορά, στην ευρωπαϊκή Δύση και στον βαλκανικό κόσμο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Από τις τελευταίες, ωστόσο, δεκαετίες του 19ου αι. τα μέλη των συντεχνιών μαζί με τους καλφάδες και τα τσιράκια τους βιώνουν την προοδευτική εξασθένιση της συντεχνιακής οργάνωσης και των εργασιακών σχέσεων εξαιτίας πολλών παραγόντων, 13 κυρίως όμως λόγω της επικράτησης των καπιταλιστικών σχέσεων και του σκληρού ανταγωνισμού των ευρωπαϊκών βιομηχανικών προϊόντων έναντι των εγχώριων προϊόντων της χειροτεχνικής-βιοτεχνικής παραγωγής. Ο κόσμος των ασημουργών επλήγη περισσότερο εξαιτίας της αδυναμίας του να ανταποκριθεί στις νέες απαιτήσεις της αγοράς και επιπρόσθετα λόγω της υψηλής οικονομικής δαπάνης προμήθειας της πρώτης ύλης (ασήμι, χρυσό και άλλα μέταλλα) Γ. Πλουμίδης, ÇΣυμβολή στην ιστορία του εμπορίου των Ηπειρωτών με τη Βενετία (18ος αι.)è, Ηπειρωτικά Χρονικά 41 (2007) Γενικότερα βλ. Γ. Παπαγεωργίου, Ο εκσυγχρονισμός του Έλληνα πραγματευτή σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα (τέλη 18ου Ð αρχές 19ου αι.). Ένα μαθηματάριο εμπορίου του Αθανάσιου Ψαλίδα, εκδ. Τολίδη, Αθήνα Βλ. Γ. Παπαγεωργίου, Οι συντεχνίες στα Γιάννενα κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αι. (αρχές 19ου αι. ώς 1912), Γιάννενα Ευαγ. Ντάτση-Δάλλα, Τα ισνάφια μας τα βασιλεμένα, Τα Γιάννινα των μαστόρων και των καλφάδων, εκδ. Γαβριηλίδης Ð Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα Γ. Παπαγεωργίου, Οι συντεχνίες, ό.π., σ. 32, όπου σε σχετικό πίνακα σημειώνεται ότι το 1812 στη συντεχνία των χρυσικών ήταν καταγραμμένα 53 μέλη, με φθίνοντα, ωστόσο, αριθμό ώς το Στο ίδιο, σ , Βασιλική Ρόκου, Τα βυρσοδεψεία των Ιωαννίνων, ό.π., σ Έως σήμερα η προμήθεια της πρώτης ύλης, μέσω εμπόρου, γίνεται με τη

6 48 Κωνσταντίνα Μπάδα Μια αντίστοιχη βιοτεχνική διαδρομή, βασισμένη, ωστόσο, στην παραγω γή του ελεύθερου τεχνίτη, διαγράφηκε και στις ορεινές κοινότητες Ðκυρίως σε αυτές που ίσχυε το καθεστώς των προνομίων (όπως π.χ. στο Συρράκο και στους Καλαρρύτες 15 Ðκαι σε άλλα ΤζουμερκοχώριαÐ, στο Μέτσοβο, στα Ζαγοροχώρια κ.ά.). Πρόκειται για έναν ορεινό κόσμο που ανταποκρίθηκε στα δεδομένα της εμπορευματικής οικονομίας και κοινωνίας αξιοποιώντας παγιωμένες πρακτικές του, όπως π.χ. την κι νη τικότητα των δυνάμεών του και των πόρων του, την οικογενειακή/συγ γενική υποστήριξη, ή βρίσκοντας νέες διεξόδους, όπως την ορεινή οι κιακή βιοτεχνία και το εμπόριο. Μεταξύ αυτών οι Καλαρρυτινοί, όπως και οι Συρρακιώμορφή ÇχελώναςÈ ή σε ÇσπυρίÈ. Το εμπόριο σήμερα διεξάγεται από Γιαννιώτες εμπόρους αλλά υπάρχει και απευθείας προμήθεια από την Αθήνα. ÇΠαλιότερα το έπαιρναν από το Λαύριο μέσω του Μιμικόπουλου. Τα περισσότερα εργαστήρια έχουν το δικό τους μικρό χυτήριο όπου λειώνουν το ασήμι και πετυχαίνουν το επιθυμητό επίπεδο βαθμών του ασημιού με τη μείξη και άλλων μετάλλωνè (προφορική μαρτυρία). Για τα μεταλλεία του Λαυρίου και τις εταιρείες παραγωγής αργυρούχου μολύβδου βλ., συνοπτικά, Χρ. Αγριαντώνη, Οι απαρχές της εκβιομηχάνισης στην Ελλάδα το 19ο αι., ΜΙΕΤ, Αθήνα 1986, σ , όπου και η σχετική βιβλιογραφία. Δεν έχουμε όμως επαρκή στοιχεία για τον τρόπο προμήθειας της πρώτης ύλης για την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας. Τα μεταλλεία της Οθωμανικής αυτοκρατορίας δεν απέδιδαν σημαντική παραγωγή, παρόλο που δεν έλειπαν ούτε οι φυσικοί πόροι ούτε τα κεφάλαια. Ως ανασταλτικούς παράγοντες που περιόριζαν την ανάπτυξη, οι ειδικοί θεωρούν το ιδιοκτησιακό καθεστώς των αργυρωρυχείων της Βαλκανικής και του τρόπου διοίκησής τους, την τεχνολογική καθυστέρηση (εκτός αυτών της Σερβίας και Βοσνίας) και τις ημι-αποικιακού τύπου σχέσεις που ανέπτυξε η Οθωμανική αυτοκρατορία με τη Δύση, οι οποίες οδήγησαν σταδιακά στην οικονομική και τεχνολογική εξάρτηση από αυτήν (Γιάννης Χρυσοβέργης, ÇΤεχνολογική καθυστέρηση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας στα τέλη του 18ου αι.è, στο: Πρακτικά του Συμποσίου ÇΚουλτούρα και τεχνολογίαè, Praxis / Παρουσία, Αθήνα 1990, σ Από μεμονωμένες γραπτές πηγές φαίνεται πάντως ότι ένα μέρος της προμηθευόμενης ύλης εισαγόταν με τη μορφή του σύρματος και του φύλλου. Βλ., ενδεικτικά, Κ. Μέρτζιου, ÇΤο εν Βενετία Ηπειρωτικόν ΑρχείονÈ, Ηπειρωτικά Χρονικά 11 (1936) 260, όπου σε εμπορική αλληλογραφία (1723, 12 Αυγούστου) αναφέρεται ότι ο Αναστάσιος Νικολόπουλος από τα Γιάννενα παραγγέλνει, μεταξύ άλλων, και Çασήμι φύλλα μεγάλα διά αγιογραφίας χηλιάδες No 5. Να το κιτάξης να μην ινε πατιδο (βεβλεμένον) και δεν βγαίνουν τα φύλλαè. Ένα άλλο μέρος της προμήθειας της πρώτης ύλης το εξασφάλιζε η τεχνική της ανακύκλωσης, δηλαδή το ÇλαγάρισμαÈ των χρυσών και ασημένιων αντικειμένων, τεχνική που την χρησιμοποιούσαν οι τεχνίτες μέχρι το 1950 περίπου, σύμφωνα με τις μαρτυρίες των τεχνιτών Αρλέτου, Ματσαβίνη, Τσουμάκα, Καλαμπόκη. Βλ. για την περιγραφή της τεχνικής Γ. Οικονομάκη-Παπαδοπούλου, ÇΤο λαγάρισμα των πολύτιμων μετάλλωνè, Εθνογραφικά 6 (1989) Το χωριό Καλαρρύτες είναι η έδρα των ÇπρονομιακώνÈ χωριών της περιοχής του Μαλακασίου. Kινούμενοι οι Καλαρρυτινοί εντός του πλαισίου του καθεστώτος των φοροαπαλλαγών και των προνομίων, όπως αυτά λειτουργούσαν στα δεδομένα του κοινωνικού σχηματισμού της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, διαμόρφωσαν σταδιακά τους όρους ανάπτυξης ενός αξιόλογου και αυτόνομου μηχανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης/αυτονομίας. Βλ., γενικότερα, Στέφανος Φίλος, Τα Τζουμερκοχώρια, Αθήνα 2000.

7 Η ιστορία και η μνήμη του κόσμου της χειροτεχνικής εργασίας 49 τες, 16 Βλάχοι ως προς την εθνοτική τους ταυτότητα, εκμεταλλευόμενοι τις περιστάσεις ανέπτυξαν 17 κατά την περίοδο συ μπληρωματικά στην κτηνοτροφία που ήταν η κύρια παραγωγική τους δραστηριότητα, την οικιακή βιοτεχνία των μάλλινων ειδών ένδυσης (π.χ. κά πες), την τέχνη της ραπτικής και το εμπόριο των μεγάλων αποστάσεων, 18 ενώ οι Καλαρρυτινοί επιδόθηκαν επιπρόσθετα στην ιδιαίτερη δραστη ριότητα της ασημουργικής τέχνης. Η γραπτή και η προφορική μνή μη αποτυπώνουν την άσκηση στην περιοχή αυτή της τέχνης του ασημιού και τις σχέσεις που είχαν αναπτύξει οι κοινωνικές δυνάμεις της με τα Γιάννενα. 19 Η πόλη, βέβαια, εμφανίζεται να ενσωματώνει 20 Ðπραγματικά και συμβολικάð και 16. Βλ., γενικότερα, Δημ. Ψυχογιός (επιμ.), Ο οικονομικός και κοινωνικός μετασχηματισμός των αγροτικών κοινοτήτων, Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, Αθήνα 1987, Βασιλική Ρόκου, ÇΗ ορεινή πόλη της κτηνοτροφίας, πόλη της υπαίθρου. Τρία ηπειρωτικά παραδείγματα: Μοσχόπολη, Μέτσοβο, ΣυρράκοÈ, Πρακτικά Συμποσίου Ιστορίας: Νεοελληνική πόλη. Οθωμανικές κληρονομιές και νεοελληνικό κράτος, τ. Β, Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, Αθήνα 1985, σ , Συρράκο Ð Πέτρα Ð Μνήμη Ð Φως, Πνευματικό Κέντρο Κοινότητας Συρράκου, χ.τ ÇΠρος το ανατολικόν των Ιωαννίνων μέρος, σχεδόν οκτώ ωρών διάστημα προς τον Άραχθον ποταμόν, υπό την δυτικήν υπώρειαν του Πίνδου όρους, κείνται τα Βλαχοχώρια λεγόμενα κατοικημένα όλα από Γραικούς, εξ ων δυο χώραι εισίν οι επισημότεραι. Πρώτη η Καλαρρύτη, χώρα αρκετά μεγάλη, και η Συρράκω. Οι εγκάτοικοι τούτων των χωρίων [...] χάριν εμπορίου και κέρδους ευρίσκονται σχεδόν διεσπαρμένοι εις όλας τας παραθαλασσίους πόλεις της Ευρώπης μέχρι και αυτών των Ηράκλειων στηλών, εμπορευόμενοι τας εκ των Σκουτίων συνεραμμένας Κάπας, τας προς χρήσιν των ναυτώνè Μελετίου Γεωγραφία, Β έκδοσις, επαυξηθείσα μετά καί τινων Παραρτημάτων, και Πέντε Γεωγραφικών Πινάκων και επιδιορθωθείσα υπό Ανθίμου Γαζή, του Μηλιώτου, Βενετία Πρβλ. και Σπ. Λάμπρου, ÇΣυρράκον και ΚαλαρρύτεςÈ, Εστία, τ. Β (1881) 441. Σε αντίστοιχες διαπιστώσεις προβαίνουν και οι περιηγητές W. Leak και F. Pouqueville, οι οποίοι επισκέφθηκαν την περιοχή στις αρχές του 19ου αιώνα. Ειδικά για το χωριό Καλαρρύτες αναφέρουν ότι χαρακτηρίζεται από πλούτο και πολιτισμό. 18. Στο τέλος, ειδικότερα, του 18ου αιώνα έχουν οργανώσει ένα πολύ καλό εμπορικό δίκτυο στις ευρωπαϊκές αγορές. Στην Ιταλία ανοίγουν πολλοί εμπορικοί οίκοι: Ο Γεώργιος Δουρούτης δραστηριοποιείται στην Ανκόνα και τη Νάπολη, ο αδελφός του, Χρήστος Δουρούτης, στην Τεργέστη, οι αδερφοί Σταματάκη, οι αδερφοί Μπαχώμη, ο Κ. Παράσχος και η οικογένεια Σγούρου δραστηριοποιούνται στο Λιβόρνο (και στην Ισπανία οι τελευταίοι), οι αδερφοί Τουρτούροι στη Βενετία, οι αδερφοί Λάμπρου στη Νάπολη, ενώ στα Γιάννενα κάνουν αισθητή την εμπορική και κοινωνική παρουσία τους οι αδελ φοί Γεωργίου και Νικολάου Λάμπρου, Ιωάννη και Αποστόλου Παράσχη, Γεωργίου Τουρτούρη, Δημητρίου Δαμίρη και Νικολάου Σγουρού μετά το Βλ., ενδεικτικά, Γ. Παπαγεωργίου, ÇΜαρτυρίες για τις δραστηριότητες Κα λαρρυτινών εμπόρων (τέλη 18ου αιώνα Ð 1821)È, Ηπειρωτικά Χρονικά 30 (1992) , Μαίρη Ζάγκλη- Μπόζιου, Ιστορικός οικισμός στις κορυφές της νοτιοδυτικής Πίνδου, Καλαρρύτες. Οδηγός. Ιστορία Ð Αξιοθέατα Ð Πε ριηγήσεις, Κοινότητα Καλαρρυτών, χ.τ Αναφέρεται ότι στα εργαστήρια του Συρβάνου και του Σουγδόρη, χρυσικών της πόλης, έμαθαν τη χρυσοχοϊκή τέχνη και Καλαρρυτινοί, οι οποίοι στη συνέχεια την μεταβίβασαν και σε άλλους συμπατριώτες τους. 20. ÇΟ παππούς μου γεννήθηκε στους Καλαρρύτες, όμως εδώ, στα Γιάννενα, έζησε. Ο πατέρας μου γεννήθηκε το 1899 και έζησε στα Γιάννενα. Εκεί όμως, από

8 50 Κωνσταντίνα Μπάδα σταδια κά να απορροφά την ιστορική παρουσία των ορεινών ασημουργών των Καλαρρυτών. Η ορεινή εμποροβιοτεχνική οικονομία συρρικνώθηκε, άλλωστε, νωρίτερα, εξαιτίας τόσο των πιέσεων που ασκούσε η αναπτυσσόμενη στον δυτικό κόσμο καπιταλιστική οικονομία, όσο και άλλων ιστορικών συγκυριών και παραγόντων, μεταξύ των οποίων η καταστροφή του χωριού το 1821 από τους Τούρκους και η φυγή όλων των κατοίκων του. 21 Από αυτήν την περίοδο της αναγκαστικής εξόδου και εξής οι ορεινοί τεχνίτες του ασημιού επέλεξαν να ζήσουν και να εργαστούν ως ασημουργοί 22 σε άλλους τόπους, 23 μεταξύ αυτών και στα Γιάννενα, κατασκευάζοντας στα εργαστήριά τους προϊόντα που τους κατέστησαν φημισμένους τεχνίτες. Αρκετοί, μάλιστα, από αυτούς, έχοντας συνείδηση της αξίας τους ως τεχνίτες, ξεπερνούν τη συνήθη πρακτική της ανυπόγραφης παραγωγής και υπογράφουν τα έργα τους με αναφορά του ονόματός τους και του τόπου καταγωγής τους. 24 Σημειώνεται ότι το χωριό σταδιακά επανασυγκροτήθηκε, αλλά στήριξε πλέον την οικονομική και κοινωνική του ζωή στην ανέκαθεν ασκούμενη κτηνοτροφία (και στη μεταποίηση των προϊόντων της, π.χ. τυροκομία), συμπληρωματικά στη γεωργία και σταδιακά, εκεί είναι η ρίζα μας. Και υπήρχε μέχρι τώρα και το σπίτι μας εκεί. Κι όπως έφερνα βόλτα, βλέπω ένα παλιό σπίτι ετοιμόρροπο και βλέπω από το πίσω μέρος μέσα από ένα τζάμι ένα εργαστήριο με τους πάγκους και τα εργαλεία πάνω σκουριασμένα... Ο παππούς εργαζόταν στα Γιάννενα, το καλοκαίρι όμως έφευγαν και πήγαιναν εκεί. Γιατί θυμάμαι που έλεγε ο πατέρας μου, ήμασταν μικρά και μας έβαζαν πάνω στα άλογα σε κάτι καλάθες, τον καθένα από μια μεριά και μας πήγαιναν στους Καλαρρύτες. Και από το σόι της γιαγιάς μου λένε πως είχαν υποκατάστημα στην Τεργέστη. Από την οικογένεια των ΒογιάρωνÈ. (Μίμης Τζουμάκας, Γιάννενα 1997) 21. Οι Καλαρρύτες γνωρίζουν πρωτοφανή ερήμωση: πριν από την Επανάσταση του 1821 είχαν πληθυσμό περίπου κατοίκους και στις παραμο νές του 1821 αριθμούσαν 500 οικογένειες, ενώ στην απογραφή του 1831 πα ρουσιάζονται μόνο 26 από αυτές. Οι δύο διαταγές (μπουγιουρντί) που εκδό θη καν το 1822 και το 1826 (για αμνηστία και ασφαλή επιστροφή των κα τοί κων) δεν στάθηκαν ικανές να αποτινάξουν τον φόβο. Ο μικρός αριθμός των οικογενειών που επέστρεψε, έκανε, ωστόσο, μια νέα αρχή. 22. Βαρβάρα Παπαδοπούλου, ÇΗπειρώτες χρυσικοί και αργυροχόοι. Συμβολή στη μελέτη της ηπειρωτικής αργυροχοΐαςè, Ηπειρωτικά Χρονικά 39 (2005) Ενδεικτικά αναφέρεται ότι ο Τσιμούρης δρα στα Ιωάννινα και στους Καλαρρύτες, ο Μπάφας στη Ζάκυνθο, ο Παπαγεωργίου και ο Παπαμόσχου στην Κέρκυρα, ο Νέσσης (Nessi) και ο Βούλγαρης (Bulgari) στην Ιταλία και άλλοι στην αλβανική Ήπειρο. Βλ. και Πόπη Ζώρα, Δύο μεγάλοι μαστόροι του ασημιού: Aθανάσιος Tσιμούρης Ð Γεώργιος Διαμάντης MπάφαςÈ εκδ. EOMMEX, Aθήνα 1972, Α. Τσιάρα, ÇΟι Καλαρρυτινοί αργυροχόοι Νικόλαος και Κωνσταντίνος Ποντίκης. Τα έργα τους και η συμβολή τους στην ηπειρωτική αργυροχοΐα (τέλη 18ου Ð αρχές 19ου αιώνα), στο: Χ. Δ. Μεράντζας (επιμ.), Πρακτικά Α Επιστημονικού Συνεδρίου για τα Τζουμέρκα. Ο τόπος, η κοινωνία, ο πολιτισμός. Διάρκειες και τομές, Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Τζουμέρκων, Ιωάννινα 2008, σ , εικ Πρβλ. Χαράλαμπος Κουτελάκης, Έλληνες αργυροχρυσοχόοι και ξυλογλύπτες, Σμίλη, Αθήνα 1996, όπου διαπιστώνεται ότι οι Καλαρρυτινοί ασημουργοί υπερτερούν σε αριθμό, όπως και σε έργα που φέρουν την υπογραφή τους.

9 Η ιστορία και η μνήμη του κόσμου της χειροτεχνικής εργασίας 51 προς τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα, στον εισαγόμενο πλούτο που έστελναν οι απόδημοι. Ένα μικρό ποσοστό επιδίδεται, ωστόσο, και στην ασημουργική δραστηριότητα και τη διακίνηση των προϊόντων της. Προφορικές μαρτυρίες και γραπτές πηγές θέτουν ως σημείο οριστικής λήξης της δραστηριότητας στους Καλαρρύτες τη δεκαετία του : Εγώ γεννήθηκα, βέβαια, στους Καλαρρύτες και μέχρι μια ηλικία ετών ήμουνα εκεί και θυμάμαι πάρα πολύ καλά τους τεχνίτες και πήγαινα στα εργαστήρια, ζούσε ο ένας ο παππούς μου, πήγαινα έβλεπα στο εργαστήριο πώς δούλευε, παρόλο που εκείνα τα χρόνια ήταν οι συνθήκες δύσκολες, τα εργαστήριά τους ήταν καλά οργανωμένα, με το χυτήριό τους, με το ασκί που λέμε εμείς, από δέρμα. Αυτό ήταν φουσκωτό αλλά λειώνανε τα μέταλλα κανονικά, τα θυμάμαι πολύ καλά αυτά... Τα εμπορεύματα πήγαιναν έξω, πήγαιναν με τα ζώα από τους Καλαρρύτες στη Ρουμανία αλλά τα περισσότερα ξοδεύονταν στο μοναστήρι της Παλιουρής. Γινόταν ένα πανηγύρι το Σεπτέμβρη και όλοι οι εκθέτες και οι μάστορες από τους Καλαρρύτες πήγαιναν και εκθέταν σε πάγκους, σε τραπέζια μεγάλα τα εκθέματά τους και ξέρανε απ' όλη την Ελλάδα ότι γίνεται η έκθεση στο μοναστήρι της Παλιουρής και έρχονταν και κάνανε παραγγελίες για τις νύφες, γιατί στους γάμους που γίνονταν, στολίζονταν οι νύφες με ζώνες, μαντήλια και καρφίτσες... Αργότερα ο παππούς μου έφτιαχνε πράγματα και τα έστελνε στον πατέρα μου που είχε εργαστήριο και μαγαζί στα Γιάννενα (Δ. Ματζαβίνης, ετών 60) Το αναπόφευκτο, όπως φάνταζε, τέλος των ασημουργών/χρυσικών και των προκαπιταλιστικών μεθόδων της εργασίας τους επιχείρησαν, και όπως διαπιστώνεται το παραμέρισαν, οι ίδιοι οι ασημουργοί. Σημειώνεται ότι μετά την απελευθέρωση των Ιωαννίνων, το 1913, έως το τέλος της δεκαετίας του 1920 ο αριθμός των εργαστηρίων και των ασημουργών ήταν περιορισμένος Ðαν και μετά το 1922 μερικοί Μικρασιάτες πρόσφυγες που είχαν εγκατασταθεί στην πόλη, δραστηριοποιήθηκαν στον συγκεκριμένο κλάδο και ίσως εμπλούτισαν την ηπειρωτική παράδοση και με τη δική τους κληρονομημένη τεχνική γνώση και αισθητική. Τα Γιάννενα αυτής της περιόδου βιώνουν καθεστώς υπανάπτυξης και βρίσκονται εν αναμονή της ανάπτυξης και της εκβιομηχάνισης, ωστόσο οι εξελίξεις καθορίστηκαν από το διεθνές, το εθνικό και το περιφερειακό πλαίσιο. Είναι η στιγμή που η επιλογή των υποκειμένων να μην υποκύψουν στη φτώχια και την περιθωριοποίηση τα ώθησε να αναλάβουν μια κοινωνική ευθύνη που τους επέτρεπε όμως να διεκδικήσουν με τη σκληρή εργασία τους, ως δικαίωση, τις κατακτήσεις του παρελθόντος. Έτσι, δίνουν συνέχεια στην άσκηση της τεχνικής και της χειροτεχνικής δραστηριότητάς τους, με προ-

10 52 Κωνσταντίνα Μπάδα οπτική, ωστόσο, βιώσιμη και αναπτυξιακή. Ως σταθεροί συντελεστές της βιωσιμότητας του κόσμου της χειροτεχνικής εργασίας του ασημιού, στα δεδομένα του σύγχρονου καπιταλισμού προβάλλουν ως η μικρή, οικογενειακής μορφής, επιχείρηση, στην οποία διαπλέκονται με εμφανή τρόπο οι συγγενικές, εργασιακές και κοινωνικές σχέσεις, η σκληρή και ατέλειωτη χειροτεχνική εργασία όλων, ο χώρος και τα εργαλεία, η διαθεσιμότητα του εργατικού δυναμικού που προέρχεται από τον αγροτικό Ðορεινό κατά βάσηð κόσμο, η ευέλικτη προσαρμοστικότητα, η κληρονομημένη τεχνική εμπειρία, η τοπική παράδοση ευρύτερα. Στην πολλαπλώς, τέλος, αξιοδοτούμενη και νοηματοδοτούμενη τοπική παράδοση της τέχνης την οποία αισθάνονται οι φορείς της, οι τεχνίτες ενσωματώνουν τον διαμορφωμένο από γενιά σε γενιά χαρακτήρα των τεχνικών παραγωγής και διακόσμησης και την εμπλουτίζουν με νέα στοιχεία, τεχνικές και υλικά αφομοιώνουν το αξιακό/πολιτισμικό σύστημα και αποπνέουν το διαμορφωμένο, στο πλαίσιο των συντεχνιών, μαθησια κό, οργανωτικό και εργασιακό μοντέλο εργασίας, κοινωνικής ζωής και πολιτισμού: 25 Εμείς εδώ δουλέψαμε με την παράδοση. Έτσι πήγαινε από γενιά σε γενιά. Εγώ έμαθα τη δουλειά απ' τον πατέρα μου και άμα λέω δουλειά, λέω τη τέχνη. Όλα τα κάναμε απ' την αρχή, με το χέρι όλα, ώσπου να βγάλουμε το κάθε πράμα έτοιμο. Χρόνια ήθελες να τα μάθεις όλα αυτά, όλες τις φάσεις και να τα κάνεις με τη σειρά. Ήταν μεγάλο πράμα να σε πούνε μάστορα, καλό τεχνίτη, νά 'χεις τέτοια φήμη. Και αυτό δεν το είχες μόνο με τη μαστοριά στην τέχνη σου. Τό 'χες και με τη συμπεριφορά και μεταξύ μας και με τον πελάτη, με όλα. Είχες και υποστήριξη, ο ένας με τον άλλο και από την οικογένεια και τον συγγενή και παραέξω. (Μίμης Χατζής, Ιανουάριος 1997) Στις πρακτικές προσαρμογής εντάσσεται η μετακίνηση και εγκατάσταση σε άλλους τόπους, όπου ανοίγουν οι ίδιοι εργαστήρια ή εργάζονται ως τεχνίτες (κυρίως στην Αθήνα 26 και τη Θεσσαλονίκη), η ανάληψη του ρόλου α) του δασκάλου στη δημιουργούμενη το 1930 Σχολή Αργυροχοΐας που αποτέλεσε παράρτημα του Οικοτροφείου του Γεωργίου 25. ÇΠαλιά μας συνήθεια είναι να γλεντάμε όλοι μαζί την Τσικνοπέμπτη. Κάθε Τσικνοπέμπτη τα αφεντικά μας, τα μαστόρια μας μάς 'κάναν τραπέζι, όχι μόνο στην αργυροχοΐα αλλά και στα άλλα εργαστήρια. Ιδίως στην αργυροχοΐα το είχαν έθιμο οπωσδήποτε και μας 'κάναν τραπέζι. Τρώγαμε μέσα στο εργαστήριο, έφτιαχνε πίτες η γυναίκα του αφεντικού, πίναμε και κρασί, πολλές φορές μεθάγαμε.è (Βύρων Κυριαζής) 26. Στην πόλη της Αθήνας επικρατεί η μικρή εργαστηριακή ή οικιακή βιοτεχνία. Μεταξύ αυτών ασκείται, στο ίδιο πλαίσιο, και η αργυροχρυσοχοΐα (Χρ. Αγριαντώνη, Οι απαρχές της εκβιομηχάνισης, ό.π., σ. 152).

11 Η ιστορία και η μνήμη του κόσμου της χειροτεχνικής εργασίας 53 Σταύρου, 27 β) του μάστορα που παρέχει στο εργαστήριό του πρακτική γνώση στον μαθητευόμενο ή εργασία στον ημιειδικευμένο τεχνίτη. Οι τεχνίτες αυτής της περιόδου κουβαλούν τα χαρακτηριστικά και τη γνώση του τύπου του ολοκληρωμένου χειροτέχνη (αυτού δηλαδή που γνωρίζει και ασκεί όλες τις τεχνικές και συμμετέχει σε όλες τις φάσεις της παραγωγικής διαδικα σίας), του σκληρά εργαζόμενου αλλά και κοινωνικά αναγνωρισμένου μά στορα. Από την επόμενη γενιά οι τεχνίτες τείνουν προς εξειδίκευση ως προς την τεχνολογία και τη γνώση για την οργάνωση της παραγωγής. Αναπτύσσονται, σταδιακά, εργαστήρια που ασκούν μόνο τη διακοσμη τι κή τεχνική του ÇσκαλιστούÈ ή εργαστήρια που ασχολούνται μόνο με την τεχνική του σαβάτ, και εργαστήρια που είναι ÇειδικευμέναÈ στα κο σμή ματα, ενώ κάποια άλλα ειδικεύονται στα εκκλησιαστικά αντικείμενα. 28 Πρόκειται στην ουσία για έναν τρόπο οργάνωσης της τοπικής παραγωγής, για ένα είδος επιμερισμού της, που ανταποκρίνεται, μεταξύ άλλων, στην ανάγκη κάλυψης της ζήτησης μιας καινούριας, διαφοροποιημένης καταναλωτικής αγοράς, την οποία διαμόρφωνε η αστικοποίηση, 27. Η συνέχιση και η ανάπτυξη της ασημουργίας στα Γιάννενα οφείλεται κατά μεγάλο μέρος στην ίδρυση και λειτουργία της προαναφερθείσας Σχολής και αυτών που την διαδέχθηκαν. Η Σχολή Γεωργίου Σταύρου λειτούργησε για μια δεκαετία περίπου (έως το 1940). Το 1959 ιδρύθηκε Σχολή που εποπτευόταν από τον Εθνικό Οργανισμό Ελληνικής Χειροτεχνίας και στη συνέχεια (από το 1975) η ίδια τέθηκε υπό την εποπτεία του Οργανισμού Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού. Στη μνήμη των ασημουργών έχει χαραχθεί η εμπειρία της μαθητείας τους στη Σχολή Γ. Σταύρου όχι τόσο ως προς την εκπαίδευση που παρείχε και που αξιολογείται θετικά, όσο για την πειθαρχημένη, ιδρυματικού χαρακτήρα, καθημερινότητα την οποία επέβαλλε στους μαθητευόμενους που ήταν, στην πλειονότητά τους, παιδιά από χωριά, σε κάποιο ποσοστό ορφανά, και κατά τη διάρκεια της μαθητείας τους φιλοξενούνταν στο Οικοτροφείο του Γ. Σταύρου, όπως αργότερα και της Σχολής του ΕΟΕΧ/ΕΟΜΕΧ: ÇΉταν σκληρά, ειδικά αν ήσουν κάπως ζωηρός. Εκείνο που με ενοχλούσε είναι ότι ήμασταν σαν στρατιωτάκια. Και μοναχά μας. Δεν είχαμε παρέες με τους Γιαννιώτες. Εγώ δεν πρόλαβα αυτή τη σχολή. Πήγα στου ΕΟΕΧ, ήταν στο Κέντρο, εκεί στο Παλλάδιο, από πάνω μέναμε και κάτω γίνονταν τα μαθήματα και τα εργαστήρια, οι συμπεριφορές πάνω κάτω ίδιες... Από μικρά παιδιά αρχίζαμε και τα μαθαίναμε όλα... Δεν ήταν εύκολο... Από μικρά παιδιά, τα πιο πολλά απ' τα χωριά έρχονταν να μάθουν, με ταλαιπωρία πολύ, να κάτσουν χρόνια και μετά να γίνουν υπάλληλοι και μετά να ανοίξουν κάποιοι και το δικό τους εργαστήριè. Σημειώνεται παρεκβατικά ότι οι τεχνίτες έχουν καταστήσει γενικότερα κοινό τόπο της μνήμης τους τη φάση της μαθητείας, όπως και αυτήν του ασκούμενου τεχνίτη ή και του απλού μισθωτού υπαλλήλου στο εργαστήριο, πριν καταφέρουν να ανοίξουν το δικό τους εργαστήριο. Μακρόχρονες, επίπονες και σκληρές γι' αυτούς εμπειρίες, καθώς ως φάσεις της εργασιακής ζωής τους παρέπεμπαν στην απλήρωτη, χωρίς ωράριο και αναγνώριση, εργασία. Βλ. και Γιασ. Mωυσείδου, H αργυροχοΐα στην Ήπειρο, Αθήνα 1983, σ Ενδεικτικά αναφέρεται ότι τα εργαστήρια του Κέκλα (και Μεντή που φιλοξενείται) και του Λάμπρου είναι επίσης προσανατολισμένα στην παραγωγή εκκλησιαστικών ειδών με την τεχνική του συρματερού, του Βαρτζώκα και Κυριαζή στην παραγωγή σκαλιστών ειδών, στην τεχνική του σαβάτ σε κοσμήματα είναι του Ζερβού- Οικονόμου, στην τεχνική των χυτών στο χώμα του Βασ. Κυριαζή και του Δημητρούλα, και χυτών πρέσσας του Ευθυμίου.

12 54 Κωνσταντίνα Μπάδα ο τουρισμός και το ρεύμα του βιοτεχνικού φολκλορισμού 29 στην ανάγκη, επίσης, αντίδρασης στον ανταγωνισμό που διαμόρφωναν τα εισαγόμενα, φτηνότερα προϊόντα από την Ανατολή (Ινδία, Ταϊλάνδη, Τουρκία κ.λπ.) και τα βιομηχανοποιημένα ευρωπαϊκά (της Ιταλίας κυρίως). Προς την κατεύθυνση του εκσυγχρονισμού προβαίνουν σε στοιχειώδη βελτίωση του εξοπλισμού του εργαστηρίου, κάνοντας χρήση άτοκων μακροχρόνιων δανείων και επιδοτήσεων που παρέχει ο ΕΟΜΕΧ, δοκιμάζουν τη χρήση νέων υλικών και σχεδίων, και προωθούν, κάποιοι από αυτούς, με σύγχρονους τρόπους τα προϊόντα τους (π.χ. με διαφημιστικά φυλλάδια και με συμμετοχή σε εκθέσεις προϊόντων λαϊκής τέχνης). Στη δίνη των προσπαθειών προσαρμογής και επιβίωσης διαμορφώνο νται στους κόλπους της επαγγελματικής ομάδας κατά τις δε καετίες ταξινομήσεις, κατηγοριοποιήσεις, εντάξεις και αποκλεισμοί προ σώπων, χώρων, συμπεριφορών και αντιλήψεων. Ένας αριθμός εργαστηρίων παραμένει προσκολλημένος στις πα ραδοσιακές τεχνικές, στον υποτυπώδη μηχανικό εξοπλισμό του και στις άτυπες, επίσης, μορφές εργασίας Ðστον βαθμό που αυτή πα ρέχεται με το κομμάτι σε άλλα εργαστήρια, με διακανονισμό, με την πρακτική του Φασόν, ίσως και της μεμονωμένης παραγγελίας, ή στον βαθμό που βοηθά στο εργαστήριο το γυναικείο φύλο ή τα παιδιά. Πρόκειται για εργαστήρια που χωροθετικά βρίσκονται σε μη κεντρικές συνοικίες της πόλης, στεγάζονται συχνά σε χώρο του σπιτιού και μπορεί να μη διαθέτουν άδεια λειτουργίας και σφραγίδα του Τεχνικού Επιμελητηρίου. Άλλα εργαστήρια χαρακτηρίζονται ως ÇβιοτεχνικάÈ ή ως σύγχρονες μονάδες Çμαζικότερης παραγωγήςè (του Ζάρρα, του Ευθυμίου, του Καλαμπόκη κ.ά.). Διαθέτουν σύγχρονα μηχανολογικά μέσα (υδραυλική πρέσα, χυτόπρεσα κ.λπ.), τα οποία περιορίζουν τη χειρονακτική εργασία και τυποποιούν το προϊόν. Οι ασημουργοί κάνουν λόγο και εδώ για χειροποίητη εργασία, εφόσον το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς περνάει από το χέρι. Οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι η χρήση των σύγχρονων μηχανικών μέσων απλά διευκολύνει τη χειρονακτική εργασία, επαυξάνει την παραγωγή και απελευθερώνει χρόνο και δυνάμεις που επενδύονται αλλού: στην οικογένεια, στις κοινωνικές σχέσεις. ÇΈτσι βγαίνει μεροκάματο. Παλιότερα με το χέρι κάναμε μέρες για να τελειώσουμε κάτι. Στο καμίνι με το χέρι, στον κύλινδρο με το χέρι, στο σχήμα, στο στολίδι, σε όλαè. ÇΗλεκτροκίνητοςÈ κύλινδρος για την εξέλαση ήλθε στα Γιάννενα μετά το Ώς τότε ήθελες πολύ χρόνο και δουλειά να κάνεις το ασήμι φύλλο. Σε αυτά τα εργαστήρια μπορεί να εργάζονταν εκτός από τον ιδιοκτήτη-μάστορα και τεχνίτες με 29. Εκφράζεται έντονα στις δεκαετίες 1970 και 1980 και δίνει σημαντική ώθηση στη χειροτεχνική δραστηριότητα και στην αναπαραγωγή ÇπαραδοσιακώνÈ κοσμημάτων και σκευών.

13 Η ιστορία και η μνήμη του κόσμου της χειροτεχνικής εργασίας 55 τη μορφή της μισθωτής εργασίας (ένας έως δέκα σε κάθε εργαστήριο), όπως επίσης και ένας αριθμός μαθητευομένων, συμβοηθούντων συγγενών κ.λπ. Σε όποιον πάντως τύπο και επίπεδο τεχνολογικής οργάνωσης και αν ανήκει το εργαστήριο, διαπιστώνεται ότι η τεχνολογία δεν προβάλλει μόνο ως τεχνική πράξη αλλά ως περίπλοκη διαδικασία που συνθέτει ποικιλία εργαλείων, ανθρώπων, εργασιακής γνώσης και ενέργειας, πόρων κ.λπ. σε μια σχέση συνάρθρωσης, διαρθρωμένης στον χώρο και στον χρόνο. Η τεχνολογική, αναλυτικότερα, διαδικασία εμφανίζεται να εγγράφει, να ενσωματώνει ένα ευρύ σύνολο κοινωνικών σχέσεων. Τα εργαλεία π.χ. και η γνώση της χρήσης τους εμπεριέχουν την ισχύ και την άσκηση ελέγχου του κατόχου τους (του μάστορα-ιδιοκτήτη) πάνω στα άλλα μέλη του εργαστηρίου (στους μισθωτούς π.χ. τεχνίτες, στους μαθητευόμενους κ.λπ.) και στην όλη παραγωγική διαδικασία. Εμπεριέχουν, επίσης, σχέσεις συν ταύτισης εργαλείου/εργασιακού χώρου και μάστορα. Για τους τεχνίτες π.χ. που δουλεύουν με την τεχνική του ÇσκαλιστούÈ, ο μικρός ξύλινος πάγκος και τα ÇσπιτσούνιαÈ, τα μικρά δηλαδή εργαλεία (καλέμια) με τα οποία σφυρηλατούν το μέταλλο για τη διαμόρφωση του διακοσμητικού στοιχείου πάνω σε ένα αντικείμενο, προσδιορίζει ως πραγματικός και συμβολικός χώρος το ÇείναιÈ του εργαστηρίου και του μάστορα: Σαν τα μάτια μου τα έχω τα σπιτσούνια, παρακολουθώ μη χαλάσουν, μη στραβώσουν, μη χαθούν, γιατί τότε θα αλλάξει η δουλειά στο σκάλισμα, θα φανεί η διαφορά με την ατέλεια ή με το σκάλισμα που θα κάνεις με άλλα, καινούρια φέρ' ειπείν. Αλλάζει η δουλειά, αλλάζεις κι εσύ, το όνομά σου δηλαδή. Έτσι τα προσέχουμε σαν τα μάτια μας. Μην τα αγγίξει κανένας άλλος. (Γ. Καρυοφύλης, ετών 72) Συμπερασματικά, θα λέγαμε ότι η χειροτεχνική δραστηριότητα της ασημουργίας ίσως να αντιμετωπίζεται από κάποιους ως ένα κατάλοιπο του παρελθόντος, μια ετεροχρονισμένη επιβίωση που θέτει και τους κοινωνικούς συντελεστές της στο περιθώριο της σύγχρονης αγοράς και κοινωνίας. Στην ουσία πρόκειται για μια εξελισσόμενη, συνεχιζόμενη δραστηριότητα που εξασφάλισε τη συνέχειά της Ðαναφέρεται ενδεικτικά ότι από τη μεταπολεμική περίοδο, και κυρίως από το 1960 έως το 1980, υπάρχουν 300 περίπου εργαστήρια στην πόλη και μεγαλύτερος αριθμός τεχνιτών. Οι τεχνίτες ασημουργοί, βασιζόμενοι πάνω στη συνεχιζόμενη παράδοση του χειροτεχνικού εργαστηρίου και του κόσμου του, με κεντρικά σημεία αναφοράς την τεχνολογία, νοούμενη ως διαδικασία που ενσωματώνει ένα ευρύ πεδίο κοινωνικών σχέσεων, τον αναγνωρισμένο μάστορα και τον τύπο του ολικού χειροτέχνη, τη μικρή τεχνική βελτίωση του εργαλειακού εξοπλισμού, την οικογενειακής μορφής ÇεπιχείρησηÈ,

14 56 Κωνσταντίνα Μπάδα την αξιολόγηση του εργασιακού και κοινωνικού τους προσώπου, βάσει του ποιοτικού αποτελέσματος της δουλειάς τους (αισθητικό, χειροποίητο, ανθεκτικό στον χρόνο), την τοπικότητα της δραστηριότητας ÐÇΑπό τα Γιάννενα λένε ακόμα ότι ξεκίνησε η τέχνηèð, την ευέλικτη προσαρμογή, κατάφεραν ώς σήμερα να κάνουν βιώσιμη τη χειροτεχνική τους εργασία, να ανοίξουν την προοπτική μιας αναπτυξιακής ίσως συνέχειας, ανταποκρινόμενοι θετικά στη συγκυρία της ανάδειξης και εμπορευματοποίησης της πολιτιστικής ιδιαιτερότητας ή της τοπικότητας (π.χ. τοπικών, παραδοσιακών, χειροτεχνικών κ.λπ. προϊόντων). Ο δικός τους, άλλωστε, πραγματικός και συμβολικός κόσμος συνιστά το κατεξοχήν πεδίο που συμμετέχει στη διαδικασία συγκρότησης της πολιτισμικής ταυτότητας της πόλης: Τα Γιάννενα, η πόλη δηλαδή Çτων γραμμάτων, των τεχνών, των θρύλων και των μύθωνè, έχει επιλέξει να προβάλει ως συστατικό στοιχείο της τοπικής πολιτισμικής της ταυτότητας την ÇτέχνηÈ της ασημουργίας και τους συντελεστές της, ενσωματώνοντας την ιστορία και τη μνή μη 30 των Καλαρρυτινών μαστόρων: ÇΗ πόλη των ασημουργών σάς κα λω σορίζειè, ÇΓιάννενα, η πόλη των ασημουργώνè, γράφουν οι επιγραφές στις δύο εισόδους της πόλης. Πρόκειται εν τέλει για θεμελιωτικά στοιχεία που συνθέτουν μια ξεχωριστή λογική προσαρμογής και επιβίωσης στον σύγχρονο κόσμο της αγοράς και της κοινωνίας για λογικές προσαρμογής και ένταξης κοινωνικών ομάδων και συνόλων, που δείχνουν ότι οι ρυθμιστικοί παράγοντες των κοινωνικών σχέσεων και των αλλαγών δεν είναι μόνο η οικονομία. 30. Στους Καλαρρύτες, όπου άκμασε αυτή η δραστηριότητα αλλά εν τέλει έσβησε οριστικά, η διαδικασία διαπραγμάτευσης και συγκρότησης της τοπικής πολιτισμικής ταυτότητας και των προσώπων βασίζεται περισσότερο στην πολιτιστική βιογραφία των αντικειμένων (I. Kopytoff, ÇThe cultural biography of thinks, commoditization as a processè, στο: Α. Appadurai [ed.], The Social Life of things: commodities in cultu ral perspective, Cambridge University Press, Καίμπριτζ Βλ. και Karin Dannehl, ÇObject biographies: from production to con sumptionè, στο: Karen Harvey (ed.), History and material culture. A student's guide to approaching alternative sources, Routledge, Λονδίνο και Νέα Υόρκη 2009, σ ). Αυτά τα ασημένια αντικείμενα που κουβαλούν το βάρος μιας κοινωνικής, εμπορευματικής και κοινωνικής λειτουργικότητας και χρήσης, εγγενούς, επίσης, αισθητικής και αξίας, μετατρέπονται σε δυναμικά πεδία δράσης και παράγουν, τελικά, αποτελέσματα πάνω στα πρόσωπα. Στο χωριό υπάρχει π.χ. ένα παλιό ασημοσταχωμένο Ευαγγέλιο που φιλοτέχνησε ο Αθ. Τσιμούρης τον 18ο αιώνα (βλ. Πόπη Ζώρα, Δύο μεγάλοι μαστόροι του ασημιού, ό.π. Από τότε, αφού διέγραψε μια διαδρομή ως χρηστικό, και ευρύτερα πολιτισμικό, αντικείμενο της χριστιανικής λατρείας (Çαυτό το ευαγγέλιο κρατούσε κάθε Κυριακή και γιορτή ο παπάς και διάβαζε, και αυτό ασπαζόμουν κάθε ΚυριακήÈ), έγινε το ακριβό κειμήλιο του παρελθόντος, μια υλική μνήμη που έχει μετατραπεί σε ένα δυναμικό πεδίο δράσης που συμμετέχει στη διαδικασία συγκρότησης της τοπικής πολιτισμικής ταυτότητας και της ταυτότητας των εμπλεκόμενων υποκειμένων. Αυτό το κειμήλιο μεταβιβάζεται κάθε χρόνο σε ένα επιλεγμένο μέλος του χωριού, το οποίο και αναλαμβάνει την ιερή αποστολή της φύλαξής του.

15 Η ιστορία και η μνήμη του κόσμου της χειροτεχνικής εργασίας 57 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Αγριαντώνη Χρ., Οι απαρχές της εκβιομηχάνισης στην Ελλάδα το 19ο αι., ΜΙΕΤ, Αθήνα Chamberlane P., Bornat J. and Wengraf T., The Turn to Biographical Methods in Social Science, Taylor and Francis / Routledge, Λονδίνο Dannehl Karin, ÇObject biographies: from production to consumptionè, στο: Karen Harvey (ed.), History and material culture. A student' s guide to approa ching al ter native sources, Routledge, Λονδίνο και Νέα Υόρκη 2009, σ Halbwachs Maurice, La mmoire collective, Paris 1950 αγγλική μετάφραση: Collective Memory, Νέα Υόρκη Maurice Halbwachs, Τα κοινωνικά πλαίσια της μνήμης, , Νεφέλη, Αθήνα Kopytoff Iggor, ÇThe cultural biography of thinks, commoditization as a pro cessè, στο: Α. Appadurai (ed.), The Social Life of things: commodities in cul tu ral perspective, Cambridge University Press, Καίμπριτζ Ζάγκλη-Μπόζιου Μαίρη, Ιστορικός οικισμός στις κορυφές της νοτιοδυτικής Πίνδου, Καλαρρύτες. Οδηγός. Ιστορία Ð Αξιοθέατα Ð Περιηγήσεις, Κοι νότητα Καλαρρυτών, χ.τ Ζώρα Πόπη, Δύο μεγάλοι μαστόροι του ασημιού: Aθανάσιος Tσιμούρης Ð Γεώργιος Διαμάντης Mπάφας, εκδ. EOMMEX, Aθήνα Κορρέ-Ζωγράφου Κατερίνα Ð Ολυμπίτου Εύη, Άνθρωποι και παραδοσιακά επαγγέλματα στο Αιγαίο ΙΙΙ, Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, Αθήνα Κουτελάκης Χαράλαμπος, Έλληνες αργυροχρυσοχόοι και ξυλογλύπτες, Σμί λη, Αθήνα Κυριακίδου-Νέστορος Άλκη, Λαογραφικά μελετήματα, τ. 2, Πορεία, Αθήνα Λαμπροπούλου Δήμητρα, Οικοδόμοι. Οι άνθρωποι που έχτισαν την Αθήνα ( ), Βιβλιόραμα, Αθήνα Λάμπρου Σπ., ÇΣυρράκον και ΚαλαρρύτεςÈ, Εστία, τ. Β (1881). Μελετίου Γεωγραφία, Β έκδοσις, επαυξηθείσα μετά καί τινων Παραρ τη μάτων, και Πέντε Γεωγραφικών Πινάκων και επιδιορθωθείσα υπό Ανθί μου Γαζή, του Μηλιώτου, Βενετία Μέρτζιου Κ., ÇΤο εν Βενετία Ηπειρωτικόν ΑρχείονÈ, Ηπειρωτικά Χρονικά 11 (1936). Μπάδα Κων., ÇΟι καπνεργάτριες του ΑγρινίουÈ, στο: Κωνσταντίνα Μπάδα (επιμ.), Η μνήμη του επαρχιακού αστικού τόπου και τοπίου: Το Αγρίνιο μέχρι τη δεκαετία του '60, Πρακτικά Ημερίδας (23 Σεπτεμβρίου 2001), Δήμος Αγρινίου, Μεταίχμιο, Αθήνα 2003, σ , Μπάδα Κωνσταντίνα, Ο κόσμος της εργασίας. Ψαράδες της λιμνοθάλασσας Με σολογγίου (18ος-20ός αι.), Πλέθρον, Αθήνα Μπάδα Κωνσταντίνα Ð Αργυρού Έφη, ÇΗ κοινωνία και ο πολιτισμός της ÒυποτιμημένηςÓ εργασίας: Από τη ψυχοθυγατέρα, τη δουλεύτρα, την υπη ρέτρια και τη γυναίκα στην αλλοδαπή οικιακή βοηθόè, στο: Ιορδάνης Ψημμένος (επιμ.), Εργασία και κοινωνικές ανισότητες. Προσωπικές υπηρεσίες και υπηρετικό προσωπικό, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2013, σ Μπουτζουβή Αλέκα (επιμ.), Σκόπελος. Η ιστορικότητα της καθημερινής ζω ής. Οι χειροτέχνες αφηγούνται..., Κατάρτι, Αθήνα Mωυσείδου Γιασ., H αργυροχοΐα στην Ήπειρο, Αθήνα 1983.

16 58 Κωνσταντίνα Μπάδα Narotzky Susana, Οικονομική ανθρωπολογία. Νέοι προσανατολισμοί, επιμ. Μ. Σπυριδάκης, μτφρ. Αθηνά Σίμογλου, Σαββάλας, Αθήνα Nora P., ÇMmoire collectiveè, στο: J. Le Goff, P. Chartier, J. Revel (eds.), L'his toire nouvelle, Retz, Παρίσι 1978, σ Ντάτση-Δάλλα Ευαγ., Τα ισνάφια μας τα βασιλεμένα, Τα Γιάννινα των μαστόρων και των καλφάδων, εκδ. Γαβριηλίδης Ð Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα Παπαγεωργίου Γ., Οι συντεχνίες στα Γιάννενα κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αι. (αρχές 19ου αι. ώς 1912), Γιάννενα Παπαγεωργίου Γ., Ο εκσυγχρονισμός του Έλληνα πραγματευτή σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα (τέλη 18ου Ð αρχές 19ου αι.). Ένα μαθηματάριο εμπορίου του Αθανάσιου Ψαλίδα, εκδ. Τολίδη, Αθήνα Παπαγεωργίου Γ., ÇΜαρτυρίες για τις δραστηριότητες Καλαρρυτινών εμπό ρων (τέλη 18ου αιώνα Ð 1821)È, Ηπειρωτικά Χρονικά 30 (1992) Παπαδόπουλου Στ., Η χαλκοτεχνία στον ελληνικό χώρο ( ), κατά τις προφορικές μαρτυρίες των χαλκουργών, τ. 1, Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα Nαυπλίου, Ναύπλιο Παπαδοπούλου Βαρβάρα, ÇΗπειρώτες χρυσικοί και αργυροχόοι. Συμβολή στη μελέτη της ηπειρωτικής αργυροχοΐαςè, Ηπειρωτικά Χρονικά 39 (2005) Πασσερίνι Λ., Σπαράγματα του 20ού αιώνα. Η ιστορία ως βιωμένη εμπειρία, μτφρ. Οντέτ Βαρών-Βασάρ, Ιωάννα Λαλιώτου, Ιουλία Πεντάζου, εκδ. Nε φέλη, Αθήνα Πετράκη Γεωργία, Από το χωράφι στο εργοστάσιο: Η διαμόρφωση του βιομηχανικού προλεταριάτου στο σύγχρονο Λαύριο, Τυπωθήτω, Αθήνα Πετράκη Γεωργία, Οι νέες μορφές οργάνωσης της εργασίας, Gutenberg, Αθή να Πλουμίδης Γ., ÇΣυμβολή στην ιστορία του εμπορίου των Ηπειρωτών με τη Βενετία (18ος αι.)è, Ηπειρωτικά Χρονικά 41 (2007) Ρόκου Βασιλική, ÇΗ ορεινή πόλη της κτηνοτροφίας, πόλη της υπαίθρου. Τρία ηπει ρωτικά παραδείγματα: Μοσχόπολη, Μέτσοβο, ΣυρράκοÈ, στο: Πρακτικά Συμποσίου Ιστορίας: Νεοελληνική πόλη. Οθωμανικές κληρονομιές και νεοελληνικό κράτος, τ. Β, Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, Αθήνα 1985, σ Ρόκου Βασιλική, Τα βυρσοδεψεία των Ιωαννίνων. Από το εργαστήριο στο ÇεργοστάσιοÈ της βιοτεχνικής πόλης, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα Σπυριδάκης Μάνος, ÇΗ μαστοριά ως λαϊκή κουλτούραè, Διαβάζω, τχ. 404 (2000) Σπυριδάκης Μάνος, Εργασία και κοινωνική αναπαραγωγή στη ναυπηγοεπισκευαστική βιομηχανία του Πειραιά, Παπαζήσης, Αθήνα Συρράκο Ð Πέτρα Ð Μνήμη Ð Φως, Πνευματικό Κέντρο Κοινότητας Συρράκου, χ.τ Τσιάρα Α., ÇΟι Καλαρρυτινοί αργυροχόοι Νικόλαος και Κωνσταντίνος Ποντίκης. Τα έργα τους και η συμβολή τους στην ηπειρωτική αργυροχοΐα (τέλη 18ου Ð αρχές 19ου αιώνα)è, στο: Χ. Δ. Μεράντζας (επιμ.), Πρακτικά Α Επιστημονικού Συνεδρίου για τα Τζουμέρκα. Ο τόπος, η κοινωνία, ο πολιτισμός. Διάρκειες και τομές, Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Τζουμέρκων, Ιωάννινα 2008, σ

17 Η ιστορία και η μνήμη του κόσμου της χειροτεχνικής εργασίας 59 Τσιώλης Γεώργιος, Αποβιομηχάνιση και βιογραφικοί μετασχηματισμοί. Ιστο ρίες ζωής βιομηχανικών εργατών του Λαυρίου, διδ. διατριβή, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Σχολή Κοινωνικών Επιστημών Ð Τμήμα Κοινωνιολογίας, Ρέθυμνο Οικονομάκη-Παπαδοπούλου Γ., ÇΤο λαγάρισμα των πολύτιμων μετάλλωνè, Εθνογραφικά 6 (1989) Φίλος Στέφανος, Τα Τζουμερκοχώρια, Αθήνα Χαντζαρούλα Ποθητή, Σμιλεύοντας την υποταγή: οι έμμισθες οικιακές εργάτριες στην Ελλάδα το πρώτο μισό του εικοστού αιώνα, Παπαζήσης, Αθήνα Χρυσοβέργης Γιάννης, ÇΤεχνολογική καθυστέρηση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας στα τέλη του 18ου αι.è, στο: Πρακτικά του Συμποσίου ÇΚουλτούρα και τεχνολογίαè, Praxis / Παρουσία, Αθήνα 1990, σ Ψυχογιός Δημ. (επιμ.), Ο οικονομικός και κοινωνικός μετασχηματισμός των αγροτικών κοινοτήτων, Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, Αθήνα 1987.

18

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ Μυτιλήνη, 15.05.2014 Αρ. Πρ. 765 Το Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Ελένη Χριστοπούλου Δημήτριος Ρίγγας Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Πληροφορικής Συλλογικές Μνήμες μιας Πόλης στο Χώρο και στο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Η Εργασία στον αγροτικό και αστικό χώρο

Γ ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Η Εργασία στον αγροτικό και αστικό χώρο Γ ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Η Εργασία στον αγροτικό και αστικό χώρο 1. Αντώνης Μωϋσίδης, Η κοινωνία στον αγροτικό χώρο: από το παρελθόν στο σήμερα. Ο αγροτικός χώρος είναι ο χώρος με το βαθύ ιστορικό παρελθόν στον οποίο

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ Νάουσα 13-15. Μαΐου 2005. Μαρία Ρεπούση Επ. Καθηγήτρια Ιστορίας & Διδακτικής της Ιστορίας Παιδαγωγική Σχολή ΑΠΘ

ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ Νάουσα 13-15. Μαΐου 2005. Μαρία Ρεπούση Επ. Καθηγήτρια Ιστορίας & Διδακτικής της Ιστορίας Παιδαγωγική Σχολή ΑΠΘ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ Νάουσα 13-15 Μαΐου 2005 Μαρία Ρεπούση Επ. Καθηγήτρια Ιστορίας & Διδακτικής της Ιστορίας Παιδαγωγική Σχολή ΑΠΘ Η αξιοποίηση της βιομηχανικής κληρονομιάς στην ιστορική εκπαίδευση Ιστορική

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Πανεπιστήμιο Αιγαίου ΕΝΤΥΠΟ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΟΥ ΑΠΟΦΟΙΤΟΥ ΚΑΙ ΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Τμήμα Τίτλος Απόφοιτου: Αντικείμενο του τμήματος: Κατευθύνσεις (εφόσον υπάρχουν) Διάρκεια Σπουδών: Προφίλ υποψήφιου μαθητή Κοινωνιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ 2/Θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΑΣΟΥ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σχολικό έτος 2004 2005 ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ: ΖΟΥΜΠΟΥΛΗ ΜΑΤΕΛΗ ΜΥΡΣΙΝΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος;

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος; ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Το παρόν ερωτηματολόγιο αφορά έρευνα για τις συνήθειες των φοιτητών. Οι πληροφορίες που θα συγκεντρωθούν μένουν αυστηρά προσωπικές και χρησιμοποιούνται μόνο για στατιστικούς λόγους. Σας

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ (Εξετάσεις Φεβρουαρίου 2006) ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. 1) Οικονοµικοί µηχανισµοί και νοοτροπίες στον Ελληνικό χώρο 15 ος 19 ος αι.

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ (Εξετάσεις Φεβρουαρίου 2006) ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. 1) Οικονοµικοί µηχανισµοί και νοοτροπίες στον Ελληνικό χώρο 15 ος 19 ος αι. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «ΝΕΩΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΛΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ» ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ (Εξετάσεις Φεβρουαρίου 2006)

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ-ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ (BIOGRAPHICAL INTERPRETATIVE)

ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ-ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ (BIOGRAPHICAL INTERPRETATIVE) ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ-ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ (BIOGRAPHICAL INTERPRETATIVE) ΕΛΛΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ ΚΑΠΟΛΟΥ ΔΡ. ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΡΙΑ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

3 rd 15 16 17 IOYNIOY 2012 TEXNOΠΟΛΙΣ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΥΨΗΛΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ.

3 rd 15 16 17 IOYNIOY 2012 TEXNOΠΟΛΙΣ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΥΨΗΛΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ. 3 rd 15 16 17 IOYNIOY 2012 TEXNOΠΟΛΙΣ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΥΨΗΛΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Υπό την Αιγίδα: Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων ΕΝΩΣΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου. 24o Δημοτικό Αχαρνών. Νομισματικό Μουσείο Αθηνών

Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου. 24o Δημοτικό Αχαρνών. Νομισματικό Μουσείο Αθηνών Νομισματικό Μουσείο Αθηνών 24o Δημοτικό Αχαρνών Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου 1 Υποδράση: Εκπαιδευτικές Επισκέψεις Μαθητών Συμμετέχοντες Σχολείο: 24o Δημοτικό Αχαρνών

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Οικονομία Συνεταιριστική Επιχειρηματικότητα

Κοινωνική Οικονομία Συνεταιριστική Επιχειρηματικότητα Κοινωνική Οικονομία Συνεταιριστική Επιχειρηματικότητα Ενότητα 8: Σωματεία και ιδρύματα Δρ. Ανδρονίκη Καταραχιά Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1 Λορέντζος Χαζάπης Γιάννης Ζάραγκας Διοίκηση Λειτουργιών τα τετράδια μιας Οδύσσειας τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών Αθήνα 2012 τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρικά Τζουμέρκα. ένας τόπος με μακραίωνη ιστορία και ισχυρή αναπτυξιακή προοπτική. Χρήστος Χασιάκος Δήμαρχος Κεντρικών Τζουμέρκων

Κεντρικά Τζουμέρκα. ένας τόπος με μακραίωνη ιστορία και ισχυρή αναπτυξιακή προοπτική. Χρήστος Χασιάκος Δήμαρχος Κεντρικών Τζουμέρκων Κεντρικά Τζουμέρκα ένας τόπος με μακραίωνη ιστορία και ισχυρή αναπτυξιακή προοπτική Χρήστος Χασιάκος Δήμαρχος Κεντρικών Τζουμέρκων Αφροδίτη Μπασιούκα Μηχανικός Χωροταξίας και Ανάπτυξης ΜSc Περιβάλλον και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 1 ΗΣ ΙΑΛΕΞΗΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ι. ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τουρισµός είναι η επίσκεψη ενός τόπου της ηµεδαπής ή αλλοδαπής µε σκοπό την ξεκούραση ή ψυχαγωγία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΑΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΑΣ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών με τίτλο: «Σπουδές στην Τοπική Ιστορία Διεπιστημονικές προσεγγίσεις»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ. Στρατηγικό & Επιχειρησιακό Σχέδιο Τουριστικής Ανάπτυξης

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ. Στρατηγικό & Επιχειρησιακό Σχέδιο Τουριστικής Ανάπτυξης ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ Στρατηγικό & Επιχειρησιακό Σχέδιο Τουριστικής Ανάπτυξης Ο Τουρισμός στο Επίκεντρο της Στρατηγικής της Περιφέρειας ΑΜΘ Ως εργαλείο αειφόρου ανάπτυξης Ως μέσο οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Πολιτική ηγεσία Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης & Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Πολιτική ηγεσία Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης & Θρησκευμάτων Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας Κοδριγκτώνος 33, 5ος όροφος ΤΚ 10434, Αθήνα http://www.epe.org.gr e-mail: info@epe.org.gr ΠΡΟΣ: Πολιτική ηγεσία Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης & Θρησκευμάτων ΚΟΙΝ: Βουλευτές

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Δέκα έτη μετά την πρώτη έκδοση και την επιτυχημένη πορεία αυτού του βιβλίου θεωρήθηκε αναγκαία η επανέκδοσή του αφενός για να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα κεφάλαια τα νέα ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Πώς περνάμε τη μέρα μας;

Πώς περνάμε τη μέρα μας; Πώς περνάμε τη μέρα μας; Διδακτική πρόταση 2: Συνοπτικό πλαίσιο καθημερινής ζωής Ερώτημα-κλειδί Πώς περνούμε τη μέρα μας από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Σύνδεση με το προηγούμενο μάθημα Στο προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Το Βυζαντινό Κάστρο Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης

ποδράσηη Το Βυζαντινό Κάστρο Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης Το Βυζαντινό Κάστρο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΤΙ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΑΜΕ ΜΕ ΤΗΝ ΥΦΑΝΤΙΚΗ

ΓΙΑΤΙ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΑΜΕ ΜΕ ΤΗΝ ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΡΙΝΑΣ ΛΗΜΝΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: «ΥΦΑΝΤΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ, ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΥΦΑΝΤΙΚΗΣ» ΣΧΟΛ ΕΤΟΣ 2006-07 καθηγήτριες: Ολυμπία Μανουσογαννάκη ΠΕ 04 συντονίστρια

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το Μεταλλευτικό Πάρκο Φωκίδας

Τι είναι το Μεταλλευτικό Πάρκο Φωκίδας Τι είναι το Μεταλλευτικό Πάρκο Φωκίδας Το Μεταλλευτικό Πάρκο Φωκίδας Vagonetto είναι ένα θεματικό πάρκο, μοναδικό στον ελληνικό χώρο, που δίνει στον επισκέπτη τη δυνατότητα να γνωρίσει βήμα βήμα τη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

228 Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Θεσσαλίας (Βόλος)

228 Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Θεσσαλίας (Βόλος) 228 Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Θεσσαλίας (Βόλος) Σκοπός Το Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης προσανατολίζεται στην αντιμετώπιση των

Διαβάστε περισσότερα

Η διεθνής τάση. Πρόβλεψη αύξησης τζίρου από 148 δις σε 250δις το 2020. (Έκθεση εταιρείας McKinsey).

Η διεθνής τάση. Πρόβλεψη αύξησης τζίρου από 148 δις σε 250δις το 2020. (Έκθεση εταιρείας McKinsey). Αθήνα 4 Ιουνίου 2014 Διαπιστώσεις στην αγορά του κοσμήματος Η διεθνής τάση Πρόβλεψη αύξησης τζίρου από 148 δις σε 250δις το 2020. (Έκθεση εταιρείας McKinsey). Δυναμική ανάπτυξη των επωνύμων brands με πρόβλεψη

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Επιχειρηματικότητα: Τάση ή Εργαλείο Ανάπτυξης

Αγροτική Επιχειρηματικότητα: Τάση ή Εργαλείο Ανάπτυξης Αγροτική Επιχειρηματικότητα: Τάση ή Εργαλείο Ανάπτυξης Ευρωπαϊκό Συνέδριο για την Αγροτική Επιχειρηματικότητα, «Αυτό το χωράφι είναι η Επιχείρησή σου» Ναύπλιο, 15-10-2013 Ραυτόπουλος Δημήτρης Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ 18 Φεβρουαρίου 2013 Εισήγηση του Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου Γιάννη ΜΑΧΑΙΡΙ Η Θέμα: Ενεργειακή Πολιτική Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου Η ενέργεια μοχλός Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

1. Γυναίκα & Απασχόληση

1. Γυναίκα & Απασχόληση 1. Γυναίκα & Απασχόληση Παρά τα βήματα προόδου τα οποία έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, τόσο σε θεσμικό επίπεδο (νομοθετικό έργο), όσο και στην ανάπτυξη «ειδικευμένων πολιτικών και δράσεων» καταπολέμησης

Διαβάστε περισσότερα

5η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ

5η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ 5η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΙΜΙΟ 5 η ΕΝΟΤΗΤΑ Στην 5η Ενότητα - ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ περιγράφουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικό Κέντρο Λεμεσού Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα

Ερευνητικό Κέντρο Λεμεσού Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα Με την έναρξη των εργασιών του Παττίχειου Δημοτικού Μουσείου, Ιστορικού Αρχείου και Κέντρου Μελετών Λεμεσού στην ανακαινισμένη πρώην Οικία Έπαρχου, ο Δήμος

Διαβάστε περισσότερα

3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική»

3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική» 3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική» ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ HILTON PARK 28 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ κ. ΔΗΜΗΤΡΗ ΣΥΛΛΟΥΡΗ 1 Αγαπητέ κύριε

Διαβάστε περισσότερα

Ανήκεις σε μια οικογένεια που ασχολείται με το ξύλο δεκαετίες τώρα. Πότε, πώς και από ποιους ξεκίνησαν όλα;

Ανήκεις σε μια οικογένεια που ασχολείται με το ξύλο δεκαετίες τώρα. Πότε, πώς και από ποιους ξεκίνησαν όλα; must «epixilon» Δημιουργικά ανήσυχος, με συνέπεια και υπευθυνότητα παράγει ξύλινα κομψοτεχνήματα Aν και μόλις 30 χρονών, ο Βίκτωρας Ταλιαδούρος μετρά ήδη πολλά χρόνια στο χώρο του επίπλου, το οποίο υπηρετεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστευση και Οικογένεια

Μετανάστευση και Οικογένεια Μετανάστευση και Οικογένεια ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΛΑΪΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΗΜΟΥ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Δρ. Νίκος Ξυπολυτάς Πάντειο Πανεπιστήμιο Μετανάστευση και Οικογένεια Οικογενειακές σχέσεις και χώρα προέλευσης Οικονομική και

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

4 Εαν προσπαθούσα να ξεφύγω από κάτι, τότε τα επιχειρήματα μου θα ήταν: Α με συνέπεια Β με μοναδικότητα C με λεπτομέρεια D με εξειδικευμένες γνώσεις

4 Εαν προσπαθούσα να ξεφύγω από κάτι, τότε τα επιχειρήματα μου θα ήταν: Α με συνέπεια Β με μοναδικότητα C με λεπτομέρεια D με εξειδικευμένες γνώσεις Kolbe A Test Απάντησε ρωτώντας τον εαυτό σου: Αν ήμουν ελεύθερος να δράσω όντας ο εαυτός μου και κάνοντας αυτό που μπορώ να κάνω καλύτερα, τότε θα έκανα... (επέλεξε μία από τις 4 επιλογές, καθώς και μία

Διαβάστε περισσότερα

Στεμνίτσα, ο τόπος μας

Στεμνίτσα, ο τόπος μας Στεμνίτσα, ο τόπος μας Εκπαιδευτικό πρόγραμμα εξοικείωσης των παιδιών με τις νέες τεχνολογίες Αύγουστος 2007 (Υπό την αιγίδα του Δήμου Τρικολώνων) οι πρωταγωνιστές ο Mάριος ο Σπύρος η Δέσποινα η Μυρτώ

Διαβάστε περισσότερα

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο Κεφάλαιο Πρώτο Η διγλωσσία / πολυγλωσσία είναι ένα παλιό φαινόμενο. Πάει χέρι με χέρι με τις μετακινήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ναυτική παράδοση στο Λιτόχωρο Πολιτιστική κληρονομιά και τοπική ιστορία

Η ναυτική παράδοση στο Λιτόχωρο Πολιτιστική κληρονομιά και τοπική ιστορία 2 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 Η ναυτική παράδοση στο Λιτόχωρο Πολιτιστική κληρονομιά και τοπική ιστορία Υπεύθυνη εκπαιδευτικός Κωνσταντία Σβάρνα Λιτόχωρο, 2009 ΘΕΜΑ: Η ναυτική παράδοση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Συμπόσιο. «Τοπικές κοινωνίες στον θαλάσσιο και ορεινό χώρο στα νότια Βαλκάνια, 18 ος -19 ος αι.

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Συμπόσιο. «Τοπικές κοινωνίες στον θαλάσσιο και ορεινό χώρο στα νότια Βαλκάνια, 18 ος -19 ος αι. ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Μνήμη Εύης Ολυμπίτου Συμπόσιο «Τοπικές κοινωνίες στον θαλάσσιο και ορεινό χώρο στα νότια Βαλκάνια, 18 ος -19 ος αι.» Κέρκυρα 24-26 Μαΐου 2012 ΧΟΡΗΓΟΙ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΔΗΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑνΕΚ, Ημερίδα 03/04/2014 1

ΕΠΑνΕΚ, Ημερίδα 03/04/2014 1 1 ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΕ ΕΣΠΑ Κατάρτιση ΕΠΑνΕΚ 2014-2020 / Οργανωτική δομή ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ Κοινωνικοί Εταίροι Εμπειρογνώμονες 2 Δημιουργικές Βιομηχανίες Κλωστοϋφαντουργία - έτοιμο ένδυμα Υποδήματα-

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992.

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992. ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΤΟ ΙΑΒΑΣΕΙΣ Συνέντευξη από τη δηµοσιογράφο κα Τατιάνα Στεφανίδου ηµοσιογράφοι Χάρης Μιχαηλίδης ηµήτρης Μαρούδας Φένια Πάσσα Αµαλία Τζήµα Λυδία Τούµπη Συντονισµός -επιµέλεια κειµένου Όµιλος δηµοσιογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Μία εικόνα είναι χίλιες λέξεις Έτσι έλεγαν οι αρχαίοι Κινέζοι Εμείς, οι μαθητές της Α και Β Τάξης του δημοτικού σχολείου Λισβορίου θα σας πούμε την ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΧΟΡΗΓΙΑΣ Πολιτιστική Διαδρομή στα Αρχαία Θέατρα της Ηπείρου

ΠΡΟΤΑΣΗ ΧΟΡΗΓΙΑΣ Πολιτιστική Διαδρομή στα Αρχαία Θέατρα της Ηπείρου ΠΡΟΤΑΣΗ ΧΟΡΗΓΙΑΣ Πολιτιστική Διαδρομή στα Αρχαία Θέατρα της Ηπείρου Μάρτιος 2015 Ι. Φορέας Υλοποίησης Φορέας Υλοποίησης: Διάζωμα Το ΔΙΑΖΩΜΑ είναι ένα σωματείο που ιδρύθηκε με πρωτοβουλία του τέως Υπουργού

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Ημερίδα με θέμα «Η αγορά εργασίας σε κρίση». Συνεδρία: Οι συνέπειες της κρίσης σε διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού''

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Οι παρακάτω προσκλήσεις εντάσσονται στο Έργο «ΠΑΝ ΕΚΤΗΣ Νο2- Ψηφιακός Θησαυρός Πρωτογενών

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και της βιοτεχνίας είναι αρκετά χαμηλή, παρότι είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Αντιφάσεις στην αξιοποίηση του τεχνικού επιστηµονικού δυναµικού στην ελληνική βιοµηχανία

Αντιφάσεις στην αξιοποίηση του τεχνικού επιστηµονικού δυναµικού στην ελληνική βιοµηχανία , TEE 3-5 Ιουλίου 2006 Αντιφάσεις στην αξιοποίηση του τεχνικού επιστηµονικού δυναµικού στην ελληνική βιοµηχανία Γ. Συµεωνίδης, ρ. Αεροναυπηγός Μηχ/κός Γρ. Φρέσκος, ρ. Μηχανολόγος Μηχ/κός Ρ. Μαρίνη, ρ.

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό πρόγραμμα: «Εκπαιδευτικές δράσεις σε μουσειακά περιβάλλοντα (κύκλος Α )»

Επιμορφωτικό πρόγραμμα: «Εκπαιδευτικές δράσεις σε μουσειακά περιβάλλοντα (κύκλος Α )» Επιμορφωτικό πρόγραμμα: «Εκπαιδευτικές δράσεις σε μουσειακά περιβάλλοντα (κύκλος Α )» Διοργάνωση Συνδιοργάνωση Συνεργαζόμενοι φορείς Σχολικοί Σύμβουλοι Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Χανίων Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Α.Μ 30437 Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Περιεχόμενα Περιεχόμενα... 3 1. Εισαγωγή... 7 2. Θέματα νομικής ορολογίας... 9 2.1. Η νομική έννοια του διαδικτύου και του κυβερνοχώρου... 9 2.2. Το πρόβλημα της νομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Ήταν ο Σοτός στην τάξη και η δασκάλα σηκώνει την Αννούλα στον χάρτη και τη ρωτάει: Αννούλα, βρες μου την Αμερική. Σην βρίσκει η Αννούλα και ρωτάει μετά τον Σοτό η δασκάλα: -Σοτέ, ποιος ανακάλυψε την Αμερική;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΘΕΣ & ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΘΕΣ & ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΘΕΣ & ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΥΡΙΕΣ ΑΣΧΟΛΙΕΣ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ Οι κάτοικοι των πεδινών περιοχών επιδίδονταν από παλιά συνήθως στη γεωργία Οι κάτοικοι των ορεινών περιοχών ασχολούνταν με διάφορα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Εκτός από το γεγονός ότι όπως και αποδείχθηκε από την προηγούµενη οικονοµική ανάλυση η λειτουργία του ΒΙΟΠΑ Πτολεµαΐδας, αναµένεται να είναι οικονοµικά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

http://sep4u.gr Oι συνολικές θέσεις εισακτέων το 2009 στα Ελληνικά ΑΕΙ: 4370 και το 2014 3.925

http://sep4u.gr Oι συνολικές θέσεις εισακτέων το 2009 στα Ελληνικά ΑΕΙ: 4370 και το 2014 3.925 1 ο Επιστημονικό Πεδίο Κοινά με άλλα Επιστημονικά Πεδία 1ο και 4ο - Διαχείρισης Πολιτισμικού Περιβάλλοντος και Νέων Τεχνολογιών (Αγρίνιο) -Πολιτισμικής Τεχ/γίας και Επικ/νίας (Μυτιλήνη) -Τεχνών Ήχου και

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Οµάδα... Ονόµατα::...... ραστηριότητα 1 η Από το βιβλίο Ιστορίας της Νεότερης Ελλάδας χάθηκε το κεφάλαιο του Μικρασιατικού πολέµου. Εσείς αναλαµβάνετε να το γράψετε.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012)

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012) ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012) Εισαγωγή Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 η Ελλάδα μετατράπηκε από χώρα

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Κεντρική Βιβλιοθήκη Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Δευτέρα 16 Ιουνίου, 11:00-1:00, το πρωί Πνευστά και κρουστά. Αντίθετοι κόσμοι κοινές μελωδίες Με τη συνοδεία

Διαβάστε περισσότερα

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT 3 Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Αγγλική Γλώσσα Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης Διορθώσεις: Ελένη Ζαφειρούλη Σελιδοποίηση: Γιάννης Χατζηχαραλάμπους Μακέτα

Διαβάστε περισσότερα

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία ΞΕΝΙΑ ΑΡΤΑΜΟΝΟΒΑ Κυριακάτικο Σχολείο της Ελληνικής Κοινότητας του Χαρκόβου (Ουκρανία) Οι κοινωνικές αναταραχές του 20 ου αιώνα επηρέασαν και τις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22767&subid=2&pubid=32620948

http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22767&subid=2&pubid=32620948 Page 6 of 11 Eντελώς διαφορετική εικόνα για την οικονομική κατάσταση του συγχωριανού τους βουλευτή Γιάννη Ανδριανού, στενού συνεργάτη ως πρόσφατα του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή, είχαν μέχρι προχθές

Διαβάστε περισσότερα

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός. Mονογραφίες υπό έκδοση 2007-10 1. Ευθυμίου, Η., Βιτσιλάκη, Χ. (2007). Φύλο και Νέες Τεχνολογίες: Εμπειρικές Προσεγγίσεις. Επιστημονική Σειρά Σπουδών Φύλου, Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Γυναικεία Επιχειρηματικότητα Αποτελέσματα Έρευνας

Γυναικεία Επιχειρηματικότητα Αποτελέσματα Έρευνας Γυναικεία Επιχειρηματικότητα Αποτελέσματα Έρευνας ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΒΡΕΤΑΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ Δημαρχιακό Μέγαρο Θεσσαλονίκης Πέμπτη 21 Νοεμβρίου 2013 Η διαδρομή στον επιχειρηματικό στίβο Αξιοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Αναφορά Απασχολησιμότητας Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 3 Προφίλ Απασχολησιμότητας... 3 Πώς να διαβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820».

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820». M ί α δ ι δ α κ τ ι κ ή π ρ ό τ α σ η μ ε α ν α ζ ή τ η σ η κ α ι α ξ ι ο π ο ί η σ η ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ υ λ ι κ ο ύ α π ό τ ο λ ο γ ι σ μ ι κ ό 2 1 Ε Ν Π Λ Ω Σύντομη περιγραφή: Οι μαθητές/τριες αντλούν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2006 ΓΙΟΡΤΕΣ ΠΑΛΙΑΣ ΠΟΛΗΣ. Παρασκευή 25 Αυγούστου έως και Κυριακή 3 Σεπτεμβρίου ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ

ΔΗΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2006 ΓΙΟΡΤΕΣ ΠΑΛΙΑΣ ΠΟΛΗΣ. Παρασκευή 25 Αυγούστου έως και Κυριακή 3 Σεπτεμβρίου ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΔΗΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2006 ΓΙΟΡΤΕΣ ΠΑΛΙΑΣ ΠΟΛΗΣ Παρασκευή 25 Αυγούστου έως και Κυριακή 3 Σεπτεμβρίου ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ Είσοδος ελεύθερη Φίλες και φίλοι, η παλιά πόλη του Ηρακλείου αλλάζει

Διαβάστε περισσότερα