ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW ... ... Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη"

Transcript

1 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2010, 27(6): To όφελος της αυξημένης πρόσληψης φυτικών ινών στη χρόνια δυσκοιλιότητα, στο σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και στην εμφάνιση ορθοκολικών πολυπόδων και καρκίνου Πραγματικότητα ή μύθος; Οι φυτικές ίνες είναι γνωστές από παλιά, αλλά μόλις τα τελευταία χρόνια έχει αναγνωριστεί η αξία τους στη διατροφή, σε σημείο ώστε να θεωρούνται σήμερα βασικές για τη θεμελίωση της υγείας και την προφύλαξη από πολλές νόσους. Μια δίαιτα πλούσια σε φυτικές ίνες και πτωχή σε λίπη μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο για καρκίνο του παχέος εντέρου. Επίσης, εκτεταμένες μελέτες που έχουν διενεργηθεί με αντικείμενο τη διατροφή που είναι πλούσια σε φυτικές ίνες επιβεβαιώνουν τη χρησιμότητά τους σε περιπτώσεις δυσκοιλιότητας, καρδιαγγειακών νοσημάτων, σακχαρώδους διαβήτη, αλλά και παχυσαρκίας. Ωστόσο, νεότερα δεδομένα από τη διεθνή βιβλιογραφία θέτουν υπό αμφισβήτηση τη σχετική τους χρησιμότητα. Κύριο χαρακτηριστικό μιας δίαιτας πλούσιας σε φυτικές ίνες είναι η περιορισμένου βαθμού πέψη που υφίστανται στο έντερο. Η πλημμελής αυτή πέψη, καθώς και η απορρόφηση των φυτικών ινών, οδηγεί τόσο στο σχηματισμό διαλυμάτων με μεγάλο ιξώδες που καθυστερούν να μεταβούν από το ένα τμήμα του γαστρεντερικού σωλήνα στο άλλο, όσο και στην αυξημένη παραγωγή αερίων στο έντερο, που συνδέονται με την εμφάνιση δυσπεπτικών ενοχλημάτων. Στο παρόν άρθρο ανασκοπείται η φυσιολογία της πέψης των φυτικών ινών και συζητείται η επίδραση της αυξημένης πρόσληψής τους στη χρόνια δυσκοιλιότητα, στο σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και στην εμφάνιση ορθοκολικής νεοπλασίας. Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2010, 27(6): Κ. Αργυρίου, Γ. Ντάιος, Α. Χατζητόλιος... Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη The beneficial effect of increased dietary fiber intake in chronic constipation, and irritable bowel syndrome and on the incidence of colorectal polyps and cancer: Myth or reality? Λέξεις ευρετηρίου Abstract at the end of the article Αδενωματώδεις πολύποδες Δυσκοιλιότητα Ορθοκολικός καρκίνος Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου Φυτικές ίνες Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι αρχαίοι Έλληνες κατανάλωναν μεγάλες ποσότητες από εποχιακά φρούτα, όσπρια και ξηρούς καρπούς, καθώς και οι νεότεροι Έλληνες. Τα ζουμερά φρούτα προσφέρονταν ως ορεκτικά, ενώ τα γλυκά φρούτα και οι ξηροί καρποί συνόδευαν το κρασί στα συμπόσια. Οι ειδικοί σε θέματα διατροφής έχουν μελετήσει εκτενώς και διεξοδικά τα τρία βασικά συστατικά της τροφής (πρωτεΐνες, λίπη και υδατάνθρακες) που είναι πλούσια σε θερμίδες. Αντίθετα, το κομμάτι της τροφής που δεν έχει θρεπτική αξία, οι φυτικές ίνες, έμεινε για πολλά χρόνια παραγνωρισμένο και παραμελημένο. Επειδή, ακριβώς, οι φυτικές ίνες δεν παρέχουν καθόλου ενέργεια, εθεωρείτο ότι δεν έχουν κάποια αξία και ότι με την αφαίρεσή τους η ποιότητα των φυτικών τροφών, ιδιαίτερα των δημητριακών, βελτιωνόταν. Ιδιαίτερα μετά από το Β Παγκόσμιο Πόλεμο, σε ολόκληρο το δυτικό κόσμο αφαιρείται το περίβλημα (πίτουρο) από το σιτάρι, που είναι το κυριότερο δημητριακό. Με αυτόν τον τρόπο αφαιρούνται οι περισσότερες φυτικές ίνες, οι βιταμίνες και τα μεταλλικά άλατα, ενώ παραμένει το εσωτερικό του σπόρου, που αποτελείται από άμυλο και γλουτένη. Μολονότι πολλοί επιστήμονες, χημικοί και διατροφολόγοι είχαν από παλιά εκφράσει τις αντιρρήσεις τους για τη συγκεκριμένη κατεργασία των δημητριακών, μόνο πρόσφατα η επιστήμη απέδειξε την πλάνη που στήριξε αυτή την υπόθεση. 1 Η ιστορία άρχισε το 1972, όταν οι Burkitt et al, μετά από εικοσαετή παρακολούθηση Αφρικανών, παρατήρησαν ότι η αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών συνοδευόταν από ελαττωμένη συχνότητα εμφάνισης ορθοκολικού καρκίνου καθώς και άλλων νοσημάτων που απαντούν με μεγάλη συχνότητα στο δυτικό κόσμο. 2 Από τότε και έως σήμερα,

2 908 Κ. Αργυρίου και συν οι φυτικές ίνες αποτελούν το αγαπημένο θέμα των μέσων μαζικής ενημέρωσης, ενώ η καθημερινή τους ζήτηση έχει λάβει μεγάλες διαστάσεις, με αποτέλεσμα η βιομηχανία τροφίμων να τις χρησιμοποιεί σε μεγάλη ποικιλία τροφίμων καθώς και ως βασικό συστατικό σε πολυάριθμα σκευάσματα συμπληρωμάτων διατροφής. Στην ευρεία διάδοση των φυτικών ινών βοήθησαν παλαιότερα αλλά και νεότερα δεδομένα από τη διεθνή βιβλιογραφία που υποστηρίζουν τον ευεργετικό τους ρόλο στην πρόληψη της εμφάνισης νοσημάτων της ορθοπρωκτικής περιοχής, καρδιαγγειακών νοσημάτων, σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2, αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων, αρτηριακής υπέρτασης, χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας, οστεοπόρωσης, υπερλιπιδαιμίας, αλλά και ορισμένων μορφών καρκίνου (μαστού, παχέος εντέρου). Σήμερα, δεν υπάρχει ούτε ένας ασθενής με χρόνια δυσκοιλιότητα που να μη λαμβάνει ένα τέτοιο σκεύασμα, ενώ γενική είναι η παραδοχή όλων όσων πάσχουν από ορθοκολικό καρκίνο ότι οι φυτικές ίνες απουσίαζαν από το καθημερινό τους διαιτολόγιο σε μικρότερο ή σε μεγαλύτερο βαθμό. Ωστόσο, η αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών δεν είναι πάντα ευεργετική. Η αλόγιστη λήψη τους, όπως προκύπτει από τη διεθνή βιβλιογραφία, ενδέχεται να καταστεί επιβλαβής σε πολλές περιπτώσεις. Γι αυτό και η Αμερικανική Ακαδημία Διατροφής, το 2009, καθορίζει τη μέση ημερήσια πρόσληψη φυτικών ινών για τους άνδρες, ηλικίας 50 ετών και κάτω, στα 38 g φυτικών ινών ανά ημέρα. Για γυναίκες, ηλικίας 50 ετών, η αντίστοιχη ποσότητα ελαττώνεται στα 25 g ημερησίως, ενώ για μεγαλύτερες ηλικίες, όπου απαιτούνται λιγότερες θερμίδες και τροφή, η μέση ημερήσια ποσότητα των φυτικών ινών που απαιτείται καθορίζεται για μεν τους άνδρες ηλικίας >50 ετών στα 30 g, για δε τις γυναίκες στα 21 g. 2 7 Παρ όλα αυτά, σε μια χώρα κατ εξοχήν μεσογειακή, όπως η χώρα μας, όπου αφθονούν τα φρούτα, τα δημητριακά, τα λαχανικά και οι ξηροί καρποί, τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες, οι κάτοικοί της δεν χρησιμοποιούν σε μεγάλο ποσοστό τα προϊόντα αυτά για τη διατροφή τους. Σήμερα, όπου όλη η επιστημονική κοινότητα αποδέχεται την υπεροχή της μεσογειακής διατροφής έναντι των άλλων μοντέλων για τη διατήρηση καλής υγείας, είναι απαράδεκτο στην Ελλάδα να υιοθετούνται δυτικά μοντέλα διατροφής, όταν είναι πλέον αποδεδειγμένο ότι αυτά έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία μας. Στην παρούσα εργασία ανασκοπείται η φυσιολογία της πέψης των φυτικών ινών και συζητείται η επίδραση της αυξημένης πρόσληψής τους στη χρόνια δυσκοιλιότητα, στο σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και στην εμφάνιση ορθοκολικής νεοπλασίας. 2. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΦΥΤΙΚΩΝ ΙΝΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ Οι φυτικές ή οι διαιτητικές ίνες αποτελούν το βρώσιμο τμήμα των φυτικών τροφίμων, οι οποίες δεν μπορούν να πεφθούν ή να απορροφηθούν στο λεπτό έντερο και περνούν ανέπαφες στο παχύ έντερο. Περιλαμβάνουν μη αμυλούχους πολυσακχαρίτες (π.χ. κυτταρίνη, ημικυτταρίνη, κόμμεα, πηκτίνες), ολιγοσακχαρίτες (π.χ. ινουλίνη), λιγνίνη και συναφή φυτικά συστατικά (π.χ. κηροί, σουβερίνη). Ο όρος φυτικές ίνες περιλαμβάνει επίσης έναν τύπο αμύλου, ο οποίος είναι γνωστός και ως ανθεκτικό άμυλο (περιέχεται στα όσπρια, σε ημιαλεσμένους σπόρους και σιτηρά, καθώς και σε ορισμένα δημητριακά πρωινού), επειδή αντιστέκεται στην πέψη στο λεπτό έντερο και φθάνει στο παχύ έντερο ανέπαφο. Οι φυτικές ίνες υπάρχουν στα φρούτα (αχλάδια, μήλα, φράουλες, ροδάκινα, βερίκοκα, πορτοκάλια), στα λαχανικά (λάχανο, μαρούλι, αγκινάρες, κρεμμύδια, καλαμπόκι, ντομάτες, αρακάς, φασολάκια, μπρόκολο), στα όσπρια (φακές, ρεβίθια, φασόλια), καθώς και σε όλα τα προϊόντα δημητριακών ολικής άλεσης (δημητριακά που περιέχουν πίτουρο, ψωμιά ολικής άλεσης και πολύσπορα). Οι φυτικές ίνες ταξινομούνται συχνά, ανάλογα με τη διαλυτότητά τους, σε διαλυτές και αδιάλυτες. Και τα δύο είδη υπάρχουν σε διαφορετικές αναλογίες σε πολλά τρόφιμα. Καλές πηγές διαλυτών φυτικών ινών είναι η βρώμη, το κριθάρι, τα φρούτα, τα λαχανικά και τα όσπρια (φασόλια, φακές, ρεβίθια). Τόσο τα δημητριακά ολικής άλεσης όσο και το ψωμί ολικής άλεσης είναι πλούσιες πηγές αδιάλυτων φυτικών ινών (πίν. 1) ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΕΨΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΦΥΤΙΚΩΝ ΙΝΩΝ Οι φυτικές ίνες, όπως προαναφέρθηκε, διαχωρίζονται σε δύο κατηγορίες, με κριτήριο τη διαλυτότητά τους στο νερό, σε διαλυτές και μη διαλυτές. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι οι διαλυτές ίνες βρίσκονται σε μεγαλύτερα ποσοστά στο κριθάρι, τη βρώμη, τα φρούτα, τα λαχανικά και τα όσπρια, ενώ τα ολικής άλεσης δημητριακά και το μαύρο ψωμί αποτελούν πλούσιες πηγές αδιάλυτων ινών. 2 4 Το ανθρώπινο σώμα δεν έχει τα κατάλληλα ένζυμα (κυτταρινάσες) για να προκαλέσει υδρόλυση στους χημικούς δεσμούς που συνθέτουν το μόριο της φυτικής ίνας. Για το λόγο αυτόν, οι φυτικές ίνες που προέρχονται από τα φυτά και τα δένδρα είτε ολικά είτε εν μέρει είναι άπεπτες από το γαστρεντερικό σύστημα. Τα μηρυκαστικά, όμως, διαθέτουν στο εντερικό τους σύστημα ορισμένα βακτήρια που μπορούν να διασπάσουν τις ίνες. Πολλοί από εμάς θεωρούν ότι οι διαιτητικές ίνες βρίσκονται αποκλειστικά σε φρούτα και λαχανικά, αν και δεν είναι ακριβώς έτσι. Μπορούν να βρεθούν και σε τρόφιμα που περιέχουν άμυλο. Στην περίπτωση δε που το είδος του αμύλου περιέχει διαιτητικές ίνες, ονομάζεται ανθεκτικό άμυλο. Η ευεργετική δράση των διαιτητικών ινών στη διασφάλιση

3 Είναι ευεργετικές οι φυτικές ίνες; 909 Πίνακας 1. Ταξινόμηση των φυτικών ινών. Κατηγορία Είδος Χημική δομή Πηγή προέλευσης Ικανότητα υδρόλυσης Ζύμωση Διαλυτές φυτικές ίνες Πηκτίνες Μη αμυλούχος πολυσακχαρίτης Τοίχωμα των φυτών Ναι Ταχεία Γούαρ Μη αμυλούχος πολυσακχαρίτης Όσπρια Ναι Ταχεία Υδρόφυλο κολλοειδές από Αραβινοξυλάνη Εξωτερικό μέρος του σπόρου του φυτού αρνόγλωσσο το ψύλλιο Ναι Ταχεία Ημικυτ-ταρίνη Μη αμυλούχος πολυσακχαρίτης Συστατικό των φυτών Ναι Ποικίλη Μη διαλυτές φυτικές ίνες Κυτταρίνη Μη αμυλούχος πολυσακχαρίτης Συστατικό των φυτών Μερική Ποικίλη Ημικυτ-ταρίνη Μη αμυλούχος πολυσακχαρίτης Συστατικό των φυτών Μερική Ποικίλη Λιγνίνη Ανθεκτικό άμυλο Άμυλο που δεν πέπτεται στο λεπτό έντερο Μη αμυλούχο συστατικό του κυτταρικού τοιχώματος των φυτών Συστατικό των φυτών Σχεδόν καθόλου Ελάχιστη Πολυσακχαρίτης Λαχανικά/σπόροι Ελάχιστη Τέλεια της υγείας οφείλεται στις ξεχωριστές φυσικοχημικές ιδιότητες των μορίων τους. Οι φυτικές ίνες έχουν την ιδιότητα να αυξάνουν σε όγκο, απορροφώντας μόρια νερού, καθώς και να απορροφούν διάφορα μόρια στο εσωτερικό τους. Οι διαιτητικές ίνες, καθώς διογκώνονται στο στομάχι, καθυστερούν τη μετάβαση των τροφών προς το λεπτό έντερο, γεγονός που προκαλεί κορεσμό και μειώνει το αίσθημα της πείνας. Καταναλώνοντας τροφές πλούσιες σε διαιτητικές ίνες επιβραδύνεται η απορρόφηση της γλυκόζης από τον οργανισμό και βελτιώνεται η διαχείρισή της. Όπως προαναφέρθηκε, οι διαιτητικές ίνες και ιδίως οι διαλυτές χαρακτηρίζονται από την ιδιότητα να δεσμεύουν στο μόριό τους άλλα μόρια. Στεροειδή, χολικά άλατα περιέχουν χοληστερόλη και διαιτητική χοληστερόλη χοληστερόλη που εισέρχεται στον οργανισμό διαμέσου των τροφών μπορούν να δεσμευτούν από τις διαιτητικές ίνες και στη συνέχεια ν απεκκριθούν από τον οργανισμό. Έτσι, το ήπαρ θα πρέπει να ξαναδημιουργήσει χολικά οξέα καταναλώνοντας χοληστερόλη για τη σύνθεσή τους, δεδομένου ότι τα χολικά οξέα είναι αναγκαία για την πέψη του λίπους. Οι διαλυτές ίνες, έχοντας τώρα περάσει από το λεπτό έντερο, διέρχονται στη συνέχεια στο παχύ έντερο, όπου με τη μεσολάβηση της εντερικής χλωρίδας υφίστανται ζύμωση. Κατά τη διαδικασία αυτή παράγονται βραχείας αλύσου λιπαρά οξέα (SCFA), όπως το βουτυρικό οξύ, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πρωτεύουσα πηγή ενέργειας από τα κύτταρα του παχέος εντέρου. Επίσης, τα άλλα δύο SFA, το προπιονικό και το ακετυλικό, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως καύσιμα από τα κύτταρα του ήπατος και των μυών. Το προπιονικό οξύ θεωρείται υπεύθυνο για τη μείωση των τιμών της χοληστερόλης, καθώς δεσμεύει ένα ένζυμο (HMG-CoA αναγωγάση) που είναι υπεύθυνο για την παραγωγή χοληστερόλης από το ήπαρ. Ωστόσο, η ζύμωση προκαλεί παραγωγή αερίων, όπως μεθανίου και διοξειδίου του άνθρακα, που εκλαμβάνονται από τον οργανισμό ως αίσθηση φουσκώματος και αυξημένη παραγωγή αερίων. 3 7 Κατά δεύτερο λόγο, η ζύμωση που πραγματοποιείται στο παχύ έντερο εξασφαλίζει τη διατήρηση της εντερικής χλωρίδας, αφού ο σχηματισμός βραχείας αλύσου λιπαρών οξέων αποτελεί τροφή για τα μικρόβιά της. Από την άλλη πλευρά, οι μη διαλυτές διαιτητικές ίνες διέρχονται κατά το μεγαλύτερο ποσοστό τους αμετάβλητες από το παχύ έντερο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση όχι μόνο του όγκου και του βάρους των παραγόμενων κοπράνων, αλλά και την ταχύτερη διέλευσή τους στον εντερικό σωλήνα. Εξαίρεση αποτελεί το ανθεκτικό άμυλο, που αποτελεί ένα ιδιαίτερο είδος μη διαλυτών ινών. Φυσιολογικά, η αυξημένη πρόσληψη ανθεκτικού αμύλου αναμενόταν να αυξάνει τον όγκο των παραγόμενων κοπράνων. Ωστόσο, αυτό δεν συμβαίνει στην πραγματικότητα. Συγκεκριμένα, παρατηρήθηκε ότι η μέτρια αύξηση της προσλαμβανόμενης ποσότητας ανθεκτικού αμύλου σε υγκέντρωση 10 mg/ dl όχι μόνο δεν προκαλούσε την αναμενόμενη αύξηση στον όγκο των κοπράνων, αλλά αυξανόταν η παραγωγή αερίων στο έντερο ως αποτέλεσμα της ζύμωσης που υφίστατο από την εντερική χλωρίδα ΙΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΘΟΠΡΩΚΤΙΚΕΣ ΝΟΣΟΙ Τα τελευταία 50 χρόνια έχει σημειωθεί μεγάλη πρόοδος

4 910 Κ. Αργυρίου και συν σ ό,τι αφορά στις γνώσεις για με τις ευεργετικές επιδράσεις των διαιτητικών ινών στον ανθρώπινο οργανισμό. Νεότερες μελέτες θέτουν υπό αμφισβήτηση τις συγκεκριμένες επιδράσεις. Μάλιστα, σε μερικές από αυτές φαίνεται ότι η αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών μπορεί να καταστεί ακόμη και επιβλαβής για την υγεία. Για το λόγο αυτόν, κρίθηκε σκόπιμη η ανασκόπηση μελετών που διερευνούν τη σχέση ανάμεσα στη λήψη διαιτητικών ινών και στην εμφάνιση των συχνότερων νοσημάτων της ορθοπρωκτικής περιοχής,που είναι η χρόνια δυσκοιλιότητα, το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, ο ορθοκολικός καρκίνος και οι αδενωματώδεις πολύποδες στο παχύ έντερο Φυτικές ίνες και ορθοκολικός καρκίνος Το 1972, οι Burkitt et al, 1 από την ανάλυση επιδημιολογικών στοιχείων που προέρχονταν από τη μελέτη Αφρικανών, διαπίστωσαν την ύπαρξη αντίστροφης σχέσης ανάμεσα στην αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών και στην εμφάνιση ορθοκολικού καρκίνου. Ακολούθησε η δημοσίευση μεγάλου αριθμού μελετών που διερευνούσαν τη σχέση αυτή. Μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1980, οι εργασίες που δημοσιεύτηκαν κατέληγαν σε ανάλογα συμπεράσματα με εκείνα του Burkitt. Παρ όλα αυτά, η σχέση ανάμεσα στις φυτικές ίνες και στον ορθοκολικό καρκίνο, όπως διατυπώθηκε αρχικά, αποδυναμώνεται όταν η μελέτη των φυτικών ινών γίνεται ταυτόχρονα με άλλους γνωστούς επιβαρυντικούς παράγοντες που ενοχοποιούνται για την εμφάνιση καρκίνου στο παχύ έντερο Οι Liu et al και οι Giovannucci et al παρατήρησαν ότι σε σύγχρονη λήψη φυτικών ινών η αυξημένη πρόσληψη χοληστερόλης σχετιζόταν θετικά με την εμφάνιση ορθοκολικού καρκίνου. Η ισχυρή σχέση που συνδέει την αυξημένη πρόσληψη χοληστερόλης με την εμφάνιση ορθοκολικού καρκίνου δεν επηρεαζόταν σημαντικά ακόμη και όταν περιοριζόταν η ημερήσια πρόσληψη χοληστερόλης και αυξανόταν εκείνη των φυτικών ινών. 11,13 Σε ανάλογα συμπεράσματα κατέληξαν και οι Mckeown-Eyssen et al ύστερα από την ανάλυση δεδομένων από 38 χώρες. 10 Σε μεγάλη μελέτη γυναικών, οι Steinmetz και Potter πρότειναν την ύπαρξη αντίστροφης σχέσης μεταξύ της αυξημένης πρόσληψης φυτικών ινών και της εμφάνισης καρκίνου (σχετικός κίνδυνος: 0,8 με όρια εμπιστοσύνης 95%: 0,49 1,31). 14 Η προστατευτική επίδραση των φυτικών ινών προέκυψε και από δύο συστηματικές ανασκοπήσεις, οι οποίες ανέλυσαν τα δεδομένα μελετών που σχετίζονταν με το παρόν θέμα. 15,16 Στη μία από αυτές, οι Trock et al ανέλυσαν τα δεδομένα από 23 μελέτες. Από αυτές, οι δεκαπέντε έδειξαν όφελος από μια πλούσια σε φυτικές ίνες δίαιτα, οι έξι παρουσίασαν αμφισβητήσιμα αποτελέσματα, ενώ μόνο δύο μελέτες δεν έδειξαν όφελος από την αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών. Συγκεκριμένα, ο συνδυασμένος λόγος αναλογιών ήταν ίσος με 0,57 (με όρια εμπιστοσύνης 95%: 0,5 0,64) για την υποομάδα με την αυξημένη πρόσληψη φρούτων και λαχανικών σε σχέση πάντα με την υποομάδα ελαττωμένης πρόσληψης. 15 Στην άλλη μετα-ανάλυση, οι Howe et al κατέληξαν σε ανάλογο συμπέρασμα, μέσα από την ανασκόπηση δεκατριών μελετών με σχετικό κίνδυνο: 0,53 (όρια εμπιστοσύνης 95%: 0,47 0,61). 16 Ωστόσο, η συγκεκριμένη ανασκόπηση θεωρήθηκε λανθασμένη, επειδή οι ερευνητές δεν έλαβαν υπόψη την ποιότητα των μελετών που ανέλυσαν. 17 Έτσι, η μετα-ανάλυση επαναλήφθηκε συμπεριλαμβάνοντας μόνο τις μελέτες που πληρούσαν τα ποιοτικά κριτήρια, με αποτέλεσμα που αμφισβητεί τον προστατευτικό ρόλο των φυτικών ινών στην πρόληψη του ορθοκολικού καρκίνου. 17 Εξάλλου και νεότερες ελεγχόμενες μελέτες (ασθενών-μαρτύρων) που σχετίζονται με το θέμα αυτό, των οποίων τα αποτελέσματα φαίνονται στον πίνακα 2, καταλήγουν σε αντιφατικά συμπεράσματα, άλλοτε υποστηρίζοντας και άλλοτε όχι τον προστατευτικό ρόλο των διαιτητικών ινών. 13,18 23 Όσον αφορά στη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στην αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών και στην εμφάνιση ορθοκολικού καρκίνου, ενδιαφέροντα στοιχεία προκύπτουν και από την ανάλυση των δεδομένων μιας άλλης κατηγορίας μελετών. Από τις συγκεκριμένες μελέτες παρακολούθησης πληθυσμού (κοορτής) φαίνεται ότι η συσχέτιση των δύο αυτών παραμέτρων δεν είναι ισχυρή (πίν. 3) ,31,32 Ανάλογα ήταν τα αποτελέσματα στα οποία κατέληξαν οι Mai et al από την παρακολούθηση γυναικών για 8,5 χρόνια, 29 καθώς και οι Schatzkin et al από την παρακολούθηση ανδρών και γυναικών. 30 Επίσης, οι Park et al, από την ανάλυση των αποτελεσμάτων δεκατριών προοπτικών μελετών παρακολούθησης που περιέλαβαν συνολικά άτομα, ανεξαρτήτως φύλου, όταν στους υπολογισμούς έλαβαν υπόψη εκτός από τις διαιτητικές ίνες και άλλους διατροφικούς παράγοντες που σχετίζονται θετικά με την πρόκληση ορθοκολικού καρκίνου κατέληξαν σε παρόμοια συμπεράσματα Φυτικές ίνες και αδενωματώδεις πολύποδες Εκτός από τον ορθοκολικό καρκίνο, υπάρχουν μελέτες που εξετάζουν το ρόλο των φυτικών ινών στην εμφάνιση αδενωματωδών πολυπόδων στο παχύ έντερο. Οι Asano και McLeod ανέλυσαν τα δεδομένα από πέντε τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες. Οι μελέτες αυτές επιλέχθηκαν μετά από αξιολόγηση από ένα πλήθος τυχαιοποιημένων κλινικών μελετών και θεωρούνταν από τους ερευνητές ότι ήταν οι ορθότερες από κλινική, βιοστατιστική και μεθο-

5 Είναι ευεργετικές οι φυτικές ίνες; 911 Πίνακας 2. Μελέτες ασθενών-μαρτύρων που συσχετίζουν την αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών με την εμφάνιση ορθοκολικού καρκίνου. Μελέτη Χώρα προέλευσης Ασθενείς/μάρτυρες Λόγος αναλογιών (ομάδα ατόμων υψηλής/ομάδα ατόμων χαμηλής πρόσληψης φυτικών ινών) Προστατευτικός ρόλος των φυτικών ινών Wakai et al 22 Ιαπωνία 507/ ,65 (p<0,05) Ναι Evans et al 23 Ηνωμένο Βασίλειο 512/512 0,67 (όρια εμπιστοσύνης 0,47 0,95) Ναι Levi et al 21 Ελβετία 286/550 0,55 (p<0,05) Ναι Slattery et al 18 ΗΠΑ 1.993/ ,7 (95% όρια εμπιστοσύνης: 0,5 1) Όχι Ghadirian et al 20 Καναδάς 402/668 0,5 (p<0,01) Ναι Little et al 19 Ηνωμένο Βασίλειο 147/329 0,6 (p>0,05) Όχι Steinmetz et al 14 Αυστραλία 220/438 0,77 (p>0,05) Όχι Πίνακας 3. Μελέτες κοορτής που συσχετίζουν την πρόσληψη φυτικών ινών με την πρόληψη εμφάνισης ορθοκολικού καρκίνου. Μελέτη Χώρα Αριθμός συμμετεχόντων Περίοδος παρακολούθησης σε έτη Σχετικός κίνδυνος (ομάδα ατόμων υψηλής/ομάδα ατόμων χαμηλής πρόσληψης φυτικών ινών) Προστατευτικός ρόλος των φυτικών ινών Schatzkin et al 29 ΗΠΑ ,79 (95% όρια εμπιστοσύνης: 0,7 0,89) Όχι Otani et al 28 Ιαπωνία ,3 (95% όρια εμπιστοσύνης: 1 5,2) Όχι Shin et al 26 Κίνα (γυναίκες) 5,7 1,1 (95% όρια εμπιστοσύνης: 0,6 1,8) Όχι Michels et al 25 Ευρώπη 1η μελέτη κοορτής: γυναίκες 2η μελέτη κοορτής: άνδρες ανθρωποέτη 1η μελέτη κοορτής: 0,91 (95% όρια εμπιστοσύνης: 0,87 0,95), 2η μελέτη κοορτής: 0,99 (95% όρια εμπιστοσύνης: 0,95 1,04) Lin et al 27 ΗΠΑ (γυναίκες) 10 0,75 (95% όρια εμπιστοσύνης: 0,48 1,17) Όχι Terry et al 24 Ευρώπη (γυναίκες) 9,6 1,65 (95% όρια εμπιστοσύνης: 1,23 2,20, p=0,001) Όχι Όχι δολογική άποψη. Συνολικά, συμμετείχαν άτομα που δεν παρουσίαζαν στο ιστορικό τους ορθοκολικό καρκίνο και αδενωματώδεις πολύποδες. Στα συγκεκριμένα άτομα εξετάστηκε η επίδραση της αυξημένης πρόσληψης φυτικών ινών (υδρόφυλο κολλοειδές από, αλεύρι σόγιας) στην ανάπτυξη πολυπόδων στο παχύ έντερο. Από τη μελέτη αυτή δεν προέκυψε σημαντικό όφελος από την αυξημένη πρόσληψη των διαιτητικών ινών. 34 Σε ανάλογο συμπέρασμα καταλήγουν και μερικές μελέτες που εξετάζουν την επίδραση μιας δίαιτας πλούσιας σε φυτικές ίνες στην επανεμφάνιση πολυπόδων σε ασθενείς οι οποίοι στο παρελθόν είχαν υποβληθεί σε ενδοσκοπική πολυπεκτομή. Σε τέτοιους ασθενείς, ηλικίας ετών, οι Alberts et al πρόσθεσαν στη διατροφή τους αλεύρι σόγιας. Στους ασθενείς αυτούς, η μέση ημερήσια πρόσληψη σε φυτικές ίνες ανερχόταν σε 27,5 g/dl για την ομάδα παρέμβασης και στα 18,1 g/dl για την ομάδα ελέγχου. Μετά από παρακολούθηση 3 ετών δεν προέκυψε στατιστικώς σημαντική διαφορά σ ό,τι αφορά στην επανεμφάνιση των πολυπόδων. 35 Το ίδιο συμπέρασμα προέκυψε και από τέσσερις άλλες μελέτες παρέμβασης (πίν. 4) Συμπερασματικά, πρέπει να τονιστεί ότι δεν μπορεί να υπάρξει κάποια ισχυρή σύσταση όσον αφορά στην αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών για την πρόληψη εμφάνισης ορθοκολικής νεο- ή υπερπλασίας. Ωστόσο, η τρέχουσα άποψη τείνει προς την κατεύθυνση μιας δίαιτας που θα είναι πλούσια σε φυτικές ίνες, με βάση τις συστάσεις της Αμερικανικής Ακαδημίας Διατροφής Φυτικές ίνες και χρόνια δυσκοιλιότητα Η χρόνια δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα κοινό πρόβλημα για εκατομμύρια ανθρώπους, το οποίο εμφανίζεται σε ποσοστό έως και 20% στις αναπτυγμένες κοινωνίες. 42 Ειδικότερα, στις πολιτείες της βόρειας Αμερικής η επίπτωσή της κυμαίνεται από 2 27%. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι, το 2001, Αμερικανοί επισκέφθηκαν τον παθολόγο τους για πρόβλημα που σχετιζόταν με τη δυσκοιλιότητα. 40,42 Πρόσφατες επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν ότι οι ομάδες πληθυσμού που υποφέρουν από δυσκοιλιότητα σε μεγαλύτερο βαθμό και με μεγαλύτερη συχνότητα είναι άτομα μεσαίας κοινωνικοοικονομικής

6 912 Κ. Αργυρίου και συν Πίνακας 4. Μελέτες παρέμβασης που συσχετίζουν την πρόσληψη φυτικών ινών με την εμφάνιση αδενωματωδών πολυπόδων μετά από πολυπεκτομή. Μελέτη Συνθήκες Πληθυσμός Είδος παρέμβασης Σκοπός Λόγος αναλογιών υποτροπής νόσου Προστατευτικός ρόλος των φυτικών ινών Alberts et al 35 Μετά από πολυπεκτομή Διαιτητική συμβουλή Υποτροπή αδενωμάτων σε 4 έτη 0,88 (95% όρια εμπιστοσύνης: 0,7 1,11) Όχι Schatzkin et al 29 Μετά από πολυπεκτομή Συμπλήρωμα φυτικών ινών Υποτροπή αδενωμάτων σε 3 έτη 1 (95% όρια εμπιστοσύνης: 0,90 1,12) Όχι Ishikawa et al 37 Μετά από πολυπεκτομή 398 Συμπλήρωμα φυτικών ινών Υποτροπή αδενωμάτων σε 4 έτη 1,31 (95% όρια εμπιστοσύνης: 0,87 1,98) 0,91 (95% όρια εμπιστοσύνης: 0,78 1,06) Όχι Jacobs et al 38 Μετά από πολυπεκτομή Συμπλήρωμα φυτικών ινών Υποτροπή αδενωμάτων Όχι τάξης που διαμένουν κυρίως σε μεγάλα αστικά κέντρα και, ακόμη, ότι οι γυναίκες υποφέρουν από δυσκοιλιότητα πιο συχνά απ ό,τι οι άνδρες και ότι τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας υποφέρουν περισσότερο απ ό,τι οι νεότεροι. Στο ιστορικό των συγκεκριμένων ατόμων αναφερόταν η ελαττωμένη πρόσληψη φυτικών ινών. 42 Ο ευεργετικός ρόλος της αυξημένης πρόσληψης φυτικών ινών στη θεραπεία της χρόνιας δυσκοιλιότητας στηρίζεται στην ιδιότητά τους να διατηρούν μαλακό το περιεχόμενο του εντέρου, γεγονός που επιτρέπει την εύκολη προώθησή του προς τα έξω από το μυϊκό τοίχωμα του κόλου. 6 Αυτή η ιδιότητα των φυτικών ινών τους έχει δώσει ξεχωριστή θέση στην αντιμετώπιση της χρόνιας δυσκοιλιότητας. 41 Ωστόσο, όπως προκύπτει από τη διεθνή βιβλιογραφία, στα περισσότερα άτομα με σοβαρή δυσκοιλιότητα η αυξημένη κατανάλωση τροφών πλούσιων σε φυτικές ίνες όχι μόνο δεν βελτιώνει αλλά μπορεί και να επιδεινώσει τα συμπτώματα της χρόνιας δυσκοιλιότητας. Συγκεκριμένα, το 2005, ο Müller-Lissner απαντά αρνητικά, υποστηρίζοντας ότι η ελαττωμένη πρόσληψη φυτικών ινών δεν πρέπει να θεωρείται αιτία χρόνιας δυσκοιλιότητας, μετά από τη διαπίστωση ότι η αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών προκαλούσε επιδείνωση της δυσκοιλιότητας ενώ η βελτίωση περιοριζόταν σε μερικούς μόνο ασθενείς με ήπια νόσο. 41 Επίσης, σε μια πρόσφατη μελέτη, οι de Carvalho et al, σε 716 υγιείς εφήβους από το Sao Paolo, κατέληξαν σε ανάλογο συμπέρασμα. 43 Επηρεασμένοι από γιατρούς και μέσα μαζικής ενημέρωσης, το 75% των πασχόντων από δυσκοιλιότητα έχουν χρησιμοποιήσει κάποιο συμπλήρωμα με αυξημένη περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες. 40 Παρ όλα αυτά, μελέτες που εξετάζουν την ευεργετική επίδραση μιας πλούσιας σε φυτικές ίνες δίαιτας απέτυχαν να αναδείξουν σημαντικό όφελος της δίαιτας αυτής σε ασθενείς με δυσκοιλιότητα σε σχέση με υγιείς μάρτυρες Από τις ίνες φυτικής προέλευσης, το αλεύρι σόγιας είναι το περισσότερο μελετημένο. Τρεις τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες εξέτασαν την επίδραση αυτού του είδους φυτικών ινών στη χρόνια δυσκοιλιότητα. Στις δύο από αυτές, το αλεύρι σόγιας συγκρίθηκε με καλαμποκάλευρο και στην τρίτη με placebo. Και οι τρεις μελέτες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το αλεύρι σόγιας δεν επηρέαζε σημαντικά τόσο τη σύσταση των κοπράνων, όσο και τη συχνότητα της αφόδευσης Στην προκειμένη περίπτωση, μάλιστα, οι Badialli et al, σε μια διπλή-τυφλή μελέτη, κατέδειξαν ότι το αλεύρι σόγιας είναι μη αποτελεσματικό σε ασθενείς με ελαττωμένη εντερική κινητικότητα ή δυσενέργεια, ενώ η αποτελεσματικότητά του αυξάνεται σε εκείνους με φυσιολογική κινητικότητα του εντέρου. 48 Εξάλλου, όπως προκύπτει από μια μετα-ανάλυση μελετών, το αλεύρι σόγιας δεν προκαλεί τη μείωση που αναμενόταν στο χρόνο διέλευσης των κοπράνων κατά μήκος του εντέρου. 6 Φαίνεται ότι στους φυσιολογικούς ανθρώπους η αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών οδηγεί σε αύξηση στον αριθμό και στον όγκο των κενώσεων. Σε όσους όμως πάσχουν από χρόνια δυσκοιλιότητα λειτουργικής αιτιολογίας παρατηρείται απόκλιση από το συγκεκριμένο πρότυπο. 41 Οι Chaussade et al, θέλοντας να επιλέξουν την κατάλληλη θεραπεία, χώρισαν 91 ασθενείς με χρόνια δυσκοιλιότητα σε τέσσερις ομάδες με βάση το χρόνο που απαιτείται για να διέλθει ραδιενεργά σημασμένη ουσία από τα διάφορα τμήματα του παχέος εντέρου. Στη συνέχεια, εξέτασαν την επίδραση των φυτικών ινών σε καθεμιά ομάδα και διαπίστωσαν ότι στους ασθενείς με ανώμαλο χρόνο διέλευσης η αποτελεσματικότητα ήταν από μειωμένη έως μηδαμινή. 51 Στο ίδιο

7 Είναι ευεργετικές οι φυτικές ίνες; 913 συμπέρασμα καταλήγει και μια πληθυσμιακή μελέτη που αφορούσε σε ηλικιωμένους που έπασχαν από δυσκοιλιότητα λειτουργικής αιτιολογίας στις ΗΠΑ. 52 Επιπλέον, σε ανάλογη μελέτη από τη Γαλλία, η σύγκριση 323 ατόμων που έπασχαν από δυσκοιλιότητα με 60 υγιή έδειξε το διαφορετικό τρόπο με τον οποίο επιδρά η τροφή στην ομαλή λειτουργία του παχέος εντέρου στη χρόνια δυσκοιλιότητα. 53 Εξάλλου, οι Voderholzer et al μελέτησαν 149 ασθενείς με χρόνια δυσκοιλιότητα που έλαβαν g/dl σπόρους ψυλλόχορτο για χρονικό διάστημα 6 εβδομάδων, μετά την πάροδο του οποίου παρατηρήθηκε ότι το 80% των ασθενών με ελαττωμένη εντερική κινητικότητα και το 60% εκείνων με διαταραχή στην αφόδευση δεν παρουσίασαν βελτίωση από την αύξηση των φυτικών ινών στο καθημερινό τους διαιτολόγιο. 54 Η μη ευεργετική επίδραση της αυξημένης πρόσληψης των φυτικών ινών στη χρόνια δυσκοιλιότητα από λειτουργικά αίτια προέκυψε και από μια άλλη γαλλική μελέτη. Σύμφωνα με τους Siproudhis et al, οι διαταραχές που αφορούν στην αφόδευση απαντούν σε μεγαλύτερη συχνότητα από εκείνη που εθεωρείτο στο παρελθόν. Στους ασθενείς αυτούς, λόγω παράδοξης σύσπασης ή αδυναμίας χάλασης του πυελικού εδάφους κατά την αφόδευση, η κένωση δεν ήταν πλήρης. Συνεπώς, η αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών, λόγω αύξησης του όγκου των κοπράνων που προκαλεί, επιδεινώνει ακόμη περισσότερο την ποιότητα ζωής των συγκεκριμένων ανθρώπων. 55 Τέλος, οι Quah et al, διερευνώντας την ευεργετική επίδραση της αυξημένης πρόσληψης φυτικών ινών και της λακτουλόζης σε ασθενείς με χρόνια δυσκοιλιότητα παρατήρησαν ότι η λακτουλόζη προκαλούσε σε μεγαλύτερο βαθμό αύξηση στον αριθμό και στον όγκο των κενώσεων σε σχέση με τις φυτικές ίνες. Αυτό, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι από πλευράς ανεπιθύμητων ενεργειών δεν υπάρχει στατιστικώς σημαντική διαφορά ανάμεσα στη λακτουλόζη και στις φυτικές ίνες, έχει ως αποτέλεσμα το 61,5% των πασχόντων από χρόνια δυσκοιλιότητα να προτιμά τη λακτουλόζη από τις φυτικές ίνες Φυτικές ίνες και σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) είναι μια λειτουργική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια κοιλιακού άλγους και αλλαγής των εντερικών συνηθειών. Το ΣΕΕ είναι πολύ συχνό στο γενικό πληθυσμό. Περίπου το 20% των Αμερικανών και των Ευρωπαίων πληρούν τα διαγνωστικά κριτήρια του συνδρόμου. Η αιτιολογία του συνδρόμου είναι άγνωστη. Ωστόσο, στο ιστορικό των ασθενών με ΣΕΕ συχνά αναφέρεται ελαττωμένη πρόσληψη φυτικών ινών. Η αύξηση της ημερήσιας ποσότητας φυτικών ινών που καταναλώνονται αποτελεί συνηθισμένη πρακτική που ακολουθείται από τους γιατρούς της πρωτοβάθμιας και της δευτεροβάθμιας φροντίδας υγείας στην αντιμετώπιση του συνδρόμου. 63 Η σημασία των φυτικών ινών στην αντιμετώπιση του ΣΕΕ οφείλεται στην ιδιότητα των διαλυτών κυρίως φυτικών ινών να απορροφούν μόρια ύδατος και να σχηματίζουν διαλύματα με μεγάλο ιξώδες, τα οποία υφίστανται ζύμωση από τα βακτήρια του εντέρου. Ο μεταβολισμός των διαλυμάτων αυτών οδηγεί στο σχηματισμό βραχείας αλύσου λιπαρών οξέων, καθώς και αερίων, που ελαττώνουν το συνολικό απαιτούμενο χρόνο για τη μεταφορά των τροφών από το ένα τμήμα του γαστρεντερικού συστήματος στο άλλο. Έτσι, στο εσωτερικό του εντέρου αναπτύσσονται χαμηλότερες πιέσεις και ο ασθενής ανακουφίζεται από τα συμπτώματα που τον ενοχλούν. Λιγότερο ευεργετικές στη θεραπεία του ΣΕΕ είναι οι μη διαλυτές ίνες, οι οποίες, επειδή πέπτονται σε μικρό βαθμό, αυξάνουν τον όγκο των κοπράνων, με συνέπεια την επιδείνωση της συμπτωματολογίας του ασθενούς. Στη διεθνή βιβλιογραφία υπάρχουν έρευνες που υποστηρίζουν τον ευεργετικό ρόλο των φυτικών ινών στην αντιμετώπιση του ΣΕΕ. 2 7,63 Ωστόσο, η συνήθης αυτή πρακτική είναι ευεργετική για τον ασθενή; Όπως προαναφέρθηκε, οι φυτικές ίνες υφίστανται σε διαφορετικό βαθμό ζύμωση από την εντερική χλωρίδα, γεγονός που συνεπάγεται την αυξημένη παραγωγή αερίων στο παχύ έντερο, τα οποία προκαλούν αίσθημα γρήγορου κορεσμού και γενικευμένης δυσφορίας στον ασθενή. 3,4 Οι Gonlachanvit et al, μελετώντας το χρόνο που απαιτείται για την αποβολή από το έντερο των αερίων που παράγονται όταν η διατροφή βρίθει φυτικών ινών, παρατήρησαν ότι αυτός ήταν σημαντικά μειωμένος σε όλους τους συμμετέχοντες. 57 Σε μια άλλη μελέτη, όπου μελετήθηκαν οι επιδράσεις δίαιτας που περιείχε μικρή ποσότητα φυτικών ινών, προέκυψε ότι το 55% των συμμετεχόντων ανακουφίστηκαν από τα συμπτώματα του ΣΕΕ. 58 Στο ίδιο συμπέρασμα κατέληξαν και οι Tabas et al, οι οποίοι παρατήρησαν ότι 69 από τους 98 ασθενείς που έλαβαν τυχαία πλούσια σε φυτικές ίνες δίαιτα δεν παρουσίασαν βελτίωση. 59 Επίσης, και σε δύο άλλες τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες, στις οποίες διερευνήθηκε η σχέση ανάμεσα στη λήψη σκευασμάτων που αυξάνουν των όγκο των κενώσεων και στο σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου 60,61 δεν προέκυψε ωφέλεια στατιστικά σημαντική. Ίδιο ήταν και το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε και μια μετα-ανάλυση από την Ελβετία. 62 Τέλος, σε πρόσφατη συστηματική μετα-ανάλυση 63 ανασκοπούνται τα αποτελέσματα δεκαεπτά μελετών που διερευνούν την επίδραση της αυξημένης πρόσληψης φυτικών ινών στην ανακούφιση των συμπτωμάτων του ΣΕΕ. Στις εννέα από αυτές μελετήθηκαν οι διαλυτές μόνο φυτικές ίνες και στις υπόλοιπες οκτώ οι αδιάλυτες. Όπως φαίνεται

8 914 Κ. Αργυρίου και συν στον πίνακα 5, όφελος προέκυψε μόνο από τη λήψη των διαλυτών φυτικών ινών. Οι ασθενείς που έλαβαν μεγάλη ποσότητα αδιάλυτων ινών όχι μόνο δεν ανακουφίστηκαν από τα συμπτώματα, αλλά σε μερικές περιπτώσεις αυτά επιδεινώθηκαν. 63 Ανάλογο συμπέρασμα προέκυψε και από άλλες δύο πρόσφατες μεγάλες ανασκοπήσεις. 64,65 5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Το 1972, οι Burkitt et al, μετά από 20ετή παρακολούθηση Αφρικανών, παρατήρησαν ότι η αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών συνοδευόταν από ελαττωμένη συχνότητα εμφάνισης ορθοκολικού καρκίνου, καθώς και άλλων νοσημάτων που απαντούν με μεγάλη συχνότητα στο δυτικό κόσμο. Από τότε έως σήμερα, οι φυτικές ίνες έχουν γίνει το αγαπημένο θέμα στα μέσα μαζικής ενημέρωσης ενώ η καθημερινή τους ζήτηση έχει λάβει μεγάλες διαστάσεις, με αποτέλεσμα η βιομηχανία τροφίμων να τις χρησιμοποιεί σε μεγάλη ποικιλία τροφίμων καθώς και ως βασικό συστατικό σε πολυάριθμα σκευάσματα συμπληρωμάτων διατροφής. Στην ευρεία διάδοση των φυτικών ινών βοήθησαν παλαιότερα αλλά και νεότερα δεδομένα από τη διεθνή βιβλιογραφία που υποστηρίζουν τον ευεργετικό τους ρόλο στην πρόληψη της εμφάνισης νοσημάτων της ορθοπρωκτικής περιοχής, καρδιαγγειακών νοσημάτων, σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2, αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων, αρτηριακής υπέρτασης, χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας, οστεοπόρωσης, υπερλιπιδαιμίας, αλλά και ορισμένων μορφών καρκίνου (μαστού, παχέος Πίνακας 5. Ειδικά χαρακτηριστικά των μελετών που συμπεριελήφθησαν στη μετα-ανάλυση. 28 Μελέτη Έτος Είδος θεραπείας Ημερήσια δόση Είδος μελέτης Διάρκεια σε εβδομάδες Τελικό σημείο Διαλυτές φυτικές ίνες Arthurs και Fielding 1983 Υδρόφιλο κολλοειδές από 10 g ΔΤΜ 4 Κλινική εικόνα ΣΕΕ Golechha et al 1982 Υδρόφιλο κολλοειδές από Δεν καθορίστηκε ΔΤΜ 3 Κλινική εικόνα ΣΕΕ Jalihal και Kurian 1999 Υδρόφιλο κολλοειδές από 30 g ΔΤΜ 4 Κλινική εικόνα ΣΕΕ Longstreth et al 1981 Ψύλλιο 6,4 g ΔΤΜ 8 Κλινική εικόνα ΣΕΕ Nigam et al 1984 Υδρόφιλο κολλοειδές από Δεν καθορίστηκε ΔΤΜ Δεν καθορίστηκε Κλινική εικόνα ΣΕΕ Prior και Whorwell 1987 Υδρόφιλο κολλοειδές από 5 g ΔΤΜ 12 Κλινική εικόνα ΣΕΕ Ritchie και Truelove 1979 Υδρόφιλο κολλοειδές από 5 g ΔΤΜ 12 Κλινική εικόνα ΣΕΕ Ritchie και Truelove 1980 Υδρόφιλο κολλοειδές από 5 g ΔΤΜ 12 Κλινική εικόνα ΣΕΕ Toskes et al 1993 Πολυκαρβονικό ασβέστιο 6 g ΔΤΜ 12 Κλινική εικόνα ΣΕΕ Μη διαλυτές φυτικές ίνες Cann et al 1984 Πίτουρο σίτου g ΔΤΜ 9 Κοιλιακό άλγος, δυσκοιλιότητα Cook et al 1990 Ίνες αραβοσίτου 20 g ΔΤΜ 12 Κλινική εικόνα ΣΕΕ Fowlie et al 1992 Πίτουρο σίτου 4,1 g ΔΤΜ 12 Κλινική εικόνα ΣΕΕ Kruis et al 1986 Πίτουρο σίτου 15 g ΔΤΜ 16 Κοιλιακό άλγος, δυσκοιλιότητα Manning et al 1977 Πίτουρο σίτου και αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών 20 g ΜΤΜ 6 Κοιλιακό άλγος, δυσκοιλιότητα Snook και Shepherd 1994 Πίτουρο σίτου 36 g ΔΤΜ 7 Κλινική εικόνα ΣΕΕ Soltoft et al 1976 Πίτουρο 30 g ΔΤΜ 6 Κλινική εικόνα ΣΕΕ Villigrasa et al 1991 Πίτουρο σίτου και αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών g ΑΚΔ 52 Κοιλιακό άλγος, δυσκοιλιότητα ΔΤΜ: Διπλή-τυφλή μελέτη, ΜΤΜ: Μονή-τυφλή μελέτη, ΑΚΔ: Ανοικτή κλινική δοκιμασία, ΣΕΕ: Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου

9 Είναι ευεργετικές οι φυτικές ίνες; 915 εντέρου) λόγω των ξεχωριστών φυσικοχημικών ιδιοτήτων των μορίων τους. Σήμερα, δεν υπάρχει ούτε ένας ασθενής με χρόνια δυσκοιλιότητα που να μη λαμβάνει ένα τέτοιο σκεύασμα, ενώ γενική είναι η παραδοχή όλων όσων πάσχουν από ορθοκολικό καρκίνο ότι οι φυτικές ίνες απουσίαζαν από το καθημερινό τους διαιτολόγιο σε μικρότερο ή σε μεγαλύτερο βαθμό. Η Αμερικανική Ακαδημία Διατροφής, το 2009, καθόρισε τη μέση ημερήσια πρόσληψη φυτικών ινών για τους άνδρες ηλικίας 50 ετών στα 38 g φυτικών ινών ανά ημέρα και για γυναίκες ηλικίας 50 ετών στα 25 g ημερησίως. Για μεγαλύτερες ηλικίες, όπου απαιτούνται λιγότερες θερμίδες και τροφή, η μέση ημερήσια ποσότητα των φυτικών ινών που απαιτείται καθορίζεται για μεν τους άνδρες ηλικίας >50 ετών στα 30 g, για δε τις γυναίκες στα 21 g. Ωστόσο, η αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών δεν είναι πάντα ευεργετική. Η αλόγιστη λήψη τους, όπως προκύπτει από τη διεθνή βιβλιογραφία, ενδέχεται να καταστεί επιβλαβής σε πολλές περιπτώσεις. Κάθε φορά που ένας γιατρός αποφασίζει να χορηγήσει κάποιο σκεύασμα αυξημένης περιεκτικότητας σε φυτικές ίνες, θα πρέπει να γνωρίζει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των φυτικών ινών και τις ενδείξεις χορήγησής τους και να έχει θέσει εξαρχής τους στόχους της θεραπείας. Ο ρόλος μιας δίαιτας πλούσιας σε διαιτητικές ίνες στην παθογένεια της δυσκοιλιότητας, του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου και των νεοπλασμάτων της ορθοπρωκτικής περιοχής δεν είναι ομόφωνα αποδεκτός. Έτσι, παρά το γεγονός ότι πολλές αναδρομικές μελέτες έδειξαν τον προστατευτικό ρόλο των φυτικών ινών στον ορθοκολικό καρκίνο, πολλές προοπτικές μελέτες δεν επιβεβαίωσαν τη συγκεκριμένη σχέση. Το ίδιο συμβαίνει αναφορικά με την εμφάνιση ή την υποτροπή μετά από εκτομή αδενωματωδών πολυπόδων. Όμως, η ευρεία συνταγογράφηση σκευασμάτων με υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες δεν περιορίζεται μόνο στην περίπτωση των νεοπλασματικών νοσημάτων του παχέος εντέρου, καθώς αυτά επικράτησε να χρησιμοποιούνται σε ευρεία κλίμακα και για τη θεραπεία της χρόνιας δυσκοιλιότητας και του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου. Ωστόσο, όπως αναλύθηκε από πρόσφατες έρευνες και μετα-αναλύσεις που πραγματεύονται το παρόν θέμα, απέτυχαν να επιδείξουν σημαντικό όφελος. Συμπερασματικά, απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να καθοριστεί ο ακριβής ρόλος των φυτικών ινών στην πρόληψη και στη θεραπεία αυτών των εξαιρετικά συχνών νοσημάτων της ορθοπρωκτικής περιοχής μέσω καλά σχεδιασμένων κλινικών μελετών, που πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις παραμέτρους της φυσιολογίας της πέψης των φυτικών ινών, καθώς και τη σημασία των προϊόντων που προκύπτουν από τη ζύμωσή τους στο παχύ έντερο. ABSTRACT The beneficial effect of increased dietary fiber intake in chronic constipation, and irritable bowel syndrome and on the incidence of colorectal polyps and cancer: Myth or reality? C. Argyriou, G. Ntaios, A. Hatzitolios First Propedeutic Department of Internal Medicine, AHEPA General Hospital, Aristotle University of Thessaloniki, Thessaloniki, Greece Archives of Hellenic Medicine 2010, 27(6): Despite the fact that the presence of fibers in the diet has long been recognized, their role in the prevention of various diseases of the gastrointestinal tract still breeds controversy, mainly because a high-fiber diet is characterized by poor digestibility. Soluble fibers, such as pectins, guar and ispanghula, produce viscous solutions in the gut that cannot be easily absorbed and are passed along the different parts of the gastrointestinal tract. Insoluble fibers pass largely unaltered through the gut, leading to bulky stools. The difference in the degree of fermentation of the fibers by the intestinal flora leads to an increase in the volume of gases produced in the colon, which causes symptoms of discomfort in many patients. This is a review of the physiology of ingestion and defecation of dietary fibers and their impact on chronic constipation, irritable bowel syndrome and colorectal neoplasia. From the findings of this review, a strong case on the protective effect of dietary fibers cannot be safely made. Clinicians should weigh the advantages and disadvantages of a high-fiber diet on an individual basis before recommending it; more studies need to be conducted in this field. Key words: Adenomatous polyp, Colorectal neoplasia, Constipation, Dietary fibers, Irritable bowel syndrome

10 916 Κ. Αργυρίου και συν Βιβλιογραφία 1. Bessesen DH. The role of carbohydrates in insulin resistance. J Nutr 2001, 131:2782S 2786S 2. Burkitt DP. Epidemiology of cancer of the colon and rectum. Cancer 1971, 28: DeVries JW. On defining dietary fibre. Proc Nutr Soc 2003, 62: Chuwa EW, Seow-Choen F. Dietary fibre. Br J Surg 2006, 93: Spiller RC. Pharmacology of dietary fibre. Pharmacol Ther 1994, 62: Müller-Lissner SA. Effect of wheat bran on weight of stool and gastrointestinal transit time: A meta-analysis. Br Med J (Clin Res Ed) 1988, 296: Goodlad RA. Dietary fibre and the risk of colorectal cancer. Gut 2001, 48: Eastwood MA, Robertson JA, Brydon WG, MacDonald D. Measurement of water-holding properties of fibre and their faecal bulking ability in man. Br J Nutr 1983, 50: Sengupta S, Tjandra JJ, Gibson PR. Dietary fiber and colorectal neoplasia. Dis Colon Rectum 2001, 44: McKeown-Eyssen GE, Bright-See E. Dietary factors in colon cancer: International relationships. Nutr Cancer 1984, 6: Liu K, Stamler J, Moss D, Garside D, Persky V, Soltero I. Dietary cholesterol, fat, and fibre, and colon-cancer mortality. An analysis of international data. Lancet 1979, ii: McKeown-Eyssen GE, Bright-See E. Dietary factors in colon cancer: International relationships. An update. Nutr Cancer 1985, 7: Giovannucci E, Rimm EB, Stampfer MJ, Colditz GA, Ascherio A, Willett WC. Intake of fat, meat, and fiber in relation to risk of colon cancer in men. Cancer Res 1994, 54: Steinmetz KA, Potter JD. Food-group consumption and colon cancer in the Adelaide Case-Control Study. I. Vegetables and fruit. Int J Cancer 1993, 53: Trock B, Lanza E, Greenwald P. Dietary fiber, vegetables, and colon cancer: Critical review and meta-analyses of the epidemiologic evidence. J Natl Cancer Inst 1990, 82: Howe GR, Benito E, Castelleto R, Cornée J, Estève J, Gallagher RP et al. Dietary intake of fiber and decreased risk of cancers of the colon and rectum: Evidence from the combined analysis of 13 case-control studies. J Natl Cancer Inst 1992, 84: Friedenreich CM, Brant RF, Riboli E. Influence of methodologic factors in a pooled analysis of 13 case-control studies of colorectal cancer and dietary fiber. Epidemiology 1994, 5: Slattery ML, Berry TD, Potter J, Caan B. Diet diversity, diet composition, and risk of colon cancer (United States). Cancer Causes Control 1997, 8: Little J, Logan RF, Hawtin PG, Hardcastle JD, Turner ID. Colorectal adenomas and diet: A case-control study of subjects participating in the Nottingham faecal occult blood screening programme. Br J Cancer 1993, 67: Ghadirian P, Lacroix A, Maisonneuve P, Perret C, Potvin C, Gravel D et al. Nutritional factors and colon carcinoma: A case-control study involving French Canadians in Montréal, Quebec, Canada. Cancer 1997, 80: Levi F, Pasche C, Lucchini F, La Vecchia C. Dietary fibre and the risk of colorectal cancer. Eur J Cancer 2001, 37: Wakai K, Hirose K, Matsuo K, Ito H, Kuriki K, Suzuki T et al. Dietary risk factors for colon and rectal cancers: A comparative case-control study. J Epidemiol 2006, 16: Evans RC, Fear S, Ashby D, Hackett A, Williams E, Van Der Vliet M et al. Diet and colorectal cancer: Αn investigation of the lectin/galactose hypothesis. Gastroenterology 2002, 122: Terry P, Giovannucci E, Michels KB, Bergkvist L, Hansen H, Holmberg L et al. Fruit, vegetables, dietary fiber, and risk of colorectal cancer. J Natl Cancer Inst 2001, 93: Michels KB, Fuchs CS, Giovannucci E, Colditz GA, Hunter DJ, Stampfer MJ et al. Fiber intake and incidence of colorectal cancer among 76,947 women and 47,279 men. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2005, 14: Shin A, Li H, Shu XO, Yang G, Gao YT, Zheng W. Dietary intake of calcium, fiber and other micronutrients in relation to colorectal cancer risk: Results from the Shanghai Women s Health Study. Int J Cancer 2006, 119: Lin J, Zhang SM, Cook NR, Rexrode KM, Liu S, Manson JE et al. Dietary intakes of fruit, vegetables, and fiber, and risk of colorectal cancer in a prospective cohort of women (United States). Cancer Causes Control 2005, 16: Otani T, Iwasaki M, Ishihara J, Sasazuki S, Inoue M, Tsugane S et al. Dietary fiber intake and subsequent risk of colorectal cancer: Τhe Japan Public Health Center-based Prospective Study. Int J Cancer 2006, 119: Schatzkin A, Mouw T, Park Y, Subar AF, Kipnis V, Hollenbeck A et al. Dietary fiber and whole-grain consumption in relation to colorectal cancer in the NIH-AARP Diet and Health Study. Am J Clin Nutr 2007, 85: Mai V, Flood A, Peters U, Lacey JV Jr, Schairer C, Schatzkin A. Dietary fibre and risk of colorectal cancer in the Breast Cancer Detection Demonstration Project (BCDDP) follow-up cohort. Int J Epidemiol 2003, 32: Fuchs CS, Giovannucci EL, Colditz GA, Hunter DJ, Stampfer MJ, Rosner B et al. Dietary fiber and the risk of colorectal cancer and adenoma in women. N Engl J Med 1999, 340: Wakai K, Date C, Fukui M, Tamakoshi K, Watanabe Y, Hayakawa N et al. Dietary fiber and risk of colorectal cancer in the Japan collaborative cohort study. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2007, 16: Park Y, Hunter DJ, Spiegelman D, Bergkvist L, Berrino F, van den Brandt PA et al. Dietary fiber intake and risk of colorectal cancer: A pooled analysis of prospective cohort studies. JAMA 2005, 294: Asano T, McLeod RS. Dietary fibre for the prevention of colorectal adenomas and carcinomas. Cochrane Database Syst Rev 2002, CD Alberts DS, Martinez ME, Roe DJ, Guillen-Rodriguez JM, Marshall JR, van Leeuwen JB et al. Lack of effect of a high-fiber cereal supplement on the recurrence of colorectal adeno-

11 Είναι ευεργετικές οι φυτικές ίνες; 917 mas. Phoenix Colon Cancer Prevention Physicians Network. N Engl J Med 2000, 342: Schatzkin A, Lanza E, Corle D, Lance P, Iber F, Caan B et al. Lack of effect of a low-fat, high-fiber diet on the recurrence of colorectal adenomas. Polyp Prevention Trial Study Group. N Engl J Med 2000, 342: Ishikawa H, Akedo I, Otani T, Suzuki T, Nakamura T, Takeyama I et al. Randomized trial of dietary fiber and Lactobacillus casei administration for prevention of colorectal tumors. Int J Cancer 2005, 116: Jacobs ET, Lanza E, Alberts DS, Hsu CH, Jiang R, Schatzkin A et al. Fiber, sex, and colorectal adenoma: Results of a pooled analysis. Am J Clin Nutr 2006, 83: Marlett JA, McBurney MI, Slavin JL, American Dietetic Association. Position of the American Dietetic Association: Health implications of dietary fiber. J Am Diet Assoc 2002, 102: Higgins PD, Johanson JE. Epidemiology of constipation in North America: A systemic review. Am J Gastroenterol 2004, 99: Müller-Lissner SA, Kamm MA, Scarpignato C, Wald A. Myths and misconceptions about chronic constipation. Am J Gastroenterol 2005, 100: Papatheodoridis GV, Vlachogiannakos J, Karaitianos I, Karamanolis DG. A Greek survey of community prevalence and characteristics of constipation. Eur J Gastroenterol Hepatol 2009 [Epub ahead of print] PMID: De Carvalho EB, Vitolo MR, Gama CM, Lopez FA, Taddei JA, de Morais MB. Fiber intake, constipation, and overweight among adolescents living in Sao Paulo city. Nutrition 2006, 22: Preston DM, Lennard-Jones JE. Severe chronic constipation of young women: Idiopathic slow transit constipation. Gut 1986, 27: Anderson AS. Dietary factors in the aetiology and treatment of constipation during pregnancy. Br J Obstet Gynaecol 1986, 93: Campbell AJ, Busby WJ, Horwath CC. Factors associated with constipation in a community-based sample of people aged 70 years and over. J Epidemiol Community Health 1993, 47: Towers AL, Burgio KL, Locher JL, Merkel IS, Safaeian M, Wald A. Constipation in the elderly: Influence of dietary, psychological, and physiological factors. J Am Geriatr Soc 1994, 42: Badiali D, Corazziari E, Habib FI, Tomei E, Bausano G, Magrini P et al. Effect of wheat bran in treatment of chronic nonorganic constipation. A double blind controlled trial. Dig Dis Sci 1995, 40: Anderson AS, Whichelow MJ. Constipation during pregnancy: Dietary fibre intake and the effect of fibre supplementation. Hum Nutr Appl Nutr 1985, 39: Graham DY, Moser SE, Estes MK. The effect of bran on bowel function in constipation. Am J Gastroenterol 1982, 77: Chaussade S, Khyari A, Roche H, Garret M, Gaudric M, Couturier D et al. Determination of total segmental colonic transit time in constipated patients. Dig Dis Sci 1989, 34: Evans JM, Fleming KC, Talley NJ, Schleck CD, Zinsmester AR, Melton LJ 3rd. Relation of colonic transit to functional bowel disease in older people: A population-based study. J Am Geriatr Soc 1998, 46: Bouchoucha M, Devroede G, Faye A, Le Toumelin P, Arhan P, Arsac M. Colonic response to food in constipation. Int J Colorectal Dis 2006, 21: Voderholzer WA, Schatke W, Mühldorfer BE, Klauser AG, Birkner B, Müller-Lissner SA. Clinical response to dietary fiber treatment of chronic constipation. Am J Gastroenterol 1997, 92: Siproudhis L, Pigot F, Godeberge P, Damon H, Soudan D, Bigard MA. Defecation disorders: A French population survey. Dis Colon Rectum 2006, 49: Quah HM, Ooi BS, Seow-Choen F, Sng KK, Ho KS. Prospective randomized crossover trial comparing fibre with lactulose in the treatment of idiopathic chronic constipation. Tech Coloproctol 2006, 10: Gonlachanvit S, Coleski R, Owyang C, Hasler WL. Inhibitory actions of a high fibre diet on intestinal gas transit in healthy volunteers. Gut 2004, 53: Francis CY, Whorwell PJ. Bran and irritable bowel syndrome: Time for reappraisal. Lancet 1994, 344: Tabas G, Beaves M, Wang J, Friday P, Mardini H, Arnold G. Paroxetine to treat irritable bowel syndrome not responding to high-fiber diet: A double-blind, placebo-controlled trial. Am J Gastroenterol 2004, 99: Rees G, Davies J, Thompson R, Parker M, Liepins P. Randomised-controlled trial of a fibre supplement on the symptoms of irritable bowel syndrome. J R Soc Promot Health 2005, 125: Lucey MR, Clark ML, Lowndes J, Dawson AM. Is bran efficacious in irritable bowel syndrome? A double blind placebo controlled crossover study. Gut 1987, 28: Lesbros-Pantoflickova D, Michetti P, Fried M, Beglinger C, Blum AL. Meta-analysis: The treatment of irritable bowel syndrome. Aliment Pharmacol Ther 2004, 20: Bijkerk CJ, Muris JW, Knottnerus JA, Hoes AW, de Wit NJ. Systematic review: The role of different types of fibre in the treatment of irritable bowel syndrome. Aliment Pharmacol Ther 2004, 19: JAILWALA J, Imperiale TF, Kroenke K. Pharmacologic treatment of the irritable bowel syndrome: A systematic review of randomized, controlled trials. Ann Intern Med 2000, 133: Quartero AO, Meineche-Schmidt V, Muris J, Rubin G, de Wit N. Bulking agents, antispasmodic and antidepressant medication for the treatment of irritable bowel syndrome. Cochrane Database Syst Rev 2005, CD Corresponding author: A. Hatzitolios, 1st Propedeutic Department of Internal Medicine, AHEPA Hospital, Aristotle University of Thessaloniki, 1 S. Kiriakidi street, GR Thessaloniki, Greece

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι παράγοντες προκαλούν την εµφάνιση καρκίνου;

Ποιοι παράγοντες προκαλούν την εµφάνιση καρκίνου; Τι πρέπει να γνωρίζουµε για τη νόσο; Ο καρκίνος είναι ένας γενικός όρος για μια μεγάλη ομάδα νόσων οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν οποιοδήποτε μέρος του σώματος. Ένα καθοριστικό χαρακτηριστικό του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών Υψηλή κατανάλωση οσπρίων. Χάρη στην υψηλή περιεκτικότητά τους σε πρωτεΐνες και φυσικά λόγω της χαμηλής

Διαβάστε περισσότερα

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Πλούσιες σε Υδατ/χαμηλές Σύνθετοι υδατάνθρακες σε λίπη δίαιτες Απλές ζάχαρες Δίαιτες χαμηλού GI Χαμηλής γλυκαιμικής δόσης

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η διατροφική αξία του σταφυλιού και των προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η καλλιέργεια του αμπελιού στην στην αρχαιότητα Δίαιτα στην Αρχαία Ελλάδα Το Μεσογειακή πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine!

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine! Καρδιαγγειακή*υγεία Διατροφή&Αντιγήρανση ΔημήτρηςΣυκιανάκης Gerontology & Antiaging Medicine Χτυπώ&χτυπώ,&δίχως&να&σε&πονώ,&μ'&αν&πάψω& να&χτυπώ,&χάθηκες&στο&λεπτό. && &Τι&είναι&; Μαφυσικά ηκαρδιά. -Τοόργανοτης«ζωής»όλωνμας,τοόργανοπουσυμπάσχει&μετοάγχοςμας,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Το αυγό αποτελεί ένα από τα πλέον αµφιλεγόµενα τρόφιµα των τελευταίων δεκαετιών, καθώς µέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970, εθεωρείτο τρόφιµο µε

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου. Πόσο συχνό είναι; Πώς εκδηλώνεται το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου;

Περιεχόμενα. Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου. Πόσο συχνό είναι; Πώς εκδηλώνεται το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου; Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου Περιεχόμενα Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου Πόσο συχνό είναι; Πώς εκδηλώνεται το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου; Γιατί και με ποιό μηχανισμό εμφανίζονται τα συμπτώματα του ΣΕΕ;

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα.

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Τι είναι τα Neutracuticals Καλυβιανάκης ηµήτρης Ουρολόγος L/O/G/O ήλωση συµφερόντων Καµία L/O/G/O Ορισμός Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Προέρχεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Δεν αναφερόμαστε σε εμπλουτισμό που γίνεται για ν ανταποκριθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ LDL-C : μείζων

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΕΥΧΑΙΜΙΑΣ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑ- ΑΝΑΛΥΣΗ

ΜΗΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΕΥΧΑΙΜΙΑΣ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑ- ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΗΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΕΥΧΑΙΜΙΑΣ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑ- ΑΝΑΛΥΣΗ Α. Διαμαντάρας, Ε. Ντουβέλης, Θ. Θωμόπουλος, Χ. Εμμανουήλ, Ε. Πετρίδου Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Λαχανικά. Φυτά. Ψάρια. Ψάρια. Ε ι κ ο σ α ν ο ε ι δ ή. Ακετυλο-CoA. Πλαστίδια. Eλαϊκό οξύ. Ενδοπλασµατικό δίκτυο. Λινελαϊκό οξύ (ω-6)

Λαχανικά. Φυτά. Ψάρια. Ψάρια. Ε ι κ ο σ α ν ο ε ι δ ή. Ακετυλο-CoA. Πλαστίδια. Eλαϊκό οξύ. Ενδοπλασµατικό δίκτυο. Λινελαϊκό οξύ (ω-6) Ω- 6/Ω-3 3 λιπαρά οξέα: το διατροφικό πηλίκο µε το ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην πρόληψη της καρδιαγγειακής νόσου. Καλλιόπη Άννα Πούλια, MMedSci Κλινική ιαιτολόγος, ΓΝΑ «Λαϊκό» Φυτά Ψάρια Ακετυλο-CoA Eλαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ, Β ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΠΘ, ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Το 20 30% του γενικού πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Βάρος κοπράνων σε διάφορους λαούς

Βάρος κοπράνων σε διάφορους λαούς Δυσκοιλιότητα Κενώσεις λιγότερες από τρεις την εβδομάδα σε άτομα που σιτίζονται με δίαιτες δυτικού τύπου Δυσκολία κατά την αφόδευση Ιδιαίτερη σημασία έχει η εμφάνιση δυσκοιλιότητας σε άτομα με φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients)

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients) Ομάδες Τροφίμων (food groups) Προληπτική Ιατρική και Δημόσια Υγεία 8 η Υποχρεωτική Άσκηση Επιλογής Διατροφή στη Δημόσια Υγεία Ανδρονίκη Νάσκα, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δημητριακά και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Ειρήνη Αδάμου Λεμεσός 2014 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Παγκύπρια Εβδομάδα Πρόληψης Καρδιοπαθειών (24-28/9/2012) Φετινό Θέμα: «Go Red for Women «Κόκκινος συναγερμός για την γυναικεία καρδιά»

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας;

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; > της Νεκταρίας Καρακώστα Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; Για λόγους οικονομικούς, ηθικούς, θρησκευτικούς, λόγους υγείας και περιβαλλοντικούς, χιλιάδες καταναλωτές αναζητούν τρόπους και λύσεις σε μια προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο 1 Γλυκογόνο: επαρκεί για μια ημέρα για ανάγκες εγκεφάλου -> Πρωτεΐνη: για

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου Σχεδιασμοί ερευνών Βαγγέλης Ευαγγέλου Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Figure 2. Box Plots for Total Citation Counts for Various Study Designs for Articles Published in 1991 and 2001 Box length

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Τρόφιμα με λιπίδια Τρόφιμα με πρωτεΐνες Τρόφιμα με υδατάνθρακες Α Γυμνασίου Κεφάλαιο 2 Ενότητα 2.4 Σελ. 45-47 1 Εισαγωγή Πρωτεΐνες Η ονομασία πρωτεΐνες προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Γαστροστομία. Αθηνά Καπράλου,MD. Γενικός Χειρουργός. Δεκέμβριος, 2013

Γαστροστομία. Αθηνά Καπράλου,MD. Γενικός Χειρουργός. Δεκέμβριος, 2013 Γαστροστομία Αθηνά Καπράλου,MD Γενικός Χειρουργός Δεκέμβριος, 2013 ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΓΑΣΤΡΟΣΤΟΜΙΑ Νευρολογικές παθήσεις Ογκολογικές παθήσεις Άλλες κλινικές καταστάσεις Α.Ε.Ε. Όγκοι ώτων Ανορεξία/ Άρνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΩΣ Η ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Όνομα φοιτήτριας ΚΑΛΑΠΟΔΑ ΜΑΡΚΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακή Ελληνικη Διατροφή στην Ανάπτυξη των Παιδιών και την Πρόληψη των Χρόνιων Νοσημάτων

Παραδοσιακή Ελληνικη Διατροφή στην Ανάπτυξη των Παιδιών και την Πρόληψη των Χρόνιων Νοσημάτων Παραδοσιακή Ελληνικη Διατροφή στην Ανάπτυξη των Παιδιών και την Πρόληψη των Χρόνιων Νοσημάτων Ευφιλήτου, 6 ος αιώνας πχ Αντώνης Καφάτος, Ομότιμος καθηγητής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Κρήτης Κλινική Προληπτικής

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

Υγιεινή. Διατροφή. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών

Υγιεινή. Διατροφή. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών Υγιεινή Διατροφή Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών Γνώση διαιτολογικών στοιχείων με σκοπό την: Πρόληψη διατροφικών διαταραχών: (παχυσαρκία, υποσιτισμός, δυστροφία,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Χοληστερόλη και την Διατροφή Tι είναι η χοληστερόλη; Η χοληστερόλη είναι ένα κερρώδες, όμοιο του λίπους υλικό που βρίσκεται στις ζωικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ

Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ Ι. Ντότης- Ημερίδα Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ 2013 Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ Ιωάννης Ντότης Παιδίατρος Εντατικολόγος Επιμελητής Α Π/Δ Κλινική Ι. Ντότης- Ημερίδα

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια Δυσκοιλιότητα. Ανδρέας Πρωτοπαπάς Ειδικός Γαστρεντερολόγος Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΓΝΠ Θεσσαλονίκης «ΑΧΕΠΑ»

Χρόνια Δυσκοιλιότητα. Ανδρέας Πρωτοπαπάς Ειδικός Γαστρεντερολόγος Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΓΝΠ Θεσσαλονίκης «ΑΧΕΠΑ» Χρόνια Δυσκοιλιότητα Ανδρέας Πρωτοπαπάς Ειδικός Γαστρεντερολόγος Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΓΝΠ Θεσσαλονίκης «ΑΧΕΠΑ» Ορισμός δυσκοιλιότητας Ασθενής: Σπάνιες κενώσεις ή σκληρά κόπρανα Γιατρός:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 2013 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΣΚΑΜΑΓΚΟΥΛΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΦΥΤΙΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας

Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας Περιγραφική και ημιπειραματική έρευνα Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Σποραδικές παρατηρήσεις Σειρά παρατηρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 17.00-18.00 Έναρξη Συνεδρίου - Χαιρετισμοί 18.00-18.30 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ Η παραδοσιακή μας διατροφή : Το χτες ως πρότυπο για το αύριο 18.30-19.45 ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΤΡΑΠΕΖΙ Κοιλιοκάκη

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Χοληστερόλη και διατροφή: ο ρόλος τους στις καρδιοπάθειες

Χοληστερόλη και διατροφή: ο ρόλος τους στις καρδιοπάθειες Χοληστερόλη και διατροφή: ο ρόλος τους στις καρδιοπάθειες Χρήστος Πίτσα6ος Αναπλ. Καθηγητής Καρδιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο ν αναρωτηθούμε ποια είναι η νόσος που

Διαβάστε περισσότερα

BREAKFAST CEREALS NEWS ΝΕΑ ΣΥΝΤΑΓΗ. Περιεχόμενα. Δημητριακά Πρωινού Nestlé. Η ιστορία μας.

BREAKFAST CEREALS NEWS ΝΕΑ ΣΥΝΤΑΓΗ. Περιεχόμενα. Δημητριακά Πρωινού Nestlé. Η ιστορία μας. Φεβρουάριος 2013 / Τεύχος 9 Περιεχόμενα 1. Η ιστορία μας και Διατροφική επανάσταση. 2. Εδώ και πολλά χρόνια κάνουμε όλο και καλύτερο το πρωινό σας! 2. Είμαστε παγκοσμίως πρωτοπόροι στην ολική άλεση από

Διαβάστε περισσότερα

Η νηστεία κάνει θαύματα

Η νηστεία κάνει θαύματα Η νηστεία κάνει θαύματα Έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης δείχνει ότι οι διατροφικές επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι άκρως ευεργετικές για την υγεία των παιδιών Οι ειδικοί λένε ότι η αποχή από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η διατροφή σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την εμφάνιση ή/και

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Οι διαιτολόγοι, ως μέλη ολοκληρωμένων διεπιστημονικών και πολυεπιστημονικών ομάδων, διαδραματίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

Νομίζετε ότι είστε φουσκωμένοι από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (σπαστική κολίτιδα );

Νομίζετε ότι είστε φουσκωμένοι από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (σπαστική κολίτιδα ); ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΕΥΕΡΕΘΙΣΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ ή SIBO Νομίζετε ότι είστε φουσκωμένοι από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (σπαστική κολίτιδα ); Θα μπορούσε απλώς να είναι μια εντερική βακτηριακή υπερανάπτυξη του λεπτού εντέρου

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Αποτελέσματα ερευνών έχουν δείξει πως η μείωση της πρόσληψης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΛΕΥΡΩΝ ΜΕ ΦΟΛΙΚΟ ΟΞΥ ΠΙΘΑΝΗ ΩΡΟΛΟΓΙΑΚΗ ΒΟΜΒΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. (filic acid, folic acid, folacin, vitamin B9, vitamin Bc, vitamin M)

ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΛΕΥΡΩΝ ΜΕ ΦΟΛΙΚΟ ΟΞΥ ΠΙΘΑΝΗ ΩΡΟΛΟΓΙΑΚΗ ΒΟΜΒΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. (filic acid, folic acid, folacin, vitamin B9, vitamin Bc, vitamin M) Ο ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΛΕΥΡΩΝ ΜΕ ΦΟΛΙΚΟ ΟΞΥ ΠΙΘΑΝΗ ΩΡΟΛΟΓΙΑΚΗ ΒΟΜΒΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ (filic acid, folic acid, folacin, vitamin B9, vitamin Bc, vitamin M) ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΕ ΦΟΛΙΚΟ ΟΞΥ (mcg/100g) Δημητριακά

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: Γιώργος Δερμιτζάκης Δημήτρης Δημητρουλόπουλος Έλενα Ξενάκη Μαργαρίτα Χατζοπούλου PROJECT Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας Ελαιόλαδο και υγεία ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Λαγουτάρη Ελένη Σούσου

Διαβάστε περισσότερα

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού ΓΓΕΤ ΕΥΔΕ-ΕΤΑΚ Ε. Π. Ανταγωνιστικότητα και Επιχειρηματικότητα (ΕΠΑΝ ΙΙ), ΠΕΠ Μακεδονίας

Διαβάστε περισσότερα

KOΙΛΙΟΚΑΚΗ-ΜΙΑ ΑΓΝΩΣΤΗ, ΑΛΛΑ ΣΥΧΝΗ ΥΣΑΝΕΞΙΑ

KOΙΛΙΟΚΑΚΗ-ΜΙΑ ΑΓΝΩΣΤΗ, ΑΛΛΑ ΣΥΧΝΗ ΥΣΑΝΕΞΙΑ Χάρης ηµοσθενόπουλος MMedSci.SRD Κλινικός ιαιτολόγος- ιατροφολόγος Προϊστάµενος του ιαιτολογικού τµήµατος του Λαϊκού Νοσοκοµείου Αθηνών KOΙΛΙΟΚΑΚΗ-ΜΙΑ ΑΓΝΩΣΤΗ, ΑΛΛΑ ΣΥΧΝΗ ΥΣΑΝΕΞΙΑ Η κοιλιοκάκη ή αλλιώς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

Από βιολογικής άποψης, μας ενδιαφέρουν τα σάκχαρα που χωρίζονται στους:

Από βιολογικής άποψης, μας ενδιαφέρουν τα σάκχαρα που χωρίζονται στους: Από βιολογικής άποψης, μας ενδιαφέρουν τα σάκχαρα που χωρίζονται στους: Μονοσακχαρίτες γλυκόζη, φρουκτόζη Δισακχαρίτες σακχαρόζη, μαλτόζη, λακτόζη Ολιγοσακχαρίτες καλαμοσάκχαρο Πολυσακχαρίτες άμυλο, κυτταρίνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΡΕΣ (%) ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΟΛΟ (%)

ΑΝΤΡΕΣ (%) ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΟΛΟ (%) Αποτελέσματα από «Επιδημιολογική έρευνα για το ποσοστό της παχυσαρκίας και υπερβάλλοντος βάρους στην Κύπρο και διαπίστωση των διατροφικών συνηθειών του Κύπριου πολίτη" του Συνδέσμου ιαιτολόγων και ιατροφολόγων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 18-2- 2014 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 1794

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 18-2- 2014 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 1794 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 18-2- 2014 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 1794 ΘΕΜΑ: «Ανάρτηση προδιαγραφών προς διαβούλευση στο Site του Νοσοκομείου» Δημόσια διαβούλευση Τεχνικών

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ H ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΡΑΜΑΤΗΣ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΗΜΙΚΡΑΝΙΕΣ Σταύρος Έλληνας Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Ποια η κατάσταση σε Ελλάδα και διεθνώς; Που οδεύουμε και ποιες οι προϋποθέσεις; Aντώνης Ζαμπέλας Πρόεδρος ΕΦΕΤ Αναπλ. Καθηγητής Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό

Διαβάστε περισσότερα

επιδόρπια γιαουρτιού & γιαούρτι ροφήματα κεφίρ η καλή ζωή έχει ωραίες γεύσεις! Μπανάνα, Φοινίκι & Γαρίφαλο Μήλο, Σταφίδες & Κανέλα

επιδόρπια γιαουρτιού & γιαούρτι ροφήματα κεφίρ η καλή ζωή έχει ωραίες γεύσεις! Μπανάνα, Φοινίκι & Γαρίφαλο Μήλο, Σταφίδες & Κανέλα επιδόρπια γιαουρτιού & γιαούρτι Μπανάνα, Φοινίκι & Γαρίφαλο Μήλο, Σταφίδες & Κανέλα Στραγγιστό γιαούρτι functionalitie that naturallys ροφήματα κεφίρ Ανανάς, Παπάγια, & Μάνγκο Mπανάνα, Βανίλια & Μέλι N.Θ.

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτική άσκηση στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων Πολιτικής Υγείας

Πρακτική άσκηση στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων Πολιτικής Υγείας DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Πρακτική άσκηση στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων Πολιτικής Υγείας Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Προβλήματα 1. Κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 17.00-18.00 Έναρξη Συνεδρίου - Χαιρετισμοί 18.00-18.30 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ Η παραδοσιακή μας διατροφή : Το χτες ως πρότυπο για το αύριο 18.30-19.45 ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα