ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ & ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ & ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ"

Transcript

1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ & ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ Ο ρόλος των αλιευµάτων στη διατροφή και έρευνα επιπολασµού ως προς την κατανάλωσή τους σε τρείς περιοχές : Ηράκλειο, Ιθάκη, Κόρινθος Εισηγήτρια : Ψαρουδάκη Αντωνία Των φοιτητριών : Παξινού Μαρία Παπαγιαννοπούλου Ιωάννα Τσαγκαράκη Όλγα ΣΗΤΕΙΑ

2 DEPATRMENT OF HUMAN NUTRITION AND DIETETICS, TECHNOLOGICAL EDUCATIONAL INSTITUTE (T.E.I.) OF CRETE The role of fisheries in nutrition and a prevalence study regarding their consumption in three areas of Greece : Heraklion- Ithaca- Corinth Advisor Psaroudaki Antonia students Paxinou Maria Papagiannopoulou Ioanna Tsagaraki Olga SITIA

3 Ευχαριστήρια Ευχαριστούµε πολύ την εισηγήτρια µας κ. Ψαρουδάκη για τις διορθώσειςυποδείξεις που µας έκανε. Ευχαριστούµε θερµά τον κ. ηµητροπουλάκη για την πολύτιµη βοήθεια του στην επεξεργασία των δεδοµένων του ερευνητικού µέρους (spss). Επίσης ευχαριστούµε τον κ. Παπανδρουλάκη (ΕΛΚΕΘΕ). Τέλος ευχαριστούµε όλα τα άτοµα που συµπλήρωσαν τα ερωτηµατολόγια καθώς χωρίς την βοήθειά τους δεν θα µπορούσε να γίνει το ερευνητικό µέρος. Με εκτίµηση Παξινού Μαρία Παπαγιαννοπούλου Ιωάννα Τσαγκαράκη Όλγα Ευχαριστώ πολύ τους γονείς µου Παξινό Γεράσιµο και Πολίτη Αικατερίνη καθώς και τον αδερφό µου Παξινό Αλέξανδρο για την στήριξη και την βοήθεια που µου προσέφεραν. Ευχαριστώ τον κυριο αµιανό Γεώργιο (φιλόλογοσυγγραφέα) και τον κύριο Τσαµαντάκη Γεώργιο (αρχισυντάκτη του περιοδικού Ψαρέµα ) που µου έδωσαν την άδεια τους να χρησιµοποιήσω τα άρθρα του κ. Γεωργίου αµιανού ως βιβλιογραφική πηγή. Επίσης ευχαριστώ τους κυρίους Κουτσουβέλη Γεράσιµο και Παπαιωάννου Βασίλειο για την παροχή υλικού και όλα τα άτοµα που µε βοήθησαν στην πτυχιακή µου εργασία. Τέλος ευχαριστώ ιδιαίτερα τα άτοµα από την Ιθάκη που συµπλήρωσαν τα ερωτηµατολόγια. Με εκτίµηση Παξινού Μαρία Ευχαριστώ θερµά τη µητέρα µου, Παπαγιαννοπούλου-Κόττη Μαρία, για την αµέριστη βοήθεια και την υποστήριξή που µου παρείχε. Ευχαριστώ τον κ. Κουγιουµουτζόγλου Άγγελο για την πολύτιµη συµβολή του καθώς και όσους άλλους συνέβαλαν στην εκπόνηση της παρούσας εργασίας. Με εκτίµηση Παπαγιαννοπούλου Ιωάννα Ευχαριστώ από τα βάθη της καρδιάς µου τους γονείς µου Τσαγκαράκη Στέφανο, Τσαγκαράκη Αβραµάκη Βιργινία και τον αδερφό µου Τσαγκαράκη Χαράλαµπο για την θερµή και έµπρακτη βοήθεια και υποστήριξη που µου παρείχαν για την εκπόνηση της πτυχιακής εργασίας. Επίσης, ευχαριστώ θερµά την Κυρία Μακρυγιαννάκη Κατερίνα για την πολύτιµη βοήθεια της και όλα τα άτοµα από την περιοχή του Ηρακλείου που µε βοήθησαν στην πτυχιακή µου εργασία και στην συµπλήρωση των ερωτηµατολογίων. Με εκτίµηση Τσαγκαράκη Όλγα 3

4 Ο ρόλος των αλιευµάτων στη διατροφή και έρευνα επιπολασµού ως προς την κατανάλωσή τους σε τρείς περιοχές : Ηράκλειο, Ιθάκη, Κόρινθος Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ,Η ΙΧΘΥΟΦΑΓΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α...σελ14 1.1) Κατανάλωση των αλιευµάτων στην αρχαία Ελλάδα.σελ ) Μινωικός πολιτισµός..σελ ) Κλασσική Ελλάδα..σελ ) Τα ψάρια της αρχαίας Ελλάδος..σελ ) Τα θαλασσινά στην αρχαία Ελλάδα...σελ ) Συµπέρασµα σελ ) Βυζαντινοί χρόνοι..σελ ) Ψάρια..σελ ) Θαλασσινά..σελ ) Ορθόδοξη Χριστιανική Λατρεία Νηστείες...σελ ) Μεσογειακή διατροφή και κατανάλωση αλιευµάτων στη σύγχρονη εποχή. σελ ) Μία πρόσφατη έρευνα σχετικά µε τις συνήθειες διατροφής των Ελλήνων..σελ ) Παράγοντες που πιθανώς επηρεάζουν την προτίµηση των Αλιευµάτων σελ ) Συµπέρασµα σελ ) Συνήθειες κατανάλωσης των αλιευµάτων στην Κρήτη...σελ ) Συµπέρασµα...σελ38 Κεφάλαιο 2 ΑΛΙΕΥΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ...σελ ) Ορισµός...σελ ) Ενδιαιτήµατα και αλιευτική παραγωγή...σελ ) Κατάσταση στην Ελλάδα...σελ ) Το αλιευτικό προφίλ της Ελλάδας από τον FAO...σελ ) Ρόλος του αλιευτικού τοµέα στην εθνική οικονοµία...σελ ) Ο αλιευτικός εξοπλισµός και οι ψαριές.σελ ) Αλιευτική παραγωγή στην Ελλάδα...σελ ) Υδατοκαλλιέργειες ιχθυοκαλλιέργειες...σελ ) Ορισµός...σελ ) Συνοπτική παρουσίαση των σταδίων ιχθυοκαλλιέργειας...σελ ) Μερικά στοιχεία για την ιχθυοπανίδα της Ελλάδας...σελ ) Αλλόχθονα είδη...σελ51 4

5 Κεφάλαιο 3 ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΑΛΙΕΥΜΑΤΩΝ...σελ ) Συστηµατική κατάταξη και µορφολογία των ψαριών...σελ ) Οµοταξίες Χονδριχθύων και Οστεϊχθύων...σελ ) Οµοταξία :Χονδριχθύες...σελ ) Οµοταξία Aκτινοπτερύγιοι(Ψάρια µε Πτερύγια που Φέρουν Ακτίνες)...σελ ) Συστηµατική κατάταξη και µορφολογία των µαλακίων...σελ ) Συνοµοταξία: Μαλάκια...σελ ) Οµοταξία ίθυρα (Πελεκύποδα)...σελ ) Οµοταξία κεφαλόποδα...σελ ) Συστηµατική κατάταξη και µορφολογία των Μαλακοστράκων...σελ ) Συστηµατική κατάταξη και µορφολογία των Εχινόδερµων...σελ67 Κεφάλαιο 4 ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΑΛΙΕΥΜΑΤΩΝ...σελ ) Ψάρια...σελ ) Μαλάκια...σελ ) Καρκινοειδή µαλακόστρακα...σελ ) ΝΕΡΟ...σελ ) Ψάρια και περιεκτικότητα σε νερό...σελ ) Μαλάκια και περιεκτικότητα σε νερό...σελ ) Καρκινοειδή και περιεκτικότητα σε νερό...σελ ) Υ ΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ...σελ ) Ψάρια και περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες...σελ ) Μαλάκια και περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες...σελ ) Καρκινοειδή και περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες...σελ ) ΠΡΩΤΕΊΝΕΣ...σελ ) Ψάρια και περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες...σελ ) Μαλάκια και περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες...σελ ) Καρκινοειδή και περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες...σελ ) ΑΜΙΝΟΞΕΑ...σελ ) Ψάρια και περιεκτικότητα σε αµινοξέα...σελ ) Μαλάκια και περιεκτικότητα σε αµινοξέα...σελ ) Καρκινοειδή και περιεκτικότητα σε αµινοξέα...σελ ) ΛΙΠΗ...σελ ) Ψάρια και περιεκτικότητα σε λιπίδια...σελ ) Μαλάκια και περιεκτικότητα σε λιπίδια...σελ ) Καρκινοειδή και περιεκτικότητα σε λιπίδια...σελ ) ΛΙΠΑΡΑ ΟΞΕΑ...σελ ) Ψάρια και περιεκτικότητα σε λιπαρά οξέα...σελ ) Μαλάκια και περιεκτικότητα σε λιπαρά οξέα...σελ ) Καρκινοειδή και περιεκτικότητα σε λιπαρά οξέα...σελ117 5

6 4.8.) Ω3/Ω6...σελ ) Ψάρια και περιεκτικότητα σε ω3/ω6 λιπαρά οξέα...σελ ) Μαλάκια και περιεκτικότητα σε ω3/ω6 λιπαρά οξέα...σελ ) Καρκινοειδή και περιεκτικότητα σε ω3/ω6 λιπαρά οξέα...σελ ) ΧΟΛΗΣΤΕΡΟΛΗ...σελ ) Ψάρια και περιεκτικότητα σε χοληστερόλη...σελ ) Μαλάκια και περιεκτικότητα σε χοληστερόλη...σελ ) Καρκινοειδή και περιεκτικότητα σε χοληστερόλη...σελ ) ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ...σελ ) Ψάρια και περιεκτικότητα σε βιταµίνες...σελ ) Μαλάκια και περιεκτικότητα σε βιταµίνες...σελ ) Καρκινοειδή και περιεκτικότητα σε βιταµίνες...σελ ) ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΑΛΑΤΑ...σελ ) Ψάρια και περιεκτικότητα σε ανόργανα άλατα...σελ ) Μαλάκια και περιεκτικότητα σε ανόργανα άλατα...σελ ) Καρκινοειδή και περιεκτικότητα σε ανόργανα άλατα...σελ ) ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...σελ ) Ψάρια...σελ ) Μαλάκια...σελ ) Καρκινοειδή...σελ153 Κεφάλαιο 5 ΘΕΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΑΛΙΕΥΜΑΤΩΝ...σελ ) Θετικές επιδράσεις στην υγεία από την κατανάλωση Αλιευµάτων...σελ ) Αθηρωµάτωση και Στεφανιαία νόσος...σελ ) Υπέρταση...σελ ) Αιφνίδιος καρδιακός θάνατος...σελ ) Αρρυθµίες...σελ ) Ισχαιµική καρδιοπάθεια...σελ ) Έµφραγµα του µυοκαρδίου...σελ ) Υπερχοληστερολαιµία...σελ ) Υπερτριγλυκεριδαιµία...σελ ) Εγκεφαλικό...σελ ) ιαβήτης...σελ ) Πρόληψη του ιαβήτη.σελ ) Καρκίνος..σελ ) Καταρράκτης...σελ ) Γεροντική εκφύλιση της ωχράς κηλίδας του αµφιβληστροειδούς.σελ ) Λειτουργία του εγκεφάλου...σελ ) Ανάπτυξη του εγκεφάλου κατά την παιδική ηλικία.σελ ) Εγκυµοσύνη.σελ ) Ελκώδης κολίτις.σελ ) Άσθµα και άλλες παθήσεις του αναπνευστικού..σελ ) Ρευµατοειδής αρθρίτιδα..σελ ) Οστά σελ174 6

7 5.2. ) Πιθανές αρνητικές επιδράσεις στην υγεία από την κατανάλωση αλιευµάτων..σελ ) Ευπάθεια αλιευµάτων..σελ ) Αλλεργίες..σελ ) Τοξίνες..σελ ) Αλλόχθονα είδη σελ ) Κίνδυνοι προερχόµενοι από µη εφαρµογή ορθής πρακτικής στην ιχθυοκαλλιέργεια..σελ ) Κακή συντήρηση..σελ ) Ανεπάρκεια θειαµίνης(βιταµίνης Β1) από υπερκατανάλωση ψαριών..σελ ) Μεθυλικός υδράργυρος..σελ α.) Μεθυλικός υδράργυρος και νευρολογική ανάπτυξη σελ β.) Επιδράσεις του µεθυλικού υδραργύρου στην υγεία των ενηλίκων..σελ β.1.) Καρδιαγγειακές παθήσεις σελ β.2.) Νευρολογικές επιδράσεις.σελ γ.) Πιθανή αλληλεπίδραση µεταξύ υδραργύρου και σεληνίου.σελ ) ιοξίνες και PCBs..σελ α.) Τι είναι τα PCBs (πολυχλωριωµένα διφαινύλια ) και οι διοξίνες σελ β.) Κίνδυνοι από τα PCBs και τις διοξίνες σελ β.1.) Κίνδυνος καρκίνου..σελ β.2.) Άλλοι κίνδυνοι από τα PCBs και τις διοξίνες..σελ ) Μόλυνση από πετρέλαιο σελ α.) Πετρελαιοκηλίδες σελ β.) Κίνδυνοι για τη δηµόσια υγεία.σελ ) Κόκκινη λάσπη (ερυθρά ιλύς)...σελ α.) Τι είναι η κόκκινη λάσπη ( ερυθρά ιλύς).σελ β.) Η εξάπλωση της κόκκινης λάσπης στον πυθµένα του Κορινθιακού κόλπου..σελ γ.) Ποιά είναι η σύσταση της κόκκινης λάσπης...σελ δ.) Συγκεντρώσεις ραδιονουκλιδίων στην κόκκινη λάσπη..σελ ) TBT - τριβουτυλο-κασσίτερος.σελ ) Και λοιπή µόλυνση θαλασσών.σελ ) Συνιστώµενες προσλήψεις...σελ ) Ψάρια.σελ α.) Συνιστώµενες προσλήψεις ψαριών για πρόληψη παθολογικών κατ ας καταστάσεων..σελ β.) Τι συστήνουν οι έρευνες για τα άτοµα που ήδη πάσχουν από κα ρδια γγειακές καρδιαγγειακές παθήσεις σελ ) Θαλασσινά.σελ ) Συµπέρασµα..σελ199 7

8 Κεφάλαιο 6 ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΛΙΕΥΜΑΤΩΝ...σελ ) Αλίευση...σελ ) Εκσπλαχνισµός σελ ) ιατήρηση των αλιευµάτων µε ψύξη...σελ ) Ψύξη των αλιευµάτων µε πάγο σελ ) ιατήρηση των αλιευµάτων µε κατάψυξη...σελ ) Μεταβολές των κατεψυγµένων αλιευµάτων σελ ) Κατάψυξη ψαριών σελ ) Μέθοδος επαφής µε ψυχρές επιφάνειες...σελ ) Μέθοδος ρεύµατος ψυχρού αέρα.σελ ) Μέθοδος Εµβάπτισης...σελ ) Μέθοδος εξάτµισης υγρών ή στερεών.σελ ) Κατάψυξη µε άλµη...σελ ) Κατάψυξη µε ψυχρό αέρα σελ ) Κατάψυξη µε επαφή.σελ ) Κατάψυξη µε συνδυασµό επαφής και ψυχρού αέρα σελ ) Συσκευασία..σελ ) ιατήρηση.σελ ) Κατάψυξη όσον αφορά τα µαλάκια..σελ ) Κατάψυξη µαλακοστράκων..σελ ) Απόψυξη ψαριών σελ ) Μέθοδοι απόψυξης...σελ ) Ηλεκτρικές µέθοδοι απόψυξης.σελ ) Εφίδρωση.σελ ) Μεταφορά των κατεψυγµένων αλιευµάτων σελ ) Κονσερβοποίηση ψαριών..σελ ) Κονσερβοποίηση των µαλακίων και µαλακοστράκων...σελ ) ιατήρηση των αλιευµάτων µε αλάτισµα σελ ) ιατήρηση των αλιευµάτων µε κάπνισµα σελ ) ιατήρηση των αλιευµάτων µε αποξήρανση...σελ ) ιατήρηση των αλιευµάτων µε µαρινάρισµα..σελ ) Ενδεικτικά αναφέρονται και οι παρακάτω µέθοδοι διατήρησης των των αλιευµάτων..σελ234 Κεφάλαιο 7 ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΛΙΕΥΜΑΤΑ ( ΑΓΟ Νοµοθεσία σελ235 8

9 Κεφάλαιο 8 ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ...σελ ) Σύντοµη αναφορά στη θρεπτική αξία των ψαριών και των Θαλασσινών...σελ ) Παράγοντες που επηρεάζουν τη νοστιµάδα του ψαριού...σελ ) Κατηγορίες ποιότητας...σελ ) Ποιά είναι τα φρέσκα ψάρια...σελ ) Χαρακτηριστικά φρέσκων ψαριών...σελ ) Χαρακτηριστικά µπαγιάτικων ψαριών...σελ ) Τα κατεψυγµένα ψάρια...σελ ) Πώς διακρίνεται το καλό κατεψυγµένο ψάρι...σελ ) Ποιά είναι προτιµότερα τα φρέσκα ή τα κατεψυγµένα ψάρια;...σελ ) Σύντοµες οδηγίες προς τους καταναλωτές όταν σκοπευουν να ΑΑΑΑΑΑΑΑ αγοράσουν θαλασσινά...σελ ) Μαλάκια...σελ α. ) Χαρακτηριστικά φρεσκότητας κεφαλόποδων (χταπoδάκι, β. ) µοσχιοί, καλαµάρια, σουπιές κ.ά.)...σελ247 Χαρακτηριστικά φρεσκότητας µαλακοστράκων (γαρίδες, καραβίδες, αστακοί, καβούρια)...σελ ) Προτάσεις µαγειρέµατος για τα διάφορα ψάρια...σελ ) Κατάλληλη χρονική περίοδος για το κάθε ψάρι...σελ ) Χρήσιµες συµβουλές...σελ249 Κεφάλαιο 9 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 9.1.) Θεωρητικό µέρος...σελ ) Ανάλυση αποτελεσµάτων...σελ ) Προφίλ δείγµατος...σελ ) Ανάλυση ερωτήσεων σχετικά µε την κατανάλωση ψαριών και θ και θαλασσινών...σελ ) Συχνότητα Κατανάλωσης Ψαριών (Ερώτηση 2Α :πόσο συχνά καταναλών καταναλώνετε ψάρια ;)...σελ ) Συχνότητα Κατανάλωσης Θαλασσινών (Ερώτηση 2Β: πόσο συχνά καταναλώνετε θαλασσινά ;)...σελ ) Ύπαρξη αλλεργίας στα ψάρια (Ερώτηση:1Α µήπως έχετε αλλεργία στα ψάρια ;)...σελ ) Ύπαρξη αλλεργίας στα θαλασσινά (Ερώτηση 1Β: Μήπως έχετε κάποια αλλεργία στα θαλασσινά; )...σελ ) Κατανάλωση ψαριών του γλυκού νερού (Ερώτηση 6Α: καταναλώνετε ψάρια του γλυκού νερού;)...σελ ) Κατανάλωση άλλων ειδών του γλυκού νερού (Ερώτηση 6Β: Καταναλώνε Καταναλώνετε άλλα είδη του γλυκού νερού;)...σελ ) Επιρροή της τιµής των αλιευµάτων στην κατανάλωσης τους (Ερώτηση 9 : πιστεύετε ότι η τιµή των αλιευµάτων παίζει ρόλο στην κατανάλωση τους από εσάς;)...σελ308 9

10 ) Προέλευση των ψαριών που καταναλώνονται (Ερώτηση 3Α: Ποιά είναι συνήθως η προέλευση των ψαριών που καταναλώνετε;*)...σελ ) Προέλευση των θαλασσινών που καταναλώνονται (Ερώτηση 3Β : Ποιά είναι συνήθως η προέλευση των θαλασσινών που καταναλώνετε;*)...σελ ) Μορφή κατανάλωσης των ψαριών (Ερώτηση 4Α : σε ποια µορφή καταναλώνετε συνήθως τα ψάρια ;)...σελ ) Μορφή κατανάλωσης των Θαλασσινών (Ερώτηση 4Β : σε ποιά µορφή καταναλώνετε συνήθως τα θαλασσινά ;)...σελ ) Πηγή προµήθειας ψαριών (Ερώτηση 5Α : από πού προµηθεύστε τα ψάρια συχνότερα ;)...σελ ) Πηγή προµήθειας θαλασσινών (Ερώτηση 5Β: από πού προµηθεύεστε θαλασσινά συχνότερα;)...σελ ) Προτιµότερος τρόπος µαγειρεύµατος του ψαριού (Ερώτηση 7: πως προτιµάτε να τρώτε το ψάρι σας;)...σελ ) Ποια είναι τα συνοδευτικά σε ένα γεύµα µε ψάρι.(ερώτηση 8: µε τι συνοδεύετε συνήθως το ψάρι σας;)...σελ ) Αλιεύµατα που καταναλώνονται...σελ Συµπέρασµα.σελ403 Κεφάλαιο 10 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Συµπεράσµατα από όλη την εργασία.σελ406 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Παράρτηµα κεφαλαίου 1...σελ413 Παράρτηµα κεφαλαίου 2...σελ415 Παράρτηµα κεφαλαίου 3...σελ417 Παράρτηµα κεφαλαίου 4...σελ448 Παράρτηµα κεφαλαίου 5...σελ457 Παράρτηµα κεφαλαίου 9...σελ460 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Βιβλιογραφία.σελ468 10

11 Τίτλος πτυχιακής : Ο ρόλος των αλιευµάτων στη διατροφή και έρευνα επιπολασµού ως προς την κατανάλωσή τους σε τρείς περιοχές : Ηράκλειο, Ιθάκη, Κόρινθος Περίληψη: Στην παρούσα εργασία πραγµατοποιείται µια βιβλιογραφική αναφορά σε ιστορικά στοιχεία σχετικά µε την κατανάλωση των αλιευµάτων στην Ελλάδα από την Μινωική εποχή και την Κλασσική Ελλάδα µέχρι την σύγχρονη εποχή. Παρακάτω ακολουθεί παρουσίαση του αλιευτικού προφίλ της Ελλάδας και µια σύντοµη αναφορά στη συστηµατική κατάταξη και µορφολογία των αλιευµάτων. Έπειτα γίνεται εκτενής αναφορά της χηµικής σύστασης των αλιευµάτων (ψάρια, µαλάκια και καρκινοειδή), σύγκριση των ωµών και των επεξεργασµένων µορφών και τέλος σύγκριση των περιεκτικοτήτων των θρεπτικών συστατικών των ψαριών και θαλασσινών σε σχέση µε τις συνιστώµενες ηµερήσιες ποσότητες. Στη συνέχεια αναλύονται τα οφέλη από την κατανάλωση αλιευµάτων, όπως επίσης και κάποιες αρνητικές συνέπειες. Ακόµα αναφέρονται οι συστάσεις για την κατανάλωση των αλιευµάτων. Επιπλέον γίνεται αναφορά στους τρόπους επεξεργασίας τεχνολογίας των αλιευµάτων, παρουσίαση των αγορανοµικών διατάξεων που ισχύουν για τα αλιεύµατα και τέλος δίνονται συµβουλές στο ευρύ κοινό σχετικά µε την κατανάλωση των αλιευµάτων. Στο ένατο κεφάλαιο γίνεται ανάλυση των δεδοµένων που έχουν προκύψει από την επεξεργασία των ερωτηµατολογίων που µοιράστηκαν στις περιοχές έρευνας (Ιθάκη, Ηράκλειο, Κόρινθος). Εξετάστηκαν οι καταναλωτικές συνήθειες των κατοίκων αυτών των περιοχών ως προς τα ψάρια και τα θαλασσινά. Πιο συγκεκριµένα εξετάστηκαν : η συχνότητα κατανάλωσης των αλιευµάτων στις περιοχές έρευνας, η προέλευση των αλιευµάτων που καταναλώνονται, η µορφή κατανάλωσης των αλιευµάτων (φρέσκα, κατεψυγµένα, κ.α.), από πού προµηθεύονται τα αλιεύµατα συχνότερα (ιχθυαγορά-ψαράδικο, σουπερ µάρκετ-παντοπωλείο,κ.α.), προτιµώµενος τρόπος µαγειρεύµατος των ψαριών και τα προτιµώµενα συνοδευτικά σε ένα γεύµα µε ψάρι. Επίσης ερευνήθηκε αν η τιµή των αλιευµάτων επηρεάζει τη συχνότητα κατανάλωσης των αλιευµάτων. Τα παραπάνω εξετάστηκαν ως προς το φύλο, την ηλικία, το δείκτη µάζας σώµατος και την οικογενειακή κατάσταση. Επιπλέον έγινε ταξινόµηση των ψαριών και των θαλασσινών µε βάση τη συχνότητα κατανάλωσης και σχολιάστηκαν τα δηµοφιλέστερα (αλιεύµατα µε τη µεγαλύτερη συχνότητα κατανάλωσης). Στο τέλος παρουσιάζονται τα συµπεράσµατα της έρευνας. 11

12 Summary: At the present study is held a report based on bibliography on historical evidence regarding the consumption of fisheries at Greece since Minoan times and Classical Greece till modern era. Then follows a presentation of the fishery profile of Greece and a short introduction to the systematic classification and to the ichthyologic properties. Next is presented an extended analysis of the chemical composition of fish and sea food ( fish, mollusks and crustaceans ), a comparison of raw and processed forms and, in the end, a comparison of the nutrient components of fish and sea food to the recommended daily amounts. Then, the benefits that occur from the consumption of fish and sea food as well as the consequences are being analyzed. Furthermore recommendations for the consumption of fish and sea food are cited. Later there is a reference to the methods of process and technology and also to the laws that apply to fish and sea food. In the end there are given advice to the general public about the consumption of fish and sea food. In chapter 9 an analysis is being done on the data that have occurred from the procession of the questionnaires given to the areas that participated in the research(ithaca, Heraklion, Corinth). The consumption habits of the inhabitants of these areas were examined. Specifically, there were examined : the frequency of consumption of the fisheries at the areas in question, the origin of the fisheries that are consumed, the form of consumption of the fisheries (fresh, frozen etc.), where the public obtains the fisheries from more often( fish market, super market-general store etc.) the most preferred cooking method for fish and the most preferred accompaniments in a fish meal. The above were examined regarding gender, age, body mass index and family status. Also it was examined if the price of the fisheries affects the frequency of the fisheries consumption. Furthermore a classification of fish and sea food was made based on the frequency of consumption and the most popular ones ( fisheries with the highest consumption frequency) were commented. In the end there are the conclusions of the research. 12

13 Εισαγωγή : ΘΕΜΑ Η σηµασία της ιχθυοφαγίας στη διατροφή των κατοίκων τριών περιοχών της Ελλάδος σήµερα: Ηράκλειο Ιθάκη - Κόρινθος. Τα είδη και η διατροφική αξία των ιχθύων και των θαλασσινών που καταναλώνονται στις συγκεκριµένες περιοχές στη σύγχρονη εποχή. ΣΚΟΠΟΣ Η παρούσα εργασία σκοπό έχει να συλλέξει στοιχεία για την κατανάλωση ψαριών και θαλασσινών στις συγκεκριµένες περιοχές της Ελλάδας. Θα παρουσιαστούν τα είδη των ψαριών και των θαλασσινών µε την µεγαλύτερη κατανάλωση, θα γίνει ανάλυση της διατροφικής τους αξία καθώς και τα διάφορα οφέλη που προκύπτουν από την κατανάλωση ψαριών και θαλασσινών όπως επίσης και ορισµένες πιθανές αρνητικές επιδράσεις. Ο λόγος που επιλέξαµε αυτό το θέµα της πτυχιακής εργασίας είναι ότι ενδιαφερόµαστε πολύ να διεξάγουµε µία µελέτη σχετικά µε τις διατροφικές συνήθειες που αφορούν στην κατανάλωση ψαριών και θαλασσινών στις συγκεκριµένες περιοχές καταγωγής µας. Επίσης θέλουµε να συγκεντρώσουµε πληροφορίες σχετικά µε τη θρεπτική αξία των ψαριών και θαλασσινών και στα πιθανά οφέλη στην ανθρώπινη υγεία που προκύπτουν από την κατανάλωσή τους. 13

14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ Η ΙΧΘΥΟΦΑΓΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Στο παρακάτω κείµενο επιχειρείται µια ιστορική αναδροµή σχετικά µε την κατανάλωση αλιευµάτων από τα αρχαία χρόνια µέχρι τη σύγχρονη εποχή, στην ευρύτερη περιοχή της Ελλάδας. H παρούσα ενότητα αφορά µελέτη ως προς τρεις περιοχές της Ελλάδας (Ιθάκη Ηράκλειο Κόρινθο ), αλλά καθώς δεν υπήρχαν επαρκείς πληροφορίες σχετικά µε κάθε περιοχή ξεχωριστά θεωρούµε ότι οι πληροφορίες που βρήκαµε σχετικά µε την ευρύτερη περιοχή της Ελλάδας και της Κρήτης, θα ισχύουν και για τις περιοχές µας καθώς και οι τρεις έχουν κοινά στοιχεία µεταξύ τους, όπως πχ και οι τρεις είναι παραθαλάσσιες ( άρα έχουν εύκολη πρόσβαση στα αλιεύµατα ) και περιτριγυρίζονται από θάλασσες σχετικά πλούσιες σε αυτά. Στην αρχή του κειµένου, θα ασχοληθούµε ιδιαίτερα µε την κατανάλωση των αλιευµάτων στην αρχαία Ελλάδα, κατόπιν θα κάνουµε αναφορά στους Βυζαντινούς χρόνους και πως η πίστη στην Ορθόδοξη Χριστιανική λατρεία επηρέασε σηµαντικά την κατανάλωση των αλιευµάτων. Προς το τέλος θα γίνει µια αναφορά - ανάλυση στη σύγχρονη εποχή. Επίσης ξεχωριστή αναφορά θα γίνει και για την περιοχή της Κρήτης και για το τέλος ως επιπλέον υλικό στο παράρτηµα της εργασίας µας έχουµε την ετυµολογία ορισµένων αλιευµάτων. 1.1.) Κατανάλωση των αλιευµάτων στην αρχαία Ελλάδα ) Μινωικός πολιτισµός Οι Μινωίτες χρησιµοποιούσαν πολύ συχνά το ψάρι στη κουζίνα τους. Εµφανίζεται στην περίφηµη εικόνα της Σαντορίνης αλλά και σε παραστάσεις σφραγιδόλιθων, όπου εικονίζονται συχνά ψάρια. Οι Μινωίτες, λαός ναυτικός που αξιοποίησε στο έπακρο τη θάλασσα για να προωθήσει τις επαφές του µε τους γειτονικούς λαούς και το εµπόριο, δεν µπορούσε να µην εκµεταλλευτεί και τον πλούτο της Μεσογείου. εν είναι τυχαίο που ο Μινωίτης ψαράς της Σαντορίνης κρατά στα χέρια του άφθονα ψάρια, ούτε που οι Μινωίτες καλλιτέχνες χρησιµοποιούσαν θαλάσσιους οργανισµούς(πχ τα χταπόδια) για να διακοσµήσουν σπουδαία χρηστικά και λατρευτικά πήλινα αντικείµενα. (1) Η διακόσµηση των µινωικών αγγείων µε θαλασσινά µπορεί από µόνη της να µας δώσει µια ιδέα για το ρόλο τους στην προϊστορική Κρήτη. Ιδιαιτέρως το χταπόδι φαίνεται να εντυπωσιάζει µε την εµφάνιση του, αλλά και να αποτελεί είδος ευρείας κατανάλωσης από τους παραθαλάσσιους πληθυσµούς. (1) Εικόνα1.1) Μινωικό αγγείο διακοσµηµένο µε χταπόδια (1) 14

15 Η σύγχρονη ανασκαφική έρευνα ανακαλύπτει διαρκώς τα ίχνη των ιχθυοφάγων Μινωιτών. Η σκαπάνη φέρνει στο φως ευρήµατα που καταµαρτυρούν τη χρήση ψαριών στη διατροφή των παράκτιων πληθυσµών αλλά και αρκετά οστρακοειδή που χρησιµοποιήθηκαν ακόµη και σε περιοχές που δεν απέχουν και λίγο από τη θάλασσα. Για τις κοινωνίες της ενδοχώρας το ψάρι, όπως είναι φυσικό, ήταν και στα µινωικά χρόνια σπανιότατη τροφή. (1) ) Κλασσική Ελλάδα Στα µεταγενέστερα χρόνια το ψάρι εξακολουθεί να αποτελεί βασική τροφή για όλο τον ελληνικό χώρο, αν και στην κλασσική Ελλάδα γινόταν συχνά λόγος για την αποστροφή του Οµήρου και των ηρώων του προς τα ψάρια. εν είναι γνωστός, πάντως, ο λόγος για τον οποίο ο Όµηρος δεν αναφέρεται καθόλου σε ψάρια και λαχανικά, ενώ οι αναφορές του σε κρέατα είναι συχνές. (1) Στα ελληνιστικά χρόνια αλλά και στις µεταγενέστερες εποχές το ψάρι ήταν µία από τις κύριες τροφές των Ελλήνων. Στην Ηπειρωτική χώρα κατανάλωναν εξ ίσου (και ανάλογα µε τις δυνατότητες προµήθειας) και ψάρια που αλιεύονται σε θάλασσες αλλά και ψάρια που αλιεύονταν σε λίµνες και ποταµούς. Στις νησιωτικές περιοχές η προµήθεια αλιευµάτων ήταν πιο εύκολη. (1) Η εποχή αυτή καθρεφτίζεται ανάγλυφα στα κείµενα του Αθήναιου, ο οποίος δίνει πολλές πληροφορίες για την ιχθυοφαγία εκείνης της εποχής. Οι πληροφορίες που έχουν σωθεί από τα αρχαία χρόνια είναι πολλές. Γνωρίζουµε ονόµατα ψαριών, τρόπους µαγειρέµατος κ.α. (1) Κατά τους πρώτους προ Χριστού αιώνες χρησιµοποιείται ευρέως ο γάρος, µια σάλτσα που παρασκευαζόταν από εντόσθια ψαριών και που σηµάδεψε τη γαστρονοµία των Ελλήνων για πολλούς αιώνες. Οι τρόποι µαγειρέµατος των ψαριών στην αρχαία Ελλάδα εντυπωσιάζουν για την ευρηµατικότητα τους. Για το κάθε ψάρι υπήρχαν µικρά ξεχωριστά µυστικά και ξεχωριστές συνταγές τις οποίες ευτυχήσαµε να πληροφορηθούµε από τον Αθηναίο, ο οποίος διέσωσε κείµενα των πατέρων της ελληνικής γαστρονοµίας, του Αρχέστρατου και του Μιθαϊκού. (1) Το ψάρι υς να αγοράσεις στην Αίνο και στον Εύξεινο Πόντο...Να µαγειρεύεις την κεφαλή του αλλά τίποτα µην προσθέτεις στο φαγητό. Μόνο να το βάλεις µέσα σε νερό, να το ανακινείς συχνά, Να τρίψεις και προσθέσεις ύσσωπο (αρωµατικό φυτό) και ξύδι δυνατό... (Αρχέστρατος) (1) Όταν στον ουρανό δύει ο Ωρίων και η µάνα του οινοφόρου σταφυλιού αποβάλει τη χαίτη της( όταν το αµπέλι ρίξει τα φύλλα του), σαργό µεγάλο να έχεις µαγειρέψει πασπαλισµένο µε τυρί σε δριµύ ξύδι γιατί είναι σκληρός από δικού του... (Αρχέστρατος) (1) Το ψάρι ήταν ένα άκρως συµβολικό, άκρως σηµαντικό και άκρως εκτιµώµενο στοιχείο της διατροφής των περισσότερων Ελλήνων της κλασσικής εποχής. (2) Τα κείµενα της ελληνικής γραµµατείας αποδεικνύουν ξεκάθαρα πως η Ελλάδα των πρώτων ιστορικών γνώριζε πολύ περισσότερα ψάρια, αφενός γιατί τα περισσότερα ψάρια και τα περισσότερα οστρακοειδή είναι φαγώσιµα, αφετέρου γιατί η ψαριά ενός ψαρά δεν περιορίζεται στα είδη που εκείνος θα περίµενε ή θα ήθελε να πιάσει. (2) 15

16 Οι πηγές που υποδεικνύουν ποιά θαλασσινά ψαρεύονταν στα ελληνικά νερά και καταναλώνονταν γύρω στο 250 Π.Χ, προέρχονται από έργα που δεν απευθύνονταν στους ειδικούς αλλά σε ένα ευρύ κοινό του οποίου το ενδιαφέρον για το θέµα ήταν περιστασιακό. Ο χαρακτήρας αυτός των µαρτυριών επιτρέπει στα άτοµα που τις διαβάζουν να κατανοήσουν καλύτερα το νόηµα του καταλόγου που προκύπτει : τα ψάρια για τα οποία υπάρχουν πληροφορίες, είναι αυτά που αναφέρονται πιο συχνά στη λογοτεχνία, είναι ήδη πασίγνωστα και είναι αυτά τα οποία κατά προτίµηση αγόραζαν και επέλεγαν ως τροφή οι άνθρωποι της εποχής. (2) Εκτός από τα λογοτεχνικά κείµενα υπάρχουν και άλλες πηγές που υποδεικνύουν τα είδη των ψαριών που προτιµούνταν στην κλασσική εποχή. (2) Η µικρή βοιωτική πόλη της Ακραιφίας έστησε γύρω στα τέλη του 3 ου αιώνα π.χ µια επιγραφή µε τιµοκατάλογο για τα ψάρια, προκειµένου να τεθούν τα ανώτατα όρια των τιµών τους. Ένα µεγάλο µέρος από αυτήν την επιγραφή έχει σωθεί. Το κείµενο έχει σωθεί σε αποσπασµατική µορφή. Πολλές τιµές δεν διαβάζονται καν. Αυτές που διαβάζονται κυµαίνονται από τις 8 µονάδες για τον σκαρήνα ώς τις 26 για τα φιλέτα της κοιλίας του τόννου. (2) Τόσο στην αρχαία όσο και στην σύγχρονη Μεσόγειο οι ονοµασίες των ψαριών διαφέρουν σηµαντικά από διάλεκτο σε διάλεκτο. Υπάρχουν όµως και άλλα προβλήµατα στην ταύτιση των ονοµασιών των ελληνικών ψαριών µε τα γνωστά είδη. Το µεγαλύτερο µέρος του υλικού που προσφέρετε από τις πηγές είναι συγκεντρωµένο στο έργο του Thompson,Glossary of Greek fishes (1947). (2) Σε αυτό το κείµενο περιλαµβάνονται τα ψάρια από τα πιο µεγάλα και εντυπωσιακά µέχρι τα πιο µικροσκοπικά: από αυτά που είναι τόσο µικρά ώστε να τηγανίζονται µαζί, µε τις ντουζίνες χωρίς να νοιάζεται κανείς για το είδος τους, µέχρι αυτά που είναι αρκετά µεγάλα για να µπορούν από µόνα τους να αποτελέσουν το κύριο πιάτο σε ένα καλό τραπέζι και αυτά που είναι τόσο µεγάλα ώστε να σερβίρονται σε φιλέτα. Όλα αυτά τα ψάρια είχαν την θέση τους στο ελληνικό τραπέζι. (2) Τα οστρακοειδή ήταν επίσης πολύ γνωστά στους περισσότερους Έλληνες ακόµα και σε αυτούς που δεν ζούσαν κοντά στη θάλασσα, αφού συχνά καταναλώνονταν παστά ή σε ξύδι. Εντούτοις λίγα µόνο είδη οστρακοειδών αναφέρονται στα λογοτεχνικά κείµενα, όπως λίγα είναι και τα είδη που συνήθως βρίσκουµε στους αρχαιολογικούς χώρους του προϊστορικού Αιγαίου. (2) Εξ όσων συµπεραίνονται από τα κωµικά, στους κλασσικούς χρόνους, σε µια παραθαλάσσια πόλη µια καλή επιλογή ψαριών αποτελούσε το βασικό έδεσµα σε ένα µεγάλο δείπνο, ενώ τα θαλασσινά έπαιζαν σηµαντικό ρόλο ως ορεκτικά. Το κρέας µπορούσε να προσφερθεί σε µικρότερες ποσότητες ή να είναι και εντελώς απόν, ήταν συνεπώς πολύ σηµαντικό τα ψάρια να ποικίλλουν σε εµφάνιση, γεύση και υφή. (2) Η επιλογή των ψαριών πρέπει να διέφερε σηµαντικά ανάλογα µε την εποχή, όχι µόνο εξαιτίας της διαθεσιµότητας τους, αλλά εξ αιτίας και των διαφορών που παρουσιάζει κάθε είδος στην ποιότητα και την γεύση αναλόγως της εποχής. (2) Χαρακτηριστικό παράδειγµα της προτίµησης των αρχαίων σε ορισµένα αλιεύµατα αποτελεί η παρακάτω φράση του Έρριφου: Αυτά τα ψάρια δεν µπορούν να τα αγοράσουν οι φτωχοί: ένα καλό κοµµάτι από την κοιλιά του τόννου, το κεφάλι από ένα λαβράκι ή ένα γόγγρο ή τις σουπιές που ούτε οι µακάριοι θεοί δεν τις περιφρονούν. (2) 16

17 ) Τα ψάρια της αρχαίας Ελλάδος Παρουσίαση ανά µεγέθη Ψάρια µεγάλου µεγέθους( καταναλώνονταν συνήθως τεµαχισµένα ) Η παρουσίαση θα ξεκινήσει µε τα µεγαλύτερα ψάρια που µάλλον δεν προσφέρονταν ολόκληρα. (2) Σ αυτά περιλαµβάνονται : ο τόννος (θύννος) το βατραχόψαρο (βάτραχος) ο κέφαλος (κέφαλος) η µουρούνα (αντακαιος) ο γλαύκος (γλαύκος) ο ξιφίας (ξιφίας) ο ίππουρος ο γόγγρος (γόγγρος) το χέλι η σµέρνα (µύραινα) Ο τόννος ήταν από οικονοµική άποψη το πιο σηµαντικό ψάρι. Οι ετήσιες µεταναστευτικές διαδροµές του, µέσα στα ελληνικά νερά τουλάχιστον, ήταν γνωστές από παλιά.ένας ύστερος συγγραφέας, ο Στράβων περιγράφει τις διαδροµές των αλιευτικών τόννου, που ξεκινούσαν από τις ακτές της Μαύρης Θάλασσας και κατέληγαν στις µεγάλες ψαριές που γινόταν κάθε χρόνο στον Κεράτιο του Βυζαντίου. (2) Μεγάλες ψαριές που γινόταν επίσης στη Σάµο, στη Κάρυστο, στα ανοιχτά της Σικελίας και στα ανοιχτά των νοτιοδυτικών ακτών της Ιταλίας, όπου βίγλες που είχαν στηθεί για την παρακολούθηση της κίνησης του τόννου µαρτυρούν την αγωνία των ψαράδων να µην χάσουν τη «συγκοµιδή». Ο Πολύβιος γνώριζε το πέρασµα των τόννων στον Ατλαντικό. (2) Οι πλούσιοι της κλασσικής Ελλάδας όχι µόνον έβαζαν προθύµως τον φρέσκο τόννο ως κύριο πιάτο στο τραπέζι τους και περηφανεύονταν γι αυτό, αλλά έτρωγαν και τον παστό τόννο, που εξάγονταν συσκευασµένος σε βάζα από το Βυζάντιο, την Σικελία και τη νότια Ισπανία. (2) Άλλες αναφορές στην αρχαιότητα για τον τόννο Οι αρχαίοι Έλληνες ήταν λάτρεις των ταρίχων. ( τάριχος : ο ταριχευµένος, ο παστωµένος, ο διατηρηµένος µέσω αλατισµού πχ αυγοτάραχο ). Εισάγονταν στην αγορά του Πειραιά από όλα τα µέρη του τότε γνωστού κόσµου. Ο «τέµαχος θύννου» ήταν φέτα παστωµένου τόννου που την πουλούσαν µε το κοµµάτι. (99) Ο Αλεξανδρίδης αναφέρει ότι παρασκεύαζαν τον «ωµοτάριχο» παστώνοντας τα µέρη γύρω από τον αυχένα ( ωµός + τάριχος). Ο ωµοτάριχος ήταν «εύστοµος και δύσφαρτος» κατά τον Ξενοκράτη. (99) Ο τόννος εθεωρείτο ένα «Τίλτον τάριχος» (Αθήναιος). Τα τίλτα ήταν παστωµένα ψάρια που τους είχαν αφαιρέσει τα λέπια (σε αντίθεση µα τα λεπιδωτά ταρίχη). Τα πιο νόστιµα (και ακριβά) ήταν τα «ωραία» που τα έφτιαχναν από νεαρά και άπαχα ψάρια. Αντίθετα ο φτωχός λαός έτρωγε τα «ουραία» από τµήµατα, δηλαδή, γύρω από την ουρά του ψαριού. (99) Η οικονοµικότερη προσφορά του τόννου δινόταν µε τον «ηµίνορο» ή τον «ηµιτάριχο», για τον οποίο χρησιµοποιούσαν τη µισή ποσότητα αλατιού (και άρα φτηνότερος) από αυτή που απαιτούσε το «Τέλειον ταριχος». (99) Στην αλιεία του τόννου ήταν περίφηµοι οι Σικελοί. Η µέθοδος αλιείας ονοµάζονταν κητεία (από το κήτος) και ήταν πολύπλοκη. Γι αυτό η λέξη «θυννοσκόπος» (: τονοκυνηγός) δήλωνε τον πανούργο, τον πονηρό. Για την κητεία υπάρχουν πληροφορίες από τον Αιλιανό. (99) 17

18 Η µουρούνα, σπεσιαλιτέ της βόρειας άκρης της Μαύρης Θάλασσας ήταν µια λιχουδιά σπανιότερη από τον τόννο. Ήταν επίσης γνωστή και στην παστή εκδοχή της. Μία φέτα µουρούνα αποτελούσε συνηθέστερα ορεκτικό, παρά κυρίως πιάτο. (2) Οι κέφαλοι συγκαταλέγονται µεταξύ των µικρότερων από τα είδη που προαναφέραµε και ασφαλώς σερβίρονταν ολόκληρα. Όπως συµβαίνει και µε τον τόννο, η ελληνική γλώσσα διέθετε ένα ευρύ φάσµα όρων για τα διάφορα είδη και τα διάφορα µεγέθη κεφάλων, µε αιτιολογικούς µύθους για τις περισσότερες από αυτές τις ονοµασίες. Ο κέφαλος ήταν ένα εκλεκτό ψάρι που απαιτούσε προσεχτικό µαγείρευµα.(αρχέστρατος). (2) Από το βάτραχο το µόνο κοµµάτι που άξιζε ήταν η ουρά. (2) Ο γλαύκος είναι ίσως το ψάρι του οποίου η επιστηµονική του ονοµασία είναι pomatomus saltator. Με το ψάρι αυτό έχουν συνδεθεί αρκετοί µύθοι. Όπως και ο κέφαλος µπορούσε να φαγωθεί ολόκληρος αλλά το κεφάλι ήταν το τµήµα που άρεσε περισσότερο. (2) Χέλια Τα µεγάλα χέλια θεωρούνταν άξια να προσφέρουν το κρέας τους στους καλοφαγάδες. Ο καλύτερος γόγγρος όπως έλεγαν ήταν της Σικυώνας ενώ το χέλι της Κωπαΐδας, στην Βοιωτία πουλιόταν πανάκριβα στην αγορά της Αθήνας. Τα χέλια του Στρυµώνα έφταναν στη νότιο Ελλάδα παστά, όπως συνέβαινε και κατά την ελληνιστική περίοδο. Η σµέρνα (µύραινα) ήταν πιο σπάνια στην Ελλάδα, ήταν όµως πολύ γνωστή στα σικελικά νερά. (2) Άλλες αναφορές στην αρχαιότητα για το γόγγρο ( µουγγρί ) Ο γόγγρος στην αρχαιότητα ήταν περιζήτητος και πανάκριβος σύµφωνα µε τη µαρτυρία του Εριφου ( ποιητής της µέσης Αττικής κωµωδίας ) «οι πένητες ουκ έχοντες αγορασαι υπογαστριον θύννακος ( τόννου), ουδέ κρανίο λάβρακος, ουδέ γόγγρον, ουδέ σηπίας...». (100) Ο Αρχέστρατος ( 330 Π.Χ ) αναφέρει ότι υπερείχαν οι γόγγροι της Σικυώνος (ευρύτερη περιοχή του Κιάτου) και κάνει ιδιαίτερη µνεία στο κεφάλι του γόγγρου (οι αρχαίοι εκδήλωναν ιδιαίτερη προτίµηση για το µαγείρεµα των κεφαλιών των ψαριών). (100) Στα αρχαία κείµενα αναφέρεται συχνά ως «τεµάχη γόγγρων» (Αρχέδικος, 4 αιών π.χ. ) και αυτό γιατί το έκοβαν σε φέτες και το πάστωναν λόγω του µεγάλου τους µεγέθους. (100) Μαρτυρίες για τη µαγειρική του µουγγριού µεταφέρει ο Σωτάδης, ο οποίος πιστεύει ότι το µουγγρί πρέπει να βράζεται ( ποτέ ψητό λόγω του λίπους )µε καρυκεύµατα και χορταρικά.ανάλογη συνταγή προτείνει και ο Αρχέστρατος. (100) Ο γιατρός Ξενοκράτης ( µ.χ. ) δε φαίνεται να εκτιµά ιδιαίτερα το µουγγρί : «γόγγρος, ουκ εύστοµος, ουδέ κακόχυµος, µετρίως εύπεπτος, τροφώδης, προς εκκρίσεις δε άµεµπτος». (100) Τέλος ο γιατρός και ποιητής Μάρκελλος ( 1 ος αιώνας π.χ. ) αναφέρει στο ποίηµα «περί ιχθύων», τις θεραπευτικές ιδιότητες του γόγγρου χωρίς να προσδιορίζει ποιες είναι αυτές. (100) 18

19 Χονδριχθύες ( ψάρια µε σκελετό που αποτελείται από χόνδρους ) το σκυλόψαρο (γαλέος) ο καρχαρίας το σαλάχι (τα σελάχη ) η ρίνα ( ρίνη ) το βάτι (βάτις) η νάρκη (νάρκη) ο λειόβατος ο κίθαρος Επόµενα στην παρουσίαση είναι τα σαλάχια ή αλλιώς τα σελάχη κατά τον Αρχέστρατο και τον Αριστοτέλη. Ο καρχαρίας και το σκυλόψαρο (γαλέος) είχαν πολύ καλή φήµη ως φαγητό στην κλασσική Ελλάδα, πολύ καλύτερη από αυτήν που έχουν τη σηµερινή εποχή. (2) Ο Αρχέστρατος δίνει µια λεπτοµερή συνταγή για καρχαρία: (2) Στων Τοροναίων την πόλη πρέπει φιλέτα από την κοιλιά του καρχαρία να αγοράσεις. Με κύµινο πασπάλισε τα και ελάχιστο αλάτι, και µην προσθέσεις τίποτα άλλο, φίλε µου, από λίγο πράσινο λαδάκι. Και όταν ψηθούν, τριµµάτιον να φτιάξεις και να βάλεις, µε όλα τα συστατικά του. Και ως θα τηγανίζεις, µες σε βαθύ πήλινο τηγάνι, µην ρίξεις ούτε σταγόνα ιερό νερό ή ξύδι από κρασί, µόνον χύσε από πάνω λάδι σκέτο και κύµινο ξερό και αρωµατικά φύλλα. Τηγάνισε τα στα κάρβουνα, χωρίς να αφήσεις να αρπάξουν και γύριζε τα συχνά, για να µην καούν χωρίς να το καταλάβεις. Λίγοι άνθρωποι γνωρίζουν αυτό το θεϊκό φαγητό, ούτε και θέλουν να το δοκιµάσουν όσοι έχουν ψυχή δειλή, και παραλύουν στην ιδέα και µόνο, γιατί ανθρωποφάγο είναι το θηρίο αυτό. Μα όλα τα ψάρια τρώνε ανθρώπινη σάρκα όταν την βρουν. Στο Αιγαίο τα σκυλόψαρα, κοντινοί συγγενείς του καρχαρία αλλά λιγότερο επικίνδυνοι, εντάσσονται όλα στην κοινή ονοµασία γαλέος ( γαλή).στη Σικελία το σκυλόψαρο ονοµαζόταν «κύων πίων», (χοντρός σκύλος). Για τα διάφορα κοµµάτια προτείνονταν και διαφορετικοί τρόποι µαγειρέµατος. (2) Επίσης πολύ δηµοφιλής ήταν η ρίνα (ρίνη) µε το περίεργο σχήµα, που σωστά ο Αριστοτέλης τη θεωρούσε είδος γαλέου, ένα ψάρι του οποίου το δέρµα µπορούσε να χρησιµοποιηθεί για το γυάλισµα του ξύλου(εξ ου και η αρχαία λέξη ρίνη δηλώνει και αυτό το ψάρι και την λίµα, το εργαλείο). (2) Η βάτις και η νάρκη που διακρίνονταν ως ακίνδυνα σε σχέση µε τα πιο άγρια µέλη της τάξης των rajiformes, έχαιραν µεγάλης εκτιµήσεως, αν και ένας τουλάχιστον καλοφαγάς θεωρούσε πως του χρειαζόταν το τυρί και το λαδόξιδο που χρησιµοποιούσε και για πιο τραχιά είδη ψαριών (Αρχέστρατος), ενώ άλλος πίστευε πως ήταν «σαν να τρως µια παλιά χλαίνη» ( ωρίων). Σε αυτήν την οµάδα επίσης ανήκουν ο λειόβατος και ο κίθαρος, που επαινούνται σαφώς λιγότερο. (2) 19

20 Ψάρια γλυκού νερού ο κυπρίνος (κυπρίνος) ο λούτσος (κέστρα) το γλανίδι (γλάνις) ο σίλουρος (σίλουρος) Από όσα είδη ψαριών αναφέρθηκαν πιο πάνω, τα τέσσερα ψάρια του γλυκού νερού είναι αυτά που συναντιώνται σπανιότερα στα κλασσικά κείµενα, επειδή δεν ήταν πολύ οικεία στους Αθηναίους. Ο κυπρίνος συγκαταλέγεται στα προϊστορικά ευρήµατα. Ο λούτσος ήταν γνωστός όχι τόσο για την ποιότητα του ως τροφής αλλά γιατί θεωρείτο κωµικό το ψάρι που αλλού ονοµάζονταν σφύραινα δηλαδή σφυρί, αλλού να ονοµάζεται κέστρα, δηλαδή τρυπάνι, στην αττική διάλεκτο. Τα µεγάλα ποταµίσια ψάρια, την γλάνιδα και τον σίλουρο δεν τυγχάνουν της εύνοιας των γαστρονοµικών κειµένων. (2) Ψάρια µεσαίου µεγέθους ( καταναλωνόταν ολόκληρα) ο κορακινος η ταινία ο γάδος Το λαβράκι (λάβραξ ) ο ροφός (ορφός) η πέρκα (πέρκη) το µιλοκόπι ( χροµις) η παλαµίδα (αµία) η ζαργάνα (βελόνη) το καπόνι (κόκκυξ) το σαυρίδι (σαύρος) η δράκαινα (δράκων) το σκουµπρί (σκόµβρος) το χελιδονόψαρο (χελιδών) η σκορπίνα (σκορπιός). το γαϊδουρόψαρο (όνος ) ο µπακαλιάρος (καλλαρίας Ο κατάλογος των ψαριών που συνήθως πωλούνταν και καταναλώνονταν ολόκληρα είναι µεγάλος, θα παρουσιαστούν κατά οµάδες. (2) Το λαβράκι, ο ροφός και η πέρκα (λάβραξ, ορφός, πέρκη) βρίσκονται στο µεταίχµιο, όπως και ο κέφαλος µε τον οποίο συνδέει τα τρία προηγούµενα ο Αρχέστρατος. Τα µεγάλα λαβράκια και οι µεγάλοι ροφοί διετίθεντο σε φιλέτα, αλλά οι µικρότερες πέρκες πρέπει απλώς να κόβονταν στα δύο και να τηγανίζονταν. Παρόλο που δεν είναι κοντινοί συγγενείς τους, η χρόµις και ο κορακίνος µπορούν να τοποθετηθούν στην οµάδα του λαβρακιού. Η χρόµις(το µιλοκόπι) που είναι καλύτερο την άνοιξη και το καλοκαίρι, πήρε τους πρώτους επαίνους τους ήδη στα τέλη του 6 ου αιώνα π.χ. Η παλαµίδα (αµία),ένας µικρότερος συγγενής του τόννου, συναντάται σε πολλούς καταλόγους ψαριών, σε λογοτεχνικά κείµενα. Το σκουµπρί (σκόµβρος) ήταν πολύ γνωστό ψάρι και έφτανε στην Αθήνα παστό ή καπνιστό από το Βυζάντιο, όπως και ο τόννος. (2) Μια άλλη οµάδα, όπου συµπεριλαµβάνονται διαφορετικών ειδών ψάρια που επίσης ψαρεύονταν και τρωγόταν, ήταν αυτή στην οποία ανήκουν η ταινία, ένα αξιοπρόσεχτο ψάρι, αντικείµενο της µοναδικής σωζόµενης συνταγής από το βιβλίο µαγειρικής του Μιθαϊκού, η δράκαινα (δράκων), το χελιδονόψαρο (χελιδών), η ζαργάνα (βελόνη),το καπόνι (κόκκυξ)και η σκορπίνα (σκορπιός). (2) Ανάµεσα στους συγγενείς του γάδου, το γαϊδουρόψαρο και ο µπακαλιάρος πρέπει µάλλον να ταυτιστούν µε τον όνο και τον καλλαρία και αντιστοίχως. (2) Το σαυρίδι (σαύρος) είναι το αντικείµενο ενός κωµικού µαθήµατος µαγειρικής : - Ξέρεις να φτιάχνεις σαύρο; - Αν µου µάθεις... - Βγάλε τα βράγχια, ξέπλυνε τον,κόψε τα λέπια γύρω-γύρω, κόψε τον στα δύο, άπλωσε τις φέτες, πασπάλισε τες µε σίλφιο, και σκέπασε τες µε τυρί, αλάτι και ρίγανη. (2) 20

21 Σπαροειδή (sparidae) Σάλπη Σαργός Σπάρος Φάγρος Συνόδους Κάνθαρος Ερυθρίνος Συναγρίς ο ήπατος Μόρµυρος Χρύσοφρυς Μελάνουρος Βωξ ο υς Οι σπαρίδες(sparidae), άφθονες στην Μεσόγειο, διακρίνονταν προσεκτικά στις ελληνικές αγορές,ανάλογα µε το είδος και την ποιότητα τους. (2) Τουλάχιστον δεκατέσσερις ονοµασίες ψαριών τα οποία και καταναλώνονταν και αποτελούσαν θέµα των γαστρονοµικών συζητήσεων κατά την κλασσική περίοδο, ανήκουν όπως φαίνεται σε ψάρια αυτής της οικογένειας. (2) Έντεκα από αυτά ταυτίζονται µε τα ελληνικά ονόµατα βωξ, µόρµυρος, σάλπη, σαργός, σπάρος, φάγρος, χρύσοφρυς, µελάνουρος, συνόδους, κάνθαρος, ερυθρίνος. Τα άλλα τρία που δεν έχουν ταυτιστεί µε ασφάλεια είναι η συναγρίς, ο υς και ο ήπατος. (2) Παρόλο του πλούτου του λεξιλογίου η γενική εντύπωση ήταν ότι µε εξαίρεση την τσιπούρα, τα ψάρια αυτά δεν ήταν υψηλής ποιότητας. Μερικά άξιζαν µόνο για κάποια µέρη τους και µερικά ήταν απλώς κακά, παρόλο που η σάλπη, παραδείγµατος χάριν ήταν κάπως βελτιωµένη προς το τέλος του καλοκαιριού «εν θα πάψω να υποστηρίζω πως η σάλπη είναι κακό ψάρι. Τρώγεται µόνον την εποχή του θερισµού. Να την αγοράσεις στην Μυτιλήνη», έλεγε ο Αρχέστρατος. Την γνώµη του Αρχέστρατου όσον αφορά στην εποχή κατά την οποία τρώγεται αυτό το ψάρι την συµµερίζονται και οι αρχαίες και οι σύγχρονες πηγές. (2) Άλλες αναφορές στην αρχαιότητα για τον σπάρο Στην αρχαιότητα είχαν το σπάρο σε ιδιαίτερη εκτίµηση. Ο ποιητής Αρχέστρατος επαινεί τους σπάρους από την περιοχή του βυζαντίου. Ο Μάρκελλος υποστηρίζει πως, αν θέλουµε ο σπάρος να είναι εύπεπτος, πρέπει να ψήνεται και όχι να τηγανίζεται. Την ίδια γνώµη έχει και ο σοφιστής Αθήναιος. (101) Τέλος ο Αρχέστρατος, επαινεί τους σπάρους της Καρχηδόνας ( β. Αφρική ) και προτείνει και τη µοναδική συνταγή σπάρων, που έχουµε από την αρχαιότητα : προσθέστε στο σπάρο ελαιόλαδο και τυρί και βάλτε το σε ζεστό φούρνο. (101) Άλλες αναφορές στην αρχαιότητα για τις σάλπες Οι Αθηναίοι δεν είχαν σε µεγάλη εκτίµηση τις σάλπες και σπάνια τις περιελάµβαναν στις τροφές τους. Στον Επίχαρµο αναφέρονται ως «σαλπαι βδελυχραι» ( βρόµικες ). (102) Ο Οππιανός τις υποτιµά, επειδή τρέφονται συνέχεια µε φύκια και υπονοεί ότι γι αυτό βρωµάνε λάσπη και βούρκο. (102) Την ίδια περίπου γνώµη έχει και ο γιατρός Ξενοκράτης : «αι δε απ αιγιαλών σκληρόσαρκοι, κακόχυλοι, άστοµοι». (102) Ακόµα και ο Αθήναιος ( Μ.Χ ) συµφωνεί µε αυτή την άποψη : «σάλπη σκληρά άστοµος», αλλά θεωρεί γευστικότερες τις σάλπες της Αλεξάνδρειας και µάλιστα όσες ψαρεύονται το φθινόπωρο. (102) Τέλος και ο Αρχέστρατος, απορρίπτει µε κατηγορηµατικό τρόπο τις σάλπες : «σάλπην δε κακόν µεν εγωγε ιχθύν είναι αεί κρίνω.» (102) Εξαίρεση αποτελούσαν οι σάλπες που ψαρεύονταν στα ανοιχτά : «σαλπαι πελαγιαι εύστοµοι, εύχυλοι, τροφώδεις, ευέκκριτοι.» (Ξενοκράτης), ο οποίος υποστηρίζει ότι όταν ψηθούν στη σχάρα έχουν αξιόλογη γεύση. (102) Με τη λέξη σάλπη οι αρχαίοι χαρακτήριζαν τους χαβαλέδες και τους «παρδαλούς» ανθρώπους ( λόγω της πολυχρωµίας του ψαριού ). (102) 21

22 Πετρόψαρα φύκης κόσσυφος αλφηστής κίχλη η ιουλίς ο σκάρος Στην κατηγορία των πετρόψαρων(πετραία) εντάχθηκαν και κάποια παρόµοια µικρά ψάρια. Τουλάχιστον τέσσερις αρχαίες ονοµασίες (φύκης, κόσσυφος, αλφηστής και κίχλη) ανήκουν σε ψάρια των γενών labrus και crenilabrus. (2) Επιπροσθέτως, έχουν ταυτιστεί ως ξεχωριστά είδη η ιουλίς και ο σκάρος. Όλα ήταν φαγώσιµα, µόνο όµως το τελευταίο είχε µια σχετικά καλή φήµη. Ο σκάρος άλλωστε µάγεψε αργότερα τους καλοφαγάδες της Ρώµης. (2) Ψάρια µικρού µεγέθους το µπαρµπούνι (τριγλί) ο γωβιός (κωβιός) η µαρίδα (µαίνη) ο γαύρος ( εγγραυλίς) η φρίσσα (θρίσσα) η αθερίνα (αθερίνη) η σαρδέλλα (τριχίς,χαλκίς) η παπαλίνα (ίωψ, βέµβρας) Ερχόµαστε τέλος στα πιο µικρά είδη, αυτά που αγοράζονταν και σερβίρονταν σε σχετικά µεγάλες ποσότητες. Από όλα αυτά, το µόνο που είχε καλή φήµη ήταν το µπαρµπούνι (τρίγλη). Ο γωβιός (κωβιός), η µαρίδα (µαίνη), ο γαύρος ( εγγραυλίς), η φρίσσα (θρίσσα), η αθερίνα (αθερίνη), η σαρδέλλα (τριχίς,χαλκίς), η παπαλίνα (ίωψ, βέµβρας) αγοράζονταν ως είχαν,αλλά το τελευταίο ειδικά τηγανίζονταν σε ποσότητες και ονοµάζονταν βεµβραφύη. (2) Το πιάτο αυτό πήρε το όνοµα του από την αξιοσέβαστη αφύη, τυπικό αθηναϊκό φαγητό,την τηγανιά δηλαδή πολλών µικρών ψαριών από τον φαληρικό κόλπο που τα έριχναν για λίγο στο καυτό λάδι. «Αρπάζει αµέσως και τσουρουφλίζεται, σαν το λάδι της ελιάς: εξ ου και η παροιµία είδε η αφύη την φωτιά» (Κλέαρχος ο Σολεύς). Τα ψάρια που τους πήγαινε αυτό το µαγείρεµα ονοµάζονταν συλλήβδην άφυαι ή µε το υποκοριστικό αφύδια, ή πάλι έψητοί, «τηγανητά». (2) Κατάλογοι τέτοιων ψαριών από τον ωρίωνα (Αθήναιος) περιλαµβάνουν τις µικρές σουπιές, τα καλαµαράκια και τα καβούρια, καθώς επίσης και τους γωβιούς, τις αθερίνες, τα µικρά µπαρµπούνια και τις σαρδέλες. (2) Άλλες αναφορές στην αρχαιότητα για τις τρίγλες ( µπαρµπούνι, κουτσοµούρα) Περιορισµένη αναφορά για τη διάκριση ανάµεσα στα δυο ψάρια ( µπαρµπούνι, κουτσοµούρα ) γίνεται και στους αρχαίους συγγραφείς. Μόνο στο γιατρό Ξενοκράτη (54-96 µ.χ.) και το γιατρό Ορειβάσιο ( µ.χ.) συναντάµε τη διάκριση : «πετραίες τρίγλες» ( : µπαρµπούνι ) και «πελάγιες τρίγλες» (:κουτσοµούρα ). Παντού αλλού, όταν αναφέρεται ο όρος τρίγλη δεν προσδιορίζουν, αν πρόκειται για το µπαρµπούνι ή την κουτσοµούρα. (103) Ο ποιητής Αρχέστρατος προτείνει την τρίγλη ως χειµερινή τροφή και τη χαρακτηρίζει ως «ευστόµαχη», «εύχυλη», «εύστοµη», «µε σάρκα θρεπτική». Ο κωµικός ποιητής Σωτάδης παραθέτει οδηγίες για τη µαγειρική της : ψήνεται στα κάρβουνα µε λίγο αλάτι και ρίγανη. (103) Επίσης ο σοφιστής Αθήναιος ( µ.χ.) υποστηρίζει ότι η τηγανητή τρίγλη είναι βαριά και δύσπεπτη, ενώ, Αντίθετα, όταν ψήνεται στα κάρβουνα, είναι ευκολοχώνευτη. Ο σοφιστής Ιερόφιλος, αντίθετα, προτείνει την αποχή από τους κέφαλους, τις τρίγλες και τα πάστα κατά το µήνα Οκτώβριο. (103) 22

23 Η τρίγλη κατείχε ξεχωριστή θέση στα περίφηµα «Εκάτης δείπνα» (προσφορές τροφών προς τη θεά Εκάτη ). Οι µύστες των Ελευσίνιων µυστήριων και οι Πυθαγόρειοι συµβούλευαν αποχή από την τρίγλη (καθώς και το λυθρίνι και το µελανούρι ), γιατί αποτελούσαν θυσία προς τις χθόνιες θεότητες. (103) Ψάρια που δεν ανήκουν στις παραπάνω κατηγορίες Πλευρονήκτες Οι Πλευρονήκτες δεν διακρίνονται σε ξεχωριστές κατηγορίες µε τόση επιµέλεια όση τα ψάρια που προαναφέρθηκαν. Ο αριστερόστροφος πλευρονήκτης πρέπει µάλλον να ταυτιστεί µε την ψήττα για την οποία ήταν ονοµαστή η Ελευσίνα (Λυγκεύς) ενώ ο δεξιόστροφος, ειδικά η γλώσσα, πρέπει να ταυτιστεί µε τον βούγλωσσο, αν και αυτές οι ισοδυναµίες δεν είναι καθόλου βέβαιες. Αργότερα, τα µεγαλύτερα είδη αριστερόστροφων πλευρονήκτων, το καλκάνι και ιδιαίτερα το συάκι, διακρίνονταν µε την ονοµασία ρόµβος. (2) Ψήττα ( αριστερόστροφος πλευρονήκτης ) το καλκάνι ( ρόµβος ) ( αριστερόστροφος πλευρονήκτης ) το συάκι ( ρόµβος ) ( αριστερόστροφος πλευρονήκτης ) Γλώσσα ( βούγλωσσο ) ( δεξιόστροφος πλευρονήκτης ) Υπάρχουν επίσης µερικά ψάρια που αναφέρονται στις πηγές της κλασσικής περιόδου ως τροφές, αλλά τα οποία δεν έχουν ταυτιστεί ακόµα (2). Πρόκειται για : τον λάτο τον γλαυκίσκο τον σνθία τον αυλωπία τον έλλοπα τον βρίγκο τον µύλλο τον γναφέα ) Τα θαλασσινά στην αρχαία Ελλάδα Μαλάκια Τα µαλάκια κατά τον Αριστοτέλη, περιλαµβάνουν την σουπιά (σηπία), το χταπόδι (πουλύπους) ( Οδύσσεια) και το καλαµάρι (τευθίς). (2) Καθώς ενδέχεται να ποικίλλουν σηµαντικά σε µέγεθος, η θέση τους στο τραπέζι δεν είναι πάντα η ίδια. Τα µικρά µαλάκια, που συνήθως έχουν ως ονόµατα υποκοριστικά, σηπίδια, πουλυπόδεια, τευθίδια, τηγανίζονταν ή ψήνονταν στη σχάρα σε µεγάλες ποσότητες και προσφέρονταν ως ορεκτικά και συµπληρώµατα στα δείπνα και στα συµπόσια. Τα µεγαλύτερα αποτελούσαν κύρια πιάτα και τα παρασκεύαζαν µε όλη την δεξιοτεχνία που απαιτεί µία επιτηδευµένη κουζίνα. (2) Άλλες αναφορές στην αρχαιότητα για τη σουπιά Για τους αρχαίους Έλληνες η σουπιά ήταν εκλεκτό µαλάκιο και την ψάρευαν πανεύκολα. Αρκεί µόνο να παρατηρηθούν τα τοπωνύµια που µαρτυρούν ότι εκεί αφθονούσαν οι σουπιές: (104) α)σηπίας Άκρα (Σέπια η κάβο Σέπια η κατάληξη της χερσονήσου της Μαγνησίας, του Πηλίου). Στην περιοχή που σήµερα βρίσκεται ο Άγιος Γεώργιος υπήρχε και η πόλη Σηπιάς. Κατά τον Ηρόδοτο η Σηπιάς ήταν η ιερή ακτή της Θέτιδας. Κατά το Στράβωνα στην παραλία της Σηπιάδος καταστράφηκε ο στόλος του Ξέρξη,λόγω τρικυµίας. (104) 23

24 Β ) Σηπεία αρχαία πόλη της Αργολίδας κοντά στην Τίρυνθα. Προφανώς για ονοµαστούν έτσι οι συγκεκριµένες περιοχές µάλλον εκεί οι σουπιές υπήρχαν εν αφθονία. (104) Για τους αρχαίους Έλληνες η σουπιά ήταν µεταξύ των ακριβών και εκλεκτών τροφών : «οι πένητες ουκ έχοντες αγορασαι υπογαστριον θύννακος ( τόννου), ουδέ κρανίο λάβρακος, ουδέ γόγγρον, ουδέ σηπίας» ( Εριφου). Ο Αρχέστρατος ( ποιητής από το Γέλας, ( 330 Π.Χ ) επαινεί τις σουπιές των Αβδήρων ( αρχαία πόλη της Θράκης, γενέτειρα του ηµόκριτου κ.α. ) και της Μαρώνιας ( ανατολικά των Αβδήρων ). Ο Αριστοτέλης τη χαρακτηρίζει ως το «πανουργότατον των µαλακίων» και αναφέρεται στη συνήθεια των σουπιών να κολυµπούν ζευγαρωτά. (104) Ο Αθήναιος αναφέρεται στις τηγανητές σουπιές, αλλά θεωρεί ότι η βραστή σουπιά είναι «απαλή, εύστοµος και εύπεπτος... ο δε χυλός λεπτυντικός εστί αίµατος και κινητικός της δι αιµορροΐδων εκκρίσεως». Ο πατέρας της γαστρονοµίας Αρχέστρατος αναφέρεται στην σουπιά µε κολακευτικά λόγια και ο Αθήναιος έχει την ίδια γνώµη για τη σουπιά. Είναι µάλιστα χαρακτηριστικό το ότι οι Έλληνες φαίνεται να µαγείρευαν τις σουπιές µε το µελάνι τους ακόµα και από τον 6 ο π.χ. αιώνα. Ο Εφέσιος ποιητής Ιππώναξ χρησιµοποιεί τη φράση σηπιής υπόσφαγµα και όπως τη µεταφέρει ο Αθήναιος παρέχει ενδείξεις για τη µαγειρική χρήση του µελανιού. (1) Οστρακοειδή τα στρείδια (όστρεα) το κυδώνι (κόγχη ) ωτίον πίνη κήρυξ λεπάς µυς κτείς χήµη λεία χήµη τραχεία πελωρίς αναρίτης τελλίνη στρόµβος σωλήν Μια περίπου δωδεκάδα διαφορετικά είδη οστρακόδερµων αναφέρονται ως φαγώσιµα στις λογοτεχνικές πηγές αυτές τις περιόδου. Ανάµεσα στα καλύτερα συγκαταλέγονται τα στρείδια (όστρεα). Ο Γαλήνος είναι ο πρώτος που παρατηρεί ότι µπορούν να καταναλωθούν ωµά. Η κόγχη είναι ένας γενικός όρος για τα οστρακόδερµα, αλλά αποτελεί και την ιδιαίτερη ονοµασία ενός είδους, του κυδωνιού. Τα υπόλοιπα ταυτίζονται κατά τρόπον λιγότερο ή περισσότερο ασφαλή, κατά περίπτωση :ωτίον, πίνη, κήρυξ, λεπάς, µυς, κτείς, χήµη λεία, χήµη τραχεία, πελωρίς, αναρίτης, τελλίνη, στρόµβος, και σωλήν. (2) Το τελευταίο περιγράφεται διασκεδαστικότατα σε έναν από τους µίµους του Σώφρονος ως «γλυκόσαρκο οστρακοειδές, αντικείµενο πόθου για τις χήρες», εξ αιτίας του φαλλικού σχήµατος που έχει το ζώο µέσα στο κέλυφος. (2) Άλλες αναφορές στην αρχαιότητα για τα µύδια Ο Σοφιστής και Γραµµατικός Αθήναιος υποστηρίζει ότι τα νοστιµότερα µύδια είναι της Εφέσσου και µάλιστα κατά τους φθινοπωρινούς µήνες. Αντίθετα ο ποιητής Αρχέστρατος θεωρούσε ως νοστιµότερα τα µεγάλα µύδια του Αίνου. (105) Ο γιατρός Ξενοκράτης, ο Αθήναιος και άλλοι θεωρούσαν ότι τα µύδια είναι «αλµυρά και βροµώδη» και πρέπει να πλένονται µε ξύδι. Επίσης, οι µύακες χαρακτηρίζονταν ως «διουρητικοί, ουκ εύστοµοι, ταρακτικοί κοιλιάς» γι αυτό πρέπει να συνοδεύονται µε σινάπι και κάρδαµο. Τα ψητά µύδια τα θεωρούσαν «πολύδιψα και βαριά», ενώ είναι πιο «εύχυµα» τα βραστά. (105) 24

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΕΡΕΥΝΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ, ΕΤΟΥΣ 2012 µε µηχανοκίνητα σκάφη άνω των 20 HP

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΕΡΕΥΝΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ, ΕΤΟΥΣ 2012 µε µηχανοκίνητα σκάφη άνω των 20 HP ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 3 Ιουλίου 214 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ, ΕΤΟΥΣ µε µηχανοκίνητα σκάφη άνω των 2 HP Από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Ο τρόπος αυτός διατροφής κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος τα τελευταία χρόνια, καθώς πλήθος μελετών δείχνουν ότι οι κάτοικοι Μεσογειακών περιοχών

Ο τρόπος αυτός διατροφής κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος τα τελευταία χρόνια, καθώς πλήθος μελετών δείχνουν ότι οι κάτοικοι Μεσογειακών περιοχών ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΤΣΙΑΤΤΑΛΑΣ Η Παραδοσιακή Μεσογειακή Διατροφή, ύστερα από μελέτες και στη χώρα μας και αλλού, έχει αποδειχτεί η πιο υγιεινή διατροφή. Η Μεσογειακή διατροφή χαρακτηρίζεται από τις διατροφικές συνήθειες

Διαβάστε περισσότερα

98 Ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΚΠΕ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

98 Ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΚΠΕ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ 98 Ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΚΠΕ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ» ΤΟ ΝΕΡΟ - Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το πρόβλημα: Καταστροφική μηχανότρατα και υπεραλίευση.

Το πρόβλημα: Καταστροφική μηχανότρατα και υπεραλίευση. Μην ψαρώνεις! Το πρόβλημα: Καταστροφική μηχανότρατα και υπεραλίευση. Το ελληνικό ψάρι έγινε είδος πολυτελείας και κινδυνεύει να χαθεί από τις θάλασσες και τη διατροφή μας. Χωρίς ουσιαστικό έλεγχο, οι

Διαβάστε περισσότερα

Τυριά Φέτα Φέτα ψητή Μπουγιουρντί (με τυριά, ντομάτα και καυτερή πιπεριά) Κεφαλοτύρι σαχανάκι Κεφαλοτύρι σχάρας Χαλούμι ψητό Ταλαγάνι Μανούρι

Τυριά Φέτα Φέτα ψητή Μπουγιουρντί (με τυριά, ντομάτα και καυτερή πιπεριά) Κεφαλοτύρι σαχανάκι Κεφαλοτύρι σχάρας Χαλούμι ψητό Ταλαγάνι Μανούρι Ορεκτικά Τσιροσαλάτα (με λαδόξυδο και άνιθο) Αντζούγιες Αντζούγιες Ισπανίας Λακέρδα (Παλαμίδα) Σκουμπρί καπνιστό Ποικιλία από αλμυρά (για 2 άτομα) Χέλι καπνιστό Παστουρμάς ψαριών ΜΕΝΟΥ Ταραμοσαλάτα λευκή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΟΝΤΑ COREALIS ΚΑΤΕΨΥΓΜΕΝΑ. Περιγραφή Μονάδα Μέτρησης Βάρος (gr) / Συσκευασία Συσκευασία ΑΘΕΡΙΝΑ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 500GR ΣΚΑΦΑΚΙ

ΠΡΟΪΟΝΤΑ COREALIS ΚΑΤΕΨΥΓΜΕΝΑ. Περιγραφή Μονάδα Μέτρησης Βάρος (gr) / Συσκευασία Συσκευασία ΑΘΕΡΙΝΑ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 500GR ΣΚΑΦΑΚΙ ΠΡΟΪΟΝΤΑ COREALIS ΚΑΤΕΨΥΓΜΕΝΑ Ψάρια Κατεψυγμένα ΑΘΕΡΙΝΑ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 500GR ΣΚΑΦΑΚΙ ΓΑΥΡΟΣ Α/Κ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 1KGR ΣΚΑΦΑΚΙ ΚΟΚΚΙΝΟΨΑΡΑ ΚΙΛ ΣΥΡΡΙΚΝΩΣΗ ΔΙΧΤΥ ΛΥΘΡΙΝΙΑ ΜΙΚΡΑ ΚΙΛ ΣΥΡΡΙΚΝΩΣΗ ΔΙΧΤΥ ΜΠΑΡΜΠΟΥΝΙΑ ΚΙΛ

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική Ενότητα: ιατροφή (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα: 1 υπολογιστής

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική Ενότητα: ιατροφή (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα: 1 υπολογιστής

Διαβάστε περισσότερα

Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών

Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών ΕΘΙΑΓΕ 10 / 11 Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών Δέσποινα Στεργίου, Τεχνολόγος Τροφίμων Αντώνιος Τραγαντζόπουλος, Χημικός Γεώργιος Μόνιος,

Διαβάστε περισσότερα

Διάκριση φρέσκων και αποψυγμένων κατεψυγμένων αλιευμάτων

Διάκριση φρέσκων και αποψυγμένων κατεψυγμένων αλιευμάτων Διάκριση φρέσκων και αποψυγμένων κατεψυγμένων αλιευμάτων Φωτεινή Γεωργίου Ωκεανογράφος Marine & Environmental Research Lab Επισκόπηση I. Θρεπτική Αξία Κριτήρια Νωπότητας Αλιευμάτων II. Διάκριση Νωπού και

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων

Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων Χριστίνα Οικονομίδου Πιερίδου Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος M.Sc. Nutritional Medicine Μέλος του Συνδέσμου Διαιτολόγων Κύπρου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 7. Μέρος Α': ΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 7. Μέρος Α': ΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 7 Μέρος Α': ΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Κεφ. Ιο ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ 18 1.1. Επιλογή των τροφών 19 1.2. Τα θρεπτικά στοιχεία 20 1.2.1. Πρωτεΐνες ή λευκώματα 21 1.2.2. Υδατάνθρακες ή σάκχαρα 22 1.2.3.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΨΥΓΜΕΝΑ. Περιγραφή Μονάδα Μέτρησης Βάρος (gr) / Συσκευασία Συσκευασία ΑΘΕΡΙΝΑ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 500GR ΣΚΑΦΑΚΙ ΓΑΥΡΟΣ Α/Κ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 1KGR ΣΚΑΦΑΚΙ

ΚΑΤΕΨΥΓΜΕΝΑ. Περιγραφή Μονάδα Μέτρησης Βάρος (gr) / Συσκευασία Συσκευασία ΑΘΕΡΙΝΑ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 500GR ΣΚΑΦΑΚΙ ΓΑΥΡΟΣ Α/Κ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 1KGR ΣΚΑΦΑΚΙ ΚΑΤΕΨΥΓΜΕΝΑ Ψάρια Κατεψυγμένα ΑΘΕΡΙΝΑ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 500GR ΣΚΑΦΑΚΙ ΓΑΥΡΟΣ Α/Κ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 1KGR ΣΚΑΦΑΚΙ ΚΟΚΚΙΝΟΨΑΡΑ ΚΙΛ ΣΥΡΡΙΚΝΩΣΗ ΔΙΧΤΥ ΛΥΘΡΙΝΙΑ ΜΙΚΡΑ ΚΙΛ ΣΥΡΡΙΚΝΩΣΗ ΔΙΧΤΥ ΜΠΑΡΜΠΟΥΝΙΑ ΚΙΛ ΣΥΡΡΙΚΝΩΣΗ ΔΙΧΤΥ ΣΑΡΓΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΨΑΡΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΑ 7-00-0088 ΚΟΚΑΛΙΑ ΚΤΨ ~ 20kg kg 7-00-0093 ΚΟΚΚΙΝΟΨΑΡΟ Μ/Κ ΚΤΨ ~ 20kg kg 7-00-0098 ΛΑΥΡΑΚΙΑ ΚΤΨ ~ 20kg kg 7-00-0102 ΛΟΥΤΣΟΙ ΚΤΨ ~ 20kg kg 7-00-0107 ΛΥΘΡΙΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΩΔΙΚΟΣ ΨΑΡΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΑ Β.Κ FAO Μ/Μ 7-00-0088 ΚΟΚΑΛΙΑ ΚΤΨ 20kg KGR 7-00-0093 ΚΟΚΚΙΝΟΨΑΡΟ Μ/Κ ΚΤΨ 20kg KGR 7-00-0098 ΛΑΥΡΑΚΙΑ ΚΤΨ 20kg KGR 7-00-0102 ΛΟΥΤΣΟΙ ΚΤΨ 20kg KGR

Διαβάστε περισσότερα

Ψάρια και Θαλασσινά στο Kόκκινο! - μία λίστα με τα είδη που κινδυνεύουν περισσότερο-

Ψάρια και Θαλασσινά στο Kόκκινο! - μία λίστα με τα είδη που κινδυνεύουν περισσότερο- Σχεδιασμός: www.myrmigidesignhouse.gr Κλεισόβης 9, 106 77 Αθήνα Tηλ.: 210 3840774-5 Fax: 210 3804008 E-mail: cnetwork@greenpeace.org www.greenpeace.gr Ψάρια και Θαλασσινά στο Kόκκινο! - μία λίστα με τα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή διατροφή Άνσελ Κις

Μεσογειακή διατροφή Άνσελ Κις Μεσογειακή διατροφή Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των μεσογειακών χωρών που συμπεριλαμβάνονταν

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιάνα Παυλίδου Κλινικός ιατροφολόγος- ιαιτολόγος Επιστηµονικός Σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ

Χριστιάνα Παυλίδου Κλινικός ιατροφολόγος- ιαιτολόγος Επιστηµονικός Σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ ΝέαΘεµατικήΕνότητα: Απλός, Υγιεινός & Οικονοµικός Τρόπος ιατροφής Χριστιάνα Παυλίδου Κλινικός ιατροφολόγος- ιαιτολόγος Επιστηµονικός Σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ ΣχεδιάγραµµαΠαρουσίασης Παρουσίαση βασικών µηνυµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Kτηνοτροφία (κρέας γάλα -τυρί) 2 η ομάδα. 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Ε2 Π.Τ.Δ.Ε.-Α.Π.Θ. 2014-15

Kτηνοτροφία (κρέας γάλα -τυρί) 2 η ομάδα. 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Ε2 Π.Τ.Δ.Ε.-Α.Π.Θ. 2014-15 Kτηνοτροφία 2 η ομάδα 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Ε2 Π.Τ.Δ.Ε.-Α.Π.Θ. 2014-15 Ποια ήταν τα προϊόντα της ς; Τα προϊόντα της ς ήταν το τυρί το οποίο παρασκευαζόταν από γάλα πρόβειο

Διαβάστε περισσότερα

2. Όταν πίνουμε όλοι μαζί λέμε... Καλή όρεξη! τον λογαριασμό, παρακαλώ! στην υγεία μας!

2. Όταν πίνουμε όλοι μαζί λέμε... Καλή όρεξη! τον λογαριασμό, παρακαλώ! στην υγεία μας! 1. Βρέστε την άσχετη λέξη 2. Μήλο/ κιμά/ αχλάδι/ σταφύλι/ καρπούζι 3. Μουσακάς/ γεμιστά/ τζατζίκι/ γάλα/ φασολάδα 4. Μοσχάρι/ χοιρινό/ ψάρι/ κοτόπουλο/ μπριζόλα 5. Αλάτι/ λάχανο/ μαρούλι/ κρεμμύδι/ σκόρδο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ &

ΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ & ΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ & ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ (Νοέµβριος 2007) ιάγραµµα Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Τύπος και µέθοδος: Ποσοτική έρευνα, µε τηλεφωνικές συνεντεύξεις, στα νοικοκυριά των ερωτώµενων

Διαβάστε περισσότερα

Μπιφτέκια Λαχανικών Συσκ. κιβώτιο: 4 x 2,5kg

Μπιφτέκια Λαχανικών Συσκ. κιβώτιο: 4 x 2,5kg Κατεψυγμένες Πατάτες LUTOSA 10x10 Πατάτες LUTOSA 12x12 Πατάτες LUTOSA STEAK Πατάτες Φέτες Πατάτες με Φλούδα Πατατοκροκέτες Πατάτες ραγού Μπιφτέκια Λαχανικών ROSTI με τυρί ή μπέικον 3 Σε μικρές συσκευασίες

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

L 57/10 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2.3.2011

L 57/10 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2.3.2011 L 57/10 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2.3.2011 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 202/2011 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 1ης Μαρτίου 2011 περί τροποποίησης του παραρτήματος I του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1005/2008 του Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

βραδινό δείπνο κούπα οι κούπες µαχαιροπίρουνο οι µπύρες Πίνω νερό από την κούπα. Nomen: Wortschatz- / Wendekarten für Lernkarteikästen DIN A8 -leicht

βραδινό δείπνο κούπα οι κούπες µαχαιροπίρουνο οι µπύρες Πίνω νερό από την κούπα. Nomen: Wortschatz- / Wendekarten für Lernkarteikästen DIN A8 -leicht βραδινό Τρώω µε τον πατέρα µου στις 18 ώρα βραδινό.τρώµε ψωµί µε τυρί και αλλαντικά. δείπνο Παίρνω µε τον πατέρα µου δείπνο στις 18 ώρα. Τρώµε σούπα µε µακαρόνια. κούπα οι κούπες Πίνω νερό από την κούπα.

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Μαρινάτες. > Mαρινάτες / gourmet > Mαρινάτες / ethnic > Mαρινάτες / φούρνου > Mαρινάτες / σχάρας > Mαρινάτες / dry

Μαρινάτες. > Mαρινάτες / gourmet > Mαρινάτες / ethnic > Mαρινάτες / φούρνου > Mαρινάτες / σχάρας > Mαρινάτες / dry Μαρινάτες ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΠΑΝΤΟΤΕ ΠΡΟΣΟΧΗ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΑΜΕ ΜΙΑ ΣΕΙΡΑ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΝΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΑΘΕ ΓΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ. Ένα από τα σπουδαιότερα και παλαιότερα βοηθήματα της μαγειρικής τέχνης. Ένας πολύτιμος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ EΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ. ΣΗΜΕΙΩΜΑ Η αγορά ιχθυηρών της Γερμανίας

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ EΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ. ΣΗΜΕΙΩΜΑ Η αγορά ιχθυηρών της Γερμανίας ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ EΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Τροφοδοσία και κατανάλωση προϊόντων ΣΗΜΕΙΩΜΑ Η αγορά ιχθυηρών της Γερμανίας Βερολίνο, 8 Μαίου 2008 H συνολική κατανάλωση ιχθυηρών

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά. ΔΙΑΤΡΟΦΗ Γ 2 ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά. λάδι Στη διατροφή εμπλέκονται οι γονείς, τα παιδιά, οι μάγειροι

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

To NostimeSyntages πάει μαζί σας διακοπές!!!

To NostimeSyntages πάει μαζί σας διακοπές!!! To NostimeSyntages πάει μαζί σας διακοπές!!! Φέτος το καλοκαίρι ξοδεύουμε λιγότερα λεφτά μαγειρεύοντας εύκολα και γρήγορα. Νόστιμες συνταγές Μπορείτε να τυπώσετε και να πάρετε μαζί σας αυτό το μικρό βιβλίο,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Πωλ Φαρατζιάν, M.Sc. Διαιτολόγος - διατροφολόγος Υπεύθυνος στατιστικής ανάλυσης & ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσαρός π. Πρόεδρος ΕΦΕΤ Επιστηµονικός Συνεργάτης ΕΚΕΦΕ ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ ιευθυντής Τµήµατος ιατροφολογίας NYC

Ν. Κατσαρός π. Πρόεδρος ΕΦΕΤ Επιστηµονικός Συνεργάτης ΕΚΕΦΕ ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ ιευθυντής Τµήµατος ιατροφολογίας NYC ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΙΑΤΡΟΦΗ Ν. Κατσαρός π. Πρόεδρος ΕΦΕΤ Επιστηµονικός Συνεργάτης ΕΚΕΦΕ ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ ιευθυντής Τµήµατος ιατροφολογίας NYC ΚΑΡΚΙΝΟΓΕΝΕΣΗ 30% των καρκίνων οφείλεται στον καρκίνο

Διαβάστε περισσότερα

κοτόπουλο με ντομάτα και λευκό τυρι

κοτόπουλο με ντομάτα και λευκό τυρι 6 κοτόπουλο με ντομάτα και λευκό τυρι ΥΛΙΚΑ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΜΕΡΙΔΑΣ κοτόπουλο φιλέτο ωμό (2 ανάλογα τις θερμίδες) 200 gr ντομάτες 20 gr κρασί άσπρο ξηρό τυρί λευκό light (12% λιπαρά) (40 ανάλογα τις θερμίδες)

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Πωλ Φαρατζιάν, MSc Διαιτολόγος-διατροφολόγος Υπεύθυνος στατιστικής ανάλυσης & ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

Δευτέρα - Σάββατο: 10:00-18:00 Θαλασσινές γεύσεις ταξιδεύουν στο σπίτι ή στο γραφείο σας!

Δευτέρα - Σάββατο: 10:00-18:00 Θαλασσινές γεύσεις ταξιδεύουν στο σπίτι ή στο γραφείο σας! Δευτέρα - Σάββατο: 10:00-18:00 Θαλασσινές γεύσεις ταξιδεύουν στο σπίτι ή στο γραφείο σας! 1 Καταστήματα Corealis Tα καταστήματα Corealis δημιουργήθηκαν για όλους εσάς που αγαπάτε τις θαλασσινές γεύσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής

για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2006 1 Αυτό το βιβλίο εργασίας ανήκει στ... µαθητ Αντώνης

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή. της παρουσίασης. «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού

Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή. της παρουσίασης. «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή της παρουσίασης «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού Διαφάνεια 1: Η παρουσίαση έχει ως σκοπό να εκπαιδεύσει τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Θα κάνω δίαιτα! Τι κάνει η Χριστίνα; Τι σκέφτεται;

Θα κάνω δίαιτα! Τι κάνει η Χριστίνα; Τι σκέφτεται; 6. Τι κάνει η Χριστίνα; Τι σκέφτεται; Θα κάνω δίαιτα! Χριστίνα: Μαμά, γιατί έπλυνες το παλιό τζιν; Μαμά: Δεν το έπλυνα, αγάπη μου. Είναι στην ντουλάπα σου εδώ κι ένα μήνα. Χριστίνα: Δεν είναι δυνατό! Ενάμισι

Διαβάστε περισσότερα

Επιστροφήστηνκουζίνα καιστοσπιτικόφαγητό Μεοδηγότοβιβλίο 20 σεφ, 11 µαµάδεςκιεγώ 111 συνταγές και ιδέες διατροφής για παιδιά ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ Ιανουάριος 2011 Μαγειρεύοντας για τα παιδιά καιγιαόλητην οικογένεια!

Διαβάστε περισσότερα

MOYΣΕΙΟ ΨΑΡΙΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΣ

MOYΣΕΙΟ ΨΑΡΙΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΣ MOYΣΕΙΟ ΨΑΡΙΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΣ Βαγενάς Γ., Επεσλίδης Δ., Καρδαμηλιώτης Κ., Λαπατσάνης M., Μέττας Λ., Μητσόπουλος Δ. Πειραματικό Γενικό Λύκειο Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη georgevgn@hotmail.com,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ WWF ΕΛΛΑΣ- ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ. Παρουσίαση στο ΚΠΕ ραπετσώνας 18 εκεμβρίου 2015

ΘΑΛΑΣΣΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ WWF ΕΛΛΑΣ- ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ. Παρουσίαση στο ΚΠΕ ραπετσώνας 18 εκεμβρίου 2015 ΘΑΛΑΣΣΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ WWF ΕΛΛΑΣ- ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ Παρουσίαση στο ΚΠΕ ραπετσώνας 18 εκεμβρίου 2015 ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ - WWF ΕΛΛΑΣ Σημαντικό μέρος της στρατηγικής 2013-2017 είναι να αναπτύξει πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

ορεκτικά ντάκος 4,80 γαύρος μαρινάτος με αγουρίδα και σαλάτα από κρίταμο 4,90 καρπάτσιο 9,80 φέτα 5,80 ψητά μανιτάρια

ορεκτικά ντάκος 4,80 γαύρος μαρινάτος με αγουρίδα και σαλάτα από κρίταμο 4,90 καρπάτσιο 9,80 φέτα 5,80 ψητά μανιτάρια ορεκτικά ντάκος κρίθινο παξιμάδι με τριμμένη φρέσκια ντομάτα, πηχτόγαλο χανίων, ελαιόλαδο και ελιές 4,80 γαύρος μαρινάτος με αγουρίδα και σαλάτα από κρίταμο 4,90 καρπάτσιο μοσχαρίσιο φιλέτο, άγριες αγκινάρες

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014 ΜΟΝΟ ΓΙΑ 1 15 ΜΑΡΤΙΟΥ

Μάρτιος 2014 ΜΟΝΟ ΓΙΑ 1 15 ΜΑΡΤΙΟΥ Μάρτιος 2014 Αγαπητοί φίλοι, όσο κι αν φαίνεται ότι πέρασε ο χειμώνας, ο μήνας που ξεκινάει είναι ορισμένες φορές αρκετά επικίνδυνος. Η αλλαγή του καιρού αλλά και οι έντονες εναλλαγές της Θερμοκρασίας

Διαβάστε περισσότερα

10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες

10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες 10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες Ο Παγασητικός είναι μια κλειστή θάλασσα που τα νερά της αλλάζουν κάθε 8-9 μέρες χάρη στα ρεύματα Οι παλιές, μεγάλες πληγές Ελλιπής βιολογικός καθαρισμός Τα

Διαβάστε περισσότερα

neasmirni@corealis.gr Θαλασσινές γεύσεις ταξιδεύουν στο σπίτι ή στο γραφείο σας με ένα τηλεφώνημα ή e-mail στα:

neasmirni@corealis.gr Θαλασσινές γεύσεις ταξιδεύουν στο σπίτι ή στο γραφείο σας με ένα τηλεφώνημα ή e-mail στα: Νέα Σμύρνη Δευτέρα έως Σάββατο: 12:00-20:00 H μεγαλύτερη ποικιλία σε φρεσκοκατεψυγμένα ψάρια & θαλασσινά και έτοιμα γεύματα. Γιατί η ποιότητα δεν είναι πάντα ακριβή! 211 4114780 Θαλασσινές γεύσεις ταξιδεύουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης 16 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ : ΑΝΥΨΗΤΑΚΗ ΕΙΡΗΝΗ,ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΥ ΟΛΓΑ Κάποτε η τροφή ήταν απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Η Κρήτη έχει μια από τις αρχαιότερες και πιο εύγευστες γαστριμαργικές παραδόσεις στον κόσμο, μια παράδοση γεύσεων, αρωμάτων, υλικών και τεχνοτροπιών που ξεκινά

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Σχολ. Έτος: 2011 2012 Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΦΩΚΙΑ ΜΟΝΑΧΟΥΣ - ΜΟΝΑΧΟΥΣ Κοινό όνομα: Μεσογειακή φώκια Μήκος: 2 3 μέτρα Βάρος: 300

Διαβάστε περισσότερα

Φρούτα και Λαχανικά, μια Υγιεινή Ιδέα

Φρούτα και Λαχανικά, μια Υγιεινή Ιδέα Φρούτα και Λαχανικά, μια Υγιεινή Ιδέα Ποίημα για την υγιεινή διατροφή από την ομάδα: Chocolate Ice-cream Φρούτα και λαχανικά Μια υγιεινή ιδέα Όλα τα παιδιά μαζί Να τους κάνουμε παρέα Τα fast-food, τα γαριδάκια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ..

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. Γνωρίζοντας τις ομάδες τροφίμων μέσω της πυραμίδας... Τα τρόφιμα τα οποία καταναλώνουμε και κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Μπισκότα Γλυκές και Αλμυρές μικρολιχουδιές που συνεχώς αυξάνεται η κατανάλωση τους

Μπισκότα Γλυκές και Αλμυρές μικρολιχουδιές που συνεχώς αυξάνεται η κατανάλωση τους Μπισκότα Γλυκές και Αλμυρές μικρολιχουδιές που συνεχώς αυξάνεται η κατανάλωση τους Ανάλυση της κατηγορίας των Μπισκότων στο οργανωμένο λιανεμπόριο των Super/Hyper Market. Ιανουάριος 2015 ΜΠΙΣΚΟΤΟ μια γλυκιά

Διαβάστε περισσότερα

Αλιεία. Τατιάνα Θεοδωροπούλου, Δρ. Προϊστορικής Αρχαιολογίας (ιχθυολόγος)

Αλιεία. Τατιάνα Θεοδωροπούλου, Δρ. Προϊστορικής Αρχαιολογίας (ιχθυολόγος) Αλιεία Τατιάνα Θεοδωροπούλου, Δρ. Προϊστορικής Αρχαιολογίας (ιχθυολόγος) Ένα καλάθι με την ψαριά ενός προϊστορικού ψαρά, τα σύνεργά του στο πλάι, πιο πέρα μια τριποδική κατσαρόλα στη φωτιά Οι πληθυσμοί

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟ ΙΩΝ ΠΑΙ ΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 ΡΟ ΟΣ, 16 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013

Ι ΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟ ΙΩΝ ΠΑΙ ΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 ΡΟ ΟΣ, 16 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 Ι ΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟ ΙΩΝ ΠΑΙ ΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 ΒΑΘΜΙ Α: ΗΜΟΤΙΚΟ ΤΑΞΗ: ΣΤ ΡΟ ΟΣ, 16 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ιάβασε προσεκτικά τις ερωτήσεις και προσπάθησε

Διαβάστε περισσότερα

Καλώς ορίσατε στο Ιώδιο!!!

Καλώς ορίσατε στο Ιώδιο!!! Καλώς ορίσατε στο Ιώδιο!!! Οι σαλάτες μας Πράσινη σαλάτα 7,50 διάφορες πρασινάδες, αγκιναράκια & πίκλες Καβουροσαλάτα 11,00 φρέσκα σαλατικά, γνήσια καβουρόψιχα & dressing αβοκάντο Νησιώτικη σαλάτα 8,00

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ

ΘΕΜΑ: ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΘΕΜΑ: ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Διατροφή στην αρχαία Ελλάδα ΘΕΜΕΛΙΟ ΤΗΣ ΗΤΑΝ Η > : ΣΙΤΑΡΙ -ΛΑΔΙ -ΚΡΑΣΙ Γεύματα Για τους αρχαίους Έλληνες τα γεύματα της ημέρας ήταν τρία στον αριθμό Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Η σημασία των φρούτων και των λαχανικών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Η σημασία των φρούτων και των λαχανικών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 4 ο Η σημασία των φρούτων

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η διατροφική αξία του σταφυλιού και των προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η καλλιέργεια του αμπελιού στην στην αρχαιότητα Δίαιτα στην Αρχαία Ελλάδα Το Μεσογειακή πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΜΑΛΛΙΑ: Αν τα μαλλιά μας είναι λιπαρά, τα πλένουμε με δυο κρόκους αυγού και ξεπλένουμε με χαμομήλι. Μια καλή και θρεπτική μάσκα μαλλιών. Ανακατεύουμε δυο κουταλιές της

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. Οι διατροφικές συνήθειες των. μαθητών του Γυμνασίου. (ερωτηματολόγιο)

Θέμα. Οι διατροφικές συνήθειες των. μαθητών του Γυμνασίου. (ερωτηματολόγιο) Θέμα Οι διατροφικές συνήθειες των μαθητών του Γυμνασίου (ερωτηματολόγιο) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή: Διατροφική πυραμίδα (Λαμπρινουδάκη Μαρία, Βαλενστάιν Μαρία) 2. Κυρίως θέμα (ερωτηματολόγιο) (Μουτζούρη

Διαβάστε περισσότερα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα Υπολιπιδαιμική Δίαιτα ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Ψωμί ολικής αλέσεως, ζυμαρικά, φρυγανιές, ρύζι Κρουασάν, τσουρέκι, ζαχαρωμένα δημητριακά ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ Αποβουτυρωμένο γάλα, άπαχα τυριά, άπαχο γιαούρτι, ασπράδια αυγού,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

Απλές συμβουλές για την αγορά τροφίμων τους καλοκαιρινούς μήνες

Απλές συμβουλές για την αγορά τροφίμων τους καλοκαιρινούς μήνες ΕΦΕΤ Διεύθυνση Διατροφικής Πολιτικής & Ερευνών Ιούνιος 2006 Απλές συμβουλές για την αγορά τροφίμων τους καλοκαιρινούς μήνες Απλές συμβουλές για την αγορά τροφίμων τους καλοκαιρινούς μήνες Εκδόθηκε από

Διαβάστε περισσότερα

Μελιτζανοσαλάτα 5.80 (με την καπνιστή γεύση που αγαπάτε τόσα χρόνια) Χταπόδι ξυδάτο 9.90 (βραστό χταποδι που κάθε μέρα παραλαμβάνουμε από Αμβρακικό)

Μελιτζανοσαλάτα 5.80 (με την καπνιστή γεύση που αγαπάτε τόσα χρόνια) Χταπόδι ξυδάτο 9.90 (βραστό χταποδι που κάθε μέρα παραλαμβάνουμε από Αμβρακικό) Κρύα Ορεκτικά Μελιτζανοσαλάτα 5.80 (με την καπνιστή γεύση που αγαπάτε τόσα χρόνια) Χταπόδι ξυδάτο 9.90 (βραστό χταποδι που κάθε μέρα παραλαμβάνουμε από Αμβρακικό) Γαύρος ξυδάτος 5.20 (ολόφρεσκος γαύρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΤΡΩΜΕ ΣΩΣΤΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΥΓΙΕΙΣ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΤΡΩΜΕ ΣΩΣΤΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΥΓΙΕΙΣ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΤΡΩΜΕ ΣΩΣΤΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΥΓΙΕΙΣ» ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Δεν ήταν δύσκολο να βρεθεί η αφορμή για να μιλήσουμε με τα παιδιά για την υγιεινή διατροφή, καθώς πολλές ενότητες στα

Διαβάστε περισσότερα

Ψάρεμα με σκάφος. αφιέρωμα Σκάφος & Ψάρεμα

Ψάρεμα με σκάφος. αφιέρωμα Σκάφος & Ψάρεμα Ψάρεμα με σκάφος Η επαφή με τη φύση, ιδιαίτερα εν όψει διακοπών, συμβάλλει στην ξεκούραση, στην ηρεμία και στη χαλάρωση, που όλοι χρειαζόμαστε. Τι καλύτερο λοιπόν από το ψάρεμα, μια ευχάριστη ασχολία για

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 «ΤΡΕΦΟΜΑΙ ΣΩΣΤΑ, ΜΕΓΑΛΩΝΩ ΣΩΣΤΑ»

ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 «ΤΡΕΦΟΜΑΙ ΣΩΣΤΑ, ΜΕΓΑΛΩΝΩ ΣΩΣΤΑ» ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 «ΤΡΕΦΟΜΑΙ ΣΩΣΤΑ, ΜΕΓΑΛΩΝΩ ΣΩΣΤΑ» Κατασκευή : Καρανάτσιου Κυριακή Κατά το τρέχον σχολικό έτος, οι μαθητές της Β τάξης του σχολείου μας, στα πλαίσια της υλοποίησης προγραμμάτων σχολικών

Διαβάστε περισσότερα

Τα κύρια συστατικά του ψωμιού είναι : αλεύρι, νερό, αλάτι, μαγιά ή προζύμι.

Τα κύρια συστατικά του ψωμιού είναι : αλεύρι, νερό, αλάτι, μαγιά ή προζύμι. Το ψωμί (άρτος) είναι βασικό είδος τροφίμου με ιδιαίτερη θρεπτική αξία. Ανήκει στην παραδοσιακή διατροφή, ιδιαίτερα αυτής των φτωχών. Το ψωμί είναι η βασική τροφή στην Ευρώπη, αλλά και στους πολιτισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Ασιατική κουζίνα: από τις διμοφιλέστερες κουζίνες σε όλο τον κόσμο!

Ασιατική κουζίνα: από τις διμοφιλέστερες κουζίνες σε όλο τον κόσμο! Ασιατική κουζίνα: από τις διμοφιλέστερες κουζίνες σε όλο τον κόσμο! Πρόσφατη έρευνα του site Hotels.com σε 27.000 «περιηγητές», έδειξε ότι οι κλασικές ευρωπαϊκές γεύσεις δέχονται πια σκληρό ανταγωνισμό

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΧΘΥΟΚΑΛΛΙEΡΓΗΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ»

«ΙΧΘΥΟΚΑΛΛΙEΡΓΗΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ» ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή «ΙΧΘΥΟΚΑΛΛΙEΡΓΗΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ» Άντρεα Χ. Σταυρινίδη Λεµεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΨΑΡΑΣ. by BIG FISH MENU ΟΡΕΚΤΙΚΑ. Ψωμί... Αθερίνα... Μαρίδα... Γαύρος Μαρινάτος... Φάβα με καραμελωμένα κρεμμύδια... Φακές με Λακέρδα σπιτική...

Ο ΨΑΡΑΣ. by BIG FISH MENU ΟΡΕΚΤΙΚΑ. Ψωμί... Αθερίνα... Μαρίδα... Γαύρος Μαρινάτος... Φάβα με καραμελωμένα κρεμμύδια... Φακές με Λακέρδα σπιτική... Ο ΨΑΡΑΣ by BIG FISH MENU Ψωμί... ΟΡΕΚΤΙΚΑ Αθερίνα.... Μαρίδα.... Γαύρος Μαρινάτος... Φάβα με καραμελωμένα κρεμμύδια... Φακές με Λακέρδα σπιτική... Τυρόπιτα στα κάρβουνα... Χορτόπιτα στα κάρβουνα... Μύδια

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

Τι έχουν πάθει όλοι με τα κρασιά της Σαντορίνης;

Τι έχουν πάθει όλοι με τα κρασιά της Σαντορίνης; Τι έχουν πάθει όλοι με τα κρασιά της Σαντορίνης; Θεοδωρος (Ted) Λελεκας Sip with me Έχεις ένα κομμάτι πέτρα, στη μέση του Αιγαίου. Καυτό, άγονο, ξερό και ανεμοδαρμένο. Και φαντάζεσαι ότι δεν υπάρχει καμία

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη Θέμα Σωματική Υγιεινή και Παιδική Ανάπτυξη Περιεχόμενα 1) Εισαγωγή 2) Εργασίες: Άθληση Ανθρώπων (Αναστάσιος Ανδρέου) Σωστή Διατροφή (Σωτήρης Δημακάκος Και Μανόλης Γιορταμάκης) Σχέση Σωματικής υγιεινής

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ, ΑΛΙΕΙΑ ΚΑΙ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ, ΑΛΙΕΙΑ ΚΑΙ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ, ΑΛΙΕΙΑ ΚΑΙ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Στην ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ, οι μέθοδοι εκτροφής των ζώων είναι δύο: 1. Η βόσκηση σε λιβάδια (παραδοσιακή εκτατική κτηνοτροφία), όταν τα ζώα είναι λίγα σε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΧΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΙΑ ΜΑΡΙΑ ΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΜΠΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ

ΒΛΑΧΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΙΑ ΜΑΡΙΑ ΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΜΠΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΒΛΑΧΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΙΑ ΜΑΡΙΑ ΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΜΠΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Τρόφιμο ονομάζουμε οποιαδήποτε ουσία ή προϊόν, είτε αυτό έχει υποστεί πλήρη ή μερική επεξεργασία είτε όχι, το οποίο μπορεί να καταναλωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΟ3 Η ΠΙΟ ΩΡΑΙΑ ΣΥΝΤΑΓΗ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ3 Η ΠΙΟ ΩΡΑΙΑ ΣΥΝΤΑΓΗ ΘΕΑΤΡΙΚΟ3 Η ΠΙΟ ΩΡΑΙΑ ΣΥΝΤΑΓΗ Ένα παιδικό θεατρικό μιούζικαλ για παιδιά Διαμορφώνουμε κατάλληλα την τάξη μας, σε μια γωνιά έχουμε βάλει ένα τραπέζι και πάνω σ αυτό κατσαρόλες, ένα ξύλο κοπής, κουτάλες

Διαβάστε περισσότερα

g w w n lf o o d p l a.h d a.g

g w w n lf o o d p l a.h d a.g g w. or w w coo n lf o o d p l a et. ww w.efa d.o.eufic.org w ww w ww.h d a.g r rg Θυμάσαι πώς ήταν όταν μάθαινες ποδήλατο; Το πιο σημαντικό ήταν να μάθεις να κρατάς ισορροπία. Όταν κρατούσες ισορροπία,

Διαβάστε περισσότερα

Η Le Monde Du Saumon παρασκευάζει τον καπνιστό σολομό για τα παγκοσμίου φήμης γαλλικά καταστήματα Fauchon Paris. Ο εξαιρετικά νόστιμός καπνιστός

Η Le Monde Du Saumon παρασκευάζει τον καπνιστό σολομό για τα παγκοσμίου φήμης γαλλικά καταστήματα Fauchon Paris. Ο εξαιρετικά νόστιμός καπνιστός Η Le Monde Du Saumon παρασκευάζει τον καπνιστό σολομό για τα παγκοσμίου φήμης γαλλικά καταστήματα Fauchon Paris. Ο εξαιρετικά νόστιμός καπνιστός σολομός της εταιρείας Le Monde Du Saumon είναι αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Η εταιρία εφαρμόζει σύστημα διαχείρισης ασφάλειας των τροφίμων ISO 22.000:2005 πιστοποιημένο από την TÜV HELLAS.

Η εταιρία εφαρμόζει σύστημα διαχείρισης ασφάλειας των τροφίμων ISO 22.000:2005 πιστοποιημένο από την TÜV HELLAS. από το 1966 Το Χθες Το πρώτο τυροκομείο της οικογένειας ιδρύθηκε το 1966, από τον παππού της οικογένειας Γρηγόρη στο χωριό Χύδηρα της Λέσβου. Το χωριό Χύδηρα είναι ένα μικρό σχετικά χωριό δυτικά του νησιού,

Διαβάστε περισσότερα