18ο Διεθνές Συνέδριο ΕΨΨΕΠ Μαϊου th INTERNATIONAL CONFERENCE OF THE A.P.P.A.C.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "18ο Διεθνές Συνέδριο ΕΨΨΕΠ 21-24 Μαϊου 2013 18th INTERNATIONAL CONFERENCE OF THE A.P.P.A.C."

Transcript

1 18ο Διεθνές Συνέδριο ΕΨΨΕΠ Μαϊου th INTERNATIONAL CONFERENCE OF THE A.P.P.A.C. 21st-24th May 2013, Athens Hilton Hotel, GREECE A.P.P.A.C.: 18 AEGIALIAS STR., MAROUSSI, GREECE TEL: FAX: WEBSITE : A.P.P.A.C.:28 years celebration! ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΤΟΥ 18ου ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ SΟΜΕ PRESENTATIONS FOR THE 18th A.P.P.A.C. CONGRESS THE PROBLEM OF THE COMMUNICATION OF THE ALCOHOL- IC YOUNG PEOPLE: POWER, AMBIGUITY AND SUBMISSION Prof. M Tosi (Invited Speaker) Department of Clinical Sociology, University St Pio, Rome, ITALY DO IT YOURSELF HEALTH: TEACHING CHILDREN HOW TO MAKE HEALTHIER LIFESTYLE CHOICES ON THEIR OWN Chair: Assoc. Prof. H Vrailas Bateman, in cooperation with the Development and Community Research Group (DCRG) The University of the South Sewanee, Tennessee, USA INTIMATE PARTNER VIOLENCE AND DOMESTIC VIOLENCE IN SAME-SEX RELATIONSHIPS Assoc. Prof. L Rolle PhD, A Caldarera, E Marino PhD, Prof. P Brustia Department of Psychology, University of Turin, ITALY THE REPRESENTATION OF DOMESTIC VIOLENCE IN THREE ITALIAN DAILY NEWSPAPERS Assoc. Prof. L Rolle PhD, N Allocco, S Fauda, R Fazzino, R Tarantino, AC Vighi, Prof. P Brustia Department of Psychology, University of Turin, ITALY INTELLIGENCE TEST REVISIONS - PROFIT FOR PATIENTS? M Vanhanen, Neuropsychologist/PhD Niuvanniemi Hospital, Kuopio, FINLAND PSYCHIATRIC SYMPTOMS OF INTERNET GAME ADDICTION PATIENTS IN THE CHILD AND ADOLESCENT PSYCHIATRIC CLINIC EJ Oh, SY Bhang, JH Ahn, SH Choi, MR Hwang, SW Choi, HK Lee Department of Psychiatry, Ulsan University Hospital, University of Ulsan College of Medicine, Department of Addiction Rehabilitation and Social Welfare, Eulji University, Department of Psychiatry, Uijeongbu St. Mary s Hospital, The Catholic University of Korea, KOREA BRAIN MECHANISMS OF CREATIVITY: POSSIBLE WAY FOR ENHANCING COGNITIVE ABILITY AND SOCIAL-BEHAVIORAL REHABILITATION A Rodionov PhD candidate/psychophysiologist/psychologist, M Starchenko, O Pinina N.P. Bechtereva Institute of Human Brain RAS, Saint Petersburg, RUSSIA P300 SUBCOMPONENTS IN PATIENTS WITH SCHIZOPHRE- NIA AND OBSESSIVE-COMPULSIVE DISORDER MV Pronina, YI Poliakov, VA Ponomarev, A Müller, Prof. JD Kropotov Bechtereva Institute of the Human Brain of Russian Academy of Sciences, Saint Petersburg, RUSSIA PSYCHOLOGY ENVIRONMENTAL LATIN AMERICAN PAM Chavez Department of Psychology, Central University of Ecuador, ECUADOR BURNOUT AND SOCIODEMOGRAPHIC - ORGANIZATIONAL FACTORS IN HEALTH PROFESSIONALS ~ Prof. R Yslado PhD, R Atoche, B Cermeno, D Rodrιguez, J Sanchez Universidad Nacional Santiago Antunez De Mayolo, PERU STATUS POST MENINGITIS AND ENCEPHALITIS? 20 YEARS AFTER INFECTION - PSYCHIATRIC CONSEQUENCES SD Kaludjerovic PhD/Medical Neurologist/Psychiatrist Day Care Hospital, Belgrade, SERBIA ` `

2 EDITORIAL KNOWLEDGE CONSTRUCTION THROUGH THE PROBLEM- SOLVING AND OTHER COGNITIVE PROCESSES Stavroula Samartzi Professor of Cognitive Psychology Panteion University, Department of Psychology Σταυρούλα Σαμαρτζή Καθηγήτρια Γνωστικής Ψυχολογίας Πάντειο Πανεπιστήμιo, Τμήμα Ψυχολογίας ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Η ανθρώπινη σκέψη είναι σύστημα σύνθετο και ευέλικτο. Για την οικοδόμηση της γνώσης που πραγματοποιείται σε αυτό απαιτείται η συνεισφορά όλων των νοητικών λειτουργιών (μάθηση, αντίληψη, προσοχή, γλώσσα, μνήμη, αναπαραστάσεις, κατανόηση εννοιών και επίλυση προβλημάτων) καθώς και η μεταξύ τους αλληλεπίδραση. Η συνεργασία των γνωστικών λειτουργιών κορυφώνεται στην περίπτωση της επίλυσης προβλημάτων, σε συνθήκες δηλαδή οι οποίες απαιτούν προγραμματισμό της δράσης, ενεργοποίηση κανόνων και αποτελεσματικών για την επίτευξη του στόχου στρατηγικών, καθώς και διαρκή αξιολόγηση των επιλογών του λύτη ώστε να επαναπροσδιορισθεί η θέση του ως προς το πρόβλημα. Το άρθρο αναφέρεται στα χαρακτηριστικά και τη λειτουργία της επίλυσης προβλήματος, καθώς και στο ρόλο που αυτή παίζει στην οικοδόμηση της γνώσης. Επιπλέον, εξετάζει ορισμένες από τις κυριότερες γνωστικές λειτουργίες περιγράφοντας τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν με την επίλυση προβλήματος, συνεισφέροντας στην κατάκτηση της γνώσης. Λέξεις κλειδιά: Γνώση, Γνωστικές Λειτουργίες, Επίλυση προβλήματος ABSTRACT: Human cognition is a complex and flexible system. All the cognitive processes (learning, perception, attention, language, memory, representations, comprehension and problem-solving) and their interactions, contribute to the construction of knowledge, which takes place in this system. The cooperation of the cognitive processes peaks in the problem-solving case that is, under conditions requiring act-planning, efficient cognitive strategies activation as well as, a constant evaluation of the solver s choices, in order to determine him/her action face to the problem. This paper refers to the features and the process of problemsolving and also, to the role of problem solving in the knowledge construction procedure. In addition, the paper investigates certain main cognitive processes, throwing light on the way they interact with problem-solving in order to contribute to the knowledge acquisition. Key words: Knowledge, Cognitive Processes, Problem-Solving Η γνώση είναι ανεκτίμητο αγαθό για τον άνθρωπο. Οικοδομείται στη διάρκεια όλης της ζωής, κάθε φορά που νέες πληροφορίες εισβάλλουν στο γνωστικό σύστημα διεκδικώντας μια θέση, στην εκεί εγκαθιδρυμένη γνώση. Η γνώση «οικοδομείται» σημαίνει ότι απαντά σε αρχές που διέπουν κάθε οικοδόμημα, δηλαδή: - κτίζεται σε γερές βάσεις - κτίζεται σταδιακά - εξελίσσεται και διαμορφώνεται συνεχώς βελτιούμενη - η βελτίωση αφορά σε αλλαγές τόσο ποσοτικές όσο και ποιοτικές - η ποιότητα της κατασκευής αξιολογείται άμεσα αλλά, κυρίως, σε βάθος χρόνου κλπ... Ας πάρουμε την περίπτωση ενός τυπικού πεδίου, που είναι τα μαθηματικά: για να είναι αποτελεσματική η μαθηματική γνώση οφείλει να στηρίζεται σε θεμελιώδεις αλήθειες που είναι στέρεες και ξεκάθαρες (π.χ. η σχέση των αριθμών στην αριθμητική κλίμακα). Επιπλέον, η μαθηματική γνώση κτίζεται σταδιακά και εξελίσσεται βελτιούμενη προς μια κατεύθυνση ποσοτικών αλλαγών (π.χ. η κατάκτηση της έννοιας των φυσικών αριθμών αποτελεί προϋπόθεση για την κατανόηση της έννοιας των πραγματικών αριθμών) αλλά και αλλαγών ποιοτικού χαρακτήρα (π.χ. η πράξη του πολλαπλασιασμού μπορεί αρχικά να εκληφθεί ως επανάληψη της γνωστής διαδικασίας της πρόσθεσης και μόνο αργότερα, να εκληφθεί ως «συγγενής» αλλά διαφορετική από την πρόσθεση διαδικασία.). Ποιοτικές και ποσοτικές αλλαγές είναι αλληλένδετες: Αναδόμηση της γνώσης (ποιοτική μεταβολή) σημαίνει ενσωμάτωση των νέων στοιχείων (ποσοτική μεταβολή) στα υπάρχοντα. Τέλος, η σταθερή και συνεκτική μαθηματική γνώση δεν χάνεται, αντίθετα, διατηρείται μέσα στο χρόνο παρότι η μειωμένη εξάσκηση και άλλοι παράγοντες μπορούν να την καταστήσουν ανενεργό. Η γνώση «οικοδομείται» σημαίνει όμως και ότι η γνώση «κατακτάται» και υπό αυτή την έννοια, πρόκειται για διαδικασία η οποία ενέχει μοναδικά και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που δεν συναντώνται σε άλλα οικοδομήματα. Τα χαρακτηριστικά αυτά αποτελούν σημαντικούς παράγοντες διαφοροποίησης των ατόμων και είναι, μεταξύ άλλων : - τα κίνητρα (προσωπική ικανοποίηση, βελτίωση των γνωστικών ικανοτήτων, επένδυση για το μέλλον, διάκριση, αύξηση της αυτοεκτίμησης, επιβεβαίωση, επιβράβευση, ανταπόκριση στις προσδοκίες του περιβάλλοντος, κ.ά.) - το κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον (παραδείγματα συμπεριφοράς προς μίμηση ή προς αποφυγή, περιπτώσεις που εμπνέουν ή απωθούν, κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, κ.ά.) - η εμπειρία (π.χ. ο ρόλος της προηγούμενης γνώσης στην αντιμετώπιση προβλημάτων διαφόρων τύπων) - η προσωπικότητα (π.χ. συναισθηματικότητα, εργατικότητα, εξωστρέφεια, αυτονομία, αποτελεσματικότητα, κ.ά.). Στην οικοδόμηση της γνώσης συνεισφέρουν όλες οι νοητικές λειτουργίες, αλληλεπιδρώντας μεταξύ τους. Η συνεργασία των γνωστικών λειτουργιών (μάθηση, αντίληψη, προσοχή, γλώσσα, μνήμη, αναπαραστάσεις) κορυφώνεται στην περίπτωση της επίλυσης προβλημάτων, σε συνθήκες δηλαδή οι οποίες απαιτούν προγραμματισμό της δράσης, ενεργοποίηση κανόνων και αποτελεσματικών στρατηγικών, καθώς και διαρκή αξιολόγηση των επιλογών του λύτη ώστε να επαναπροσδιορισθεί η θέση του ως προς το πρόβλημα. Η επίλυση προβλημάτων θεωρείται η πλέον σύνθετη, ανώτερου επιπέδου γνωστική διεργασία, η οποία απαιτεί τον έλεγχο -και συχνά αποτελεί στόχο- γνωστικών διεργασιών οι οποίες είναι πιο απλές και από την άποψη αυτή πιο θεμελιώδεις (Durand, Hulme, Larkin & Showling, 2005). Ας δούμε πώς συμβαίνουν όλα αυτά: Τα προβλήματα και η επίλυσή τους Στη γνωστική ψυχολογία ως πρόβλημα ορίζεται κάθε κατάσταση που απαιτεί χειρισμό προκειμένου να επιτευχθεί ένας στόχος. Συνεπώς, περιλαμβάνει ένα σύνολο δεδομένων, το στόχο που πρέπει να επιτευχθεί, καθώς και ένα σύνολο περιορισμών που διέπουν την πορεία προς τον στόχο. Όλες οι «εν δυνάμει» λύσεις αποτελούν το χώρο του προβλήματος ενώ ως λύση ορίζεται η διαδρομή, εντός του χώρου του προβλήματος, από την αρχική κατάσταση στην κατάσταση-στόχο. Η διαδικασία της επίλυσης ξεκινά όταν ο λύτης δεν γνωρίζει πώς να μεταβεί από μια δεδομένη κατάσταση στην επιθυμητή κατάσταση-στόχο. Νέες, άγνωστες καταστάσεις για την αντιμετώπιση των οποίων δεν διαθέτουμε έτοιμες λύσεις δημιουργούν την αίσθηση της δυσκολίας, ταυτίζοντας τη γνωστική έννοια «πρόβλημα» με την τρέχουσα σημασία του όρου στην καθημερινή ζωή (Mayer, 1992). Καθώς τα προβλήματα ποικίλουν ως προς τον τύπο και το βαθμό δυσκολίας τους, απαιτούν διαφορετικές νοητικές αναπαραστάσεις και προσεγγίσεις για την επίλυσή τους (Whimbey & Lockhead, 1999). Πρόβλημα σημαίνει αβεβαιότητα αλλά, σε κάθε περίπτωση, η σωστή επίλυση απαιτεί την εξέταση διαφόρων προοπτικών και επιλογών, προσεκτικές αναλύσεις και αξιολόγηση των λύσεων. Στο πλαίσιο της σύγχρονης γνωστικής ψυχολογίας, η μελέτη της ανθρώπινης σκέψης ανάγεται συχνά στη μελέτη της ικανότητας επίλυσης προβλημάτων, ικανότητα που αντανακλά την σκέψη την κατευθυνόμενη προς ένα στόχο. Η αναγωγή αυτή οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι η τελευταία προϋποθέτει την πρώτη, ενεργοποιώντας και αναδεικνύοντας χαρακτηριστικά της νόησης που αποτελούν έκφραση των γνωστικών λειτουργιών. Η λογική της ανθρώπινης σκέψης δεν ταυτίζεται με την τυπική λογική. Τα ιδιότυπα χαρακτηριστικά της αναφέρονται συχνά ως σφάλματα ή ως λάθη, στην πραγματικότητα όμως απλώς αποδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ευελιξία του γνωστικού συστήματος. Στην επίλυση προβλημάτων γίνεται διάκριση μεταξύ ευρετικών (συντομεύσεις που προκύπτουν από υποθέσεις και εικασίες) και αλγοριθμικών (χρήση εδραιωμένων κανόνων) μεθόδων επίλυσης (Kahneman, Slovic & Tversky, 1982). Όταν οι συνθήκες επίλυσης δεν επιτρέπουν στο λύτη να αποφασίσει άμεσα για την επόμενη κίνησή του, είναι υποχρεωμένος να εξετάσει διάφορες πιθανές ακολουθίες δράσης. Η φάση αυτή, γνωστή ως λήψη απόφασης, ενεργοποιεί μια διαδικασία αναζήτησης. Η χρήση ενός αλγορίθμου εξασφαλίζει τη λύση ενός προβλήματος αλλά απαιτεί χρόνο και κόπο. Το κόστος αυτό της αναζήτησης μπορεί να περιοριστεί με την εφαρμογή ευρετικών μεθόδων οι οποίες αντικαθιστούν τους αλγόριθμους. Στην περίπτωση αυτή, η τιμή του κόστους αναζήτησης μειώνεται, σε βάρος όμως της αποτελεσματικότητας (Σαμαρτζή, 2008, 2011). Οι ευρετικές που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι περιλαμβάνουν εκτός των άλλων, και στοιχεία που αφορούν στην ατομική αλλά και την κοινωνική τους ταυτότητα και εμπειρία. Έτσι, η ιδιαίτερη λογική της ανθρώπινης σκέψης κατά το χειρισμό και την επίλυση ενός προβλήματος, εκφράζεται ως ικανότητα να λαμβάνει κανείς υπόψη του, εκτός από τα στοιχεία του προβλήματος αυτά καθαυτά και στοιχεία που αφορούν παραμέτρους όπως, για παράδειγμα, ποιες ενέργειες είναι επιτρεπτές, ποιες από αυτές είναι ικανός να πραγματοποιήσει ο λύτης, ποιες επιθυμεί ή έχει το κίνητρο να πραγματοποιήσει, ποιες έχουν τις μεγαλύτερες πιθανότητες να είναι αποτελεσματικές, πόσο έχει επενδύσει σε μια κατάσταση, κλπ. Σε αυτή τη δυνατότητα του ανθρώπινου γνωστικού συστήματος να λαμβάνει υπόψη του διαφορετικά πλαίσια οφείλεται η ιδιαιτερότητα της λειτουργίας του, καθώς και η διαφορά του από οποιοδήποτε άλλο λογικό σύστημα. Συνήθως, στόχος της λήψης μιας απόφασης είναι η μεγιστοποίηση της ακρίβειας και η ελαχιστοποίηση της καταβαλλόμενης προσπάθειας, αυτό όμως εξαρτάται από το πόσο σημαντική είναι η απόφαση που καλούμαστε να πάρουμε. Με άλλα λόγια, η λήψη απόφασης καθορίζεται από την αξιολόγηση της σχέσης κόστους/οφέλους ωστόσο, οι αποφάσεις διαφέρουν ως προς τον βαθμό δυσκολίας τους, ο οποίος εξαρτάται με τη σειρά του από παράγοντες, όπως είναι η πολυπλοκότητα του προβλήματος, ο αριθμός των διαθέσιμων επιλογών, και το ευρύτερο πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται. Η Μάθηση Μάθηση είναι η διεργασία που εκδηλώνεται με μόνιμες αλλαγές της συμπεριφοράς οι οποίες βασίζονται στην εμπειρία και οδηγεί στην απόκτηση της γνώσης, είτε αυτή αφορά στην ανάπτυξη δεξιοτήτων είτε στην (βαθύτερη) κατανόηση της πραγματικότητας. Η μάθηση είναι αποτέλεσμα νοητικών διεργασιών κωδικοποίησης των πληροφοριών και μεταφοράς της γνώσης που έχει αποκομίσει το άτομο σε άλλα πλαίσια. Οι διεργασίες αυτές ποικίλουν αλλά, γενικά, οι μέθοδοι κωδικοποίησης και οι στρατηγικές που περιλαμβάνουν την επεξεργασία των πληροφοριών, την οργάνωση και την κατανόησή τους θεωρούνται πιο αποτελεσματικές επειδή αυξάνουν τον όγκο των πληροφοριών που μπορούμε να μάθουμε και προάγουν το διαρκή χαρακτήρα της μάθησης (Hintzman, 1990). Μάθηση και επίλυση προβλήματος είναι έννοιες στενά συνδεδεμένες, με μια σχέση αμφίδρομη. Από τη μία πλευρά, μέσω της διαδικασίας επίλυσης ενός προβλήματος παράγεται νέα γνώση και συνεπώς μάθηση, από την άλλη, πολλές μαθημένες συμπεριφορές ευθύνονται για την επιλογή ειδικών μορφών επίλυσης και συνεπώς, για τις επιδόσεις του λύτη (Stroulia & Goel, 1994). Όσον αφορά στην πρώτη κατεύθυνση, σημαντικές έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο της γνωστικής, της εκπαιδευτικής ψυχολογίας και της παιδαγωγικής έχουν 2

3 δείξει ότι στρατηγικές μάθησης οι οποίες βασίζονται στη συνεργατική επίλυση προβλημάτων είναι αποτελεσματικές, οδηγώντας σε βελτίωση της επίδοσης των μαθητών (Hmelo-Silver, 2004; Kirschner, Sweller & Clark, 2006). Η ευεργετική αυτή επίδραση μπορεί να μην είναι εμφανής στην αρχή της διαδικασίας επίλυσης, γίνεται όμως όλο και σημαντικότερη καθώς οι λύτες αποκτούν εμπειρία, υπερβαίνοντας τους περιορισμούς που θέτει το γνωστικό τους σύστημα (Sweller, 1988; 2006). Άλλες έρευνες δείχνουν ότι η μάθηση μέσω επίλυσης μπορεί να επωφελής τόσο για μαθητές όσο και για διδάσκοντες (VanLehn, Siler, Murray, Yamauchi & Baggett, 2003). Πάντως, η προσπάθεια επίτευξης ενός συγκεκριμένου στόχου κατά την επίλυση προβλήματος μπορεί να έχει θετικά αλλά και αρνητικά αποτελέσματα για τη μάθηση. Η θετική συνέπεια συνίσταται στην ανατροφοδότηση του λύτη και τη γενίκευση της δράσης του, ενώ η αρνητική, στην υποτίμηση της απόστασης που τον χωρίζει από τη λύση και τη μείωση των προσπαθειών του για επίτευξη του στόχου (Zanga, Richard & Tijus, 2004). Τα φαινόμενα μάθησης και επίλυσης συμβαίνουν συγχρόνως και αλληλεπιδρασιακά: έχουμε «μάθηση ως προϊόν επίλυσης» και «επίλυση ως προϊόν μάθησης». Η μάθηση με δοκιμή και σφάλμα είναι ενδεικτική του αμφίδρομου αυτού χαρακτήρα: Η καμπύλη μάθησης περιγράφει την αντιστρόφως ανάλογη σχέση μεταξύ του αριθμού των δοκιμών που απαιτούνται για την επίλυση ενός έργου και του χρόνου που χρειάζεται για την ολοκλήρωσή του (Thorndike, 1911). Από την άλλη πλευρά, γνωρίζουμε ότι η επανειλημμένη αντιμετώπιση έργων των οποίων η επίλυση απαιτεί μια διαδικασία τύπου «δοκιμή-σφάλμα» οδηγεί τον λύτη στην ανάπτυξη διαφόρων τάσεων με ανασταλτικό για την επίλυση προβλημάτων χαρακτήρα. Τέτοιες είναι (α) η προσδιοριστική τάση (υιοθέτηση μεθόδων επίλυσης γνωστών από παρόμοια προβλήματα και αδυναμία χρήσης άλλων, απλούστερων και συντομότερων, Luchins, 1942) και (β) η λειτουργική προσήλωση (αδυναμία απόδοσης στα αντικείμενα ιδιοτήτων που ξεπερνούν τις συνηθισμένες λειτουργίες τους, Glucksberg, 1962). Σε κάποιες περιπτώσεις, η μάθηση έχει ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη δημιουργικής σκέψης. Η σκέψη αυτή ορίζεται και ως αποκλίνουσα ως προς τις μαθημένες μορφές γνώσης (Hudson, 1966), ή αλλιώς, ως πλάγια σκέψη (de Bono, 1977). Εδώ, ο λύτης ενός προβλήματος μπορεί να συλλάβει νέες ιδέες και να υιοθετήσει, πέρα από τις καθιερωμένες, πρωτότυπες μεθόδους και προσεγγίσεις αντιμετώπισης ενός ζητήματος (Boden, 1994; Smith, Ward, & Finke,1995). H δημιουργικότητα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της γνώσης σχετικά με το πρόβλημα και την ενεργοποίηση αποτελεσματικών στρατηγικών επίλυσης (Graham & Perry, 1993). Αποτελεί λοιπόν ένα επακόλουθο της μάθησης με διευκολυντικό, για την επίλυση προβλημάτων, χαρακτήρα. Άλλες εφαρμογές της μάθησης, υπό την έννοια της προηγούμενης γνώσης, σχετίζονται με την κατ αναλογία επίλυση προβλημάτων και με τις ειδικές δεξιότητες που αναπτύσσουν οι έμπειροι λύτες (Bilalic, McLoad & Gobet, 2008). Ορισμένες φορές, όταν πρέπει να λύσουμε ένα πρόβλημα για το οποίο δεν διαθέτουμε τις απαραίτητες, απευθείας εφαρμόσιμες γνώσεις, χρησιμοποιούμε την προηγούμενη εμπειρία μας σχετικά με προβλήματα που θεωρούμε παρόμοια και τα οποία είχαμε αντιμετωπίσει στο παρελθόν. Με τον τρόπο αυτό οι γνώσεις μας εφαρμόζονται στο συγκεκριμένο πρόβλημα έμμεσα, μέσω μιας αναλογικής αντιστοιχίας μεταξύ του γνωστού και του άγνωστου προβλήματος (Bassok, 1990; Gentner, 1983; Gick & Holyoak,1980; Holyoak, 1985; Mestre, 2005). Σχετικές έρευνες υποστηρίζουν ότι η δημιουργία νέων ιδεών οφείλεται στην ικανότητα του ατόμου να αναγνωρίζει ή και να «οικοδομεί» αναλογίες μεταξύ του προβλήματος προς επίλυση με άλλες καταστάσεις, συσχετίζοντας έτσι την αναλογική ευχέρεια με την πρωτοτυπία (Khatena, 1975). Όσο αφορά στα συγκριτικά πλεονεκτήματα που διαθέτουν οι έμπειροι λύτες, αυτά συνίστανται: α) στη γνώση των γεγονότων του πεδίου στο οποίο ειδικεύονται, β) στη σημασιολογική γνώση (γνώση για τον κόσμο γενικότερα), γ) στη σχηματική γνώση (σχηματοποιημένοι τύποι προβλημάτων) και δ) στη στρατηγική γνώση (γνώση αποτελεσματικών στρατηγικών επίλυσης) (Chi, Glaser & Rees, 1983; Larkin, 1979). Γενικότερα, η κατάκτηση του status του έμπειρου λύτη μπορεί να επιτευχθεί μέσω μάθησης αναδυόμενης σε συνθήκες γνωστικής σύγκρουσης, την οποία ο λύτης επεξεργάζεται, περνώντας από την επιφανειακή στην αφαιρετική, γενικευμένη γνώση (Madoglou & Samartzi, 2004).. Η Αντίληψη Αντίληψη είναι η διεργασία μέσω της οποίας επιλέγουμε, οργανώνουμε και αναγνωρίζουμε, δηλαδή λαμβάνουμε γνώση και ερμηνεύουμε τις πληροφορίες του περιβάλλοντος (Kagan & Havemann, 1980; Σαμαρτζή, 1995). Η συνεχής ροή ερεθισμάτων που δεχόμαστε καθιστά την αντίληψη μια διαρκή γνωστική δραστηριότητα. Με τις αισθήσεις προσλαμβάνουμε και καταγράφουμε τα γεγονότα του εξωτερικού κόσμου και με την αντίληψη ερμηνεύουμε αυτά που ανιχνεύουν οι αισθήσεις (Garner, 1962). Γνώση προκύπτει από αυτήν ακριβώς την διαδικασία επιλεκτικής νοηματοδότησης των πληροφοριών. Ωστόσο, η γνώση για τον κόσμο που μας παρέχει το αντιληπτικό μας σύστημα, μολονότι προσαρμοσμένη στην εμπειρία μας και συνεπώς χρήσιμη, δεν είναι απαραίτητα και ακριβής. Ήδη από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα, οι Μορφολογιστές ψυχολόγοι στη Γερμανία έδειξαν ότι η αντιληπτική λειτουργία διέπεται από βασικές οργανωτικές αρχές που έχουν ως αποτέλεσμα να αντιλαμβανόμαστε τα αντικείμενα ως ενιαίες μορφές. Οι ιδιαιτερότητες του ανθρώπινου αντιληπτικού συστήματος παρεμβαίνουν λοιπόν στην εξωτερική πραγματικότητα «αποφασίζοντας», κατά κάποιο τρόπο, για τη γνώση που θα αποκομίσει, «διορθώνοντας» κάποιες φορές την πραγματικότητα. Μια ενδιαφέρουσα περίπτωση «διόρθωσης» αποτελούν οι αντιληπτικές σταθερότητες: αντιλαμβανόμαστε ορισμένα χαρακτηριστικά των αντικειμένων όπως το μέγεθος και το σχήμα τους (π.χ. το ορθογώνιο σχήμα μιας πόρτας) ως σταθερά, παρά το γεγονός ότι το είδωλο που σχηματίζεται στον αμφιβληστροειδή διαφέρει ανάλογα με τη γωνία θέασής τους. Τέλος, το αντιληπτικό σύστημα του ανθρώπου ορισμένες φορές παραπλανάται από σχήματα, μορφές και αντικείμενα τα οποία φαίνονται διαφορετικά από ό,τι πραγματικά είναι. Πρόκειται για αντιληπτικές πλάνες, οι οποίες οφείλονται στην προβληματική οργάνωση ή/και ερμηνεία των πληροφοριών. Εξαρτώνται δε από ποικίλους παράγοντες (Σαμαρτζή & Βατάκη, 2010) γνωστικής (κίνητρα, προϋπάρχουσα γνώση) ή μη γνωστικής φύσης, (συναισθηματική ή οργανική κατάσταση). Η αντίληψη επιδρά στην ικανότητα επίλυσης των προβλημάτων επηρεάζοντας καταρχάς τον τρόπο με τον οποίο τα προβλήματα προσλαμβάνονται ως προς τη δομή τους. Η πρόσληψη ενός προβλήματος ως ενιαίο πακέτο δεδομένων και διαδικασιών μπορεί να οδηγήσει σε εμπνεύσεις και σε λύσεις ενορατικού τύπου (Eisenstandt & Wasd, 1985). Ως ενόραση νοείται η αιφνίδια κατανόηση ενός προβλήματος ή μιας στρατηγικής μέσω της «επαναπρόσληψης» των πληροφοριών (Sternberg, 2003). Η αντίληψη όμως παρεμβαίνει στην επίλυση προβλημάτων κυρίως μέσω μιας λογικού τύπου διαδικασίας, η οποία συνίσταται στην ανάλυση των δεδομένων της κατάστασης και στην επεξεργασία και οργάνωση των πληροφοριών προκειμένου αυτές να αποκτήσουν νόημα και να οδηγήσουν τον λύτη στην κατασκευή μιας συνεκτικής αναπαράστασης. Η διαδικασία αυτή προϋποθέτει τον απεγκλωβισμό του λύτη από τα άμεσα αντιληπτά στοιχεία που προσφέρει, π.χ., η οπτική αντίληψη, και την ικανότητα να λαμβάνει υπόψη του τους περιορισμούς αλλά και τη διπλή όψη που συνήθως έχουν τα πράγματα, ανάγοντάς τα από μεμονωμένα στοιχεία σε τμήματα ενός συνόλου και εξασφαλίζοντας έτσι μια επιτυχή ερμηνεία των πληροφοριών (Montague, 1997; Taylor, 1975; Williams, 2006). Δρώντας η αντίληψη με τον τρόπο αυτό οδηγεί στην κατανόηση και την επίλυση προβλημάτων. Όπως στην περίπτωση της μάθησης, έτσι και στην περίπτωση της αντίληψης, ο ρόλος της προηγούμενης γνώσης του λύτη είναι πολύ σημαντικός. Η γνώση αυτή μπορεί να προσδιορίσει για παράδειγμα τον βαθμό επίδρασης μιας οπτικής πλάνης στο γνωστικό σύστημα του ανθρώπου (Gregory, 1997) αλλά και γενικότερα, το επίπεδο εμπειρίας του λύτη ενός προβλήματος (Schoenfeld & Herrmann, 1982). Η Προσοχή Η Προσοχή αναφέρεται στην ικανότητα επιλογής ορισμένων ερεθισμάτων, τα οποία θα υποστούν επεξεργασία από το γνωστικό σύστημα. Η επιλεκτικότητα οφείλεται αφενός στο ότι υπάρχει ένα ανώτατο όριο ερεθισμών τους οποίους μπορούμε να προσλάβουμε ανά μονάδα χρόνου και αφετέρου, στο μέγεθος της προσπάθειας, της νοητικής δηλαδή ενέργειας, που απαιτεί η εκτέλεση ενός δεδομένου έργου (Kahneman, 1973). Η προσοχή παίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην οικοδόμηση της γνώσης. Η συντηρούμενη προσοχή (διατήρηση της προσοχής σε μια δραστηριότητα) επηρεάζεται από το επίπεδο διέγερσης του οργανισμού: Η καμπύλη που περιγράφει τη σχέση μεταξύ διέγερσης και επίδοσης έχει τη μορφή ανεστραμμένου U (Govier, 1980). Αυτό σημαίνει ότι, μέχρις ενός σημείου, όσο αυξάνεται η εγρήγορση τόσο βελτιώνεται η επίδοση αλλά πέρα από το σημείο αυτό, η αύξηση της εγρήγορσης οδηγεί στο αντίθετο αποτέλεσμα, δηλαδή στη μείωση της επίδοσης. Η προσοχή μας μπορεί επίσης να επικεντρώνεται σε έναν ερεθισμό αποκλείοντας τους άλλους (επικεντρωμένη ακουστική ή οπτική προσοχή) ή αντίθετα, να μοιράζεται συγχρόνως σε πολλά ερεθίσματα (κατανεμημένη προσοχή). Στην πρώτη περίπτωση γνωρίζουμε ότι αυτό που καθορίζει αν θα προσέξουμε ένα μήνυμα ή όχι είναι τα φυσικά του χαρακτηριστικά (Broadbent, 1958). Στη δεύτερη περίπτωση η επίδοση εξαρτάται από επιβαρυντικούς παράγοντες όπως η δυσκολία των έργων (Sullivan, 1976) ή υποβοηθητικούς όπως η εξάσκηση (Spelke, Hirst & Neisser, 1976). Στην επίλυση προβλημάτων η προσοχή παρεμβαίνει σε πολλαπλά επίπεδα. Καθημερινά ερχόμαστε αντιμέτωποι με ένα τεράστιο όγκο πληροφοριών, μεταξύ των οποίων η προσοχή φιλτράρει, περιορίζει και επιλέγει εκείνες που θα εισέλθουν στα ανώτερα επίπεδα της σκέψης. Η εκτέλεση οποιουδήποτε γνωστικού έργου που ξεπερνά την απλή αντανακλαστική συμπεριφορά απαιτεί την προσοχή μας. Πόσω μάλλον η επίλυση, μια διεργασία που είναι ανώτερου επιπέδου εξ ορισμού και η οποία απαιτεί την εκούσια συμμετοχή του λύτη και την ενεργοποίηση της σκέψης και της λογικής του προκειμένου να σχεδιάσει τη δράση του, να επιλέξει στρατηγικές και να λάβει δύσκολες, ορισμένες φορές, αποφάσεις. Η προσοχή έχει ενεργό ρόλο ακόμη και στην περίπτωση της ενορατικής επίλυσης προβλημάτων και έχει δειχθεί ότι οι δύο ικανότητες συνδέονται στενά (Duncker, 1945; Murray & Byrne, 2005). Άλλες έρευνες συνάγουν την επικέντρωση της (οπτικής) προσοχής μέσω της μελέτης των οφθαλμικών κινήσεων και τη συναρτούν με την επίλυση προβλημάτων, γενικότερα (Grant & Spivey, 2003; Knoblich, Ohlsson & Raney, 2001). Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι, στην καθημερινή ζωή σπάνια τα άτομα έχουν να αντιμετωπίσουν ένα και μόνο πρόβλημα σε μια δεδομένη χρονική στιγμή (όπως ενδεχομένως θα μπορούσε να συμβεί σε συνθήκες εργαστηρίου) και συνεπώς, εκτός από τη διατήρηση της προσοχής στο στόχο, απαιτούνται επίσης υψηλές ικανότητες κατανομής της προσοχής σε διάφορες δραστηριότητες οι οποίες πραγματοποιούνται συγχρόνως. Η Γλώσσα Η γλώσσα είναι πρωταρχικής σημασίας γνωστική δραστηριότητα και η σχέση της με τη γνώση είναι άμεση. Η μελέτη της γλώσσας παραπέμπει σε δύο πλευρές της: (α) στην πρόσληψη και την κατανόηση των πληροφοριών (μέσω των ακουστικών μηνυμάτων και της ανάγνωσης) και (β) στην παραγωγή των πληροφοριών (μέσω της ομιλίας και της γραφής). Στην πρώτη περίπτωση η γλώσσα διαμορφώνει τη γνώση που θα προσλάβει ο δέκτης ενώ στη δεύτερη, διαμορφώνεται από τη γνώση που διαθέτει ο πομπός. Ένα μεγάλο μέρος της γλωσσικής δραστηριότητας πραγματοποιείται εντός του κοινωνικού πλαισίου και έχει τη μορφή συζητήσεων. Στις συζητήσεις ενεργοποιούνται, εκτός από τις γλωσσικές γνώσεις των συνομιλητών, και οι γενικές γνώσεις τους για τον κόσμο και το ευρύτερο, εξω-γλωσσικό, περιβάλλον. Η ενεργοποίηση της προϋπάρχουσας γνώσης είναι αυτή που θα επιτρέψει στους συνομιλητές να γεφυρώσουν τα κενά που προκύπτουν από τις, συχνές στη γλώσσα, λεκτικές ασάφειες και παραλείψεις, θα τους οδηγήσει στην κατασκευή υποθέσεων και συμπερασμάτων και εντέλει, στην ερμηνεία και την κατανόηση των πληροφοριών (Bransford & Johnson, 1972). Η πρόσληψη ακουστικών πληροφοριών αφενός και πληροφοριών που προέρχονται από την ανάγνωση αφετέρου, φαίνεται να στηρίζονται σε διαφορετικούς μηχανισμούς (Mattingly & Lieberman, 1988). Τα λεκτικά σήματα της ομιλίας ενέχουν συχνά ένα χαρακτήρα αμφισημίας, αμφιβολίας και διφορούμενης ταυτότητας σε αντίθεση με τις πληροφορίες ενός γραπτού κειμένου. Κατά την πρόσληψη της ομιλίας και την κατανόηση ενός μηνύματος, η επεξεργασία αυτών των χαρακτηριστικών βασίζεται και στην αποκωδικοποίηση των συμφραζόμενων, καθώς και των μη λεκτικών σημάτων (χρωματισμός και ένταση της φωνής του ομιλητή, κινήσεις των χειλιών, εκφράσεις του προσώπου, κλπ.). Από την άλλη πλευρά, η γνώση που προέρχεται από την ανάγνωση έχει ερμηνευθεί ως προϊόν μιας διαδικασίας μετάφρασης από τον γραπτό στον προφορικό λόγο (Levin & Williams, 1970) αλλά και ως επιλεκτική αναζήτηση πληροφοριών, ανάλογα με την προϋπάρχουσα γνώση του αναγνώστη (Kennedy, 1984). Η παραγωγή των πληροφοριών πραγματοποιείται μέσω της ομιλίας και της γραφής. Προκειμένου τα εκφερόμενα μηνύματα να είναι κατανοητά από τον ακροατή και παρά το γεγονός ότι έχουμε την εντύπωση πως όταν μιλάμε το κάνουμε αυθόρμητα και χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια, η ομιλία ακολουθεί ένα προγραμματισμένο σχέδιο βάσει του οποίου οι ιδέες που θέλουμε να εκφράσουμε μετατρέπονται σε λεκτικές πληροφορίες. Τήρηση ενός σχεδίου παραγωγής σημαίνει ότι ο νους του ομιλητή βρίσκεται σε εκείνα που θα πει κάποια δευτερόλε- 3

4 πτα αργότερα και όχι σε όσα ακούγονται από το στόμα του τη συγκεκριμένη στιγμή. Τα σχετικά μοντέλα περιγράφουν μια γραμμική επεξεργασία με κατεύθυνση από το νόημα του μηνύματος στη συντακτική και γραμματική του δομή, στη συνέχεια στη συγκεκριμενοποίηση των ενοτήτων που πρόκειται να εκφραστούν και τέλος, στη φωνητική εκφορά του μηνύματος (Dell, 1986; Garett, 1984). Η δεύτερη μορφή γλωσσικής παραγωγής, η γραφή, πραγματοποιείται επίσης στη βάση προκαθορισμένου σχεδίου, το οποίο φαίνεται να αποτελείται από το στάδιο του σχεδιασμού, της παραγωγής προτάσεων και της επανάληψης-αξιολόγησης (Hayes & Flower, 1986). Ένα ενδιαφέρον ζήτημα που έχει απασχολήσει από παλιά την ψυχολογία αφορά στη σχέση μεταξύ γλώσσας και σκέψης (Piaget, 1948; Whorf, 1956). Η σχέση αυτή μπορεί να αναχθεί σε σχέση μεταξύ γλώσσας και ικανότητας επίλυσης προβλημάτων. Η γλώσσα συνεισφέρει στην ικανότητα επίλυσης ενεργοποιώντας στοιχεία της προϋπάρχουσας γνώσης του λύτη που βρίσκονται στο γνωστικό του σύστημα σε λανθάνουσα κατάσταση και τα οποία είναι χρήσιμα για τον καθορισμό του πλαισίου επίλυσης. Η συσχέτιση γλώσσας-επίλυσης είναι ακόμη πιο προφανής στην περίπτωση των λεκτικών προβλημάτων, μιας κατηγορίας από τις δυσκολότερες στην κατανόηση των δεδομένων, μέσω της κωδικοποίησης, της εξαγωγής και της ερμηνείας των «χρήσιμων» πληροφοριών (Vergnaud,1985). Η Μνήμη Η μνήμη είναι παρούσα στις απλούστερες αλλά και στις πλέον σύνθετες δραστηριότητες της καθημερινότητάς μας, αλληλεπιδρώντας συνεχώς με διεργασίες όπως η αναγνώριση προσώπων και αντικειμένων (συγκράτηση των χαρακτηριστικών και των ιδιοτήτων τους) ή η μάθηση (συγκράτηση των εμπειριών και της γνώσης, εν γένει). Αρχικά, τα μνημονικά φαινόμενα μελετήθηκαν πειραματικά στο πλαίσιο του εργαστηρίου (Ebbinghaus, 1885; McGeoch, 1942). Στη συνέχεια, διερευνήθηκαν σε πραγματικές συνθήκες της καθημερινότητας, στις οποίες παρεμβαίνουν παράγοντες όπως η προϋπάρχουσα γνώση του ατόμου, το σύστημα των προσωπικών και κοινωνικών του αξιών, τα συναισθήματά του, κ.ά. (Loftus & Loftus, 1975; Bower, Minteiro & Gilligan,1978; Neisser, 1982). Οι παράγοντες αυτοί επιδρούν στην οργάνωση των πληροφοριών του γνωστικού συστήματος, καθορίζοντας την ενσωμάτωση της νέας γνώσης στα νοητικά πλαίσια που διαθέτουμε. Η λειτουργία της μνήμης πραγματοποιείται σε τρία διαδοχικά στάδια: την κωδικοποίηση των πληροφοριών (μετατροπή τους σε νοητικές αναπαραστάσεις), τη συγκράτηση και την ανάσυρσή τους. Η αρχιτεκτονική του μνημονικού συστήματος περιλαμβάνει την αισθητηριακή μνήμη, τη μνήμη εργασίας και την μακρόχρονη μνήμη. Στην αισθητηριακή μνήμη συγκρατούνται τα κύρια μόνο χαρακτηριστικά των πληροφοριών και παραμένουν εκεί για πολύ σύντομο χρονικό διάστημα με τη μορφή εντύπωσης. Αν στις «εντυπώσεις» αυτές αποδοθεί προσοχή, θα μεταφερθούν για περαιτέρω επεξεργασία στη μνήμη εργασίας. Η τελευταία είναι μια δυναμική, εργαζόμενη, λειτουργική μνήμη η οποία ενεργοποιείται κάθε φορά που εκτελούμε μια νοητική δραστηριότητα συγκρατώντας πληροφορίες, συνδέοντάς τες με άλλες γνώσεις και κρατώντας εναργή το στόχο των προσπαθειών μας (Baddeley & Hitch, 1974). Το πλήθος των πληροφοριών που μπορεί να συγκρατήσει η μνήμη εργασίας είναι περιορισμένο και οι πληροφορίες μένουν εκεί για περιορισμένο χρόνο, όσο χρειάζεται για να ολοκληρωθεί το συγκεκριμένο νοητικό έργο. Η μακρόχρονη μνήμη τέλος, είναι το μέρος του μνημονικού συστήματος το οποίο μπορεί να συγκρατήσει θεωρητικά απεριόριστο αριθμό πληροφοριών για, θεωρητικά, απεριόριστο χρονικό διάστημα. Εδώ υπάρχει αποθηκευμένη όλη η γνώση που διαθέτουμε για εμάς τους ίδιους, για το περιβάλλον μας και για τον κόσμο (Tulving, 1972). Η συγκράτηση της γνώσης, όποιου είδους και αν είναι αυτή, εξαρτάται σημαντικά από το «βάθος» της επεξεργασίας που έχει υποστεί (Craik & Lockhart,1974) Η οικοδόμηση της γνώσης που πραγματοποιείται κατά την επίλυση προβλημάτων με τη συνεισφορά της μνημονικής λειτουργίας συμβαίνει με διάφορους τρόπους. Πρόσφατες έρευνες οι οποίες διερεύνησαν τη σχέση μεταξύ χωρητικότητας της μνήμης εργασίας και γενικής νοημοσύνης (συσχετίζοντας τη νοημοσύνη με τη συλλογιστική ικανότητα) έδειξαν ότι υπάρχουν σημαντικές συνάφειες μεταξύ τους (Barett, Tugade & Engle, 2004; Conway, Kane & Engle, 2003). Επίσης, έχει καταδειχθεί η επίδραση της μνήμης εργασίας και της ικανότητας κατηγοριοποίησης και οργάνωσης των πληροφοριών στην επίλυση λεκτικών (Swanson, Cooney & Brock, 1993) και μαθηματικών προβλημάτων (Henry & Mac Lean, 2003; Swanson, 2006) από τα παιδιά. Άλλες έρευνες έδειξαν ότι η εξειδίκευση και ο βαθμός εμπειρίας αποτελούν τον κοινό παράγοντα που οδηγεί τα άτομα σε υψηλές επιδόσεις, τόσο ως προς τη μνημονική τους ικανότητα, όσο και ως προς την ικανότητα επίλυσης (Bilalic, McLeod & Gobet, 2009). Για παράδειγμα, η καταλληλότητα και η αποτελεσματικότητα της στρατηγικής που θα χρησιμοποιηθεί εξαρτάται από το επίπεδο εμπειρίας του λύτη, το οποίο παραπέμπει σε ποιοτικά διαφορετικούς τρόπους επεξεργασίας των πληροφοριών (Fleck, 2008). Βρέθηκε ότι για τους πιο έμπειρους λύτες η καταλληλότερη στρατηγική είναι η ανάλυση ενώ οι αρχάριοι εμφανίζουν καλύτερες επιδόσεις όταν υιοθετούν μια ολιστική προσέγγιση, η οποία είναι και πιο διαισθητική (Pretz, 2008). Από την άλλη πλευρά, ευρήματα που προέρχονται από το χώρο των νευροεπιστημών εντοπίζουν ορισμένες επιδράσεις της φυσιολογίας, όπως είναι το επίπεδο του άγχους ενός οργανισμού, οι οποίες φαίνεται να δρούν στις δύο ικανότητες με τρόπο αντίθετο: ως ένα ορισμένο επίπεδο, το άγχος είναι πιθανό να δρα κινητοποιητικά για τη μνήμη αλλά ανασταλτικά για την επίλυση προβλημάτων (Hillier, Alexander & Beversdorf, 2006). Υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που συμβάλλουν στην ενεργοποίηση της γνώσης στη μνήμη εργασίας: πληροφορίες που φέρουν νόημα σε σχέση με αυτές που δεν φέρουν, λιγότερο σύνθετες πληροφορίες, πληροφορίες που εντάσσονται σε σαφές πλαίσιο αναφοράς, πληροφορίες που σχετίζονται με τα κίνητρα και την εμπλοκή του λύτη (Hoffman, McCrudden, Schraw & Hartley, 2008; Κωσταρίδου-Ευκλείδη, 1997; 2005; Morris, Gruneberg, Sykes & Merrick, 1981). Οι περιορισμένες ικανότητες της μνήμης εργασίας μπορεί να ευθύνονται για τις μέτριες ή χαμηλές επιδόσεις που εμφανίζει ένα άτομο στην επίλυση προβλημάτων. Επίσης, οι ατομικές διαφορές στο επίπεδο της μνήμης εργασίας, οι οποίες συνήθως αντανακλούν διαφορές στην προϋπάρχουσα γνώση, οδηγούν στη συνέχεια σε διαφορές ως προς τη μάθηση. Οι Αναπαραστάσεις Η σύγχρονη γνωστική ψυχολογία εξετάζει τις νοητικές λειτουργίες στο πλαίσιο της προσέγγισης της επεξεργασίας των πληροφοριών. Πρόκειται για προσέγγιση η οποία, εκλαμβάνοντας την ανθρώπινο νου σαν επεξεργαστή πληροφοριών, τον προσομοιάζει ως προς τη λειτουργία του με τη λειτουργία ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή. Αυτό σημαίνει ότι εκείνο το οποίο υφίσταται επεξεργασία δεν είναι η πληροφορία στη φυσική της διάσταση, αλλά κάποια αναπαράσταση αυτής της πληροφορίας. Ο όρος λοιπόν αναπαράσταση στη γνωστική ψυχολογία χρησιμοποιείται για να περιγράψει τον τρόπο με τον οποίο η γνώση, οι πληροφορίες για τον εξωτερικό κόσμο, αντιπροσωπεύονται νοητικά στο γνωστικό μας σύστημα από σύνολα σημείων και συμβόλων (Βοσνιάδου, 2001; Σαμαρτζή, 1995). Υπάρχουν διάφορα είδη αναπαραστάσεων: Εξωτερικές ή εσωτερικές, κατανεμημένες ή συμβολικές, προτασιακές ή αναλογικές (Eysenck & Keane, 1990; Zhang, 1997). Ο ρόλος της αναπαράστασης στην επίλυση προβλημάτων είναι καίριας σημασίας, καθώς επιτρέπει στο άτομο να αξιολογεί τις συνθήκες του παρελθόντος και να προβλέπει και να επινοεί καταστάσεις στο μέλλον, και επομένως, να σχεδιάζει τη δράση του και να τροποποιεί το παρόν ανάλογα. Οι νοητικές αναπαραστάσεις μας παρέχουν τη δυνατότητα να επιλύουμε προβλήματα, ακόμη και αν αυτά δεν μας απασχολούν απαραίτητα τη συγκεκριμένη στιγμή. Όπως και στην περίπτωση της μάθησης, η σχέση μεταξύ αναπαράστασης και επίλυσης ενός προβλήματος είναι αμφίδρομη: Κατά την αντιμετώπιση ενός δεδομένου προβλήματος, το είδος της αναπαράστασης του λύτη είναι εκείνο που θα ρυθμίσει τους χειρισμούς του και θα κατευθύνει τη δράση του, προσδιορίζοντας έτσι και το βαθμό δυσκολίας του προβλήματος. Καλύτερες, πληρέστερες και πιο συνεκτικές αναπαραστάσεις οδηγούν σε ταχύτερες και σωστότερες λύσεις. Από την άλλη πλευρά, οι στρατηγικές επίλυσης που υιοθετεί ο λύτης δρουν αντίστροφα, οδηγώντας στην οικοδόμηση νέας γνώσης μέσω της τροποποίησης, της βελτίωσης και της προσαρμογής της υπάρχουσας αναπαράστασης του προβλήματος στις νέες συνθήκες (Alibali, Phillips & Fischer, 2009). Κατά τη διάρκεια της γνωστικής ανάπτυξης, τόσο τα παιδιά όσο και αργότερα οι έφηβοι και οι ενήλικοι, χρησιμοποιούν στρατηγικές διαφορετικού τύπου προκειμένου να επιλύσουν προβλήματα, όχι μόνο διαφορετικού, αλλά συχνά, και του ίδιου τύπου (Siegler, 2002). Καθώς επικρατεί η, εύλογη, υπόθεση ότι η στρατηγική επίλυσης ενός προβλήματος αντανακλά την αναπαράσταση που διαθέτει ο λύτης για το εν λόγω πρόβλημα (Fan & Zhu, 2007; Karmiloff-Smith, 1992; Samartzi & Kazi, 2010) μπορούμε να υποθέσουμε ότι η ποικιλία των στρατηγικών που χρησιμοποιούνται αντιστοιχεί σε μια μεγάλη ποικιλία αναπαραστάσεων (Rosengrant, van Heuvelen & Etkina, 2006). Το έργο της κατανόησης του προβλήματος αυτό καθαυτό, δηλαδή της εφαρμογής μιας εσωτερικής αναπαράστασης των καταστάσεων και των χειρισμών που το αφορούν, έχει καταλυτική επίδραση στην επίλυση του προβλήματος, δεδομένου ότι ορισμένες αναπαραστάσεις περιλαμβάνουν πολύ απλούστερους χειρισμούς επεξεργασίας των δεδομένων απ ό,τι άλλες (Kotovsky, Hayes & Simon, 1985). Τα προβλήματα μπορούν να αναπαρασταθούν σε διαφορετικά επίπεδα αφαίρεσης (Gick & Holyoak, 1980). Όσο πιο αφαιρετικές είναι οι αναπαραστάσεις τόσο περισσότερο πριμοδοτούν το ουσιαστικό, γενικό περιεχόμενο και τα κύρια σημεία μιας κατάστασης (Kintsch & Van Dijk, 1978). Η επιτυχής αντιμετώπιση κάθε προβλήματος απαιτεί συνήθως την κατασκευή μιας επαρκώς αφαιρετικής, γενικευμένης, «επιστημονικής» αναπαράστασης, την οποία να μπορούν να χειρίζονται και να χρησιμοποιούν οι λύτες, κατά την ανάλυση διαφορετικών καταστάσεων. Ωστόσο, ένα είδος «μη επιστημονικής», αφελούς αναπαράστασης που χρησιμοποιείται συχνά στην επίλυση προβλημάτων είναι τα νοερά μοντέλα, ένας τύπος αναλογικών (Johnson- Laird, 1983α) ή προτασιακών (Gentner & Stevens, 1983) αναπαραστάσεων της φυσικής πραγματικότητας, οι οποίες αποτελούν απλοϊκές θεωρίες ερμηνείας του κόσμου. Τα νοερά μοντέλα ως τύπος αναπαράστασης είναι αντιπροσωπευτικά του γεγονότος ότι η λειτουργία της ανθρώπινης σκέψης περιλαμβάνει το κοινωνικό πλαίσιο εντός του οποίου πραγματοποιείται, καθώς και την ευρύτερη γνώση για τον κόσμο που διαθέτει το άτομο. Περισσότερη γνώση για τον κόσμο οδηγεί στη δημιουργία καταλληλότερων και πιο αποτελεσματικών για την επίλυση προβλημάτων νοερών μοντέλων (Johnson-Laird, 1983β). Βιβλιογραφία Alibali, M. W., Phillips, K.M.O., & Fischer, A.D. (2009). Learning new problem-solving strategies leads to changes in problem representation. Cognitive Development, 24 (2), Antonietti, A. (1999). Can students predict when imagery will allow them to discover the problem solution? Cognitive psychology, 11 (3) Baddeley, A. & Hitch, G. (1974). Working memory. In H. Bower (Eds.), The psychology of learning and motivation, Vol. 8. (pp ). London: Academic Press Barett, L. F., Tugade, M. M. & Engle, R. W. (2004). individual differences in working memory capacity and dual-process theories of the mind. Psychological Bulletin, 130, Barone, R., & Cheng, P. C-H. (2004). Representations for problem solving: On the benefits of integrated structure, Proceedings of the Information Visualisation, Eighth International Conference, Bassok, M. (1990). Transfer of domain-specific problem-solving procedures. Journal of Experimental Psychology, 16, Bilalic, M., McLoad, P. & Gobet, F. (2008). Inflexibility of experts-reality or myth? Quantigying the Einstellung effect in chess masters, Cognitive Science, 56, Bilalic, M., McLeod, P., & Gobet, F. (2009). Specialization effect and its influence on memory and problem solving in expert chess players, Cognitive Science, 33 (6) Boden, M. (1994). Dimensions of creativity. Cambridge: MIT Press Bono, E. de (1977). Lateral Thinking. Harmondsworth: Penguin Βοσνιάδου, Σ. (2001). Εισαγωγή στην Ψυχολογία, Τόμος. Α, Βιολογικές, Αναπτυξιακές και Συμπεριφοριστικές προσεγγίσεις. Γνωστική ψυχολογία. Αθήνα: Gutemberg Bower, G. H., Minteiro, K. P. & Gilligan, S. G. (1978). Emotional mood as context for learning and recall. Journal of Verbal Learning and Verbal Behaviour, 17, Bransford, J. D. & Johnson, M. K. (1972). Contextual prerequisites for understanding: Some investigations of comprehension and recall. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 11, Broadbent, D. E. (1958). Perception and Communication. Oxford: Pergamon Press Chi, M.T.H. Glaser, R. & Rees, E. (1983). Expertise in problem solving. In R. J. Sternberg (Ed.), Advances in the psychology of human intelligence. Hillsdale, NJ: Erlbaum Conway, A. R. A., Kane, M. J. & Engle, R. W. (2003). Working memory capacity and its relation to general intelligence. Trends in Cognitive Sciences, 7, Craik, F. i. M. & Lockhart, R. S. (1974). Levels of processing: A framework for memory research. Journal of Verbal Learning and Verbal Behaviour, 11, Dell, G. S. (1986). A spreading-activation theory of retrieval in sentance production. Psychological Review, 93, Duncker, K. (1945). On problem solving. Psychological Monographs, 58:5, Whole No.270 Durand, M., Hulme, C., Larkin, R., & Showling, M. (2005). The cognitive foundations of reading and arithmetic skills in 7 to 10-year-olds, Journal of Experimental Child Psychology, 91, Ebbinghaus, H. (1885). Memory: A contribution to experimental psychology (rev. edn 1964). New York: Dover Eisenstandt, Μ. & Wasd, P. (1985). Μάθηση και εκπαίδευση. Αθήνα: Κουτσούμπος Eysenck, M. W. & Keane, M. T. (1990). Cognitive Psychology: A Student s Handbook. Hillsdale, N. J.: Laurence Erlbaum Associates Inc. Fan, L., & Zhu, Y. (2007). Representations of problem-solving procedures: A comparative look at China, Singapore and US mathematics textbooks, Educational Studies in Mathematics, 66 (1) Fleck, J. I. (2008). working memory demands in insight versus analytic problem solving. European journal of cognitive psychology, 20(1), Garett, M. F. (1984). The organisation of processing structure for language production: Applications to aphasic speech. In D. Caplan, A. R. Lecours, & A. Smith (Eds), Bological perspectives on language. Cambridge, Mass.: M.I.T. Press Garner, W. R. (1962). Uncertainty and structure as psychological concepts. New York: Willey Gentner, D. (1983). Structure mapping: A theoretical framework for analogy. Cognitive Science, 7, Gentner, D., & Stevens, A. L. (1983). Mental models. Hillsdale, NJ: Erlbaum Gick, M. L. & Holyoak, K. J. (1980). Analogical problem solving. Cognitive Psychology, 12, Glucksberg, S. (1962). The influence of strength of drive on functional fixedness and perceptual recognition. Journal of Experimental Psychology, 63, Govier, E. (1980). Attention. In J. Radford & E. Govier (eds.), A Textbook of Psychology. London: Sheldon Graham, T. & Perry, M. (1993). Indexing transitional knowledge. Developmental Psychology, 29,

5 Grant, E. R. & Spivey, M. J. (2003). Eye mouvements and problem solving: Guiding attention guides thought, Psychological Science, 14 (5), Gregory, R. l. (1997). Knowledge in perception and illusion, Philosophical Transactions of the Royal Society B, 352, Hayes, J. R. & Flower, L. S. (1986). Writing research and the writer. American Psychologist, 41, Henry, L., & Mac Lean, M. (2003). Relationships between working memory, expressive vocabulary and arithmetical reasoning in children with and without intellectual disabillities, Educational and Child Psychology, 20 (3), Hillier, A., Alexander, J. K., & Beversdorf, D. F. (2006). The effect of auditory stressors on cognitive flexibility, Neurocase, 12 (4) Hintzman, D. L. (1990). Human learning and memory: Connections and dissociations. Palo Alto, CA: Annual Reviews Hmelo-Silver, C. E. (2004). Problem-based learning: What and how do students learn? Educational Psychology Review, 16 (3), Hoffman, B., McCrudden, M. T., Schraw, G., & Hartley, K. (2008). The effects of informational complexity and woring memory on problem-solving efficiency, Asia Pasicif Educational review, 9 (4), Holyoak, K. J. (1985). The pragmatic of analogical transfer. The psychology of Learning and Motivation, 19, Hudson, L. (1966). Contrary Imaginations: a Psychological Study of English Schoolboy. Harmondsworth: Penguin Johnson-Laird, P. N. (1983α). Mental models. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press Johnson-Laird, P. N. (1983β). Ninth Bartlett memorial lecture: Thinking as a skill. Quarterly Journal of Experimental Psychology, 34, 1-29 Kagan, J. & Havemann, E. (1980). Psychology: An Introduction. New York: Harcourk Brace Jovanovich., Inc Kahneman, D. (1973). Attention and Effort. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall Kahneman, D., Slovic, P., & Tversky, A. (1982). Judgment under uncertainty: Heuristics and biases. Cambridge, UK.: Cambridge University Press Karmiloff-Smith, A. (1992). Beyond Modularity: a developmental perspective on cognitive science. London: Bradford Book/MIT Press Kennedy, Α. (1984). The Psychology of Reading. London: Methuen Kintsch, W. & Van Dijk, T.A. (1978). Toward a model of text comprehension and production. Psychological Review, 85, Kirschner, P. A., Sweller, J., & Clark, R. E. (2006). Why minimal guidance during instruction does not work: An analysis of the failure of constructivist, discovery, problem-based, experiential, and inquiry-based teaching. Educational Psychologist, 41 (2), Khatena, J. (1975). Creative imagination, imagery and analogy. Gifted Child Quarterly, 19, Knoblich, G., Ohlsson, S., & Raney, G. E. (2001). An eye movement study of insight problem solving. Memory & Cognition, 29, Kotovsky, K., Hayes, J.R. & Simon, H. A. (1985). Why are some problems hard? Evidence from the Tower of Hanoi. Cognitive Psychology, 17, Κωσταρίδου-Ευκλείδη, A. (1997).Ψυχολογία κινήτρων, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα Κωσταρίδου-Ευκλείδη, Α. (2005). Μεταγνωστικές διεργασίες και αυτο-ρύθμιση. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα Larkin, J. H. (1979). Information processing models and science instruction. In J. lockhead & J. Clement (Eds.), Cognitive process instruction. Philadelphia: Franklin Institute Press Levin, H. & Williams, J. P. (1970). Basic Studies on Reading. New York: Basic Books Levin, I. (1977). The development of time concepts in young children: Reasoning about duration. Child Development, 48, Loftus, G. R. & Loftus, E. F. (1975). Human memory: The processing of information. New York: Halsted Press Luchins, A. S. (1942). Mechanisation in problem-solving: the effects of Einstellung. Psychological Monographs 54, no. 248 Madoglou, A. & Samartzi, S. (2004). The role of conflict and information in the resolution of problems of unfamiliar physics concepts. Psychology, 11 (1), Mattingly, I. G. & Lieberman, A. M. (1988). Specialised perceiving systems for speech and other biological significant sounds. In G. W. Edelman, W. E. Gall & W. M. Cowan (eds), Functions of the auditory system. New York: Wiley Mayer, R. E. (1992). Thinking, problem solving, cognition. New York: Freeman McGeoch, J. A. (1942). The psychology of human learning: An introduction. New York: Longman Mestre, J. P. (2005). Transfer of learning from a modern multidisciplinary perspective. Greenwich, CT: Information Age Publishing Montague, M. (1997). Student perception, mathematical problem solving and learning disabilities, Remedial and Special Education, 18 (1), Morris, P. E., Gruneberg, M.M., Sykes, R. N. & Merrick, A. (1981). Football knowledge and the acquisition of new results. British Journal of Psychology, 72, Murray, M. A. & Byrne, R. M. J. (2005). Attention and working memory in insight problem-solving. In B. Bara, L. Barsakiu & M. Bucciareli (Eds.), Proceedings of 27th Annual Meeting of Cognitive Science Society (pp ) Mahwah, NJ: Erlbaum Neisser, U. (1982). Memory observed: Remembering in natural contexts. San Fransisco: W. H. Freeman Piaget, J. (1948). Le language et la pensée chez l`enfant. Lausanne: Delachaux et Niestlé Pretz, J. (2008). Ιntuition versus analysis: Strategy and experience in complex everyday problem solving. Memory & Cognition, 36(3), Rosengrant, D., van Heuvelen, A., & Etkina, E. (2006). Case study: Student s use of multiple representations in problem solving, Proceedings of Psysics Education Research, vol.818, Σαμαρτζή, Σ. (2011). Ο Χρόνος ως πρόβλημα προς επίλυση: Αναπαραστάσεις και γνωστικές στρατηγικές, Αθήνα : Πεδίο. Σαμαρτζή, Σ. (1995). Εισαγωγή στις Γνωστικές Λειτουργίες, Αθήνα: Παπαζήσης Σαμαρτζή, Σ. (2008). Από τη γνωστική ψυχολογία στις Δυνητικές Κοινότητες, Στο: Κ. Κοσκινά και Σ. Αρσένη (επιμ.) Δυνητικές κοινότητες και διαδίκτυο: Κοινωνιο-Ψυχολογικές προσεγγίσεις και τεχνικές εφαρμογές (σελ ).Αθήνα : Κλειδάριθμος. Σαμαρτζή, Σ. & Βατάκη, Α. (2010), (επιμ.), Hermann, D. J., Yoder, C. Y., Gruneberg, M. & Payne, D. G., Εφαρμοσμένη Γνωστική Ψυχολογία, Αθήνα: Πεδίο Samartzi, S. & Kazi, S. (2010) Children s mental representations of temporal relations: Number and figure as time s magnitude measures. Journal of Science Education, 2(11), Schoenfeld, A. H., & Herrmann, D. J. (1982). Problem perception and knowledge structure in expert and novice mathematical problem solvers, Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory and Cognition, 8 (5), Siegler, R. S. (1995). How does change occur: A microgenetic study of number conservation. Cognitive Psychology, 28, Siegler. R (2002). Πώς σκέφτονται τα παιδιά, Αθήνα: Guteneberg Siegler, R. S., Adolph, K. E., & Lemaire, P. (1996). Strategy choices across the life span. In L. E. Reder (Ed.), Implicit memory and metacognition (p.p ). Hillsdale. N.J: Erlbaum Smith, S. M., Ward, T. B. & Finke, R. A. (1995). The creative cognition approach. Cambridge: MIT Press Solaz-Portoles, J. J., & Lopez, V. S. (2007). Representations in problem solving in science: Directions for practice, Asia Pqcific Forum on Science Learning and Teaching, Vol.8, Article 4 Spelke, E., Hirst, W. & Neisser, U. (1976). Skills of divided atttention. Cognition, 4, ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Η επιθετική συμπεριφορά δεν είναι μια απλή συμπεριφορά όταν οι ειδικοί δικανικοί επιστήμονες εξετάζουν την επιθετική συμπεριφορά, με σκοπό να καταλήξουν σε κάποιο αποτέλεσμα το οποίο θα βοηθήσει στην απονομή της δικαιοσύνης. Έχουν μελετηθεί πολλά στοιχεία τα οποία μπορούν να θεωρηθούν σαν περιεχόμενο αυτής της συμπεριφοράς, εντούτοις, ως τυπολογία της επιθετικής συμπεριφοράς λίγα έχουν γραφτεί. Αυτό το άρθρο παραθέτει μία από τις επιστημονικές τυπολογίες της επιθετικής συμπεριφοράς. ABSTRACT: Aggressive behavior is not a simple behavior when the specialized juridical scientists examine aggressive behavior aiming to end up to a certain result, which will help the dispensation of justice. Many elements have been studied which may be considered as the content of this behavior, however, a few things have been written about the typology of aggressive behavior. This article presents one of the scientific typologies of aggressive behavior. Sternberg, R. (2003). Cognitive Psychology. USA: Thomson Wadsworth Stroulia, E. & Goel, A. K. (1994). Learning problem solving concepts by reflecting on problem solving. In F. Bergadano and L. D. Raedt (Eds.), Problem solving, European Conference on Machine Learning (pp ), Vol. 784, Catania: Springer-Verlag Sullivan, L. (1976). Selective attention and secondary message analysis: a reconsideration of Broadbent s filter model of selective attention. Quarterly Journal of Experimental Psychology, 28, Swanson, H. L. (2006). Cognitive processes that underline mathematical precociousness in young children, Journal of Experimental Child Psychology, 93 (3) Swanson, H. L., Cooney, J. B., & Brock, S. (1993). The influence of working memory and classification ability on children s word problem solution, Journal of Experimental Child Psychology, 55, Sweller, J. (1988). Cognitive load during problem solving: Effects of learning. Cognitive Science, 12 (2), Sweller, J. (2006). The worked example effect and human cognition. Learning and Instruction, 16 (2), Taylor, R. (1975). Perception of problem constraints, Management Science, 22 (1), LITERATURE REVIEW ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΤΥΠΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Σάββας Μενελάου Κλινικός Ψυχολόγος -Υποψήφιος διδακτορικός φοιτητής Νομικής Ψυχολογίας Η επίθεση ως συμπεριφορά και πράξη της επιθετικότητας και η επιθετικότητα ως συνθετικός μηχανισμός της επίθεσης, είναι μια πολύπλευρη κατάσταση, διαδικασία και διαμόρφωση. Οι παράγοντες οι οποίοι συνθέτουν όλα αυτά, ταυτόχρονα μπορούν να χαρακτηριστούν αυτόνομα αλλά και εξαρτώμενα. Η επίθεση και η επιθετικότητα, αν και κατατάσσονται στη κατηγορία των αισθημάτων και της συμπεριφοράς, κατά την μελέτη τους θα διαπιστώσουμε πως εφαρμόζονται όλοι οι παράγοντες σύνθεσης της οποιασδήποτε ψυχικής λειτουργίας, όπως ο βιολογικός, ψυχικός και κοινωνικός παράγοντας. Ο κοινωνικός παράγοντας στη περίπτωση της επιθετικότητας ερευνά και εξετάζει τις εξωτερικές συνθήκες και παραμέτρους ως βασικές παρακινήσεις που υποβοηθούν στην ανάπτυξη της επιθετικότητας και της επίθεσης. Ο τελευταίος παράγοντας, ο ψυχολογικός, παρατηρείται σε ποικιλία προσεγγίσεων προς στο αντικείμενο. Όπως έχουμε αναφέρει, οι παράγοντες οι οποίοι συνθέτουν την επίθεση και την επιθετικότητα, ταυτόχρονα μπορούν να χαρακτηριστούν αυτόνομοι αλλά και εξαρτώμενοι. Η ψυχολογική ιστορία ως πρός την προσέγγιση της επίθεσης και της επιθετικότητας είναι πολύ παλιά. Από την επιστήμη της ψυχολογίας ο Leonard Berkowitz είναι αυτός ο οποίος μελέτησε και σύνθεσε τις θεωρείς για την επιθετικότητα και απόδωσε με λεπτομέρεια τα χαρακτηριστικά της μέσα από πολλές έρευνες, μελέτες και πειράματα. Η επίθεση και η επιθετικότητα μπορεί να μελετηθεί ξεχωριστά και ταυτόχρονα κάτω από τις πολλές ειδικότητες και κατευθύνσεις της εγκληματολογικής δικαστικής ψυχολογίας, της εγκληματολογικής δικαστικής κλινικής ψυχολογίας και της εγκληματολογικής δικαστικής ψυχιατρικής. Από ψυχαναλυτικής πλευράς έχουν αποδοθεί πολλά στοιχεία τα οποία μας βοηθούν να ερμηνεύσουμε και να προσεγγίσουμε την επιθετικότητα όπως ο S. Freud (instincts) C.G.Jung (archetypes), G. Kartman - E. Chris - E. Enokolopov (psychoanalysis), A. Adler (need satisfaction), E.From (social determinism), S Feshbach (motivation aggression), από γνωσιο - συμπεριφορικής άποψης J. Dollard (frustration), Miller (aggression), Berkowitz Zillman (frustration aggression), από εγκληματολογικής ψυχολογικής πλευράς Curt R. Bartol, Ronald Blackburn, Buss, Bertilson, Donnerstein, E.Enikolopov, E.A.Koudravtsev, N.A. Ratinova, F.C. Safouanov. Ας δούμε λοιπόν μερικές πτυχές για το πως μπορούμε να συστήσουμε την επίθεση και την επιθετικότητα. Συστήνεται να ληφθούν υπόψη οι ανασταλτικοί παράγοντες και οι μηχανισμοί της επίθεσης και της επιθετικότητας όπως, αξίες, κοινωνικές τοποθετήσεις, διατάξεις, αισθήματα, νόηση και ψυχολογικοί μηχανισμοί. Εάν τοποθετήσουμε πιθανή τυπολογική επιθετικότητα στα πλαίσια αναλυτικής προσέγγισης, τότε είναι εύκολο να παρατηρήσουμε ότι αυτή, μειώνεται σε διχοτομία χαμηλής επιθετικότητας και υψηλής επιθετικότητας, δηλαδή, παρατηρούνται επιθετικές ενέργειες σε ενιαία κλίμακα. Σε ένα υψηλό επίπεδο της επιθετικότητας θα ήταν συνεπής με την επιθετική συμπεριφορά και χαμηλά μη επιθετική. Στο υψηλό επίπεδο επιθετικότητας θα αναλογεί επιθετική συμπεριφορά και στο χαμηλό επίπεδο επιθετικότητας θα αναλογεί μη επιθετική συμπεριφορά. Σε αντίθεση με την μονορυθμιστική ταξινόμηση δια μέσου των θεωριών των ενστίκτων, η εισαγωγή των μεταβλητών καταστάσεων, επιτρέπει να δημιουργήσουμε μια δυσδιάστατη τυπολογία λαμβάνοντας υπόψη το επίπεδο της επιθετικότητας ως ατομικές ιδιότητες του ατόμου και της προσωπικότητας του, και των χαρακτηριστικών της κατάστασης, κατά την οποία αναπτύσσονται επιθετικές ενέργειες, δηλαδή, προβλέπουν ήδη τέσσερις τύπους εγκληματικής επιθετικής συμπεριφοράς. Οι σύγχρονες θεωρίες της παρακίνησης της επιθετικότητας εξετάζουν σε ποιότητα βασικών προσωπικών παραγόντων της επιθετικής συμπεριφορά, μαζί με επιθετικές τάσεις (επιθετική βάση του ατόμου) καθώς και τις τάσεις της αναστολής (ή κατάργησης) της επιθετικότητας, τα οποία συχνά θεωρούνται ως τα κίνητρα που έχουν ανασταλτική επίδραση στην εκδήλωση της επιθετικότητας στη συμπεριφορά. Αυτό επιτρέπει την επιλογή σε ποιότητα τρίτης παραμέτρου ψυχολογικής τυπολογίας της εγκληματικής επιθετικότητας, υιοθετώντας την εκφραστικότητα της ανασταλτικής επιθετικότητας στη δομή της προσωπικότητας. Στη τρισδιάστατη τυπολογική φόρμουλα εγκληματικών πράξεων, κατά ψυχολογική έρευνα των κινήτρων της συμπεριφοράς λαμβάνεται υπόψη όχι μόνο η αρχή της αλληλεπίδρασης των προσωπικών καταστάσεων και παραγόντων, αλλά και η αρχή του συστήματος ανάλυσης των πιο δομικών στοιχείων συμπεριλαμβανομένου της αλληλεπίδρασης μεταξύ των διαφόρων πλευρών της οργάνωσης της προσωπικότητας. Η επιθετικότητα μπορεί να εξεταστεί σε τρία επίπεδα. Σε πολλές περιπτώσεις, ενεργεί ως προτρεπτική τάση, ως εσωτερική παρακίνηση και κίνητρο για πραγματοποίηση επιθετικών πράξεων. Κατοχυρώνεται τόσο με τον συνήθη τρόπο που αντιδρά σε διαφορετικές καταστάσεις, μια τάση, που εμφανίζεται ήδη ως ένα χαρακτηριστικό της προσωπικότητας. Εάν η επιθετικότητα στην καθημερινή ζωή δεν εμφανίζεται και δεν αποκαλύπτεται σε κανονικές συνθήκες, αλλά μόνο κατά ψυχοτραυματικά Thorndike, E. L. (1911). Animal Intelligence: Experimental Studies. New York: Macmillan Tulving, E. (1972). Episodic and semantic memory. In E. Tulving & W. Donaldson (Eds.), Organisation of memory. New York: Academic Press VanLehn, K., Siler, S., Murray, C., Yamauchi, T., & Baggett, W. B. (2003). Why do some events cause learning during human tutoring? Cognition and Instruction, 21, Vergnaud, G. (1985). Concepts et schèmes dans une théorie opératoire de la représentation, Psychologie Française, 30, Whimbey, A., & Lockhead, J. (1999). Problem solving and comprehension (6th edn.). Mahwah, N.J.: Erlbaum Whorf, B. L. (1956). Language, thought and reality. Cambridge, Mass.: M. I. T. Press Williams, L. R. T. (2006). Cognition, perception and action: processes underlying problem-solving and well-being in single and double worlds, Mai Review, Target Article 2, 1-11 Zanga, A., Richard, J. F., & Tijus, C. (2004). Implicit learning in rule induction and problem solving, Thinking and Reasoning, 10 (1), Zhang, J. (1997). The nature of external representations in problem solving, Cognitive Science 21 (2)

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική Ψυχολογία / Γνωσιακή Επιστήµη Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

-,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,.

-,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,. παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Προσκήνιο 77 : patrhenis@keda.gr -,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,. Abstract Constructivism constitutes a broad theoretical-cognitive movement encompassing

Διαβάστε περισσότερα

K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59.

K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59. K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59. Εισαγωγή Περί Μελέτης της Συγκίνησης Τα πάθη Μόνον αυτά δίνουν τη νοημοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία της θεωρίας της εξέλιξης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Η διδασκαλία της θεωρίας της εξέλιξης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση Η διδασκαλία της θεωρίας της εξέλιξης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση Πανελλήνιο συνέδριο με θέμα: Βιολογικές και Φυσικές Επιστήμες στην Εκπαίδευση Αθήνα, 11-13/04/2008 Κώστας Καμπουράκης Εκπαιδευτήρια Γείτονα,

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακά στυλ και προτιµώµενες στρατηγικές λύσης προβληµάτων. Παναγιώτα Μεταλλίδου Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας & Μαρία Πλατσίδου Πανεπιστήµιο Μακεδονίας

Μαθησιακά στυλ και προτιµώµενες στρατηγικές λύσης προβληµάτων. Παναγιώτα Μεταλλίδου Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας & Μαρία Πλατσίδου Πανεπιστήµιο Μακεδονίας Μεταλλίδου, Π., & Πλατσίδου, Μ. (2004). Μαθησιακά στυλ και προτιµώµενες στρατηγικές λύσης προβληµάτων. Στο: Ν. Μακρής & εσλή,. (Επιµ.Εκδ.), Η γνωστική ψυχολογία σήµερα: Γέφυρες για τη µελέτη της νόησης

Διαβάστε περισσότερα

Περίγραμμα Εισηγήσεων

Περίγραμμα Εισηγήσεων Περίγραμμα Εισηγήσεων Τίτλος Μαθήματος: Αναπτυξιακή ψυχολογία Κωδικός Μαθήματος: 724 Διάλεξη 1 Εισαγωγή στην αναπτυξιακή ψυχολογία πρέπει να γνωρίζουν: τους στόχους και το αντικείμενο της Εξελικτικής Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

( ) ( ) China Academic Journal Electronic Publishing House. All rights reserved.

( ) ( ) China Academic Journal Electronic Publishing House. All rights reserved. 2001 2 :1001-4918(2001) - 02-0045 - 49 :B844. 1 :A Ξ ( 250014) ( 100875) : : ; 1978 Premack Woodruff Wellman (theory of mind) Perner : Maxi A, 20 Maxi 1999 A (false belief) B Maxi 77,177 591 Maxi [1 ]?,3

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης. Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις

Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης. Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις Τι είναι μάθηση; Συμπεριφορισμός: Aλλαγή συμπεριφοράς Γνωστική ψυχολογία: Aλλαγή νοητικών δομών Κοινωνικοπολιτισμικές προσεγγίσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές

Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές Φοιτητής: Σκαρπέντζος Γεώργιος Καθηγήτρια: Κολέζα Ευγενία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Βασικές θεωρίες σχεδιασμού της διδασκαλίας Δραστηριότητες και κατανόηση εννοιών

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία:

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Επιπτώσεις στη συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες και τις οικογένειές τους Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών vpavlop@psych.uoa.gr http://www.psych.uoa.gr/~vpavlop

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Τι είναι Μαθηματικά; Ποια είναι η αξία τους καθημερινή ζωή ανάπτυξη λογικής σκέψης αισθητική αξία και διανοητική απόλαυση ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΗ ΚΑΙ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΗ ΜΝΗΜΗ ΧΑΜΗΛΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

7. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 8. ΠΗΓΕΣ 6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

7. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 8. ΠΗΓΕΣ 6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Παιδαγωγική - Θεωρία και Πράξη, 5, 85-97. Εμβαλωτής, Α., Ανδρουλάκης, Γ., Μπονίδης, Κ., Σταμοβλάσης, Δ., Κακλαμάνη Σ., (2011). «Εμπειρίες και απόψεις εκπαιδευτικών που εργάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας

Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας Διεπιζηημονική Φρονηίδα Υγείας(2015) Τόμος 7,Τεύχος 1, 8-18 ISSN 1791-9649 Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας Κνξδώζε Α 1, Σαξίδε Μ 2, Σνπιηώηεο Κ 3 1 Ννζειεύηξηα ΤΔ, MSc, Γεληθό Ννζνθνκείν Κνξίλζνπ.

Διαβάστε περισσότερα

, α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194. α α α α α α α α α «α µα. α α µ «α α µα» α

, α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194. α α α α α α α α α «α µα. α α µ «α α µα» α , α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194 ΠΕΡΙΛΗΨΗ α α α α µα α 04. α α α α α α α α α α «α µα µα» µ µ α µα α α α α µ α α µ «α α µα» α µα α α µ α µ α α α α α

Διαβάστε περισσότερα

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015 ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) «Αρχιμήδης ΙΙΙ Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.» Υποέργο: 3 Τίτλος: «Σχεδιασμός, Ανάπτυξη και Αξιολόγηση Σεναρίων Μικτής

Διαβάστε περισσότερα

Information and Communication Technologies in Education

Information and Communication Technologies in Education Information and Communication Technologies in Education Instructional Design = Instructional Systems Design (ISD) K. Vassilakis / M. Kalogiannakis Instructional Design Instructional Design (also called

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Δρ. Σερδάρης Παναγιώτης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 6 Τι είναι Νοημοσύνη; Η ικανότητα του ατόμου να αφομοιώνει νέες πληροφορίες, να επωφελείται από τις εμπειρίες του και να προσαρμόζεται ρμ σε νέες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ - ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΟΓΝΩΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΗ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ - ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΟΓΝΩΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Διπλωματική εργασία στο μάθημα «ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 Curriculum Vitae Dr Marios Vryonides I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION.... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 IV. PRESENTATIONS IN CONFERENCES AND SEMINARS... 5 V. PUBLICATIONS.... 6-1 - I. PERSONAL DETAILS

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΡΙΣΟΚΚΑ Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ε. Σαββίδου¹, Ε. Σπηλιώτη ¹, Ε. Κάττουλας², Λ. Μαντωνάκης ², Ε. Ανυφαντή ², Ν. Σμυρνής ¹ ² 1. Ερευνητικό Πανεπιστημιακό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Οργανωσιακή Συμπεριφορά και Διοίκηση Αλλαγών

Μάθημα: Οργανωσιακή Συμπεριφορά και Διοίκηση Αλλαγών 1 Μάθημα: Οργανωσιακή Συμπεριφορά και Διοίκηση Αλλαγών Υπεύθυνοι: Ζωή Δημητριάδη, Ph.D., Καθηγήτρια Δρ. Φώτης Βούζας, Αν. Καθηγητής Σχήμα 1. Προσδιορισμός Οργανωσιακής Συμπεριφοράς Σκοπός του Μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

EMDR Πρωτόκολλο. Πέννυ Παπανικολοπούλου M.Sc. Ph.D Σεπτέμβριος 2011

EMDR Πρωτόκολλο. Πέννυ Παπανικολοπούλου M.Sc. Ph.D Σεπτέμβριος 2011 EMDR Πρωτόκολλο Πέννυ Παπανικολοπούλου M.Sc. Ph.D Σεπτέμβριος 2011 Τηλεσκοπική Επεξεργασία / Telescopic Processing Σημείο Αναστάτωσης EMD Περιορισμένη Εστίαση σε κάθε σημείο αναστάτωσης Στρατηγική EMDr

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση

Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση Μαρία Ι. Κουτσούμπα Αναπλ. Καθηγήτρια ΣΕΦΑΑ ΕΚΠΑ / ΣΕΠ ΕΑΠ Δραστηριότητες και ασκήσεις αυτό-αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισµός της έννοιας της µάθησης

Καθορισµός της έννοιας της µάθησης ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ ΑΝΑΨΥΧΗΣ & ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΘΝΙΚΗ ΥΟΛΗ ΓΗΜΟΙΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΚΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΗ ΔΙΡΑ ΣΔΛΙΚΗ ΔΡΓΑΙΑ

ΔΘΝΙΚΗ ΥΟΛΗ ΓΗΜΟΙΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΚΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΗ ΔΙΡΑ ΣΔΛΙΚΗ ΔΡΓΑΙΑ Ε ΔΘΝΙΚΗ ΥΟΛΗ ΓΗΜΟΙΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΚΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΗ ΔΙΡΑ ΣΜΗΜΑ ΓΔΝΙΚΗ ΓΙΟΙΚΗΗ ΣΔΛΙΚΗ ΔΡΓΑΙΑ Θέκα: Η Γηνίθεζε Αιιαγώλ (Change Management) ζην Γεκόζην Σνκέα: Η πεξίπησζε ηεο εθαξκνγήο ηνπ ύγρξνλνπ Γεκνζηνλνκηθνύ

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακές Τεχνολογίες βασικά θεωρητικά ζητήματα με αναφορά στη διαδικασία σχεδιασμού

Ψηφιακές Τεχνολογίες βασικά θεωρητικά ζητήματα με αναφορά στη διαδικασία σχεδιασμού Ψηφιακές Τεχνολογίες βασικά θεωρητικά ζητήματα με αναφορά στη διαδικασία σχεδιασμού N.Γιαννούτσου Εργαστήριο Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας- ΦΠΨ-Φιλοσοφική σχολή http://etl.ppp.uoa.gr Τεχνολογίες για την ηλεκτρονική

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ EΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση : Λεωφ. Αντ.Τρίτση, Αργοστόλι Κεφαλληνίας Τ.Κ. 28 100 τηλ. : 26710-27311 fax : 26710-27312

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 9 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 9 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 9 1/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: α) να ορίζουν τι

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογία της σχολικής τάξης ΙΙ

Η οικολογία της σχολικής τάξης ΙΙ Όλγα Ηµέλλου PhD Περίληψη Μετά την ψήφιση του νόµου 2817/2000, την πρόσφατη συµπλήρωση και αναθεώρησή του και την υπογραφή των σχετικών υπουργικών αποφάσεων και εγκυκλίων, η εκπαίδευση των παιδιών και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μ. Κορφιατη - Π. Γεωργίου ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ & ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΠΑΝ. ΠΑΤΡΩΝ

Μ. Κορφιατη - Π. Γεωργίου ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ & ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΠΑΝ. ΠΑΤΡΩΝ Μ. Κορφιατη - Π. Γεωργίου ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ & ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΠΑΝ. ΠΑΤΡΩΝ Αξιολόγηση υπηρεσιών: Έρευνα χρηστών της ΒιΒλιοθήκης και Υπηρεσίας Πληροφόρησης του Πανεπιστημίου Πατρών Μ. Korfiati - P. Georgiou

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήµιο Αθηνών. Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Στέλλα Βοσνιάδου 11/23/2006

Πανεπιστήµιο Αθηνών. Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Στέλλα Βοσνιάδου 11/23/2006 Μνήµη Στέλλα Βοσνιάδου Τµήµα ΜΙΘΕ Πανεπιστήµιο Αθηνών 11/23/2006 Εισαγωγή στην Ψυχολογία Στέλλα Βοσνιάδου Τα τρία στάδια της µνήµης Κωδικοποίηση Αποθήκευση Ανάσυρση Η µνήµη απαιτεί οι πληροφορίες που έρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ: ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ, ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ: ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ, ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ: ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ, ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ Προσωπικότητα: Τα ιδιαίτερα και σχετικά σταθερά πρότυπα συμπεριφοράς, σκέψης και συναισθηματικής έκφρασης που παρουσιάζουν τα άτομα

Διαβάστε περισσότερα

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Ζαχαρούλα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Φωτογραφία. Προσωπικά στοιχεία. Γνωστικό αντικείμενο: Αθλητική Ψυχολογία με έμφαση τις εφαρμογές

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Φωτογραφία. Προσωπικά στοιχεία. Γνωστικό αντικείμενο: Αθλητική Ψυχολογία με έμφαση τις εφαρμογές ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Φωτογραφία Προσωπικά στοιχεία Ονοματεπώνυμο: Ιδιότητα: Γνωστικό αντικείμενο: Τομέας: Εργαστήριο: Τρέχουσα διοικητική θέση: Προσωπική ιστοσελίδα: Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Νοημοσύνη. Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας

Νοημοσύνη. Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας Νοημοσύνη Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας S Αμφισβήτηση S Αξιολόγηση της νοημοσύνης (Νασιάκου, (1980): Νοημοσύνη είναι ό,τι μετρούν τα τεστ νοημοσύνης) S Τρόπος αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ.

Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ. Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ. Προσοχή - Συγκέντρωση Η συγκέντρωση αναφέρεται στην ικανότητα συνειδητής κατεύθυνσης της προσοχής σε ένα συγκεκριμένο μέρος του πεδίου

Διαβάστε περισσότερα

Επικοινωνία, Μάθηση και Προσεγγίσεις Αποτελεσματικής Διδασκαλίας Λευκωσία 26 Φεβρουαρίου 2014

Επικοινωνία, Μάθηση και Προσεγγίσεις Αποτελεσματικής Διδασκαλίας Λευκωσία 26 Φεβρουαρίου 2014 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Επικοινωνία, Μάθηση και Προσεγγίσεις Αποτελεσματικής Διδασκαλίας Λευκωσία 26 Φεβρουαρίου 2014 1 Συνάντηση με εκπαιδευτικούς εσπερινών Γυμνασίων - Λυκείων

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων.

Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων. Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων. Στην προηγούμενη Εκπαιδευτική Μονάδα παρουσιάστηκαν ορισμένα χρήσιμα παραδείγματα διαδεδομένων εργαλείων για τον χρονοπρογραμματισμό

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η προβολή επιστημονικών θεμάτων από τα ελληνικά ΜΜΕ : Η κάλυψή τους στον ελληνικό ημερήσιο τύπο Σαραλιώτου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Είναι γνωστό άτι καθημερινά διακινούνται δεκάδες μηνύματα (E~mail) μέσω του διαδικτύου

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Είναι γνωστό άτι καθημερινά διακινούνται δεκάδες μηνύματα (E~mail) μέσω του διαδικτύου GREEKLISH: ΜΙΑ ΝΕΑ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ; Α.Καράκος, Λ.Κωτούλας ΠΕΡΙΛΗΨΗ Είναι γνωστό άτι καθημερινά διακινούνται δεκάδες μηνύματα (E~mail) μέσω του διαδικτύου {INTERNEη από την μια άκρη του κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Η Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΣΤΗΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΗΓΕΣΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

EDUS265 Εκπαιδευτική Τεχνολογία

EDUS265 Εκπαιδευτική Τεχνολογία EDUS265 Εκπαιδευτική Τεχνολογία Χαράλαμπος Βρασίδας www.cardet.org www.unic.ac.cy 2004-2006 CARDET 1 Απόψεις Γιατί οι ορισμοί ενός κλάδου είναι σημαντικοί; Πώς θα ορίζατε τον όρο «Τεχνολογία»; Πώς θα ορίζατε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΕΛΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ. ΤΕΙ Αθήνας & 2ης Περιφ. Νομαρχίας Αθήνας, e-mail : kapelou@rhodes.aegean.gr

ΚΑΠΕΛΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ. ΤΕΙ Αθήνας & 2ης Περιφ. Νομαρχίας Αθήνας, e-mail : kapelou@rhodes.aegean.gr 95 ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΟΥ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΥ ΣΕ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ (NCTM & ΑΠΣ/ΔΕΠΠΣ) ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΣΧΟΛΙΚΗ ΒΑΘΜΙΔΑ ΚΑΠΕΛΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΤΕΙ Αθήνας &

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Δομή της παρουσίασης Δυσκολίες μαθητών γύρω από την έννοια της

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

EDUS265 Εκπαιδευτική Τεχνολογία

EDUS265 Εκπαιδευτική Τεχνολογία Απόψεις EDUS265 Εκπαιδευτική Τεχνολογία Χαράλαμπος Βρασίδας www.cardet.org www.unic.ac.cy Γιατίοιορισμοίενόςκλάδουείναισημαντικοί; Πώς θα ορίζατε τον όρο «Τεχνολογία»; Πώς θα ορίζατε τον όρο «Εκπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κωνσταντίνος Π. Χρήστου Ένα αρχέγονο ερώτηµα Τι είναι η γνώση; Ποια η διαδικασία του γνωρίζειν; θεωρίες, επιστημολογίες, μεταφορές και πρακτικές στην τάξη των μαθηματικών Μάθηση

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 9 Η δομή της μνήμης Πέτρος Ρούσσος Μνήμη Σημασία της μνήμης Η περίπτωση του Η.Μ. (ή Henry Molaison) Μνήμη είναι το μέσο με το οποίο συγκρατούμε τις εμπειρίες του παρελθόντος

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Management και Διοίκηση Επιχειρήσεων και Οργανισμών

Μάθημα: Management και Διοίκηση Επιχειρήσεων και Οργανισμών ΠΑΝΤΕΙΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ PANTEION UNIVERSITY OF SOCIAL AND POLITICAL SCIENCES DEPARTMENT OF ECONOMIC & REGIONAL DEVELOPMENT Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

H γνωστική και µεταγνωστική ικανότητα των ευφυών µαθητών. Φουστάνα Αγγελική, ρ., Ειδική Παιδαγωγός ΠΕ70 Παπαδάτος Γιάννης, Καθηγητής Παν/ιου Αθηνών

H γνωστική και µεταγνωστική ικανότητα των ευφυών µαθητών. Φουστάνα Αγγελική, ρ., Ειδική Παιδαγωγός ΠΕ70 Παπαδάτος Γιάννης, Καθηγητής Παν/ιου Αθηνών H γνωστική και µεταγνωστική ικανότητα των ευφυών µαθητών Φουστάνα Αγγελική, ρ., Ειδική Παιδαγωγός ΠΕ70 Παπαδάτος Γιάννης, Καθηγητής Παν/ιου Αθηνών Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήµιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση και Πολιτισμός: έρευνα προκαταρκτικής αξιολόγησης μίας εικονικής έκθεσης

Εκπαίδευση και Πολιτισμός: έρευνα προκαταρκτικής αξιολόγησης μίας εικονικής έκθεσης Εκπαίδευση και Πολιτισμός: έρευνα προκαταρκτικής αξιολόγησης μίας εικονικής έκθεσης Education and Culture: front-end evaluation of a virtual exhibition Σαπφώ Μορτάκη, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο & Ανοιχτό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΑΝΑΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΛΙΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ REDESIGNING AN ASSEMBLY LINE WITH LEAN PRODUCTION TOOLS

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΑΝΑΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΛΙΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ REDESIGNING AN ASSEMBLY LINE WITH LEAN PRODUCTION TOOLS ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΑΝΑΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΛΙΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ REDESIGNING AN ASSEMBLY LINE WITH

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Ψυχολογία

Οργανωσιακή Ψυχολογία Οργανωσιακή Ψυχολογία Ιωάννης Νικολάου Επίκουρος Καθηγητής Οργανωσιακής Συμπεριφοράς Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα ιοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας www.inikolaou.gr inikol@aueb.gr Ιωάννης Νικολάου

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας WECHLER INTELLIGENCE SCALE FOR CHILDREN III (WISC -III) Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας Υποκλίμακες του WISC Λεκτικές υποκλίμακες Πληροφορίες Λεξιλόγιο Ομοιότητες Κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

Μιχαήλ Νικητάκης 1, Ανέστης Σίτας 2, Γιώργος Παπαδουράκης Ph.D 1, Θοδωρής Πιτηκάρης 3

Μιχαήλ Νικητάκης 1, Ανέστης Σίτας 2, Γιώργος Παπαδουράκης Ph.D 1, Θοδωρής Πιτηκάρης 3 Information literacy and the autonomous learner Μιχαήλ Νικητάκης 1, Ανέστης Σίτας 2, Γιώργος Παπαδουράκης Ph.D 1, Θοδωρής Πιτηκάρης 3 1) Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυµα Κρήτης, nikit@lib.teiher.gr, r,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ψυχοθεραπεία;

Τι είναι ψυχοθεραπεία; (M. HERSEN και W. SLEDGE, Encyclopedia of Psychotherapy Academic Press, 2002) 1 Τι είναι ψυχοθεραπεία; Ψυχοθεραπεία είναι η λεκτική επικοινωνία μεταξύ θεραπευόμενου και ψυχοθεραπευτή με σκοπό : Την διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Περίγραμμα Μαθήματος

Περίγραμμα Μαθήματος Περίγραμμα Μαθήματος Κωδικός Μαθήματος: Τίτλος Μαθήματος Πιστωτικές Μονάδες (Credits/ECTS) SOWK-521 Μέθοδοι και Παρεμβάσεις 10 σε Ομάδες Τμήμα Εξάμηνο Προαπαιτούμενα Κοινωνικής Εαρινό Κανένα Εργασίας Είδος

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης

Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης Αθήνα, 6 Μαρτίου 2015 Πέτρος Μηγιάκης Δ/νση Οικονομικής Ανάλυσης και

Διαβάστε περισσότερα

Όλγα Χ. Βερικάκη. Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής. Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός»

Όλγα Χ. Βερικάκη. Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής. Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» Όλγα Χ. Βερικάκη Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» Ηκοινωνικήεργασίακαλείταιναλειτουργήσεισυμπληρωματικάμετην ιατρική παρέμβαση, παρέχοντας παράλληλα

Διαβάστε περισσότερα

Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής

Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής Ε. Κολέζα, Γ. Βρέταρος, θ. Δρίγκας, Κ. Σκορδούλης Εισαγωγή Ο εκπαιδευτικός κατά τη διάρκεια της σχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής ΙΙ

Διδακτική της Πληροφορικής ΙΙ Διδακτική της Πληροφορικής ΙΙ Ομάδα Γ Βότσης Ευστάθιος Γιαζιτσής Παντελής Σπαής Αλέξανδρος Τάτσης Γεώργιος Προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι αρχάριοι προγραμματιστές Εισαγωγή Προβλήματα Δυσκολίες Διδακτικό

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ Νικόλας Χριστοδούλου Λευκωσία, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΕΑΕΚ Αναµόρφωση του Προγράµµατος Προπτυχιακών Σπουδών του ΤΕΦΑΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 6 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ 6.1 Τι ονοµάζουµε πρόγραµµα υπολογιστή; Ένα πρόγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

Γιαννάκης Βασιλειάδης, Γιώργος Σαββίδης, Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών της Αγωγής, Πανεπιστήµιο Κύπρου ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Γιαννάκης Βασιλειάδης, Γιώργος Σαββίδης, Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών της Αγωγής, Πανεπιστήµιο Κύπρου ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αναγνωστικός Αλφαβητισµός σε Μαθητές Ε Τάξης ηµοτικού ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΟΣ ΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ: ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΣΕ ΜΑΘΗΤΕΣ Ε ΤΑΞΗΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΕ ΣΥΝΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΗ ΣΥΝΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΣΤΑ ΝΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνης Βεντούρης. Επίκουρος Καθηγητής Διδακτικής των Γλωσσών Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Αντώνης Βεντούρης. Επίκουρος Καθηγητής Διδακτικής των Γλωσσών Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αντώνης Βεντούρης Επίκουρος Καθηγητής Διδακτικής των Γλωσσών Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Δυσκολία κειμένων Δυσκολία ερωτημάτων (items) Ίση βαρύτητα πιστοποιητικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΑΛΕΝΤΙΝΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Α.Μ.: 09/061. Υπεύθυνος Καθηγητής: Σάββας Μακρίδης

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΑΛΕΝΤΙΝΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Α.Μ.: 09/061. Υπεύθυνος Καθηγητής: Σάββας Μακρίδης Α.Τ.Ε.Ι. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Η διαμόρφωση επικοινωνιακής στρατηγικής (και των τακτικών ενεργειών) για την ενδυνάμωση της εταιρικής

Διαβάστε περισσότερα

þÿ Ç»¹º ³µÃ ± : Ãż²» Ä Â

þÿ Ç»¹º ³µÃ ± : Ãż²» Ä Â Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015 þÿ Ç»¹º ³µÃ ± : Ãż²» Ä Â þÿãå½±¹ã ¼±Ä¹º  ½ ¼ Ãͽ  þÿ±à ĵ»µÃ¼±Ä¹º

Διαβάστε περισσότερα

Ζ ΑΝΣΗΛΖΦΖ ΚΑΗ Ζ ΤΜΒΟΤΛΔΤΣΗΚΖ ΠΑΡΔΜΒΑΖ ΣΟΤ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟΤ ΣΖ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΓΤΡΧ ΑΠΟ ΣΟ ΥΟΛΗΚΟ ΔΚΦΟΒΗΜΟ (BULLYING) Δηξήλε Ν. Βεγηάλλε (Α.Μ.

Ζ ΑΝΣΗΛΖΦΖ ΚΑΗ Ζ ΤΜΒΟΤΛΔΤΣΗΚΖ ΠΑΡΔΜΒΑΖ ΣΟΤ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟΤ ΣΖ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΓΤΡΧ ΑΠΟ ΣΟ ΥΟΛΗΚΟ ΔΚΦΟΒΗΜΟ (BULLYING) Δηξήλε Ν. Βεγηάλλε (Α.Μ. ρνιηθφο Δθθνβηζκφο θαη Δθπαηδεπηηθφο 1 Τπέξηηηινο: ρνιηθφο Δθθνβηζκφο θαη Δθπαηδεπηηθφο Ζ ΑΝΣΗΛΖΦΖ ΚΑΗ Ζ ΤΜΒΟΤΛΔΤΣΗΚΖ ΠΑΡΔΜΒΑΖ ΣΟΤ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟΤ ΣΖ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΓΤΡΧ ΑΠΟ ΣΟ ΥΟΛΗΚΟ ΔΚΦΟΒΗΜΟ (BULLYING)

Διαβάστε περισσότερα

EC-ASE: European Certificate for Consultants of Social Economy

EC-ASE: European Certificate for Consultants of Social Economy Μεθοδολογία Αντιστοίχισης των Προσόντων με το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Επαγγελματικών Προσόντων (EQF) EC-ASE: European Certificate for Consultants of Social Economy «European Certificate for Consultants of Social

Διαβάστε περισσότερα

Μύθοι και πραγματικότητα για τη Χαρισματικότητα

Μύθοι και πραγματικότητα για τη Χαρισματικότητα Μύθοι και πραγματικότητα για τη Χαρισματικότητα Φουστάνα Αγγελική Διδάκτωρ Ειδικής Αγωγής Χαρισματικών παιδιών, Επιστημονική συνεργάτης Παν/ίου Αθηνών, Επιμορφώτρια Εκπ/σης Ενηλίκων Υπουργείου Διοικητικής

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN AWARENESS ACTIVITY IN NEUROSCIENCES. City Date Time Hall. Rhodes 16 March 2012 7.00 pm Cultural Events Hall Aktaion

BRAIN AWARENESS ACTIVITY IN NEUROSCIENCES. City Date Time Hall. Rhodes 16 March 2012 7.00 pm Cultural Events Hall Aktaion BRAIN AWARENESS ACTIVITY IN NEUROSCIENCES City Date Time Hall Rhodes 16 March 2012 7.00 pm Cultural Events Hall Aktaion TITLE: BRIDGE, COGNITIVE ENHANCEMENT AND BRAIN PLASTICITY: HOW TO KEEP BRAIN FIT

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ ΣΟΦΙΑ Socm09008@soc.aegean.gr

ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ ΣΟΦΙΑ Socm09008@soc.aegean.gr ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΥΝΟΧΗ» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέμα: Διερεύνηση των απόψεων

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 επίκτητη και ειδική ή εξελικτική δυσλεξία Η δυσλεξία ως πρόβλημα της ανάγνωσης, διακρίνεται σε δύο μεγάλες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Professional Tourism Education EΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Ministry of Tourism-Υπουργείο Τουρισμού

Professional Tourism Education EΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Ministry of Tourism-Υπουργείο Τουρισμού Professional Tourism Education EΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Ministry of Tourism-Υπουργείο Τουρισμού Need for Professional Tourism Education Η Ανάγκη για Επαγγελματική Τουριστική Εκπαίδευση Tourism:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Δ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ Σπουδάστρια: Διαούρτη Ειρήνη Δήμητρα Επιβλέπων καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα