ΦΑΙΝΥΛΚΕΤΟΝΟΥΡΙΑ (PKU)»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΦΑΙΝΥΛΚΕΤΟΝΟΥΡΙΑ (PKU)»"

Transcript

1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ (T.E.I) ΚΡΗΤΗΣ, ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «ΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΦΑΙΝΥΛΚΕΤΟΝΟΥΡΙΑ (PKU)» ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΤΣΙΡΛΗ ΕΣΠΟΙΝΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΦΡΑΓΚΙΑ ΑΚΗΣ Γ.Α. 1

2 TECHNOLOGICAL EDUCATIONAL INSTITUTE OF CRETE, BRANCH OF SITIA, DEPARTMENT OF HUMAN NUTRITION AND DIETETICS FINAL WORK: «NUTRITIONAL GUIDELINES FOR PATIENTS WITH PHENYLKETONURIA (PKU)» STUDENT: TSIRLI DESPINA INTRODUCER: FRAGKIADAKIS G.Α. 2

3 Πίνακας περιεχοµένων Περίληψη σελίδα 6 Summary σελίδα 7 Εισαγωγή σελίδες 8-12 Πρώτο κεφάλαιο: Φυσιολογία της φαινυλκετονουρίας 1.1. Παθοφυσιολογία της φαινυλκετονουρίας σελίδες Ετερογένεια και κλινική εικόνα της Φαινυλκετονουρίας σελίδες εύτερο κεφάλαιο: ιάγνωση και θεραπεία της φαινυλκετονουρίας (PKU) 2.1 ιάγνωση της Φαινυλκετονουρίας σελίδες Θεραπεία της φαινυλκετονουρίας σελίδες Τρίτο κεφάλαιο: Βασικές αρχές δίαιτας PKU 3.1 Bασικές αρχές δίαιτας PKU σελίδες Ισοδύναµα φαινυλαλανίνης σελίδες Υποκατάσταση πρωτεΐνης σελίδες Συµπληρώµατα βιταµινών και µετάλλων σελίδες Τρόφιµα ελευθέρα φαινυλαλανίνης σελίδες Τέταρτο κεφάλαιο: ιατροφική αντιµετώπιση της φαινυλκετονουρίας (PKU) κατά την βρεφική ηλικία 3

4 4.1. Φαινυλκετονουρία στη βρεφική ηλικία σελίδες Φαινυλκετονουρία και θηλασµός σελίδα Σχεδιασµός Γευµάτων σελίδες ιατροφικές οδηγίες για µικρά παιδιά σελίδες Πρωτόκολλο διατροφής σε νοσοκοµεία σελίδες Πέµπτο κεφάλαιο : ιατροφική αντιµετώπιση φαινυλκετονουρίας (PKU) κατά την σχολική και εφηβική ηλικία 5.1 ιατροφή σε παιδιά σχολικής ηλικίας σελίδες Αντιµετώπιση δυσκολιών σε παιδιά σχολικής ηλικίας σελίδες Αντιµετώπιση παιδιού κατά τη διάρκεια ασθένειας σελίδες ιατροφή στην εφηβεία σελίδες Έκτο κεφάλαιο: ιατροφική αντιµετώπιση της φαινυλκετονουρίας (PKU) κατά την διάρκεια της εγκυµοσύνης 6.1 Κληρονοµικότητα και PKU σελίδες Προγεννητικός έλεγχος σελίδες Παθογένεια σελίδες Μητρικές επιδράσεις σελίδες ιαιτητική φροντίδα κατά την διάρκεια της εγκυµοσύνης σελίδες Βιβλιογραφία σελίδες Παραρτήµατα σελίδες

5 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ PKU: Φαινυλκετονουρία BH 4 : Τετραϋδροβιοπτερίνη DHPR: εϋδροπτεριδίνη PHE: Φαινυλαλανίνη PUFA: Πολυακόρεστα λιπαρά οξέα IQ: είκτης ευφυΐας CHD: Καρδιαγγειακά PAH: Γονίδιο της PKU FDA: Οργανισµός Τροφίµων & Φαρµάκων 5

6 Περίληψη Η φαινυλκετονουρία (PKU) είναι η πιο συχνή διαταραχή µεταβολισµού των αµινοξέων, αποτελεί κληρονοµικό νόσηµα και βασικό χαρακτηριστικό της είναι η ενδογενής αδυναµία µεταβολισµού του αµινοξέος φαινυλαλανίνη προς τυροσίνη. Η έγκαιρη διάγνωση αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση ώστε να αποφευχθούν επιπλοκές όπως βαριά νοητική στέρηση, σπασµοί, διαταραχές συµπεριφοράς µε στοιχεία αυτισµού, χαρακτηριστικό δερµατικό έκζεµα και αποχρωµατισµός του δέρµατος, των µαλλιών και των µατιών. Σκοπός της συγκεκριµένης πτυχιακής εργασίας είναι η παρουσίαση των διατροφικών οδηγιών που αναφέρονται στην διεθνή βιβλιογραφία και µπορούν να αποτελέσουν ένα χρήσιµο εργαλείο για γιατρούς, νοσηλευτές, διατροφολόγους-διαιτολόγους και γονείς. Η συνιστώµενη δίαιτα είναι περιορισµένη σε φαινυλαλανίνη και παρέχει συµπληρωµατική χορήγηση, µέσω σκευασµάτων, τυροσίνης, πρωτεϊνών, βιταµινών, µετάλλων και ιχνοστοιχείων. Κυρίως χρησιµοποιούνται τρόφιµα «χαµηλά» σε φαινυλαλανίνη και η προσλαµβανόµενη ποσότητα καθορίζεται σύµφωνα µε τις ανάγκες του κάθε ασθενούς, την ηλικία και το βάρος σώµατος. Πριν την εγκυµοσύνη είναι σηµαντικός ο προγεννητικός έλεγχος ώστε να υπάρχει η κατάλληλη προγεννητική φροντίδα όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο. Επιπλέον, κατά την διάρκεια της εγκυµοσύνης και του θηλασµού χρησιµοποιούνται συµπληρώµατα αµινοξέων µε προσθήκη βιταµινών, µετάλλων και ιχνοστοιχείων. Σηµαντικό στοιχείο είναι η γνώση των γονέων όσον αφορά την εκπαίδευση των παιδιών από την παιδική ηλικία έως και την ενηλικίωση τους. Επιπλέον, οι γονείς θα πρέπει να επιδιώκουν την εκπαίδευση των παιδιών µε δραστηριότητες που θα τα βοηθήσουν να αναπτύξουν τις απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες που χρειάζονται για τον επιτυχή χειρισµό της δίαιτας τους κατά την ενήλικη ζωή. 6

7 Summary Phenylketonuria (PKU) is the most common disorder of metabolism of amino acids, an inherited disease, and is a key feature of the endogenous potential for metabolism of the amino acid phenylalanine to the amino acid tyrosine. Early diagnosis is essential to avoid complications such as severe mental retardation, seizures, and behavioural disorders with evidence of autism, characteristic skin eczema and skin, hair and eyes discoloration. The purpose of this diploma thesis is to present the dietary guidelines suggested in the literature, which can serve as a useful tool for doctors, nurses, nutritionists, dieticians and parents. The recommended diet is low in phenylalanine and provides supplemental through amino acid preparations, tyrosine, vitamins, minerals and trace elements. Mainly they are used food 'low' in phenylalanine, while intake is determined by the needs of each patient, age and body weight. Before pregnancy, the prenatal diagnosis is significant, to allow for the proper prenatal care when necessary. Moreover, during pregnancy and lactation supplements of amino acids with added vitamins, minerals and trace elements are utilized. An important element is the knowledge of parents regarding the education of children from infancy through adulthood. In addition, parents should seek to educate children with activities that will help them develop the necessary knowledge and skills needed for the successful handling of their low phenylalanine diet during adulthood. 7

8 Εισαγωγή: Η φαινυλκετονουρία (PKU) αποτελεί νόσηµα της οµάδας των υπερφαινυλαλανιναιµιών, οι οποίες είναι κληρονοµικά νοσήµατα µε κοινό χαρακτηριστικό την ενδογενή αδυναµία µεταβολισµού του αµινοξέος φαινυλαλανίνη προς τυροσίνη. Κληρονοµούνται µε αυτοσωµατικό υπολειπόµενο χαρακτήρα (οι αυτοσωµικές υπολειπόµενες ασθένειες εκδηλώνονται στα παιδιά που έχουν κληρονοµήσει από ένα παθολογικό γονίδιο από κάθε γονιό), έχουν τη µεγαλύτερη συχνότητα από όλες τις διαταραχές του µεταβολισµού των αµινοξέων, αλλά παρόλα αυτά και την καλύτερη πρόγνωση. (Θ. Παταριάς 1998 & P. Karlson 1993). Επιδηµιολογικά, η µέση συχνότητα της PKU στη λευκή φυλή είναι περίπου 1: Στην Ελλάδα παρατηρούνται 8,9/ γεννήσεις ( ) οι οποίες αφορούσαν την κλασσική PKU και 9,0/ υπερ-φαινυλαλανιν-αιµίες. (Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού 2001) 8

9 Στη φαινυλκετονουρία παρατηρείται µέτρια ως και µεγάλη ανεπάρκεια της υδροξυλάσης της φαινυλαλανίνης. Υπάρχουν κάποιες υποκατηγορίες που διακρίνονται ανάλογα της ενζυµικής δραστικότητας: 1. Κλασική φαινυλκετονουρία: i. Ελαφριά φαινυλκετονουρία: τιµές φαινυλαλανίνης αίµατος εκτός δίαιτας mg/dl. ii. Μέτριας βαρύτητας φαινυλκετονουρία: τιµές φαινυλαλανίνης αίµατος εκτός δίαιτας mg/dl. 9

10 iii. Βαρεία φαινυλκετονουρία: τιµές φαινυλαλανίνης αίµατος εκτός δίαιτας >20 mg/dl. 2. Άτυπη ή καοήθης φαινυλκετονουρία: i. Ανεπάρκεια της δραστικότητας του ενζύµου ρεδουκτάση της δεϋδροπτεριδίνης (DHPR). ii. Αδυναµία της σύνθεσης της τετραϋδροβιοπτερίνης (ΒΗ 4 ). (Trahms 2000 & Francis DEM 2000). Η µετατροπή της βιοπτερίνης 10

11 Αν η νόσος δεν αντιµετωπιστεί άµεσα προκαλεί βαριά νοητική καθυστέρηση, σπασµούς, διαταραχές συµπεριφοράς µε στοιχεία αυτισµού, χαρακτηριστικό δερµατικό έκζεµα και αποχρωµατισµό του δέρµατος, των µαλλιών και των µατιών. Τα νεογνά γεννιούνται φυσιολογικά, γιατί ο µεταβολισµός της µητέρας τα προστατεύει από τις υψηλές συγκεντρώσεις φαινυλαλανίνης κατά την ενδοµήτρια ζωή και συνήθως παραµένουν φαινοµενικά ασυµπτωµατικά για µεγάλο χρονικό διάστηµα. Μοναδική θεραπεία για αυτούς τους ασθενείς είναι η δίαιτα φτωχή σε φαινυλαλανίνη, η οποία πρέπει να ξεκινήσει όσο το δυνατόν πιο σύντοµα µετά τη γέννηση του παιδιού και οπωσδήποτε µέσα στο πρώτο τρίµηνο της ζωής του προκειµένου να αποφευχθούν µη αναστρέψιµες εγκεφαλικές βλάβες. (Karlson 1993, McPhee 2000 & Παταργιάς 1998). Οι βασικές αρχές της δίαιτας PKU: 1. Η πρόσληψη της φαινυλαλανίνης και κατά συνέπεια της πρωτεΐνης µέσω της τροφής µειώνεται στα επίπεδα ανοχής του ασθενούς. 2. Η δραµατικά µειωµένη πρόσληψη πρωτεΐνης αναπληρώνεται µε σκευάσµατα µίγµατος L-αµινοξέων που είναι ελεύθερα σε φαινυλαλανίνη και συνήθως ενισχυµένα µε τυροσίνη. 3. Χορηγούνται βιταµίνες, µέταλλα και ιχνοστοιχεία συνήθως µέσω του µίγµατος αµινοξέων ή και ειδικών συµπληρωµάτων. 4. Οι θερµιδικές ανάγκες καλύπτονται µε κοινά τρόφιµα και τρόφιµα ειδικής διατροφής που είναι πολύ φτωχά ή ελεύθερα σε πρωτεΐνες. 11

12 5. Η κάλυψη των αναγκών του ασθενούς για ποικιλία και όγκο τροφής γίνεται µε τα πολύ φτωχά ή ελεύθερα σε πρωτεΐνες κοινά και ειδικά τρόφιµα. (Kleinman 1998, Francis DEM 2000, Lifshitz 2000, Shaw 2001, Vilaseca 2010). Πρέπει να σηµειωθεί ότι οι συνιστώµενες ποσότητες σε κάποια µακροθρεπτικά και µικροθρεπτικά διατροφικά στοιχεία διαφέρουν από αυτές των υγιών εξαιτίας της ιδιαιτερότητας της λειτουργίας του µεταβολισµού και του είδους της δίαιτας. Η µέση συνήθης ανοχή σε φαινυλαλανίνη των PKU ασθενών ανέρχεται σε mg την ηµέρα, ή περίπου 4-10 g πρωτεΐνες/ 24ώρο. Επιτρέπονται τρόφιµα όπως λαχανικά, φρούτα, πατάτες, ρύζι, καλαµπόκι, ορισµένα δηµητριακά, «καθαροί» υδατάνθρακες, φρέσκο γάλα και κρέµα σε µικρές ποσότητες, ενώ δεν επιτρέπονται κρέας, κοτόπουλο, ψάρια, αλλαντικά, τυριά, γιαούρτι, όσπρια, ξηροί καρποί, ζυµαρικά, ψωµί όλων των ειδών και ασπαρτάµη. (Kleinman 1998, Francis DEM 2000, Lifshitz 2000, Shaw 2001, Vilaseca 2010). 12

13 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ: ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΦΑΙΝΥΛΚΕΤΟΝΟΥΡΙΑΣ (PKU) 1.1. Παθοφυσιολογία της φαινυλκετονουρίας Η πρωτογενής µεταβολική διαταραχή στη φαινυλκετονουρία (PKU) είναι η έλλειψη του ενζύµου υδροξυλάση της φαινυλαλανίνης, η οποία οξειδώνει τη φαινυλαλανίνη προς τυροσίνη. Ο τρόπος κληρονοµικότητας είναι αυτοσωµατικός υπολειπόµενος, µε συχνότητα εµφάνισης της νόσου 1 προς Αποτέλεσµα της ενζυµικής βλάβης είναι η αύξηση της συγκέντρωσης της φαινυλαλανίνης στο πλάσµα, (οριακή τιµή περίπου 1 mol/l) που συνεπάγεται την χρησιµοποίηση παράπλευρων δρόµων για την αποικοδόµησής της. Ο σπουδαιότερος από αυτούς είναι η τρανσαµίνωση σε φαινυλοπυροσταφυλικό που αποβάλλεται σε αυξηµένες ποσότητες µε τα ούρα. Επιπλέον ο ελαττωµένος σχηµατισµός της τυροσίνης πιθανώς οδηγεί και στην ελάττωση της παραγωγής κατεχολαµινών και µελανίνης. (Karlson 1993 & Παταργιάς 1998). 13

14 Πιο συγκεκριµένα, οι φυσιολογικές µεταβολικές οδοί της ελεύθερης φαινυλαλανίνης περιλαµβάνουν την ενσωµάτωσή της σε πρωτεΐνες ή την υδροξυλίωσή της από την υδροξυλάση της φαινυλαλανίνης προς σχηµατισµό τυροσίνης (σχήµα 1). Επειδή η τυροσίνη, αλλά όχι η φαινυλαλανίνη, µπορεί να µεταβολιστεί προς φουµαρικό και ακετοξικό οξύ, η υδροξυλίωση της φαινυλαλανίνης µπορεί να θεωρηθεί ως ένας τρόπος παραγωγής τυροσίνης αλλά και ως ένας µηχανισµός παραγωγής ενέργειας µέσω γλυκονεογένεσης σε περίοδος σοβαρής έλλειψης πρωτεΐνης. Έτσι, ερµηνεύεται γιατί στον άνθρωπο η υδροξυλάση της φαινυλαλανίνης εντοπίζεται κυρίως στο ήπαρ. (McPhee 2000 & Karlson 1993). Πρέπει να επισηµάνουµε ότι φυσιολογικά δεν συµβαίνει απαµίνωση της φαινυλαλανίνης προς φαινυλ-πυροσταφυλικό οξύ, παρά µόνο σε περίπτωση που η συγκέντρωσή της στην κυκλοφορία υπερβεί τα 1,2 mmol/l. Ωστόσο, η παθογένεια των διαταραχών του κεντρικού νευρικού συστήµατος στη φαινυλκετονουρία σχετίζεται περισσότερο µε την ίδια τη φαινυλαλανίνη παρά µε τους µεταβολίτες της. Εκτός από την άµεση επίδραση των αυξηµένων επιπέδων φαινυλαλανίνης στην παραγωγή ενέργειας, στην πρωτεϊνοσύνθεση και στην οµοιόσταση των νευροδιαβιβαστών του αναπτυσσόµενου εγκεφάλου, η φαινυλαλανίνη µπορεί επίσης να αναστείλει τη µεταφορά ουδέτερων 14

15 αµινοξέων µέσω του αιµατο-εγκεφαλικού φραγµού, µε αποτέλεσµα µια επιλεκτική ανεπάρκεια αµινοξέων στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό. Εποµένως, φαίνεται ότι οι νευρολογικές εκδηλώσεις της φαινυλκετονουρίας είναι επακόλουθα µιας γενικής επίδρασης στο µεταβολισµό του κεντρικού νευρικού συστήµατος. (McPhee 2000 & Karlson 1993) Η παθοφυσιολογία του εκζέµατος που παρατηρείται στην µη αντιµετωπιζόµενη ή στην ατελώς αντιµετωπιζόµενη φαινυλκετονουρία, δεν είναι πλήρως κατανοητή. Το ανοιχτό χρώµα του δέρµατος είναι πιθανόν αποτέλεσµα της ανασταλτικής επίδρασης της περίσσειας φαινυλαλανίνης στην παραγωγή ντοπακινόνης από τα µελανινοκύτταρα (η παραγωγή ντοπακινόνης είναι η αντίδραση που καθορίζει το ρυθµό παραγωγής της µελανίνης). Περίπου το 90% των νεογνών µε υπερφαινυλαλανιναιµία που εντοπίζονται έχουν τυπική φαινυλκετονουρία που προκαλείται λόγω διαταραχής της υδροξυλάσης της φαινυλαλανίνης. Από τα υπόλοιπα νεογνά, τα περισσότερα έχουν καλοήθη υπερφαινυλαλανιναιµία, κατά την οποία τα επίπεδα φαινυλαλανίνης στο πλάσµα κυµαίνονται µεταξύ 0.1-1mmol/l. Ωστόσο, περίπου το 1% των νεογνών µε εµµένουσα υπερφαινυλαλανιναιµία έχουν διαταραχές του µεταβολισµού της τετραϋδροβιοπτερίνης (ΒΗ 4 ), που είναι ένας στοιχειοµετρικός συµπαράγοντας στην αντίδραση της υδροξυλίωσης (σχήµα 2). (McPhee 2000 & Karlson 1993) 15

16 Αναγωγάση της διϋδροπτεριδίνης Πηγή: McPhee 2000 Η τετραϋδροβιοπτερίνη (ΒΗ 4 ) είναι συµπαράγοντας της υδροξυλάσης φαινυλαλανίνης, της τυροσίνης και της τρυπτοφάνης. Συνεπώς, διαταραχές στη βιοσύνθεση ή τον µεταβολισµό της ΒΗ 4 έχουν σαν αποτέλεσµα την ανεπάρκεια και των τριών αντιδράσεων υδροξυλίωσης. Η µη υδροξυλίωση της φαινυλαλανίνης έχει φαινοτυπικές συνέπειες που οφείλονται στην άθροιση υποστρώµατος, ενώ αντίθετα η µη υδροξυλίωση της τυροσίνης ή της τρυπτοφάνης έχει φαινοτυπικές συνέπειες που οφείλονται στην ανεπάρκεια τελικού προϊόντος. Επειδή, η ΒΗ 4 χρησιµεύει ως συµπαράγοντας στην υδροξυλίωση της τυροσίνης και της τρυπτοφάνης, διαταραχές του µεταβολισµού της προκαλούν όχι µόνο φαινυλκετονουρία αλλά ανεπάρκεια των κατεχολαµινεργικών και σεροτονινεργικών νευροϋποδοχέων. Αποτέλεσµα είναι η εµφάνιση σοβαρής νευρολογικής διαταραχής κατά την παιδική ηλικία που εκδηλώνεται µε υποτονία, αδράνεια και υποστροφή της ανάπτυξης. Τα νεογνά µε διαταραχές µεταβολισµού της ΒΗ 4 αντιµετωπίζονται µε διαιτητικό περιορισµό αλλά και µε χορήγηση συµπληρωµάτων ΒΗ 4 και 5-υδροξυτρυπτοφάνης. (McPhee 2000 & Karlson 1993) 16

17 1.2. Ετερογένεια και κλινική εικόνα της Φαινυλκετονουρίας Όλα τα παιδιά µε αυξηµένα επίπεδα φαινυλαλανίνης στο αίµα δεν πάσχουν από φαινυλκετονουρία. Υπάρχει µια οµάδα παιδιών που παρουσιάζουν µια καλοήθη κατάσταση που ονοµάζεται υπερ-φαινυλαλανιν-αιµία και τα οποία δεν έχουν ανάγκη θεραπείας, εφόσον δεν διατρέχουν κίνδυνο να εµφανίσουν διανοητική καθυστέρηση. (Παταργιάς 1998). Ανάλογα µε το είδος του ενζύµου που λειτουργεί ανεπαρκώς και την υπολειπόµενη δραστηριότητα του οι υπερφαινυλαλανιναιµίες µπορούν να κατηγοριοποιηθούν ως εξής: 1. Απλή παροδική υπερφαινυλαλανιναιµία: περιγεννετική ανωριµότητα της υδροξυλάσης της φαινυλαλανίνης που αποκαθιστάται µόνη της, συνήθως µέσα στον πρώτο µήνα ζωής. 2. Απλή επίµονη υπερφαινυλαλανιναιµία: µικρή ανεπάρκεια του ενζύµου υδροξυλάση της φαινυλαλανίνης. Τιµές φαινυλαλανίνης αίµατος εκτός δίαιτας 4-10 mg/dl. 3. Κλασσική φαινυλκετονουρία: µέτρια έως µεγάλη ανεπάρκεια της υδροξυλάσης της φαινυλαλανίνης. Ανάλογα µε την ενζυµική δραστηριότητα διακρίνονται οι µορφές: i. Ελαφριά φαινυλκετονουρία: Τιµές φαινυλαλανίνης αίµατος εκτός δίαιτας mg/dl. ii. Μέτριας βαρύτητας φαινυλκετονουρία: Τιµές φαινυλαλανίνης αίµατος εκτός δίαιτας mg/dl. iii. Βαρεία φαινυλκετονουρία: Τιµές φαινυλαλανίνης αίµατος εκτός δίαιτας >20 mg/dl. 17

18 4. Άτυπη ή κακοήθης φαινυλκετονουρία: i. Ανεπάρκεια της δραστικότητας του ενζύµου ρεδουκτάση της δεϋδροπτεριδίνης (DHPR). iii. Αδυναµία της σύνθεσης της τετραϋδροβιοπτερίνης (ΒΗ 4 ). (Trahms 2000 & Francis DEM 2000) Πρέπει να σηµειωθεί ότι η συχνότητα εµφάνισης υπερφαινυλαλανιναιµιών ανά κατηγορία διαφέρει στον Ελληνικό παιδικό πληθυσµό (πίνακας 1), ενώ η κλασσική φαινυλκετονουρία είναι η πιο συχνή. (Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού 2001) Στην κλασσική φαινυλκετονουρία παρατηρείται µείωση της δραστικότητας της υδροξυλάσης της φαινυλαλανίνης κατά 15-85%. Η υπολειπόµενη λειτουργικότητα του ενζύµου φαίνεται ότι συνδέεται άµεσα µε το είδος της µετάλλαξης και καθορίζει την ηµερήσια ανοχή του οργανισµού σε φαινυλαλανίνη καθώς και τα επίπεδα φαινυλαλανίνης αίµατος σε ελεύθερη δίαιτα. (Ogier de Baulny 2007). Πίνακας 1. Συχνότητα εµφάνισης υπερφαινυλαλανιναιµιών Όλες 1: γεννήσεις Απλή επίµονη υπερφαινυλαλανιναιµία 1: γεννήσεις Κλασσική φαινυλκετονουρία 1: γεννήσεις Ανεπάρκεια ΒΗ 4 1: γεννήσεις Ανεπάρκεια DHPR 1: γεννήσεις Πηγή: Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού,

19 Η νόσος της φαινυλκετονουρίας πρέπει να αντιµετωπίζετε άµεσα, αλλιώς µπορεί να προκληθεί βαριά νοητική καθυστέρηση, διαταραχές συµπεριφοράς µε στοιχεία αυτισµού, σπασµοί, χαρακτηριστικό δερµατικό έκζεµα και αποχρωµατισµό του δέρµατος, των µαλλιών και των µατιών. Στην περίπτωση των νεογνών η διαταραχή της φαινυλκετονουρίας παραµένει φαινοµενικά ασυµπτωµατική για µεγάλο χρονικό διάστηµα γιατί ο µεταβολισµός της µητέρας τα προστατεύει από τις υψηλές συγκεντρώσεις φαινυλαλανίνης κατά την ενδοµήτρια ζωή τους. (πίνακας 2) Μοναδική τους θεραπεία, ώστε να αποφευχθούν µη αναστρέψιµες εγκεφαλικές βλάβες, είναι η δίαιτα φτωχή σε φαινυλαλανίνη. Οφείλεται να τονιστεί η άµεση χορήγηση της συγκεκριµένης δίαιτας µετά τη γέννηση τους και οπωσδήποτε εντός του πρώτου τριµήνου της ζωής τους. (Karlson 1993, McPhee 2000 & Παταργιάς 1998, Ogier de Baulny 2007). Πίνακας 2. Συνέπειες της αυξηµένης πρόσληψης PHE σε ασθενείς µε PKU Επίπεδα φαινυλαλανίνης αίµατος > κ.φ Επίπεδα τυροσίνης αίµατος < κ.φ. (εκτός αν συνυπάρχει ενισχυµένη χορήγηση) Έκπτωση της νοητικής λειτουργίας ανάλογη µε την αύξηση των επιπέδων φαινυλαλανίνης Ποικίλες νευρολογικές διαταραχές Αυτιστική συµπεριφορά Σπασµοί ερµατικό έκζεµα Αποχρωµατισµός δέρµατος και µαλλιών Πηγή: Ogier de Baulny

20 Τα φυσιολογικά επίπεδα φαινυλαλανίνης αίµατος είναι 2-3 mg/dl ( µmοl/l) ενώ αποδεκτά όρια ασφαλείας θεωρούνται τα επίπεδα 3,3-6,6 mg/dl ( µmοl/l). Ανεκτές τιµές φαινυλαλανίνης αίµατος θεωρούνται έως 6,6 mg/dl κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας, mg/dl στην εφηβεία και <20 mg/dl µετά την ενηλικίωση. (Ogier de Baulny 2007). Τα κύτταρα πάσχουν λόγω της συσσώρευσης της φαινυλαλανίνης 20

21 2 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ: ΙΑΓΝΩΣH ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΦΑΙΝΥΛΚΕΤΟΝΟΥΡΙΑΣ (PKU) 2.1. ιάγνωση της Φαινυλκετονουρίας Υπάρχουν διάφορες µέθοδοι για τη διάγνωση της φαινυλκετονουρίας. Ο Προγεννητικός έλεγχος και η εύρεση των µελών µιας οικογένειας που φέρουν το µεταλλαγµένο γονίδιο (PAH) της PKU πραγµατοποιούνται µε τεστ DNA. Στα νεογέννητα, ο έλεγχος γίνεται εντός των πρώτων ηµερών ζωής (εκτός του πρώτου 24ώρου), όπου λαµβάνονται κάποιες σταγόνες αίµατος από την πτέρνα του βρέφους. Στη συνέχεια ελέγχεται το ποσοστό της φαινυλαλανίνης και σε περίπτωση που δεν είναι φυσιολογικό, πραγµατοποιούνται και άλλες εξετάσεις για τη διαπίστωση της PKU. (Παταργιάς 1998, Smith 1991). 21

22 Μια άλλη µέθοδος είναι το Guthrie τεστ, κατά το οποίο γίνεται καλλιέργεια του Bacillus subtilis σε άγαρ και στη συνέχεια προστίθεται αίµα. Αν το αίµα έχει υψηλή ποσότητα φαινυλαλανίνης παρατηρείται ανάπτυξη του βακτηρίου. Προσοχή πρέπει να δίνεται στην ύπαρξη αντιβιοτικών στο αίµα διότι µπορεί να µας οδηγήσει σε ψευδώς αρνητικά αποτελέσµατα. Συγκριτικά µε το Guthrie τεστ, οι αιµατολογικές εξετάσεις είναι πιο αξιόπιστες, πιο εύκολες και δεν επηρεάζονται από την ύπαρξη αντιβιοτικών. Τέλος εξετάσεις για την εύρεση φαινυλ-πυροσταφυλικού οξέως στα ούρα χρησιµοποιούνται για την επιβεβαίωση της ασθένειας καθώς και για την παρακολούθηση της θεραπείας µε τη δίαιτα της φαινυλαλανίνης. Πρέπει να τονισθεί ότι το Medical Research Council συνιστά η διάγνωση και η θεραπεία να ξεκινά µέσα στις πρώτες 20 ηµέρες της ζωής. (Παταργιάς 1998, Medical Research Council 1993, Smith 1991). Guthrie test 2.2. Θεραπεία της Φαινυλκετονουρίας Σκοπός της θεραπείας είναι η αποτροπή υπερβολικής συσσώρευσης φαινυλαλανίνης στο αίµα. Η χορήγηση της υδροξυλάσης της φαινυλαλανίνης θα αποτελούσε µια µέθοδο θεραπείας για τους ασθενείς µε φαινυλκετονουρία, αλλά αυτό δεν είναι εφικτό. Μια 22

23 εναλλακτική µέθοδος θεραπείας είναι η ελεγχόµενη χορήγηση φαινυλαλανίνης µε τη διατροφή, η οποία προτάθηκε από τον Bickel, ένα χρόνο µετά την ανακάλυψη της ασθένειας. Σε περίπτωση που η διατροφή αρχίσει αργότερα από το διάστηµα των τριών µηνών είναι ελάχιστες οι πιθανότητες ο ασθενής να αποκτήσει φυσιολογική νοηµοσύνη. Για παράδειγµα, σε κάποια ειδικά κέντρα για την PKU που διέκοψαν την δίαιτα σε παιδιά κάτω των 12 ετών για 4 χρόνια παρατηρήθηκε επιδείνωση του IQ, των νευρολογικών και νευροψυχολογικών προβληµάτων. (Παταργιάς 1998, Medical Research Council 1993). Η δίαιτα έχει κύριο στόχο την πρόσληψη φαινυλαλανίνης µε την τροφή στις ποσότητες που ανέχεται και χρειάζεται κάθε ασθενής (πίνακας 3). Οι ποσότητες ανοχής και ανάγκης ταυτίζονται εφόσον η φαινυλαλανίνη είναι ένα απαραίτητο αµινοξύ όπως και στα υγιή άτοµα, αλλά σε πολύ µικρότερες δόσεις. Η τυροσίνη όµως, εξαιτίας της αδυναµίας των ασθενών µε PKU να την συνθέσουν, µετατρέπεται σε άκρως απαραίτητο αµινοξύ, του οποίου οι ανάγκες καλύπτονται µόνο µέσω της τροφής. (Παταργιάς 1998 & Ogier de Baulny 2007). Πίνακας 3. Παράµετροι που καθορίζουν τις απαιτήσεις σε PHE Είδος µετάλλαξης-δραστικότητα υδροξυλάσης της φαινυλαλανίνης Ηλικία Ρυθµός ανάπτυξης Επάρκεια πρόσληψης πρωτεϊνών και θερµίδων Κατάσταση υγείας Πηγή: Ogier de Baulny

24 Είναι σηµαντικό να αναφερθεί ότι πρόσφατα εγκρίθηκε από τoν Οργανισµό Τροφών και Φαρµάκων (Food and Drug Administration-FDA) το Kuvan, ένα φάρµακο που µειώνει τα επίπεδα φαινυλαλανίνης στο αίµα και ενισχύει τη δράση του PAH ενζύµου, όταν υπάρχει (αποµένει στον οργανισµό) µία σχετική λειτουργία του. Φυσικά η δίαιτα της φαινυλαλανίνης δεν πρέπει να διακοπεί µε τη λήψη του φαρµάκου και πρέπει να συνεχιστούν οι διαγνωστικές αιµατολογικές εξετάσεις για τον έλεγχο των επιπέδων της φαινυλαλανίνης στο αίµα. (FDA 2007). Το Kuvan περιέχει µεγάλες ποσότητες (BH4, tetrahydrobiopterin) 24

25 3 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΙΑΙΤΑΣ PKU 3.1. Βασικές αρχές δίαιτας PKU Σκοπός της διατροφικής αγωγής στα παιδιά είναι: 1. Η πρόληψη υπερβολικής συσσώρευσης φαινυλαλανίνης µέσω της ρύθµισης πρόσληψης πρωτεΐνης σε συνδυασµό µε την υποκατάστασή της µε πρωτεΐνη ελεύθερη φαινυλαλανίνης. 2. Η πραγµατοποίηση φυσιολογικής ανάπτυξης των παιδιών καθώς και επάρκεια σε µικροθρεπτικά συστατικά. 3. Η εξασφάλιση µιας δίαιτας εύγευστης, ελαστικής και σύµφωνης µε το σύγχρονο τρόπο ζωής. (Shaw & Lawson 2001). Υπάρχουν πέντε στοιχεία κλειδιά που αφορούν την διαιτητική θεραπεία τα οποία είναι: 1. Περιορισµός της διαιτητικής φαινυλαλανίνης για την διατήρηση των επιθυµητών επιπέδων φαινυλαλανίνης αίµατος. Η φαινυλαλανίνη αποτελεί το 4%-6% της ολικής διαιτητικής πρωτεΐνης, επιπλέον τρόφιµα υψηλά σε πρωτεΐνη όπως κρέας, αυγά, ψάρι, τυρί, ξηροί καρποί και σόγια περιλαµβάνονται στη δίαιτα µόνο σε µικρές ποσότητες και συνεισφέρουν ελάχιστα στη συνολική ενεργειακή πρόσληψη. 2. Καθηµερινή κατανοµή φαινυλαλανίνης µε τη µέτρηση ποσότητας τροφίµων χαµηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη. 25

26 3. Ισοδύναµη κατανάλωση πρωτεΐνης ελεύθερης σε φαινυλαλανίνη µε ταυτόχρονη προσθήκη µίγµατος L-αµινοξέων που είναι ελεύθερο σε φαινυλαλανίνη και ενισχυµένο µε τυροσίνη. 4. ιατήρηση της φυσιολογικής πρόσληψης ενέργειας η οποία πρέπει να καλύπτεται από τρόφιµα χαµηλής περιεκτικότητας σε φαινυλαλανίνη και τρόφιµα ειδικής διατροφής που είναι πολύ φτωχά (ψωµί, ζυµαρικά και µπισκότα) ή ελεύθερα σε πρωτεΐνες. 5. Χορήγηση βιταµινών, µετάλλων και ιχνοστοιχείων µέσω του µίγµατος αµινοξέων ή ειδικών συµπληρωµάτων. (Shaw & Lawson 2001, Schweitzer-Krantz 2000). Πρέπει να σηµειωθεί ότι πρόσληψη της φαινυλαλανίνης και κατά συνέπεια της πρωτεΐνης µέσω της τροφής µειώνεται στα επίπεδα ανοχής του ασθενούς. Επιπλέον, η κάλυψη των αναγκών του ασθενούς για ποικιλία και όγκο τροφής γίνεται µε τα πολύ φτωχά ή ελεύθερα σε πρωτεΐνες κοινά και ειδικά τρόφιµα. (Schweitzer-Krantz, 2000) 3.2. Ισοδύναµα Φαινυλαλανίνης Η ανοχή των ασθενών µε PKU στη Φαινυλαλανίνη είναι µεταβλητή και εξαρτάται από το γενότυπο και την δραστικότητα του υπολειπόµενου γονιδίου. Συγκεκριµένα, για παιδιά µε κλασσική PKU τα επίπεδα φαινυλαλανίνης αίµατος πρέπει να διατηρούνται στα µmol/l, ενώ η πρόσληψη mg φαινυλαλανίνης είναι συνήθως ανεκτή. Στην βρεφική ηλικία οι απαιτήσεις σε φαινυλαλανίνη είναι υψηλότερες, έχει αναφερθεί ότι ιδανικά επίπεδα φαινυλαλανίνης αίµατος είναι µmol/l ενώ οι απαιτήσεις σε φαινυλαλανίνη ανά ηµέρα διαφέρουν ανάλογα µε την ηλικία (πίνακας 4). (Shaw & Lawson 2001). 26

27 Πίνακας 4. Απαιτήσεις φαινυλαλανίνης/ηµέρα στην βρεφική ηλικία Ηλικία Ποσότητα φαινυλαλανίνης 0-3 µηνών mg/kg Σ.Β. 4-6 µηνών mg/kg Σ.Β µηνών mg/kg Σ.Β. 1-2 ετών mg/kg Σ.Β. 2-3 ετών mg/kg Σ.Β. 4-6 ετών mg/kg Σ.Β. 7-8 ετών 15 mg/kg Σ.Β. Πηγή: (Shaw & Lawson, 2001) Μετά το πρώτο έτος οι απαιτήσεις σε φαινυλαλανίνη µειώνονται ανά κιλό σωµατικού βάρους το ίδιο στους άνδρες και τις γυναίκες µε PKU. Για τα περισσότερα τρόφιµα 50 mg φαινυλαλανίνης ισοδυναµούν µε 1gr πρωτεΐνης, όσον αφορά τα φρούτα και τα λαχανικά η περιεκτικότητά τους σε φαινυλαλανίνη κυµαίνεται µεταξύ mg/100gr (π.χ. πράσα, µανιτάρια, κουνουπίδι) και επιτρέπονται ελεύθερα, ενώ σε κάποια άλλα όπως µπρόκολο, λάχανο, γλυκοπατάτα πρέπει να γίνεται µέτρηση της φαινυλαλανίνης ανά µερίδα (πίνακας 5). Έχει αποδεχθεί ότι σε όλα τα φρούτα και τα λαχανικά η συγκέντρωση της φαινυλαλανίνης είναι λιγότερη από 75 mg/100gr µε αποτέλεσµα η κατανάλωσή τους να µην αυξάνει τα επίπεδα της φαινυλαλανίνης στο πλάσµα. Όµως τα λαχανικά µε περιεκτικότητα φαινυλαλανίνης mg συστήνεται να καταναλώνονται σε µικρές ποσότητες. Θεωρείται πιθανόν ότι τα παιδιά που ακολουθούν αυστηρή δίαιτα είναι προτιµότερο να καταναλώνουν 27

28 βασικά τρόφιµα όπως τα δηµητριακά πρωινού, το ρύζι, το καλαµπόκι, τα φασόλια. Θεωρητικά µερικά τρόφιµα µπορούν να καταναλώνονται εναλλακτικά, όµως τρόφιµα υψηλά σε πρωτεΐνη µπορούν να είναι ανεκτά µόνο σε µικρές ποσότητες. (Shaw & Lawson, 2001) Πίνακας 5. Περιεκτικότητα φρούτων και λαχανικών σε φαινυλαλανίνη και πρωτεΐνη ΦΡΟΥΤΑ & ΦΑΙΝΥΛΑΛΑΝΙΝΗ ΠΡΩΤΕΙΝΗ ΤΡΕΧΟΥΣΑ ΛΑΧΑΝΙΚΑ (mg/100gr) gr/100gr ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΦΑΙΝΥΛΑΛΑΝΙΝΗ 50-75mg/100gr Σταφίδες Ελεύθερα Μπανάνες gr/ισοδύναµο Πράσα Ελεύθερα Σουλτανίνες Ελεύθερα Μανιτάρια Ελεύθερα Αβοκάντο gr/ ισοδύναµο ΦΑΙΝΥΛΑΛΑΝΙΝΗ mg/100gr Μπρόκολο gr/ ισοδύναµο Σπαράγγι µερίδα/ηµέρα Κουνουπίδι Ελεύθερα Λαχανάκια gr/ ισοδύναµο Βρυξελλών Γλυκοπατάτα gr/ανταλλαγή Πηγή: (Shaw & Lawson 2001) Πολλά παιδιά δυσκολεύονται να δεχθούν την απόκλιση ορισµένων τροφίµων από την διατροφή τους και πολλές φορές µπορεί να καταφύγουν σε κρυφή κατανάλωσή τους. 28

29 Επιπρόσθετα, αν κάποιο παιδί καταναλώνει συνήθη τρόφιµα όπως ψωµί, µπισκότα ή σοκολάτα υπάρχει η δυνατότητα να αντικατασταθούν µε ισοδύναµα τρόφιµα χαµηλά σε πρωτεΐνη. Η βασική λίστα τροφίµων που περιέχουν 50 mg φαινυλαλανίνης αναφέρονται στον πίνακα 6. Πρέπει να σηµειωθεί ότι τα τρόφιµα που καταναλώνουν οι παιδιατρικοί ασθενείς µε PKU είναι απαραίτητο να ζυγίζονται εκτός αν το βάρος αναγράφεται στην συσκευασία. (Shaw & Lawson 2001). Πίνακας 6. Τρόφιµα που περιέχουν 50 mg φαινυλαλανίνης Τρόφιµο Ποσότητα Τρόφιµο Ποσότητα ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΑΜΥΛΟ Γάλα πλήρες 30 ml Πατάτες ωµές 55 g Κρέµα γάλακτος 30% 40ml Πατάτες βραστές 75 g Τυρί κρέµα 12 g Πατάτες ψητές 40 g Γιαούρτι 3.5% 13 g Πατάτες chips 30 g ΦΡΟΥΤΑ Κροκέτες πατάτας 10 g Μπανάνα 111 g Φασόλια φούρνου 20 g Μήλα 1250 g Καλαµπόκι 55 g Πορτοκάλια 333 g Ρύζι ωµό 15 g Σταφύλια 150 g Ρύζι µαγειρεµένο 45 g Αβοκάντο 55 g Ψωµί όλα τα είδη 10 g Αχλάδια 55 g Kellogg s Corn flakes 15 g ΛΑΧΑΝΙΚΑ Kellogg s Frosties 20 g Τοµάτα ωµή 223 g Weetabix 10 g Μπρόκολο ωµό 45 g Bran flakes 10 g 29

30 Φασολάκια µαγειρεµένα 100 g ΣΝΑΚ Σπανάκι µαγειρεµένο 25 g Σοκολάτα κουβερτούρα 20 g Pop corn 50 κοµµάτια ΚΡΕΑΣ Bacon (πολύ λιπαρό) Μοσχάρι µαγειρεµένο 30 g 4 g Πηγή: (Trahms 2000 & Shaw- Lawson 2001) Πολύ σηµαντική είναι η κατανοµή της πρόσληψη φαινυλαλανίνης κατά την διάρκεια της ηµέρας. Έχει αποδειχθεί ότι όταν το 50% και το 75% της συνολικής ηµερήσιας ανοχής σε φαινυλαλανίνη δίνεται µία φορά, η συγκέντρωσή της στο πλάσµα αυξάνεται πάνω από 10%-18% και 8%-26% αντίστοιχα. (Trahms 2000 & Shaw- Lawson 2001) Υποκατάσταση Πρωτεΐνης Η υποκατάσταση πρωτεΐνης µπορεί να κατηγοριοποιηθεί σε έξι οµάδες: 1. Υδρολυµένη πρωτεΐνη σε σκόνη 2. Αµινοξέα σε σκόνη µε ή χωρίς υδατάνθρακες χωρίς βιταµίνες και µέταλλα 3. Αµινοξέα σε σκόνη µε µικρότερη ποσότητα υδατανθράκων, µε βιταµίνες και µέταλλα 4. Αµινοξέα σε σκόνη µε υδατάνθρακες µε ή χωρίς λίπη, βιταµίνες και µέταλλα 5. Αµινοξέα σε κάψουλες και ταµπλέτες χωρίς πρόσθετους υδατάνθρακες, βιταµίνες και µέταλλα 6. Αµινοξέα σε µπάρες χωρίς βιταµίνες και µέταλλα (Shaw & Lawson, 2001, παράρτηµα 1) 30

31 Πρέπει να σηµειωθεί ότι στα παιδιά µε PKU είναι απαραίτητη η υποκατάσταση πρωτεΐνης, επιπλέον η ανεπάρκεια της µπορεί να επηρεάσει τα επίπεδα φαινυλαλανίνης στο πλάσµα αλλά και το ρυθµό ανάπτυξής τους. Έτσι, η υποκατάσταση πρωτεΐνης πρέπει: 1. Να οδηγεί σε αύξηση της συγκράτησης αζώτου 2. Να βελτιώνει την ανοχή στη φαινυλαλανίνη 3. Να βοηθά στην πρόληψη της ανισορροπίας αµινοξέων Η κατευθυντήρια γραµµή σχετικά µε τις απαιτήσεις πρωτεΐνης ανά κιλό σωµατικού βάρος στους παιδιατρικούς ασθενείς µε PKU παρουσιάζεται στον πίνακα 7. (Shaw & Lawson 2001) Πίνακας 7. Κατευθυντήρια γραµµή για τις απαιτήσεις σε πρωτεΐνη Ηλικία Αµινοξέα (g/kg Σ.Β./ηµέρα) Συνολική πρωτεΐνη (g/kg Σ.Β./ηµέρα) > Πηγή: (Shaw & Lawson, 2001) Επιπρόσθετα, συστήνεται η υποκατάσταση πρωτεΐνης να γίνεται ηµερησίως στα γεύµατα σε τρείς δόσεις. Γενικά η πρωτεΐνη δίνεται κατά προσέγγιση ανάλογα µε την ανοχή σε φαινυλαλανίνη και αντικαθίσταται µε προσθήκη υδατανθράκων έτσι ώστε να περιοριστεί η οξείδωση της λευκίνης και να αυξηθεί η πρωτεϊνική σύνθεση. Συνήθως τα υποκατάστατα πρωτεΐνης διαλύονται στο νερό, έχουν πικρή γεύση και το τελικό προϊόν είναι υπεροσµωτικό διάλυµα (π.χ. XP Maxamaid, αραίωση 1:5 dilution, οσµωτικότητα 968 mosmol/kg H 2 O). 31

Τί είναι η φαινυλκετονουρία?

Τί είναι η φαινυλκετονουρία? Οι παρακάτω πληροφορίες σκοπό έχουν να σας βοηθήσουν να καταλάβετε τη δίαιτα του φαινυλκετονουρικού παιδιού, ώστε να είστε περισσότερο σίγουροι και λιγότερο αγχωμένοι εσείς και οι γονείς όταν το παιδί

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU)

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) μπορεί να ορισθεί ως μια σπάνια μεταβολική διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Διατροφή Γενετική Ύπνος Δεξιότητες Απόδοση Προπόνηση Εξαρτήματα Ψυχολογία Σωστή διατροφή Υγιή ανάπτυξη Διατήρηση ιδανικού σωματικού βάρους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Υγιεινή. Πρωτεΐνες. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών

Υγιεινή. Πρωτεΐνες. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών Υγιεινή Πρωτεΐνες Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών Αποτελούνται από αμινοξέα ενωμένα με πεπτιδικούς δεσμούς. Μέση σύσταση: Ν: 16 % C: 50 % H: 7 % O: 22 % S: 0,5-3%

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ..

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. Γνωρίζοντας τις ομάδες τροφίμων μέσω της πυραμίδας... Τα τρόφιμα τα οποία καταναλώνουμε και κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ.

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Διατροφή & εγκυμοσύνη Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Κρεατσάς Κύρια χαρακτηριστικά της διατροφής Η διατροφή στη διάρκεια της εγκυμοσύνης

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

1. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Έρευνα σχετικά με τις θερμίδες και τα συντηρητικά τροφίμων ευρείας κατανάλωσης, την αναγραφή τους στις συσκευασίες καθώς και παρατηρήσεις και συμπεράσματα από την έρευνα. Αλεξάνδρα Κατωπόδη Θεοδώρα Μπούτση

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Διεύθυνση: Email: Β. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ: Γ. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΠΟΡ

Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Διεύθυνση: Email: Β. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ: Γ. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΠΟΡ Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ημερ/νια Γεννήσεως: Διεύθυνση: Τηλ. οικίας: Email: Οικογενειακή κατάσταση: Τ.Κ.: Κινητό: Β. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ: Βάρος: Ύψος: Περίμετρος καρπού: Περίμετρος μέσης: Περίμετρος

Διαβάστε περισσότερα

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΘΛΗΤΩΝ Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από την ποσότητα των υδατανθράκων που αποθηκεύονται

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των μεσογειακών χωρών που συμπεριλαμβάνονταν στη Μελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής. Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής

Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής. Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής Το μοτίβο σωματικής ανάπτυξης στα βρέφη που θηλάζουν είναι αρκετά διαφορετικό από τα βρέφη

Διαβάστε περισσότερα

ΣτέφηΚαλλή,ΜSc,PHN Kλινικήδιαιτολόγος-διατροφολόγος

ΣτέφηΚαλλή,ΜSc,PHN Kλινικήδιαιτολόγος-διατροφολόγος ΣτέφηΚαλλή,ΜSc,PHN Kλινικήδιαιτολόγος-διατροφολόγος Σταδιακή αλλά σταθερή απώλεια της νεφρικής λειτουργίας που οδηγεί σε ουραιμία ΚατάταξητηςΧΝΑσεΣτάδια 1-5βάσειGFR. Θαεστιάσουμεστιςεξήςενότητες: i)κακήθρέψησεασθενείςμεχνα&

Διαβάστε περισσότερα

Τρώει το παιδί σας σωστά;

Τρώει το παιδί σας σωστά; Τρώει το παιδί σας σωστά; Προσφορά σε συνεργασία µε την εταιρεία Iakovos Photiades Foodstuff Suppliers Ltd Τα θεμέλια για την υγεία του παιδιού σας αρχίζουν από την καλή διατροφή Η καλή διατροφή δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας;

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; > της Νεκταρίας Καρακώστα Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; Για λόγους οικονομικούς, ηθικούς, θρησκευτικούς, λόγους υγείας και περιβαλλοντικούς, χιλιάδες καταναλωτές αναζητούν τρόπους και λύσεις σε μια προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» - 1 - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» Ο άνθρωπος προσλαμβάνει από το περιβάλλον του τροφές σε στερεά και υγρή μορφή. Τις επεξεργάζεται και ένα μέρος αυτών το παρακρατεί ενώ το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

g w w n lf o o d p l a.h d a.g

g w w n lf o o d p l a.h d a.g g w. or w w coo n lf o o d p l a et. ww w.efa d.o.eufic.org w ww w ww.h d a.g r rg Θυμάσαι πώς ήταν όταν μάθαινες ποδήλατο; Το πιο σημαντικό ήταν να μάθεις να κρατάς ισορροπία. Όταν κρατούσες ισορροπία,

Διαβάστε περισσότερα

Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά;

Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά; Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά; Κατερίνα Πέλκα BSc (Honrs) Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Τομεάρχης Διαιτητικής ΙΙΕΚ ΞΥΝΗ pelka@logodiatrofis.gr Οι διακοπές είναι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις ΤΡΟΠΟΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ ΦΥΛΟΣΥΝ ΕΤΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα.

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα. ιατροφή στην εφηβεία και άθληση-ενεργειακή ισορροπία και πρόσληψη Ηµεροµηνία δηµοσίευσης: 17 Φεβρουαρίου 2003 Τα διαιτολόγιο ενός νεαρού αθλητή θα πρέπει αρχικά να είναι επαρκές σε θερµίδες αλλά και σε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Δεν αναφερόμαστε σε εμπλουτισμό που γίνεται για ν ανταποκριθούν

Διαβάστε περισσότερα

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο 1 Γλυκογόνο: επαρκεί για μια ημέρα για ανάγκες εγκεφάλου -> Πρωτεΐνη: για

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : «ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ» ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : Κα ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Μαρία Μπασκίνη-Αρσένη, MSc, RD Κλινική ιαιτολόγος, Ειδική ιατροφολόγος Εσπερινό Λύκειο Αµπελοκήπων 11 εκεµβρίου 2014 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΛΕΥΡΩΝ ΜΕ ΦΟΛΙΚΟ ΟΞΥ ΠΙΘΑΝΗ ΩΡΟΛΟΓΙΑΚΗ ΒΟΜΒΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. (filic acid, folic acid, folacin, vitamin B9, vitamin Bc, vitamin M)

ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΛΕΥΡΩΝ ΜΕ ΦΟΛΙΚΟ ΟΞΥ ΠΙΘΑΝΗ ΩΡΟΛΟΓΙΑΚΗ ΒΟΜΒΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. (filic acid, folic acid, folacin, vitamin B9, vitamin Bc, vitamin M) Ο ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΛΕΥΡΩΝ ΜΕ ΦΟΛΙΚΟ ΟΞΥ ΠΙΘΑΝΗ ΩΡΟΛΟΓΙΑΚΗ ΒΟΜΒΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ (filic acid, folic acid, folacin, vitamin B9, vitamin Bc, vitamin M) ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΕ ΦΟΛΙΚΟ ΟΞΥ (mcg/100g) Δημητριακά

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή & Εξετάσεις. Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές

Διατροφή & Εξετάσεις. Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές Διατροφή & Εξετάσεις Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές Αυξημένο stress οδηγεί σε Διατροφικές επιθέσεις H ορμόνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΒΟΣ. Ψυχολογία: Αύξηση σωματικών αλλαγών. Επιθυμία έκφρασης. Διάθεση ανεξαρτητοποίησης. Επιθυμία συμμετοχής σε ένα σύνολο

ΕΦΗΒΟΣ. Ψυχολογία: Αύξηση σωματικών αλλαγών. Επιθυμία έκφρασης. Διάθεση ανεξαρτητοποίησης. Επιθυμία συμμετοχής σε ένα σύνολο ΕΦΗΒΟΣ Ψυχολογία: Αύξηση σωματικών αλλαγών Επιθυμία έκφρασης Διάθεση ανεξαρτητοποίησης Επιθυμία συμμετοχής σε ένα σύνολο Ενδιαφέρον για εξωτερική εμφάνιση Διατροφή+ Έφηβος: Ανθυγιεινά Πάθη Λανθασμένες

Διαβάστε περισσότερα

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Εργασία της Ειρήνης Καλλιντεράκη Μαθήτρια Τ.Α.Δ. - 2 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης Αθλήτρια Α.Σ. ΑΙΑΝΤΑ Αγ. Δημητρίου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΘΛΗΜΑΤΟΣ Το Taekwondo είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

Τα τρόφιμα που περιέχουν υδατάνθρακες (γάλα, φρούτα, δημητριακά, όσπρια κλπ) αυξάνουν την

Τα τρόφιμα που περιέχουν υδατάνθρακες (γάλα, φρούτα, δημητριακά, όσπρια κλπ) αυξάνουν την Τα τρόφιμα που περιέχουν υδατάνθρακες (γάλα, φρούτα, δημητριακά, όσπρια κλπ) αυξάνουν την γλυκόζη στο αίμα. Ανάλογα με το αν είναι απλοί υδατάνθρακες (ζάχαρη, χυμοί φρούτων, μέλι κλπ) ή σύνθετοι υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα Υπολιπιδαιμική Δίαιτα ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Ψωμί ολικής αλέσεως, ζυμαρικά, φρυγανιές, ρύζι Κρουασάν, τσουρέκι, ζαχαρωμένα δημητριακά ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ Αποβουτυρωμένο γάλα, άπαχα τυριά, άπαχο γιαούρτι, ασπράδια αυγού,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Πλήρης Οδηγός Ενηµέρωσης για µία σωστή ιατροφή µετά το Ενδογαστρικό µπαλόνι, για άµεση Aπώλεια Bάρους χωρίς επιπλοκές

Πλήρης Οδηγός Ενηµέρωσης για µία σωστή ιατροφή µετά το Ενδογαστρικό µπαλόνι, για άµεση Aπώλεια Bάρους χωρίς επιπλοκές Πλήρης Οδηγός Ενηµέρωσης για µία σωστή ιατροφή µετά το Ενδογαστρικό µπαλόνι, για άµεση Aπώλεια Bάρους χωρίς επιπλοκές 1 µερίδα την εβδοµάδα! Γλυκά τσιπς/ µπισκότα Γάλα 2 µερίδες ηµερησίως Κρέας/Ψάρι 2

Διαβάστε περισσότερα

1.2 Μικροοργανισμοί. Ωφέλιμα μικρόβια. Αποτελέσματα της διδασκαλίας. Γενικές Πληροφορίες. Προετοιμασία εκ των προτέρων (10 λεπ.)

1.2 Μικροοργανισμοί. Ωφέλιμα μικρόβια. Αποτελέσματα της διδασκαλίας. Γενικές Πληροφορίες. Προετοιμασία εκ των προτέρων (10 λεπ.) 1.2 Μικροοργανισμοί Ωφέλιμα μικρόβια Σύνδεσμος στην εθνική ύλη Κύριο στάδιο 2 Sc1: 1a, 1b, 2a, 2b, 2c, 2d, 2g, 2j Sc2:1a, 2b, 2g, 5f Μονάδα σπουδών Μονάδα 6 Μικροοργανισμοί Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας

Διαβάστε περισσότερα

Πως να τις διαβάζουµε σωστά... Μαρία Σαρικά ιαιτολόγος- ιατροφολόγος. Μεταβολικός Έλεγχος & Τροποποίηση Συµπεριφοράς www.dia-trofis.

Πως να τις διαβάζουµε σωστά... Μαρία Σαρικά ιαιτολόγος- ιατροφολόγος. Μεταβολικός Έλεγχος & Τροποποίηση Συµπεριφοράς www.dia-trofis. Μεταβολικός Έλεγχος & Τροποποίηση Συµπεριφοράς www.dia-trofis.gr Πως να τις διαβάζουµε σωστά... Μαρία Σαρικά ιαιτολόγος- ιατροφολόγος ΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ/ 100ml Ενέργεια/ Energy 52Kcal/221KJ Υδατάνθρακες/

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 6: ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΑ ΤΕΛΙΚΟΥ ΣΤΑΔΙΟΥ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Η νεφρική υποκατάσταση (αιμοδιάλυση) οδηγεί στις ακόλουθες απώλειες: αμινοξέων (2gr/ώρα διάλυσης) και γλουταμίνης

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής e-catalogue 2012 Βιταμίνες Μέταλλα & Ιχνοστοιχεία Αμινοξέα & Πρωτεΐνες Απαραίτητα Λιπαρά Οξέα Πεπτικά/Προβιοτικά Βοηθήματα Βιταμίνες Οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για

Διαβάστε περισσότερα

Μπάρες Πρωτεΐνης Ροφήματα Πρωτεΐνης

Μπάρες Πρωτεΐνης Ροφήματα Πρωτεΐνης ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΠΡΩΤΕΪΝΗΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΕΪΝΗΣ Μπάρες Πρωτεΐνης Ροφήματα Πρωτεΐνης 2 ΛΑΒΕΤΕ ΤΗΝ ΠΡΩΤΕΪΝΗ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΕΣΤΕ ΟΛΗ ΗΜΕΡΑ 7 πμ Πρωινό 19 g 10 πμ Σνακ 10 g 12 μμ Μεσημεριανό 19-25 g 4 μμ Σνακ 15 g 7 μμ Βραδινό

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων»

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Υπεύθυνη καθηγήτρια: Παχιαδάκη Άννα Ομάδα μαθητών Β Τάξης Λυκείου: Αλεβυζάκη Ευανθία, Καλαγασίδη Βάλια, Καλοειδάς Αντώνης, Λεμονάκης Μάριος, Πετράκης Αντώνης,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ Sport Nutrition by ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ Ενέργεια που καταναλώνουμε Βασικός μεταβολισμός: 1800 kcal + καθημερινή δραστηριότητα Μια ημέρα στο γραφείο: 150 με 200 kcal Μια ώρα αθλητικής δραστηριότητας: 500

Διαβάστε περισσότερα

βραδινό δείπνο κούπα οι κούπες µαχαιροπίρουνο οι µπύρες Πίνω νερό από την κούπα. Nomen: Wortschatz- / Wendekarten für Lernkarteikästen DIN A8 -leicht

βραδινό δείπνο κούπα οι κούπες µαχαιροπίρουνο οι µπύρες Πίνω νερό από την κούπα. Nomen: Wortschatz- / Wendekarten für Lernkarteikästen DIN A8 -leicht βραδινό Τρώω µε τον πατέρα µου στις 18 ώρα βραδινό.τρώµε ψωµί µε τυρί και αλλαντικά. δείπνο Παίρνω µε τον πατέρα µου δείπνο στις 18 ώρα. Τρώµε σούπα µε µακαρόνια. κούπα οι κούπες Πίνω νερό από την κούπα.

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients)

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients) Ομάδες Τροφίμων (food groups) Προληπτική Ιατρική και Δημόσια Υγεία 8 η Υποχρεωτική Άσκηση Επιλογής Διατροφή στη Δημόσια Υγεία Ανδρονίκη Νάσκα, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δημητριακά και

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία.

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΣΚΟΠΟΣ Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ανασκοπήθηκαν όλες οι υπάρχουσες κατευθυντήριες

Διαβάστε περισσότερα

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΘΕΜΕΛΙΟ ΓΙΑ ΜΙΑ ΖΩΗ Το πρόβλημα της παραπληροφόρησης στο θέμα της διατροφής είναι μεγάλο και τις περισσότερες φορές οδηγεί σε λανθασμένες εmλογές και εκτιμήσεις. Ένα στοιχείο που θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ- Λίπη και αθηροσκλήρυνση. Μεσογειακή ίαιτα. Λίπη και αθηροσκλήρυνση: Ο ρόλος της άσκησης

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ- Λίπη και αθηροσκλήρυνση. Μεσογειακή ίαιτα. Λίπη και αθηροσκλήρυνση: Ο ρόλος της άσκησης MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ- ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Θέµατα ιάλεξης Ο ρόλος της διατροφής στην εµφάνιση ασθενειών της καρδιάς Επίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Αύξηση παραγωγής ουρίας γίνεται : Όταν υπάρχει περίσσεια αµµωνίας (που πρέπει να αποβληθεί από τον οργανισµό). ηλαδή όταν αυξάνει ο ρυθµός

Αύξηση παραγωγής ουρίας γίνεται : Όταν υπάρχει περίσσεια αµµωνίας (που πρέπει να αποβληθεί από τον οργανισµό). ηλαδή όταν αυξάνει ο ρυθµός Αύξηση παραγωγής ουρίας γίνεται : Όταν υπάρχει περίσσεια αµµωνίας (που πρέπει να αποβληθεί από τον οργανισµό). ηλαδή όταν αυξάνει ο ρυθµός αποικοδόµησης τωναµινοξέων. Με αυξηµένο ρυθµός αποικοδόµησης αµινοξέων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Παγκύπρια Μέρα Διατροφής 10-5-2009 Ποικιλία - Μέτρο Ισορροπία στην Διατροφή Η Παγκύπρια μέρα Διατροφής που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 10/5 (από το 2008) φέτος είναι αφιερωμένη στις βασικές αρχές της διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα περισσότερα τρόφιμα. Ζάχαρη Κρέμες, σοκολάτες Αλεύρι, δημητριακά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΤΙΔΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη/ αντιμετώπιση κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας βάρους Αντιμετώπιση της

Διαβάστε περισσότερα

Γαλουχία και Διατροφή ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Β Πανεπιστημιακή Μαιευτική & Γυναικολογική Κλινική Βασιλόπουλος Χρήστος Επιστήμoνας Tροφίμων Διατροφολόγος ΜSc, MBA

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ Ανασκόπηση μεταβολισμού πρωτεϊνών & αμινοξέων Ιστοί ΤΡΟΦΗ Αλανίνη & Γλουταμίνη Αμινοξέα Κυκλοφορία Πρωτεΐνες Αμινοξέα Αποκαρβοξυλίωση Βιογενείς αμίνες (νευροδιαβιβαστές,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ Α/Α ΖΥΜΑΡΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ 1 Κοφτό Μακαρονάκι Κιλά 600 2 Κριθαράκι Κιλά 250 3 Ρύζι τύπου Κίτρινο Κιλά 1000 Α/Α ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ 4 Γάλα Φρέσκο Τεμάχιο 1,5 480 6 Γάλα πλήρες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

Για ενέργεια, υψηλή απόδοση και απόκτηση φυσικής κατάστασης κατασκευάζονται από την EuroSup s.r.l., Παβία, Ιταλία

Για ενέργεια, υψηλή απόδοση και απόκτηση φυσικής κατάστασης κατασκευάζονται από την EuroSup s.r.l., Παβία, Ιταλία Για ενέργεια, υψηλή απόδοση και απόκτηση φυσικής κατάστασης κατασκευάζονται από την EuroSup s.r.l., Παβία, Ιταλία Η Energon Biotech Α.Ε. κάνει για σας την καλύτερη επιλογή ειδικών τροφίμων και συμπληρωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη).

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη). ΑΣΚΗΣΗ 1 Στην άσκηση αυτή ο υπεύθυνος εκπαιδευτικός κάνει μια εισαγωγή στα παιδιά σχετικά με το πόσο απαραίτητη είναι η ισορροπημένη διατροφή στον οργανισμό μας. Προτείνεται να υπάρξει μια σύντομη αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ Όσον αφορά τις πρώτες ύλες και τα τελικά προϊόντα του Προγράμματος, θα πρέπει να τηρούνται αυστηροί όροι και προϋποθέσεις για ζητήματα υγιεινής, ασφάλειας και ποιότητας

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή Ηµεροµηνία: 14 / 06 /05 Τάξη: Β Λυκείου Ονοµατεπώνυµο µαθητή/τριας:... Χρόνος:

Διαβάστε περισσότερα

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Πλούσιες σε Υδατ/χαμηλές Σύνθετοι υδατάνθρακες σε λίπη δίαιτες Απλές ζάχαρες Δίαιτες χαμηλού GI Χαμηλής γλυκαιμικής δόσης

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Πωλ Φαρατζιάν, M.Sc. Διαιτολόγος - διατροφολόγος Υπεύθυνος στατιστικής ανάλυσης & ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

Hµερολόγιο καταγραφής διατροφής

Hµερολόγιο καταγραφής διατροφής Hµερολόγιο καταγραφής διατροφής Χρησιµοποιήστε αυτό το ηµερολόγιο ώστε να καταγράφετε τι τρώτε και πίνετε για 14 ηµέρες. Με την υποστήριξη της www.loveyourtummy.gr 1η Εβδοµάδα Το ηµερολόγιο των 2 εβδοµάδων.

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Πωλ Φαρατζιάν, MSc Διαιτολόγος-διατροφολόγος Υπεύθυνος στατιστικής ανάλυσης & ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΝΕΥΡΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Οι ασθενείς με νευρογενή ανορεξία παρουσιάζουν σημαντική απώλεια βάρους, είναι ανορεκτικοί και υποφέρουν από

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή. της παρουσίασης. «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού

Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή. της παρουσίασης. «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή της παρουσίασης «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού Διαφάνεια 1: Η παρουσίαση έχει ως σκοπό να εκπαιδεύσει τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται :

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται : PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι πρωτεΐνες είναι τάξη θρεπτικών υλών με ιδιαίτερη σημασία για τους ζωντανούς οργανισμούς, γιατί αποτελούν την κύρια δομική ύλη τους. Περιεκτηκότητα μερικών τροφίμων σε

Διαβάστε περισσότερα

Τρόφιμα που προορίζονται για ειδική διατροφή όπως ορίζονται στην οδηγία 2009/39/ΕΚ 13.1 Τροφές για βρέφη και μικρά παιδιά

Τρόφιμα που προορίζονται για ειδική διατροφή όπως ορίζονται στην οδηγία 2009/39/ΕΚ 13.1 Τροφές για βρέφη και μικρά παιδιά 13 Τρόφιμα που προορίζονται για ειδική διατροφή όπως ορίζονται στην οδηγία 2009/39/ΕΚ 13.1 Τροφές για βρέφη και μικρά παιδιά ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΜΕΡΟΣ, ΙΣΧΥΕΙ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Τα υποδεικνυόμενα ανώτατα

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ιαιτολόγιο Ενιαίου Ολοήμερου Σχολείου

Θέμα: ιαιτολόγιο Ενιαίου Ολοήμερου Σχολείου ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Φακ.: 7.11.15.10/9 Τηλ.: 22809543 Φαξ: 22512783 e-mail: oloimero@schools.ac.cy ιευθυντές/ ιευθύντριες Ενιαίων

Διαβάστε περισσότερα

Η σημασία της διατροφής κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης

Η σημασία της διατροφής κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης Η σημασία της διατροφής κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης Η διατροφή είναι καθοριστικός παράγοντας για την καλή υγεία της μητέρας και του νεογνού που πρόκειται να γεννήσει. Αν η δίαιτα που ακολουθείται

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακή Ελληνικη Διατροφή στην Ανάπτυξη των Παιδιών και την Πρόληψη των Χρόνιων Νοσημάτων

Παραδοσιακή Ελληνικη Διατροφή στην Ανάπτυξη των Παιδιών και την Πρόληψη των Χρόνιων Νοσημάτων Παραδοσιακή Ελληνικη Διατροφή στην Ανάπτυξη των Παιδιών και την Πρόληψη των Χρόνιων Νοσημάτων Ευφιλήτου, 6 ος αιώνας πχ Αντώνης Καφάτος, Ομότιμος καθηγητής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Κρήτης Κλινική Προληπτικής

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Τρόφιμα με λιπίδια Τρόφιμα με πρωτεΐνες Τρόφιμα με υδατάνθρακες Α Γυμνασίου Κεφάλαιο 2 Ενότητα 2.4 Σελ. 45-47 1 Εισαγωγή Πρωτεΐνες Η ονομασία πρωτεΐνες προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η ραγδαία αύξηση των εκφυλιστικών παθήσεων (παχυσαρκία, σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, δυσλιπιδαιμία, αρτηριακή υπέρταση, καρδιαγγειακά νοσήματα) στη χώρα μας, που οδηγούν σε αύξηση της νοσηρότητας

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση

Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση Σημειώσεις για τη σχολή προπονητών-ριών Αθήνας Γ κατηγορίας Ενόργανης, Ρυθμικής Γυμναστικής & Τραμπολίνο (2014) O πρωταρχικός ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα