ΤΟ ΟΖΟΝ ΩΣ ΡΥΠΟΣ ΚΑΙ ΩΣ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ. ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΕΚΧΥΛΙΣΜΑΤΟΣ ΡΙΖΑΡΙΟΥ (ΕΡΥΘΡΟ ΑΝΟΥ) ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ LATEX ΜΕ ΟΖΟΝ.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΟ ΟΖΟΝ ΩΣ ΡΥΠΟΣ ΚΑΙ ΩΣ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ. ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΕΚΧΥΛΙΣΜΑΤΟΣ ΡΙΖΑΡΙΟΥ (ΕΡΥΘΡΟ ΑΝΟΥ) ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ LATEX ΜΕ ΟΖΟΝ."

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ( ιχηνετ) ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ Η ΠΡΑΣΙΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΣΤΗ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΤΟ ΟΖΟΝ ΩΣ ΡΥΠΟΣ ΚΑΙ ΩΣ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ. ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΕΚΧΥΛΙΣΜΑΤΟΣ ΡΙΖΑΡΙΟΥ (ΕΡΥΘΡΟ ΑΝΟΥ) ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ LATEX ΜΕ ΟΖΟΝ. Επιβλέποντες Καθηγητές: Μαρούλης Απόστολος Χατζηαντωνίου Μαρούλη Κωνσταντίνα Μεταπτυχιακοί φοιτητές: Πουλιόπουλος Πούλιος Χατζηµπαλάση Θεοδώρα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007

2 3.1 ΣΚΟΠΟΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ Οι σκοποί των πειραµάτων που ακολουθούν είναι να φανεί: 1) Η καταστροφική επίδραση του όζοντος (Ο 3 ) στις φυσικές χρωστικές των έργων τέχνης (πίνακες ζωγραφικής, υφαντά, πάπυροι, συγγράµµατα), µέσω: α) Της επίδρασης του όζοντος (Ο 3 ) σε χαρτί βαµµένο µε λάκα αλιζαρίνης και παρατήρηση µεταβολής χρώµατος. β) Της επίδρασης του όζοντος (Ο 3 ) σε µαλλί βαµµένο µε λάκα αλιζαρίνης και παρατήρηση µεταβολής χρώµατος. 2) Η χρήση του όζοντος (Ο 3 ) ως πλεονεκτικότερου οξειδωτικού για την επεξεργασία έγχρωµων βιοµηχανικών αποβλήτων µέσω: α) Της επίδρασης του όζοντος (Ο 3 ) σε διάλυµα επεξεργασίας ριζών της Rubia trinctorum (κοινώς ριζάρι ή ερυθρόδανο) και παρατήρηση µεταβολής χρώµατος. β) Της επίδρασης του όζοντος (Ο 3 ) σε διάλυµα ηλιανθίνης και διάλυµα κυανούν του µεθυλενίου και παρατήρηση µεταβολής χρώµατος. 1

3 3.2 ΣΤΟΧΟΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ Η κατανόηση της διττής φύσης του τροποσφαιρικού όζοντος (Είναι αφενός µεν ένα ισχυρό εργαλείο για πράσινες εφαρµογές, αφετέρου δε ένας ρυπογόνος παράγοντας). Η κατανόηση της καταστρεπτικής επίδρασης της υψηλής συγκέντρωσης του τροποσφαιρικού όζοντος (Ο 3 ) σε έργα της πολιτισµικής µας κληρονοµιάς, καθώς και σε υλικά αντικείµενα καθηµερινής χρήσης όπως πολλών ειδών ελαστικά. H ευαισθητοποίηση για την ανάγκη µείωσης των ρύπων που συµβάλλουν στην αύξηση της συγκέντρωσης του τροποσφαιρικού όζοντος (π.χ. ΝΟ Χ ). Η κατανόηση ότι η επιλογή του όζοντος, ως οξειδωτικού στην επεξεργασία έγχρωµων αποβλήτων, πλεονεκτεί σε σχέση µε τη χρήση άλλων οξειδωτικών, για διάφορους λόγους, ένας εκ των οποίων είναι ότι δεν παράγονται βλαβερά παραπροϊόντα. Η κατανόηση σύνδεσης πολύπλοκων οξειδοαναγωγικών αντιδράσεων µε καθηµερινά, υπαρκτά φυσικοχηµικά φαινόµενα που εξελίσσονται στο περιβάλλον. Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται η σύνδεση της διδασκαλίας της χηµείας µε φαινόµενα καθηµερινότητας. Η κατανόηση της δυνατότητας εξαγωγής χρωστικών µέσων (Dyes, Pigments), από φυτικές πρώτες ύλες (Ρίζες φυτού Rubia tinctorum). Η αναβίωση της χρήσης φυσικών χρωστικών για το χρωµατισµό διαφόρων αντικειµένων και η ικανοποίηση που νιώθει κάποιος από τη χρήση αυτή. 2

4 3.3 ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΝΟΝΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Κατά την εκτέλεση οποιουδήποτε πειράµατος χηµείας φοράµε πάντοτε εργαστηριακή ποδιά και γυαλιά ασφαλείας. Χρησιµοποιούµε µόνον όσα αντιδραστήρια έχουν σχέση µε το πείραµα που θα πραγµατοποιήσουµε και διαθέτουν ετικέτα µε το περιεχόµενο στη συσκευασία τους, την οποία και διαβάζουµε προσεκτικά δύο φορές πριν τη χρήση της ουσίας. εν τα δοκιµάζουµε και δεν τα µυρίζουµε. Η αναρρόφηση µε οποιονδήποτε τύπο σιφωνίου γίνεται πάντοτε µε τη βοήθεια ελαστικού αναρροφητήρα (πουάρ) και ποτέ µε το στόµα. Ποτέ δε στρέφουµε δοκιµαστικό σωλήνα που θερµαίνουµε στο πρόσωπό µας ή στο πρόσωπο άλλων. ε θερµαίνουµε δοκιµαστικό σωλήνα στον πυθµένα του, αλλά λίγο παραπάνω από την επιφάνεια του υγρού ανακινώντας συγχρόνως τον σωλήνα. Έτσι αποφεύγουµε τον απότοµο βρασµό µε εκτίναξη του περιεχοµένου του. Ποτέ δεν ανακατεύουµε δύο αντιδραστήρια στην τύχη. Ποτέ δεν πιάνουµε στερεό αντιδραστήριο µε το χέρι. Χρησιµοποιούµε πάντοτε σπάτουλα (ή λαβίδα). Πάντοτε κολλάµε µια ετικέτα µε τα χαρακτηριστικά του αντιδραστηρίου που παρασκευάσαµε στο µπουκάλι στο οποίο θα αποθηκευτεί. Κατά τις αραιώσεις των πυκνών οξέων, ιδιαίτερα του θειικού οξέος ποτέ δεν προστίθεται το νερό στο οξύ αλλά το οξύ προστίθεται σιγά σιγά στο νερό. Ποτέ δεν θερµαίνουµε ογκοµετρικούς κυλίνδρους και φιάλες αντιδραστηρίων, γιατί υπάρχει κίνδυνος να σπάσουν και να προκληθούν ατυχήµατα. Τα πολύ θερµά δοχεία (ποτήρια, φιάλες, δοκιµαστικοί σωλήνες κ.λ.π.) για να ψυχθούν τοποθετούνται σε επιφάνειες που δεν καίγονται (π.χ. πλέγµα αµιάντου). Ποτέ δε θερµαίνουµε σε γυµνή φλόγα υγρά που αναφλέγονται εύκολα, όπως αιθέρα, αιθανόλη κ. ά.. Ούτε ο λύχνος ούτε άλλα θερµαντικά σώµατα πρέπει να µένουν σε λειτουργία όταν δεν τα χρειαζόµαστε, ιδιαίτερα όταν δίπλα συνεχίζουµε να εκτελούµε άλλα πειράµατα. εν ρίχνουµε κάποιο αντιδραστήριο που µας περίσσεψε στο δοχείο από όπου αρχικά το πήραµε. Το πώµα που βγάζουµε από κάθε φιάλη πρέπει να το βάζουµε στην ίδια και όχι σε άλλη. 3

5 Όταν θέλουµε να µυρίσουµε ένα αντιδραστήριο, δεν το πλησιάζουµε στη µύτη µας, αλλά µε τη βοήθεια της παλάµης µας δηµιουργούµε ρεύµα αέρα. εν παίρνουµε υγρό µε σιφώνιο βάζοντας το σιφώνιο µέσα στο δοχείο, αλλά πρώτα βάζουµε το υγρό σε ποτήρι ζέσεως και µετά µε το σιφώνιο γίνεται η µεταφορά. 4

6 3.4 ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΙΑΤΑΞΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΟΖΟΝΤΟΣ Ηλεκτρολυτική συσκευή παραγωγής όζοντος Για την παραγωγή του όζοντος επιλέχθηκε η µέθοδος της ηλεκτρόλυσης του νερού επειδή έχει τα παρακάτω πλεονεκτήµατα: α) Με τη µέθοδο αυτή παράγονται ικανές ποσότητες όζοντος που µπορούν να χρησιµοποιηθούν σε διάφορες χηµικές διεργασίες. β) Αποδείχθηκε ότι η παραπάνω µέθοδος παραγωγής όζοντος, αν και θεωρείται ακριβότερη της µεθόδου της ηλεκτρικής εκκένωσης, σε εργαστηριακό επίπεδο είναι φθηνότερη. γ) Μπορεί να κατασκευαστεί πολύ εύκολα µε απλά υλικά. Περιγραφή υλικών 1) Σύριγγα των 10 ml: Πρόκειται για κοινή πλαστική σύριγγα η οποία παίζει το ρόλο της ηλεκτρολυτικής συσκευής και στην οποία προσαρµόζονται τα ηλεκτρόδια. 2) Μία µύτη µολυβιού από γραφίτη διαµέτρου 1 mm και µήκους 3 cm: Πρόκειται για απλή µύτη µολυβιού από γραφίτη που παίζει το ρόλο του ηλεκτροδίου της καθόδου (ηλεκτρόδιο C). 3) Ένα µικρό µακρόστενο πλακίδιο λευκοχρύσου: Παίζει το ρόλο του ηλεκτροδίου της ανόδου (ηλεκτρόδιο Pt). 4) Ένα ποτήρι ζέσεως των 600 ml µε πάγο: Παίζει το ρόλο του υδατόλουτρου πάγου για να αποτραπεί η θέρµανση της ηλεκτρολυτικής συσκευής, λόγω της αύξησης της θερµοκρασίας εξ αιτίας της τάσης του ρεύµατος που περνάει από την συσκευή. Η αύξηση της θερµοκρασίας λειτουργεί ανασταλτικά όσον αφορά στην απόδοση παραγωγής όζοντος. 5) ύο µπαταρίες των 4,5 V συνδεδεµένες στη σειρά: Παίζουν το ρόλο της πηγής ρεύµατος για την ηλεκτρόλυση. 6) ύο σύρµατα µε κροκοδειλάκια: Χρησιµεύουν για τη σύνδεση των ηλεκτροδίων µε την µπαταρία. 7) Ένα γυάλινο δοχείο και πώµα µε µία οπή: Παίζει το ρόλο του δοχείου όπου θα γίνει η συλλογή του όζοντος και η επίδρασή του πάνω στα υλικά του πειράµατος. 8) Ελαστικός σωλήνας µήκους περίπου 30 cm: Συνδέει την ηλεκτρολυτική συσκευή µε το γυάλινο σωλήνα συλλογής του όζοντος. 9) Αιχµηρό αντικείµενο (βελόνα µεγάλης διαµέτρου): Χρησιµεύει για τη δηµιουργία τρυπών πάνω στη σύριγγα απ όπου θα περάσουν τα δύο ηλεκτρόδια. 5

7 10) ιάλυµα θειικού οξέος (H 2 SO 4 ) 3Μ: Παίζει το ρόλο του ηλεκτρολύτη και τοποθετείται µέσα στη σύριγγα. Συναρµολόγηση της πειραµατικής διάταξης Για τη συναρµολόγηση της ηλεκτρολυτικής συσκευής ακολουθούµε τα εξής βήµατα: 1) Στο ποτήρι ζέσεως των 600 ml τοποθετούµε πάγο. 2) Τρυπάµε τη σύριγγα, µε τη βοήθεια της βελόνας, σε δύο σηµεία εκατέρωθεν του πώµατος και προσαρµόζουµε τα δύο ηλεκτρόδια αεροστεγώς. (Αν χρειάζεται χρησιµοποιούµε λίγη σιλικόνη). 2) Γεµίζουµε την ηλεκτρολυτική συσκευή (σύριγγα) ως εξής: Αφαιρούµε το έµβολο από τη σύριγγα και τοποθετούµε το πώµα Κρατούµε τη σύριγγα µε το πώµα προς τα κάτω και προσθέτουµε µέσα στη σύριγγα 4 ml διαλύµατος Η 2 SO 4 3Μ Προσαρµόζουµε το έµβολο στη σύριγγα Αντιστρέφουµε τη σύριγγα και αφαιρούµε το πώµα 3) Τοποθετούµε τη σύριγγα στο ποτήρι µε τον πάγο. 4) Συνδέουµε τον ελαστικό σωλήνα έτσι ώστε το ένα άκρο του να ενωθεί µε το πώµα της σύριγγας και το άλλο άκρο του να ενωθεί µε την οπή του πώµατος του γυάλινου δοχείου συλλογής του όζοντος. 5) Όταν θέλουµε να αρχίσει η ηλεκτρόλυση συνδέουµε τα ηλεκτρόδια µε την µπαταρία µε τη βοήθεια των συρµάτων που φέρουν κροκοδειλάκια στα άκρα τους. Η χηµεία της ηλεκτρολυτικής µεθόδου Σύµφωνα µε τη µέθοδο αυτή κατά την ηλεκτρόλυση του νερού γίνονται οι εξής αντιδράσεις: Στο τµήµα της ανόδου του ηλεκτρολυτικού στοιχείου παράγεται όζον και οξυγόνο σύµφωνα µε τις αντιδράσεις (1) και (2). Μπορεί επίσης στην άνοδο να συµβαίνει παραγωγή όζοντος και σύµφωνα µε την αντίδραση (3) Άνοδος (+) 3Η 2 Ο Ο 3 + 6H + + 6e - Ε = 1,51 V (1) 2H 2 O Ο 2 + 4Η + + 4e - Ε = 1,23 V (2) Η 2 Ο +Ο 2 Ο 3 + 2H + + 2e - Ε = 2,07 V (3) Στο τµήµα της καθόδου του ηλεκτρολυτικού στοιχείου παράγεται υδρογόνο σύµφωνα µε την αντίδραση (4). Κάθοδος(-) 2H 2 O + 2e - H 2 + 2OH - Ε = -0,83 V (4) Παράγεται συνολικά 7-8 ml µίγµα αερίων (Η 2, Ο 2, Ο 3 ) ανά λεπτό, από τα οποία το όζον αποτελεί το 0,25% (2.500 ppm). 6

8 3.5 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ 1) ιάλυµα HCl 0,27 Μ: Χρησιµοποιήθηκε πυκνό διάλυµα HCl 38% w/w (12,4 Μ). Σε ογκοµετρική φιάλη των 100 ml µεταφέρουµε µε σιφώνιο 2,2 ml HCl 12,4 M. Συµπληρώνουµε µε απεσταγµένο νερό µέχρι την χαραγή των 100 ml. Παρασκευάζεται έτσι διάλυµα 100 ml HCl περιεκτικότητας 0,27 Μ µε βάση το νόµο της αραίωσης: C αρχ. *V αρχ. = C τελ. * V τελ. V αρχ = 0,27 * 100 / 12,4 V αρχ = 2,2 ml 2) ιάλυµα H 2 SO 4 3 M: Χρησιµοποιήθηκε πυκνό διάλυµα H 2 SO 4 98% w/w (18,4 Μ) d=1,84 g/ml Σε ογκοµετρική φιάλη των 100 ml µεταφέρουµε µε σιφώνιο 16,3 ml H 2 SO 4 98% w/w Συµπληρώνουµε µε απεσταγµένο νερό µέχρι την χαραγή των 100 ml. Παρασκευάζεται έτσι διάλυµα 100 ml H 2 SO 4 περιεκτικότητας 3 Μ µε βάση το νόµο της αραίωσης: C αρχ. *V αρχ. = C τελ. * V τελ. V αρχ = 3 * 100 / 18,4 V αρχ = 16,3 ml 3) ιάλυµα επεξεργασίας ριζών του φυτού Rubia tinctorum µε HCl 0,27 M: Αφού αποξηράθηκαν οι ρίζες του φυτού, ζυγίστηκε ποσότητα ριζών περίπου 10g και προστέθηκαν σε 200 ml διαλύµατος HCl 0,27 Μ όπου και παρέµειναν για 48 ώρες. Στη συνέχεια αφαιρέθηκαν οι ρίζες και προέκυψε το διάλυµα επεξεργασίας ριζών. 4) ιάλυµα στυπτηρίας 0,021 Μ: Χρησιµοποιήθηκε στυπτηρία, λευκό κρυσταλλικό στερεό µε Mr = 474 και Μ.Τ: KAl(SO 4 ) 2.12H 2 O. Τοποθετούµε στο ζυγό κάψα πορσελάνης. Μηδενίζουµε το ζυγό και ζυγίζουµε 1,00 g στυπτηρίας. Μεταφέρουµε την ποσότητα της στυπτηρίας σε ποτήρι ζέσεως των 50 ml και στη συνέχεια προσθέτουµε λίγο απεσταγµένο νερό για να διαλυθεί. Μεταφέρουµε την παραπάνω ποσότητα σε ογκοµετρική φιάλη των 100 ml και προσθέτουµε απεσταγµένο νερό µέχρι την χαραγή. Παρασκευάζεται έτσι διάλυµα 0,021 Μ µε βάση τον τύπο: C = n/v = m/v*mr m = C*V*Mr m = 0,021 * 0,1 * 474 m = 1 g 7

9 5) ιάλυµα Na 2 CO 3 0,094 Μ: Χρησιµοποιήθηκε ανθρακικό νάτριο, λευκό κρυσταλλικό στερεό µε Mr = 106 g και Μ.Τ: Na 2 CO 3. Τοποθετούµε στο ζυγό κάψα πορσελάνης. Μηδενίζουµε το ζυγό και ζυγίζουµε 1,00 g Na 2 CO 3. Μεταφέρουµε την ποσότητα του Na 2 CO 3 σε ποτήρι ζέσεως των 50 ml και στη συνέχεια προσθέτουµε λίγο απεσταγµένο νερό για να διαλυθεί. Μεταφέρουµε την παραπάνω ποσότητα σε ογκοµετρική φιάλη των 100 ml και προσθέτουµε απεσταγµένο νερό µέχρι την χαραγή. Παρασκευάζεται έτσι διάλυµα 0,094 Μ µε βάση τον τύπο: C = n/v = m/v*mr m = C*V*Mr m = 0,094 * 0,1 * 106 m = 1 g 6) ιάλυµα ηλιανθίνης 0,005 g / 100 ml: Χρησιµοποιήθηκε ηλιανθίνη, πορτοκαλί κρυσταλλικό στερεό. Τοποθετούµε στο ζυγό ποτήρι ζέσεως των 100 ml. Μηδενίζουµε το ζυγό και ζυγίζουµε 0,005 g ηλιανθίνης. Προσθέτουµε απεσταγµένο νερό µέχρι τα 100 ml. 7) ιάλυµα κυανούν του µεθυλενίου 0,005 g / 100 ml: Χρησιµοποιήθηκε κυανούν του µεθυλενίου, µπλε σκούρο κρυσταλλικό στερεό. Τοποθετούµε στο ζυγό ποτήρι ζέσεως των 100 ml. Μηδενίζουµε το ζυγό και ζυγίζουµε 0,005 g κυανούν του µεθυλενίου. Προσθέτουµε απεσταγµένο νερό µέχρι τα 100 ml. 8) ιάλυµα υποχλωριώδους νατρίου (NaClO): Χρησιµοποιήθηκε χλωρίνη οικιακής χρήσης. 9) ιάλυµα υπεροξειδίου του υδρογόνου (Η 2 Ο 2 ): Χρησιµοποιήθηκε διάλυµα Η 2 Ο 2 30% v/v. 10) Κορεσµένο διάλυµα Na 2 CO 3 (220 g / L) 8

10 ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΕΠΙ ΕΙΞΗΣ Εξαγωγή λάκας αλιζαρίνης από ρίζες του φυτού Rubia tinctorum Επίδραση οξειδωτικών σε χρωστικές Επίδραση του όζοντος (Ο 3 ) σε συνθετικά ελαστικά (rubber) 9

11 3.6 ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΕΠΙ ΕΙΞΗΣ Εξαγωγή λάκας αλιζαρίνης από ρίζες του φυτού Rubia tinctorum Σκοπός πειράµατος Η παρασκευή της χρωστικής ουσίας (Pigment) λάκας αλιζαρίνης από τις ρίζες του φυτού Rubia tinctorum. Στόχος πειράµατος Να γνωρίσουν οι φοιτητές έναν τρόπο παρασκευής ενός χρωστικού µέσου από φυσικές πρώτες ύλες. Σκεύη και υλικά 1) 2 ποτήρια ζέσεως των 100 ml 2) 1 ποτήρι ζέσεως των 200 ml µε πάγο (υδατόλουτρο πάγου) 3) Χωνί διηθήσεως 4) Πτυχωτός ηθµός 5) Ηλεκτρικό µάτι 6) Ογκοµετρικός κύλινδρος των 20 ml 7) Κωνική φιάλη Αντιδραστήρια 1) ιάλυµα επεξεργασίας ριζών του φυτού Rubia tinctorum µε HCl 2) ιάλυµα στυπτηρίας 0,021Μ 3) Κορεσµένο διάλυµα Na 2 CO 3 Πειραµατική διαδικασία 1) Μεταφέρουµε από το πλαστικό φιαλίδιο 25 ml διαλύµατος ριζών µέσα σε ποτήρι των 100 ml. 2) Προσθέτουµε 12,5 ml διαλύµατος στυπτηρίας 0,021Μ, µε τη βοήθεια ογκοµετρικού κυλίνδρου. 10

12 3) Βράζουµε το παραπάνω µίγµα για 5 min περίπου και το κρυώνουµε σε υδατόλουτρο πάγου. 4) Προσθέτουµε στο άλλο ποτήρι ζέσεως 12,5 ml κορεσµένου διαλύµατος Na 2 CO 3, µε τη βοήθεια ογκοµετρικού κυλίνδρου και το κρυώνουµε σε υδατόλουτρο πάγου. 5) Προσθέτουµε στο µίγµα το κρύο διάλυµα του Na 2 CO 3. 6) Στη συνέχεια διηθούµε το µίγµα σε πτυχωτό ηθµό. 7) Αφήνουµε το υλικό που παρέµεινε στο διηθητικό χαρτί να στεγνώσει στον αέρα. Το υλικό αυτό αποτελεί τη λάκα αλιζαρίνης. ηµιουργία δύο φάσεων µετά την προσθήκη σόδας ιήθηση του µίγµατος Τα τρία αντιδραστήρια για την εξαγωγή λάκας αλιζαρίνης Ξήρανση του στερεού υπολείµµατος στο διηθητικό χαρτί Συλλογή της λάκας αλιζαρίνης µετά την ξήρανση του στερεού υπολείµµατος στο διηθητικό χαρτί 11

13 Η χηµεία του πειράµατος 1) Αλιζαρίνη: Χηµική ένωση µε Mr = 240 και Μ.Τ: C 14 H 8 O 4. Βρίσκεται στις ρίζες του φυτού Rubia tinctorum, οι οποίες αποτελούν πηγές και άλλων φυσικών χρωστικών υλικών, µε τη µορφή ενός γλυκοσιδίου του λεγόµενου ρουµπεριθρικού οξέος. Τα είδη των ανθρακινονών που απαντούν στις ρίζες του φυτού φαίνονται στον παρακάτω πίνακα: οµές ανθρακινονών Άγλυκο µέρος ανθρακινονών Υδατανθρακικό µέρος γλυκοσιδίου R 5 = -O-αγλυκόνη Α/Α Ονοµασία R 1 R 2 R 3 R 4 1 Ρουµπεριθρικό οξύ ΟΗ Ο-δισακχαρίτης H H 2 1,2,3-Τριυδροξυανθρακινόνη ΟΗ ΟΗ OH H 3 Λουσιδίνη ΟΗ CH 2 OH OH H 4 2-Υδροξυανθρακινόνη Η OH H H 5 Αλιζαρίνη ΟΗ OH H H 6 Πουρπουρίνη ΟΗ OH H OH 7 Ξανθοπουρπουρίνη ΟΗ H OH H 8 Ρουβιαδίνη ΟΗ CH 3 OH H Είναι το κύριο χρωστικό υλικό (Dye) για την παραγωγή της οργανικής χρωστικής ουσίας (pigment) λάκας αλιζαρίνης. Ονοµάζεται 1,2- διυδροξυανθρακινόνη και είναι µια τρικυκλική αρωµατική δικετόνη µε δύο υδροξυλικές οµάδες απ ευθείας ενωµένες στον αρωµατικό δακτύλιο. O HO OH O Αλιζαρίνη 12

14 2) Χρήση διαλύµατος HCl: Επειδή η αλιζαρίνη είναι εγκλωβισµένη στις ρίζες του φυτού Rubia tinctorum µε τη µορφή ενός γλυκοσιδίου του λεγόµενου ρουµπεριθρικού οξέος (Ruberythric acid), απαιτείται η υδρόλυση του γλυκοσιδίου αυτού µε τη βοήθεια HCl για την απελευθέρωση του άγλυκου τµήµατος του γλυκοσιδίου, δηλαδή της αλιζαρίνης. Αλιζαρίνη 1,2-διυδροξυανθρακινόνη Γλυκοσίδιο: Ruberithrinic or Ruberythric acid 6-O-β-D-xylopyranosyl-β-D-glucopyranoside 13

15 Η αντίδραση της υδρόλυσης του ρουµπεριθρικού οξέος παρουσία HCl είναι η εξής: + H 2 O HCl Ρουµπεριθρικό οξύ + Αλιζαρίνη ισακχαρίτης αποτελούµενος από τα µονοσάκχαρα D- γλυκόζη και D- ξυλόζη 3) Χρήση διαλύµατος στυπτηρίας Καλίου-Αργιλίου: Πρόκειται για ένυδρο µεικτό θειικό άλας καλίου-αργιλίου µε Mr = 474 και Μ.Τ: KAl(SO 4 ) 2.12H 2 O. Ο ρόλος της στυπτηρίας είναι να δηµιουργήσει σύµπλοκη ένωση µε την αλιζαρίνη, δυσδιάλυτη στο νερό (Pigment), σύµφωνα µε την αντίδραση: Al 3+ (aq) + 2 C 14 H 8 O 4(aq) Al(C 14 H 8 O 4 ) 2 3+ (aq) Επίσης συµβάλλει στην σταθεροποίηση του χρωστικού υλικού πάνω στην επιφάνεια βαφής µέσω δεσµών των υδροξυλικών οµάδων της λάκας µε την επιφάνεια βαφής (χαρτί, ύφασµα). Ύφασµα OH OH OH O HO Al OH O Βαφή µε αλιζαρίνη µε χρήση στυπτυρίας 14

16 4) Χρήση διαλύµατος Na 2 CO 3 : Ο ρόλος του διαλύµατος του Na 2 CO 3 είναι ο διαχωρισµός του συµπλόκου αλιζαρίνης-αl (λάκα αλιζαρίνης) από το υπόλοιπο διάλυµα σύµφωνα µε την αντίδραση: 2Al(C 14 H 8 O 4 ) 2 3+ (aq) + 3 Na 2 CO 3(aq) + 3Η 2 Ο (l) 2Al(OH) 3(s) + 4C 14 H 8 O 4(s) + 3CO 2(g) + 6Na + (aq) 5) Λάκα αλιζαρίνης: Σύµπλοκο της αλιζαρίνης µε Al Λάκα αλιζαρίνης 15

17 3.6.2 Επίδραση οξειδωτικών σε χρωστικές Σκοπός πειράµατος Η οξειδωτική δράση δύο οξειδωτικών, του υπεροξειδίου του υδρογόνου (Η 2 Ο 2 ) και του υποχλωριώδους νατρίου (NaClO), σε διαλύµατα δύο χρωστικών, της ηλιανθίνης (Methyl Orange) και του κυανούν του µεθυλενίου (Methylene Blue). Στόχος πειράµατος Να κατανοήσουν οι φοιτητές το ρόλο των οξειδωτικών στην επεξεργασία των χρωµατισµένων βιοµηχανικών αποβλήτων. Σκεύη και υλικά 1) 4 µεγάλοι δοκιµαστικοί σωλήνες 2) 2 ογκοµετρικοί κύλινδροι των 10 ml Αντιδραστήρια 1) ιάλυµα ηλιανθίνης 0,005 g / 100 ml 2) ιάλυµα κυανούν του µεθυλενίου 0,005 g / 100 ml 3) ιάλυµα υποχλωριώδους νατρίου (NaClO) 4) ιάλυµα υπεροξειδίου του υδρογόνου (Η 2 Ο 2 ) 30% w/v 5) Απεσταγµένο νερό Πειραµατική διαδικασία 1) Σε µεγάλο δοκιµαστικό σωλήνα ρίχνουµε 10 σταγόνες διαλύµατος ηλιανθίνης µε τη βοήθεια του σταγονοµετρικού φιαλιδίου που περιέχει το διάλυµα της ηλιανθίνης. 2) Προσθέτουµε 10 ml απεσταγµένου νερού µε τη βοήθεια του ογκοµετρικού κυλίνδρου. 3) Μεταφέρουµε τη µισή ποσότητα του παραπάνω διαλύµατος σε άλλο µεγάλο δοκιµαστικό σωλήνα για να αποτελέσει το δείγµα αναφοράς στη σύγκριση του χρώµατος. 4) Προσθέτουµε, σιγά-σιγά ανακινώντας, στον ένα δοκιµαστικό σωλήνα 5 ml διαλύµατος υποχλωριώδους νατρίου µε τη βοήθεια ογκοµετρικού κυλίνδρου. 16

18 5) Στη συνέχεια προσθέτουµε στον ίδιο δοκιµαστικό σωλήνα 5 ml διαλύµατος υπεροξειδίου του υδρογόνου µε τη βοήθεια ογκοµετρικού κυλίνδρου. 6) Συγκρίνουµε τους δύο δοκιµαστικούς σωλήνες και παρατηρούµε τον αποχρωµατισµό στον έναν από τους δύο. Επαναλαµβάνουµε ακριβώς την ίδια διαδικασία και για το διάλυµα του κυανούν του µεθυλενίου. Η χηµεία του πειράµατος Οι χρωστικές που χρησιµοποιούνται είναι η ηλιανθίνη και το κυανούν του µεθυλενίου. Οι τύποι τους φαίνονται παρακάτω: Ηλιανθίνη (Methyl Orange) Κυανούν του µεθυλενίου (Methylene Blue) 17

19 Η οξείδωση των παραπάνω χρωστικών διεξάγεται µε «οξυγόνο στην απλή», που αποτελεί µια διεγερµένη µορφή του µοριακού οξυγόνου ιδιαίτερα δραστική. Για την παραγωγή του «οξυγόνου στην απλή» χρησιµοποιούµε χλωρίνη (NaClO) και διάλυµα υπεροξειδίου του υδρογόνου (Η 2 Ο 2 ). Οι αντιδράσεις που γίνονται είναι οι εξής: Η 2 Ο 2 + NaClO ClO Na + + H 2 O ClO 2 - * O 2 + Cl - Το παραγόµενο «οξυγόνο στην απλή» ( * O 2 ) που παράγεται οξειδώνει στη συνέχεια τις χρωστικές ηλιανθίνη και κυανούν του µεθυλενίου σύµφωνα µε τις παρακάτω αντιδράσεις: + 43/2 * O 2 14CO 2 + 3NO SO H + + Να + + 5H 2 O + 51/2 * O 2 16CO 2 + 3NO SO H + + Cl - + 6H 2 O Η οξείδωση αυτή οδηγεί στον αποχρωµατισµό των διαλυµάτων των παραπάνω χρωστικών Επίδραση του όζοντος (Ο 3 ) σε συνθετικά ελαστικά (rubber) Σκοπός πειράµατος Η οξειδωτική δράση του όζοντος σε συνθετικό ελαστικό υλικό-rubber (υλικό από ελαστικό γάντι µιας χρήσεως). Στόχος πειράµατος Να κατανοήσουν οι φοιτητές την καταστρεπτική δράση του τροποσφαιρικού όζοντος, ως οξειδωτικού, σε συνθετικά ελαστικά υλικά. 18

20 Σκεύη και υλικά 1) Συσκευή παραγωγής όζοντος 2) Ελαστικό γάντι µιας χρήσεως 3) Σύρµα για την κατασκευή αυτοσχέδιου τελάρου όπου θα γίνει η προσαρµογή του κοµµατιού από το ελαστικό γάντι Αντιδραστήρια 1) ιάλυµα θειικού οξέος (Η 2 SO 4 ) 3Μ Πειραµατική διαδικασία 1) Συναρµολογούµε τη συσκευή του όζοντος. 2) Κόβουµε κοµµάτια από το ελαστικό γάντι. 3) Κατασκευάζουµε 2 αυτοσχέδια συρµάτινα τελάρα για την προσαρµογή των ελαστικών κοµµατιών. 4) Προσαρµόζουµε τα κοµµάτια του ελαστικού γαντιού πάνω στα τελάρα µε τέτοιο τρόπο ώστε να είναι σχετικά τεντωµένα. 5) Κρατάµε το ένα συρµάτινο τελάρο σα δείγµα αναφοράς για µέτρο σύγκρισης. 6) Τοποθετούµε το άλλο συρµάτινο τελάρο µέσα στο δοχείο συλλογής του όζοντος. 7) Συνδέουµε τα ηλεκτρόδια της συσκευής µε τους πόλους της µπαταρίας, ώστε να αρχίσει η παραγωγή και διοχέτευση του όζοντος µέσα στο δοχείο συλλογής. 8) Μετά τη διέλευση µισής ώρας αποσυνδέουµε τη συσκευή από την µπαταρία, βγάζουµε το συρµάτινο τελάρο και συγκρίνουµε την κατάσταση του ελαστικού κοµµατιού του µε αυτό του δείγµατος αναφοράς. Παρατηρούµε την εµφανή καταστρεπτική επίδραση του όζοντος στο ελαστικό υλικό. Η χηµεία του πειράµατος 19

21 Το ελαστικό γάντι µιας χρήσεως που χρησιµοποιήθηκε στο συγκεκριµένο πείραµα, είναι ένας τύπος ελαστικού υλικού µε την παρακάτω δοµή: Το όζον ως οξειδωτικό µέσο επιδρά και σε οργανικά υλικά, όπως: α) στο φυσικό καουτσούκ, β) στα συνθετικά ελαστικά υλικά, προκαλώντας φθορά. Ο µηχανισµός δράσης του φαίνεται στο παρακάτω σχήµα: Μηχανισµός επίδρασης του όζοντος στο διπλό δεσµού ελαστικού υλικού 20

22 ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Επίδραση όζοντος (Ο 3 ) σε χαρτί και σε µαλλί βαµµένα µε λάκα αλιζαρίνης Επίδραση όζοντος (Ο 3 ) «πράσινο οξειδωτικό» σε: 1) ιάλυµα ηλιανθίνης (Methyl Οrange) 2) ιάλυµα κυανούν του µεθυλενίου (Methlylene Blue) 3) ιάλυµα επεξεργασίας ριζών της Rubia tinctorum 21

23 3.7 ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Επίδραση όζοντος (Ο 3 ) σε χαρτί και σε µαλλί βαµµένα µε λάκα αλιζαρίνης Σκοπός πειράµατος Να βάψουν οι φοιτητές χαρτί και µαλλί µε λάκα αλιζαρίνης και να εκθέσουν τα βαµµένα υλικά σε όζον για να παρατηρήσουν τις αλλαγές του χρώµατος. Στόχος πειράµατος Να κατανοήσουν οι φοιτητές την καταστρεπτική επίδραση των υψηλών συγκεντρώσεων όζοντος στις φυσικές χρωστικές των έργων τέχνης της πολιτισµικής µας κληρονοµιάς (πίνακες ζωγραφικής, πάπυροι, υφαντά), µέσω των µεταβολών στο χρώµα. Σκεύη και υλικά 1) Συσκευή του όζοντος 2) 3 ποτήρια ζέσεως των 100 ml 3) Σεσουάρ στεγνώµατος 4) Λευκό διηθητικό χαρτί 5) Λευκό µάλλινο ύφασµα 6) Ψαλιδάκι κοπής Αντιδραστήρια 1) ιάλυµα επεξεργασίας ριζών του φυτού Rubia tinctorum µε HCl 2) ιάλυµα στυπτηρίας 0,021Μ 3) Κορεσµένο διάλυµα Na 2 CO 3 4) ιάλυµα θειικού οξέος (Η 2 SO 4 ) 3Μ 22

24 ιαδικασία βαφής σε χαρτί και έκθεσή του σε όζον 1) Κόβουµε µε το ψαλιδάκι διηθητικό χαρτί διαστάσεων 10cm X 2cm. 2) Σε ποτήρι ζέσεως των 100 ml τοποθετούµε µία µικρή ποσότητα διαλύµατος στυπτηρίας και εµβαπτίζουµε µέσα τη λωρίδα του διηθητικού χαρτιού έτσι ώστε να εµποτιστεί καλά. 3) Στεγνώνουµε τη λωρίδα του διηθητικού χαρτιού µε το σεσουάρ στεγνώµατος. 4) ιαβρέχουµε την ίδια λωρίδα µε το διάλυµα επεξεργασίας των ριζών µέσα στο δεύτερο ποτήρι ζέσεως, µε τη βοήθεια του σταγονοµετρικού φιαλιδίου που περιέχει το συγκεκριµένο διάλυµα. 5) Στεγνώνουµε ξανά τη λωρίδα του διηθητικού χαρτιού µε το σεσουάρ στεγνώµατος. 6) ιαβρέχουµε την ίδια λωρίδα µε το κορεσµένο διάλυµα Na 2 CO 3 µέσα στο τρίτο ποτήρι ζέσεως, µε τη βοήθεια του σταγονοµετρικού φιαλιδίου που περιέχει το συγκεκριµένο διάλυµα. Παρατηρούµε τη βαφή που σχηµατίστηκε στο διηθητικό χαρτί. 7) Στεγνώνουµε τη λωρίδα του διηθητικού χαρτιού µε το σεσουάρ στεγνώµατος, προσέχοντας να µη ξεραθεί τελείως. Είναι βασικό το χαρτί να διατηρηθεί λίγο υγρό. 8) Κόβουµε τη λωρίδα του διηθητικού χαρτιού στη µέση µε το ψαλιδάκι. 9) Κρατάµε το µισό κοµµάτι για δείγµα αναφοράς και βάζουµε το άλλο µέσα στη συσκευή συλλογής του όζοντος. 10) Συνδέουµε το θετικό πόλο της πηγής µε το ηλεκτρόδιο Pt (άνοδος) και τον αρνητικό πόλο της πηγής µε το ηλεκτρόδιο C (κάθοδος). Παρατηρούµε την έκλυση όζοντος που προωθείται στη συσκευή συλλογής όζοντος όπου και τοποθετήσαµε το δείγµα µας. 11) Μέσα σε 10 min περίπου φαίνεται ο αποχρωµατισµός του δείγµατος. 12) Ξεσυνδέουµε τα ηλεκτρόδια και αφαιρούµε το δείγµα από τη συσκευή συλλογής του όζοντος. 13) Συγκρίνουµε το δείγµα χαρτιού που εκτέθηκε στο όζον µε το δείγµα αναφοράς και παρατηρούµε τη διαφορά στο χρώµα. Επαναλαµβάνουµε την ίδια διαδικασία και για το µάλλινο ύφασµα. 23

25 3.7.2 Επίδραση όζοντος (Ο 3 ) «πράσινο οξειδωτικό» σε: 1) ιάλυµα ηλιανθίνης (Methyl Οrange) 2) ιάλυµα κυανούν του µεθυλενίου (Methlylene Blue) 3) ιάλυµα επεξεργασίας ριζών της Rubia tinctorum Σκοπός πειράµατος Η οξειδωτική δράση ενός «πράσινου οξειδωτικού», του όζοντος, στις χρωστικές ηλιανθίνη, κυανούν του µεθυλενίου και αλιζαρίνης. Στόχος πειράµατος Να κατανοήσουν οι φοιτητές ότι η χρήση του όζοντος ως οξειδωτικού κατά τη διάρκεια επεξεργασίας χρωµατισµένων βιοµηχανικών αποβλήτων, πλεονεκτεί σε σχέση µε τη χρήση άλλων οξειδωτικών. Σκεύη και υλικά Συσκευή όζοντος 6 µικροί δοκιµαστικοί σωλήνες Ογκοµετρικό κύλινδρος των 10 ml Στατό για δοκιµαστικούς σωλήνες Αντιδραστήρια 1) ιάλυµα ηλιανθίνης 0,005 g / 100 ml 2) ιάλυµα κυανούν του µεθυλενίου 0,005 g / 100 ml 3) ιάλυµα επεξεργασίας ριζών του φυτού Rubia tinctorum µε HCl 4) Κορεσµένο διάλυµα Na 2 CO 3 5) Απεσταγµένο νερό 6) ιάλυµα θειικού οξέος (Η 2 SO 4 ) 3Μ 24

26 ιαδικασία 7) Σε µικρό δοκιµαστικό σωλήνα ρίχνουµε 3 σταγόνες διαλύµατος ηλιανθίνης µε τη βοήθεια του σταγονοµετρικού φιαλιδίου που περιέχει το διάλυµα της ηλιανθίνης. 8) Προσθέτουµε 3 ml απεσταγµένου νερού µε τη βοήθεια του ογκοµετρικού κυλίνδρου. 9) Μεταφέρουµε τη µισή ποσότητα του παραπάνω διαλύµατος σε άλλο µικρό δοκιµαστικό σωλήνα για να αποτελέσει το δείγµα αναφοράς στη σύγκριση του χρώµατος. 10) Συνδέουµε τον ένα δοκιµαστικό σωλήνα µε τη συσκευή παραγωγής όζοντος έτσι ώστε ο δοκιµαστικός σωλήνας να αποτελέσει το δοχείο συλλογής του όζοντος. 11) Συνδέουµε τα ηλεκτρόδια της συσκευής µε τους πόλους της µπαταρίας, ώστε να αρχίσει η παραγωγή και διοχέτευση του όζοντος µέσα στο δοχείο συλλογής (δοκιµαστικός σωλήνας µε το διάλυµα της ηλιανθίνης). 12) Μετά τη διέλευση 5 min παρατηρούµε τον αποχρωµατισµό του διαλύµατος που εκτείθεται στο όζον. 13) Αποσυνδέουµε τη συσκευή από την µπαταρία και αποµονώνουµε το δοκιµαστικό σωλήνα. 14) Συγκρίνουµε τους δύο δοκιµαστικούς σωλήνες και παρατηρούµε τον αποχρωµατισµό στον έναν από τους δύο. Επαναλαµβάνουµε ακριβώς την ίδια διαδικασία και για το διάλυµα του κυανούν του µεθυλενίου, καθώς και για το διάλυµα επεξεργασίας των ριζών της Rubia tinctorum που περιέχει τη χρωστική αλιζαρίνη. Στο διάλυµα της αλιζαρίνης, µετά την προσθήκη του απεσταγµένου νερού, προσθέτουµε και 2 σταγόνες κορεσµένου διαλύµατος Na 2 CO 3, µε τη βοήθεια του σταγονοµετρικού φιαλιδίου που περιέχει το αντίστοιχο διάλυµα και µετά µοιράζουµε το διάλυµα σε δύο δοκιµαστικούς σωλήνες. 25

27 Στις φωτογραφίες που ακολουθούν παρατηρούµε τα αποτελέσµατα της έκθεσης των παραπάνω διαλυµάτων στο όζον. Ο αποχρωµατισµός είναι εµφανής και στα τρία είδη διαλυµάτων: 26

28 3.7.3 Η χηµεία των πειραµάτων Αποχρωµατισµός υγρών αποβλήτων µε επεξεργασία αυτών µε όζον: Τα χρωµοφόρα είναι γενικά οργανικές πολυκυκλικές ενώσεις µε εναλλασσόµενους απλούς και διπλούς δεσµούς που µπορούν να χρωµατίσουν τα λύµατα. Η επεξεργασία µε όζον διασπά, µε οξείδωση, τους διπλούς δεσµούς µε αποτέλεσµα τη διαύγαση του νερού. Το απόβλητο επεξεργάζεται µε όζον µετά την έξοδό του από την εγκατάσταση βιολογικής επεξεργασίας και η συνήθης δοσολογία ποικίλει από mg/l, ανάλογα µε την προέλευση του αποβλήτου, τη θερµοκρασία του και το βαθµό της προηγούµενης επεξεργασίας. Καταστρεπτική επίδραση του όζοντος στις χρωστικές των έργων τέχνης: ιαπιστώθηκε ότι το όζον, σε αυξηµένες συγκεντρώσεις, προκαλεί ζηµιές σε οργανικά υλικά και ιδιαίτερα στις φυσικές οργανικές χρωστικές που χρησιµοποιήθηκαν σε παραδοσιακά κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα (µουσεία λαϊκής τέχνης), σε έργα ζωγραφικής, σε κειµήλια, πάπυρους, (συλλογές µουσείων), κ.α. Οι πιο ευαίσθητες στο όζον, φυσικές χρωστικές ουσίες, είναι οι: Kουρκουµίνη (Curcumin), Aλιζαρίνη (Madder Lake), Ινδικό (Indigo), Αίµα του ράκου (Dragon s Blood) και µία τριφαινυλοµεθανική χρωστική η Violet 14. Περαιτέρω µελέτες για τον τρόπο δράσης του όζοντος σε αυτά τα οργανικά µόρια απέδειξαν ότι το όζον επιτίθεται στους διπλούς δεσµούς άνθρακα- 27

29 άνθρακα άκυκλων ολεφινικών ενώσεων και στις αρωµατικές ενώσεις (κυκλικές µε βενζολικό δακτύλιο). Αυτή η αντίδραση διάσπασης του διπλού δεσµού οξειδώνει το οργανικό µόριο, διασπώντας τελικά τις ανθρακικές αλυσίδες. εδοµένου ότι αυτοί οι διπλοί δεσµοί αποτελούν συχνά µέρος των χρωµοφόρων οµάδων των χρωστικών, η καταστροφή τους από την αντίδραση µε το όζον οδηγεί σε απώλεια του χρώµατος. Η αντίδραση αυτή είναι µια περίπλοκη διαδικασία που εξαρτάται: από τη συγκέντρωση του όζοντος το χρονικό διάστηµα έκθεσης της χρωστικής στο όζον τη µοριακή δοµή της χρωστικής (κυκλική-άκυκλη ένωση, αριθµός πολλαπλών δεσµών, τύπος πολλαπλών δεσµών, µέγεθος µορίου χρωστικής) τη συγκέντρωση της χρωστικής Παρ όλα αυτά η συµπεριφορά µιας συγκεκριµένης χρωστικής ουσίας απέναντι στην έκθεση στο όζον µπορεί να αλλάξει ανάλογα µε τον τρόπο παρασκευής της (π.χ. διαφορετική συµπεριφορά ανάλογα µε το είδος του προστύµµατος), καθώς και ανάλογα µε τη φύση και την προετοιµασία του υποστρώµατος πάνω στο οποίο θα επιδράσει. Επίδραση του όζοντος στους διπλούς δεσµούς των χρωµοφόρων οµάδων των χρωστικών 28

30 Μηχανισµός αντίδρασης αλιζαρίνης µε όζον 29

31 Μηχανισµός αντίδρασης της χρωστικής κουρκουµίνης µε όζον Μηχανισµός αντίδρασης της χρωστικής ινδικό µε όζον µε τελικά προϊόντα την ισατίνη και τον ισατοϊκό ανυδρίτη 30

32 Μηχανισµός αντίδρασης της χρωστικής Violet 14 µε όζον Στο πρώτο πείραµα επίδειξης «Εξαγωγή λάκας αλιζαρίνης από τις ρίζες του φυτού Rubia tinctorum» σελ. 12, αναφέρεται η Χηµεία που αφορά στα παρακάτω: 1) Η χηµεία της Αλιζαρίνης 2) Ο ρόλος της χρήσης του HCl στη διαδικασία επεξεργασίας των ριζών της Rubia tinctorum 3) O ρόλος της χρήσης του διαλύµατος της στυπτηρίας Καλίου-Αργιλίου 4) Ο ρόλος της χρήσης του διαλύµατος Na 2 CO 3 31

33 3.7.4 Συµπεράσµατα Το τροποσφαιρικό όζον, που βρίσκεται στα κατώτερα στρώµατα της ατµόσφαιρας έχει διττή φύση: 1) Αφενός µεν είναι ένας ρύπος που συνδέεται µε το φωτοχηµικό νέφος σε αστικά κέντρα και γύρω από αυτά, όπου µπορεί να προκαλέσει ποικίλα προβλήµατα στον άνθρωπο και την φύση όταν ξεπεραστούν κάποιες οριακές τιµές. Για αυτό τον λόγο έχει επικρατήσει να αποκαλούµε το τροποσφαιρικό όζον ως το «κακό» όζον. Όταν οι συγκεντρώσεις του είναι υψηλές προκαλεί καταστροφή σε φυσικές χρωστικές, µε αποτέλεσµα την περαιτέρω καταστροφή έργων της πολιτισµικής µας κληρονοµιάς όπως πίνακες ζωγραφικής, πάπυροι, υφαντά, που έχουν κατασκευαστεί µε τη χρήση τέτοιων φυσικών χρωστικών. Επίσης, σε υψηλές συγκεντρώσεις στην τροπόσφαιρα, προκαλεί καταστροφή σε διάφορα υλικά καθηµερινής χρήσης, όπως ελαστικά, µέταλλα κ.λ.π. 2) Αφετέρου δε έχει ισχυρές απολυµαντικές, απορρυπαντικές και αποσµητικές ιδιότητες µε ποικίλες εφαρµογές σε «πράσινες» διεργασίες, αφού η χρήση του ως οξειδωτικού πλεονεκτεί σε σχέση µε τη χρήση άλλων οξειδωτικών. 32

ΤΟ ΟΖΟΝ ΩΣ ΡΥΠΟΣ ΚΑΙ ΩΣ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ. ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΕΚΧΥΛΙΣΜΑΤΟΣ ΡΙΖΑΡΙΟΥ (ΕΡΥΘΡΟΔΑΝΟΥ) ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ LATEX ΜΕ ΟΖΟΝ.

ΤΟ ΟΖΟΝ ΩΣ ΡΥΠΟΣ ΚΑΙ ΩΣ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ. ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΕΚΧΥΛΙΣΜΑΤΟΣ ΡΙΖΑΡΙΟΥ (ΕΡΥΘΡΟΔΑΝΟΥ) ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ LATEX ΜΕ ΟΖΟΝ. Πράσινη Χηµεία & Αειφόρος Εκπαίδευση ΤΟ ΟΖΟΝ ΩΣ ΡΥΠΟΣ ΚΑΙ ΩΣ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ. ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΕΚΧΥΛΙΣΜΑΤΟΣ ΡΙΖΑΡΙΟΥ (ΕΡΥΘΡΟΔΑΝΟΥ) ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ LATEX ΜΕ ΟΖΟΝ. Μαρούλης Απόστολος 1, Χατζηαντωνίου Μαρούλη

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης.

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΧΗΜΕΙΑ» για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Οι διδάσκοντες Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ 1.1 Τα οξέα ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα Ιδιότητες είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Ποιες χηµικές ενώσεις ονοµάζονται οξέα; Με ποιόν χηµικό τύπο παριστάνουµε γενικά τα οξέα; Οξέα είναι

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων

5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων 5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων Σκοπός Τα λευκαντικά είναι συνήθως υδατικά διαλύματα υποχλωριώδους νατρίου, NaOCl, και κυκλοφορούν με την εμπορική ονομασία «χλωρίνη». Σκοπός αυτού του πειράματος είναι

Διαβάστε περισσότερα

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων.

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. Εισηγητές, οι συνεργάτες του ΕΚΦΕ : Γαβρίλης Ηλίας, Χημικός Βράκα Ελένη, Φυσικός Α. ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ 1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. 2. Σύσταση του ατμοσφαιρικού αέρα Σκοπός Να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ 2015 2016 Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Αρχή του Le Chatelier Όταν μεταβάλλουμε ένα από τους συντελεστές ισορροπίας (συγκέντρωση, πίεση, θερμοκρασία) η θέση της ισορροπίας μετατοπίζεται προς εκείνη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΜΕ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΙΟΝΤΑ

ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΜΕ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΙΟΝΤΑ ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΜΕ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΙΟΝΤΑ Α. ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΣΕ ΥΔΑΤΙΚO ΔΙΑΛΥΜΑ Λίγα λόγια πριν από το πείραμα. Η σόδα περιέχει διαλυμένο αέριο διοξείδιο του άνθρακα το οποίο προστίθεται κατά την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD Θεωρητικό υπόβαθρο Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2 Οργανικά απόβλητα και µικροργανισµοί Οξείδωση Ενέργεια Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια οξείδωση Νέα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια:

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ Θωμάς Kρεμιώτης 1 από 6 ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ α/α ΟΡΓΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Υπολογισμός της περιεκτικότητας σε οξικό οξύ, του ξυδιού του εμπορίου με τη μέθοδο της ογκομέτρησης που καλείται αλκαλιμετρία. Χρησιμοποιείται δείκτης φαινολοφθαλεΐνης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 28 Μαΐου 2010 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Μέρος Ι: Μέτρηση του ΡΗ της βροχής από τρεις διαφορετικές περιοχές (βιομηχανική περιοχή, κέντρο αστικής πόλης, βουνό) και επίδραση των νερών αυτών σε μάρμαρο και μέταλλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Χημεία Εργαστηριακές ασκήσεις

Γεωργική Χημεία Εργαστηριακές ασκήσεις Γεωργική Χημεία Εργαστηριακές ασκήσεις Γεώργιος Παπαδόπουλος, Καθηγητής Τμ. Τεχνολόγων Γεωπόνων Τ.Ε. Άρτα, 2015 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 28 Μαΐου, 2015 8:00 11:00

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή νάυλον 6-10 από το διχλωρίδιο του δεκανοδιικού οξέος και την εξαμεθυλενοδιαμίνη. Σύγκριση του νάυλον με φυσικές υφάνσιμες ίνες όπως το μαλλί και το βαμβάκι. Διδακτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας 3.9. Κριτήρια αξιολόγησης Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας ΟΜΑ Α Α Αντικείµενο εξέτασης: Οξέα - βάσεις (ιδιότητες - ονοµατολογία) Στοιχεία µαθητή: Επώνυµο:... Όνοµα:... Τάξη:... Τµήµα:...Μάθηµα:...

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 008-009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 009 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ (επιλογής) ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Δευτέρα, 1/6/009 ΧΡΟΝΟΣ:,5 ώρες ΒΑΘΜΟΣ Αριθμητικώς: Ολογράφως: Υπογραφή: Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΑ ΚΕΛΙΑ

ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΑ ΚΕΛΙΑ ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΑ ΚΕΛΙΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η κατανόηση του μηχανισμού λειτουργίας των γαλβανικών και ηλεκτρολυτικών κελιών καθώς και των εφαρμογών τους. Θεωρητικό Μέρος Όταν φέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ ΧΗΜΕΙΑ. Ηµεροµηνία: Τετάρτη 4 Μαΐου 2016 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ ΧΗΜΕΙΑ. Ηµεροµηνία: Τετάρτη 4 Μαΐου 2016 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ: ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Τετάρτη 4 Μαΐου 2016 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από

Διαβάστε περισσότερα

EUSO 2016 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Σέρρες 05/12/2015

EUSO 2016 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Σέρρες 05/12/2015 14 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών EUSO 2016 ΤΟΠΙΚΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Μαθητές/τριες που συμμετέχουν: (1) (2) (3) Σέρρες 05/12/2015 Σύνολο μορίων:..... Α. Δράση των ενζύμων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE»

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» email: panekfe@yahoo.gr, www.ekfe.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ EUSO 2011 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ -

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 14 Απριλίου 01 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

XHMEIA ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ XHMEIA ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1 Ποια από

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-14 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΤΑΞΗ :Γ ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΒΑΘΜΟΣ:.. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 04/06/14 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ΩΡΕΣ (Βιολογία Χημεία) Αριθμός σελίδων γραπτού:7

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014

ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 Ερευνητική εργασία: Β2 λυκείου ΘΕΜΑ: ''Η Χημεία είναι χρώματα, αρώματα και γεύσεις'' Ομάδα Δ: Μαριάμ Χριστογιάννη Μαρία Χριστοπούλου Χριστίνα Σταμάτη Βάσω Σιρμιντζέλη

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση 1: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ

Εργαστηριακή άσκηση 1: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟΧΟΙ Εργαστηριακή άσκηση 1: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς : 1. Να αναγνωρίζεις ότι το φαινόμενο της διάλυσης είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012.

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΧΗΜΕΙΑ Σχολείο: 1) Ονομ/επώνυμα μαθητών: 2)... 3) Το Παγκόσµιο Πείραµα για

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες οξειδοαναγωγικών αντιδράσεων.

Κατηγορίες οξειδοαναγωγικών αντιδράσεων. Κατηγορίες οξειδοαναγωγικών αντιδράσεων. 1) Αντιδράσεις σύνθεσης: Στις αντιδράσεις αυτές δύο ή περισσότερα στοιχεία ενώνονται προς σχηματισμό μιας χημικής ένωσης. π.χ. C + O 2 CO 2 2) Αντιδράσεις αποσύνθεσης:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Τ.Ε.Ε. Β ΤΑΞΗΣ 1 ου ΚΥΚΛΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Τ.Ε.Ε. Β ΤΑΞΗΣ 1 ου ΚΥΚΛΟΥ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστηρίου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Τ.Ε.Ε. Β ΤΑΞΗΣ 1 ου ΚΥΚΛΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ. Χημεία. Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ

Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ. Χημεία. Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ ΑΕΝ / ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ Χημεία Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ 2 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΟΥ 1 ΤΙΤΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Προσδιορισμός περιεκτικότητας άγνωστου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α: (μονάδες 4) Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με δύο (2) μονάδες. Ερώτηση 1

ΜΕΡΟΣ Α: (μονάδες 4) Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με δύο (2) μονάδες. Ερώτηση 1 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA (20/100) ΤΑΞΗ: Γ Γυμνασίου ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Βιολογία) ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ Αριθμητικά:.

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 11η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2013 Σάββατο 19 Ιανουαρίου 2013 ΧΗΜΕΙΑ

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 11η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2013 Σάββατο 19 Ιανουαρίου 2013 ΧΗΜΕΙΑ Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 11η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2013 Σάββατο 19 Ιανουαρίου 2013 ΧΗΜΕΙΑ Σχολείο: 1) Ονομ/επώνυμα μαθητών: 2)... 3) ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΧΗΜΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

AΝΑΛΟΓΙΑ ΜΑΖΩΝ ΣΤΟΧΕΙΩΝ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

AΝΑΛΟΓΙΑ ΜΑΖΩΝ ΣΤΟΧΕΙΩΝ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 2 ο Γυμνάσιο Καματερού 1 ΦΥΣΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ 1. Πόσα γραμμάρια είναι: ι) 0,2 kg, ii) 5,1 kg, iii) 150 mg, iv) 45 mg, v) 0,1 t, vi) 1,2 t; 2. Πόσα λίτρα είναι: i) 0,02 m 3, ii) 15 m 3, iii) 12cm

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 29 Μαΐου 2009 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÓÕÃ ÑÏÍÏ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÓÕÃ ÑÏÍÏ Θέµα Α ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις προτάσεις Α1 και Α2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης και, δίπλα,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Πολυμερισμό 1,4 δίνει η ένωση:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 27 Μαΐου, 2011 Ώρα εξέτασης:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ

ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ Πρόκειται για αλκοόλες που διαθέτουν µόνο ένα υδροξύλιο και η ανθρακική τους αλυσίδα είναι κορεσµένη (µόνο απλοί δεσµοί). Ο γενικός τους τύπος είναι C ν ν+1 H ή R-H (όπου

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός της διαλυτότητας στο νερό στερεών ουσιών - Φύλλο εργασίας

Προσδιορισμός της διαλυτότητας στο νερό στερεών ουσιών - Φύλλο εργασίας Προσδιορισμός της διαλυτότητας στο νερό στερεών ουσιών - Φύλλο εργασίας Γνωστικό αντικείμενο: Τάξη Διδακτική ενότητα Απαιτούμενος χρόνος Διαλυτότητα ουσιών σε υγρούς διαλύτες B Γυμνασίου Ενότητα 2: ΑΠΟ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 7η. Χημική Ισορροπία. Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών

Άσκηση 7η. Χημική Ισορροπία. Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών Άσκηση 7η Χημική Ισορροπία Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών Η έννοια της Χημικής Ισορροπίας Υπάρχουν χηµικές αντιδράσεις που εξελίσσονται προς µία µόνο μόνο κατεύθυνση, όπως π.χ. η σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Μ. Τετάρτη 16 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α.1 Ποια από τις παρακάτω τετράδες κβαντικών αριθµών αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις. ΘΕΜΑ ο Α ΛΥΚΕΙΟΥ-ΧΗΜΕΙΑ ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.. Η πυκνότητα ενός υλικού είναι 0 g / cm. Η πυκνότητά του σε g/ml είναι: a. 0,00 b., c. 0,0 d. 0,000. Ποιο από

Διαβάστε περισσότερα

5.1 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ

5.1 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ 5.1 ΑΣΚΗΣΗ 5 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ Α' ΜΕΡΟΣ: Ηλεκτρόλυση του νερού. ΘΕΜΑ: Εύρεση της μάζας οξυγόνου και υδρογόνου που εκλύονται σε ηλεκτρολυτική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ. ΧΡΟΝΟΣ: 2,5 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΧΡΗΣΙΜΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ. ΧΡΟΝΟΣ: 2,5 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΧΡΗΣΙΜΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : ΧΡΟΝΟΣ: 2,5 ώρες ΤΑΞΗ: Β Ενιαίου Λυκείου ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ:. ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: Τμήμα: Aρ.:.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007.

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τρίτη, 12 Ιουνίου 2007 7:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΠΙΚΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ EUSO 2009

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΠΙΚΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ EUSO 2009 ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΠΙΚΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ EUSO 2009 ΘΕΜΑΤΑ Α. Αραίωση ιαλύµατος ΗCl 1M. Παρασκευή 100mL διαλύµατος HCl 0.8Μ. Β. Θερµότητα Αντίδρασης. Υπολογισµός της θερµότητας αντίδρασης στην εξουδετέρωση του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες και 30 λεπτά Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ. Ένζυµα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ. Ένζυµα ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Ένζυµα Τα ένζυµα είναι πρωτεϊνικά µόρια που έχουν την ικανότητα να καταλύουν αντιδράσεις. Οι αντιδράσεις αυτές µπορούν να πραγµατοποιηθούν και χωρίς την παρουσία των ενζύµων. Όµως µε την

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες 1 Web page: www.ma8eno.gr e-mail: vrentzou@ma8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή ma8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου Χημικές Αντιδράσεις Χημικές αντιδράσεις Οξειδοαναγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Σέρρες 26/11/2011. Σύνολο µορίων:..

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Σέρρες 26/11/2011. Σύνολο µορίων:.. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ 10 η Ευρωπαϊκή Ολυµπιάδα Επιστηµών EUSO 2012 ΤΟΠΙΚΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Μαθητές/τριες που συµµετέχουν: (1) (2) (3) Σέρρες 26/11/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ ΤΑΞΗ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ: ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Κυριακή 17 Απριλίου 2016 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α.1 Για την αντίδραση: Fe (s) + 2HCl (aq) FeCl 2(aq)

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Για τις προτάσεις 1.1 έως και 1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στο σωστό συµπλήρωµά της.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΑΝΙΕΣ ΓΑΙΕΣ Η ΠΡΑΣΙΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟΜΕΤΡΙΑ

ΣΠΑΝΙΕΣ ΓΑΙΕΣ Η ΠΡΑΣΙΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟΜΕΤΡΙΑ !Unexpected End of Formula l ΣΠΑΝΙΕΣ ΓΑΙΕΣ Η ΠΡΑΣΙΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟΜΕΤΡΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Πασχαλίδης Δαμιανός 6. Πειραµατικό Μέρος 6.1 Κανόνες ασφάλειας στο χηµικό εργαστήριο Οι κανόνες ασφαλείας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 Χημικές Αντιδράσεις

Κεφάλαιο 3 Χημικές Αντιδράσεις Κεφάλαιο 3 Χημικές Αντιδράσεις Οι χημικές αντιδράσεις μπορούν να ταξινομηθούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες, τις οξειδοαναγωγικές και τις μεταθετικές. Α. ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΛΙΟΥ 2001 ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΧΗΜΕΙΑ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΛΙΟΥ 2001 ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΧΗΜΕΙΑ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΛΙΟΥ 2001 ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΔΑΣΟΥΠΟΛΗ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25/5/2015 ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2.5 ώρες ΥΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2003-2004 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Α Ενιαίου Λυκείου Ηµεροµηνία: 14.6.2004 ιάρκεια : 1 ώρα Ονοµατεπώνυµο: Τµήµα: Αριθµός:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΣΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ C

ΠΟΣΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ C ΠΟΣΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ C Μανδηλιώτης Σωτήρης, Γεωλόγος Υπεύθυνος ΕΚΦΕ Σερρών Χατζάρα Στέλλα, Χηµικός Βιολόγος Γενικό Λύκειο Νιγρίτας Η Αφορµή Στη Νέα Ζηλανδία το 2004 2 µαθήτριες 14 ετών

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Εργαστήριο

Εισαγωγή στο Εργαστήριο Εισαγωγή στο Εργαστήριο ΒΑΣΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Οι κανόνες εργαστηριακής άσκησης αποβλέπουν στη σωστή λειτουργία του εργαστηρίου και κυρίως εξασφαλίζουν την ασφάλεια των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΓΩΓΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΓΩΓΗ Κεφάλαιο 1ο-ΟΞΕΙΔΩΑΝΑΓΩΓΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΓΩΓΗ Ορισμοί : -Αριθμός οξείδωσης: I)Σε μία ιοντική ένωση ο αριθμός οξείδωσης κάθε στοιχείου είναι ίσος με το ηλεκτρικό φορτίο που έχει το

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΡΥΠΑΝΤΩΝ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΡΥΠΑΝΤΩΝ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΡΥΠΑΝΤΩΝ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Εισαγωγή Η μαγιά που χρησιμοποιούμε για την παραγωγή ψωμιού, αποτελείται από μικροοργανισμούς (ζυμομήκυτες, Saccharomyces

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Μέρος Ι: Τα μέταλλα Zn, Fe, Al είναι πιο αναγωγικά από το υδρογόνο κατά την αντίδραση με υδροχλωρικό οξύ, ενώ ο χρυσός και ο άργυρος όχι Μέρος ΙΙ: Ανίχνευση του υδρογόνου

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Μεταθετικές αντιδράσεις διπλής αντικατάστασης οι οποίες οδηγούν σε σχηματισμό ιζήματος. Το ίζημα σε πολλές περιπτώσεις επιτρέπει την ταυτοποίηση ενός αντιδρώντος σώματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α.1 γ. Α.2 β. Α.3 β. Α.4 γ. A.5 α) Ορισμός σχολικού βιβλίου σελίδα 13. β) Ορισμός σχολικού βιβλίου σελίδα 122. ΘΕΜΑ Β B.1 α.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÃÁËÁÎÉÁÓ. Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÃÁËÁÎÉÁÓ. Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Διαλύματα Παρασκευή Διαλυμάτων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Διαλύματα Παρασκευή Διαλυμάτων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Διαλύματα Παρασκευή Διαλυμάτων Ιωάννης Πούλιος Ιωάννης Ζιώγας Αθανάσιος Κούρας Ευαγγελία Μανώλη ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινές ιδιότητες των υδατικών διαλυμάτων των οξέων. Μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις που η όξινη (ξινή) γεύση των οξέων γίνεται αντιληπτή.

Κοινές ιδιότητες των υδατικών διαλυμάτων των οξέων. Μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις που η όξινη (ξινή) γεύση των οξέων γίνεται αντιληπτή. 1.1 Ιδιότητες των οξέων Κοινές ιδιότητες των υδατικών διαλυμάτων των οξέων. 1. Τα διαλύματα των οξέων έχουν όξινη γεύση. Μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις που η όξινη (ξινή) γεύση των οξέων γίνεται αντιληπτή.

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της

Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της ΕΚΦΕ Εύβοιας Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της Απαραίτητα όργανα Προχοϊδα Σιφώνι Κωνική φιάλη Απαραίτητα υλικά 10 ml

Διαβάστε περισσότερα

Ερ. Γιακουμάκης, Γ. Καπελώνης, Μπ. Καρακώστας Χημικοί

Ερ. Γιακουμάκης, Γ. Καπελώνης, Μπ. Καρακώστας Χημικοί Ερ. Γιακουμάκης, Γ. Καπελώνης, Μπ. Καρακώστας Χημικοί ΕΚΦΕ Δ Δ/ΝΣΗΣ ΔΕΥΤ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΘΗΝΑΣ Αθήνα Ιανουάριος 2006 ΟΞΙΝΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΚΑΡΒΟΞΥΛΙΚΩΝ ΟΞΕΩΝ 1 Όξινος χαρακτήρας καρβοξυλικών οξέων ΣΚΟΠΟΣ: Να

Διαβάστε περισσότερα

Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα.

Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση. Ισχυρό οξύ: Η 2 SeO 4 Ασθενές οξύ: (CH 3 ) 2 CHCOOH Ισχυρή βάση: KOH Ασθενής βάση: (CH 3 ) 2 CHNH 2

Άσκηση. Ισχυρό οξύ: Η 2 SeO 4 Ασθενές οξύ: (CH 3 ) 2 CHCOOH Ισχυρή βάση: KOH Ασθενής βάση: (CH 3 ) 2 CHNH 2 Ασκήσεις κεφ. 1-3 Άσκηση Κατατάξτε τις παρακάτω ενώσεις ως ισχυρά και ασθενή οξέα ή ισχυρές και ασθενείς βάσεις α) Η 2 SeO 4, β) (CH 3 ) 2 CHCOOH γ) KOH, δ) (CH 3 ) 2 CHNH 2 Ισχυρό οξύ: Η 2 SeO 4 Ασθενές

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός 1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι να μάθετε να δίνετε έμφαση στη σημασία της παρατήρησης κατά την εκτέλεση ενός πειράματος. Παρατήρηση, γενικά,

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Οξείδωση: Αναγωγή: Οξειδωτικό Αναγωγικό

Οξείδωση: Αναγωγή: Οξειδωτικό Αναγωγικό ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΗ Οξείδωση:απώλεια ηλεκτρονίων Αναγωγή:πρόσληψη ηλεκτρονίων Οξειδωτικό αντιδραστήριο:προσλαμβάνει ηλεκτρόνια Αναγωγικό αντιδραστήριο: παραχωρεί ηλεκτρόνια στις αντιδράσεις οξείδωσης - αναγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΑΙΘΑΝΟΛΗΣ (Πείραμα 1 εργαστηριακού οδηγού-β Λυκείου Γενικής Παιδείας)

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΑΙΘΑΝΟΛΗΣ (Πείραμα 1 εργαστηριακού οδηγού-β Λυκείου Γενικής Παιδείας) 2o ΕΚΦΕ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Επιμέλεια: Ορφανάκη Πόπη - Χημικός Φωτογραφίες: Κωτίτσας Αριστοτέλης - Βιολόγος ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΑΙΘΑΝΟΛΗΣ (Πείραμα 1 εργαστηριακού οδηγού-β Λυκείου Γενικής Παιδείας) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 33

Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 33 Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 33 3. Αλκόολεσ 3.1 Να χαρακτηρίςετε τισ προτάςεισ που ακολουθούν ωσ ςωςτέσ ή ωσ λανθαςμένεσ και να αιτιολογήςετε τισ απαντήςεισ ςασ: 1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΧΗΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

ΓΕΝΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΧΗΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΝΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΧΗΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Πυρίμαχα γάντια Μπορώ να τρώω το σάντουιτς και να πίνω το αναψυκτικό ή τον καφέ μου μέσα στο εργαστήριο; ΟΧΙ! Μέσα στο εργαστήριο δεν τρώμε και δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Σύμφωνα με την εγκύκλιο του ΥΠΠΕΘ (με Αρ. Πρωτ. 150022/Δ2/15-9-2016) Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. 1.1 Γνωριμία με το εργαστήριο του Χημικού Από τον εργαστηριακό οδηγό να χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Άσκηση: Αναπνοή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Άσκηση: Αναπνοή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Άσκηση: Αναπνοή Σύνοψη Στο κεφάλαιο αυτό γίνεται λόγος για τη λειτουργία της αναπνοής και τον ρόλο της στους φυτικούς οργανισμούς. Πιο συγκεκριμένα μελετάται η αναπνοή σε αρτίβλαστα και διαβρεγμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014 ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014 ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Για τις προτάσεις Α1 έως και Α5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης και, δίπλα, το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή επιλογή. Α1. Η ηλεκτρονιακή δοµή του 11 Νa

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ B ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1. έως Α5. να γράψετε στο τετράδιό σας τον

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ 1

ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ 1 Θεωρητικό Μέρος ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ 1 Ορισμένα ζεύγη οξέων και των συζυγών τους βάσεων (καθώς και βάσεων και των συζυγών τους οξέων) έχουν την ιδιότητα να διατηρούν το ph των διαλυμάτων τους σταθερό όταν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Σέρρες 08/12/2012. Σύνολο µορίων:..

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Σέρρες 08/12/2012. Σύνολο µορίων:.. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ 11 η Ευρωπαϊκή Ολυµπιάδα Επιστηµών EUSO 2013 ΤΟΠΙΚΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Μαθητές/τριες που συµµετέχουν: (1) (2) (3) Σέρρες 08/12/2012

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ. 2.1. Επιλογή µεθόδου παρασκευής όζοντος

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ. 2.1. Επιλογή µεθόδου παρασκευής όζοντος ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΠΡΑΣΙΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ: Η ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΟΖΟΝΤΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙ ΡΑΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΜΕΘΥΛΕΝΟΧΛΩΡΙ ΙΟ ΩΣ ΠΕΙΡΑΜΑ ΕΠΙ ΕΙΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΟΖΟΝΤΟΣ ΑΠΟ ΑΛΟΓΟΝΟΜΕΝΟΥΣ Υ ΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ.

Διαβάστε περισσότερα