T P I M H N I A I A Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ο Ν Ι Κ Η Ε Κ Δ Ο Σ Η Ρ Ε Υ Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Α Σ & Α Ν Ο Σ Ο Λ Ο Γ Ι Α Σ Ρευματολογικά Νέα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "www.megamed.gr T P I M H N I A I A Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ο Ν Ι Κ Η Ε Κ Δ Ο Σ Η Ρ Ε Υ Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Α Σ & Α Ν Ο Σ Ο Λ Ο Γ Ι Α Σ Ρευματολογικά Νέα"

Transcript

1 Ρευματολογικά Νέα T P I M H N I A I A Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ο Ν Ι Κ Η Ε Κ Δ Ο Σ Η Ρ Ε Υ Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Α Σ & Α Ν Ο Σ Ο Λ Ο Γ Ι Α Σ ΤΕΥΧΟΣ 1 - ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ, ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗΣ, ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Η Οπτική Νευρομυελίτιδα ΤΕΥΧΟΣ 3 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2012 και τα Σύνδρομα του Φάσματός της ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΗΣ Ε.Ι.Ε. ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΙΑΤΡΩΝ ΑΤΤΙΚΗΣ Ε.ΕΛ.Ι.Α. ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ Τα Β-λεμφοκύτταρα στα αυτοάνοσα νευρολογικά νοσήματα ΛΕΝΙΑ ΚΑΜΠΥΛΑΥΚΑ Χ. Μ. ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ Ουδέν κακόν αμιγές καλού Α. Γ. ΑΓΓΟΥΛΕΣ, Π. Ι. ΠΑΠΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ Βιολογία και παθοφυσιολογία των Β-λεμφοκυττάρων ΜΑΡΙΝΟΣ ΔΑΛΑΚΑΣ Μηχανισμοί του πόνου ΣΠΥΡΟΣ A. ΑΜΑΝΙΤΗ, Π. Δ. ΝΤΟΥΡΑΚΗΣ ΒΑΣΙΛΑΚΟΣ Καταστροφική ρευματοειδής αρθρίτιδα Π Α Ρ Α Σ Κ Ε Υ Η Β. Β Ο Υ Λ Γ Α Ρ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Α. ΔΡΟΣΟΣ Οστικές μεταστάσεις: Διαγνωστική προσέγγιση Π. Ι. ΠΑΠΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ Α. Γ. ΑΓΓΟΥΛΕΣ H φαρμακολογία της ριτουξιμάμπης στη ρευματοειδή αρθρίτιδα ΣΑΜΕΛΗΣ ΠΑΝ., ΤΣΑΪΛΑΣ ΠΑΝ., Ε. ΑΛΒΑΝΟΥ ΣΟΥΚΑΚΟΣ Δ. N. ΠΙΚΑΖΗΣ ΠΑΝ. σελ. 2 Θεραπευτική Προσέγγιση της Ρήξης του Προσθίου Χιαστού Συνδέσμου Βιολογικοί παράγοντες στη ρευματολογία και ιογενείς ηπατίτιδες ΒΛΑΙΣΟΣ ΜΕΓΑΛΟΣ ΔΑΚΤΥΛΟΣ: Μία σύνθετη νόσος του ποδιού σελ. 7 σελ. 9 σελ. 15 ΑΡΜΑΚΟΛΑ Φ., ΜΙΧΟΥΤ Κ., ΜΠΑΚΑΣ Ε., ΤΣΕΜΠΕΡΛΙΔΟΥ Ε. Εναλλακτικές μέθοδοι αντιμετώπισης αυχεναλγίας σελ. 19 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΗ, ΙΩΑΝΝΗΣ Γ. ΡΟΥΤΣΙΑΣ, ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Γ. ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ Ένας καινοτόμος μηχανισμός θρόμβωσης στο Σύνδρομο Αντιφωσφολιπιδίων Ι. ΡΟΥΤΣΙΑΣ, Θ. ΣΑΡΙΚΟΥΔΗΣ, Δ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Γ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Μιτοχόνδρια και καρκίνος ELIAS STAGAKIS, GEORGE BERTSIAS, PANAYOTIS VERGINIS, MAGDALENE NAKOU, MARIA HATZIAPOSTOLOU, HERAKLIS KRITIKOS, DIMITRIOS ILIOPOULOS, DIMITRIOS T. BOUMPAS Δρ. ΘΕΟΔΩΡΟΣ Γ. ΣΩΤΗΡΟΥΔΗΣ σελ. 3 Λανθάνουσα Φυματίωση και Ρευματοειδής Αρθρίτιδα σελ. σελ σελ. 6 2o Πανευρωπαϊκό Bραβείο EULAR 2010, Ρώμη Ο Ρόλος των micro-rnas στην Παθογένεια του ΣΕΛ: το mir-21 ρυθμίζει την PDCD4 και ελέγχει σημαντικές ανοσολογικές αποκρίσεις σελ. 17 με τον Dr Fun ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Σπειρουλίνα: Διατροφή και Υγεία 1 σελ. 22

2 Ηλεκτρονική Ενημερωτική Έκδοση ΤΕΥΧΟΣ 3 Επιστημονική Επιτροπή ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΕΑ ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Καθηγητής Ιατρικής Παν/μίου Αθηνών ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ Καθηγητής Ιατρικής Παν/μίου Πατρών ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Ρευματολόγος, Δ/ντής ΕΣΥ ΑΓΓΟΥΛΕΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ Ορθοπαιδικός, Καθηγητής Τ.Ε.Ι. ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Καθηγητής Ανοσολογίας Παν/μίου Αθηνών ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ρευματολόγος, Επ. Συνεργάτης Παν/μίου Ιωαννίνων ΔΑΛΑΚΑΣ ΜΑΡΙΝΟΣ Καθηγητής Νευρολογίας Παν/μίου Αθηνών ΔΡΟΣΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Καθηγητής Ρευματολογίας Παν/μίου Ιωαννίνων ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΜΥΡΩΝ Παθολόγος-Ρευματολόγος, Καθηγητής Παν/μίου Αθηνών ΜΑΥΡΑΓΑΝΗ ΚΛΕΙΩ Ρευματολόγος, Λέκτορας Παν/μίου Αθηνών ΜΠΟΥΜΠΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Καθηγητής Ιατρικής Παν/μίου Κρήτης ΠΑΠΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Καθηγητής Ορθοπαιδικής, Νοσοκομείο «Αττικόν» ΠΙΚΑΖΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΡΟΥΤΣΙΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ανοσολόγος, Λεκτορας Παν/μίου Αθηνών ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΣ ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ Επ. Καθηγητής Ρευματολογίας ΣΚΟΠΟΥΛΗ ΦΩΤΕΙΝΗ Καθηγήτρια Ανοσολογίας-Παθολογίας ΣΚΑΡΑΝΤΑΒΟΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ Υπεύθυνος Μονάδας Οστεοπόρωσης Νοσ. Αττικόν ΣΟΥΚΑΚΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Καθηγητής Ορθοπαιδικής ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Επ. Καθηγητής Δερματολογίας ΣΤΑΥΡΙΑΝΕΑΣ ΝΙΚΟΣ Καθηγητής Δερματολογίας ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΛΑΚΗΣ Ορθοπαιδικός, Δ/ντής Ιατρικού Αθηνών ΤΕΜΠΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ/ντής Ρευματολογικής Κλινικής Κ.Α.Τ. ΤΖΙΟΥΦΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Καθηγητής Παν/μίου Αθηνών Ειδικοί Συντάκτες ΔΑΤΣΕΡΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Πρόεδρος Ε.ΕΛ.Ι.Α. ΜΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Γ.Γ. Ε.ΕΛ.Ι.Α. & Ι.Σ.Α. ΧΑΡΑΛΑΜΠΑΚΗΣ ΧΡΙΣΤΟΦ. Καθ. Γλωσσολογίας ΕΚΠΑ Βοηθοί Σύνταξης Ι. ΓΟΝΕΟΣ Θ. ΣΑΡΙΚΟΥΔΗΣ Δ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΥ Α. ΠΑΣΠΑΛΑ Α. ΑΝΔΡΟΥ Διευθυντής Σύνταξης ΓΟΥΛΕΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ρευματολόγος, Επιστ. Συνεργάτης Παν/μίου Αθηνών Εκδότης - Δημιουργικό - Εκτύπωση ΔΟΜΠΡΙΤΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ - Tηλ.: , Επικοινωνία: Τηλ.: , Οι δανειστές, μέσω των τροϊκανών, πιέζουν. Ενα από τα πολλά που ζητούν είναι να οριστεί οροφή για την ετήσια φαρμακευτική δαπάνη, η οποία δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τα 2,8 δισεκατομμύρια ευρώ. Ερώτημα: θα έχει επιπτώσεις στην υγεία του ασθενούς ο περιορισμός της φαρμακευτικής δαπάνης; Θα στερηθεί ο ασθενής τα απαραίτητα και αναγκαία φάρμακα για τη θεραπεία του; Ας δούμε αυτό το ευαίσθητο θέμα με σύνεση και προσοχή. Ηταν μέχρι τώρα η φαρμακευτική δαπάνη λογική για τον πληθυσμό της χώρας και τη νοσηρότητά του; Υπηρετώ στην Ελλάδα την υγεία πλέον της τριακονταετίας. Το κατηγορηματικό συμπέρασμά μου είναι ότι η συνταγογράφηση στη χώρα μας θυμίζει τη συμπεριφορά των νεόπλουτων συμπολιτών μας - είναι σπάταλη και επιδεικτική. Ηρθε, νομίζω, ο καιρός να συμμαζευτούμε. Πώς θα περιορίσουμε τη δαπάνη, χωρίς κινδύνους για τον ασθενή; Η υιοθέτηση καλά αξιολογημένων αντίγραφων των φαρμάκων (γενόσημα) είναι η πρώτη ενέργεια που επιχειρείται. Είναι πολύ σωστή. Βέβαια, όπως κάθε αλλαγή, αντιμετωπίζει την κριτική αυτών που χάνουν, χωρίς να υπολογίζουν οι επικριτές την ανασφάλεια που δημιουργείται στους ασθενείς. Επιπρόσθετα, εδώ και τώρα, πρέπει να μειωθεί η τιμή των γενοσήμων στα επίπεδα που ισχύουν στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες: από το 80% της τιμής του πρωτοτύπου, που ισχύει σήμερα, να κατέβει στο 60%. Είναι απολύτως εφικτό και, με βάση τη διεθνή εμπειρία, επιβεβλημένο. Το κόστος των αντιγράφων και των πρωτότυπων φαρμάκων, θα μπορούσε να μειωθεί περαιτέρω αλλάζοντας τη συσκευασία των φαρμάκων. Στη χώρα μας, τα δισκία των φαρμάκων εγκλείονται σε κουτιά που δεν περιέχουν ικανή ποσότητα χαπιών, ούτε για το ένα τρίτο ή το ένα δεύτερο των μηνιαίων θεραπευτικών αναγκών του ασθενούς. Το κάθε κουτί περιέχει το φύλλο οδηγιών για τη φαρμακευτική ουσία. Θα ήταν πιο δόκιμο αντί να χορηγούνται κουτάκια, τα αντίγραφα των φαρμακευτικών ουσιών ή ακόμα και τα πρωτότυπα φάρμακα να δίνονται από τον φαρμακοποιό σε φιαλίδια ανάλογα με τις τριμηνιαίες θεραπευτικές ανάγκες του ασθενούς και να συνοδεύονται μόνο από ένα αντίγραφο του φύλλου οδηγιών. Απλά πράγματα που εξοικονομούν κόστος. Ο δεύτερος ουσιώδης παράγοντας για τον περιορισμό της φαρμακευτικής δαπάνης είναι η εφαρμογή εκτεταμένων προγραμμάτων πρόληψης για τον περιορισμό των καρδιαγγειακών, νεοπλασματικών και άλλων νοσημάτων. Αυτά παίρνουν χρόνο, αλλά πρέπει κάποτε να ξεκινήσουν. Ο τρίτος και πιο τελεσφόρος τρόπος για τον περιορισμό της άχρηστης, πολλές φορές Χ. Μ. ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ Καθηγητής Παθοφυσιολογίας Παν/μίου Αθηνών, Αντ. Μέλος Ακαδημίας Αθηνών Ουδέν κακόν αμιγές καλού και επικίνδυνης, και οικονομικά καταστροφικής συμπεριφοράς, είναι να εφαρμοστούν οι κανόνες συνταγογράφησης μόνο μετά από απόλυτη ένδειξη. Ας δούμε μερικά παραδείγματα αδόκιμων ιατρικών πρακτικών. 1. Ενας στους δύο ενήλικες Ελληνες, χωρίς πρόβλημα υγείας, μόνον και μόνο γιατί έχει υψηλή χοληστερίνη, παίρνει κάθε βράδυ μια στατίνη (αντιχοληστερινική θεραπεία), ελπίζοντας ότι με το κατέβασμα του επιπέδου της χοληστερίνης του αίματος θα προλάβει μελλοντικά καρδιαγγειακά επεισόδια. Η ιατρική αυτή πρακτική, όμως, δεν στηρίζεται σε καμία δόκιμη επιστημονική μελέτη. 2. Η μεγάλη σπατάλη που οδηγεί στην υπέρογκη φαρμακευτική δαπάνη γίνεται με τη χορήγηση των αποκαλούμενων βιολογικών θεραπειών, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι θεραπευτικοί αλγόριθμοι που έχουν αναπτυχθεί από διεθνείς επιστημονικές ενώσεις (π. χ. Αμερικανικό Κολέγιο Ρευματολογίας, Ευρωπαϊκή Ενωση κατά των Ρευματικών Νοσημάτων, κ. λπ.). Θα μπορούσα να παραθέσω πολλά ακόμα παραδείγματα μη καλής ιατρικής πρακτικής. Ευτυχώς, από ό, τι μαθαίνω, ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων μέσω ειδικών επιτροπών προσπαθεί να δημιουργήσει θεραπευτικούς αλγόριθμους για όλες τις κατηγορίες νοσημάτων. Είμαι σίγουρος ότι στις προτάσεις μου υπάρχουν πολλές αντιρρήσεις. Μία από τις πολλές απαντήσεις προς τους αντιρρησίες είναι το γεγονός ότι τα περισσότερα σπίτια των Ελλήνων διαθέτουν ολόκληρη αποθήκη από φάρμακα, τα οποία συσσωρεύονται αχρησιμοποίητα, περιμένοντας υπομονετικά την ημερομηνία λήξης τους! Θα ήθελα να κλείσω αυτό το άρθρο με μία αισιόδοξη νότα. Οι περισσότεροι γιατροί σήμερα διαθέτουν στο γραφείο τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές συνδεδεμένους με το Διαδίκτυο. Τους προτείνω, λοιπόν, προτού συνταγογραφήσουν, να συμβουλευτούν την Εθνική Ιατρική Βιβλιοθήκη των ΗΠΑ (http: // www. ncbi. nlm. nih. gov/pubmed/) για το αν το φάρμακο που προτίθενται να δώσουν στον ασθενή έχει ένδειξη για τη νόσο, και αν μπορεί να συγχορηγηθεί με τα άλλα φάρμακα που ο ασθενής ήδη λαμβάνει. Ισως εκπλαγούν με τα ευρήματα. Από την εμπειρία μου θεωρώ ότι, αν οι κανόνες συνταγογράφησης εφαρμοστούν σχολαστικά, τότε τα 2,8 δισ. ευρώ για τη φαρμακευτική δαπάνη των Ελλήνων θα φτάνουν και θα περισσεύουν, χωρίς ο ασθενής να στερηθεί καμιά απολύτως από τις ουσιώδεις και απαραίτητες θεραπείες. Είναι απλώς μια ακόμα νοοτροπία και πρακτική που πρέπει να αλλάξουμε. 2

3 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΗ Υπ. Διδάκτωρ ΕΚΠΑ, Τμήμα Παθολογικής Φυσιολογίας ΙΩΑΝΝΗΣ Γ. ΡΟΥΤΣΙΑΣ Μικροβιολόγος - Ανοσολόγος Λέκτωρ Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Γ. ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ Καθ/τής Παθολογίας - Ανοσολογίας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Ένας καινοτόμος μηχανισμός θρόμβωσης στο Σύνδρομο Αντιφωσφολιπιδίων ΜΕΡΟΣ Α Σύνδρομο Αντιφωσφολιπιδίων ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το Σύνδρομο Αντιφωσφολιπιδίων (ΣΑΦ) είναι μια κατάσταση αυτοάνοσης θρομβοφιλίας διαμεσολαβούμενη από αυτοαντισώματα κατευθυνόμενα έναντι πρωτεϊνών του πλάσματος που δεσμεύουν φωσφολιπίδια, κυρίως έναντι της β2 Γλυκοπρωτεΐνης Ι (β2-glycoprotein I, β2gpi)- μίας απολιποπρωτεΐνης του πλάσματος- και της προθρομβίνης (prothrombin, PT). Μία υποομάδα των αντισωμάτων αυτών, αποκαλούμενη Αντιπηκτικό του Λύκου (Lupus Anticoagulant, LA), επιμηκύνουν τους χρόνους πήξεως in vitro, κι αυτό δεν διορθώνεται με την προσθήκη φυσιολογικού πλάσματος. O ακριβής παθογενετικός ρόλος στην έναρξη και στην επέκταση της θρόμβωσης στο ΣΑΦ των εμπλεκόμενων αυτοαντισωμάτων δεν έχει πλήρως διευκρινισθεί. Έχουν προταθεί ως πιθανοί μηχανισμοί η αντίσταση στους φυσιολογικούς αναστολείς της πήξεως, όπως στην πρωτεΐνη C, η απορρύθμιση της ινωδόλυσης, η ενεργοποίηση των ενδοθηλιακών κυττάρων με επακόλουθο θρομβοφιλικό φαινότυπο αυτών και η ενεργοποίηση των αιμοπεταλίων, αλλά όλοι αυτοί μερικώς μόνο ενισχύονται από πειραματικά δεδομένα. Είχε ήδη δειχθεί ότι τεχνητά διμερή της β2gpi δεσμεύονται ισχυρά στις κυτταροπλασματικές μεμβράνες των αιμοπεταλίων ενεργοποιώντας τα. Αναζητήσαμε μηχανισμούς φυσικού διμερισμού της β2gpi μέσω πρωτεϊνών της κυτταροπλασματικής μεμβράνης των αιμοπεταλίων και δείξαμε ότι ο Παράγοντας των Αιμοπεταλίων 4 (Platelet Factor 4, PF4) υπό μορφή τετραμερούς αλληλεπιδρά με δύο μόρια β2gpi και το σύμπλοκο αυτό αναγνωρίζεται από αντι-β2gpi αντισώματα. Όλο το μεγαλομοριακό σύμπλεγμα δε που προκύπτει είναι θρομβογόνο και ενεργοποιεί τα αιμοπετάλια, όπως αυτό επιβεβαιώνεται από τη φωσφορυλίωση της p38map κινάσης και την παραγωγή θρομβοξάνης Β2. Είναι ενδιαφέρον ότι ο PF4 δεν αποτελεί κάποιο μόριο άγνωστο στον τομέα της Ανοσολογίας όσον αφορά στη θρομβοφιλικότητά του. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα σύμπλοκα PF4/ηπαρίνης είναι επίσης ανοσογόνα καθώς πυροδοτούν την παραγωγή αντισωμάτων έναντι του παραπάνω συμπλόκου τα οποία επίσης ενεργοποιούν τα αιμοπετάλια (το αποκαλούμενο Σύνδρομο θρομβοπενίας και θρόμβωσης επαγόμενο από την ηπαρίνη ( heparin-induced thrombocytopenia and thrombosis syndrome, HITT). Τα αντι-β2gpi αντισώματα όμως ενεργοποιούν τα αιμοπετάλια μέσω του F(ab)2 τμήματός τους, ενώ τα αντισώματα έναντι του συμπλόκου PF4/ ηπαρίνης μέσω του Fc τμήματός τους. Φαίνεται συνεπώς ότι ο PF4 αποτελεί κοινό παρονομαστή στην παθογένεση τόσο του ΣΑΦ όσο και της θρομβοπενίας και θρόμβωσης εξ ηπαρίνης (ΗΙΤT), δύο νόσων με κοινά κλινικά χαρακτηριστικά, όπως τη θρομβοπενία και τη θρόμβωση. Λέξεις-κλειδιά: β2-gpi, Παράγοντας των Αιμοπεταλίων 4 (Platelet Factor 4), Σύνδρομο θρομβοπενίας και θρόμβωσης επαγόμενο από την ηπαρίνη ( heparin-induced thrombocytopenia and thrombosis syndrome, HITT), Σύνδρομο Αντιφωσφολιπιδίων, Αυτοαντισώματα ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ Ο Παναγιώτης Βλαχογιαννόπουλος είναι καθηγητής Παθολογίας-Ανοσολογίας στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ. Έχει δημοσιεύσει 69 πλήρεις εργασίες σε περιοδικά του εξωτερικού με κριτές, 17 ανασκοπήσεις σε διεθνή περιοδικά, 11 ενδιαφέρουσες περιπτώσεις, 6 δημοσιεύσεις σε πρακτικά ξένων συνεδρίων και 7 κεφάλαια σε ξενόγλωσσα βιβλία με διεθνή κυκλοφορία. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην 18η έκδοση του βιβλίου Harrison s Principles of Internal Medicine, έχει συγγράψει το κεφάλαιο: Antiphospholipid antibody syndrome. Ο συνολικός συντελεστής απήχησης των δημοσιεύσεών του είναι: 370,232. Οι αναφορές του έργου του στην διεθνή βιβλιογραφία (βάση δεδομένων ISI) φθάνουν τις 2500 και ο παράγοντας h είναι 24. Ο μέσος όρος αναφορών ανά εμφάνιση δημοσιεύσεως στη βάση δεδομένων ISI είναι 21. Εργάζεται πάνω στην μελέτη των αυτοαντισωμάτων και άλλων ορολογικών δεικτών για την παρακολούθηση, πρόγνωση και αναζήτηση θεραπευτικών επιλογών σε ασθενείς με αυτοάνοσα συστηματικά νοσήματα. Έχει διενεργήσει κλινικές, και ανοσογενετικές μελέτες, καθώς και μελέτες της παθογένεσης του συνδρόμου αντιφωσφολιπιδίων, καθώς επίσης πιδημιολογικές, κλινικές και θεραπευτικές μελέτες επί του συστηματικού σκληροδέρματος. Μελετά εκτός των άλλων τις νευρο-ενδοκρινικές διαταραχές όπως διαταραχές του άξονα του stress και της προσωπικότητας στους ασθενείς με αυτοάνοσα συστηματικά νοσήματα. 20 f.c.tab Ενέσιμο διαλυμα σε προγεμισμένη σύριγγα 20mg/2ml Naproxen sodium 550mg Sodium Hyaluronate 3

4 1. Εισαγωγή-Κριτήρια κατάταξης του ΣΑΦ Το Σύνδρομο Αντιφωσφολιπιδίων (ΣΑΦ) είναι μία κατάσταση επίκτητης αυτοάνοσης θρομβοφιλίας διαμεσολαβούμενης από αυτοαντισώματα, τα αντιφωσφολιπιδικά αντισώματα [antiphospholipid (apl) antibodies] [1]. Χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες αρτηριακές και / ή φλεβικές θρομβώσεις και /ή από επιπλοκές της κύησης. Ειδικότερα τα κριτήρια κατάταξης του συνδρόμου, όπως αυτά αναθεωρήθηκαν το 2006, αναφέρονται στον Πίνακα 1. Σύμφωνα με αυτά ένας ασθενής θεωρείται ότι πάσχει από ΣΑΦ όταν υπάρχει τουλάχιστον ένα κλινικό και ένα εργαστηριακό κριτήριο [2]. 2. Κλινικά χαρακτηριστικά ΣΑΦ Το Σύνδρομο Αντιφωσφολιπιδίων είτε είναι πρωτοπαθές είτε εμφανίζεται στα πλαίσια άλλων αυτοάνοσων νοσημάτων, κυρίως Συστηματικού Ερυθηματώδους Λύκου (ΣΕΛ). Όντας μία από τις πιο κοινές αιτίες επίκτητης θρομβοφιλίας, ιδιαίτερα στις νεαρότερες ηλικίες (και συνηθέστερα στις γυναίκες), αποτελεί σοβαρή αιτία νοσηρότητας, αποχής από την εργασία ή πρόωρης συνταξιοδότησης. Οι κλινικές εκδηλώσεις του συνδρόμου προέρχονται από διάφορα όργανα και συστήματα, όπως τα αγγεία, το κεντρικό νευρικό σύστημα, το δέρμα, τους νεφρούς, το γαστρεντερικό σωλήνα, την καρδιά και τον πλακούντα. Ο κοινός μηχανισμός σε όλες τις εκδηλώσεις φαίνεται να είναι η θρόμβωση, αρτηριακή ή φλεβική. Η κλινική εικόνα των ασθενών όμως περιλαμβάνει συχνά και εκδηλώσεις που συσχετίζονται με το σύνδρομο και τους μηχανισμούς παθογένεσής του, δεν εντάσσονται όμως στα επίσημα κριτήρια κατάταξης. Τέτοιες είναι η θρομβοπενία, η δικτυωτή πελλίωση, οι νευρολογικές εκδηλώσεις πλην των αποδιδόμενων σε θρόμβωση, η νεφροπάθεια, η βαλβιδοπάθεια [2]. Σύμφωνα με μία πρόσφατη πολυκεντρική μελέτη που περιελάμβανε μία μεγάλη σειρά 1000 ασθενών [3] παρέχοντας αξιόπιστες πληροφορίες αναφορικά με τη σχετική συχνότητα των διαφόρων κλινικών εκδηλώσεων του συνδρόμου, το 53,1% των ασθενών είχε πρωτοπαθές ΣΑΦ, ενώ το 36,2% είχε ΣΑΦ στα πλαίσια ΣΕΛ. Συνηθέστερες κλινικές εκδηλώσεις κατά τη διάγνωση ήταν οι εξής: εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση (31,7% των ασθενών), θρομβοπενία (21,9% των ασθενών), δικτυωτή πελλίωση (20,4% των ασθενών) και αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (13,1% των ασθενών). Μικρότερα ποσοστά ασθενών παρουσίαζαν κατά τη διάγνωση επιπολής φλεβική θρόμβωση (9,1%), πνευμονική εμβολή (9%), παροδικά ισχαιμικά εγκεφαλικά επεισόδια (7%) και αιμολυτική αναιμία (6,6%). Όσον αφορά τις γυναίκες με ΣΑΦ, η αυτόματη αποβολή ήταν η πρώτη εκδήλωση στο 14%. Ωστόσο κατά την εξέλιξη της νόσου η σχετική συχνότητα των διαφόρων εκδηλώσεων ήταν σημαντικά διαφορετική π.χ. 14% Πίνακας 1. Αναθεωρημένα κριτήρια κατάταξης του Συνδρόμου Αντιφωσφολιπιδίων ΚΛΙΝΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ 1. Θρόμβωση αγγείου* Η θρόμβωση μπορεί να αφορά αρτηρία, φλέβα ή μικρό αγγείο σε οποιοδήποτε ιστό ή όργανο και οφείλει να είναι υπερηχογραφικά ή ιστολογικά τεκμηριωμένη. Ρευματολογικά Σημειώνεται ότι Νέα η επιπολής φλεβική θρόμβωση δεν περιλαμβάνεται στα κριτήρια κατάταξης. 2. Νοσηρότητα εγκυμοσύνης α) ένας ή περισσότεροι θάνατοι μορφολογικά φυσιολογικών εμβρύων (μορφολογία επιβεβαιωμένη με υπερηχογράφημα ή με άμεση εξέταση του εμβρύου) κατά ή μετά τη 10η εβδομάδα της κυήσεως β) ένας ή περισσότεροι πρόωροι τοκετοί μορφολογικά φυσιολογικών νεογνών μέχρι και την 34η εβδομάδα της κυήσεως εξαιτίας σοβαρής προεκλαμψίας ή εκλαμψίας ή βαριάς πλακουντιακής ανεπάρκειας γ) τρεις ή περισσότερες διαδοχικές αυτόματες αποβολές πριν τη 10η εβδομάδα της κυήσεως με την προϋπόθεση να έχουν αποκλεισθεί ανατομικές ή ορμονικές ανωμαλίες στη μητέρα καθώς και χρωμοσωμιακές ανωμαλίες στη μητέρα και τον πατέρα ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ 1. Aνίχνευση LAC στο πλάσμα σε δύο τουλάχιστον περιπτώσεις με μεσοδιάστημα τουλάχιστον 12 εβδομάδων 2. Aνίχνευση IgG ή IgM acl στον ορό ή στο πλάσμα σε μέτριο ή υψηλό τίτλο, σε δύο τουλάχιστον περιπτώσεις με μεσοδιάστημα τουλάχιστον 12 εβδομάδων και με προτυποποιημένη ELISA 3. Ανίχνευση IgG ή IgM aβ2-gp1 στον ορό ή στο πλάσμα σε μέτριο ή υψηλό τίτλο, σε δύο τουλάχιστον περιπτώσεις με μεσοδιάστημα τουλάχιστον 12 εβδομάδων και με προτυποποιημένη ELISA * Τυχόν συμπαρουσία θρομβοφιλικών παραγόντων κινδύνου, όπως αυξημένη ηλικία, κάπνισμα, χρήση αντισυλληπτικών δισκίων, συγγενείς θρομβοφιλίες, αρτηριακή υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης, υπερχοληστερολαιμία, BMI 30 kg/m², κακοήθεια, ακινητοποίηση, χειρουργείο, πρέπει να επισημειώνεται των ασθενών εμφάνιζαν πνευμονική εμβολή, 11,6% των ασθενών παρουσίαζαν πάχυνση ή δυσλειτουργία των καρδιακών βαλβίδων, ενώ στις εγκύους πρώιμες αποβολές (πριν τη 10η εβδομάδα της κυήσεως) συνέβησαν στο 35,4% και όψιμες στο 16,9%. Ένα άλλο κλινικό χαρακτηριστικό του ΣΑΦ που αναγνωρίστηκε σχετικά πρόσφατα είναι η πρώιμη αθηρωματική νόσος, με αυξημένη επίπτωση αθηρωματικών πλακών σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με ΣΑΦ που δεν μπορεί να εξηγηθεί από την ύπαρξη άλλων παραγόντων κινδύνου. Τέλος μια πιο πρόσφατα αναγνωρισμένη εκδήλωση του ΣΑΦ είναι η άσηπτη νέκρωση της κεφαλής του μηριαίου. Ειδική μνεία πρέπει να γίνει στο καταστροφικό ΣΑΦ. Αυτό αφορά περίπου το 1% των ασθενών με ΣΑΦ και εκδηλώνεται σαν γενικευμένη μικροαγγειακή θρόμβωση με πολυοργανική ανεπάρκεια [3]. 3. Θεραπεία ΣΑΦ Η θεραπεία του ΣΑΦ συνίσταται στη χορήγηση αντιπηκτικής αγωγής για την προφύλαξη από τις θρομβώσεις με χρήση κουμαρινικών αντιπηκτικών από το στόμα με στόχο τη διατήρηση του INR μεταξύ 2,5-3,5. Με δεδομένη μάλιστα την υψηλή συχνότητα υποτροπής της θρόμβωσης σε ασθενείς με apl, συνιστάται η εφ όρου ζωής θεραπεία. Όσον αφορά στην προφύλαξη κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης χορηγείται ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους σε θεραπευτικές δόσεις και ασπιρίνη σε δόση 100mg ημερησίως. Η χρήση κορτικοστεροειδών δεν έχει αποδειχθεί βοηθητική σε ασθενείς που πάσχουν από ΣΑΦ. Αναλυτικότερα, βάσει της American Medical Association (2006), ο αλγόριθμος της θεραπείας όσων φέρουν αντιφωσφολιπιδικά αντισώματα απεικονίζεται στην Εικόνα 1 [4], με την επιπρόσθεση των νεότερων δεδομένων για τη χορήγηση αντι-cd20 θεραπείας ή κυκλοφωσφαμίδης. Τα δεδομένα εξακολουθούν να μην είναι επαρκή ώστε να απαντηθεί με σαφήνεια το ερώτημα της προφυλακτικής αντιθρομβωτικής αγωγής. 28 gastro-resistant capsules,hard 4 Omeprazole 20mg & 40mg

5 Φλεβική θρόμβωση α) Πρώτο επεισόδιο ή β) Υποτροπιάζον επεισόδιο κατά τη μη λήψη βαρφαρίνης ή ενώ το INR βρισκόταν κάτω του θεραπευτικού εύρους Βαρφαρίνη (INR 2,0-3,0) (Α)) Μακρόχρονη διάρκεια θεραπείας (Β) Υποτροπιάζον επεισόδιο ενώ λαμβάνει βαρφαρίνη Ναι Εγκεφαλικής αρτηρίας α) Πρώτο επεισόδιο ή β) Υποτροπιάζον επεισόδιο κατά τη μη λήψη ασπιρίνης ή βαρφαρίνης ή ενώ το INR βρισκόταν κάτω του θεραπευτικού εύρους Βαρφαρίνη (INR 1,4-2,8) ή ασπιρίνη (Α) Μακρόχρονη διάρκεια θεραπείας (Β) Υποτροπιάζον επεισόδιο ενώ λαμβάνει βαρφαρίνη ή ασπιρίνη Αρτηριακή θρόμβωση Θεραπευτικές Επιλογές (C) ΧΜΒ Ηπαρίνη ή Κλασική Ηπαρίνη ή Βαρφαρίνη με στόχο υψηλότερο INR ή Βαρφαρίνη σε συνδυασμό με αντιαιμοπεταλιακό παράγοντα ή Να τεθεί υπ όψιν το εδεχόμενο χορήγησης αντι-cd20 ή Κυκλοφωσφαμίδης 4. Ιστορική αναδρομή Γνωρίζουμε σήμερα ότι οι κύριοι αντιγονικοί στόχοι των apl αντισωμάτων δεν είναι τα αρνητικά φορτισμένα φωσφολιπίδια των κυτταροπλασματικών μεμβρανών όπως αρχικά θεωρούνταν, αλλά πρωτεΐνες του πλάσματος που δεσμεύουν φωσφολιπίδια, και κυρίως η β2-γλυκοπρωτεΐνη I (β2-glycoprotein I, β2gpi) [5] και η προθρομβίνη (prothrombin, PT) [6]. Μία υποομάδα των αντισωμάτων αυτών, αποκαλούμενη Αντιπηκτικό του Λύκου (Lupus Anticoagulant, LA), επιμηκύνουν τους χρόνους πήξεως in vitro, κι αυτό δεν διορθώνεται με την προσθήκη φυσιολογικού πλάσματος [7]. Μία σύντομη ιστορική αναδρομή των ερευνών που οδήγησαν στα παραπάνω συμπεράσματα θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τις επίπονες επιστημονικές προσπάθειες που καταβλήθηκαν προκειμένου να αποκαλυφθεί η αινιγματική φύση αυτών των αυτοαντισωμάτων και την αιτιολογική τους συσχέτιση με τις θρομβώσεις που χαρακτηρίζουν το ΣΑΦ. Το 1907, λοιπόν, ο Wasserman ανέπτυξε μία ορολογική δοκιμασία για τη σύφιλη χρησιμοποιώντας ως αντιγόνο φωσφολιπίδια (PLs) από εκχυλίσματα ήπατος εμβρύων με συγγενή σύφιλη [8] και το 1941 η Pangborn Ασθενείς με αντισώματα κατά φωσφολιπιδίων Προηγούμενο θρομβωτικό επεισόδιο; Μη εγκεφαλικής α) Πρώτο επεισόδιο ή β) Υποτροπιάζον επεισόδιο κατά τη μη λήψη βαρφαρίνης ή ενώ το INR βρισκόταν κάτω του θεραπευτικού εύρους Βαρφαρίνη (C) (INR 2,0-3,0) Μακρόχρονη διάρκεια θεραπείας (C) Υποτροπιάζον επεισόδιο ενώ λαμβάνει βαρφαρίνη Ναι Όχι Έγκυος Να τεθεί υπ όψιν το ενδεχόμενο προφυλακτικής χορήγησης κλασικής ή ΧΜΒ ηπαρίνης σε συνδυασμό με ασπιρίνη, ιδίως αν έχει προηγηθεί μαιευτικό σύμβαμα (Β) Ισχύς της ένδειξης (Α) Ισχυρή (Β) Ενδιάμεση (C) Ασθενής Όχι Όχι θεραπεία ή χαμηλή δόση ασπιρίνης (C) 2006 American Medical Association, τροποποιημένο με τη νεότερη προσθήκη αντι-cd20 και κυκλοφωσφαμίδης Εικόνα 1: Αλγόριθμος θεραπείας ασθενών με αντιφωσφολιπιδικά αντισώματα κατέδειξε ότι το αντιγόνο στην παραπάνω δοκιμασία για τη σύφιλη ήταν ένα αρνητικά φορτισμένο PL που ονόμασε καρδιολιπίνη διότι απομονώθηκε από μυοκάρδιο βόειας καρδιάς [9]. Στην πορεία εν έτει 1952 οι Moore και Mohr περιέγραψαν πως ασθενείς με Συστηματικό Ερυθηματώδη Λύκο (ΣΕΛ) παρουσίαζαν διαχρονικά σταθερά θετικές τιμές στην εν λόγω ορολογική δοκιμασία σύφιλης παρότι δεν εμφάνιζαν λοίμωξη από σύφιλη [10]. Την ίδια χρονική περίοδο οι Conley και Hartmann περιέγραψαν έναν επίκτητο αναστολέα της πήξης in vitro στο αίμα δύο ασθενών με ΣΕΛ που εντούτοις δεν είχαν αιμορραγική διάθεση [11]. Αντιθέτως το 1963 ο Bowie περιέγραψε τη συσχέτιση αυτού του αντιπηκτικού παράγοντα με την ύπαρξη θρομβώσεων [12] και δέκα χρόνια αργότερα οι Feinstein και Rapaport χρησιμοποίησαν για πρώτη φορά τον όρο Αντιπηκτικό του Λύκου (Lupus Anticoagulant, LA) γι αυτόν τον in vitro αναστολέα της πήξης [13]. Εντούτοις ο όρος Αντιπηκτικό του Λύκου αποδείχθηκε λανθασμένος αφού στην πραγματικότητα μπορούσε να επάγει θρομβώσεις in vivo, ενώ βρέθηκε επίσης σε άλλες καταστάσεις μη σχετιζόμενες με τον ΣΕΛ, σε άλλες αυτοάνοσες διαταραχές, καθώς και σε ασθενείς που ελάμβαναν φάρμακα όπως προκαϊναμίδη και χλωρπρομαζίνη, σε παιδιά με πρόσφατες οξείες ιογενείς λοιμώξεις, σε ασθενείς με HIV λοίμωξη και τέλος σε ασθενείς με ανεξήγητες αρτηριακές και φλεβικές θρομβώσεις [1]. Στην πορεία, διαχρονικά ψευδώς θετικές δοκιμασίες για σύφιλη συσχετίσθηκαν με αρτηριακές θρομβώσεις και θρομβοπενία [14], ενώ το LA και τα apl συνδέθηκαν με επαναλαμβανόμενες αποβολές [15]. Το 1985 περιγράφηκε μια ανοσοενζυμική μέθοδος ELISA (enzymelinked immunosorbent test, ELISA) για τον ημιποσοτικό προσδιορισμό των apl αντισωμάτων όπου χρησιμοποιήθηκε καρδιολιπίνη (CL) ως αντιγόνο (acl αντισώματα) [16]. Αυτά τα αντισώματα συσχετίστηκαν με θρομβοπενία, επαναλαμβανόμενες αποβολές και επαναλαμβανόμενα θρομβωτικά επεισόδια και οδήγησαν στην περιγραφή του επονομαζόμενου Συνδρόμου Αντιφωσφολιπιδίων [17]. Μετέπειτα έρευνες έδειξαν ότι τα LA και τα acl αποτελούν διαφορετικούς υποπληθυσμούς αντισωμάτων και ότι το πλάσμα μπορεί να διαχωριστεί σε δύο κλάσματα που επιδεικνύουν αυτές τις δύο ξεχωριστές δράσεις [18]. Επίσης καταδείχθηκε ότι η β2gpi ήταν απαραίτητη για την πρόσδεση των acl αντισωμάτων στα PLs και στην πραγματικότητα μάλιστα τα αντισώματα αναγνωρίζουν β2gpi δεσμευμένη στην επιφάνεια των φωσφολιπιδίων και όχι τα ίδια τα φωσφολιπίδια [5]. Αξίζει να αναφερθεί εδώ ότι η β2gpi θεωρούνταν αρχικά απλά ένας συμπαράγοντας του ορού για την πρόσδεση των acl αντισωμάτων στα PLs. Δείχθηκε όμως αργότερα ότι η β2gpi μπορούσε να δεσμευθεί απευθείας σε ακτινοβοληθέντα με γ-ακτινοβολία πλακίδια πολυστυρενίου και να αναγνωριστεί από τα apl αντισώματα στην ELISA, απουσία μάλιστα των PLs (γιατί η ακτινοβόληση δημιουργεί στην επιφάνεια του πολυστυρενίου αρνητικά φορτία σημαντικά για την πρόσδεση της β2gpi). Αποδείχτηκε, λοιπόν, ότι ο κύριος αντιγονικός στόχος των apl αντισωμάτων είναι η β2gpi που προσδένεται σε αρνητικά φορτισμένα φωσφολιπίδια. H β2gpi είναι μία πρωτεΐνη του πλάσματος με μοριακό βάρος 50kDa που αποτελείται από 5 υπομονάδες (I έως V) οι οποίες αποτελούν μοτίβα της οικογένειας των πρωτεϊνών ελέγχου του συμπληρώματος. Η β2gpi έχει ένα τμήμα πλούσιο σε λυσίνες στο καρβοξυτελικό άκρο της V υπομονάδας της μέσω του οποίου προσδένεται στα αρνητικά φορτισμένα φωσφολιπίδια της επιφάνειας του κυττάρου, αλλά στερείται ενδοκυττάριου τμήματος. Τέλος την ίδια χρονική περίοδο δείχθηκε ότι τα LAs αποτελούν έναν ετερογενή πληθυσμό αντισωμάτων που επίσης κατευθύνονται έναντι πρωτεϊνών του πλάσματος που δεσμεύουν φωσφολιπίδια, κυρίως έναντι της β2gpi [19] και της προθρομβίνης [6]. Όλη η βιβλιογραφία στην ιστοσελίδα μας 5

6 Μιτοχόνδρια και καρκίνος Τα μιτοχόνδρια είναι ενδοκυτταρικά οργανίδια με κυρίαρχο ρόλο στις διεργασίες του οξειδωτικού μεταβολισμού (παραγωγής ενέργειας με τη μορφή ATP) και της απόπτωσης (προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου). Είναι «εξοπλισμένα» με το δικό τους ιδιαίτερο γονιδίωμα καθώς και τις βιολογικές «συσκευές» ριβοσώματα για τη σύνθεση ορισμένων από τις πρωτεΐνες/ένζυμα που περιέχουν. Η πρόσφατη αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για τη μελέτη των μιτοχονδρίων, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην αναγνώριση πως γενετικές και/ή μεταβολικές διαταραχές σ αυτό το οργανίδιο αποτελούν αιτιολογικούς παράγοντες (ή συμβάλλουν στην παθογένεια) ποικίλων νόσων, μεταξύ αυτών και των κακοηθειών. Σημειακές μεταλλάξεις, απαλοιφές ή διπλασιασμοί του μιτοχονδριακού DNA ανιχνεύονται σ ένα ευρύ φάσμα καρκίνων, και η συσσώρευση τέτοιων γενετικών αλλαγών στο μιτοχονδριακό γονιδίωμα βρέθηκε ότι είναι 10 φορές μεγαλύτερη από αυτήν στο πυρηνικό DNA. Η πληθώρα των δομικών και λειτουργικών διαφορών που εντοπίζονται ανάμεσα στα μιτοχόνδρια φυσιολογικών και καρκινικών κυττάρων, μας παρέχει μοριακούς στόχους για την ανάπτυξη καινοτόμων και επιλεκτικών χημειοθεραπευτικών ουσιών. Μια νέα κατηγορία αντικαρκινικών ενώσεων που έχουν ήδη παρασκευαστεί, «εκμεταλλεύονται» την ύπαρξη υψηλότερου δυναμικού της μιτοχονδριακής μεμβράνης 1 σε ορισμένα νεοπλασματικά κύτταρα σε σχέση με επιθηλιακά κύτταρα ελέγχου. Οι ενώσεις αυτές, γνωστές με το γενικότερο όνομα απεντοπισμένα λιπόφιλα κατιόντα (delocalized lipophilic cations, DLCs), δοκιμάστηκαν σε in vitro και in vivo πειράματα και αποδείχθηκαν αρκετά αποτελεσματικές στη θανάτωση καρκινικών κυττάρων. Σημαντικότερα, μολονότι το αυξημένο δυναμικό της μιτοχονδριακής μεμβράνης είναι αναγκαίο για την επίτευξη εκλεκτικής κυτταροτοξικότητας από τα DLCs, δεν επαρκεί από μόνο του καθώς τα καρδιακά μυοκύτταρα θα ήσαν επίσης επιδεκτικά στην κυτταροκτόνο δράση των DLCs, κι αυτό δεν έχει αποδειχθεί πως συμβαίνει. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Γ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, MD, PhD Καθηγητής Βιοχημείας Διευθυντής Εργαστηρίου Βιολογικής Χημείας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Εναλλακτικές θεραπευτικές στρατηγικές περιλαμβάνουν τη μεταχείριση των μιτοχονδριακών συστημάτων πρωτεϊνικής μεταφοράς για την εισαγωγή μακρομορίων στα μιτοχόνδρια, καθώς επίσης και την εξειδικευμένη διαντίδραση φαρμακευτικών ουσιών με κάποιες μιτοχονδριακές πρωτεΐνες. Αν και η χρήση των DLCs ως αντικαρκινικά μέσα έχει δώσει ενθαρρυντικά αποτελέσματα, δεν γνωρίζουμε, τουλάχιστον μέχρι σήμερα, το βιοχημικό υπόβαθρο του αυξημένου δυναμικού της μιτοχονδριακής μεμβράνης που παρατηρείται στα νεοπλασματικά κύτταρα. Ο προσδιορισμός των ειδικών βιοχημικών τροποποιήσεων που οδηγούν στην απόκλιση του δυναμικού της μιτοχονδριακής μεμβράνης από τα φυσιολογικά όρια, και η επινόηση τεχνολογιών αποδοτικότερης «εκφόρτωσης» φαρμάκων και θεραπευτικών βιομορίων (DNA, RNA, πρωτεϊνών) στο μιτοχονδριακό περιβάλλον, θα δρομολογήσουν ορθολογικότερες προσεγγίσεις εκλογής εξαιρετικά επιλεκτικών DLCs και άλλων παραγόντων για μελλοντική αποδοχή στην κλινική πράξη. 1 Δυναμικό μεμβράνης: η διαφορά (ηλεκτρικού) δυναμικού που υπάρχει διαμέσου μιας μεμβράνης, η οποία οφείλεται σε διαφορές στις συγκεντρώσεις ιόντων (νατρίου, καλίου, χλωρίου κ.λ.π.) στις δυο πλευρές έσω και έξω της μεμβράνης. 6

7 Α. Γ. ΑΓΓΟυΛεσ Xειρουργός Ορθοπαιδικός Καθηγητής Τ.Ε.Ι. π. Ι. παπαγγελοπουλοσ Καθηγητής Ορθοπαιδικής EΚΠΑ, Νοσοκομείο «Αττικόν» Θεραπευτική Προσέγγιση της Ρήξης του Προσθίου Χιαστού Συνδέσμου Η αντιμετώπιση της κάκωσης αυτής εναρμονίζεται στις λειτουργικές απαιτήσεις κάθε ασθενούς. Ορισμένοι ασθενείς με όχι υψηλές απαιτήσεις οι οποίοι δεν εμφανίζουν συχνά επεισόδια αστάθειας και λειτουργικής ανεπάρκειας της άρθρωσης του γόνατος, είναι πιθανό να ωφεληθούν από ένα πρόγραμμα αποκατάστασης. Αυτό θα συμβάλλει στη βελτίωση της μυϊκής δύναμης και της ιδιοδεκτικής αισθητικότητας 1. Ιδιαίτερα οι αθλητές και τα νέα και δραστήρια άτομα είναι πολύ πιθανό να χρειαστούν χειρουργική αντιμετώπιση προκειμένου να επιστρέψουν στο προ του τραυματισμού επίπεδο 2-4. Ο αριθμός των επεμβάσεων συνδεσμοπλαστικής του Π.Χ.Σ ο οποίος πραγματοποιείται κάθε χρόνο στις ΗΠΑ είναι μεγαλύτερος από και αυξάνεται συνεχώς, γεγονός το οποίο αποδίδεται σε ένα βαθμό στη βελτίωση της ιατρικής τεχνολογίας και της χειρουργικής τεχνικής 5. Έτσι σήμερα ένας μεγάλος αριθμός επεμβάσεων πραγματοποιείται διεθνώς με την τοποθέτηση διαφορετικών ειδών μοσχευμάτων (αυτομοσχεύματα, αλλομοσχεύματα, συνθετικά μόνα ή σε συνδιασμό) Για τη βελτιστοποίηση των αποτελεσμάτων η εκλογή κάθε μοσχεύματος πρέπει να γίνεται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να ανταποκρίνεται όσο το δυνατό καλύτερα στις ανάγκες κάθε διαφορετικού ασθενούς. Είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψιν ότι οι επεμβάσεις αυτές απευθύνονται σε διαφορετικές ομάδες πληθυσμού με διαφορετικές λειτουργικές απαιτήσεις. 6, 10 συνθετικα ΜΟσχευΜΑτΑ Έχουν χρησιμοποιθεί διάφορα είδη συνθετικών μοσχευμάτων στην ανακατασκευή του Π.Χ.Σ. όπως τα Gore-Tex, Leeds-Keio, Dacron, carbon μοσχεύματα κ.ά. 10 αλλά τα αποτελέσματα τα οποία καταγράφονται στη διεθνή βιβλιογραφία δεν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Αυτού του είδους τα μοσχεύματα εμφανίζουν γενικά αυξημένα ποσοστά φθοράς και ρήξης ενώ σχετίζονται και με αυξημένα ποσοστά οστεόλυσης. Σχετικό πλεονέκτημα είναι ότι με τη χρήση τους αποφεύγονται τα προβλήματα από τη δότρια περιοχή και μειώνεται ο χειρουργικός χρόνος. Επιπρόσθετα εξασφαλίζεται η ισχυρότερη στερέωση τους και ο ταχύτερος χρόνος αποθεραπείας. Εμφανίζουν όμως μεγαλύτερο ποσοστό αποτυχίας με συνοδό υμενική αντίδραση. Επιπλέον ο κίνδυνος λοίμωξης είναι μεγαλύτερος ενώ δεν πρέπει να παραβλέπεται και το μεγάλο κόστος τους. Για τους λόγους αυτούς χρησιμοποιούνται κυρίως σε σύνθετες κακώσεις στις οποίες η λήψη αυτομοσχευμάτων δεν επαρκεί. 6, ΑΛΛΟΜΟσχευΜΑτΑ Τα πιο συνά χρησιμοποιούμενα αλλομοσχεύματα είναι αυτά του επιγονατιδικού και του αχιλλείου τένοντα ενώ στο παρελθόν έχουν χρησιμοποιηθεί και διαφορετικά άλλα είδη αυτών των μοσχευμάτων 10. Αποτελούν εναλλακτική λύση στη χρήση αυτομοσχευμάτων ιδιαίτερα σε ασθενείς με εκφυλιστική αρθρίτιδα 13, 14. Εντούτοις υπάρχουν πάντοτε οι κίνδυνοι μεταδόσεως νόσων ενώ η αποστείρωση του μοσχεύματος εξασθενίζει την ισχύ του. Ο κίνδυνος μετάδοσης κάποιου ιού με το μόσχευμα είναι βέβαια μικρός και υπολογίζεται σε 1 στις περιπτώσεις 10. Συνήθως χρησιμοποιούνται σε εγχειρήσεις αναθεωρήσεως και σε σύνθετους τραυματισμούς. Το κόστος επίσης των επεμβάσεων αυτών είναι μεγαλύτερο σε σχέση με αυτές στις οποίες γίνεται χρήση αυτομοσχεύματος 15. ΑυτΟΜΟσχευΜΑτΑ Έχουν δοκιμαστεί διάφορα είδη μοσχευμάτων για την ανακατασκευή του Π.Χ.Σ. 16 όπως η πλατεία περιτονία, η λαγονοκνημιαία ταινία, ο τετρακεφαλικός τένοντας, αλλά δύο κυρίως είδη μοσχευμάτων είναι σε χρήση διεθνώς σήμερα 17. Ο επιγονατιδικός τένοντας με οστικά άκρα και οι ισχϊοκνημιαίοι. Η ισχύς του 1/3 του επιγονατιδικού τένοντα φθάνει τα 2900 Newtons, δηλαδή στο 168 % της ισχύος του Π.Χ.Σ., ενώ του ημιτενοντώδους στο 70 % και του ισχνού προσαγωγού στο 49 % του συνδέσμου 18. ΑκτΙνΟΛΟΓΙκΟσ ελεγχοσ 34 Ο ακτινολογικός έλεγχος περιλαμβάνει την προσθιοπίσθια και πλάγια ακτινογραφία, τη διακονδύλια προβολή και την ειδική λήψη κατά εφαπτομένη (skyline ή κατά Merchant). Οι λήψεις αυτές μπορούν να αποκαλύψουν το οίδημα της άρθρωσης ή οστικά τεμάχια τα οποία μπορεί να είναι αποσπαστικά από τη ρήξη του συνδέσμου (άνω και πρόσθια από τη μεσογλήνια άκανθα). Επίσης μπορεί να διαπιστωθεί στην πλάγια ακτινογραφία το κάταγμα Segund το οποίο χαρακτηρίζεται από την απόσπαση τμήματος του μέσου ενός τρίτου του έξω αρθρικού θυλάκου από την πρόσφυση του στον έξω κνημιαίο κόνδυλο. επιγονατιδικοσ τενοντασ Με ΟστΙκΑ ΑκΡΑ 6 (εικ. 1) Παραμένει ένα ισχυρό μόσχευμα και το «gold standard» στην ανακατασκευή του εικόνα 1: Μόσχευμα επιγονατιδικού τένοντος 7

8 συνδέσμου. Παρουσιάζει όμως συνοδά προβλήματα όπως πρόσθιο επιγονατιδικό άλγος το οποίο φθάνει στο 80 % στο γονάτισμα σύμφωνα με ορισμένες αναφορές 19. Εντούτοις στην πραγματικότητα μόνο ένα μικρό ποσοστό ασθενών εμφανίζει πραγματικό πρόβλημα 20. Έχουν αναφερθεί επίσης περιπτώσεις επιγονατιδικού κατάγματος και ρήξεις του επιγονατιδικού τένοντος κατά τη λήψη του μοσχεύματος. Εικόνα 2: Μόσχευμα ισχϊοκνημιαίων Μόσχευμα ισχϊοκνημιαίων 6 (Εικ. 2) O προβληματισμός σχετικά με το μόσχευμα αυτό αφορούσε στο παρελθόν την ισχύ του, τη στερέωση και την ενσωμάτωση του στα οστικά κανάλια. Πράγματι το απλό μόσχευμα του ισχνού ή του ημιτενοντώδους δεν εξασφαλίζει αρκετή ισχύ. Το τετραπλό όμως μόσχευμα των δύο ισχϊοκνημιαίων το οποίο είναι σήμερα σε χρήση έχει δύναμη ίση με 4108 Ν που αντιστοιχεί στο 250 % αυτής του Π.Χ.Σ. Οι σύγχρονες τεχνικές εξασφαλίζουν την ικανοποιητική στερέωση του μοσχεύματος ενώ η ενσωμάτωση του στα οστικά κανάλια του μηριαίου και της κνήμης πραγματοποιείται σε σχετικά πρώιμο στάδιο στις 8 με 12 εβδομάδες. Η απώλεια της μυϊκής ισχύος των ισχϊοκνημιαίων μετά τη λήψη του μοσχεύματος δεν επηρεάζει ουσιαστικά τη λειτουργικότητα της άρθρωσης 21. Από την ανασκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας προκύπτει μεγαλύτερη απώλεια έκτασης και αυξημένη συχνότητα επιγονατιδομηριαίου πόνου όταν χρησιμοποιείται μόσχευμα επιγονατιδικού τένοντος. Οι ισχϊοκνημιαίοι τένοντες από την άλλη μεριά εμφανίζουν αυξημένη συχνότητα του pivot shift φαινομένου. Δεν ανευρίσκονται διαφορές μεταξύ των δύο μοσχευμάτων σε ότι αφορά τη δοκιμασία Νούλη-Lachman, το επίπεδο αθλητικών δραστηριοτήτων στις οποίες επιστρέφουν οι ασθενείς, τις λειτουργικές κλίμακες του γόνατος και τις επιπλοκές μετά από την ανακατασκευή του συνδέσμου 17. Και τα δύο μοσχεύματα εμφανίζουν εξίσου καλά μακροπρόθεσμα αποτελέσματα έτσι ώστε κανένα από τα δύο δε φαίνεται να υπερέχει σχετικά με το άλλο 22. Έτσι και τα δύο πρέπει να χρησιμοποιούνται ανάλογα με τις ιδιαίτερες απαιτήσεις κάθε ασθενούς. Ο επιγονατιδικός τένοντας με οστικά άκρα στερεώνεται επαρκώς, έχει ικανή ισχύ και εξασφαλίζει σταθερότητα στην άρθρωση του γόνατος. Επιπλέον έχει σχετικά εύκολη λήψη. Οι ισχϊοκνημιαίοι τένοντες έχουν ένδειξη σε περίπτωση προβλημάτων από τον εκτατικό μηχανισμό ή την επιγονατιδομηριαία άρθρωση πριν τον τραυματισμό. Επίσης συστήνονται σε ασθενείς οι οποίοι για επαγγελματι- κούς ή θρησκευτικούς λόγους, γονατίζουν συχνά ή εργάζονται σε περιορισμένο χώρο, σε αθλητές αθλημάτων όπως η καλαθοσφαίρηση και η πετόσφαιρα τα οποία απαιτούν συχνά άλματα και σε νεαρά άτομα πριν τη σύγκλειση των επιφύσεων 6. Αποκατάσταση 23 Για την αντιμετώπιση των ρήξεων του Π.Χ.Σ. ένα εξίσου σημαντικό πεδίο με την επιλογή του μοσχεύματος είναι αυτό της φυσικής αποκατάστασης μετά την συνδεσμιοπλαστική. Την τελευταία δεκαετία έχουν σημειωθεί μεγάλα βήματα στον τομέα αυτό. Η παρατεταμένη ακινητοποίηση του γόνατος με τη χρήση ναρθήκων και η αποφυγή φόρτισης του σκέλους που ακολουθούσε την συνδεσμοπλαστική του Π.Χ.Σ. στο παρελθόν, έχει αντικατασταθεί από ενισχυμένο πρόγραμμα αποκατάστασης Αυτό προσαρμόζεται στις δυνατότητες του ασθενούς σε κάθε φάση της αποθεραπείας ώστε να επανέλθει με ασφάλεια η λειτουργικότητα του σκέλους στο προ της κάκωσης επίπεδο. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Buss, D.D., et al., Nonoperative treatment of acute anterior cruciate ligament injuries in a selected group of patients. Am J Sports Med, (2): p Bach, B.R., Jr. and C.L. Boonos, Anterior cruciate ligament reconstruction. Aorn J, (2): p ; quiz , Clancy, W.G., Jr., J.M. Ray, and D.J. Zoltan, Acute tears of the anterior cruciate ligament. Surgical versus conservative treatment. J Bone Joint Surg Am, (10): p Francis, A., R.D. Thomas, and A. McGregor, Anterior cruciate ligament rupture: reconstruction surgery and rehabilitation. A nation-wide survey of current practice. Knee, (1): p Fu, F., et al., Graft selection for anterior cruciate ligament reconstruction. Instr Course Lect, : p Allum, R.L., BASK Instructional Lecture 1: graft selection in anterior cruciate ligament reconstruction. Knee, (1): p Miller, S.L. and J.N. Gladstone, Graft selection in anterior cruciate ligament reconstruction. Orthop Clin North Am, (4): p West, R.V. and C.D. Harner, Graft selection in anterior cruciate ligament reconstruction. J Am Acad Orthop Surg, (3): p Cohen, S.B., et al., Factors affecting patient selection of graft type in anterior cruciate ligament reconstruction. Arthroscopy, (9): p Bartlett, R.J., M.G. Clatworthy, and T.N. Nguyen, Graft selection in reconstruction of the anterior cruciate ligament. J Bone Joint Surg Br, (5): p Greenberg, D.D., et al., Allograft compared with autograft infection rates in primary anterior cruciate ligament reconstruction. J Bone Joint Surg Am. 92(14): p Reinhardt, K.R., I. Hetsroni, and R.G. Marx, Graft selection for anterior cruciate ligament reconstruction: a level I systematic review comparing failure rates and functional outcomes. Orthop Clin North Am. 41(2): p Harner, C.D., et al., Allograft versus autograft anterior cruciate ligament reconstruction: 3- to 5-year outcome. Clin Orthop Relat Res, 1996(324): p Noyes, F.R. and S.D. Barber-Westin, Arthroscopic-assisted allograft anterior cruciate ligament reconstruction in patients with symptomatic arthrosis. Arthroscopy, (1): p Oro, F.B., et al., Autograft versus allograft: an economic cost comparison of anterior cruciate ligament reconstruction. Arthroscopy. 27(9): p Insall, J. and W. Scοtt, Surgery οf the knee. 2001, Churcill Livingstοne: Philadelphia. p , Forster, M.C. and I.W. Forster, Patellar tendon or four-strand hamstring? A systematic review of autografts for anterior cruciate ligament reconstruction. Knee, (3): p Noyes, F.R., et al., Biomechanical analysis of human ligament grafts used in knee-ligament repairs and reconstructions. J Bone Joint Surg Am, (3): p Rosenberg, T.D., et al., Extensor mechanism function after patellar tendon graft harvest for anterior cruciate ligament reconstruction. Am J Sports Med, (5): p ; discussion Burwell, J., A. Davies, and A. RL, Anterior knee symptoms after reconstruction of the anterior cruciate ligament using patellar tendon as a graft. Knee, : p Lipscomb, A.B., et al., Evaluation of hamstring strength following use of semitendinosus and gracilis tendons to reconstruct the anterior cruciate ligament. Am J Sports Med, (6): p Herrington, L., et al., Anterior cruciate ligament reconstruction, hamstring versus bone-patella tendon-bone grafts: a systematic literature review of outcome from surgery. Knee, (1): p Bollen, S., Mini-Symposium-Soft tissue knee surgery. (i) Advances in the management of anterior cruciate ligament injury. Current Orthopaedics, p Shelbourne, K.D. and P. Nitz, Accelerated rehabilitation after anterior cruciate ligament reconstruction. J Orthop Sports Phys Ther, (6): p Shelbourne, K.D. and P. Nitz, Accelerated rehabilitation after anterior cruciate ligament reconstruction. Am J Sports Med, (3): p Shelbourne, K.D., T.E. Klootwyk, and M.S. Decarlo, Update on accelerated rehabilitation after anterior cruciate ligament reconstruction. J Orthop Sports Phys Ther, (6): p

9 ΣΠΥΡΟΣ Π. ΝΤΟΥΡΑΚΗΣ Kαθηγητής Παθολογίας-Ηπατολογίας Β Παν/μιακή Παθολογική Κλινική, Ιπποκράτειο ΠΓΝΑ, Αθήνα Βιολογικοί παράγοντες στη ρευματολογία και ιογενείς ηπατίτιδες ΜΕΡΟΣ Α 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Yπολογίζεται ότι παγκοσμίως περισσότερα από 2 δις άτομα έχουν εκτεθεί στον ιό και άτομα πάσχουν από χρονία λοίμωξη από τον ιό της ηπατίτιδας B (HBV) 1,2,3,4,5,6. Περισσότεροι από 1 εκατομμύριο θάνατοι ετησίως συνδέονται ευθέως με την HBV λοίμωξη. Στην Ελλάδα, ο επιπολασμός της χρονίας HBV λοίμωξης υπολογίζεται σε τουλάχιστον 3%. Σε μελέτη στη Β. Ελλάδα, σε ασθενείς με Ρευματοειδή αρθρίτιδα, ο επιπολασμός της χρονίας HBV λοίμωξης βρέθηκε 5% 7. Σε συνθήκες ανοσοκαταστολής, συμβαίνει ενεργοποίηση λανθανόντων DNA ιών (έρπητας απλός, έρπητας ζωστήρας, κυτταρομεγαλοϊός-cmv, ιός Epstein-Barr κλπ). Στις συνθήκες αυτές συμβαίνει ενεργοποίηση και του HBV. 2. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΤΗΣ HBV ΕΝΕΡΓΟ- ΠΟΙΗΣΗΣ Ηπατοκυτταρική βλάβη. O HBV δεν είναι κυτταροπαθογόνος στους ανοσοεπαρκείς ασθενείς. H ηπατοκυτταρική νέκρωση προκαλείται από καταστροφή των ηπατοκυττάρων από ενεργοποιημένα κυτταροτοξικά T λεμφοκύτταρα (CD8+) τα οποία αναγνωρίζουν ιικά αντιγόνα (κυρίως HBcAg) και γλυκοπρωτεΐνες του μείζονος συστήματος ιστοσυμβατότητας ομάδας I (MHC Class I) στη πρωτοπλασματική μεμβράνη 8. Στην οξεία ηπατίτιδα B, η ηπατοκυτταρική βλάβη ακολουθεί χρονολογικώς μία αρχική φάση έντονου πολλαπλασιασμού του ιού και συμπίπτει με την ανοσιακή απάντηση του ξενιστού. Ο HBV ακόμη και μετά την ίαση (αυτόματη ή με θεραπεία) της λοίμωξης (υποδηλώνεται από αρνητικό HBsAg, συνήθως με θετικό αντι-hbs και από μη ανίχνευση του HBV DNA στον ορό και στο ήπαρ με την αλυσιδωτή αντίδραση της πολυμεράσης-polymerase Chain Reaction/PCR), δεν μπορεί να εκριζωθεί λόγω της παραμονής υπολειμματικού (επισωματικού) ιού στο ήπαρ (ως υπερελικωμένο DNA-covalently closed circular/ccc-dna) και σε εξωηπατικές θέσεις που μπορεί να αναζωπυρωθεί σε συνθήκες ανοσοκαταστολής 9,10. Σε ανοσοκαταστολή, η μετάπτωση σε χρονιότητα της οξείας ηπατίτιδας Β είναι συχνότερη και η ενεργοποίηση χρονίας ή παλαιότερης HBV λοίμωξης συχνή. Έτσι, οι ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς (Πίνακας 1) είναι δυνατό να παρουσιάσουν ενεργό πολλαπλασιασμό του HBV με ταχεία εξέλιξη της χρόνιας ηπατικής νόσου (λόγω χρόνιας ηπατοτοξικής δράσης του HBV) ή οξεία ηπατοκυτταρική βλάβη, λόγω έντονης κυτταροτοξικής λεμφοκυτταρικής ανοσιακής απάντησης έναντι του μεγάλου αριθμού ηπατοκυττάρων μολυσμένων από τον HBV (σύνδρομο αποκατάστασης του ανοσιακού συστήματος-immune re constitution). 11,12,13,14,15,16 Ενεργοποίηση συμβαίνει πολύ σπανιότερα και σε ασθενείς με χρονία HCV λοίμωξη. Παράγοντες κινδύνου για την ενεργοποίηση της χρονίας HBV λοίμωξης είναι το φύλο (άρρενες), η ηλικία (νεότεροι), η χρήση κορτικοειδών και η λοίμωξη από προπυρηνικά μεταλλαγμένο (HBeAg αρνητικό) HBV. 18,19,20,21,22,23,24,25,26,27 Το γεγονός της εντονότερης ενεργοποίησης σε άτομα που ελάμβαναν γλυκοκορτικοειδή (πχ με μη Hodgkin s λέμφωμα κλπ) αποδίδεται στο ότι η χρήση κορτικοειδούς διεγείρει την περιοχή S του HBV γονιδιώματος που δρα ως υποδοχέας του 28,29. Σε κίνδυνο ενεργοποίησης του HBV βρίσκονται όλοι όσοι έχουν χρονία λοίμωξη ( ανενεργείς φορείς και με ενεργό νόσο), ενώ σπανιότερα συμβαίνει και σε ασθενείς με παλαιά περιορισθείσα λοίμωξη με αρνητικό αντιγόνο επιφανείας του ιού (HBsAg -), αντι- HBc (+), αντι-hbs (+/-) 30, ή σε λανθάνουσες (occult) λοιμώξεις. H λανθάνουσα HBV λοίμωξη χαρακτηρίζεται από HBV ιαιμία (συνήθως γονιδιώματα/ml) χωρίς θετικό HBsAg αλλά με περιορισμένο πολλαπλασιασμό του HBV στο ήπαρ και άλλα όργανα. Λόγω τoυ χαμηλού τίτλου της ιαιμίας, η διάγνωσή της απαιτεί τη χρήση πολύ ευαίσθητης PCR. H λανθάνουσα HBV λοίμωξη είναι συχνότερη σε ενδημικές περιοχές, κυρίως σε οροθετικά άτομα (με θετικό αντι-hbc με ή χωρίς αντι-hbs). Το 20% των ατόμων με λανθάνουσα HBV λοίμωξη Πίνακας 1. Ομάδες ανοσοκατεσταλμένων ασθενών, στις οποίες εκδηλώνεται ενεργοποίηση της HBV λοίμωξης Χημειοθεραπεία Αιματολογικές κακοήθειες (συνηθέστερα) Συμπαγείς όγκοι Ανοσοκατασταλτική αγωγή/ βιολογικές θεραπείες Μεταμοσχευμένοι (μυελός των οστών, συμπαγή όργανα-ήπαρ, νεφρός, καρδιά, πνεύμονας) Αυτοάνοσα νοσήματα (ρευματικά, νόσος του Crohn, πολλαπλή σκλήρυνση) Συλλοίμωξη με HIV Υπογαμμασφαιριναιμία 9

10 δεν παρουσιάζει κανένα ορολογικό δείκτη έκθεσης στον HBV. H αιτιολογία της λανθάνουσας HBV λοίμωξης, που έχει αναγνωρισθεί πλέον ευρύτερα, είναι πολυπαραγοντική και αποδίδεται σε εκτεταμένες μεταλλαγές στο ιικό γονιδίωμα ή σε ανοσιακή μειονεκτικότητα (οι αντιγονικοί επίτοποι του ιού μπορεί να είναι κρυμμένοι σε ανοσυμπλέγματα, ή να υπάρχουν μείωση της αντιγονικής έκφρασης). H λανθάνουσα HBV λοίμωξη φαίνεται να έχει κλινική σημασία σε HCV συλλοίμωξη και σε άτομα που κάνουν κατάχρηση αιθυλικής αλκοόλης, ενώ συσχετίζεται παθογενετικώς με την ηπατοκαρκινογένεση. H λανθάνουσα HBV λοίμωξη αποτελεί την αιτία μετάδοσης του ιού με μεταμόσχευση οργάνου ή με μετάγγιση από δότη χωρίς θετικό HBsAg. 3. ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΗΜΕΙ- ΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Oι παροξύνσεις της χρονίας HBV λοίμωξης κατά τη διάρκεια ή μετά τη διακοπή της χημειοθεραπείας (Χ/Θ) νεοπλασμάτων έχουν περιγραφεί από το 1975, διεθνώς αλλά και στο τόπο μας. Οι ενεργοποιήσεις αφορούν συχνότερα τις λεμφοϋπερπλαστικές παθήσεις και σπανιότερα τους συμπαγείς όγκους. Η ένταση της ανοσοκαταστολής έχει συσχετισθεί με την εξέλιξη της ενεργοποίησης της ηπατίτιδας Β σε ασθενείς με λέμφωμα και με καρκίνο του μαστού. Όμως, ακόμη και στη σύγχρονη εποχή, οι παροξύνσεις αυτές δεν έχουν τύχει της αναμενόμενης προσοχής από τους λειτουργούς υγείας διεθνώς αλλά ακόμη και στην Ελλάδα 31,32 Η κλινική σημασία της ενεργοποίησης της χρονίας ηπατίτιδας Β είναι μεγάλη αφού οδηγεί σε ποικίλες κλινικές εκδηλώσεις εάν δεν αντιμετωπισθεί έγκαιρα, επηρεάζει αρνητικά την πρόγνωση της υποκείμενης νόσου λόγω πρόωρης διακοπής της βασικής αγωγής, ενώ δύναται να προληφθεί και να αντιμετωπισθεί αποτελεσματικά με τα σύγχρονα αντιιικά φάρμακα, επιτρέποντας την περάτωση της θεραπείας χωρίς να παρουσιάζει αλληλεπιδράσεις με αυτή 33. Οι παροξύνσεις αυτές μπορεί να εξαφανίζουν την αναμενόμενη βελτίωση των αποτελεσμάτων της σύγχρονης χημειοθεραπείας 34. Eνεργοποίηση μετά από Χ/Θ νεοπλασμάτων με εκδήλωση ικτερικής ηπατίτιδας συμβαίνει στο 20-78% των περιπτώσεων ασθενών με χρόνια HBV λοίμωξη και ηπατική ανεπάρκεια στο 52-63%. Η θνητότητα των ενεργοποιήσεων ανέρχεται στο 5-40%. Οι κιρρωτικοί ασθενείς βρίσκονται σε μεγαλύ- τερο κίνδυνο, λόγω των περιορισμένων εφεδρειών του ήπατος. Επίσης, άτομα με αρνητικό HBsAg, με θετικό αντι-hbc και συνήθως αντι-hbs που υποβάλλονται σε έντονη Χ/Θ, μπορεί (στο 4%) να παρατηρηθεί προοδευτική μείωση του τίτλου των αντι-hbs και επάνοδος του HBsAg στον ορό. Επιπλέον, μετά από μεταμόσχευση συμπαγούς οργάνου από δότη με αρνητικό HBsAg, με θετικό αντι-hbc και συνήθως αντι-hbs, το 44% των ληπτών παρουσιάζει HBV DNA ιαιμία και ηπατίτιδα 35,36,37. Μετά από αλλογενή μεταμόσχευση μυελού των οστών, παρατηρείται ενεργοποίηση στο 50% των ασθενών, γεγονός που αποδίδεται στην έντονη χορηγούμενη ανοσοκαταστολή με Χ/Θ και ολόσωμη ακτινοβολία 38. Στις περιπτώσεις αυτές, η ενεργοποίηση παρουσιάζει συσχέτιση με τη χορήγηση κορτικοειδών, την απουσία αντι-hbs στο δότη (μόνο θετικό αντι-hbc) και την εκδήλωση νόσου μοσχεύματος έναντι ξενιστή 39. Σε αυτόλογες μεταμοσχεύσεις μυελού παρατηρείται ενεργοποίηση σπανιότερα. 1. Valenzuela A, Garrido A. Biochemical bases of the pharmacological action of the flavonoid silymarin and of its structural isomer silibinin. Biol Res 1994; 27: Morazzoni P, Bombardelli E. Silybum marianum (Carduus marianus)fitoterapia 4. ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ 1995; LXVI: 3-42 ΑΠΟ ΒΙΟΛΟΓΙ- ΚΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ Med Liege 1975; XXX: Ενεργοποίηση marianum της gaertn. Arzneimittelforschung χρονίας 1974; ηπατίτιδας 24: Β έχει διαπιστωθεί σε ασθενείς με ρευματικά νοσήματα που λαμβάνουν φαρμακευτική schung 1975; 25: 82-9 phalloidine poisoning. Arzneimittelforschung 1975; 25: αγωγή. Έτσι, έχει παρατηρηθεί σε ασθενείς poisoning. Arzneimittelforschung 1978; 28: που λαμβάνουν χρονίως χαμηλή δόση μεθοτρεξάτης 40,41,42,43 Arzneimittelforschung 1975; 25: Ανάλογες ενεργοποιήσεις lesions. Rev Roum Med Intern 1981; 19: έχουν παρατηρηθεί από το 2003 μετά από χορήγηση αντισώματος έναντι του παράγοντα νέκρωσης του όγκου (tumor necrosis 1973; 23: Toxicol (Copenh) 1983; 53: factor-tnf-α-infl iximab, etarnecept.) και μετά silymarin. Fundam Clin Pharmacol 1989; 3: από άλλες βιολογικές θεραπείες σε ασθενείς Med Rev 1998; 3: με ρευματοειδή αρθρίτιδα και φλεγμονώδη Physiol Res 1998; 47: 1-7 νόσο του εντέρου (Πίνακας 2). O TNFα βοηθά στον περιορισμό του HBV πολλαπλασιασμού, 1986; 42: ενεργοποιώντας την κυτταροτοξική dihemisuccinate. απάντηση Biochem Pharmacol έναντι 1994; 48: του ιού. Η αναστολή της παραγωγής TNF-α βοηθά Pharmacol Res 1992; 25: στον ανεμπόδιστο πολλαπλασιασμό του HBV που μετά την άρση της ανοσοκαταστολής και την αποκατάσταση της ανοσιακής επάρκειας stress injury. Pharmacol Res 2000; 41: θα οδηγήσει σε οξεία ηπατοκυτταρική βλάβη hepatotoxicity in vitro. Toxicology 1989; 57: Η αρχική εκδήλωση της ενεργοποίησης του HBV γίνεται σε άλλοτε Res Commun 1985; άλλη 126: διάρκεια χρήσης του αντι-tnf-α (συνηθέστερα ημέρες hemolysis. μετά την 3η έγχυση). 44,45,46,47,48,49,50,51,52 Planta Med 1987; 53: dissociated rat hepatocytes. Arzneimittelforschung 1976; 26: Η εκδήλωση της ενεργοποίησης γίνεται συνηθέστερα με το infl iximab σε σχέση με το adalimumab και Pharmacol το 34: 1985: etarnecept. 12 Το γεγονός αποδίδεται σε φαρμακολογικές διαφορές 3. Lecomte J. Les propriétés pharmacologiques de l silybine et de la sily-marine. Rev 4. Wagner H, Diesel P, Seitz M. Zur chemie und analytik von silymarin aus Silybum 5. Vogel G, Trost W, Braatz R, et al. Untersuchungen zu pharmakodynamik, angriffspunkt und wirkungsmechanismsus von silymarin, dem antihepatotoxischen prinzip aus Silybum mar. (L.) gaertn. Arzneimittelfor- 6. Desplaces A, Choppin J, Vogel G, et al. The effects of silymarin on experimental 7. Choppin J, Desplaces A. The effects of silybin on experimental phal-loidine 8. Vogel G, Trost W. Zur anti-phalloidinaktivität der silymarine silybin und disilybin. 9. Barbarino F, Neumann E, Deaciuc J, et al. Effect of silymarin on experi-mental liver 10. Schriewer H, Badde R, Roth G, et al. Die antihepatotoxische wirkung des silymarins bei der leberschädigung durch thioacetamid. Arzneimittel-forschung 11. Siegers CP, Frühling A, Younes M. Influence of dithiocarb, (+)catechin and silybine on halothane hepatotoxicity in the hypoxic rat model. Acta Pharmacol 12. Mourelle M, Muriel P, Favari L, et al. Prevention of CCl4-induced liver cirrhosis by 13. Luper S. A review of plants used in the treatment of liver disease: part I. Altern 14. Skottova N, Kreeman V. Silymarin as a potential hypocholesterolaemic drug. 15. Ferenci P, Dragosics B, Dittrich H, et al. Randomized controlled trial of silymarin treatment in patients with cirrhosis of the liver. J Hepatol 1989; 9: Valenzuela A, Guerra R. Differential effect of silybin on the Fe2+ -ADP and t-butyl hydroperoxide-induced microsomal lipid peroxidation. Experientia 17. Mira L, Silva M, Manso CF. Scavenging of reactive oxygen species by silibinin 18. Bosisio E, Benelli C, Pirola O. Effect of the flavanolignans of Silybum marianum L. on lipid peroxidation in rat liver microsomes and freshly isolated hepatocytes. 19. Cavallini L, Bindoli A, Siliprandi N. Comparative evaluation of antiper-oxidative action of silymarin and other flavonoids. Pharmacol Res Com-mun 1978; 10: 20. Farghali H, Kamenikova L, Hynie S, et al. Silymarin effects of intracel-lular calcium and cytotoxicity: a study in perfused rat hepatocytes after oxidative 21. Davila JC, Lenherr A, Acosta D. Protective effect of flavonoids on drug-induced 22. Valenzuela A, Barría T, Guerra R, et al. Inhibitory effect of the flavon-oid silymarin on the erythrocyte hemolysis induced by phenhylhydrazine. Biochem Biophys 23. Valenzuela A, Guerra R, Garrido A. Silybin dihemisuccinate protects rat erythrocytes against phenylhydrazine-induced lipid peroxidation and 24. Ramellini G, Meldolesi J. Liver protection by silymarin: in vitro effect on 25. Valenzuela A, Guerra R. Protective effect of the flavonoid silybin di-hemisuccinate on the toxicity of phenylhydrazine on rat liver. FEBS Lett 1985; 181: Valenzuela A, Lagos C, Schmidt K, et al. Silymarin protection against hepatic lipid peroxidation induced by acute ethanol intoxication in the rat. Biochem 27. Videla LA, Valenzuela A. Alcohol ingestion, liver glutathione and lipoperoxidation: metabolic interrelations and pathological implications. Life Sci 1982; 31: Campos R, Garrido A, Guerra A. Sily-bin dihemisuccinate protects against glutathione depletion and lipid peroxi-dation induced by acetaminophen on rat liver. Planta Med 1989; 55: Πίνακας 2. Κίνδυνος ενεργοποίησης χρονίας ηπατίτιδας Β σε ρευματικά νοσήματα με τη λήψη φαρμακευτικής αγωγής ΜΕΓΑΛΟΣ Ρευματολογικά ΚΙΝΔΥΝΟΣ Νέα λήψη κορτικοστεροειδών μεθοτρεξάτης λεφλουνομίδης αντι- TNF-α αντι-cd 52 (alemtuzumab) αντι-cd20 (Rituximab) ΜΙΚΡΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ πρεδνιζολόνη <7.5 mg σουλφασαλαζίνη χρυσός χλωροκίνη ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 29. Muriel P, Mourelle M. Prevention 1. Valenzuela by silymarin A, Garrido of membrane A. Biochemical alterations bases of in the acute pharmacological action of the CCl4 liver damage. J Appl Toxicol flavonoid 1990; silymarin 10: and of its structural isomer silibinin. Biol Res 1994; 27: Valenzuela A, Aspillaga M, Vial 12 S, et al. Selectivity of silymarin on the increase of the glutathione content 2. Morazzoni in different P, tissues Bombardelli of the E. rat. Silybum Planta Med marianum 1989; 55: (Carduus marianus)fitoterapia ; LXVI: 3-42 SILYM 31. Lettéron P, Labbe G, Degott 3. Lecomte C, et J. al. Les Mechanism propriétés pharmacologiques for the protective de effects l silybine et de la sily-marine. Rev of silymarin against carbon Med tetrachloride-induced Liege 1975; XXX: 110-4lipid peroxidation and αφού hepatotoxicity το infl in iximab mice. Biochem Pharmacol έχει 1990; εντονότερη 39: δράση 32. Platt D, Schnorr B. Biochemische marianum und gaertn. elektronenoptische Arzneimittelforschung unter-suchungen 1974; 24: έναντι zur του frage der TNFα beeinflussbarkeit δρώντας der aethanolschadigung ταυτοχρόνως der rattenleber durch στον silymarin. Arzneimittelforschung 1971; 21: ευδιάλυτο 33. Hahn G, Lehmann και HD, στον Kurten M, συνδεδεμένο et al. Zur pharmakologie und toxikologie με τις von κυτταρικές gaertn. μεμβράνες. Arzneimittelforschung 1968; Ενεργοποίηση 18: μπορεί silymarin, des antihepatotoxischen schung 1975; wirkprinzipes 25: 82-9 aus Silybum marianum (L.) 34. Tyutyulkova N, Gorantcheva phalloidine U, Tuneva poisoning. S, et al. Effect Arzneimittelforschung of silymarin (carsil) 1975; on 25: να παρατηρηθεί the microsomal glycoprotein και and σε protein ασθενείς biosynthesis in liver of με rats with αρνητικό HBsAg, θετικό αντι-hbc με ή χωρίς αντιexperimental galactosamine poisoning. hepatitis. Arzneimittelforschung Methods Find Exp Clin 1978; Pharmacol 28: ; 5: HBs 53, Muriel P, Garciapiña T, Perez-Alvarez Arzneimittelforschung V, et al. 1975; Silymarin 25: protects against paracetamol-induced lipid peroxidation and liver damage. J Appl Toxicol 1992;. Στη διαφορική διάγνωση της ενεργοποίησης του HBV θα πρέπει να περιληφθεί 12: lesions. Rev Roum Med Intern 1981; 19: Mereish KA, Bunner DL, Ragland DR, et al. Protection against mi-crocystin- LR-induced hepatotoxicity by silymarin: biochemistry, histopa-thology and lethality. Pharm Res 1991; 8: η εκδήλωση αυτοάνοσης 1973; 23: ηπατίτιδας από τη 37. Fiebrich F, Koch H. Silymarin, an inhibitor of lipoxygenase. Experi-entia 1979; 35: χρήση του αντι- TNF-α Bindoli A, Cavallini L, Siliprandi. Toxicol N. Inhibitory (Copenh) action 1983; of 53: silymarin of lipid peroxide formation in rat liver mitochondria and microsomes. Bio-chem Pharmacol Η χρήση 1977; 26: των μονοκλωνικών αντισωμάτων έναντι cirrhotic rat των liver: effect Β-λεμφοκυττάρων of silymarin. J Appl Toxicol 1990; 10: 281-4( rituximab silymarin. Fundam Clin Pharmacol 1989; 3: Muriel P, Mourelle M. The role of membrane composition in ATPase activities of Med Rev 1998; 3: Mourelle M, Franco MT. Erythrocyte defects precede the onset of CCl4-induced -αντι-cd20-mabthera, liver cirrhosis. Protection by silymarin. Life Sci 1991; alemtuzumab-αντι- 48: Physiol Res 1998; 47: Schriewer H, Weinhold F. The influence of silybin from Silybum marianum CD 52), (L.) gaertn. με ή on χωρίς in vitro phosphatidyl σε συνδυασμό choline biosynthesis in rat με livers χημειοθεραπεία 42. Soto CP, Perez ενεργοποιεί BL, Favari LP, et al. Prevention of τον alloxaninduced HBV diabetes λόγω mellitus της Arzneimittelforschung 1973; 29: in the rat by silymarin. Comp Biochem Physiol 1998; 119C: ; 42: έντονης, 43. Magliulo μεγάλης E, Carosi PG, Minoli και L, et al. παρατεταμένης Studies on the regenerative capacity εξαφάνισης των Τ και Β λεμφοκυττάρων 56,57,58,59,60,61,6 with silymarin. of the liver in rats subjected to partial hepatectomyand treated dihemisuccinate. Biochem Pharmacol Arzneimittelforschung 1973; 23: ; 48: Sonnenbichler J, Zetl I. Biochemical effects of the flavonolignane silibinin 2,63,64,65,66,67 on RNA,. protein Στις and περιπτώσεις DNAsynthesis in rat livers. Pharmacol Res 1992; 25: αυτές, In: Cody V, Middleton εκτός E, από Harborne JB, editors. Plant flavonoids in biology and medi-cine: biochemical, pharmacological and structure-activity relationship. New York: Alan R Liss Inc., τον HBV, 1986: έχει παρατηρηθεί ενεργοποίηση και 45. Floersheim GL, Eberhard M, Tschumi P, et al. Effects of penicillin and άλλων ιών (πχ μεγαλοκυτταροϊού 68 silymarin on liver enzymes and blood clotting factors in dogs given a boiled preparation, παρβοιού-19 69,71,72 Amanita phalloides. Toxicol Appl Pharmacol 1978; 46: of 46. El-Bahay C, κλπ). Gerber E, Horbach Με stress M, et injury. τη al. Influence Pharmacol χρήση of tumor Res 2000; του necrosis 41: αντι-cd20 factor- and silibin on the cytotoxic action of amanitin in rat hepatocyte culture. Toxicol (Rituximab), Appl Pharmacol οι 1999; ενεργοποιήσεις 158: hepatotoxicity in vitro. Toxicology είναι 1989; 57: πολύ συχνές ακόμη και σε ασθενείς με παλιές αυτοπεριορισθείσες λοιμώξεις (μέχρι το 25% των Res Commun 1985; 126: hemolysis. Planta Med 1987; 53: ασθενών με αρνητικό HBsAg, θετικό αντι-hbc με ή χωρίς αντι-hbs). Οι ενεργοποιήσεις αυτές μπορεί να εκδηλωθούν καθυστερημένα, ενώ συχνά είναι πολύ Pharmacol σοβαρές 34: 1985: 12 κλινικώς παρουσιάζοντας σημαντική θνητότητα 72,73,74,75. ΒΙΒΛΙΟ 4. Wagner H, Diesel P, Seitz M. Zur chemie und analytik von silymarin aus Silybum 5. Vogel G, Trost W, Braatz R, et al. Untersuchungen zu pharmakodynamik, angriffspunkt und wirkungsmechanismsus von silymarin, dem antihepatotoxischen prinzip aus Silybum mar. (L.) gaertn. Arzneimittelfor- 6. Desplaces A, Choppin J, Vogel G, et al. The effects of silymarin on experimental 7. Choppin J, Desplaces A. The effects of silybin on experimental phal-loidine 8. Vogel G, Trost W. Zur anti-phalloidinaktivität der silymarine silybin und disilybin. 9. Barbarino F, Neumann E, Deaciuc J, et al. Effect of silymarin on experi-mental liver 10. Schriewer H, Badde R, Roth G, et al. Die antihepatotoxische wirkung des silymarins bei der leberschädigung durch thioacetamid. Arzneimittel-forschung 11. Siegers CP, Frühling A, Younes M. Influence of dithiocarb, (+)catechin and silybine on halothane hepatotoxicity in the hypoxic rat model. Acta Pharmacol 12. Mourelle M, Muriel P, Favari L, et al. Prevention of CCl4-induced liver cirrhosis by 13. Luper S. A review of plants used in the treatment of liver disease: part I. Altern 14. Skottova N, Kreeman V. Silymarin as a potential hypocholesterolaemic drug. 15. Ferenci P, Dragosics B, Dittrich H, et al. Randomized controlled trial of silymarin treatment in patients with cirrhosis of the liver. J Hepatol 1989; 9: Valenzuela A, Guerra R. Differential effect of silybin on the Fe2+ -ADP and t-butyl hydroperoxide-induced microsomal lipid peroxidation. Experientia 17. Mira L, Silva M, Manso CF. Scavenging of reactive oxygen species by silibinin 18. Bosisio E, Benelli C, Pirola O. Effect of the flavanolignans of Silybum marianum L. on lipid peroxidation in rat liver microsomes and freshly isolated hepatocytes. 19. Cavallini L, Bindoli A, Siliprandi N. Comparative evaluation of antiper-oxidative action of silymarin and other flavonoids. Pharmacol Res Com-mun 1978; 10: 20. Farghali H, Kamenikova L, Hynie S, et al. Silymarin effects of intracel-lular calcium and cytotoxicity: a study in perfused rat hepatocytes after oxidative 21. Davila JC, Lenherr A, Acosta D. Protective effect of flavonoids on drug-induced 22. Valenzuela A, Barría T, Guerra R, et al. Inhibitory effect of the flavon-oid silymarin on the erythrocyte hemolysis induced by phenhylhydrazine. Biochem Biophys 23. Valenzuela A, Guerra R, Garrido A. Silybin dihemisuccinate protects rat erythrocytes against phenylhydrazine-induced lipid peroxidation and 24. Ramellini G, Meldolesi J. Liver protection by silymarin: in vitro effect on dissociated rat hepatocytes. Arzneimittelforschung 1976; 26: Valenzuela A, Guerra R. Protective effect of the flavonoid silybin di-hemisuccinate on the toxicity of phenylhydrazine on rat liver. FEBS Lett 1985; 181: Valenzuela A, Lagos C, Schmidt K, et al. Silymarin protection against hepatic lipid peroxidation induced by acute ethanol intoxication in the rat. Biochem 27. Videla LA, Valenzuela A. Alcohol ingestion, liver glutathione and lipoperoxidation: metabolic interrelations and pathological implications. Life Sci 1982; 31: Campos R, Garrido A, Guerra A. Sily-bin dihemisuccinate protects against glutathione depletion and lipid peroxi-dation induced by acetaminophen on rat liver. Planta Med 1989; 55: SILYMARINE Προστατεύει το ήπαρ και τα χοληφόρα Στην οξεία ηπατική ανεπάρκεια Στη χρόνια ηπατική ανεπάρκεια Στη λιπώδη διήθηση Στην κατανάλωση αλκοόλ Στη χρήση ηπατοτοξικων φαρμάκων Στον σακχαρώδη διαβήτη CTFarmaceutica Ο.Ε. Πατησίων 339Α ΑΘΗΝΑ Τηλ-Fax CTFarmaceutica O.E. CTFarmac Πατησίων 33 Τηλ-Fax 2 10

11 5. ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ Οι κλινικές εκδηλώσεις της ενεργοποίησης της ηπατίτιδας Β συμβαίνουν συνήθως ημέρες μετά τη διακοπή της ανοσοκαταστολής, αλλά μπορεί να παρατηρηθούν και κατά τη διάρκειά της. Έτσι, η οξεία ηπατοκυτταρική βλάβη εκδηλώνεται συνήθως 2-4 εβδομάδες μετά από το 1-5ο κύκλο της Χ/Θ. Η κλινική πορεία της ενεργοποίησης είναι απρόβλεπτη, αφού κυμαίνεται από την ασυμπτωματική αύξηση των τρανσαμινασών μέχρι την ικτερική ηπατίτιδα (10%) που μπορεί να συνοδευτεί από εκδηλώσεις ηπατικής ανεπάρκειας (σημαντική διαταραχή της πήξεως με μεγάλη παράταση του χρόνου προθρομβίνης, ασκιτικό υγρό, υπολευκωματιναιμία, ηπατική εγκεφαλοπάθεια), ενώ παρουσιάζει θνητότητα μέχρι 70% ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η σημαντική αύξηση των αμινοτρανσφερασών με φυσιολογικό υπερηχογράφημα αποτελούν συνήθως την αρχική ένδειξη της παρόξυνσης. Εργαστηριακώς, διαπιστώνονται θετικό HBsAg, HBV DNA ιαιμία και προοδευτική αύξηση του τίτλου του ποσοτικού προσδιορισμού (με ανοσοενζυματική μέθοδο σε μικροσωμάτια-meia) του αντι-hbc IgM. Tα αντι-hbc IgM αντισώματα ανιχνεύονται σε τίτλο που κυμαίνεται αναλόγως με τον ιικό πολλαπλασιασμό και με την ηπατική φλεγμονή. Το αποτέλεσμα δίδεται ως «θετικό» (ποιοτικός προσδιορισμός) στην οξεία ηπατίτιδα B και «αρνητικό» σε όλες τις φάσεις της χρονίας λοίμωξης (με σπάνιες εξαιρέσεις σημαντικών παροξύνσεών της). O τίτλος του αντι-hbc IgM είναι πολύ υψηλός στην οξεία ηπατίτιδα B και μειώνεται προοδευτικά ανάλογα με το βαθμό περιορισμού του πολλαπλασιασμού του ιού, παρουσιάζοντας νέα αύξηση όταν ο ιός ενεργοποιείται. Oι τίτλοι του αντι-hbc IgM προσδιορίζονται και ποσοτικώς και πρέπει να παρακολουθούνται στη χρόνια HBV λοίμωξη 79,80. Σε ασθενή με θετικό HBsAg και αυξημένες αμινοτρανσφεράσες, η παρουσία υψηλού τίτλου αντι-hbc IgM υποδηλώνει παρόξυνση της χρονίας ηπατίτιδας. Σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς, μπορεί να μη παρατηρηθεί η αύξηση του τίτλου του αντι-hbc IgM. Σε ιστολογική εξέταση της δια βελόνης βιοψίας του ήπατος, διαπιστώνεται οξεία ηπατοκυτταρική βλάβη σε έδαφος χρονίας ηπατίτιδας Β. 7. ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ Όταν η παρόξυνση είναι ικτερική, θα πρέπει να διαφοροδιαγνωσθεί από τη διήθηση του ηπατικού παρεγχύματος από την υποκείμενη νεοπλασματική νόσο, από την ηπατοξικότητα των φαρμάκων, την εκδήλωση αυτοάνοσης ηπατίτιδας και από τη χολοστατική συνδρομή που συνοδεύει τη σήψη που είναι συχνή στους ασθενείς αυτούς. Libytec_21x28:Layout 1 3/12/10 12:48 PM Page 1 Όλη η βιβλιογραφία στην ιστοσελίδα μας Κλινική Ηπατολογία Δημιουργώντας υγεία. Είναι κι αυτή μία μορφή Τέχνης. Πάθος και προσήλωση. Εμμονή στη λεπτομέρεια. Και όραμα, για να δημιουργήσεις κάτι που θα φτάσει σε όσο το δυνατόν περισσότερους αποδέκτες. Αυτές είναι, όπως και στην Τέχνη, οι αξίες της LIBYTEC. Είμαστε μια νέα εταιρεία, που διαθέτει ένα αξιόλογο portfolio: ποιοτικών γενόσημων φαρμάκων, υψηλής θεραπευτικής αξίας με χαμηλό κόστος καινοτόμων δραστικών ουσιών, που κάνουν τη διαφορά στη θεραπευτική τους κατηγορία. Ήδη, η «υπογραφή» μας είναι αναγνωρίσιμη, κερδίζοντας την εκτίμηση των επαγγελματιών Υγείας και την εμπιστοσύνη των ασθενών. Συγγραφέας: Ντουράκης Σπύρος Π. Εκδότης: Ιατρικές Εκδόσεις Π. Χ. Πασχαλίδης Αντιελκωτικά Αντιμυκητιασικά Αντιαιμοπεταλιακά Για την οστεοπόρωση Για την οστεοαρθρίτιδα ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ A.E. Λ. Βουλιαγμένης 24, Ελληνικό, Αθήνα, Τηλ: , Fax: , 28 gastro-resistant capsules,hard 30 φακελίσκοι x 1500mg Omeprazole 20mg & 40mg Glucosamine sulfate 1,5g 11

12 Ι. ΡΟΥΤΣΙΑΣ Ανοσολόγος Λέκτορας Παν/μίου Αθηνών Θ. ΣΑΡΙΚΟυδης Ρευματολόγος Επιμελητής Ε.Σ.Υ. Δ. ΠΑΥΛΟΠΟυλΟΥ Ειδ. Παθολόγος Γ. Νοσοκομείου Ευαγγελισμός Λανθάνουσα Φυματίωση και Ρευματοειδής Αρθρίτιδα Άρθρο πρακτικής σκοπιμότητας όπου αξιολογείται η ανίχνευση της λανθάνουσας ΤΒ σε άτομα με ρευματοειδή αρθρίτιδα ή ανοσοκαταστολή. Eπικαιροποιείται ο διαγνωστικός ρόλος της φυματινοαντίδρασης mantoux σε σχέση με τις νεότερες μεθόδους quantiferon κα T-SPOT.TB που στηρίζονται στην in vitro παραγωγή και απελευθέρωση IFΝ-γ από τα Τ-λεμφοκύτταρα μετά από ειδικό αντιγονικό ερεθισμό (IGRAs). Σύμφωνα με τον ορισμό της, η Λανθάνουσα Φυματίωση (ΛΘ), αναφέρεται σε άτομα που έχουν προσβληθεί από το μυκοβακτηρίδιο της φυματίωσης αλλά δεν είναι κλινικά νοσούντες, είναι ασυμπτωματικοί. Δεν διασπείρουν τη λοίμωξη σε άλλους αν και έχουν ζώντες μικροοργανισμούς στο σώμα τους. Σε αυτά τα άτομα, η ακτινογραφία θώρακος είναι συνήθως φυσιολογική και η εξέταση πτυέλων αρνητική. Ωστόσο απαιτείται θεραπεία για την πρόληψη και την εκρίζωση του μυκοβακτηριδίου 1. (Εικόνα 1) Ο ασαφής όρος «απομακρυσμένη λοίμωξη φυματίωσης» (remote TB infection) είναι διαφορετικός από την λανθάνουσα φυματίωση. Χρησιμοποιείται σποραδικά ανάμεσα στους φυματιολόγους. Οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν ότι ο όρος θα πρέπει να αναφέρεται σε μια προηγηθείσα λοίμωξη φυματίωσης η οποία έχει αναχαιτισθεί από το ανοσιακό σύστημα του ατόμου. Παρ όλα Εικόνα 1: Το M. tuberculosis είναι ένα αερόβιο βακτηρίδιο με ασυνήθιστη κυτταρική επιφάνεια αποτελούμενη από λιπίδια και μυκολικά οξέα. Δεν χρωματίζεται κατά Gram λόγω της κηρώδους επιφάνειας του, αλλά ταξινομείται στα Gram θετικά βακτήρια επειδή δεν κατέχει εξωτερική μεμβράνη. αυτά, κάποιοι μπορεί να ερμηνεύσουν τον όρο ως μία προηγηθείσα λοίμωξη η οποία εξακολουθεί να έχει κάποιο κίνδυνο επανεργοποίησης. Η «remote TB» λοίμωξη διαφέρει από τη ΛΦ. Βάκιλοι φυματίωσης είναι σαφώς παρόντες στα άτομα με ΛΦ αλλά όχι στην «remote TB». Ο έλεγχος για λανθάνουσα φυματίωση στους ασθενείς με ΡΑ που λαμβάνουν βιολογικούς παράγοντες ως θεραπεία είναι σημαντικός και επιβεβλημένος. Οι περισσότερες περιπτώσεις φυματίωσης σε ασθενείς που λαμβάνουν ανοσοκατασταλτικά έχουν αποδοθεί σε επανεργοποίηση της λοίμωξης 2. Γενικά, ενεργός φυματίωση εκδηλώνεται περίπου στο 5-10% των ασθενών με ΛΦ σε κάποια στιγμή της ζωής τους 3. Στο 50% περίπου των περιπτώσεων η ενεργός φυματίωση εκδηλώνεται μέσα στα δύο πρώτα έτη. Η διάγνωση της λανθάνουσας φυματίωσης Δεν υπάρχει παθογνωμονικά αποδεκτή εξέταση για τη διάγνωση της Λανθάνουσας Φυματίωσης. H διαγνωστική προσέγγιση στηρίζεται στις πληροφορίες που προκύπτουν από: α) το ιατρικό ιστορικό, Ο ρόλος της αντι-tnfα θεραπείας στην ενεργοποίηση φυματίωδρασης Μantoux (ΦΑΜ) ή Tuberculin Skin β) τα αποτελέσματα της φυματινοαντίσης Test (TST), Έχουν δημοσιευθεί πολλές αναφορές γ) την ακτινογραφία θώρακος : πλευριτική επανεργοποίησης φυματίωσης μετά τη χορήγηση αντι- TNFα παραγόντων 4,5,6. Μερικές φών, πνευμονικά οζίδια, βρογχεκτασία άνω αντίδραση, πάχυνση - αποτιτάνωση κορυ- από τις περιπτώσεις επανεργοποίησης φυματίωσης Έχουν δημοσιευθεί απέβησαν θανατηφόρες. πολλές αναφορές επανεργοποίησης ηση, σπηλαιοποίηση φυματίωσης και λεμφαδενική μετά τη ή περι- λοβού, διάμεση κοκκιωματώδης ασβεστοποί- Μερικοί ειδικοί έχουν ισχυριστεί ότι η θεραπεία χορήγηση με αντι- αντι- ΤNFα TNFα παράγοντες παραγόντων δεν αυ- 4,5,6. δ) την Μερικές κλινική εξέταση, από τις περιπτώσεις καρδιακή ασβέστωση 7 Βιολογικός παράγοντας Κίνδυνος για εμφάνιση ΤΒ Αναστολείς του TNF-α Infliximab Σημαντικός Etanercept Σημαντικός Adalimumab Σημαντικός Cetrtolizumab pegol Σημαντικός Golimumab Σημαντικός Αναστολείς του υποδοχέα της IL-1 Anakira Πιθανός Αναστολείς του υποδοχέα την IL-6 Tocilizumab Σημαντικός Παράγοντες εξάλειψης των Β-λεμφοκυττάρων Rituximab Όχι σημαντικός Αναστολείς της συνενεργοποίησης των Τ- Πιθανός λεμφοκυττάρων (Αbatacept) ξάνει τον κίνδυνο φυματίωσης περισσότερο από αυτόν που είναι συνυφασμένος με την ίδια τη νόσο της ΡΑ 4. Η τρέχουσα όμως, αντίληψη που είναι καθολικά αποδεκτή - είναι ότι οι ασθενείς με ΡΑ θα πρέπει να ελέγχονται, και αν κριθεί απαραίτητο να θεραπεύονται για ΛΦ πριν την έναρξη θεραπείας της ΡΑ ειδικά με βιολογικούς παράγοντες και να παρακολουθούνται στενά με ετήσια τεστ για φυματίωση, σύμφωνα με τις οδηγίες που θα συζητηθούν παρακάτω. Πίνακας 1: Βιολογικοί παράγοντες που χορηγούνται στην ΡΑ και απαιτούν έλεγχο για λανθάνουσα φυματίωση επανεργοποίησης φυματίωσης απέβησαν θανατηφόρες. 12 Πίνακας 1: Βιολογικοί παράγοντες που χορηγούνται στην ΡΑ και απαιτούν έλεγχο για λανθάνουσα φυματίωση.

13 ε) την εξέταση πτυέλων (σε ορισμένες περιπτώσεις ή άλλων βιολογικών υλικών). στ) την εκτίμηση των παραγόντων κινδύνου που σχετίζονται με προηγηθείσα έκθεση στο μυκοβακτήριο φυματίωσης 8,9 ζ) τις μεθόδους που στηρίζονται στην in vitro παραγωγή και απελευθέρωση IFΝ-γ από τα Τ-λεμφοκύτταρα μετά από ειδικό αντιγονικό ερεθισμό (IGRAs) Θα πρέπει να είμαστε βέβαιοι ότι αποκλείσθηκε η ενεργός φυματίωση πριν χαρακτηρίσουμε έναν ασθενή με τον όρο ΛΦ 7. Η Φυματινοαντίδραση Mantoux (ΦΑΜ) Η φυματίνη (tuberculin) αποτελείται από πρωτεϊνικά στοιχεία του βακίλου της φυματίωσης (φυματινοπρωτεΐνη). Στην πραγματικότητα εμπεριέχει περισσότερα από 200 πρωτεϊνικά αντιγόνα. Σήμερα χρησιμοποιείται αποκλειστικά η καθαρμένη φυματίνη, η PPD (purified protein derivative) που παράγεται κυρίως στα Ινστιτούτα Κοπεγχάγης. Η δερματική ΦΑΜ χρησιμοποιείται ευρέως, παραμένει ένα φτηνό και εύκολα εκτελεστό τεστ και είναι η παλαιότερη διαγνωστική δοκιμασία της φυματίωσης 10. Εισήχθη από τον von Pirquet το Περιέχει ένα μίγμα αντιγόνων (PPD) του m. tuberculosis, του mycobacterium bovis και άλλων μηφυματιωδών μυκοβακτηρίων10. Η εφαρμογή αντι ΤΒ θεραπείας των ασθενών με λανθάνουσα φυματίωση, μετά από διάγνωση με το τεστ mantoux, μειώνει τον κίνδυνο ενεργού λοίμωξης κατά 60% 7,9. Η τεχνική της Φυματινοαντίδρασης Mantoux Η σωστή και προσεκτική εκτέλεση της ΦΑΜ είναι αποφασιστικής σημασίας για τις μετέπειτα επιλογές μας. Η απολύμανση του δέρματος δεν είναι απαραίτητη. Αν χρησιμοποιηθεί οινόπνευμα, θα πρέπει να αναμένουμε να εξατμισθεί εντελώς πριν την εκτέλεση της δερμοαντίδρασης. Η ενδοδερμική χορήγηση αποτελεί τη μέθοδο εκλογής. Συγκεκριμένα ενίεται αυστηρά ενδοδερμικά 0,1 ml 5 μονάδων φυματίνης (TU) της πρωτεΐνης PPD στο αντιβράχιο με βαθμονομημένη σύριγγα 1 ml, που φέρει βελόνα 25 ή 26 Gauge. Το δέρμα τεντώνεται ελαφρά και η βελόνα εισδύει σχεδόν παράλληλα με την επιφάνεια του δέρματος. Αμέσως μετά πρέπει να δημιουργηθεί έπαρμα διαμέτρου 6-10 mm, Το έπαρμα αυτό παραμένει για 10 λεπτά περίπου. Ο μη σχηματισμός του επάρματος σημαίνει ότι η ένεση έγινε υποδόρια και η δοκιμασία πρέπει να επαναληφθεί στο άλλο αντιβράχιο. Το τεστ διαβάζεται 48 με 72 ώρες μετά τη χορήγηση από εκπαιδευμένο προσωπικό. Μετρά την τύπου IV υπερευαισθησία του δέρματος ως απάντηση σε ένα παράγωγο καθαρής πρωτεΐνης. Η μέτρηση πρέπει να αφορά τη διήθηση (σκληρία) και όχι το ερύθημα. Η εγκάρσια διάμετρος της διήθησης θα πρέπει να μετράται προσεκτικά σε χιλιοστά και να αξιολογείται ως εξής: Διάμετρος 0-5 χιλ. Ερμηνεύεται ως αρνητική απάντηση. Διάμετρος 5 χιλ. Μια απάντηση 5 χιλ ή περισσότερων χιλιοστών διήθησης ερμηνεύεται ως θετική σε ασθενείς με ΡΑ11 και ασθενείς με αυτοάνοσα φλεγμονώδη νοσήματα που λαμβάνουν σημαντική δοσολογία κορτικοστεροειδών (> 15 mg/ πρεδνιζολόνης για ένα μήνα), λαμβάνουν αντι-tnfα παράγοντες ή είναι ανοσοκατεσταλμένοι. Διάμετρος 10 χιλ. Μια απάντηση 10 ή περισσότερων χιλιοστών διήθησης ερμηνεύεται ως θετική σε προσωπικό νοσοκομείου και σε ενήλικες με έκθεση σε άλλους παράγοντες υψηλού κινδύνου για φυματίωση. Τέλος, σε άτομα χωρίς γνωστούς παράγοντες κινδύνου για φυματίωση, ως θετική ερμηνεύεται μια απάντηση 15 ή περισσότερων χιλιοστών. Η θετική φυματινοαντίδραση σημαίνει: (α) Μόλυνση από βακτήριο του συμπλέγματος* Mycobacterium tuberculosis (β) Μόλυνση από μη-φυματιώδη μυκοβακτηρίδια, (γ) Προηγηθείς εμβολιασμός με BCG. Συνήθως θετικοποιείται η φυματινοαντίδραση μετά από 4-8 εβδομάδες. *(M. tuberculosis, M. bovis, M. africanum και M. microti). Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι σε ορισμένους ασθενείς που έχουν προσβληθεί από το Μυκοβακτήριο Φυματίωσης, η ικανότητα απάντησης στη φυματίνη φθίνει με την πάροδο του χρόνου και μπορεί να δώσουν ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα. Ωστόσο, αυτό το πρώτο τεστ μπορεί να διεγείρει το ανοσιακό σύστημα, προκαλώντας μια θετική, ή ενισχυμένη (boosted), απάντηση σε ακόλουθα τεστ μέσω ανάκλησης ανοσίας. Βέβαια η ενισχυμένη απάντηση είναι λιγότερο ειδική για τη διάγνωση της ΛΦ από ότι το αποτέλεσμα του αρχικού τεστ, δεδομένου ότι ενισχυμένη απάντηση μπορεί να προκληθεί από προηγούμενο εμβολιασμό BCG, ευαισθητοποίηση σε μη φυματιώδη μυκοβακτήρια ή απομακρυσμένη (remote) λοίμωξη. Συνεπώς, ο κίνδυνος ενεργού φυματίωσης μεταξύ των ατόμων με μια ενισχυμένη απάντηση (θετικό αποτέλεσμα σε ένα τεστ που Εικόνα 2: Η φυματίνη ενίεται αυστηρά ενδοδερμικά. Αμέσως μετά δημιουργείται πομφός διαμέτρου 6-10 mm παραμένει για 10 λεπτά περίπου. Εικόνα 3: Ανάγνωση της φυματινοαντίδρασης Mantoux. Η εγκάρσια διάμετρος της διήθησης (σκληρίας) μετράται προσεκτικά σε χιλιοστά και αξιολογείται. Διάμετρος σκληρίας: 0-5 mm =Αρνητική, 6-14 mm = Θετική, >15 mm = Έντονα θετική. χορηγείται 1 με 4 εβδομάδες μετά από ένα αρχικό αρνητικό αποτέλεσμα επί απουσίας έκθεσης) είναι χαμηλότερος από τον αντίστοιχο μεταξύ των ατόμων με μια αρχική θετική απάντηση στη ΦΑΜ 12. Περιορισμοί και προφυλάξεις στη Φυματινοαντίδραση Mantoux Όπως προαναφέρθηκε η ΦΑΜ, χρησιμοποιείται ευρέως γιατί είναι σχετικά φθηνή και εύκολα εκτελεστή δοκιμασία. Η φυματινοαντίδραση μπορεί να γίνει χωρίς κίνδυνο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και του θηλασμού. Οι περιορισμοί της ΦΑΜ ή TST περιλαμβάνουν: 1. Σε άτομα με ιστορικό θετικής απάντησης στη ΦΑΜ, αυτή δεν αναμένεται να μετατραπεί ξανά σε αρνητική7. Γι αυτό τα άτομα αυτά δεν θα πρέπει να επανελέγχονται, ακόμα και μετά από πλήρη θεραπεία λανθάνουσας ΤΒ. 2. Υπάρχει πληθώρα ψευδώς αρνητικών ΦΑΜ αποτελεσμάτων σε ασθενείς με ΡΑ, ειδικά μεταξύ αυτών που λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία και αυτών που εμφανίζουν μια φυσική εξασθένιση ανοσιακής απάντησης. 13

14 3. Η Φυματινοαντίδραση δεν μπορεί να διακρίνει μια ενεργό λοίμωξη ΤΒ από μια παλαιά θεραπευθείσα. Γι αυτό, δεν έχει θέση στον έλεγχο ασθενών με ΡΑ που έχουν λάβει αγωγή για ΛΦ. 4. Απαιτούνται δύο επισκέψεις στο γιατρό (εκτέλεση ανάγνωση).αυτό μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα συμμόρφωσης. 5. Είναι αδύνατη η τυποποίηση της μεθόδου. Η ερμηνεία του αποτελέσματος υπόκειται σε υποκειμενική εκτίμηση και ανθρώπινα λάθη 10,13 6. Το αποτέλεσμα της φυματινοαντίδρασης μπορεί να επηρεασθεί από προηγούμενο εμβολιασμό BCG και από την ανοσιακή κατάσταση του ατόμου Η ευαισθησία του τεστ μπορεί να είναι χαμηλή σε ασθενείς με ΡΑ λόγω της ανοσιακά μεσολαβούμενης παθογένεσης της νόσου 10,13 ή των θεραπειών που χορηγούνται. 8. Επιπλέον, μπορεί να υπάρχει και χαμηλή ειδικότητα λόγω της διασταυρούμενης αντίδρασης σε λοιμώξεις από μη φυματιώδη μυκοβακτήρια, Μερικοί ασθενείς είναι δυνατό να μην απαντούν στο τεστ, ακόμα κι αν έχουν προσβληθεί (ενεργά) από το Μυκοβακτήριο της Φυματίωσης, Πιθανώς λόγω δερματικής ανεργίας (μη απάντησης σε δερματικά τεστ λόγω απορρύθμισης του κυτταρικού σκέλους της ανοσίας) ή ενεργού λοίμωξης, περιλαμβανομένης της ιογενούς λοίμωξης 7. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση σε πιθανές συνυπάρχουσες λοιμώξεις: 1. Ο εμβολιασμός με ζώντες ιούς μπορεί να οδηγήσει σε ελαττωμένη δερματική αντίδραση όπως και με τα εμβόλια ερυθράς, ιλαράς, παρωτίτιδας. 2. Σε άτομα που είναι προγραμματισμένα για να ελεγχθούν με ΦΑΜ, ο έλεγχος θα πρέπει να γίνεται την ίδια μέρα με τον εμβολιασμό με εμβόλιο ζώντων ιών ή 4 με 6 εβδομάδες μετά. 3. Ορισμένες ιογενείς λοιμώξεις, όπως η ιλαρά, η λοιμώδης μονοπυρήνωση, η ανεμευλογιά και η γρίππη, ελαττώνουν ή αρνητικοποιούν τη φυματινοαντίδραση. 4. Σε συνυπάρχουσες λοιμώξεις από HIV και M. tuberculosis αρκετοί ασθενείς μπορεί να εμφανίζουν πλήρη έλλειψη δερματικής αντίδρασης (ανεργία) στη φυματίνη, που μπορεί να συνοδεύεται από ανεργία και σε άλλα αντιγόνα 5. Σε μερικά άτομα μπορεί να παρατηρηθούν αλλεργικές αντιδράσεις λόγω άμεσης υπερευαισθησίας με πομφό και έξαρση αντίδρασης μέσα σε 20 λεπτά από τη χορήγηση της ΦΑΜ. Σε αυτά τα άτομα, το τεστ δεν θα πρέπει να επαναλαμβάνεται. 6. Σε νέα, πολύ ηλικιωμένα ή καχεκτικά άτομα λόγω κακής διατροφής είναι δυνατό να ελαττωθεί η αντίδραση του δέρματος στη φυματίνη. Το ίδιο παρατηρείται όταν υπάρχει ανοσοκαταστολή λόγω κάποιου νοσήματος (π.χ. λέμφωμα) ή λήψης φαρμάκων (π.χ. κορτικοστεροειδών). 7. Ασθενείς με σοβαρή φυματίωση (π.χ. κεχροειδή φυματίωση) ενδέχεται να εμφανίζουν αρνητική φυματινοαντίδραση. Ενεργός ή πρόσφατη λοίμωξη με μη φυματιώδη μυκοβακτηρίδια μπορεί να προκαλέσει διασταυρούμενη αντίδραση με θετική δοκιμασία Mantoux. Νέες διαγνωστικές μέθοδοι βασισμένες στην αντιγονική παραγωγή ιντερφερόνης: QuantiFERON και T-SPOT.TB Η διάγνωση της λανθάνουσας TB παραδοσιακά βασίζεται αποκλειστικά στην εξέταση δερματικής ευαισθησίας σε αντιγόνα του Mycobacterium tuberculosis με την φυματινοαντίδραση Mantoux (ΦΑΜ) ή Tuberculin Skin Test (TST). Ουσιαστικά πρόκειται για αντίδραση δερματικής ευαισθησίας έναντι κεκαθαρμένης φυματίνης, η οποία εμπεριέχει >200 πρωτεϊνικά αντιγόνα. Πολλές από τις πρωτεΐνες αυτές είναι αντιγονικές, όμοιες με πρωτεΐνες του εμβολίου BCG και των περισσοτέρων περιβαντολογικών (ατύπων) μυκοβακτηριδίων. Έτσι ο εμβολιασμός με BCG ή η λοίμωξη με άτυπα μυκοβακτηρίδια μπορεί να δώσει ψευδώς θετική την ΦΑΜ - TST (ψευδώς θετική για λανθάνουσα TB). Επιπρόσθετα η ευαισθησία της μεθόδου Mantoux είναι χαμηλή σε ανοσοκατεσταλμένους και δεν δίνει τη δυνατότητα διάκρισης μεταξύ ενεργού και λανθάνουσας ΤΒ. Λόγω αυτών των προβλημάτων, δρομολογήθηκε μια εκτεταμένη έρευνα για την ανεύρεση νέων διαγνωστικών μέσων για τη λανθάνουσα φυματίωση. Από το 1990 αναπτύχθηκαν και κυκλοφόρησαν στο εμπόριο δύο νέες ανοσολογικές δοκιμασίες για τη διάγνωση της λανθάνουσας φυματίωσης. Πρόκειται για τις QuantiFERON Επιπρόσθετα η ευαισθησία της μεθόδου εξέταση Mantoux (TST). είναι χαμηλή σε ανοσοκατεσταλμένους και δεν δίνει τη δυνατότητα Η δικιά διάκρισης μας εμπειρία μεταξύ (Ι. ενεργού Ρούτσιας) και από λανθάνουσας ΤΒ. Λόγω αυτών των προβλημάτων, την εφαρμογή δρομολογήθηκε της μεθόδου μια Quantiferon εκτεταμένη σε έρευνα για την ανεύρεση νέων διαγνωστικών μέσων ασθενείς για με τη ΡΑ λανθάνουσα που πρόκειται φυματίωση. να ξεκινήσουν Από το 1990 αναπτύχθηκαν και κυκλοφόρησαν βιολογική στο εμπόριο θεραπεία, δύο έχει νέες καταδείξει ανοσολογικές ότι το διαγνωστικό φυματίωσης. αυτό τεστ υπερτερεί Πρόκειται της για μεθόδου τις δοκιμασίες για τη διάγνωση της λανθάνουσας QuantiFERON (QFT)-TB Gold, (Cellestis, Australia) και T-SPOT.TB (Oxford TST όσον αφορά (i) την ειδικότητα και ευαισθησία Immunotec, United Kingdom). Αμφότερες οι δοκιμασίες στηρίζονται στην in vitro παραγωγή και απελευθέρωση IFΝ-γ από τα Τ-λεμφοκύτταρα του, (ii) τον έλεγχο μετά του από αποτελέσματος (πχ αποκλεισμός ανοσοκαταστολής άλ- ειδικό αντιγονικό (QFT)-TB ερεθισμό Gold, (Cellestis, (IGRAs) Australia) και. T-SPOT.TB (Oxford Immunotec, United λης υποκείμενης αιτίας) και (iii) τη διάκριση Kingdom). Αμφότερες οι δοκιμασίες στηρίζονται στην in vitro παραγωγή και απελευθέρωβολιασμό με της παρελθούσας TB λοίμωξης από τον εμ- BCG. ση IFΝ-γ από τα Τ-λεμφοκύτταρα μετά από ειδικό αντιγονικό ερεθισμό (IGRAs) Στις δοκιμασίες αυτές γίνεται χρήση ειδικών αντιγόνων του μυκοβακτηριδίου της φυματίωσης, και συγκεκριμένα του ESAT-6 (Early Secreted Antigen Target -6) και CFP- 10 (Culture Filtrate Protein- 10), μόνων τους ή σε συνδυασμό. Τα αντιγόνα αυτά απουσιάζουν από το Ρευματολογικά M. Bovis (BCG) Νέα και τα περιβαλλοντικά (άτυπα) μυκοβακτηρίδια (με εξαίρεση των M. Μarinum, Κansasii και Szulgai). Έτσι οι δοκιμασίες αυτές είναι πολύ πιο ειδικές για την λανθάνουσα ΤΒ από ότι η κλασσική Mantoux Αναφορικά με τους ανoσοκατεσταλμένους ασθενείς (πχ αιματολογικές κακοήθειες, σακχαρώδης διαβήτης, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, χημειοθεραπεία για νεοπλασίες, χρήση κορτικοστεροειδών, βιολογικών παραγόντων κλπ) τόσο η Mantoux όσο και οι IGRAs επηρεάζονται λόγω αναστολής του κυτταρικού σκέλους της ανοσίας. Πολύ λίγες μελέτες έχουν ολοκληρωθεί σε σχέση με το ερώτημα αν οι IGRAs υπερέχουν της mantoux (TST) στους ασθενείς αυτούς. Ωστόσο οι IGRAs (π.χ. Quantiferon) έχουν θετικό μάρτυρα (μιτογόνο) και η μη παραγωγή ιντερφερόνης-γ στο δείγμα, παρουσίας του μιτογόνου, αποτελεί σημαντική ένδειξη ανοσοκαταστολής, η οποία προειδοποιεί τον κλινικό ιατρό για την πιθανότητα ύπαρξης λανθάνουσας TB που δεν ανιχνεύεται. Η πληροφορία αυτή δεν παρέχεται από την Εικόνα 4: Οι δοκιμασίες Mandoux και Quantiferon/T-SPOT βασίζονται στην in vivo και in vitro διέγερση, αντίστοιχα, ευαισθητοποιημένων Τ-λεμφοκυττάρων με πρωτεϊνικά αντιγόνα του Mycobacterium tuberc ulusis Όλη η βιβλιογραφία στην ιστοσελίδα μας Εικόνα 4: Οι δοκιμασίες Mandoux και Quantiferon/T-SPOT βασίζονται στην in vivo και in vitro διέγερση, αντίστοιχα, ευαισθητοποιημένων Τ-λεμφοκυττάρων με πρωτεϊνικά αντιγόνα του Mycobacterium tuberculusis 14 Στις δοκιμασίες αυτές γίνεται χρήση ειδικών αντιγόνων του μυκοβακτηριδίου της φυματίωσης, και συγκεκριμένα του ESAT-6 (Early Secreted Antigen Target -6) και CFP-10 (Culture Filtrate Protein- 10), μόνων τους ή σε συνδυασμό. Τα αντιγόνα αυτά απουσιάζουν από το M. Bovis (BCG) και τα περιβαλλοντικά (άτυπα) μυκοβακτηρίδια (με εξαίρεση των M. Μarinum, Κansasii και Szulgai). Έτσι οι δοκιμασίες αυτές είναι πολύ πιο ειδικές για την λανθάνουσα ΤΒ από ότι η κλασσική Mantoux 15-18

15 Σαμέλης Παναγιώτης Ορθοπαιδικός, Επιμελητής Β, ΓΝ Παίδων «Π & Α Κυριακού» Τσαϊλάς Παναγιώτης Ορθοπαιδικός, Επιμελητής Β, ΓΝΝ Λάρισας Σουκάκος N. Παναγιώτης Καθηγητής Ορθοπαιδικής ΕΚΠΑ Orthopaedic Research and Education Center, Αττικό Νοσοκομείο ΒΛΑΙΣΟΣ ΜΕΓΑΛΟΣ ΔΑΚΤΥΛΟΣ: Μία σύνθετη νόσος του ποδιού Ο βλαισός μεγάλος δάκτυλος αποτελεί την πιο συχνή παραμόρφωση του μυοσκελετικού συστήματος. Για τη γένεσή του ενοχοποιούνται οικογενείς παράγοντες, το φύλο ( : = 10:1), ψηλά και στενά παπούτσια. Υποκείμενα νοσήματα όπως η ρευματοειδής αρθρίτις ή παθολογικές καταστάσεις όπως σπαστικότητα, σοβαρή πλατυποδία, η ρίκνωση του αχίλλειου τένοντα μπορούν επίσης να οδηγήσουν στην ανάπτυξη βλαισού μεγάλου δακτύλου 5. Οι παράγοντες αυτοί οδηγούν σε διαταραχή της λεπτής μυϊκής ισορροπίας που υπάρχει στην 1η μεταταρσιοφαλαγγική άρθρωση (ΜΦ) δίνοντας έναυσμα σε μια αλληλουχία προοδευτικά επιδεινούμενων γεγονότων, τα οποία τελικα θα οδηγήσουν στη δημιουργία ενός επώδυνου και παραμορφωμένου πρόσθιου ποδιού. Το φάσμα των παραμορφώσεων είναι ευρύ και περιλαμβάνει αλλοιώσεις από την 1 η ΜΦ άρθρωση όπως εξόστωση θυλακίτιδα (κότσι, Bunion) και αρθρίτιδα (hallux rigidus) καθώς και αλλοιώσεις από τα μικρά μετατάρσια και δάκτυλα.οι βλάβες από τα μικρά μετατάρσια (2 ο - 4 ο ) ονομάζονται και βλάβες μεταφοράς (Transfer lesion), καθότι οφείλονται στην παθολογική μεταβίβαση των φορτίων που αναπτύσσονται κατά τη βάδιση από το 1ο μετατάρσιο στα μικρά μετατάρσια. Τέτοιες παθολογικές καταστάσεις είναι το υπεξάρθρημα της 2 ης ΜΦ άρθρωσης, η σφυρο καμπτοδακτυλία, υπερκερατωσικές βλάβες στις κεφαλές των μεταταρσίων και στις φαλαγγοφαλαγγικές αρθρώσεις, κατάγματα κόπωσης και μεταταρσαλγία. Σε αυτό το σημείο καλό είναι να υπενθυμίσουμε ότι ο όρος «πτώση κεφαλών μεταταρσίων» ως αίτιο μεταταρσαλγίας δεν υπάρχει ως διάγνωση στη διεθνή βιβλιογραφία και καλό είναι να μην χρησιμοποιείται. Η επιλογή της μεθόδου αντιμετώπισης θα γίνει μετά από μελέτη διαφόρων παραγόντων όπως το επικρατούν σύμπτωμα (πόνος, κοσμητικό πρόβλημα;), τα αντικειμενικά ευρήματα (φλεγμονή, κάλλοι), τα ακτινολογικά ευρήματα, την ηλικία, την ύπαρξη καταστάσεων όπως αγγειοπάθεια σακχαρώδης διαβήτης, από την προσδοκία που έχει ο ασθενής από την επέμβαση (αθλητικές επιδόσεις, καθημερινός άνθρωπος;) και τέλος από τη δυνατότητα του ασθενούς να ακολουθήσει το πρόγραμμα αποθεραπείας. Θεραπεία Η αντιμετώπιση του βλαισού μεγάλου δακτύλου μπορεί να διακριθεί σε συντηρητική και χειρουργική. Η συντηρητική περιλαμβάνει την αλλαγή παπουτσιών (επίπεδα, φαρδιά μπροστά), ενθέσεις υποδήματος (insoles), ασκήσεις (διάταση αχιλλείων) και τέλος αλλαγή δραστηριοτήτων ώστε να μειωθεί η ένταση των συμπτωμάτων. Συνήθως τα μέτρα αυτά αποτυγχάνουν με την έννοια ότι δεν καταφέρνουν να ανακόψουν την παθολογική αλληλουχία γεγονότων που οδηγούν σε ένα επώδυνο και παραμορφωμένο πόδι. Η χειρουργική αντιμετώπιση είναι συνήθως αναπόφευκτη, καθώς η χρονιότητα της παραμόρφωσης οδηγεί σε δημιουργία μόνιμων αλλοιώσεων σε μαλακά μόρια και οστά. Οι χειρουργικές μέθοδοι μπορούν να διακριθούν σε οστεοτομίες, επεμβάσεις μαλακών μορίων (τενοτομές, τενοντομεταθέσεις, θυλακοτομές) και επεμβάσεις διάσωσης 4,7,8,9,12. Οι πρώτες δύο αποσκοπούν στη διακοπή της παθολογικής διεργασίας που οδηγεί στην ανάπτυξη της παραμόρφωσης ενώ οι επεμβάσεις διάσωσης (αρθρόδεση, αφαίρεση οστεοαρθριτικών επιφανειών resection arthroplasty) εφαρμόζονται όταν έχουν αναπτυχθεί αρθριτικές αλλοιώσεις στην 1η ΜΦ άρθρωση 2,6. Με τη χρήση εμφυτεύσιμων υλικών οστεοσύνθεσης 3,10 και καθήλωσης των μαλακών μορίων 10 διευκολύνεται και εξασφαλίζεται καλύτερα η μετεγχειρητική πορεία του ασθενούς. Ο χειρουργός θα πρέπει να είναι εξοικειωμένος και με χειρουργικές επεμβάσεις που συχνότατα θα πρέπει να εφαρμοστούν Εικόνα 1: Προεγχειρητική κλινική και ακτινολογική εικόνα Εικόνα 2: 1η εβδομάδα μετεγχειρητικά κλινικά και ακτινολογικά Εικόνα 3: 1η μετεγχειρητική εβδομάδα, η ε π έ μ β α σ η ε ί ν α ι κ α λά α ν ε κ τ ή α π ό το ν α σ θ ε ν ή 15

16 στα μικρά μετατάρσια και δάκτυλα αλλά και στο υπόλοιπο πόδι (υπερκινητική 1η ταρσομετατάρσια άρθρωση, ρικνός αχίλλειος). Με λίγα λόγια το πόδι θα πρέπει να αντιμετωπιστέι συνολικά 1,11. Η μετεγχειρητική πορεία είναι συνήθως προβλέψιμη και καλά ανεκτή από τον ασθενή. Ο ασθενής είναι περιπατητικός από την 1 η μετεγχειρητική ημέρα, φορτίζοντας μόνο την πτέρνα. Τα ράμματα αφαιρούνται σε δυο εβδομάδες. Η μερική φόρτιση του ποδιού συνεχίζεται μέχρι η ακτινολογική εικόνα να δείξει πώρωση της οστεοτομίας, κάτι που συνήθως ολοκληρώνεται σε 6 εβδομάδες. Στη συνέχεια επιτρέπεται πλήρης φόρτιση. Ανάλογα με την κατάσταση του ασθενούς και τη δυνατότητα βοήθειας στο σπίτι του, μπορεί να χειρουργηθούν ταυτόχρονα και τα δυο πόδια σε περιπτώσεις αμφοτερόπλευρης πάθησης. Έχουν περιγραφεί περισσότερες από 150 επεμβάσεις για την αντιμετώπιση του βλαισού μεγάλου δακτύλου, πράγμα που υπονοεί ότι καμία από αυτές δεν είναι τέλεια. Για το λόγο αυτό κάθε περιστατικό πρέπει να μελετάται λεπτομερώς, ώστε να επιλεγεί η καταλληλότερη και εξατομικευμένη κάθε φορά χειρουργική επέμβαση. Η δυνατότητα και επιθυμία του ασθενούς να ακολουθήσει τις μετεγχειρητικές Ρευματολογικά οδηγίες αποτελούν Νέα σημαντικό παράγοντα επιτυχίας της επέμβασης. Σαμέλης Π., Mudhin H., Τσαϊλάς Π., Κουλουβάρης Π., Σουκάκος Π. η λοξή οστεοτομία κατά Wilson στην αντιμετώπιση του βλαισού μεγάλου δακτύλου τροποποιημένη τεχνική και μετεγχειρητική αντιμετώπιση 67 o πανελλήνιο ορθοπαιδικό Συνέδριο εεχοτ, 2011 περίληψη: Σκοπός: σκοπός της μελέτης είναι η παρουσίαση των αποτελεσμάτων της αντιμετώπισης του βλαισού μεγάλου δακτύλου με λοξή οστεοτομία του 1ου μεταταρσίου κατά Wilson. υλικό και μέθοδος: αντιμετωπίστηκαν 78 περιπτώσεις βλαισού μεγάλου δακτύλου σε 50 ασθενείς. Η οστεοτομία σταθεροποιήθηκε με βίδες τύπου Herbert. Ο έσω θυλακοσυνδεσμικός κρημνός του αρθρικού θυλάκου της 1ης μεταταρσοφαλαγγικής άρθρωσης σταθεροποιήθηκε στη διάφυση του 1ου μεταταρσίου με οστικές άγκυρες. Συμπληρωματικές επεμβάσεις για την αποκατάσταση παραμορφώσεων των μικρών δακτύλων εφαρμόστηκαν κατά περίπτωση. αποτελέσματα: η παραμόρφωση του μεγάλου δακτύλου και των μικρών δακτύλων αποκαταστάθηκαν ικανοποιητικά. Η ακτινολογική εικόνα έδειξε σημαντική διόρθωση των προεγχειρητικών μετρήσεων. Περιορισμένη φόρτιση επετράπη στους ασθενείς πρώιμα μετεγχειρητικά, ακόμα και σε ταυτόχρονη αντιμετώπιση αμφοτερόπλευρων παραμορφώσεων. Δεν παρατηρήθηκαν επιπλοκές που θα επέβαλαν επανεπέμβαση στην οστεοτομία, όπως φλεγμονή ή ψευδάρθρωση. Συμπέρασμα: Η λοξή οστεοτομία του 1ου μεταταρσίου τύπου Wilson αποτελεί μια αξιόπιστη και σχετικά εύκολη, ακόμα και για μεγάλες παραμορφώσεις, μέθοδο αντιμετώπισης του βλαισού μεγάλου δακτύλου. Η χρήση εμφυτεύσιμων υλικών οστεοσύνθεσης διευκολύνει την πώρωση του 1ου μεταταρσίου, μειώνει τον κίνδυνο ψευδάρθρωσης και φλεγμονής, ενώ η σταθεροποίηση του αρθρικού θυλάκου της μεταταρσιοφαλαγγικής άρθρωσης με οστική άγκυρα εξισορροπεί την τάση των μαλακών. Αμφοτερόπλευρη αντιμετώπιση στην ίδια χειρουργική συνεδρία είναι ευχερώς αποδεκτή από τους ασθενείς. ΒίΒλίογραΦία 1. Coughlin MJ: Lesser toe abnormalities. Instr Course Lect 2003;52: Coughlin MJ, Shurnas PS: Hallux rigidus: Grading and long-term results of operative treatment. J Bone Joint Surg Am 2005;85: Givisis P et al: Wilson osteotomy stabilised by means of internal fi xation for the treatment of hallux valgus Acta Orthop. Belg., 2004, 70, Manjure S., Singh S., Koka R., Rajan N., D Arcy J.: Wilson s osteotomy for the treatment of Hallux Valgus: a review of 102 cases. The Foot Vol 13, Issue 3, , Sept Perera, A.M; Mason Lyndon; M.M. Stephens: Current Concepts Review The Pathogenesis of Hallux Valgus. JBJS-A 2011; 93: Sanhudo JA, Gomes JE, Rodrigo MK: Surgical treatment of advanced hallux rigidus by interpositional arthroplasty. Foot Ankle Int Apr;32(4): Schneider W, Aigner N, Pinggera O et al: Chevron osteotomy in hallux valgus. Ten-year results of 112 cases. JBJS 2004;86B: Snyder A., Hetherington VJ. : Overview of Distal First Metatarsal Osteotomies. Textbook of Hallux Valgus and Forefoot Surgery, ed. VJ. Hetherington, 2000, Trnka, Hans-Jorg: Osteotomies for Hallux Valgus Correction Foot Ankle Clin N Am 10 (2005) Σαμέλης Π., Mudhin H., Τσαϊλάς Π., Κουλουβάρης Π., Σουκάκος Π: Η λοξή Οστεοτομία κατά Wilson στην αντιμετώπιση του βλαισού μεγάλου δακτύλου. Τροποποιημένη τεχνική κα μετεγχειρητική αντιμετώπιση. 67o Πανελλήνιο Ορθοπαιδικό Συνέδριο Ελληνικής Εταιρίας Χειρουργικής Ορθοπαιδικής και Τραυματολογίας, Οκτ 2011, Athens Hilton, προφορική ανακοίνωση 11. Shirzad K, Kiesau CD, DeOrio JK, Parekh SG.: Lesser toe deformities J Am Acad Orthop Surg Aug;19(8): Woo-Chun Lee; Yu-Mi Kim: Correction of Hallux Valgus Using Lateral Soft-Tissue Release and Proximal Chevron Osteotomy Through a Medial Incision. JBJS 2007; 89A:82-89 Επικοινωνία: και 20 f.c.tab 4 f.c tablets Naproxen sodium 550mg Risedronate sodium 35mg/tab 16

17 ΒΡΑΒΕΥΜΕΝΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 2 o Πανευρωπαϊκό Bραβείο EULAR 2010, Ρώμη Ο Ρόλος των micro-rnas στην Παθογένεια του ΣΕΛ: το mir-21 ρυθμίζει την PDCD4 και ελέγχει σημαντικές ανοσολογικές αποκρίσεις Elias Stagakis 1,2, George Bertsias 1,2, Panayotis Verginis 1,3, Magdalene Nakou 1,2, Maria Hatziapostolou 4,5, Heraklis Kritikos 1,, Dimitrios Iliopoulos 4,5, Dimitrios T Boumpas 1,3 1 Laboratory of Autoimmunity and Inflammation, University of Crete Medical School, Heraklion, Greece 2 Graduate Program on Molecular Basis of Human Disease, School of Medicine, University of Crete, Heraklion, Greece 3 Institute of Molecular Biology and Biotechnology, Foundation for Research and Technology, Heraklion, Greece 4 Department of Cancer Immunology and AIDS, Dana-Farber Cancer Institute, Boston, Massachusetts, USA 5 Department of Pathology, Harvard Medical School, Boston, Massachusetts, USA Deceased Τα micrornas (mirnas) είναι μικρά μόρια RΝΑ που δεν κωδικοποιούν για πρωτεΐνες και θεωρούνται σημαντικοί αρνητικοί ρυθμιστές της έκφρασης γονιδίων (1). Ανάλογα με τον βαθμό συμπληρωματικότητας, τα mirnas προσδένονται στα mrnas - (δηλαδή το RNA που μεταφέρει τη γενετική πληροφορία από το DNA στα σημεία των ριβοσωμάτων για την πρωτεΐνοσύνθεση του κυττάρου) - στόχους τους και είτε προκαλούν την αποικοδόμηση τους είτε αναστέλλουν την μετάφραση τους σε πρωτεϊνικά μόρια (σχήμα 1). Όλο και περισσότερες μελέτες αναδεικνύουν την ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης Εικόνα 1: Βιογένεση και δράση των mirnas. (Lodish et al, 2008, Nature) από τα mirnas σε κρίσιμες κυτταρικές διαδικασίες όπως τον πολλαπλασιασμό, την διαφοροποίηση και την απόπτωση των κυττάρων και έχουν επίσης συσχετιστεί με πολλές ανθρώπινες ασθένειες (2,3). Αρκετά mirnas εμπλέκονται στην ρύθμιση του συστήματος της φυσικής και της ειδικής ανοσίας (4). Ο Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) αποτελεί ένα αυτοάνοσο νόσημα που χαρακτηρίζεται από υπερδραστικότητα των κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος με συνέπεια την διαταραχή της ανοσολογικής ανοχής του οργανισμού έναντι του εαυτού (immune self-tolerance) (5). Λαμβάνοντας υπόψη την πολυπλοκότητα της νόσου, νεότερες τεχνικές, όπως αυτή των μικροσυστοιχειών (microarrays), που επιτρέπουν τη μελέτη έκφρασης εκατοντάδων χιλιάδων γονιδίων ταυτόχρονα σε μεγάλο αριθμό ανθρώπων, έχουν συμβάλει ουσιαστικά στην ταυτοποίηση νέων μορίων που εμπλέκονται στην παθοφυσιολογία της νόσου (6-8). Ωστόσο, πολλά αναπάντητα ερωτήματα παραμένουν σχετικά με την κατανόηση της αιτιολογίας της νόσου αλλά και τους λόγους για τους οποίους οι ασθενείς ποικίλουν όσο αναφορά τα κλινικά συμπτώματα, την πρόγνωση και την ανταπόκριση στην θεραπεία. Στην μελέτη αυτή, θελήσαμε να μελετήσουμε τον ρόλο των mirnas, αυτής της νέας τάξης γονιδίων, στη ρύθμιση και διαταραχή της ανοσολογικής απόκρισης στον ΣΕΛ, που με σκοπό την αποσαφήνιση και κατανόηση των παθογενετικών μηχανισμών που εμπλέκονται στη νόσο. Με την χρήση της τεχνολογίας των μικροσυστοιχειών (microarrays), ταυτοποιήσαμε μια ομάδα από 27 mirnas που υπερ ή υποεκφράζονται στα κύτταρα του περιφερικού αίματος ασθενών με ΣΕΛ, ενώ ορισμένα από αυτά, όπως το mir-21, mir-148b, mir-106b παρουσίασαν ισχυρή συσχέτιση (r2 = ) με την ενεργότητα της νόσου (SLEDAI score). Επικεντρωθήκαμε στο mir-21, ένα από τα mirnas που υπερ-εκφραζόταν σε σχέση με τους υγιείς μάρτυρες και διαπιστώ- 17

18 σαμε οτι επηρεάζει τα επίπεδα της PDCD4 στον ΣΕΛ, μιας πρωτεΐνης που ρυθμίζει σηματοδοτικά μονοπάτια σημαντικά για την διαδικασία της φλεγμονής. Παρατηρήσαμε ότι τα Τ- λεμφοκύτταρα των ασθενών με Λύκο έπειτα από ενεργοποίηση αυξάνουν σημαντικά την έκφραση του mir-21 σε υψηλότερο βαθμό σε σχέση με τα υγιή. Η αναστολή της έκφρασης του mir-21 μείωσε το ρυθμό πολλαπλασιασμού, καθώς και την παραγωγή IL-10 και την έκφραση του CD40L στην επιφάνεια των Τ-λεμφοκυτταρών κατα την ενεργοποίηση τους. Αναστέλλοντας τις παραπάνω διαδικασίες που συμβάλουν στην υπερδραστικότητα των Τ λεμφοκυττάρων στον ΣΕΛ, μειώθηκε η ικανότητα τους να προάγουν την διαφοροποίηση των Β λεμφοκυττάρων σε πλασματοκύτταρα και την παραγωγή ΙgG αντισωμάτων (σχήμα 2). Συμπερασματικά, τα αποτελέσματα μας υποστηρίζουν την συμμετοχή των mirnas στην παθοφυσιολογία του ΣΕΛ και μεταβολές στην έκφραση τους μπορεί να οδηγήσουν σε απορρύθμιση της ανοσολογικής απόκρισης και ανάπτυξη της αυτοανοσίας. Περαιτέρω μελέτη αυτών των μορίων θα αναδείξει την χρησιμότητά τους για προγνωστικούς, διαγνωστικούς και θεραπευτικούς σκοπούς στον ΣΕΛ. Εικόνα 3: Tελετή απονομής βραβείων. Εular 2010, Ρώμη. (Ο κ. Σταγάκης, πρώτος απο αριστερά) Εικόνα 2: (προτεινόμενο μοντέλο). Κατα την ενεργοποίηση των ΣΕΛ Τ-λεμφοκυττάρων, το mir-21 υπερεκφράζεται και επηρεάζει διάφορα χαρακτηριστικά τους (πολλαπλασιασμός, παραγωγή IL10 και CD40L) που προάγουν την υπερ-ενεργοποίηση των Β-λεμφοκυττάρων, διαφοροποίηση σε πλασματοκύτταρα και την παραγωγή αυτοαντισωμάτων. Identification of novel microrna signatures linked to human lupus disease activity and pathogenesis: mir-21 regulates aberrant T cell responses through regulation of PDCD4 expression Abstract Objective MicroRNAs (mirnas) regulate the expression of genes involved in immune activation. A study was undertaken to characterise the mirna signature and identify novel genes involved in the regulation of immune responses in systemic lupus erythematosus (SLE). Methods. The expression of 365 mirnas in peripheral blood mononuclear cells of patients with SLE and healthy controls was analysed using TaqMan Low Density Arrays. The results were validated by quantitative real-time PCR and potential target genes were identified using prediction analysis software. The effect of mir-21 on T cell function was assessed by transfection with antago-mir-21 or pre-mir-21. Results. A 27-miRNA signature was identified in patients with SLE; 19 mirnas correlated with disease activity. Eight mirnas were deregulated specifically in T cells and four mirnas in B cells. mir-21 was upregulated and strongly correlated with SLE disease activity (r 2 =0.92). Compared with controls, CD4 T lymphocytes from patients with SLE had higher basal and activation-induced mir-21 expression. Silencing of mir-21 reversed the activated phenotype of T cells from patients with SLE namely, enhanced proliferation, interleukin 10 production, CD40L expression and their capacity to drive B cell maturation into Ig-secreting CD19+CD38hiIgD (plasma cells. Overexpression of mmir-21 in normal T cells led to acquisition of an activated phenotype. Investigation of putative gene- targets showed that PDCD4 (a selective protein translation inhibitor) was suppressed by mir-21 and its expression was decreased in active SLE. Conclusions. mirnas represent potential biomarkers in SLE as their expression reflects underlying pathogenic processes and correlates with disease activity. Upregulated mir-21 affects PDCD4 expression and regulates aberrant T cell responses in human SLE. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Flynt AS, Lai EC. Biological principles of microrna-mediated regulation: shared themes amid diversity. Nat Rev Genet. 2008;9: Calin GA, Ferracin M, Cimmino A, Di Leva G, Shimizu M, Wojcik SE, et al. A MicroRNA signature associated with prognosis and progression in chronic lymphocytic leukemia. N Engl J Med. 2005;353(17): Schetter AJ, Leung SY, Sohn JJ, Zanetti KA, Bowman ED, Yanaihara N, et al. MicroRNA expression profiles associated with prognosis and therapeutic outcome in colon adenocarcinoma. JAMA. 2008;299(4): Baltimore D, Boldin MP, O Connell RM, et al. MicroRNAs: new regulators of immune cell development and function. Nat Immunol. 2008;9: Crow MK. Collaboration, genetic associations, and lupus erythematosus. N Engl J Med. 2008;358: Baechler EC, Batliwalla FM, Karypis G, et al. Interferon-inducible gene expression signature in peripheral blood cells of patients with severe lupus. Proc Natl Acad Sci U S A. 2003;100: Bennett L, Palucka AK, Arce E, et al. Interferon and granulopoiesis signatures in systemic lupus erythematosus blood. J Exp Med. 2003;197: Nakou M, Knowlton N, Frank MB, et al. Gene expression in systemic lupus erythematosus: bone marrow analysis differentiates active from inactive disease and reveals apoptosis and granulopoiesis signatures. Arthritis Rheum. 2008;58: Αλληλογραφία : Dimitrios T Boumpas; 18

19 Αρμακόλα Φ., Μιχούτ Κ., Μπάκας Ε., Τσεμπερλίδου Ε. Ιατροί Φυσικής Ιατρικής και Αποκατάστασης, Γ. Νοσοκομείο ΚΑΤ Εναλλακτικές μέθοδοι αντιμετώπισης αυχεναλγίας Εισαγωγή Με τον όρο αυχεναλγία συνήθως εννοούμε τον πόνο στον αυχένα μηχανικής ή εκφυλιστικής αιτιολογίας. Η αυχεναλγία αποτελεί μία από τις πιο συχνές αιτίες απουσίας από την εργασία, κυρίως σε όσους καταπονούνται μηχανικά, σε όσους εργάζονται αρκετές ώρες με τον υπολογιστή ή απασχολούνται με καθιστική εργασία. Η εφαρμογή εξειδικευμένων ασκήσεων διάτασης κατά την διάρκεια της εργασίας αποτελεί τον πιο εύκολα αποδεκτό και αποτελεσματικό τρόπο από τον ασθενή για ανακούφιση και προστασία. Εκτός όμως των ασκήσεων υπάρχουν και εναλλακτικές μέθοδοι αντιμετώπισης αυχεναλγίας όπως ο βελονισμός, η μεσοθεραπεία και το tapping. Βελονισμός Πρόκειται για μία πανάρχαια θεραπευτική μεθοδολογία, η οποία χρησιμοποιείται και σήμερα, έχοντας υποστεί με την πάροδο των αιώνων πολλές τροποποιήσεις και βελτιώσεις. Από τους Ιατρούς Αποκατάστασης χρησιμοποιείται για την θεραπεία τόσο του οξέος αλλά και του χρόνιου άλγους. Έχει τις ρίζες της στην αρχαία Κίνα και στηρίζεται στην παρατήρηση ότι στη λειτουργία του ανθρώπινου σώματος σημαντικό ρόλο παίζουν μερικοί ενεργειακοί δρόμοι που σχετίζονται με τις διαδρομές βασικών νεύρων ή ομάδων νευρώνων που στο βελονισμό ονομάζονται «μεσημβρινοί». Στη διαδρομή τους υπάρχουν μερικά σημεία στα οποία, επεμβαίνοντας με μηχανικό ερεθισμό (στην περίπτωση του βελονισμού εισάγοντας βελόνες από το δέρμα σε διαφορετικό βάθος ή moxa) βελτιώνουμε τη διαταραγμένη ροή της ενέργειας με θεραπευτικό αποτέλεσμα. Βιοϊατρικος Βελονισμός. Τα τελευταία χρόνια, η ιατρική, επιστημονική, η περισσότερο βιολογική προσέγγιση στον βελονισμό ονομάσθηκε Βιοιατρικος Βελονισμός (biomedical acupuncture). Αποτελεί τη δυτική εκδοχή του Παραδοσιακού Κινέζικου Βελονισμού και βασιζεται στη κλινική εξέταση και διαγνωστική προσέγγγιση του αρρώστου, τη σύγχρονη ονοματοδοσία των νοσημάτων και οι μηχανισμοί δράσης εστιάζουν στη φυσιολογία, τη νευροφυσιολογία και στους κανόνες της βιοϊαρικής επιστήμης (1). Σε πολλές χώρες του Κόσμου, ο βελονισμός συνδυάζεται αρμονικά με την κλασσική ιατρική. Σύμφωνα με την δυτική άποψη, ο βελονισμός αποτελεί αισθητική διέγερση δερματικών (Αδ και C ινών) και μυϊκών νευρικών ινών (Αα ίνες για τους σκελετικούς μύες και Αγ για τις ίνες της μυϊκής ατράκτου). Η διέγερση, μέσω του νωτιαίου μυελού και των προσθιοπλαγίων δεματίων δραστηριοποιεί τρία σημαντικά κέντρα : τον νωτιαίο μυελό, τον μεσεγκέφαλο και το υποθάλαμο - υποφυσιακό σύστημα. Στο 1ο επίπεδο (νωτιαίος μυελός) το αναλγητικό αποτέλεσμα επιτυγχάνεται με την έντονη παρουσία τριών νευροδιαβιβαστικών ουσιών. Της ενδορφίνης, της δυνορφίνης και του γ-αμινοβουτυρικού οξέως (GABA). Στο 2ο επίπεδο (μεσεγκέφαλος) επιτυγχάνεται αναλγητική δράση κυρίως με εγκεφαλίνη (ενεργοποίηση του raphe descending system) και δευτερευόντως με μονοαμίνες, σεροτονίνη και νορεπινεφρίνη. Τέλος το 3ο επίπεδο (υποθαλαμο-υποφυσιακό σύστημα) ενεργοποιείται και δρα αναλγητικά μέσω β ενδορφίνης και ACTH 1. Στα μυοσκελετικά νοσήματα με προβαλλόμενο πόνο τοποθετούνται βελόνες στο Εικόνα 1: Στην αυχεναλγία-ριζαλγία κατανομής Α5-Α6 και Α6-Α7 επιλέγονται τα βελονιστικά σημεία των δερμοτομίων Α5-Α6 και Α6- Α7, τα σημεία extra 21 παρασπονδυλικά στο ύψος των σπονδύλων Α5,Α6,Α7 και τα εν τω βάθει επώδυνα σημεία των στερνοκλειδομαστοειδούς, τραπεζοειδούς και δελτοειδούς μυ ών. δερμοτόμιο, μυοτόμιο η σκληροτόμιο της περιοχής του αντανακλαστικού πόνου. Πιο συγκεκριμένα, σε αυχεναλγία με πόνο ριζίτικης κατανομής A5-A6 και Α6-Α7 βελονίζονται τα βελονιστικά σημεία των δερμοτομίων A5-A6 και Α6-Α7, τα σημεία extra 21 και τα εν τω βάθει επώδυνα σημεία των στερνοκλειδομαστοειδούς, τραπεζοειδούς και δελτοειδούς μυών. Οι περισσότεροι ερευνητές (Stux, Pomeranz - Basics of Acupuncture,1990) 2 αναφέρουν τα κάτωθι αποτελέσματα (στηριγμένα σε ανασκοπήσεις εργασιών) για να υποστηρίξουν την αναλγητική δράση του βελονισμού : 1. Τέσσερις διαφορετικοί ανταγωνιστές οπιούχων καταργούν την αναλγητική δράση του βελονισμού. 2. Η ναλοξόνη καταργεί το αναλγητικό αποτέλεσμα. 3. Μικροέγχυση ναλοξόνης η έγχυση αντισωμάτων ενδορφίνης (στο Κ.Ν.Σ.) καταργούν το αναλγητικό αποτέλεσμα. 4. Ποντίκια με γενετικά μειωμένη τη συγκέντρωση οπιούχων υποδοχέων στο Κ.Ν.Σ. έχουν πτωχή απάντηση στον βελονισμό. 5. Κουνέλια με ανεπάρκεια ενδορφίνης δεν απαντούν στο βελονιστικό ερέθισμα. 6. Τα επίπεδα ενδορφίνης αυξάνουν σημαντικά στο περιφερικό αίμα και στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό κατά τη διάρκεια του ηλεκτροβελονισμού, ενώ αντίθετα τα επίπεδα τους μειώνονται στο Κ.Ν.Σ. 7. Το αναλγητικό αποτέλεσμα του βελονισμού διαρκεί πολύ περισσότερο όταν εμποδίζουμε την ενζυματική αποδόμηση της ενδορφίνης. 8. Το αναλγητικό αποτέλεσμα του βελονισμού μεταβιβάζεται με το αίμα (cross circulation) και το εγκεφαλονωτιαίο υγρό. 9. Η αναστολή της υποφυσιακής ενδορφίνης καταργεί το βελονιστικό αποτέλεσμα. 10. Παρατηρείται αύξηση του αγγελιαφόρου RNA για την προ-εγκεφαλίνη στον εγκέφαλο (υπόφυση) για ώρες μετά τον βελονισμό 2. Μεσοθεραπεία: Η μεσοθεραπεία εφαρμόζεται ήδη από το 1958 στην Γαλλία, με την έγχυση στο μεσόδερμα (μεταξύ επιδερμίδας και υποδορίου 19

20 λίπους), του κατάλληλου για κάθε πρόβλημα συνδυασμού δραστικών ουσιών. Με την μεσοθεραπεία επιτυγχάνουμε ένα πολύ καλύτερο θεραπευτικό αποτέλεσμα, από αυτό που επιτυγχάνεται, είτε με την εξωτερική χρήση των δραστικών ουσιών, (όπου ο πραγματικός βαθμός διείσδυσης από τον δερματικό φραγμό είναι μικρός), είτε μέσω της κανονικής κυκλοφορίας του φαρμάκου στο αίμα (χάπι ή ένεση). Η υψηλή αποτελεσματικότητα οφείλεται στην τοπικά πολύ υψηλή συγκέντρωση των δραστικών ουσιών ενώ αρχικά εφαρμόσθηκε σε παθήσεις των αρθρώσεων και κακώσεις από τραυματισμούς 3. Οι επικρατούσες μέθοδοι έγχυσης είναι τρείς: 1. σημείο προς σημείο, 2. η μέθοδος επικάλυψης, 3. η επιδερμική μέθοδος. Τα πρωτόκολλα μεσοθεραπείας χρησιμοποιούν κυρίως λιδοκαίνη 1% (για τον οξύ πόνο) και προκαίνη 1% (σε χρόνιο άλγος- αγγειοδιασταλτικές ιδιότητες του φαρμακου) χωρίς επινεφρίνη σύμφωνα με την Γαλλική εταιρία Μεσοθεραπείας. Σήμερα χρησιμοποιείται συχνά για την αντιμετώπιση του αυχενικού συνδρόμου, της ραχιαλγίας, της περιαρθρίτιδας ώμου, του μυοπεριτονιακού συνδρόμου, παθήσεων του γόνατος και του άκρου πόδα, και φυσικά της οσφυαλγίας. Η τοπική ενδοδερμική έγχυση φαρμάκων, όπως τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, σε πολλές ενέσεις ελάχιστης δόσης σε συγκεκριμένα δερμοτόμια που αντιστοιχούν στις ρίζες των νεύρων που προκαλούν την οσφυαλγία έχουν προβλεπόμενο αποτέλεσμα, δηλαδή την μείωση της φλεγμονής της πάσχουσας περιοχής και την αναλγησία 4,5. Η μεσοθεραπεία οφείλει τη δράση της στην τοπική διήθηση του φαρμάκου, στην διέγερση του δικτυοενδοθηλιακού συστήματος του δέρματος δηλαδή στην ανοσολογική δράση5 και τέλος στην αντανακλαστική αντίδραση από την διάταση του δέρματος με την δράση ενδογενών ουσιών κατά την έγχυση του φαρμάκου3,5. Η αποτελεσματικότητα της μεσοθεραπείας σε σχέση με την συμβατική θεραπεία σε μικρότερη δοσολογία οφείλεται στον τρόπο απορρόφησης του χορηγούμενου φαρμάκου. Η υποδόρια χορήγηση παρουσιάζει πολύ πιο αργό ρυθμό απορρόφησης του φαρμάκου σε σχέση με τις συστηματικές οδούς (είτε από του στόματος χορήγηση,είτε ενδομυϊκά). Έτσι, υποθέτουμε ότι η χορήγηση των αντιφλεγμονωδών, αναλγητικών ή μυοχαλαρωτικών φαρμάκων μέσω μεσοθεραπείας φτάνει σε υψηλότερες συγκεντρώσεις του φαρμάκου στην προσβεβλημένη περιοχή ασκώντας πλήρη δράση. Στην περιοχή αυτή η ύπαρξη της φαρμακευτικής ουσίας σε υψηλότερες συγκεντρώσεις και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα (λόγω αργής απορρόφησης του υποδόριου ιστού) δρα στα φλεγμονώδη και πάσχοντα κύτταρα, στις αισθητικές ίνες, στους αγγειακούς μεταβολίτες και νευροδιαβιβαστές που προκαλούν φλεγμονή και πόνο. Είναι πολύ σημαντικό να τονίσουμε την απουσία συστηματικών παρενεργειών, λόγω και της μικρής ποσότητας του φαρμάκου και του μικρού αριθμού των συνεδριών. Οι βελόνες που χρησιμοποιούνται είναι λεπτές και παραμένουν στο δέρμα περιοχή πλούσια ανοσολογικής άμυνας τόσο από κύτταρα του δικτυοενδοθηλιακού δικτύου με άμεση ενεργοποίηση των μακροφάγων και του συμπλέγματος (άτυπη απάντηση), όσο και με ενεργοποίηση λεμφοκυττάρων και αντισωμάτων (εξειδικευμένη απάντηση). Εικόνα 2: Μεσοθεραπεία. Εικόνα 3,4: Τapping ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Καράβης Μ. «Η φυσιολογία του Βελονισμού». Εκδ. Ζεβελεκάκης Αθήνα Pomeranz B. Scientific basis of acupuncture. In: Stux G, ed. Basics of Acupuncture. New York, NY: Springer-Verlag; 1997: Ugo Fasani.MESOTERAPIA metodologia e pratica OEMF international 2000 ITL. 6 medicine use by primary care patients with chronic pain. Pain Medicine. 2008;9(8): Vojdani A, Erde J. Regulatory T cells, a potent immunoregulatory target for CAM researchers: modulating allergic and infectious disease pathology (II) Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine. 2006;3(2): Liddle SD, Baxter GD, Gracey JH. Chronic low Τapping Η ελαστική θεραπευτική αυτοκόλλητη ταινία χρησιμοποιείται σε μυοσκελετικούς τραυματισμούς και παθήσεις μυών. Ανακαλύφθηκε από τον Ιάπωνα ιατρό Kenzo Kase το 1970, ο οποίος επέκτεινε την χρήση της ταινίας (μέχρι τότε την χρησιμοποιούσαν σε συνδυασμό με την κρυοθεραπεία στην οστεοαρθρίτιδα για την διόρθωση της παρεκτόπι- σης της άρθρωσης). Μηχανισμός δράσης. Η εφαρμογή tapping έχει περισσότερο νευροφυσιολογική δράση, παρά μηχανική πάνω στους ιστούς. Η τοποθέτηση ελαστικής ταινίας ευεργετεί τους ασθενείς με αύξηση της ιδιοδεκτικότητας, αύξηση σταθερότητας θέσεως, βελτιώνει την αιματική και λεμφική κυκλοφορία της περιοχής λόγω του συνεχιζόμενου ερεθισμού του δέρματος και των υποδόριων ιστών. Συγκεκριμένα: βελτιώνει την σύσπαση των μυών, μειώνει τον μυϊκό κάματο, επαναεκπαιδεύει τους μύες μέσω αισθητικού feedback, μειώνει το οίδημα μέσω του λεμφικής παροχέτευσης, μειώνει το μετατραυματικό αιμάτωμα βελτιώνοντας την αιματική ροή, διορθώνει την μηχανική των αρθρώσεων με την υποστήριξη της άρθρωσης και τέλος ανακουφίζει από το άλγος με τον ερεθισμό των δερματικών υποδοχέων (Αδ και C ίνες). Μείωση του άλγους και βελτίωση του εύρους κίνησης της ΑΜΣΣ έδειξε η μελέτη των González-Iglesias J et al. 6,7 back pain: patients experiences, opinions and expectations for clinical management. Disability and Rehabilitation. 2007;29(24): González-Iglesias J, Fernández-de-Las-Peñas C, Cleland JA, Huijbregts P, Del Rosario Gutiérrez- Vega M. Short-term effects of cervical kinesio taping on pain and cervical range of motion in patients with acute whiplash injury: a randomized clinical trial. J Orthop Sports Phys Ther Jul;39(7): Hsu YH, Chen WY, Lin HC, Wang WT, Shih YF (December 2009). «The effects of taping on scapular kinematics and muscle performance in baseball players with shoulder impingement syndrome». Journal of Electromyography and Kinesiology 19 (6):

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο 10 η Ημερίδα Ελληνικής Εταιρίας Αιμαφαίρεσης Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο Δημήτριος Ε. Μπούτσης Διευθυντής Αιματολογικής Κλινικής Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών Ορισμός Αντιφωσφολιπιδικού Συνδρόμου Αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Φ.Ν. Σκοπούλη Καθηγήτρια τον Χαροκόπειου Πανεπιστημίου Αθηνών συστηματικός ερυθηματώδης λύκος θεωρείται η κορωνίδα των αυτοάνοσων

Διαβάστε περισσότερα

Από: Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών

Από: Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών Από: Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών Οι ρευματικές παθήσεις είναι συχνές στην αναπαραγωγική ηλικία των γυναικών. Στην πρόσφατη πανελλήνια επιδημιολογική έρευνα για τις ρευματικές παθήσεις στο γενικό

Διαβάστε περισσότερα

www.megamed.gr ΤΕΥΧΟΣ 2 ΜΑΡΤΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011 ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΙΑΤΡΩΝ ΑΤΤΙΚΗΣ Ε.ΕΛ.Ι.Α. σελ. 2 σελ. 7 σελ. 15 σελ.

www.megamed.gr ΤΕΥΧΟΣ 2 ΜΑΡΤΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011 ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΙΑΤΡΩΝ ΑΤΤΙΚΗΣ Ε.ΕΛ.Ι.Α. σελ. 2 σελ. 7 σελ. 15 σελ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ, ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗΣ & ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΤΕΥΧΟΣ 2 ΜΑΡΤΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011 www.megamed.gr ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΙΑΤΡΩΝ ΑΤΤΙΚΗΣ Ε.ΕΛ.Ι.Α. ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ Χ.

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πρόσθιος Χιαστός Σύνδεσμος του Γόνατος και η Συνδεσμοπλαστική

Ο Πρόσθιος Χιαστός Σύνδεσμος του Γόνατος και η Συνδεσμοπλαστική Ο Πρόσθιος Χιαστός Σύνδεσμος του Γόνατος και η Συνδεσμοπλαστική Ποιά είναι η ανατομική κατασκευή του γόνατος; Η άρθρωση του γόνατος σχηματίζεται από το μηριαίο οστό και από την κνήμη. Τα άκρα των οστών

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Βλαχογιαννάκος, Γ. Β. Παπαθεοδωρίδης, Γ.Ν. Νταλέκος, Α. Αλεξοπούλου, Χ. Τριάντος, Ε. Χολόγκιτας, Ι. Κοσκίνας

Ι. Βλαχογιαννάκος, Γ. Β. Παπαθεοδωρίδης, Γ.Ν. Νταλέκος, Α. Αλεξοπούλου, Χ. Τριάντος, Ε. Χολόγκιτας, Ι. Κοσκίνας ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΗΠΑΤΟΣ (ΕΕΜΗ) ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΙΟΥ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β ΚΑΤΑ ΤΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Ι. Βλαχογιαννάκος,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΕΠΑΝΕΙΛΗΜΜΕΝΩΝ ΑΠΟΒΟΛΩΝ

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΕΠΑΝΕΙΛΗΜΜΕΝΩΝ ΑΠΟΒΟΛΩΝ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΕΠΑΝΕΙΛΗΜΜΕΝΩΝ ΑΠΟΒΟΛΩΝ Σ. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ 2 ή 3 αποβολές προ των 20 wks ΠΟΣΟΣΤΟ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

IOΓΕΝΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΣ Βαλεντίνη Τζιούφα-Ασημακοπούλου Εργαστήριο Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής ΑΠΘ

IOΓΕΝΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΣ Βαλεντίνη Τζιούφα-Ασημακοπούλου Εργαστήριο Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής ΑΠΘ IOΓΕΝΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΣ Βαλεντίνη Τζιούφα-Ασημακοπούλου Εργαστήριο Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής ΑΠΘ Μάρτιος 2015 Οξεία ιογενής ηπατίτιδα Αίτια Ιός της ηπατίτιδας Α (Hepatitis A Virus-HAV) Iός

Διαβάστε περισσότερα

Κανένα για αυτήν την παρουσίαση. Εκπαιδευτικές-ερευνητικές-συμβουλευτικές επιχορηγήσεις την τελευταία διετία: Abbvie,Novartis, MSD, Angelini,

Κανένα για αυτήν την παρουσίαση. Εκπαιδευτικές-ερευνητικές-συμβουλευτικές επιχορηγήσεις την τελευταία διετία: Abbvie,Novartis, MSD, Angelini, Κανένα για αυτήν την παρουσίαση Εκπαιδευτικές-ερευνητικές-συμβουλευτικές επιχορηγήσεις την τελευταία διετία: Abbvie,Novartis, MSD, Angelini, 2 Κυκλοσπορίνη-θεραπευτικές ενδείξεις 3 Θεραπεία σοβαρών μορφών

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομική του Γόνατος Παθολογία και Χειρουργική των Συνδέσμων. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Ανατομική του Γόνατος Παθολογία και Χειρουργική των Συνδέσμων. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Ανατομική του Γόνατος Παθολογία και Χειρουργική των Συνδέσμων Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Προσαγωγή (ραιβότητα) Απαγωγή (βλαισότητα) Έσω στροφή Έξω στροφή Περιαγωγή Κάμψη Έκταση

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος Αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Η έγκαιρη αντιμετώπιση αποτελεί «κλειδί» για τον έλεγχο των αυτοάνοσων ασθενειών- της μεγάλης αυτής κατηγορίας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματολογία. Ψωριασική Αρθρίτιδα. Στέφανος Πατεράκης Φυσικοθεραπευτής, καθηγητής φυσ/πείας

Ρευματολογία. Ψωριασική Αρθρίτιδα. Στέφανος Πατεράκης Φυσικοθεραπευτής, καθηγητής φυσ/πείας Ρευματολογία Ψωριασική Αρθρίτιδα Στέφανος Πατεράκης Φυσικοθεραπευτής, καθηγητής φυσ/πείας Τι είναι η ψωριασική αρθρίτιδα; Η ψωριασική αρθρίτιδα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης πάθηση που προσβάλλει τις αρθρώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα

Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα Αντώνης Φανουριάκης Μονάδα Ρευματολογίας και Κλινικής Ανοσολογίας Δ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν» Αθήνα, 01/02/2016

Διαβάστε περισσότερα

Γ.Ν «ΑΓ.ΠΑΥΛΟΣ» ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ

Γ.Ν «ΑΓ.ΠΑΥΛΟΣ» ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Γ.Ν «ΑΓ.ΠΑΥΛΟΣ» ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ:DrΣ.ΠΑΠΑΣΤΕΡΓΙΟΥ ΡΗΞΗ ΤΕΝΟΝΤΑ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΘΩΡΑΚΙΚΟΥ ΜΥΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:KOYMHΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΕΙΔΙΚΕΥΟΜΕΝΟΣ ΕΠΙΒΛΕΨΗ:ΚΑΛΥΒΑΣ ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Α 1 η Περίπτωση 2 η

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ

29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ 29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η θρομβοεμβολική νόσος επιπλέκει 1/500-2000 κυήσεις. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στη λοχεία. Τα αέρια αίματος δεν θεωρούνται ευαίσθητη ή ειδική εξέταση για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Dr Α. Μεντής, Ιατρός Βιοπαθολόγος, Κλινικός Μικροβιολόγος ιευθυντής ιαγνωστικού Τμήματος ιευθυντής Εργαστηρίου Ιατρικής Μικροβιολογίας ιευθυντής Εθνικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

12. ΚΑΘ ΕΞΙΝ ΑΠΟΒΟΛΕΣ

12. ΚΑΘ ΕΞΙΝ ΑΠΟΒΟΛΕΣ 12. ΚΑΘ ΕΞΙΝ ΑΠΟΒΟΛΕΣ Καθ έξιν αποβολές ορίζονται ως η απώλεια τριών ή περισσοτέρων διαδοχικών κυήσεων. Καθ έξιν αποβολές είναι μια ετερογενής κατάσταση που έχει πολλά πιθανά αίτια, ενώ πολλοί παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Μηρόςβ βββ. Επιγο νατίδα. Έσω πλάγιος σύνδεσμος Έσω. Κνήμη βββββ

Μηρόςβ βββ. Επιγο νατίδα. Έσω πλάγιος σύνδεσμος Έσω. Κνήμη βββββ ΦΥΣΙΟ - ΓΟΝΑΤΟ Πρόσθιος χιαστός Έξω πλάγιος σύνδεσμος Έξω μηνίσκος Μηρόςβ βββ Επιγο νατίδα Οπίσθιος χιαστός σύνδεσμος Αρθρικός χόνδρος Έσω πλάγιος σύνδεσμος Έσω μηνίσκος Κνήμη βββββ Περόνη ββββ Ανατομία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΝΤΙΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑΚΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ

ΤΑ ΑΝΤΙΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑΚΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ ΤΑ ΑΝΤΙΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑΚΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ Βιβλιογραφική ενημέρωση Γεωργακόπουλος Παναγιώτης Ειδικευόμενος Παθολογίας Παθολογική Κλινική Γ.Ν.Α. ΚΑΤ Ως ΑΕΕ ορίζεται σύµφωνα µε τον Παγκόσµιο

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτα Κουτσογιάννη Αιµατολόγος ΝΥ Αιµοδοσίας Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός»

Παναγιώτα Κουτσογιάννη Αιµατολόγος ΝΥ Αιµοδοσίας Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός» ΑΙΜΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΜΑΚ ΜΕ ΜΙΚΤΗ ΑΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΑΒΟ Παναγιώτα Κουτσογιάννη Αιµατολόγος ΝΥ Αιµοδοσίας Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός» ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ (ΜΑΚ) Αποδεκτή θεραπεία για ασθενείς µε: συγγενείς

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ

Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2013 2014 Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ Χρόνος: Δευτέρα έως

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr Πολλες από τις ρευματικες παθησεις των ενηλικων προσβαλουν και τα παιδια,αν και σε μικροτερη συχνοτητα. Επιπλεον καποιες παθησεις όπως είναι ο συστηματικης έναρξης ή ο ολιγοαρθρικος τυπος εναρξης της Νεανικης

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. «ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.ΙΩΝΙΑΣ Εισαγωγή: γή Η συνηθέστερη των παθήσεων που προσβάλλει τους ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική Εμβολή. Έλενα Σολωμού Αιματολόγος Επίκουρη Καθηγήτρια Παθολογίας-Αιματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών

Πνευμονική Εμβολή. Έλενα Σολωμού Αιματολόγος Επίκουρη Καθηγήτρια Παθολογίας-Αιματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Πνευμονική Εμβολή Έλενα Σολωμού Αιματολόγος Επίκουρη Καθηγήτρια Παθολογίας-Αιματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Πήξη αίματος Αιμόσταση: διακοπή της απώλειας αίματος Μηχανισμοί αιμόστασης : Αγγειοσύσπαση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αθήνα 8 Μαρτίου 2011 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας στους δυο θανάτους, ασθενών με Χρόνια Νεφρική Νόσο, οφείλεται σε καρδιαγγειακό επεισόδιο και όχι στη νόσο αυτή καθ αυτή!!! Αυτό ανέφερε

Διαβάστε περισσότερα

Οι Μηνίσκοι του Γόνατος και η Αρθροσκοπική Mηνισκεκτομή

Οι Μηνίσκοι του Γόνατος και η Αρθροσκοπική Mηνισκεκτομή Οι Μηνίσκοι του Γόνατος και η Αρθροσκοπική Mηνισκεκτομή Τι είναι οι μηνίσκοι του γόνατος; Οι μηνίσκοι του γόνατος είναι ινοχόνδρινοι δίσκοι σχήματος C οι οποίοι παρεμβάλλονται μεταξύ του μηριαίου και της

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Πέτρος Δ. Δαμουλής, D.M.D., D.M.Sc. Περιοδοντολόγος Επισκέπτης Καθηγητής Πανεπιστημίου Tufts, ΗΠΑ Η Περιοδοντική Νόσος είναι μία Λοίμωξη που προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg).

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg). EMA/230698/2013 EMEA/H/C/000944 Περίληψη EPAR για το κοινό ριβαροξαβάνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Αλλογενής Μεταµόσχευση Αρχέγονων Αιµοποιητικών Κυττάρων:βασικές αρχές, ενδείξεις και διαδικασία. Επιλεγόµενο Μάθηµα Αιµατολογίας

Αλλογενής Μεταµόσχευση Αρχέγονων Αιµοποιητικών Κυττάρων:βασικές αρχές, ενδείξεις και διαδικασία. Επιλεγόµενο Μάθηµα Αιµατολογίας Αλλογενής Μεταµόσχευση Αρχέγονων Αιµοποιητικών Κυττάρων:βασικές αρχές, ενδείξεις και διαδικασία Επιλεγόµενο Μάθηµα Αιµατολογίας Βασικές αρχές Η µεταµόσχευση αρχέγονων αιµοποιητικών κυττάρων αποτελεί σηµαντική

Διαβάστε περισσότερα

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Μεταγγίσεις σε νεογνά και παιδιά Μεταγγίσεις στον νεογνικό πληθυσμό Μεταγγίσεις στον

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Ιστορικό ασθενούς Γυναίκα, 80 ετών Αδυναμία, δύσπνοια αιφνιδίου έναρξης από τριημέρου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΚΑΘ` ΕΞΙΝ ΑΠΟΒΟΛΕΣ (πληροφορίες για το κοινό σύμφωνα με το Βρετανικό κολλέγιο μαιευτήρωνγυναικολόγων) για περισσότερες πληροφορίες η γυναίκα πρέπει να συμβουλεύεται το γυναικολόγο της. ΓΕΝΙΚΑ Αποβολή είναι

Διαβάστε περισσότερα

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων:

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων: EMA/411054/2015 EMEA/H/C/000992 Περίληψη EPAR για το κοινό γολιμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ Παθοφυσιολογία, Διάγνωση και Αντιμετώπιση Alexander Kofinas, MD Director Kofinas Perinatal Associate Professor Clinical Obstetrics and Gynecology Cornell University, College of Medicine

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στατίνες και σακχαρώδης διαβήτης Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Σακχαρώδης διαβήτης και καρδιαγγειακός κίνδυνος Μετα-ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ανδρέας Π. Καραμπίνης Διευθυντής ΜΕΘ Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΓΡΙΠΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο ΓΡΙΠΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΓΡΙΠΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο ΓΡΙΠΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΓΡΙΠΗ 2010-2011 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο ΓΡΙΠΗΣ 2010-2011 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΧΡΗΣΗΣ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΓΡΙΠΗΣ 15 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2011 ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ Κατά την περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

Κληρονομικές διαταραχές αιμόστασης και Θρομβοφιλία

Κληρονομικές διαταραχές αιμόστασης και Θρομβοφιλία Κληρονομικές διαταραχές αιμόστασης και Θρομβοφιλία Α. Μούγιου Αιματολόγος ΠΓΝΠ 27-02-2015 Κληρονομικές αιμορραγικές διαταραχές αιμόστασης Κληρονομικές διαταραχές πρωτογενούς αιμόστασης Νόσος von Willebrand

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΝΩΣΗ ΙΣΘΜΟΥ ΑΟΡΤΗΣ

ΣΤΕΝΩΣΗ ΙΣΘΜΟΥ ΑΟΡΤΗΣ ΣΤΕΝΩΣΗ ΙΣΘΜΟΥ ΑΟΡΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΠΩΤΕΡΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ Κωνσταντίνος Θωμαϊδης Καρδιολογική Κλινική Γ.Ν «Γ.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ» Συνηθισμένη συγγενής ανωμαλία (6-8% των Σ.Κ.) Συχνότητα:

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ και ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ και ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ - (ΕΠΕΜΥ) 6 ο Επιστημονικό Συμπόσιο Μυοσκελετικών Παθήσεων - ΕΠΕΜΥ 2014 «Εξελίξεις στις φλεγμονώδεις ρευματικές παθήσεις και στα νοσήματα του οστικού μεταβολισμού»

Διαβάστε περισσότερα

Τµήµα Υπερήχων & Εµβρυοµητρικής Ιατρικής. Το θαύµα... της ζωής!

Τµήµα Υπερήχων & Εµβρυοµητρικής Ιατρικής. Το θαύµα... της ζωής! Τµήµα Υπερήχων & Εµβρυοµητρικής Ιατρικής Το θαύµα... της ζωής! Οι Υπέρηχοι Εγκυμοσύνης... Τμήμα Υπερήχων & Εμβρυομητρικής Ιατρικής Στο Τμήμα Υπερήχων & Εμβρυομητρικής Ιατρικής της ΡΕΑ Μαιευτικής Γυναικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ Του Δρ. Κωνσταντίνου Δ. Στρατηγού Δ/ντού Ορθοπαιδικής Επανορθωτικής Χειρουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Είδαμε ότι οι ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ είναι 1. Ανατομικοί φραγμοί - Δέρμα - Βλεννώδεις

Διαβάστε περισσότερα

Δρ Ελευθερία Ελμίνα Λευκού Αιματολόγος. Εξειδικευθείσα στην Αιμόσταση Αιματολογία κυήσεως Στο Guy s & St Thomas hospital, London, UK

Δρ Ελευθερία Ελμίνα Λευκού Αιματολόγος. Εξειδικευθείσα στην Αιμόσταση Αιματολογία κυήσεως Στο Guy s & St Thomas hospital, London, UK ΙΜΕΘΑ Αθήνα 10 12/4/2014 Δρ Ελευθερία Ελμίνα Λευκού Αιματολόγος Εξειδικευθείσα στην Αιμόσταση Αιματολογία κυήσεως Στο Guy s & St Thomas hospital, London, UK Δεν υπάρχουν προοπτικές τυχαιοποιημένες μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Θρομβοφιλία. (παθολογική. αιμόσταση). Ο όρος θρομβοφιλία σχετίζεται με επαναλαμβανόμενα ή υποτροπιάζοντα επεισόδια θρομβώσεων (αρτηριακών

Θρομβοφιλία. (παθολογική. αιμόσταση). Ο όρος θρομβοφιλία σχετίζεται με επαναλαμβανόμενα ή υποτροπιάζοντα επεισόδια θρομβώσεων (αρτηριακών «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΑΝΑΣΤΟΛΕΩΝ ΤΗΣ ΠΗΞΗΣ ΣΤΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ ΙΙ» Π.Γ.Ν.Θ. ΑΧΕΠΑ Βιοχημικό Εργαστήριο, Αιματολογικό Τμήμα Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Θυσιάδου Κ, Ραπτάκη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσθιος Χιαστός Σύνδεσμος, η σύγχρονη αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Παρασκευή, 29 Απρίλιος :18

Πρόσθιος Χιαστός Σύνδεσμος, η σύγχρονη αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Παρασκευή, 29 Απρίλιος :18 Απαντά ο Ορθοπαιδικός Χειρουργός, Ανδρέας Καραγιάννης Η βλάβη του Προσθίου Χιαστού Συνδέσμου είναι η πλέον κοινή κάκωση στο γόνατο και περίπου στο ήμισυ του αριθμού των βλαβών στο γόνατο. Μεταξύ των δύο

Διαβάστε περισσότερα

Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος

Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος 1. Τι είναι οι ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αντικατάσταση ισχίου και γόνατος; Ο όρος ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι (ΕΕΜ)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι MK1118 ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΚΛΙΝΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΔΙΑΛΕΞΗ 4 ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΤΣΑΤΟΥ, PHD ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΘΑΝΑΤΩΝ 450,000 400,000 350,000 300,000 250,000 200,000 150,000 100,000

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΑ ΕΠΙ ΧΡΟΝΙΑΣ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ: ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ-ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΟΞΕΙΑ ΕΠΙ ΧΡΟΝΙΑΣ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ: ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ-ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΞΕΙΑ ΕΠΙ ΧΡΟΝΙΑΣ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ: ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ-ΘΕΡΑΠΕΙΑ Αλεξάνδρα Αλεξοπούλου Επίκουρη Καθηγήτρια Β Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο ΓΝΑ CANONIC STUDY 1343 ασθενείς

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοψη της προσέγγισης ασθενούς με πανκυτταροπενία. Ιατρικό Τμήμα Πανεπιστημίου Πατρών Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία Αργύρης Συμεωνίδης

Σύνοψη της προσέγγισης ασθενούς με πανκυτταροπενία. Ιατρικό Τμήμα Πανεπιστημίου Πατρών Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία Αργύρης Συμεωνίδης Σύνοψη της προσέγγισης ασθενούς με πανκυτταροπενία Ιατρικό Τμήμα Πανεπιστημίου Πατρών Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία Αργύρης Συμεωνίδης Αρχική κλινική προσέγγιση Συμπτωματικός ή μη συμπτωματικός

Διαβάστε περισσότερα

Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ

Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ Έκδοση από 2016 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΟΙΚΟΓΕΝΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΣ ΠΥΡΕΤΟΣ 1.1 Τι είναι; Ο Οικογενής Μεσογειακός Πυρετός (ΟΜΠ) είναι ένα γενετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΓΟΝΑΤΟΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΓΟΝΑΤΟΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΓΟΝΑΤΟΣ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΟΥ ΓΟΝΑΤΟΣ 1.Τροχογίγλυμη άρθρωση 2.Αποτελείται από την κνημομηριαία και την επιγονατιδομηριαία διάρθρωση 3.Η περόνη δεν συμμετέχει στην άρθρωση Αρθρικός θύλακος Αρθρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ. Λ. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ. Λ. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Λ. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Παθήσεις των νεφρών: 5. α. Σπειραματοπάθεια ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΠΑΘΕΙΕΣ Μορφολογικές (ιστολογικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ Στάδια μικροβιακής λοίμωξης δημιουργία αποικίας σε εξωτερική επιφάνεια διείσδυση στον οργανισμό τοπική μόλυνση συστηματική (γενικευμένη) μόλυνση H σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Καθ' έξιν Αποβολών

Τμήμα Καθ' έξιν Αποβολών Τμήμα Καθ' έξιν Αποβολών Αν. Καθηγητής Σ. Δενδρινός 1 / 7 Το Τμήμα Επανειλημμένων Αποβολών αποτελεί ειδικό Τμήμα της Β Μαιευτικής και Γυναικολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών με αντικείμενο τη

Διαβάστε περισσότερα

Η πρωτογενής ανοσοβιολογική απόκριση ενεργοποιείται κατά την πρώτη επαφή του οργανισμού με ένα αντιγόνο. Περιλαμβάνει τα εξής στάδια:

Η πρωτογενής ανοσοβιολογική απόκριση ενεργοποιείται κατά την πρώτη επαφή του οργανισμού με ένα αντιγόνο. Περιλαμβάνει τα εξής στάδια: Εικόνα 1.24: α) Σύνδεση αντισώματος - αντιγόνου, β) συμπληρωματικότητα αντισώματος - αντιγόνου, γ) ένα αντίσωμα συνδέεται με περισσότερα από ένα αντιγόνα. Στάδια ανοσοβιολογικής απόκρισης Η αντίδραση του

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

25. RHESUS (Rh) ANOΣΟΠΟΙΗΣΗ

25. RHESUS (Rh) ANOΣΟΠΟΙΗΣΗ Η Rh ανοσοποίηση οφείλεται σε εμβρυο-μητρική μετάγγιση (ΕΜΜ), όπου ποσότητα Rh θετικού εμβρυϊκού αίματος εισέρχεται στη μητρική κυκλοφορία Rh αρνητικής εγκύου και δημιουργούνται αντισώματα κατά του παράγοντα

Διαβάστε περισσότερα

Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ

Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ Έκδοση από 2016 2. ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ 2.1 Πως μπαίνει η διάγνωση; Γενικά ακολουθείται η παρακάτω προσέγγιση: Κλινική υποψία:

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου

Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου Οι δυσλιπιδαιμίες είναι παθολογικές καταστάσεις με διαταραχές των λιπιδίων του αίματος ποσοτικές αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΥΝΑΜΙΚΟ ΕΓΧΡΩΜΟ TRIPLEX ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ ΤΟΥ ΠΕΟΥΣ

ΥΝΑΜΙΚΟ ΕΓΧΡΩΜΟ TRIPLEX ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ ΤΟΥ ΠΕΟΥΣ ηµήτρης Γ. Χατζηχρήστου Καθηγητής Ουρολογίας Ανδρολογίας Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης 01 ΥΝΑΜΙΚΟ ΕΓΧΡΩΜΟ TRIPLEX ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ ΤΟΥ ΠΕΟΥΣ Ποια είναι τα αγγειακά προβλήµατα της στύσης; Τα αγγειακά

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ Σε ποιούς ασθενείς µε τι µακροχρόνια αποτελέσµατα. Νικ. Λάγιος Χειρ. Ορθοπαιδικός Διευθυντής Α Ορθοπαιδικής Κλινικής Ι ΙΑΣΩ GENERAL ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Γενικά Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν τους στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Το σύνδροµο του καρπιαίου σωλήνα είναι µία συνήθης αιτία πόνου και διαταραχής της αισθητικότητας στα χέρια. Οφείλεται σε πίεση του µέσου νεύρου στην περιοχή του καρπού. Στην περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ Guidelines of American Heart Association/American Stroke Association 2013 EFNS Guidelines 2011 Royal College of Physicians National Clinical Guidelines

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΩΣΗ Η ΑΚΡΩΤΗΡΙΑΣΜΟΣ ΣΕ ΣΟΒΑΡΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ

ΔΙΑΣΩΣΗ Η ΑΚΡΩΤΗΡΙΑΣΜΟΣ ΣΕ ΣΟΒΑΡΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΔΙΑΣΩΣΗ Η ΑΚΡΩΤΗΡΙΑΣΜΟΣ ΣΕ ΣΟΒΑΡΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ Χατζώκος Γ. Ιπποκράτης Οι ακρωτηριασμοί στην Ορθοπαιδική αποτελούν την έσχατη λύση για την αντιμετώπιση σοβαρών προβλημάτων ενός άκρου το οποίο είναι αδύνατον

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπές Οργανωτική Επιτροπή

Επιτροπές Οργανωτική Επιτροπή Επιτροπές Οργανωτική Επιτροπή Πρόεδρος: Δ. Πεκτασίδης Μέλη: Σ. Ντουράκης Ι. Κοσκίνας Δ. Βασιλόπουλος Επιστημονική Επιτροπή Πρόεδρος: Γ. Παπαθεοδωρίδης Μέλη: Μ. Deutsch Α. Αλεξοπούλου Α. Θανοπούλου Γ. Θεοδοσιάδης

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Διάλεξη 5: Σακχαρώδης Διαβήτης και Άσκηση Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς, Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 5 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματικός Πυρετός και Μεταστρεπτοκοκκική Αντιδραστική Αρθρίτιδα

Ρευματικός Πυρετός και Μεταστρεπτοκοκκική Αντιδραστική Αρθρίτιδα www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Ρευματικός Πυρετός και Μεταστρεπτοκοκκική Αντιδραστική Αρθρίτιδα Έκδοση από 2016 2. Διάγνωση και θεραπεία 2.1 Πώς μπαίνει η διάγνωση; Τα κλινικά ευρήματα και

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι οστεοπόρωση;

Τι είναι οστεοπόρωση; Τι είναι οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι χρόνια πάθηση του μεταβολισμού των οστών, κατά την οποία παρατηρείται σταδιακή μείωση της πυκνότητας και της ποιότητάς τους, ώστε αυτά με την πάροδο του χρόνου

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης. Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ

Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης. Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης 1 Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ Τι είναι η λανθανουσα φυματική λοίμωξη (ΛΦ)? 2 Υποκλινική νόσος ΛΦ είναι η παρουσία M. tuberculosis

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: ΠΠ 1 Οι άνθρωποι με συμπτώματα ρευματοειδούς αρθρίτιδας (ΡΑ) θα πρέπει να έχουν έγκαιρη πρόσβαση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΘΡΟΜΒΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ. Βασίλειος Δ. Σιούλας Μαιευτήρας - Γυναικολόγος

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΘΡΟΜΒΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ. Βασίλειος Δ. Σιούλας Μαιευτήρας - Γυναικολόγος ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΘΡΟΜΒΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο για τη Θρόμβωση και την Αντιθρομβωτική Αγωγή (11-12/04/2014) Βασίλειος Δ. Σιούλας Μαιευτήρας - Γυναικολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΕΓΧΥΣΗΣ ΒΟΤΟΥΛΙΝΙΚΗΣ ΤΟΞΙΝΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΩΝ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΕΓΧΥΣΗΣ ΒΟΤΟΥΛΙΝΙΚΗΣ ΤΟΞΙΝΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΩΝ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΕΓΧΥΣΗΣ ΒΟΤΟΥΛΙΝΙΚΗΣ ΤΟΞΙΝΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΩΝ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Βαρβαρούσης Δ, Πλούμης Α, Μπερής Α Μονάδα Φυσικής Ιατρικής & Αποκατάστασης «Σ. Νιάρχος», Πανεπιστημιακό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ. 17.30-19.30 Κλινικό φροντιστήριο: Αντιθρομβωτική αγωγή του ασθενή με οξύ ή

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ. 17.30-19.30 Κλινικό φροντιστήριο: Αντιθρομβωτική αγωγή του ασθενή με οξύ ή ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Παρασκευή 3 Οκτωβρίου 2014 17.30-19.30 Κλινικό φροντιστήριο: Αντιθρομβωτική αγωγή του ασθενή με οξύ ή παλαιό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (ΑΕΕ). Παρουσίαση κλινικών περιπτώσεων. Πρόεδροι:

Διαβάστε περισσότερα

Μ. Δρακοπούλου*, Κ. Τούτουζας*, Γ. Μπενέτος*, Α. Συνετός*, Φ. Mητροπούλου*, Α. Μιχελόγγονα*, Α. Παπανικολάου*, Κ. Πρέκας, Η. Σιώρης, Δ.

Μ. Δρακοπούλου*, Κ. Τούτουζας*, Γ. Μπενέτος*, Α. Συνετός*, Φ. Mητροπούλου*, Α. Μιχελόγγονα*, Α. Παπανικολάου*, Κ. Πρέκας, Η. Σιώρης, Δ. Μ. Δρακοπούλου*, Κ. Τούτουζας*, Γ. Μπενέτος*, Α. Συνετός*, Φ. Mητροπούλου*, Α. Μιχελόγγονα*, Α. Παπανικολάου*, Κ. Πρέκας, Η. Σιώρης, Δ. Τούσουλης* *A Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική, Ιπποκράτειο Γενικό

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση: καινούργιος ευρωπαϊκός ορισμός κρούσματος για ηπατίτιδα Β

Πρόταση: καινούργιος ευρωπαϊκός ορισμός κρούσματος για ηπατίτιδα Β ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Αλλαγή του ορισμού κρούσματος της Ηπατίτιδας Β και C Δήλωση των περιστατικών χρόνιας ηπατίτιδας Το ECDC προτείνει

Διαβάστε περισσότερα

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Αιµοδυναµικές αλλαγές κατά την εγκυµοσύνη Όγκος αίµατος 30-50% Μέγιστο 20-24 εβδ Όγκος παλµού Καρδιακή Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Επίβλεψη. Κολπική µαρµαρυγή 3/12/2014. 1. κ. Σταύρος Κωνσταντινίδης Καθηγητητής Καρδιολογίας.Π.Θ. 1-2% του γενικού πληθυσµού

Επίβλεψη. Κολπική µαρµαρυγή 3/12/2014. 1. κ. Σταύρος Κωνσταντινίδης Καθηγητητής Καρδιολογίας.Π.Θ. 1-2% του γενικού πληθυσµού Επίβλεψη 1. κ. Σταύρος Κωνσταντινίδης Καθηγητητής Καρδιολογίας.Π.Θ Πρόληψη αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων στην κολπική µαρµαρυγή. Η θέση των νέων αντιπηκτικών. 2. Γεώργιος Χαλικιάς Λέκτορας Καρδιολογίας.Π.Θ

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Χριστίνα Δάλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών cdalla@med.uoa.gr www.med.uoa.gr/pharmacology Ισχύς (potency) ενός φαρμάκου (συνήθως εκφράζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα