10 Ενδοκρινολογικό Τμήμα Α Παθολογικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Λαϊκό», Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "10 Ενδοκρινολογικό Τμήμα Α Παθολογικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Λαϊκό», Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών"

Transcript

1 Σύνδροµο αντίστασης στην Ινσουλίνη εκτίµηση ευαισθησίας /αντίστασης στην ινσουλίνη in vivo στον Σακχαρώδη ιαβήτη τύπου 2 (Σ Τ2) ΦΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ, ΕΥΑΝΘΙΑ ΔΙΑΜΑΝΤΗ-ΚΑΝΔΑΡΑΚΗ 10 Ενδοκρινολογικό Τμήμα Α Παθολογικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Λαϊκό», Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ι. Ορισμός αντίστασης στην ινσουλίνη όρος αντίσταση στην ινσουλίνη αναφέρεται στην κατάσταση κατά την οποία Ο η δράση της ινσουλίνης ανεπαρκεί και δεν επιτυγχάνει να επιτελέσει τις μεταβολικές απαιτήσεις των περιφερικών ιστών. Η αντίσταση στην ινσουλίνη καλύπτει ένα πολυσύνθετο κλινικό, παθοφυσιολογικό και μοριακό φάσμα, ως εκ τούτου δεν υπάρχει ευρέως αποδεκτός ορισμός. Πέραν του συνδρόμου αντίστασης στην ινσουλίνη που περιγράφηκε πρώτη φορά από τον Reaven και εμπεριέχει την διαταραγμένη ανοχή στην γλυκόζη, την δυσλιπιδαιμία και την αρτηριακή υπέρταση, έχει προκύψει μια οντότητα που εμφανίζεται να επιδρά σε κάθε μεταβολικό σύστημα με πολύμορφες εκδηλώσεις. Μια σειρά παθήσεων συνδέονται με την αντίσταση στην ινσουλίνη (Πίνακας 1). Πίνακας 1. Παθήσεις και καταστάσεις οι οποίες συνδέονται µε την αντίσταση στην ινσουλίνη Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών Ασιτία Φλεγμονώδεις καταστάσεις Δυσλιπιδαιμία Αθηροσκλήρωση Αρτηριακή υπέρταση Φαρμακευτικά σκευάσματα (θειαζιδικά διουρητικά, κορτικοστεροειδή) Διαβητική κετοξέωση Κίρρωση Μεγαλακρία Μελανίζουσα ακάνθωση Ενδοθηλιακή δυσλειτουργία -125-

2 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Ουραιμία Σύνδρομο Cushing Φαιοχρωμοκύττωμα Κύηση Εφηβεία Προχωρημένη ηλικία Stress Παχυσαρκία Άπνοια κατά τον ύπνο Κακοήθειες (μαστού, προστάτη, ήπατος) Σύνδρομο Prader-Willi Leprechaunism Λιποδυστροφία Η ινσουλίνη αντιπροσωπεύει μια από τις σημαντικότερες αναβολικές ορμόνες στον ανθρώπινο οργανισμό και η δράση της σε διάφορους ιστούς είναι ποικίλη και σύνθετη. Για το λόγο αυτό έχει διατυπωθεί ένας ευρύς ορισμός για τον όρο αντίσταση στην ινσουλίνη ως η «υποφυσιολογική βιολογική απάντηση σε μια δεδομένη συγκέντρωση ινσουλίνης». Όταν όμως αναφερόμαστε στην ύπαρξη αντίστασης στην ινσουλίνη, εννοούμε την μειωμένη ευαισθησία των περιφερικών ιστών και κυρίως των μυών, στην δράση της ινσουλίνης όσον αφορά την ομοιοστασία της γλυκόζης. Όταν υπάρχει αντίσταση στην δράση της ινσουλίνης υπάρχει και ανάλογη απάντηση υπερέκκρισης και επακόλουθης υπερινσουλιναιμίας. Ο όρος «σύνδρομο αντίστασης στην ινσουλίνη» χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια ομάδα διαταραχών και κλινικών εκδηλώσεων (Πίνακας 1). Ενώ το «μεταβολικό σύνδρομο» επικεντρώνεται στην ταυτοποίηση ατόμων με αντίσταση στην ινσουλίνη και αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου. Δεν πρέπει όμως να θεωρείται ότι η παρουσία ελαττωμένης ευαισθησίας στην ινσουλίνη είναι ισοδύναμο με το μεταβολικό σύνδρομο ή με νόσο. ΙΙ. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί Οι μηχανισμοί ανάπτυξης αντίστασης στην ινσουλίνη ποικίλουν ανάλογα με την κλινική οντότητα στην οποία συνυπάρχουν. Η αντίσταση στην ινσουλίνη μπορεί να οφείλεται σε αυτοαντισώματα στον υποδοχέα της ινσουλίνης όπως στο σύνδρομο τύπου Β αντίστασης στην ινσουλίνη, ή σε μεταλλάξεις στον υποδοχέα της ινσουλίνης όπως στον Leprechaunism. Στις περισσότερες περιπτώσεις όμως οι μηχανισμοί είναι σύνθετοι και αφορούν πολλαπλά μονοπάτια στην ενδοκυττάρια μετάδοση του μηνύματος της ινσουλίνης καθώς και την αλληλεπίδραση μεσολαβητών, μεταβολικών ή ορμονικών όπως συμβαίνει στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, στο μεταβολικό σύνδρομο και την παχυσαρκία

3 Φ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ, Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΗ-ΚΑΝΔΑΡΑΚΗ: ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΥΑΙΣΘΗ- ΣΙΑΣ /ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ IN VIVO ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 (ΣΔΤ2) Διαταραχές μεταγωγής του σήματος της ινσουλίνης στον ΣΔΤ2 Παρόλο που έχει βρεθεί ότι η δέσμευση της ινσουλίνης σε μονοκύτταρα και λιποκύτταρα ασθενών με ΣΔΤ2, είναι ελαττωμένη 20%-30%, λόγω μείωσης του αριθμού των υποδοχέων της, η δεσμευτική ικανότητα της ινσουλίνης in vivo σε διαλυτούς υποδοχείς της ινσουλίνης προερχόμενοι από τους μύες και το ήπαρ ασθενών με ΣΔΤ2 βρέθηκε φυσιολογική. Γενικά δεν έχει παρατηρηθεί συσχέτιση της συγγένειας την ινσουλίνης με τον υποδοχέα της και της βαρύτητας της αντίστασης της ινσουλίνης στον ΣΔΤ2. Σημαντικές παθοφυσιολογικά μεταλλάξεις του γονιδίου του υποδοχέα της ινσουλίνης δεν έχουν ανευρεθεί, γεγονός που αποκλείει τις δομικές γονιδιακές αλλαγές του υποδοχέα της ινσουλίνης ως αιτία της αντίστασης στην ινσουλίνη στον ΣΔΤ2. Οι περισσότεροι ερευνητές που έχουν μελετήσει την δραστηριότητα της τυροσινική κινάσης του υποδοχέα της ινσουλίνης (σε σκελετικούς μύες, ηπατοκύτταρα, λιποκύτταρα, ερυθροκύτταρα) ατόμων με ΣΔΤ2, την έχουν βρει ελαττωμένη. Ειδικότερα σε μελέτες in vivo με ευγλυκαιμική υπερινσουλιναιμική αντλία και βιοψίες μυός παχύσαρκων φυσιολογικών ατόμων και ασθενών με ΣΔΤ2, βρέθηκε σημαντική ελάττωση της φωσφορυλίωσης της τυροσίνης του υποδοχέα της ινσουλίνης. Αντιθέτως έχει παρατηρηθεί φυσιολογική αύξηση της φωσφορυλίωσης της τυροσίνης του υποδοχέα της ινσουλίνης μετά από διέγερση με ινσουλίνη σε φυσιολογικά άτομα ή με διαταραγμένη ανοχή στην γλυκόζη άτομα. Οι παρατηρήσεις αυτές υποδεικνύουν ότι η διαταραγμένη δραστηριότητα της τυροσινικής κινάσης του υποδοχέα της ινσουλίνης είναι επίκτητη, πιθανόν αποτέλεσμα της υπεργλυκαιμίας και άλλων μεταβολικών διαταραχών. Φυσιολογικά η ινσουλίνη, δεσμευόμενη στον υποδοχέα της,αυξάνει την φωσφορυλίωση της τυροσίνης του insulin receptor substrate 1 (IRS-1) σε λεπτόσωμα υγιή άτομα. Απεναντίας η φωσφορυλίωση του IRS-1 και η δραστηριότητα της PI3- κινάσης έχει βρεθεί ελαττωμένη σε άτομα με ΣΔΤ2 και σε παχύσαρκα χωρίς ΣΔΤ2 άτομα σε σύγκριση με τους φυσιολογικούς μάρτυρες. Μειωμένη δραστηριότητα της PI3-κινάσης και ελαττωμένη φωσφορυλίωση του IRS-1 έχουν επίσης άτομα με οικογενειακό ιστορικό ΣΔΤ2 σε σύγκριση με τους μάρτυρες, παρόλο την φυσιολογική φωσφορυλίωση της τυροσίνης του υποδοχέα της ινσουλίνης. Βάσει των ανωτέρω, διαταραχές που συνδέονται με την ενεργοποίηση και δραστηριότητα του IRS-1 και της PI3-κινάσης είναι χαρακτηριστικές ενδοκυττάριες διαταραχές στον ΣΔΤ2 και σχετίζονται με την αντίσταση στην ινσουλίνη. Η αντίσταση της ινσουλίνης στην μετάδοση του σήματός της μέσω της PI3- κινάσης αντιπαραβάλλεται με την ικανότητα της ινσουλίνης να διεγείρει τα μονοπάτια μετάδοσης του σήματος μέσω της MAP-κινάσης σε παχύσαρκα μη διαβητικά άτομα και ασθενείς με ΣΔΤ2. Η υπερινσουλιναιμία που παρατηρείται σε άτομα με αντίσταση στην ινσουλίνη αυξάνει την δραστηριότητα της ΜΕΚ-1 και την φωσφορυλίωση των ERK-1/2, κινασών του συστήματος της MAP-κινάσης. Η διατήρηση -127-

4 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ της ικανότητας της ινσουλίνης να διεγείρει τα μονοπάτια μετάδοσης του σήματος των MAP-κινασών μπορεί να επιτείνει την αντίσταση στην ινσουλίνη. Η ERK-1/2 μπορεί να φωσφορυλιώσει τον IRS-1 στην σερίνη, και η φωσφορυλίωση της σερίνης του IRS-1 αλλά και του ίδιου του υποδοχέα της ινσουλίνης ενοχοποιείται στην απευαισθητοποίηση του σήματος της ινσουλίνης. Θέσεις έκφρασης της αντίστασης στην ινσουλίνη στον ΣΔΤ2 Παρόλο που τα περισσότερα άτομα με αντίσταση στην ινσουλίνη και επακόλουθη υπερινσουλιναιμία δεν θα αναπτύξουν έκδηλη υπεργλυκαιμία, τα άτομα αυτά βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ΣΔΤ2. Η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι ένας ισχυρός και ανεξάρτητος πρώιμος παράγοντας κινδύνου ανάπτυξης ΣΔΤ2. Διαταραχές της ινσουλινοευαισθησίας πιστεύεται ότι υπάρχουν έτη πριν την εμφάνιση του ΣΔΤ2, ενώ αντίσταση στην ινσουλίνη έχουν περίπου 90% των ασθενών με ΣΔΤ2. Για να αναπτυχθεί ΣΔΤ2 με έκδηλη υπεργλυκαιμία και όλα τα επακόλουθα αυτής όπως αμφιβληστροειδοπάθεια, νεφροπάθεια και νευροπάθεια, πρέπει το άτομο με αντίσταση στην ινσουλίνη να μην μπορεί να συντηρήσει τον απαραίτητο βαθμό αντισταθμιστικής υπερινσουλιναιμίας, έτσι ώστε να διατηρηθεί η φυσιολογική ομοιόσταση της γλυκόζης. Μελέτες με ευγλυκαιμικές αντλίες και μοντέλα ομοιόστασης έχουν παράσχει άμεσες ποσοτικές ενδείξεις ότι η πρόοδος από την φυσιολογική στην διαταραγμένη ανοχή στην γλυκόζη συνδέεται με την ανάπτυξη σοβαρού βαθμού αντίστασης στην ινσουλίνη. Ο DeFronzo και οι συν. χρησιμοποιώντας ευγλυκαιμική αντλία ινσουλίνης έχουν αποδείξει ότι η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα των λεπτών και παχύσαρκων ασθενών με ΣΔΤ2 και ήπια έως μέτρια υπεργλυκαιμία νηστείας (150±8 mg/dl). H διαμεσολαβούμενη από την ινσουλίνη διανομή της γλυκόζης στους ιστούς σε λεπτόσωμα άτομα με ΣΔΤ2 βρέθηκε μειωμένη κατά 40%-50%, παρέχοντας έτσι αναμφισβήτητες αποδείξεις της παρουσίας μέτριας έως σοβαρής αντίστασης στην ινσουλίνη. Η διατήρηση της φυσιολογικής ομοιόστασης της γλυκόζης εξαρτάται από τρεις μηχανισμούς: 1) καταστολή της ενδογενούς (κυρίως ηπατικής) παραγωγής γλυκόζης, 2)αύξηση της σπλαχνικής (ήπαρ, γαστρεντερικό σύστημα) πρόσληψης γλυκόζης, 3) αύξηση της πρόσληψης γλυκόζης από τους περιφερικούς ιστούς. Σε καταστάσεις νηστείας το ήπαρ παράγει γλυκόζη με ρυθμό 2 mg/kg/min. γλυκόζη η οποία είναι απαραίτητη για τις ενεργειακές ανάγκες του εγκεφάλου. Κατά την διάρκεια απορρόφησης της γλυκόζης από το γαστρεντερικό σύστημα ινσουλίνη εκκρίνεται από το πάγκρεας και μέσω της πυλαίας φλέβας προσλαμβάνεται από το ήπαρ και καταστέλλεται η ηπατική παραγωγή γλυκόζης. Σε άτομα με ΣΔΤ2 και ήπια υπεργλυκαιμία νηστείας ( 140 mg/dl) συγκεντρώσεις ινσουλίνης ~ 100 μu/ml προκαλούν πλήρη καταστολή της ηπατικής παραγωγής γλυκόζης, ωστόσο όταν εγκατασταθεί πιο σοβαρή υπεργλυκαιμία νηστείας ( mg/dl) η ικανό

5 Φ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ, Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΗ-ΚΑΝΔΑΡΑΚΗ: ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΥΑΙΣΘΗ- ΣΙΑΣ /ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ IN VIVO ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 (ΣΔΤ2) τητα της ίδιας συγκέντρωσης ινσουλίνης να καταστείλει την ηπατική παραγωγή γλυκόζης είναι διαταραγμένη. Η πρωινή υπεργλυκαιμία είναι στενά συνδεδεμένη με την ηπατική παραγωγή γλυκόζης. Οι παρατηρήσεις αυτές υποδεικνύουν ότι υπάρχει μία επίκτητη συνιστώσα της ηπατικής αντίστασης στην ινσουλίνη η οποία επιδεινώνεται προοδευτικά καθώς ο ΣΔ εγκαθίσταται. Ο μυϊκός ιστός είναι η κύρια θέση δράσης της ινσουλίνης όσον αφορά την πρόσληψη γλυκόζης. Μελέτες σε φυσιολογικό πληθυσμό που χρησιμοποίησαν ευγλυκαιμικές αντλίες ινσουλίνης σε συνδυασμό με αρτηριακό καθετηριασμό των άκρων κατέδειξαν ότι κατά προσέγγιση 80% της συνολικής πρόσληψης γλυκόζης στον ανθρώπινο οργανισμό επισυμβαίνει στους σκελετικού μυς. Εν αντιθέσει σε άτομα με ΣΔΤ2 ο ρυθμός πρόσληψης της γλυκόζης καθυστερεί και είναι μειωμένος κατά 50%. Τα αποτελέσματα αυτά αποδεικνύουν ότι ο μυϊκός ιστός αποτελεί την πρωταρχική θέση αντίστασης στην ινσουλίνη όπως τεκμηριώνεται κατά την εφαρμογή της τεχνικής της ευγλυκαιμικής αντλίας ινσουλίνης στα άτομα με ΣΔΤ2. Κατά την χρήση ευγλυκαιμικής αντλίας ινσουλίνης σε συνδυασμό με καθετηριασμό των ηπατικών φλεβών δεν ανευρέθηκαν διαφορές στην πρόσληψη γλυκόζης από τους σπλαχνικούς (ήπαρ) ιστούς ανάμεσα στα άτομα με ΣΔΤ2 και φυσιολογικούς μάρτυρες. Παρόλα αυτά όταν η οδός χορήγησης της γλυκόζης είναι το γαστρεντερικό παρατηρείται σημαντικά μειωμένη σπλαχνική κάθαρση της γλυκόζης (σπλαχνική πρόσληψη γλυκόζης / συγκέντρωση γλυκόζης πλάσματος) σε άτομα με ΣΔΤ2. Αυτό συμβαίνει γιατί στον ΣΔΤ2 η συγκέντρωση γλυκόζης πλάσματος είναι αυξημένη με αποτέλεσμα να διαταράσσεται η σπλαχνική κάθαρση γλυκόζης. Η αντίσταση στην ινσουλίνη στους μυς και το ήπαρ είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα του ΣΔΤ2. Υπό βασικές συνθήκες η ηπατική αντίσταση στην ινσουλίνη εκδηλώνεται με υπερπαραγωγή γλυκόζης και σε υπερινσουλιναιμία νηστείας όπου η ηπατική παραγωγή γλυκόζης είναι ο καθοριστικός παράγοντας της πρωινής υπεργλυκαιμίας στα άτομα με ΣΔΤ2. Κατά την διάρκεια διέγερσης με ινσουλίνη η μειωμένη πρόσληψη γλυκόζης από τους μυς και διαταραγμένη καταστολή της ηπατικής παραγωγής γλυκόζης συμβάλουν στην δυσανεξία στην γλυκόζη. Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (ΣΠΩ) και αντίσταση στην ινσουλίνη Η ινσουλινοαντίσταση είναι σύνηθες εύρημα του ΣΠΩ και παίζει σημαντικό ρόλο τόσο στην παθοφυσιολογία όσο και στις μεταβολικές και αναπαραγωγικές επιπτώσεις του συνδρόμου, συσχετίζεται δε θετικά με την υπερανδρογοναιμία και την παχυσαρκία. Περίπου 50% με 70% των γυναικών με ΣΠΩ έχουν κάποιου βαθμού ινσουλινοαντίσταση και στις μισές περιπτώσεις οφείλεται σε διαταραχή της φωσφορυλίωσης του υποδοχέα της ινσουλίνης. Η ύπαρξη ή μη ινσουλινοαντίστασης στις γυναίκες με ΣΠΩ, μπορεί να οφείλεται σε γενετικούς ή περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως είναι η εθνικότητα, η κατανομή του σωματικού λίπους, οι διαιτητικές συνήθειες και το οικογενειακό ιστορικό -129-

6 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ μεταβολικού συνδρόμου, ο συνδυασμός των οποίων είναι επιβαρυντικός,καθώς και σε μη ευαίσθητες μεθόδους ανίχνευσης της ινσουλινοαντίστασης. Η παχυσαρκία και η γενετική προδιάθεση φαίνεται ότι είναι ανεξάρτητοι παράγοντες που προδιαθέτουν σε υπερινσουλιναιμία, υπερανδρογοναιμία ή και τα δύο ταυτόχρονα. Λεπτές και παχύσαρκες γυναίκες με ΣΠΩ έχουν υπερινσουλιναιμία σαν αποτέλεσμα της αυξημένης βασικής έκκρισης της ινσουλίνης, της μειωμένης ηπατικής και περιφερικής (μύες, λιπώδης ιστός) κάθαρσης της γλυκόζης, και παρουσιάζουν ελαττωμένη μεταγευματική απάντηση του β-κυττάρου. Το εκκριτικό αυτό πρότυπο είναι ανάλογο με εκείνο των ασθενών που πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (ΣΔΤ2). Φαίνεται ότι όχι μόνο οι παχύσαρκες αλλά και οι λεπτές γυναίκες με ΣΠΩ έχουν μπορεί να εμφανίσουν διαταραχή του β-κυττάρου και ινσουλινοαντίσταση. Το ΣΠΩ χαρακτηρίζεται από μεταβολικές διαταραχές, στο επίκεντρο των οποίων βρίσκεται η αντίσταση στην ινσουλίνη. Μοριακές μελέτες έχουν εντοπίσει διαταραχές στα ενδοκυττάρια μονοπάτια μεταγωγής μηνύματος της ινσουλίνης τόσο στους σκελετικούς μύες όσο και στο λιπώδη ιστό σε γυναίκες με ΣΠΩ. Αυτές οι μοριακές διαταραχές εν μέρει είναι εγγενείς και εν μέρει οφείλονται στα ορμονικά και μεταβολικά χαρακτηριστικά του συνδρόμου. Τα ανδρογόνα, οι προφλεγμονώδεις κυτταροκίνες και άλλα οξειδωτικά μόρια πιθανόν επηρεάζουν τη δράση της ινσουλίνης στους περιφερικούς ιστούς-στόχους και πιθανόν συμμετέχουν στην ωοθηκική δυσλειτουργία που χαρακτηρίζει το σύνδρομο. Ινσουλινοαντίσταση στο λιπώδη ιστό Η ινσουλινοεξαρτώμενη μεταφορά γλυκόζης έχει βρεθεί διαταραγμένη στον υποδόριο λιπώδη ιστό σε γυναίκες με ΣΠΩ. Μια πρόσφατη μελέτη σε υποδόρια λιποκύτταρα από ασθενείς με το σύνδρομο ανέδειξε ελάττωση της μέγιστης απαντητικότητας (responsiveness), αλλά φυσιολογική ευαισθησία στην ινσουλίνη. Προηγούμενες μελέτες στον ίδιο ιστό έχουν δείξει ελάττωση της ινσουλινοεξαρτώμενης αυτοφωσφορυλίωσης του ινσουλινικού υποδοχέα. Μοριακές βλάβες έχουν βρεθεί και στο μετά τον υποδοχέα τμήμα της ενδοκυττάριας οδού της ινσουλίνης. Ειδικότερα, έχει παρατηρηθεί αναστολή της ινσουλινοεξαρτώμενης τυροσινικής φωσφορυλίωσης του IRS-1 καθώς επίσης αυξημένη δραστηριότητα της glycogen synthase kinase 3β (GSK-3β), η οποία έχει την ιδιότητα να προκαλεί σερινική φωσφορυλίωση του IRS-1. Επομένως, αυξημένη GSK3β δραστηριότητα πιθανόν συνεπάγεται αυξημένη σερινική φωσφορυλίωση και επακόλουθη αναστολή της τυροσινικής φωσφορυλίωσης του IRS-1. Νεότερες μοριακές τεχνικές (microarray analyses) έδειξαν διαταραγμένη έκφραση γονιδίων που εμπλέκονται στην ενδοκυττάρια διαβίβαση μηνύματος της ινσουλίνης σε βιοψίες σπλαγχνικών λιποκυττάρων από παχύσαρκες γυναίκες με ΣΠΩ -130-

7 Φ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ, Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΗ-ΚΑΝΔΑΡΑΚΗ: ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΥΑΙΣΘΗ- ΣΙΑΣ /ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ IN VIVO ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 (ΣΔΤ2) συγκρινόμενες με αντίστοιχες βιοψίες από γυναίκες ίδιου δείκτη μάζας σώματος και ηλικίας χωρίς ΣΠΩ. Συγκεκριμένα, στο σπλαγχνικό λιπώδη ιστό των γυναικών με ΣΠΩ βρέθηκε αυξημένη έκφραση του γονιδίου που κωδικοποιεί τη ρυθμιστική p85a υπομονάδα της PI3-κινάσης (PI3KR1) καθώς επίσης του γονιδίου της ectonucleotide pyrophosphatase/phosphodiesterase 1 (ENPP1), ενός ενζύμου που αναστέλλει τη δραστηριότητα τυροσινικής κινάσης του ινσουλινικού υποδοχέα. Αυτά τα ευρήματα έχουν ιδιαίτερο παθοφυσιολογικό ενδιαφέρον, δεδομένου του σημαντικού ρόλου του σπλαγχνικού λιπώδους ιστού ως ιστού στόχου της ινσουλίνης που πιθανόν συντελεί στην ενίσχυση της ινσουλινοαντίστασης. Ινσουλινοαντίσταση στους σκελετικούς μύες Η ινσουλινοαντίσταση στο μυϊκό ιστό γυναικών με ΣΠΩ έχει αποδοθεί εν μέρει στην αναστολή της τυροσινικής φωσφορυλίωσης του ινσουλινικού υποδοχέα λόγω αυξημένης σερινικής φωσφορυλίωσης. Μελέτες in vivo έδειξαν σημαντική ελάττωση της ινσουλινοεξαρτώμενης μεταφοράς γλυκόζης και ελάττωση της ινσουλινοεξαρτώμενης, σχετικής με το IRS-1 δραστηριότητας της PI3K (phosphatidylinositol 3- Kinase) [IRS-1-associated PI3K activity]. Εντούτοις, αυτές οι in vivo μελέτες δεν ανέδειξαν διαταραχές στο ενδοκυττάριο μονοπάτι της ινσουλίνης,τουλάχιστον στο εγγύς τμήμα που περιλαμβάνει τον υποδοχέα, τα IRS-1/2 και την PI3-κινάσης. Σε καλλιέργειες σκελετικών μυοκυττάρων από γυναίκες με ΣΠΩ βρέθηκε αυξημένη φωσφορυλίωση του IRS-1 στη σερίνη 312, μεταβολή που πιθανόν ενέχεται στην αναστολή της τυροσινικής φωσφορυλίωσης του μορίου η οποία είναι απαραίτητη για τη μεταγωγή του ενδοκυττάριου μηνύματος της ινσουλίνης. Επιπλέον, σε μυοκύτταρα γυναικών με ΣΠΩ η αυξημένη φωσφορυλίωση του IRS-1 στη σερίνη 312 έχει συσχετισθεί με αυξημένη δραστηριότητα της Extracellular Regulated Kinase ½ (ERK1/2) στην ενδοκυττάρια οδό που ελέγχει τη μιτογόνο δράση της ινσουλίνης. Ο ρόλος των ανδρογόνων στις μεταβολικές διαταραχές στο ΣΠΩ Η υπερανδρογοναιμία πιθανόν συμβάλλει στους παθογενετικούς μηχανισμούς των μεταβολικών διαταραχών στο ΣΠΩ. Μελέτες σε θήλεα πειραματόζωα έχουν συνδέσει τα αυξημένα επίπεδα ανδρογόνων κατά την ενδομήτριο ζωή με τη μετέπειτα εμφάνιση σπλαγχνικής παχυσαρκίας και αντίστασης στην ινσουλίνη. Επιπλέον, κορίτσια με πρώιμη εφηβαρχή αναπτύσσουν αντίσταση στην ινσουλίνη κατά την εφηβεία, η οποία βελτιώνεται μετά από θεραπεία με συνδυασμό ινσουλινοευαισθητοποιητή και αντιανδρογόνου. Τα ανδρογόνα δρουν μέσω του ανδρογονικού υποδοχέα, ο οποίος εκφράζεται σε αυξημένα επίπεδα στο λιπώδη ιστό. Τα ανδρογόνα φαίνεται να ασκούν άμεση επίδραση στην ενδοκυττάρια οδό της ινσουλίνης στο λιπώδη ιστό. Η υπεύθυνη μοριακή βλάβη εντοπίσθηκε στη φωσφορυλίωση της πρωτεϊνικής κινάσης C-ζήτα -131-

8 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ (PKCζ), ενώ δεν παρατηρήθηκε μεταβολή στη φωσφορυλίωση της PI3-κινάσης. Τα ανδρογόνα φαίνεται να επιδρούν και στην ινσουλινοευαισθησία των σκελετικών μυών. Πειράματα in vitro σε καλλιέργειες σκελετικών μυοκυττάρων έδειξαν ότι η τεστοστερόνη αυξάνει την φωσφορυλίωση της Akt, του mammalian target of rapamycin (mtor) και της ribosomal S6-kinase (S6K), με αποτέλεσμα την αύξηση της φωσφορυλίωσης του IRS-1 στη σερίνη 639. Άλλοι ενεχόμενοι παράγοντες Το ΣΠΩ χαρακτηρίζεται από χρόνια υποκλινική φλεγμονή. Τα μονοπύρηνα, οι κύριοι κυτταρικοί μεσολαβητές της φλεγμονής, παράγουν αυξημένα ποσά Tumour Necrosis Factor (TNF)-α σε συνθήκες υπεργλυκαιμίας (μεταγευματικά επίπεδα γλυκόζης). Ο TNF-α δρα στον υποδοχέα και μέσω ενεργοποίησης του NF-κB επάγει την σερινική φωσφορυλίωση του IRS-1,οδηγώντας σε ινσουλινοαντίσταση. Νεότερα ερευνητικά δεδομένα σε γυναίκες με ΣΠΩ έδειξαν αυξημένα επίπεδα προϊόντων προχωρημένης γλυκοζυλίωσης ορού [advanced glycation endproducts (AGEs)], αυξημένη έκφραση του υποδοχέα τους στα μονοπύρηνα του αίματος [receptors for advanced glycated end products (RAGE)] και θετική συσχέτιση των επιπέδων AGEs με τα επίπεδα ανδρογόνων ορού. Τα AGEs, γνωστοί μοριακοί μεσολαβητές της φλεγμονής και του οξειδωτικού φορτίου, ενέχονται στους μηχανισμούς της ινσουλινοαντίστασης με 2 τρόπους: αφενός μέσω της παραγωγής οξειδωτικών ριζών και αφετέρου δρώντας ως σερινικές κινάσες. Η προέλευση των αυξημένων AGEs σε ευγλυκαιμικές γυναίκες με ΣΠΩ μπορεί να είναι είτε ενδογενής-μέσω οξειδωτικών αντιδράσεων είτε εξωγενής-κυρίως μέσω διατροφής πλούσιας σε γλυκοτοξίνες. Είναι αξιοσημείωτο ότι εξάμηνη χορήγηση τέτοιου τύπου διατροφής σε θηλυκούς επίμυς οδήγησε σε αύξηση των AGEs, της ινσουλίνης και των ανδρογόνων ορού. Παχυσαρκία και αντίσταση στην ινσουλίνη Υπάρχει μια γραμμική θετική συσχέτιση μεταξύ του ΒΜΙ και της αντίστασης στην ινσουλίνη, αν και παρατηρείται ευρεία διασπορά σε οποιοδήποτε σημείο αναφοράς, έτσι ώστε μόνο το 20%-30% της διακύμανσης στην ευαισθησία στην ινσουλίνη να εξηγείται με το ΒΜΙ. Όταν θέτουμε ως όριο το ΒΜΙ >25, 60% των ατόμων έχουν αντίσταση στην ινσουλίνη, ενώ αν πάρουμε ως όριο την περιφέρεια μέσης>88 εκατ. στις γυναίκες ή >102 εκατ. στους άνδρες, 68% έχουν αντίσταση στην ινσουλίνη. Τα άτομα με μεταβολικό σύνδρομο έχουν αντίσταση στην ινσουλίνη και μεταβολικές διαταραχές. Παρόλο που η παχυσαρκία από μόνη της προκαλεί αντίσταση στην ινσουλίνη εν μέρει λόγω των παραγόντων που εκκρίνονται από τα λιποκύτταρα (λεπτίνη, αδιπονεκτίνη, TNF-α) ο βαθμός της αντίστασης αυτής δεν είναι πάντα ικανός να επηρεάσει τους μεταβολικούς παράγοντες κινδύνου (δυσλιπιδαιμία, -132-

9 Φ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ, Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΗ-ΚΑΝΔΑΡΑΚΗ: ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΥΑΙΣΘΗ- ΣΙΑΣ /ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ IN VIVO ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 (ΣΔΤ2) IGT). H επιπρόσθετη γενετική προδιάθεση στην αντίσταση στην ινσουλίνη ενισχύει την βαρύτητα του συνδρόμου αντίστασης στην ινσουλίνη. Η σημασία του συνδυασμού γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων καταδεικνύεται από την μελέτη μη διαβητικών απογόνων δύο γονέων με ΣΔΤ2. Η ευαισθησία στην ινσουλίνη όταν είχαν φυσιολογικό ΜΒΙ ήταν παρόμοια με αυτή ατόμων χωρίς πρώτου βαθμού συγγενείς με ΣΔΤ2. Όταν όμως αυξήθηκε ο βαθμός παχυσαρκίας τα άτομα με οικογενειακό ιστορικό ΣΔΤ2 είχαν πιο έκδηλη αντίσταση στην ινσουλίνη σε σύγκριση με τους μάρτυρες ίδιου σωματικού βάρους. Ο μηχανισμός μέσω του οποίου η παχυσαρκία προκαλεί αντίσταση στην ινσουλίνη δεν έχει αποσαφηνισθεί πλήρως. Ο τύπος της κατανομής λίπους παράγοντες που εκκρίνονται από τα λιποκύτταρα και πιθανόν γενετικές διαταραχές φαίνεται ότι συμβάλουν. H c-jun amino-terminal kinase (JNK), μία κινάση που ανήκει στην υπεροικογένεια της mitogen-activated protein kinase (MAPK) μπορεί να είναι ένας σημαντικός διαμεσολαβητής της σχέσης μεταξύ της παχυσαρκίας και της αντίστασης στην ινσουλίνη. Η δραστικότητα της JNK αυξάνεται στην παχυσαρκία, γεγονός το οποίο μπορεί να παρεμβαίνει στην δράση της ινσουλίνης. Σε μοντέλα παχυσαρκίας σε ζώα η απουσία του γονιδίου JNK1 οδηγεί σε μείωση της συσσώρευσης λίπους και αύξηση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη. Στον σπλαχνικό λιπώδη ιστό ο β-3-αδρενεργικός υποδοχέας ρυθμίζει την λιπόλυση και την τοπική θερμογένεση. Αρχικές παρατηρήσεις στον άνθρωπο υποδεικνύουν, ότι μεταλλάξεις του β-3- αδρενεργικού υποδοχέα συνδέονται με μειωμένο μεταβολικό ρυθμό, αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας και πρώιμη εμφάνιση ΣΔΤ2. Ορμόνες όπως η λεπτίνη και η αδιπονεκτίνη συνδέουν την παχυσαρκία με την αντίσταση στην ινσουλίνη και την εμφάνιση του σακχαρώδους διαβήτη. Η λεπτίνη παράγεται από τα λιποκύτταρα και η έκκρισή της είναι ανάλογη του λιπώδους ιστού. Επισημαίνει τον υποθάλαμο για την ποσότητα αποθηκευμένου λίπους. Μελέτες στον άνθρωπο και στα ζώα έχουν δείξει ότι η ανεπάρκεια και η αντίσταση στην λεπτίνη συνδέονται με την παχυσαρκία και την αντίσταση στην ινσουλίνη. Η αδιπονεκτίνη, κυτταροκίνη που εκκρίνεται από τα λιποκύτταρα, μειώνει τα επίπεδα των ελεύθερων λιπαρών οξέων του αίματος και συνδέεται με καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο στον σακχαρώδη διαβήτη. Μια σειρά από παρατηρήσεις υποδεικνύουν ότι η αδιπονεκτίνη διαδραματίζει έναν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη αντίστασης στην ινσουλίνη και στον επακόλουθο ΣΔΤ2. Χαμηλά επίπεδα αδιπονεκτίνης συσχετίζονται περισσότερο με τον βαθμό αντίστασης στην ινσουλίνη και την υπερινσουλιναιμία παρά με τον βαθμό παχυσαρκίας και διαταραγμένης ανοχής στην γλυκόζη. Σε παχύσαρκα ή λιποατροφικά ποντίκια η χορήγηση αδιπονεκτίνης μείωσε τον βαθμό αντίστασης στην ινσουλίνη που παρατηρείται σε αυτές τις καταστάσεις. Τέλος σε ποντίκια knockout όσον αφορά την αδιπονεκτίνη τα επίπεδα TNF-α πλάσματος και λιποκυττάρων αυξήθηκαν με αποτέλεσμα την -133-

10 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ εμφάνιση σοβαρού βαθμού αντίσταση στην ινσουλίνη λόγω διατροφής. Η σπλαχνική εναπόθεση λίπους, αποκαλούμενη επίσης κοιλιακή ή κεντρική παχυσαρκία, προσδίδει διαφορετικές μεταβολικές ιδιότητες στον λιπώδη ιστό από αυτές του υποδόριου λίπους. Το σπλαχνικό λίπος παρουσιάζει αντίσταση στην αντιλιπολυτική δράση της ινσουλίνης με αποτέλεσμα την αποδέσμευση υπερβολικών ποσών ελεύθερων λιπαρών οξέων. Η περίσσεια κυκλοφορούντων ελεύθερων λιπαρών οξέων οδηγεί σε αντίσταση στην ινσουλίνη στο ήπαρ και στους μύες. Στο ήπαρ υπό το καθεστώς των αυξημένων επιπέδων κυκλοφορούντων ελεύθερων λιπαρών οξέων, αυξάνεται η νεογλυκογένεση και στους μύες, παρεμποδίζεται η από την ινσουλίνη μεσολαβούμενη πρόσληψη γλυκόζης. Το πλεόνασμα λίπους αυτό καθ αυτό συμβάλλει στην αντίσταση στην ινσουλίνη στο επίπεδο των λιποκυττάρων. Όταν τα λιποκύτταρα γίνουν πολύ μεγάλα καθίστανται ανίκανα να αποθηκεύσουν επιπλέον ποσότητες λιπιδίων. Το λίπος τότε συσσωρεύεται στους μύες, στο ήπαρ και στα β-κύτταρα του παγκρέατος, γεγονός το οποίο συμβάλει στην ανάπτυξη αντίστασης στην ινσουλίνη σε αυτά τα όργανα. Η κεντρικού τύπου παχυσαρκία προκαλεί υψηλά επίπεδα ελεύθερων λιπαρών οξέων στην συστηματική κυκλοφορία και η σπλαχνική εναπόθεση λίπους αναφέρεται ως λιποτοξική. Το σπλαχνικό λίπος παράγει αυξημένες ποσότητες 11-βυδροξυστεροειδικής αφυδρογονάσης τύπου 1 (11-β HSD-1), ένζυμο το οποίο μετατρέπει την ανενεργό κορτιζόνη στην βιολογικά δραστική κορτιζόλη. Τα γλυκοκορτικοειδή είναι γνωστό ότι ρυθμίζουν τον μεταβολισμό και την κατανομή του λίπους. Η ενδοκυττάρια αυξημένη μετατροπή σε κορτιζόλη στο σπλαχνικό λίπος δημιουργεί έναν τοπικό φαύλο κύκλο ο οποίος προωθεί την κεντρικού τύπου παχυσαρκία και συμβάλλει στην αντίσταση στην ινσουλίνη. Ο λιπώδης ιστός με σπλαχνική κατανομή, εκκρίνει μια σειρά από λιποκυτταροκίνες οι οποίες όχι μόνο συνδέονται με την ανάπτυξη αντίστασης στην ινσουλίνη όπως ο TNF-α (tumor necrosis factor-α), αλλά συσχετίζονται με την φλεγμονή, την ενδοθηλιακή δυσλειτουργία, και την θρόμβωση όπως ο αναστολέας του ενεργοποιητή του πλασμινογόνου-1 (ΡΑΙ-1). Πολλές μελέτες έχουν εστιάσει στον ρόλο της φλεγμονής ως κοινού διαμεσολαβητή που συνδέει την παχυσαρκία με την αντίσταση στην ινσουλίνη. Η επίπτωση της αντίστασης στην ινσουλίνη και ο ΣΔΤ2 συσχετίζονται θετικά με τα αυξημένα επίπεδα δεικτών φλεγμονής όπως η CRP, o PAI-1, η ιντερλευκίνη-6 (IL-6) και τα λευκά αιμοσφαίρια. Μελέτες σε πειραματόζωα υποδεικνύουν ότι η αυξημένη απελευθέρωση TNF-α από τα λιποκύτταρα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην διαταραγμένη δράση της ινσουλίνης. Η χορήγηση αντισώματος αντι-tnf-α οδηγεί σε χαρακτηριστική βελτίωση στην χρησιμοποίηση της γλυκόζης σε παχύσαρκους επίμυες. Παχύσαρκα γενετικά τροποποιημένα ποντίκια που στερούνται TNFα, έχουν πιο φυσιολογική ευαισθησία στην ινσουλίνη

11 Φ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ, Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΗ-ΚΑΝΔΑΡΑΚΗ: ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΥΑΙΣΘΗ- ΣΙΑΣ /ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ IN VIVO ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 (ΣΔΤ2) ΙΙΙ. Μέθοδοι προσδιορισμού της αντίστασης στην ινσουλίνη Ο όρος ινσουλινοαντοχή υποδηλώνει την ύπαρξη αντιρροπιστικά υψηλών επιπέδων ινσουλίνης πλάσματος προκειμένου να διατηρηθεί η φυσιολογική ομοιόσταση της γλυκόζης. Ο όρος χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τους Himsworth, και Kerr το 1939 για να περιγράψουν την μειωμένη κατανάλωση γλυκόζης μετά από χορήγηση ινσουλίνης, που παρατήρησαν σε παχύσαρκους διαβητικούς ασθενείς. H δράση της ινσουλίνης χαρακτηρίζεται από δοσοεξαρτώμενο κορεσμό της ικανότητάς της να αυξήσει την κατανομή της γλυκόζης στους ιστούς του ανθρώπινου οργανισμού. Η μέγιστη επίδραση της ινσουλίνης ορίζεται ως «απαντητικότητα» (responsiveness), ενώ η συγκέντρωση της ινσουλίνης που απαιτείται για το ήμισυ της μέγιστης απάντησης ορίζεται ως «ευαισθησία». Η ανάπτυξη τεχνικών για την ανίχνευση ευαισθησίας / αντίστασης στην ινσουλίνη είναι μεγάλης σημασίας, γιατί παρέχουν την δυνατότητα να διερευνηθούν κατάλληλα η επιδημιολογία, οι παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί, η έκβαση της φαρμακευτικής παρέμβασης και η κλινική πορεία ασθενών με αντίσταση στην ινσουλίνη. Η ποσοτική αξιολόγηση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη και η δυνατότητα να προσδιοριστούν ακριβώς ποια είναι τα όρια έτσι ώστε να ορίσουμε κάποιο άτομο ως ανθεκτικό στην ινσουλίνη είναι εξαιρετικά δύσκολη. Αυτό συμβαίνει γιατί η ευαισθησία των ιστών στην ινσουλίνη ποικίλει σημαντικά μεταξύ των ατόμων και εξαρτάται από παράγοντες όπως η εθνικότητα, η ηλικία, το στάδιο της εφηβείας, το σωματικό βάρος και η κατανομή του λιπώδους ιστού. Ο ορισμός της αντίστασης στην ινσουλίνη παρουσιάζει μεγάλη ετερογένεια μεταξύ των ερευνητών και υπάρχει πληθώρα διαφορετικών ορισμών. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας η τιμή του δείκτη ευαισθησίας στην ινσουλίνη (Si) που είναι χαμηλότερη από το 25% του συγκεκριμένου πληθυσμού μπορεί να θεωρηθεί ως αντίσταση στην ινσουλίνη. Αντίστοιχα, η ευρωπαϊκή ομάδα μελέτης της αντίστασης στην ινσουλίνη καθόρισε ως αντίσταση στην ινσουλίνη κάθε τιμή Si μικρότερη του 10% ενός πληθυσμού νορμοτασικών, μη-παχύσαρκων, μη διαβητικών ατόμων καυκάσιας καταγωγής. Τα προβλήματα που υπάρχουν για την αξιολόγηση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη είναι: α) τα όρια της «φυσιολογικής» ευαισθησίας στην ινσουλίνη, β) οι εθνικές και γενετικές παραλλαγές μεταξύ των πληθυσμών που μελετώνται, γ) η παρουσία και άλλων παραγόντων που συμβάλλουν στην αντίσταση στην ινσουλίνη όπως η παχυσαρκία, το stress, η ηλικία, και τέλος δ) υπάρχει προβληματισμός για το εάν τα απλουστευμένα πρότυπα αξιολόγησης της ευαισθησίας στην ινσουλίνης έχουν επαρκή βιολογική ακρίβεια

12 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Δοκιμασίες αξιολόγησης της ευαισθησίας στην ινσουλίνη Τα χαρακτηριστικά που πρέπει να έχει η ιδανική μέθοδος εκτίμησης της ευαισθησίας στην ινσουλίνη είναι: α) αξιοπιστία, β) επαναληψιμότητα, γ) απλή εφαρμογή, δ) το κόστος, ε) να προσδιορίζει ποσότητα, στ) να προσομοιάζει στις φυσιολογικές συνθήκες μεταβολισμού γλυκόζης, ζ) μη επεμβατική. Πρόκειται για το πρότυπο της αξιολόγησης της ευαισθησίας των ιστών στην ινσουλίνη. Αυτή η τεχνική αντλίας απαιτεί μια σταθερή i.v. έγχυση ινσουλίνης στον ένα βραχίονα. Παράλληλα τα επίπεδα γλυκόζης ορού διατηρούνται σταθερά (ευγλυκαιμία) με τη μεταβλητή-συνεχώς ρυθμιζόμενη- χορήγηση γλυκόζης i.v. από τον άλλο βραχίονα, με βάση αλλεπάλληλες μετρήσεις. Ο βαθμός αντίστασης στην ινσουλίνη είναι αντιστρόφως ανάλογος με το ρυθμό πρόσληψης γλυκόζης από τους ιστούς-στόχους. Με άλλα λόγια, όσο λιγότερη γλυκόζη προσλαμβάνεται από το άτομο, τόσο περισσότερο ανθεκτικό στην ινσουλίνη είναι αυτό. Μια παραλλαγή αυτής της τεχνικής, η υπερινσουλιναιμική υπεργλυκαιμική αντλία παρέχει καλύτερη μέτρηση της λειτουργίας των βήτα κυττάρων του παγκρέατος, αλλά είναι λιγότερο φυσιολογική από την ευγλυκαιμική αντλία. Η ITT μετρά το ρυθμό πτώσης των επιπέδων γλυκόζης ορού αφού χορηγηθεί μια συγκεκριμένη «ώση» ινσουλίνης ( μιu/kg). Κατά τη διάρκεια των επόμενων 15 λεπτών επιλέγονται διάφορα επίπεδα ινσουλίνης και γλυκόζης, ανάλογα με το πρωτόκολλο που χρησιμοποιείται. Η ITT μετρά κυρίως τη λήψη γλυκόζης από τους σκελετικούς μυς, μια δράση που επάγεται από την ινσουλίνη. Επειδή αυτή η δοκιμασία είναι σύντομη, οι αντιρροπιστικές ορμόνες (κορτιζόλη, αυξητική, κατεχολαμίνες) δεν επηρεάζουν τις μετρήσεις. Τα φυσιολογικά όρια για τον γενικό πληθυσμό που έχουν δημοσιευθεί είναι για άτομα με ΒΜΙ<30 kg/m2, από έως mmol/l Χ [minute-1] και για BMI>30 kg/m2 από έως mmol/l Χ [minute-1]. Οι τιμές αυτές αντικατοπτρίζουν το ποσοστό πτώσης των τιμών της γλυκόζης μετασχηματισμένων σε λογαριθμική κλίμακα. Πραγματοποιείται με σταθερή i.v. έγχυση γλυκόζης και αιμοληψίες στα 50, 55 και 60 λεπτά για τον υπολογισμό γλυκόζης και ινσουλίνης. Στη συνέχεια με βάση ένα μαθηματικό πρότυπο υπολογίζεται ο δείκτης ευαισθησίας στην ινσουλίνη. Τα αποτελέσματα συσχετίζονται εξαιρετικά με τις τεχνικές αντλίας, εντούτοις λίγα εργαστήρια έχουν χρησιμοποιήσει CIGMA για τον προσδιορισμό ευαισθησίας στην ινσουλίνη σε διαβητικούς ασθενείς και δεν υπάρχουν δεδομένα να έχει χρησιμο

13 Φ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ, Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΗ-ΚΑΝΔΑΡΑΚΗ: ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΥΑΙΣΘΗ- ΣΙΑΣ /ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ IN VIVO ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 (ΣΔΤ2) ποιηθεί η τεχνική CIGMA σε γυναίκες με ΣΠΩ. Αυτή η μέθοδος απαιτεί λιγότερο εντατική εργασία από τις τεχνικές αντλίας, πλην όμως απαιτούνται τουλάχιστον 25 δείγματα αίματος κατά τη διάρκεια μιας περιόδου τριών ωρών. Ο δείκτης ευαισθησίας στην ινσουλίνη υπολογίζεται σε πρόγραμμα από υπολογιστή. Η OGTT, μια μέθοδος διάγνωσης της διαταραγμένης ανοχής στη γλυκόζη (IGT) και του σακχαρώδη διαβήτη, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για την αξιολόγηση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη. Η OGTT είναι σαφώς πιο εύκολη συγκριτικά με τις παραπάνω τεχνικές. Για κάθε χρονική στιγμή υπολογίζεται ο λόγος γλυκόζη/ ινσουλίνη (G/Ι), και όσο μικρότερη η αύξηση της γλυκόζης ανά μονάδα ινσουλίνης, τόσο πιο ευαίσθητος ο ασθενής στην ινσουλίνη. Δεδομένης όμως της χρονικής αλληλεξάρτησης της ινσουλίνης και της γλυκόζης κατά τη διάρκεια αυτής της δοκιμασίας, είναι δύσκολο να διακριθούν οι διαταραχές στην έκκριση ινσουλίνης από τις διαταραχές στην ευαισθησία των ιστών στην ινσουλίνη. Επιπλέον, η OGTT είναι μία εξέταση με χαμηλή επαναληψιμότητα, και σε επανειλημμένες μετρήσεις στο ίδιο άτομο τα αποτελέσματα διαφέρουν μεταξύ τους κατά 25-30%, ο δε ρυθμός απορρόφησης της γλυκόζης από τον πεπτικό σωλήνα διαφέρει σημαντικά από άτομο σε άτομο, με αποτέλεσμα η συγκέντρωση της γλυκόζης να είναι διαφορετική και να μεταβάλλεται διαρκώς. Τέλος με την OGTT δεν είναι δυνατή η διάκριση μεταξύ των διαφορετικών μηχανισμών αντίστασης στην ινσουλίνη (μειωμένη πρόσληψη γλυκόζης από περιφερικούς ιστούς - αυξημένη ηπατική παραγωγή γλυκόζης). Για να αμβλυνθούν αυτά τα προβλήματα, έχουν χρησιμοποιηθεί μια σειρά από μαθηματικές εξισώσεις για να υπολογισθούν διάφοροι αξιόλογοι δείκτες ευαισθησίας στην ινσουλίνη, όπως ο υπολογισμός της περιοχής κάτω από την καμπύλη για την ινσουλίνη (AUCinsulin), ο λόγος AUCglucose / AUCinsulin και ο Insulinogenic index. Ενδιαφέρον παρουσιάζει ένας νέος δείκτης, ο ISI ο οποίος ουσιαστικά αντανακλά την ικανότητα της ινσουλίνης αφενός να καταστέλλει την ενδογενή παραγωγή γλυκόζης και αφετέρου να προάγει την περιφερική πρόσληψη γλυκόζης [ISI(Matsuda) = / [G0XI0) X (GOGTTmean X IOGTTmean)]. Αποτελεί δηλαδή μία σύνθεση τόσο της ηπατικής όσο και της περιφερικής ευαισθησίας στην ινσουλίνη, συνεκτιμώντας την ευαισθησία στην ινσουλίνη τόσο σε βασικές συνθήκες (γλυκόζη νηστείας x ινσουλίνη νηστείας), όσο και μετά από κατανάλωση γλυκόζης (μέση τιμή γλυκόζης κατά την OGTT x μέση τιμή ινσουλίνης κατά την OGTT). Ο δείκτης ISI έχει καλή συσχέτιση με την ευαισθησία στην ινσουλίνη όπως αυτή -137-

14 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ προσδιορίζεται με την υπερινσουλιναιμική ευγλυκαιμική αντλία, τόσο σε άτομα με φυσιολογική όσο και με διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη. Δείκτες ινσουλινοευαισθησίας γλυκόζης/ινσουλίνη νηστείας Όπως αναφέραμε η αναζήτηση απλών και μη δαπανηρών ποσοτικών μεθόδων για να αξιολογηθεί η ευαισθησία των ιστών στην ινσουλίνη έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη των ομοιοστατικών μοντέλων νηστείας. Αυτοί οι δείκτες βασίζονται στα επίπεδα γλυκόζης και ινσουλίνης νηστείας, και με απλούς μαθηματικούς υπολογισμούς αξιολογείται η ευαισθησία της ινσουλίνης. Διάφορες τέτοιες προσεγγίσεις έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια, κάθε μια με τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά της. Μια από τις αδυναμίες αυτών των προτύπων είναι ότι υποθέτουν πως η σχέση μεταξύ της γλυκόζης και της ινσουλίνης είναι γραμμική, όταν στην πραγματικότητα είναι παραβολική. Η ινσουλίνη νηστείας είναι μια εύκολη δοκιμασία και δεν απαιτεί κανένα υπολογισμό. Θεωρείται ότι επίπεδα ινσουλίνης νηστείας 20µU/mL στις γυναίκες με Καυκάσια καταγωγή δείχνουν αντίσταση στην ινσουλίνη σε ασθενείς με ΣΠΩ. Σκόπιμο θα είναι να υπολογίζεται ο μέσος όρος δύο ή τριών μετρήσεων λόγω της καθημερινής μεταβλητότητας των τιμών ινσουλίνης. Ο λόγος G0/I0 έχει γίνει πολύ δημοφιλής από την πρώτη περιγραφή του το 1998 ως ακριβής δείκτης της ευαισθησίας ινσουλίνης στις γυναίκες με ΣΠΩ. Ο λόγος αυτός υπολογίζεται εύκολα, με τις χαμηλότερες τιμές να αντιστοιχούν στους υψηλότερους βαθμούς αντίστασης ινσουλίνης. Από μια μελέτη όπου συγκρίθηκε μια ομάδα γυναικών με ΣΠΩ με μια ομάδα φυσιολογικών γυναικών, φάνηκε ότι όταν ο λόγος G0/I0 είναι μικρότερος από 4,5 έχει ικανοποιητική ευαισθησία (95%) και ειδικότητα (84%) ως δείκτης αντίστασης στην ινσουλίνη. Τόσο από αυτή την μελέτη όσο και από άλλες που ακολούθησαν, φάνηκε ότι αυτός ο λόγος έχει αξιοπιστία μόνο αν συγκρίνεται με αντίστοιχους φυσιολογικούς πληθυσμούς, ίδιας εθνικότητας, φυλής και σωματικού βάρους. Είναι σημαντικό να λαμβάνεται υπόψιν ότι σε ασθενείς με υπεργλυκαιμία χάνεται η αξιοπιστία αυτού του δείκτη. Το HOMA έχει υιοθετηθεί ευρέως στην κλινική έρευνα για να αξιολογηθεί η ευαισθησία της ινσουλίνης και υπολογίζεται με τη χρήση του λόγου (ινσουλίνη Χ γλυκόζη)/ 22,5. Αντίθετα από την ινσουλίνη νηστείας και το λόγο G0/I0, ο υπολογισμός HOMA αντισταθμίζει την υπεργλυκαιμία νηστείας. Επίσης πρέπει να γνωρίζουμε ότι στον ασθενή με αντίσταση στην ινσουλίνη το HOMA και η I0 αυξάνεται ενώ, ο -138-

15 Φ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ, Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΗ-ΚΑΝΔΑΡΑΚΗ: ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΥΑΙΣΘΗ- ΣΙΑΣ /ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ IN VIVO ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 (ΣΔΤ2) λόγος G0/I0 μειώνεται. Η δοκιμασία HOMA συσχετίζεται καλά με τις τεχνικές αντλίας και έχει χρησιμοποιείται συχνά για να αξιολογηθούν οι αλλαγές στην ευαισθησία της ινσουλίνης μετά από θεραπευτικές παρεμβάσεις. Όπως το HOMA, έτσι και το QUICKI μπορεί να εφαρμοστεί και σε ευγλυκαιμικούς και υπεργλυκαιμικούς ασθενείς. Yπολογίζεται με βάση το αντίστροφο άθροισμα των λογαρίθμων γλυκόζης και ινσουλίνης νηστείας (1/ (log I0 + log G0) και πολλοί ερευνητές θεωρούν ότι ο QUICKI είναι ανώτερος από το HOMA ως τρόπος μέτρησης της ευαισθησία στην ινσουλίνη, αν και οι δύο τιμές συσχετίζονται ικανοποιητικά μεταξύ τους καλά. Τα παραπάνω δεδομένα αναφέρονται συνοπτικά στον πίνακα που ακολουθεί. Πίνακα 2. Από τα παραπάνω αναφερθέντα φαίνεται ότι ο συνδυασμός των δεδομένων που παρέχονται από την καμπύλη OGTΤ το ΗΟΜΑ και τον QUICKI επιτρέπουν ικανοποιητικά την αξιολόγηση της ευαισθησίας των ιστών στην ινσουλίνη, όταν τα δεδομένα αυτά συγκρίνονται με δεδομένα φυσιολογικών ατόμων αντίστοιχης κατανομής φύλου, ηλικίας, δείκτη μάζας σώματος (ΒΜΙ) και σταδίου εφηβείας. Πίνακας 2. Συνοπτικός πίνακας των δεικτών ευαισθησίας ινσουλίνης. Όλες οι τιµές εκφράζονται σε συµβατικές µονάδες Δοκιμασία Τύπος παρέμβασης Συσχέτιση Απλό μαθηματικό IV ; Σχόλια με clamp μοντέλο Υπερινσουλιναιμική Δυναμική δοκιμασία, Χρυσός Κανένα Ναι Πολύωρη, απαιτούνται πολλαπλές αιμοληψίες ευγλυκαιμική αντλία σημαντική παρέμβαση κανόνας και προσωπικό Δοκιμασία ανοχής Χορήγηση ινσουλίνης, Καλή Κανένα Ναι Μικρό χρονικό διάστημα, αποφεύγεται η δράση ινσουλίνης (ITT) σημαντική παρέμβαση των αντιρροπιστικών ορμονών. Συνεχής έγχυση γλυκόζης Μικρού βαθμού Καλή Κανένα Ναι Παραλλαγές πρωτοκόλλου και προσδιορισμός βάση μοντέλου (CIGMA) Ενδοφλέβια δοκιμασία ανοχής Μικρού βαθμού Καλή Κανένα Ναι Παραλλαγές πρωτοκόλλου γλυκόζης με συχνές αιμοληψίες (FSIVGTT) Από του στόματος δοκιμασία Μικρού βαθμού Καλή Ναι Όχι Παραλλαγές πρωτοκόλλου ανοχής γλυκόζης (OGTT) Ινσουλίνη νηστείας (I0) Δοκιμασία Ομοιόστασης Καλή Ναί Όχι Χάνεται η αξιοπιστία σε ασθενείς με υπεργλυκαιμία ISI Μικρού βαθμού Εξαιρετική 10000/ (FPG x FPI) x (G x I) Όχι Αυξάνεται η ευαισθησία της OGTT Λόγος γλυκόζη / ινσουλίνη Δοκιμασία Ομοιόστασης Καλή G0/I0 Όχι Χάνεται η αξιοπιστία σε ασθενείς με υπεργλυκαιμία νηστείας (G/I) Διαφορετικές τιμές ανάλογα με την εθνικότητα. Ομοιοστατικό μοντέλο (HOMA Δοκιμασία Ομοιόστασης Καλή I0 XG0/ 405 Όχι Μπορεί να αξιολογηθεί σε ασθενείς με υπεργλυκαιμία. Ποσοτικός δείκτης ευαισθησίας Δοκιμασία Ομοιόστασης Καλή 1 / log(i0) + log(g0)] Όχι Μάλλον το ομοιοστατικό μοντέλο με την καλύτερη στην ινσουλίνη (QUICKI) συσχέτιση με τις δοκιμασίες clamp. Μπορεί να αξιολογηθεί σε ασθενείς με υπεργλυκαιμία

16 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΙV. Δυνητικοί δείκτες αντίστασης στην ινσουλίνη Όπως τους ομοιοστατικούς υπολογισμούς για την αντίσταση στην ινσουλίνη οι δείκτες αυτοί θα μπορούσαν να παρέχουν απλούς μη επεμβατικούς τρόπους αξιολόγησης της αντίστασης. Η απλότητα της λήψης ενός ευαίσθητου και εξειδικευμένου δείκτη για την αντίσταση στην ινσουλίνη που δεν απαιτεί κατάσταση νηστείας είναι ακόμα πιο ελκυστική. Ομοκυστεΐνη (Hcy). Aυξημένα επίπεδα ορού ομοκυστεΐνης έχουν συνδεθεί με υπρινσουλιναιμία σε πολλές μελέτες. Η υπερομοκυστεϊναιμία αυτή καθ αυτή, είναι ένας καλά εδραιωμένος παράγοντας κινδύνου για προ-εκλαμψία, καρδιαγγειακή νόσο και παλίνδρομη κύηση. Είναι σημαντικό να σημειωθεί, εντούτοις, ότι πολλοί άλλοι παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν τα επίπεδα Hcy στο αίμα, όπως η διατροφή, το κάπνισμα, η άσκηση, το φύλο και η ηλικία. Περαιτέρω κλινική έρευνα απαιτείται πριν συσταθεί η χρήση αυτού του κλινικού δείκτη. Αναστολέας του ενεργοποιητή του πλασμινογόνου-1 (ΡΑΙ-1). Έχει βρεθεί άμεση συσχέτιση ανάμεσα στα επίπεδα της ινσουλίνης και του ΡΑΙ-1, ενός σημαντικού συστατικού της ινωδόλυσης. Ο ΡΑΙ-1 παράγεται από το ήπαρ, τα κοκκιώδη κύτταρα και τα λιποκύτταρα. Σε μη-παχύσαρκο πληθυσμό (BMI<25) έχει βρεθεί γραμμική συσχέτιση ανάμεσα στον ΡΑΙ-1 και το ΗΟΜΑ, ενώ τα επίπεδα του ΡΑΙ-1 δεν επηρεάζονται από το φύλο και την ηλικία. Δυστυχώς διαφορετικές τεχνικές μέτρησης χρησιμοποιούνται από τα κλινικά εργαστήρια για να καθορίσουν τα επίπεδα του ΡΑΙ-1 στον ορό με αποτέλεσμα να παρέχουν διαφορετικά φυσιολογικά όρια. Αντιπονεκτίνη. Ο φυσιολογικός ρόλος της αντιπονεκτίνης, μίας ορμόνης που εκκρίνεται από τα λιποκύτταρα δεν έχει αποσαφηνισθεί, αλλά φαίνεται ότι ευαισθητοποιεί του ιστούς στην ινσουλίνη και ασκεί αντιφλεγμονώδη και αντιαθηρογόνο δράση. Τα επίπεδα της αντιπονεκτίνης είναι αντιστρόφως ανάλογα του ΒΜΙ και της βαρύτητας της αντίστασης στην ινσουλίνη σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη. Δεσμευτικές σφαιρίνες των ορμονών του φύλου (SHBG). Οι SHBG έχουν εδραιωθεί ως δείκτης αντίστασης στην ινσουλίνη σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη. Σε ασθενείς με PCOS, τα χαμηλά επίπεδα SHBG καταδεικνύουν συσχέτιση με χαμηλότερο G0/I0 λόγο και υψηλότερο δείκτη ΗΟΜΑ. Δεσμευτική σφαιρίνη του ινσουλινοτρόπου αυξητικού παράγοντα-1 (IGFBP-1). Η παραγωγή του IGFBP-1 παρατηρείται στο ήπαρ, στα κοκκιώδη κύτταρα των ωοθηκών και στο ενδομήτριο. Η ινσουλίνη αναστέλλει την έκκριση του IGFBP-1. Οι συγκεντρώσεις της IGFBP-1 είναι μειωμένες σε γυναίκες με PCOS (ιδιαίτερα σε αυτές με μεγαλύτερη αντίσταση στην ινσουλίνη) ενώ τα επίπεδα της IGFBP-1 βελτιώνονται μετά την χορήγηση μεφορμίνης

17 Φ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ, Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΗ-ΚΑΝΔΑΡΑΚΗ: ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΥΑΙΣΘΗ- ΣΙΑΣ /ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ IN VIVO ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 (ΣΔΤ2) Επιλεγμένη βιβλιογραφία Reaven G. The insulin resistance syndrome: past, present, and future. Presented at The First Annual World Congress on the Insulin Resistance Syndrome; November 20-22, 2003; Los Angeles, California. Matthaei S at all. Pathophysiology and Pharmacological Treatment of Insulin Resistance Endocrine Reviews 2000; 21(6): eaven G. The metabolic syndrome or the insulin resistance syndrome? Different names, different concepts, and different goals Endocrinol Metab Clin N Am 33 (2004) DeFronzo R. Pathogenesis of type 2 diabetes mellitus Med Clin N Am 88 (2004) Cusi K, Maezono K, Osman A, Pendergrass M, Patti ME, Pratipanawatr T, DeFronzo RA, Kahn CR, Mandarino LJ 2000 Insulin resistance differentially affects the PI 3-kinase- and MAP kinasemediated signaling in human muscle. J Clin Invest 105: Pratipanawatr W, Pratipanawatr T, Cusi K, Berria R, Adams JM, Jenkinson CP, Maezono K, DeFronzo RA, Mandarino LJ 2001 Skeletal muscle insulin resistance in normoglycemic subjects with a strong family history of type 2 diabetes is associated with decreased insulin-stimulated insulin receptor substrate-1 tyrosine phosphorylation. Diabetes 50: Muniyappa R, Lee S, Chen H, and Quon J. M Current approaches for assessing insulin sensitivity and resistance in vivo: advantages, limitations, and appropriate usage Am J Physiol Endocrinol Metab 294:15-26, Dunaif A, Segal KR, Futterweit W, Dobrjansky A. Profound peripheral insulin resistance, independent of obesity, in polycystic ovary syndrome. Diabetes 1989; 38: Dunaif A, Xia J, Book C, Schenker E, Tang Z. Excessive insulin receptor serine phosphorylation in cultured fibroblasts and in skeletal muscle: a potential mechanism for insulin resistance in the polycystic ovary syndrome. J Clin Invest 1995, 96: Dunaif A, Wu X, Lee A, Diamanti-Kandarakis E. Defects in insulin receptor signalling in vivo in the polycystic ovary syndrome (PCOS). Am J Physiol Endocrinol Metab 2001, 281:E Diamanti-Kandarakis E, Argyrakopoulou G, Economou F, Kandaraki E, Koutsilieris M.Defects in insulin signaling pathways in ovarian steroidogenesis and other tissues in polycystic ovary syndrome (PCOS).J Steroid Biochem Mol Biol Apr;109(3-5): Diamanti-Kandarakis, E. and Papavasiliou, A. Molecular mechanisms of insulin resistance in polycystic ovary syndrome Trends Mol Med , Diamanti-Kandarakis E. Polycystic ovarian syndrome: pathophysiology, molecular aspects and clinical implications. Expert Rev Mol Med 2008; 10:e3. Rosenbaum, D., Haber, R.S. and Dunaif, A. (1993) Insulin resistance in PCOS: decreased expression of GLUT-4 glucose transporters in adipocytes. Am J Physiol 264, E Seow, K.M. et al. (2007) Amelioration of insulin resistance in women with PCOS via reduced insulin receptor substrate-1 Ser312 phosphorylation following laparoscopic ovarian electrocautery. Hum Reprod 22, Corton, M. et al. (2007) Differential gene expression profile in omental adipose tissue in women with polycystic ovary syndrome. J Clin Endocrinol Metab 92,

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου ΕΓΚΑΙΡΗ ΙΑΓΝΩΣΗ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα ιευθύντρια Β Παθολογικής Κλινικής Γ.Ν. Χανίων Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου Πινακοθήκη ήµου Χανίων, 17/02/2012 Συχνότητα του

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση;

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; Δ. Καραγιάννη, Β. Κουρκούμπας, Δ. Μπαλτζής, Γ. Κοτρώνης, Ε. Κιντιράκη, Χ.Τρακατέλλη, Α. Παυλίδου, Μ. Σιών Γ Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, ΓΠΝΘ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΗΠΑΡ VLDL Ανασκόπηση μεταβολισμού λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών ΤΡΟΦΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΗΠΑΡ Κυκλοφορία Χυλομικρά Λιπαρά οξέα HDL LDL VLDL ΗΠΑΡ Τριγλυκερίδια Φωσφολίπιδια

Διαβάστε περισσότερα

O ρόλος του λιπώδους ιστού

O ρόλος του λιπώδους ιστού 16 O ρόλος του λιπώδους ιστού Γ. ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ 1, Γ. ΜΑΣΤΟΡΑΚΟΣ 2 1 Eνδοκρινολόγος, Διδάκτωρ Μεταβολισμού Πανεπιστημίου Birmingham, UK, Συνεργάτης Ενδοκρινολογικής Μονάδας, Β Μαιευτικής και Γυναικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Κάρμεν Τασιοπούλου Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ Παχυσαρκία: Τάσεις Η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά με διαβήτη. Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση

Παιδιά με διαβήτη. Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ Παιδιά με διαβήτη Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση Ιστοί στόχοι της Ινσουλίνης Η Ινσουλίνη ρυθμίζει

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 7. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΑΣ ΥΠΕΡΓΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

Πίνακας 7. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΑΣ ΥΠΕΡΓΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου του αίματος βρίσκεται κάτω από αυστηρό ορμονολογικό έλεγχο. Η έκκριση της ινσουλίνης διεγείρεται από την υπεργλυκαιμία και αποτέλεσμα της δράσης της είναι η ελάττωση της

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D.

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. Τι είναι σακχαρώδης διαβήτης; Παθοφυσιολογική κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένη συγκέντρωση σακχάρου στο αίμα Καμπύλη σακχάρου (75

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ 2. ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ Οι όγκοι χαρακτηρίζονται από πολλαπλές αλλαγές του μεταβολισμού. Η χαρακτηριστική μεταβολική λειτουργία μπορεί να μετρηθεί in vivo με τη βοήθεια ενός ραδιοσημασμένου

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΥΧΙΑ Β. ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΔΙΚΕΥΟΜΕΝΗ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ

ΕΥΤΥΧΙΑ Β. ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΔΙΚΕΥΟΜΕΝΗ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ-ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Γ. ΒΑΓΕΝΑΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ- ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στην φυσιολογική κατάσταση τα επίπεδα σακχάρου αίματος μεταβάλλονται σε

Στην φυσιολογική κατάσταση τα επίπεδα σακχάρου αίματος μεταβάλλονται σε 07 Ρύθµιση του µεταβολισµού της γλυκόζης και των λιπιδίων στο ήπαρ ΕΥΤΥΧΙΑ Γ. ΚΟΥΚΚΟΥ Επιμελήτρια Α, Τμήμα Ενδοκρινολογίας, Διαβήτου & Μεταβολισμού Νοσοκομείο-Μαιευτήριο «Έλενα Βενιζέλου», Αθήνα Στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΒασίληςΜούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://mougios.webpages.auth.gr Μεταβολικό σύνδροµο Παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από:

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

09 Ενδοκρινολόγος Διευθυντής Τμήματος Κλιμακτηρίου - Οστεοπόρωσης, «Ιατρικό Αθηνών»

09 Ενδοκρινολόγος Διευθυντής Τμήματος Κλιμακτηρίου - Οστεοπόρωσης, «Ιατρικό Αθηνών» ιαταραχές στη λειτουργία των β-κυττάρων & των Παγκρεατικών Νησιδίων στον Σακχαρώδη ιαβήτη τύπου 2 Ν. ΤΣΑΚΑΛΑΚΟΣ 09 Ενδοκρινολόγος Διευθυντής Τμήματος Κλιμακτηρίου - Οστεοπόρωσης, «Ιατρικό Αθηνών» Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Δρ. Χρήστος Μανές Παθολόγος µε εξειδίκευση στο Σακχαρώδη Διαβήτη ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΜΕΔΙΠ Διευθυντής Παθολογικού τµήµατος και Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Π.Ν «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Σακχαρώδης Διαβήτης 220 εκατοµµύρια

Διαβάστε περισσότερα

Αύξηση & Ανάπτυξη. Υπερπλασία: αύξηση του αριθµού των κυττάρων & Υπερτροφία : αύξηση του µεγέθους των κυττάρων

Αύξηση & Ανάπτυξη. Υπερπλασία: αύξηση του αριθµού των κυττάρων & Υπερτροφία : αύξηση του µεγέθους των κυττάρων Αύξηση & Ανάπτυξη Αύξηση Κυτταρική διαίρεση και καθαρή πρωτεϊνική σύνθεση & Ανάπτυξη Αύξηση διαστάσεων (ανάστηµα) Αύξηση οστών (σπονδυλική στήλη και κάτω άκρα) Αύξηση σκελετικού µυ Αύξηση σπλάχνων Υπερπλασία:

Διαβάστε περισσότερα

& Xρόνια. Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο. Τρόπος Zωής. Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής

& Xρόνια. Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο. Τρόπος Zωής. Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής Τρόπος Zωής & Xρόνια Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο στα παιδιά και τους έφηβους Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Nοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΠΛΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΒΗΤΟ-ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ (DIABESITY) Α. Γαλλή-Τσινοπούλου

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΠΛΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΒΗΤΟ-ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ (DIABESITY) Α. Γαλλή-Τσινοπούλου 23ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΕΒΕ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2009 ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΠΛΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΒΗΤΟ-ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ (DIABESITY) Α. Γαλλή-Τσινοπούλου Τσινοπούλου¹, Μ. Γραμματικοπούλου¹, Ε. Εμμανουηλίδου¹,

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση μεταβολικού συνδρόμου με το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών

Σχέση μεταβολικού συνδρόμου με το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών Σχέση μεταβολικού συνδρόμου με το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών Ευανθία Διαμάντη-Κανδαράκη Ενδοκρινολόγος-Αναπλ. Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών α αναφερθώ σε ένα πρόβλημα υγείας που αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS)

ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS) ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS) Γ. ΜΑΣΤΟΡΑΚΟΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ Β ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ PCOS: Κριτήρια διάγνωσης - Υπερανδρογονισμός

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες;

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες; Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες; Δρ. Χρήστος Μανές Παθολόγος Διευθυντής ΕΣΥ Διαβητολογικό Κέντρο Γ.Π.Ν. «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Νέα ταξινόμηση Σακχαρώδη Διαβήτη Σακχ. Διαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Προεκλαμψία. Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες

Προεκλαμψία. Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες Προεκλαμψία Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες Ο έλεγχος για προεκλαμψία μεταξύ των εβδομάδων 11 έως 13+6 μπορεί να εντοπίσει κυήσεις υψηλού κινδύνου, επιτρέποντας τη θεραπεία με α σπιρίνη

Διαβάστε περισσότερα

Diabetes_ protect our future.mp4

Diabetes_ protect our future.mp4 Diabetes_ protect our future.mp4 14/11 Γενέθλια του νομπελίστα γιατρού Φρέντερικ Μπάντινγκ 1991 από τη Διεθνή Ομοσπονδία για το Διαβήτη 2007:επίσημη Ημέρα από τα Ηνωμένα Έθνη Θέμα 2009 2013: Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης

Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης Βασίλης Κ. Ταρλατζής Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Μονάδα Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Α Μαιευτική ESHRE/ASRM PCOS Consensus

Διαβάστε περισσότερα

Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί

Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί 22 ο Συνέδριο ΔΕΚΕ, Θεσσαλονίκη, Νοέμβριος 2008 Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί Γεώργιος Γιαννόγλου Καθηγητής Καρδιολογίας Ο σακχαρώδης διαβήτης θεωρείται από τους σημαντικότερους

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΕΔΑ ΒΙΣΦΑΤΙΝΗΣ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΠΑΧΥΣΑΡΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΒΑΡΟΥΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΜΕ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ

ΕΠΙΠΕΔΑ ΒΙΣΦΑΤΙΝΗΣ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΠΑΧΥΣΑΡΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΒΑΡΟΥΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΜΕ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΕΤΟΣ 2009-10 ΑΡΙΘΜ. 2768 ΕΠΙΠΕΔΑ ΒΙΣΦΑΤΙΝΗΣ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΠΑΧΥΣΑΡΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΒΑΡΟΥΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΜΕ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Αγγελική Βουτσά Παθολόγος-Διαβητολόγος Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Τι είναι ο διαβήτης; Μεταβολική διαταραχή αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα Ο διαβήτης οφείλεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Athens 2010 Μαρία Α. Καρδάση

Athens 2010 Μαρία Α. Καρδάση Athens 2010 Γλυκοζυλίωση Τα τελευταία χρόνια όληηπροσπάθειατης αισθητικής αποκατάστασης του γηρασμένου δέρματος αφορούσε κυρίως την αποκατάσταση της εξωγενούς γήρανσης φωτογήρανσης. Τι γίνεται όμως με

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις ΤΡΟΠΟΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ ΦΥΛΟΣΥΝ ΕΤΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά απόκάποιογεύµα, οπότετοαίµαείναιπλούσιοσε θρεπτικές ύλες από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ.

ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Δείκτες βλάβης ηπατοκυττάρων Δείκτες χολόστασης Δείκτες ηπατικής δυσλειτουργίας ΔΕΙΚΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Ζαφειρίδης Ανδρέας, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. (Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Πέτρος Δ. Δαμουλής, D.M.D., D.M.Sc. Περιοδοντολόγος Επισκέπτης Καθηγητής Πανεπιστημίου Tufts, ΗΠΑ Η Περιοδοντική Νόσος είναι μία Λοίμωξη που προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 12: HIV Ο HIV έχει συνδεθεί με κακή θρέψη και με το σύνδρομο απώλειας καθαρής σωματικής μάζας και λιπώδους ιστού (AIDS wasting syndrome). Η απώλεια σωματικού

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ Η ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ Μαρία Σκουρολιάκου, PhD Επίκουρη Καθηγήτρια Χαροκοπείου Πανεπιστηµίου ιαβήτης Ελλάδα: 1,000,000 ασθενείς Αδιάγνωστοι? Παγκοσµίως µια από τις κυριότερες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΜΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΘΛΗΣΗ

ΟΡΜΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΘΛΗΣΗ ΟΡΜΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΘΛΗΣΗ Βασίλης Μούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://users.auth.gr/mougios Παράγοντες που επηρεάζουν τις ορµονικές αποκρίσεις στην άσκηση Τύπος άσκησης Οξεία Χρόνια Προσαρµογές Αντοχής/δυναµική/αερόβια

Διαβάστε περισσότερα

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 Ο άξονας οστού-εντέρου-κνσ Ο ρόλος της σεροτονίνης 14η Επιστηµονική Συνάντηση Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 αούσης ηµήτρης Λέκτορας Παθολογίας/Ρευµατολογίας Ιατρική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών

Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών 32 Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΜΠΑΡΓΙΩΤΑ Λέκτορας Ενδοκρινολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι μικρο- και μάκρο- αγγειακές επιπλοκές του σακχαρώδη διαβήτη αποτελούν την κύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΠΙΔΙΑ - ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. ΛΙΠΙΔΙΑ Τι είναι; - Λειτουργίες. Η. ΜΥΛΩΝΗΣ Κλινική Χημεια Λιπίδια-Λιποπρωτεϊνες - May 12, 2015 ΛΙΠΙΔΙΑ - ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΛΙΠΙΔΙΑ - ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. ΛΙΠΙΔΙΑ Τι είναι; - Λειτουργίες. Η. ΜΥΛΩΝΗΣ Κλινική Χημεια Λιπίδια-Λιποπρωτεϊνες - May 12, 2015 ΛΙΠΙΔΙΑ - ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΛΙΠΙΔΙΑ - ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΛΙΠΙΔΙΑ - ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Είδη ιπιδίων Ιδιότητες Λιποπρωτείνες Ταξινόμηση Σύσταση σε ιπίδια και αποπρωτείνες Μεταβοισμός Επιθυμητές τιμές οριακές τιμές Δυσιπιδαιμίες - Υπεριποπρωτεϊναιμίες

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗ ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΗΠΑΤΟΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

ΜΗ ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΗΠΑΤΟΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΗ ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΗΠΑΤΟΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής Τμήμα Διατροφής Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘεσσαλονίκης απλή στεάτωση Στεατοηπατίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΤΙΤΛΟΣ: Η Σημασία του στρες και του ύπνου στη ζωή του/της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗΣ ΣΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΣΥΓΚΡΙΣΗ MDRD ΚΑΙ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΥΣΤΑΤΙΝΗ C

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗΣ ΣΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΣΥΓΚΡΙΣΗ MDRD ΚΑΙ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΥΣΤΑΤΙΝΗ C ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗΣ ΣΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΣΥΓΚΡΙΣΗ MDRD ΚΑΙ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΥΣΤΑΤΙΝΗ C Φ. Ηλιάδης 1, Α. Ντέμκα 1, Τ. Διδάγγελος 1, Α. Μακέδου 2, Ε. Μωραλίδης 3,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η αυξητική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Νούς υγιής εν σώµατι υγιή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ιατροφή και Υγεία Η υγεία αλλά και η νόσος είναι καταστάσεις που δεν οφείλονται ποτέ σε ένα µόνο παράγοντα. Οι κύριες οµάδες παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ Δρ. Α. Μελιδώνης Υπεύθυνος Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Ν. Πειραιά «ΤΖΑΝΕΙΟ» Διαβητολογικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 5/10/2015

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 5/10/2015 Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Σακχαρώδης διαβήτης Ε. Κουτρούμπα-Μαρκέτου Δρ. Διευθύντρια Βιοχημικού Εργαστηρίου ΓΝΑ ΚΑΤ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΟΘΗΛΙΟ, ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΕΝ ΟΘΗΛΙΟ, ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΝ ΟΘΗΛΙΟ, ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Παπάζογλου ημήτριος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Ιατρική Σχολή Αλεξανδρούπολης Page 2 Page 3 Ενδοθηλιακή λειτουργία Αγγειοδιαστολή NO, PGI2, EDHF, BK, C-NP Page 4 Ινωδόλυση

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο;

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο; Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση Μεταβολισμός του γλυκογόνου Το γλυκογόνο είναι ο αφθονότερος υδατάνθρακας των ζώων Το γλυκογόνο αποθηκεύεται κυρίως στο ήπαρ (3-7% κατά βάρος) και στους μύες

Διαβάστε περισσότερα

14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη

14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη 14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη Η παγκόσμια ημέρα για τον σακχαρώδη διαβήτη γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 14 Νοεμβρίου, με αφορμή τα γενέθλια του Frederick Banting, o οποίος σε συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Γενικά Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν τους στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ)

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Δήλωση Συμφερόντων Το περιεχόμενο της παρουσίασης αντανακλά τις απόψεις του ομιλητή.ο ομιλητής έχει λάβει τιμητικές αμοιβές για ομιλίες από τις ακόλουθες φαρμακευτικές εταιρείες

Διαβάστε περισσότερα

Νοσολογία_Νοσ. 1201 Σακχαρώδης ιαβήτης. C.D.A. Εβδ.6 ΣΑΚΧΑΡΩ ΗΣ ΙΑΒΗΤΗΣ 01/28

Νοσολογία_Νοσ. 1201 Σακχαρώδης ιαβήτης. C.D.A. Εβδ.6 ΣΑΚΧΑΡΩ ΗΣ ΙΑΒΗΤΗΣ 01/28 ΣΑΚΧΑΡΩ ΗΣ ΙΑΒΗΤΗΣ 01/28 Ορισµός: Αφορά παθολογικό µεταβολισµό των υδατανθράκων [των λιπών και των πρωτεϊνών (WHO 1998)], και χαρακτηρίζεται από υπεργλυκαιµία. Σχετίζεται µε σχετική ή απόλυτη διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

ιάγνωση και ταξινόµηση του σακχαρώδη διαβήτη και της δυσανεξίας στη γλυκόζη

ιάγνωση και ταξινόµηση του σακχαρώδη διαβήτη και της δυσανεξίας στη γλυκόζη 02 ιάγνωση και ταξινόµηση του σακχαρώδη διαβήτη και της δυσανεξίας στη γλυκόζη Κ. ΦΑΙΝΕΚΟΣ τ. Διευθυντής Τμήματος Ενδοκρινολογίας και Μεταβολισμού, Γ.Ν.Α «Κοργιαλένειο-Μπενάκειο ΕΕΣ» Εισαγωγή διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCO)

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCO) ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCO) 1. Τι είναι το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών? Είναι η συχνότερη ενδοκρινοπάθεια των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας. Έχουν ενοχοποιηθεί περιβαντολλογικοί διατροφικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά

Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά ΣΤΕΛΙΟΣ ΤΙΓΚΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ & ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Ιατρικά θέματα γιά εκπαιδευτικούς Αμφιθέατρο Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ιωαννίνων Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ. Χρυσούλα Νικολάου

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ. Χρυσούλα Νικολάου ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ Χρυσούλα Νικολάου Μονοκλωνικές ελεύθερες ελαφρές αλύσεις Οι μονοκλωνικές ελεύθερες ελαφρές αλύσεις οι οποίες είναι γνωστές ως πρωτεΐνη Bence

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Η παχυσαρκία ορίζεται ως η περίσσεια λιπώδους ιστού στον ανθρώπινο οργανισµό µε αποτέλεσµα τη συσσώρευση αυξηµένου λίπους κάτω από το δέρµα (υποδόριο) αλλά και σε διάφορα όργανα του σώµατος (σπλαχνικό)

Διαβάστε περισσότερα

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία Διαφορική Διάγνωση Γεροβασίλη Βίκυ Ειδικευόµενη Ε Παθολογικής Κλινικής ιευθ: Αθανάσιος Σκουτέλης ΣτοιχείαΑπόΚλινικήΕικόνα Πρόσφατη έναρξη Απορρύθμιση Αρτηριακής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της διατροφής

Ο ρόλος της διατροφής 15 Ο ρόλος της διατροφής Ι.-Α. ΒΑΤΑΛΑΣ 1, Λ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ 2 1 Ενδοκρινολόγος, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών 2 Ενδοκρινολόγος, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Επιμελήτρια Β ΠΓΝΑ «Γ. Γεννηματάς» Ο ΡΟΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα