Αλφαβητισμός και ανάγνωση στη Βραζιλία: επιστημολογικές συνεισφορές στην έρευνα της εφαρμοσμένης γλωσσολογίας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αλφαβητισμός και ανάγνωση στη Βραζιλία: επιστημολογικές συνεισφορές στην έρευνα της εφαρμοσμένης γλωσσολογίας"

Transcript

1 Αλφαβητισμός και ανάγνωση στη Βραζιλία: επιστημολογικές συνεισφορές στην έρευνα της εφαρμοσμένης γλωσσολογίας Luiz Antonio Gomes Senna Κρατικό Πανεπιστήμιο του Ρίο ντε Τζανέιρο < > ABSTRACT: (Literacy and reading in Brazil: epistemological contributions to applied linguistics research) Over the past forty years, we have witnessed the emergence of a new academic field of research in Brazil called literacy, which resulted in a revolution in the understanding of the definition and boundaries of literacy and research in Applied Linguistics. In this brief study, the motivations and the general aspects of this academic field will be discussed, pointing out the need to define its predominantly multidisciplinary nature, which exceeds the limits of the classical notions of structure and incommensurable paradigms. KEYWORDS: Applied Linguistics. Literacy. Reading. Epistemology. Teacher education. Παρόλη την πρόοδο που έχει κάνει η κοινωνία της Βραζιλίας κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο δεκαετιών, τα σχολεία δεν έχουν καταφέρει να προσφέρουν αλφαβητισμό και εκπαίδευση στην ανάγνωση σε ορισμένες κοινωνικές ομάδες που ιστορικά περιθωριοποιούνται στη χώρα και συνεχίζουν να μην καταφέρνουν να μάθουν, παραμένοντας είτε σε απόλυτη κατάσταση αναλφαβητισμού είτε λειτουργικού αναλφαβητισμού. Αυτή η εργασία αναλύει την εμφάνιση και τα επιστημολογικά χαρακτηριστικά του ακαδημαϊκού κλάδου που ονομάζεται Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία στον αλφαβητισμό και την ανάγνωση, ή απλά κλάδος αλφαβητισμού και ανάγνωσης, με σκοπό την περιγραφή της προσπάθειας δημιουργίας επιστημονικής γνώσης ειδικά σχεδιασμένης για την κατάρτιση των εκπαιδευτικών και την αντιμετώπιση του προβλήματος του κοινωνικού αποκλεισμού που προκαλείται από τον αναλφαβητισμό. Συζητείται η δυσκολία αντιμετώπισης του μαθητή ως πραγματικού ατόμου από την άποψη της πρακτικής της επιστήμης, όπου ο μαθητής χαρακτηρίζεται ως προϊόν της υποδειγματικής φύσης των υποθέσεων και των θεωριών στις ανθρωπιστικές επιστήμες, όπως διαπιστώθηκε στις μελέτες των Kuhn και Levy-Strauss. Το επιστημολογικό πρόβλημα που εμποδίζει τη χρήση της

2 εμπειρικής έρευνας ως εργαλείο για την ελαχιστοποίηση της διαφοράς μεταξύ των επιστημονικών εννοιών και της περιγραφής των μαθητών ως πραγματικών ατόμων ορίζεται με τη χρήση των φαινομενολογικών απόψεων που υποδεικνύονται από τον Florestan Fernandes ως σημείο αναφοράς. Τέλος, αναλύεται η γένεση του κλάδου του αλφαβητισμού και της ανάγνωσης, ειδικά από τις συνεισφορές των κειμένων γλωσσολογίας και της πραγματολογίας του λόγου, καθώς και από την εμφάνιση της θεωρίας της ψυχογένεσης της γραπτής γλώσσας. Βάσει των προαναφερόμενων, είναι δυνατόν να χαρακτηριστεί ένα επιστημολογικό δια-υποδειγματικό μοντέλο που καθοδηγείται από τις αρχές της αντικειμενικότητας και της ερμηνευτικής ισομετρίας που επισήμανε ο Kuhn. Το πρόβλημα: Κοιτώντας τους μαθητές και μη βλέποντας ανθρώπους Για να ξεκινήσουμε τη συζήτηση του προβλήματος στον ακαδημαϊκό κλάδο του σύγχρονου αναλφαβητισμού και της ανάγνωσης σε σχέση με την κατάρτιση των εκπαιδευτικών, επιτρέψτε μου να παραβιάσω το ακαδημαϊκό πρωτόκολλο που διέπει την πρακτική των επιστημονικών και τεχνικών άρθρων. Αυτό το κάνω σε μία προσπάθεια να διευκολύνω την ανοικτή επικοινωνία μεταξύ του κόσμου των ερευνητών και του κόσμου των εκπαιδευτικών της βασικής εκπαίδευσης. Οι μαθητές μας είναι ενδιαφέροντες άνθρωποι τόσο οικείοι, αλλά ωστόσο τόσο ξένοι όταν κάθονται στα σχολικά θρανία. Η ποικιλομορφία μεταξύ των μαθητών τείνει να συγκρούεται με τις περισσότερες υποθέσεις που έχουμε διαμορφώσει γι αυτούς εκτός σχολείου, πιθανώς επειδή οι υποθέσεις που μας κάνουν να τους κατανοούμε καλύτερα δεν είναι καθιερωμένες βάσει της αρχής της ποικιλομορφίας, των ευκαιριών και των ατομικών ιδιαιτεροτήτων κάθε ενός από αυτούς. Η ποικιλομορφία μας τρομάζει και τείνουμε να την κατανοούμε σαν σημάδι αταξίας ή

3 αποτυχίας μάθησης, δύο καταστάσεις που προσπαθούμε να εμποδίσουμε να συμβούν διδάσκοντας ιδανικά και ομοιογενώς ομαδοποιημένους μαθητές που είναι ισότιμοι μεταξύ τους. Μερικές φορές, ως ερευνητή, οι μαθητές, τα σχολεία και η εκπαίδευση πραγματικά με εξοργίζουν, με οδηγούν στα όρια της λογικής μου. Ωστόσο, είναι ακριβώς εκεί, στα όρια της ακαδημαϊκής λογικής που αποκαλύπτεται η εκπαίδευση σε όλο της το μεγαλείο, την ακριβή στιγμή που ο εκπαιδευτικός μιλάει δυνατότερα και οι μαθητές οι άνθρωποι που είναι ντυμένοι σαν μαθητές γίνονται πιο σημαντικοί από οποιαδήποτε υπόθεση μπορεί να έχουμε διαμορφώσει γι αυτούς. Η ακαδημαϊκή τάξη, στην οποία στηρίζουμε τις υποθέσεις μας για τους μαθητές και τα σχολεία, προέρχεται από μια σταθερή αντίληψη του κόσμου, που διαφυλάσσεται στο εργαστήριο, κυριαρχείται από ιδανικές δομές και άτομα με επιθυμία για απόλυτο έλεγχο πάνω στην πραγματικότητα του κόσμου, αλλά είναι απελπιστικά παγιδευμένη στην ουτοπία, όπως το σύμπαν ενός ρομαντικού ποιητή. Ωστόσο, η πραγματικότητα του κόσμου είναι συγκεκριμένη ποίηση, οι στίχοι ή οι νέοι στίχοι της οποίας, αποκαλύπτουν τους πραγματικούς μας μαθητές, τα ανθρώπινα όντα. Σύμφωνα με τους όρους που μας επιβάλλονται στην ακαδημαϊκή και επιστημονική κουλτούρα, η θεωρητική δομή των θεμάτων που συζητούμε στη θεωρία και η έρευνα που αναπτύσσεται στα ερευνητικά κέντρα δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα επιστημολογικό μέρος των πραγματικών ατόμων, ένα κομμάτι του μαθητή. Η διαφορά στην αντίληψη μεταξύ της επιστημολογικής εικόνας του καθηγητή/ερευνητή και του εκπαιδευτικού είναι σίγουρα αμετάκλητη. Εάν δεν αποτελέσουν τις βασικές και παραγωγικές διαδικασίες της ακαδημαϊκής γνώσης, οι πραγματικοί άνθρωποι με σάρκα και οστά θα παραμείνουν απρόσιτοι, καθώς η ασταθής και απρόβλεπτη φύση των πραγματικών ανθρώπων είναι κάτι που δεν έχουμε ακόμα απεικονίσει ικανοποιητικά στον ακαδημαϊκό διάλογο. Αναμφίβολα, ως

4 εκ τούτου, τείνουμε να μετατρέπουμε τους ανθρώπους σε αντικείμενα έρευνας, λαμβάνοντας ένα από τα διακριτικά τους χαρακτηριστικά, όχι περισσότερα από ένα, στο οποίο εστιάζουμε κατά τη διάρκεια της έρευνας. Ένα χαρακτηριστικό, ένα απλό κομμάτι του ανθρώπου, είναι αυτό που επιλέγουμε να μελετήσουμε κατά τη διάρκεια κάθε ερευνητικής απόπειρας, αλλά παρόλη την επιμέλεια που χρησιμοποιούμε κατά τη διεξαγωγή της μελέτης, δεν θα βρούμε ποτέ την αλήθεια από αυτό που μπορεί να αποδίδεται στο σύνολο του ατόμου, αυτό που αποτέλεσε το κύριο κίνητρό μας και το οποίο χάθηκε όταν έμεινε το μεμονωμένο χαρακτηριστικό. Φυσικά, θα ήμασταν ανόητοι εάν σκεφτόμασταν ότι δεν υπάρχει ούτε ένας δεσμός μεταξύ των ακαδημαϊκών ατόμων και των πραγματικών ανθρώπων που απεικονίζουν. Αυτός ο δεσμός, ωστόσο, είναι μία ακαδημαϊκή άσκηση που βασίζεται στην πεποίθηση του αφηρημένου ατόμου, μία συμβολική αλληγορία που ονομάζεται «δομή», που έχουν κατασκευάσει οι ανθρωπιστικές επιστήμες. Ακόμα και σήμερα, περισσότερο από έναν αιώνα μετά την επανάσταση που έλαβε χώρα στην ανθρωπιστική σκέψη, η έννοια της κύριας δομής συνεχίζει να διατηρείται, επιβιώνοντας ακόμα και στα πλαίσια του μεταμοντέρνου πραγματισμού, χωρίς να βρίσκεται πια κάτω από την ταμπέλα της στρουκτουραλιστικής σκέψης, αλλά υπό τη μορφή μιας επιστημολογικής κατάστασης από την οποία η συνειδητοποίηση της πραγματικότητας των ίδιων των πραγμάτων δεν είναι επαρκής για να τα μετατρέψει σε φαινόμενα έρευνας, επειδή η άποψή μας για τα πράγματα δεν αποκαλύπτει το σύνολό τους, αλλά αντίθετα τα μέρη τους που μας ευαισθητοποιούν. Ο μεγάλος κίνδυνος της έννοιας της δομής στις ανθρωπιστικές επιστήμες δεν έγκειται στην ίδια την ιδέα, αλλά στον τρόπο με τον οποίο τη χρησιμοποιεί η ακαδημαϊκή κοινότητα. Παρά την προεξέχουσα υποθετική της φύση, δεδομένης της αδυναμίας επίτευξης της πραγματικής αλήθειας από ένα από τα κομμάτια της, η

5 κρίση που απορρέει από την πραγματική έρευνα συχνά θεωρείται αληθινή από μόνη της και, κάτι που είναι πιο επικίνδυνο, ευρεία σαν να ήταν η αληθινή πραγματικότητα. Υποδείγματα και ιδανικοί μαθητές Όταν ενώνονται οι τρεις ακόλουθοι παράγοντες μια δεδομένη υπόθεση για την πραγματικότητα, μια ομάδα αρχών που καθορίζουν τις ιδανικές συνθήκες για την ανάλυση της πραγματικότητας σε ό,τι αφορά την υπόθεση προς επαλήθευση, και μια ομάδα κριτηρίων αξιολόγησης που εφαρμόζονται για την επαλήθευση της κατανόησης αυτών των ιδανικών συνθηκών που είναι συγκεκριμένες για την παραγωγή της γνώσης, αποδεικνύεται ένα υπόδειγμα, σύμφωνα με τον κλασικό ορισμό του Thomas Kuhn (1962). Η εισαγωγή της έννοιας του υποδείγματος στις πρακτικές της ακαδημαϊκής επιστημονικής παραγωγής γνώσης ήταν ο πιο σχετικός θεμελιώδης λίθος στην αντικατάσταση του περιγραφικού κανονιστικού μοντέλου της παραγωγής γνώσης, το οποίο είχε χρησιμοποιηθεί στην ακαδημαϊκή κουλτούρα μέχρι τον δέκατο ένατο αιώνα. Από τότε και μετά, η καθιερωμένη επίγνωση ήταν ότι κανένα σύστημα ακαδημαϊκής αξίας καμία θεωρητική δομή δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί αληθινή περιγραφή της φύσης της πραγματικότητας, αλλά απλώς μία πιθανή ερμηνεία, ο καλύτερος τρόπος για την περιγραφή της βάσει μιας ομάδας αρχών και πόρων που είναι διαθέσιμοι σε μια δεδομένη ιστορική στιγμή. Η παροδική ιστορική φύση της ακαδημαϊκής επιστημονικής γνώσης μας βοηθάει να κατανοήσουμε καλύτερα τον ρόλο της υπόθεσης στο πλαίσιο της επιστήμης. Παρομοίως, η έννοια της δομής αποσυνδέεται από την έννοια του συστήματος ως πραγματικά εμπειρικά δεδομένα, συσχετίζοντάς την με ένα σύστημα αξιών από το οποίο η πραγματικότητα είναι το εξιδανικευμένο και διαιρεμένο ερευνητικό

6 αντικείμενο σύμφωνα με την άποψη που θέλει κάποιος να λάβει υπόψη του. «Αυτό που χαρακτηρίζει τις επαναστάσεις» δηλαδή, την παροδικότητα των υποδειγμάτων «είναι η αλλαγή στον αριθμό των ταξινομικών κατηγοριών που είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για τις επιστημονικές περιγραφές και γενικεύσεις. Επιπλέον, αυτή η αλλαγή είναι μία προσαρμογή όχι μόνο των κριτηρίων που σχετίζονται με την κατηγοριοποίηση, αλλά επίσης του τρόπου με τον οποίο κατανέμονται δεδομένα αντικείμενα και καταστάσεις μεταξύ προϋπαρχουσών κατηγοριών. Επειδή αυτή η ανακατανομή πάντα περιλαμβάνει περισσότερες από μία κατηγορίες και επειδή αυτές οι κατηγορίες είναι αλληλοκαθοριζόμενες, αυτό το είδος μεταβολής είναι απαραίτητα ολοκρατικό. Αυτός ο ολισμός, επιπλέον, έχει τις ρίζες του στη φύση της γλώσσας, επειδή τα κριτήρια που είναι σχετικά με την κατηγοριοποίηση είναι ipso facto τα κριτήρια που αποδίδουν τις ονομασίες αυτών των κατηγοριών στον κόσμο» (KUHN, 2000, σελ. 42-3). Παρόλο που ορίζεται στα περιθώρια της έννοιας της παγκοσμιότητας ώστε να μην συγχέεται με το θέμα της φυλογενετικής φύσης, ή εκείνο που υποστηρίζει ο Levy-Strauss (DOSSE, 1991, σελ ) η έννοια της δομής σύμφωνα με τη θεωρία των υποδειγμάτων που δημιουργούνται από τη γλώσσα σύντομα θα υπέκυπτε στην κανονιστική παράδοση της ακαδημαϊκής και επιστημονικής κουλτούρας. Αντί να αποδεικνύονται οι καλά θεμελιωμένες υποθέσεις για την πραγματικότητα, αποδεικνύονται τα ακαδημαϊκά-επιστημονικά δόγματα, των οποίων η άμυνα και η παγίωση στο πολιτιστικό σενάριο της επιστήμης παράγουν συγκεκριμένη προσπάθεια, που είναι έμφυτη στην ίδια τη γλώσσα στην οποία δομείται το υπόδειγμα, εις βάρος της πραγματικότητας, του προηγούμενου βασικού της κινήτρου. Έτσι, τα υποδείγματα δομούνται σαν νησιά, έκαστο εκ των οποίων είναι ένα οιονεί πολιτικό κόμμα. Επιπλέον, η πραγματικότητα που επεδίωκε να περιγράψει αρχικά

7 παραμένει ένας δράκος με επτά κεφάλια, που έχει σφυρηλατηθεί από τις πιο ποικίλες και ασύμβατες ιδεολογίες μεταξύ τους, επειδή, αντίθετα με την προέλευση της γλώσσας, δεν αναπτύχθηκε για να διευκολύνει τον διάλογο, εκτός από μέσα στο πλαίσιο των δικών του, εσωτερικών αξιών. Είναι αυτό το είδος ακαδημαϊκού περιεχομένου που θα δικαιολογούσε σωστά την έννοια της επανάστασης, εάν το λαμβάναμε σαν κατευθυντήριο παράγοντα του ιστορικού κινήματος της ακαδημαϊκής και επιστημονικής γνώσης μία κατάσταση στην οποία η κατάληξη ενός δεδομένου υποδείγματος εξαρτάται από την καταστροφή του από ένα άλλο σύστημα αξιών, που έχει αποδειχθεί καλύτερο από το τελευταίο. Η αλήθεια είναι ότι τα κινήματα της διατήρησης και της επανάστασης στην ακαδημία βασίζονται περισσότερο στο δόγμα και την πολιτική από ό,τι στην κατανόηση της βασικής αρχής της ηθικής στην επιστήμη σε σχέση με την προτεραιότητα του φαινομένου που περιγράφεται ενόψει της δημιουργίας της φαινομενολογίας του. Όσο περισσότερο ερευνά κανείς αυτά τα κινήματα, τόσο περισσότερο τα υποδείγματα βαθαίνουν μέσα στην ίδια τους τη δομή της αξίας, γινόμενα όλο και πιο αφηρημένα και ερμητικά, και τελικά γινόμενα μία αποκλειστικά εννοιολογική δομή: έννοιες που ορίζονται από έννοιες και δικαιολογούνται από αρχές που είναι ισότιμα εννοιολογικές. Σε αυτού του είδους το ακαδημαϊκό σύμπαν, που εποικίζεται από υποδείγματα που συναγωνίζονται μεταξύ τους για εννοιολογική ηγεμονία, η κλασική αλληγορία του Bergson (2009, σελ. 297 επ.) για μια επιστημολογική κινηματική του γίγνεσθαι (ή, devir) δεν θα μπορούσε ποτέ να παγιωθεί επειδή τα υποδείγματα δεν επιστρέφουν στην ολότητα, στην πραγματικότητα. Παραμένουν πορτραίτα κάποιας αλλοτριωμένης ιδέας της πραγματικότητας. Στον κλάδο της Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας, ακόμα πιο συγκεκριμένα στη Γλωσσολογία που εφαρμόζεται στον αλφαβητισμό και την ανάγνωση, οι πολιτικές

8 και δογματικές δυναμικές των υποδειγμάτων αυξάνουν σημαντικά το χάσμα μεταξύ της ακαδημαϊκής γνώσης και του πραγματικού μαθητή στην τάξη. Για εμάς τους εκπαιδευτικούς, που διεπόμαστε από κοινωνικές πολιτικές πολιτιστικής εκπαίδευσης και κοινωνικής ενσωμάτωσης, οι ακαδημαϊκές πολιτικές με τους «ισμούς» ή τα δογματικά προγράμματα γίνονται αβλαβή, ανέκφραστα πράγματα, φαινομενικά αποκομμένα από τη δημόσια έννοια. Φυσικά, γι αυτό το λόγο εμείς, οι εκπαιδευτικοί, παραμένουμε στο άβολο μεσαίο επίπεδο μεταξύ Γλωσσολογίας και Εκπαίδευσης τόσο ως εκπαιδευτικοί όσο και ως παιδαγωγοί, δηλαδή, ως εκπαιδευτικοί που βλέπουμε τους μαθητές σαν ανθρώπους. Γνωρίζουμε πόσο δύσκολο είναι να συμφιλιωθούν αυτές οι δύο προσωπικότητες στο επάγγελμα του εκπαιδευτικού: όσο περισσότερο γινόμαστε εκπαιδευτικοί, τόσο πιο απόμακροι γίνονται οι μαθητές, ειδικά στα συστήματα της δημόσιας εκπαίδευσης που έχουν τα υψηλότερα ποσοστά αποτυχίας στη μάθηση όσο πιο πολύ γινόμαστε παιδαγωγοί, τόσο λιγότερο αντιλαμβανόμαστε τί «διδάσκουμε», καθώς για εκείνους τους πραγματικούς ανθρώπους τα σχολικά άτομα γίνονται ασήμαντα για την κοινωνική τους ζωή, περιττά, μία απλή μηχανική άσκηση που θα εξεταστεί ή θα ελεγχθεί αργότερα, τίποτα περισσότερο. Έρευνα στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία Ο κλάδος της Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας συνήθως γίνεται κατανοητός ως μη ασχολούμενος με τη βασική θεωρία, αλλά με τη χρήση της θεωρητικής γνώσης που αναπτύσσεται σε άλλα τμήματα των γλωσσικών επιστημών και της ψυχολογίας. Επομένως, είναι κοινή λογική το ότι θα υπάρχουν δύο είδη έρευνας: η ανάπτυξη των μεθόδων εκπαίδευσης και η ανάπτυξη της εμπειρικής έρευνας που σχεδιάζεται για να αποδείξει ή να ελέγξει τις θεωρητικές αρχές. Ακόμα και στην περίπτωση της έρευνας

9 των εκπαιδευτικών μεθοδολογιών, επικρατούν οι απόψεις της εμπειρικής έρευνας, καθώς ελάχιστες νέες έννοιες σε μερικές περιπτώσεις καμία αναπτύσσονται και η προοπτική της άμεσης εφαρμογής επικεντρώνει την ερευνητική εμπειρία στο ίδιο το εργαλείο, έχοντας σαν παράμετρο την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της εφαρμογής του και όχι τις θεωρητικές έννοιες που το διέπουν. Η εμπειρική έρευνα στις ανθρωπιστικές επιστήμες βασίζεται σε δύο κλάδους μελέτης, δηλαδή στον κλάδο των γλωσσικών επιστημών, τις σπουδές στην ιστορική γλωσσολογία που βασίζονται στην πρακτική της καταγραφής της πολιτιστικής μνήμης που προέρχεται από τη φιλολογία, της οποίας οι πρακτικές επηρέασαν τις διαδικασίες για την επιλογή του σώματος κειμένου στην ευρωπαϊκή στρουκτουραλιστική γλωσσολογία, και στη συνεισφορά της πειραματικής ψυχολογίας, της οποίας η έλξη στην πρακτική καρτεσιανή έρευνα επηρέασε την αμερικανική γλωσσολογία στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Η σχέση μεταξύ της εμπειρικής έρευνας και της πραγματικότητας που μελετάται έχει συζητηθεί για πολύ καιρό. Στη Γλωσσολογία, έλαβαν χώρα μακρές συζητήσεις σχετικά με το σώμα κειμένου στα τέλη της δεκαετίας του 1970, όταν υποστηρίχθηκε ότι οι στρουκτουραλιστικές σπουδές, λόγω της στενής τους σχέσης με τα δεδομένα, παρόλο που είχαν συλλεχθεί και επιλεγεί ορθά, δεν θα μπορούσαν να περιγράψουν τις φυσικές γλώσσες (πρβλ. SARDINHA, 2000). Στις κοινωνικές επιστήμες, εκείνες που ακολουθούν κυρίως το εμπειριστικό μοντέλο, όπως δήλωσε ο Florestan Fernandes, «ο επιστήμονας δεν ασχολείται άμεσα με τα γεγονότα ή τα φαινόμενα που παρατηρεί και αποπειράται να εξηγήσει, αλλά με εμπειρικές στιγμές που αναπαράγουν τέτοιου είδους γεγονότα ή φαινόμενα. Η πραγματικότητα δεν υπόκειται σε άμεση κατανόηση και η αναπαραγωγή της για τους σκοπούς της επιστημονικής έρευνας απαιτεί περίπλοκη πνευματική δραστηριότητα. Αυτές οι δραστηριότητες διέπονται φυσικά από κανόνες

10 που παρέχει η ίδια η επιστήμη» (FERNANDES, 2004, σελ. 124, η έμφασή μας). Επιπλέον, ο FERNANDES (2003) μας εφιστά την προσοχή στην ανάγκη διαφοροποίησης της «πειραματικής επιστήμης» από την «παρατηρητική επιστήμη», που είναι και οι δύο εμπειρικές, αλλά σημαντικά διαφορετικές. Η πειραματική επιστήμη, συγκεκριμένη στους κλάδους των φυσικών επιστημών και της μηχανικής, βασίζεται στην εφαρμογή του πειραματισμού για τον έλεγχο μιας υπόθεσης, της οποίας το σημείο αναφοράς είναι ένα αντικειμενικό δεδομένο, παρατηρήσιμο και μετρήσιμο από τα ίδια του τα ουσιαστικά χαρακτηριστικά. Η παρατηρητική επιστήμη, όπως η κοινωνιολογία, δεν μελετάει τα υλικά δεδομένα, αλλά αντίθετα τις αλήθειες που διαισθάνονται/συνάγουν οι ερευνητές από το παρατηρούμενο αντικείμενο, «συχνά ασχολείται με φαινόμενα, η περιγραφή των οποίων προϋποθέτει την αναδόμηση των ερευνούμενων μονάδων είτε πρόκειται για όργανο είτε για οργανισμό, άτομο ή ομάδα ατόμων, μικρή κοινότητα ή βιομηχανική κοινωνία» (FERNANDES, 2004, σελ. 125). Έτσι, μπορεί να ρωτήσουμε, σε ποιο είδος εμπειρικής έρευνας βασίζεται ο κλάδος της Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας; Το πρώτο πρόβλημα της εφαρμογής μιας εμπειριστικής προσέγγισης στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία είναι ακριβώς το γεγονός ότι δεν υπάρχει αντικειμενική σχέση μεταξύ των παρατηρούμενων δεδομένων και κάποιου είδους κυρίως θέματος (με την επιστημολογική έννοια του όρου) που μπορεί να τεκμηριώσει πειραματική έρευνα. Λαμβάνουμε υπόψη ότι το αρχικό σημείο των υποθέσεων στις ανθρωπιστικές σπουδές είναι οι αξίες που κατατάσσονται σε συγκεκριμένα υποδείγματα και όχι οι υλικές καταστάσεις που επαληθεύονται στην πραγματικότητα του κόσμου. Τώρα, από την άποψη των παρατηρητικών επιστημών, το πρόβλημα προκύπτει από το γεγονός ότι η φαινομενολογική κατασκευή του αντικειμένου που ερευνάται στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία δεν υπόκειται στη διαδικασία της παρατήρησης, καθώς

11 το αντικείμενο στη Γλωσσολογία αποτελείται από τις αξίες που υποστηρίζουν τα διάφορα επιστημολογικά του υποδείγματα. Επομένως, η παρατήρηση στη Γλωσσολογία είναι αλάνθαστα προσηλωμένη στις αξίες που προηγούνται της παρατηρούμενης πραγματικότητας και οι οποίες, εξαιτίας της κουλτούρας, προκαλούνται από τα κινήματα της διαιώνισης και της υποδειγματικής επανάστασης, που κυριαρχούν στην επιστημονική της αναπαραγωγή. Ο εμπειρισμός στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία δεν θα μπορούσε να λύσει, για εμάς τους εκπαιδευτικούς, το πρόβλημα της ένωσης τόσο των μαθητών μας όσο και της θεωρητικής υποστήριξης που μαθαίνεται κατά τη διάρκεια των προπτυχιακών μαθημάτων. Επιπλέον, η πολυπλοκότητα των μεταβλητών που απορρέουν από την πληθώρα των πραγματικών ατόμων ως μαθητών γίνεται πραγματικό πρόβλημα για την πρακτική υλοποίηση της εμπειρικής έρευνας, καθώς μία από τις μεθοδολογικές υποθέσεις αυτού του τύπου έρευνας είναι ακριβώς η επιλογή του σώματος κειμένου με ομοιογενείς ιδιότητες και ο έλεγχος από τον ερευνητή, ώστε να εφαρμοστούν οι μεθοδολογικές υποθέσεις προσεκτικά και με βεβαιότητα στην ανάλυση: «Όταν έχετε στοιχεία για την ανακατασκευή καθαρά εμπειρικών δειγμάτων από τα παρατηρούμενα φαινόμενα, ο ερευνητής έχει τα απαραίτητα στοιχεία για να «τα περιγράψει» με μοναδικό τρόπο σε ό,τι αφορά τις επίσημες απαιτήσεις της αναλυτικής γνώσης» (FERNANDES, 2004, σελ. 138). Η διεξαγωγή έρευνας στον κλάδο της Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας δεν σημαίνει απαραίτητα αντιμετώπιση πραγματικών μαθητών, καθώς τα εννοιολογικά μας υποδείγματα συνεχίζουν να επικρατούν έναντι της παρατήρησης και του συνόλου του πειραματισμού που λαμβάνει χώρα. Σχετικά με αυτό, μπορεί κανείς να εξηγήσει γιατί, από ένα πείραμα με σκοπό την ανάλυση της δυνατότητας απασχόλησης μίας συγκεκριμένης διδακτικής μεθοδολογίας, η αποτυχία μάθησης συνήθως αποδίδεται

12 στον μαθητή που παρατηρείται και όχι στο ίδιο το εργαλείο. Ή, επίσης, σε μερικά σύγχρονα πειράματα, που ονομάζονται ποιοτικά πειράματα, τα οποία χρησιμοποιούνται για την επαλήθευση της σχετικότητας μιας συγκεκριμένης αρχής με ένα συγκεκριμένο υποδειγματικό δόγμα, μόνο τα δεδομένα που θεωρούνται σχετικά για την επαλήθευσή του περιλαμβάνονται στην αναφορά της ανάλυσης, ακόμα και εάν αυτό σημαίνει ότι παρατηρήθηκε μόνο σε ένα μεμονωμένο άτομο. Ο εμπειρισμός στις ανθρωπιστικές επιστήμες μοιάζει περισσότερο με ψευδαίσθηση, με μια ακαδημαϊκή άσκηση που είναι επαρκής από μόνη της, στην αυστηρότητα μιας μεθοδικής άσκησης όταν αυτή λαμβάνει χώρα, επειδή οι ανθρωπιστικές επιστήμες είναι a priori εννοιολογικές, ένα θέμα από το συμβολικό πεδίο, που δεν είναι παρατηρήσιμο με την αισθητηριακή έννοια του όρου. Η θέση της Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας στην κατάρτιση των εκπαιδευτικών για τον αλφαβητισμό και την ανάγνωση είναι αρκετά πιο πολύπλοκη απ ό,τι φανταζόμασταν στην κλασική έννοια των Εφαρμοσμένων Επιστημών, εκείνη που ιδιοποιείται από τη γνώση που παράγεται από άλλους κλάδους της επιστήμης. Πράγματι, ο κλάδος του αλφαβητισμού και της ανάγνωσης είναι ο ίδιος ένα παράδοξο στην επιστημονική επιστημολογία, είτε είναι θεωρητική είτε εμπειρική, επειδή λόγω της μοναδικής και αμείωτης φύσης του κάθε ανθρώπου που έχουμε στην τάξη (και όχι των αφηρημένων ατόμων που ανάγονται στην οικουμενική ιδέα που ονομάζεται μαθητής) δεν μπορούμε να αποκομίσουμε αλήθειες που δεν επικεντρώνονται και δεν βασίζονται σε ένα μεμονωμένο άτομο, σε έναν μεμονωμένο άνθρωπο. Εάν σε μία τάξη των 35 ανθρώπων, οι 32 έχουν καλά αποτελέσματα με τις διδακτικές και παιδαγωγικές στρατηγικές που χρησιμοποιούνται σε έναν συγκεκριμένο κλάδο του αλφαβητισμού, μας μένουν τρεις εκείνοι που δεν ταίριαξαν στις θεωρητικές και μεθοδολογικές έννοιες που χρησιμοποιήθηκαν στις τάξεις μας.

13 Κατά την ακαδημαϊκή-επιστημονική κοινή λογική, θα λέγαμε ότι τα τρία άτομα που είναι σε κατάσταση αποτυχίας, από ένα σύμπαν των 35, δεν είναι τίποτα περισσότερο από άσχετες εξαιρέσεις, τίποτα το οποίο θα διακύβευε τις θεωρίες που διέπουν τις υιοθετούμενες εκπαιδευτικές πρακτικές. Φυσικά, προχωρώντας περαιτέρω, θα λέγαμε ότι αυτοί οι τρεις μαθητές πρέπει να έχουν κάποιο είδος διαταραχής και ότι δεν θα έπρεπε κανείς να τους θεωρεί επαρκή ερευνητικά αντικείμενα και ως εκ τούτου, θα δηλώναμε ότι τα άτομα που απέτυχαν να διδαχθούν είναι η ανωμαλία και θα διατηρούσαμε την ακεραιότητα των θεωρητικών και μεθοδολογικών εννοιών. Η ακαδημαϊκή κοινή λογική, ωστόσο, δεν κατεύνασε την ενοχή μας ως εκπαιδευτικών επειδή για εμάς τα τρία άτομα που δεν τα κατάφεραν έχουν ένα όνομα, επειδή πιστεύουμε ότι έχουμε συμβάλλει στο μέλλον τους. Η αλήθεια μεταξύ των εκπαιδευτικών είναι η εξής: οι άνθρωποι που μένουν εκτός των θεωριών και των μεθόδων διδασκαλίας είναι οι εξαιρέσεις. Ο κλάδος του αλφαβητισμού εμφανίστηκε στη Βραζιλία πριν από περίπου σαράντα χρόνια, από μία σειρά πολιτικών και λαϊκών κινημάτων για τη μεταρρύθμιση των πρακτικών αλφαβητισμού. Από την αρχή, ο κλάδος βασίστηκε στη δημιουργία εναλλακτικών για να ξεπεραστεί η επαναλαμβανόμενη αποτυχία στα μαθήματα αλφαβητισμού, ειδικά στα συστήματα της δημόσιας εκπαίδευσης. Δύο θεωρητικές κατευθύνσεις μπορούν να επισημανθούν ως ουσιαστικές συνεισφορές για την ανάπτυξη αυτής της νέας προσέγγισης. Αφενός, οι σπουδές στη γλωσσολογία κειμένου και στον ρεαλιστικό διάλογο θα επέφεραν επαναστατική κατανόηση στη σχέση μεταξύ γραμματικής περιγραφής, επικοινωνιακών τεχνών και παραγωγής προφορικού και γραπτού διαλόγου. Από τον κλάδο της Εκπαίδευσης στις αρχές της δεκαετίας του 1990, παρουσιάστηκε μία δεύτερη θεωρητική κατεύθυνση στον κλάδο του αλφαβητισμού, η

14 οποία γρήγορα έλαβε την ονομασία του κονστρουκτιβισμού (AZENHA, 2011), παρά το γεγονός ότι ήταν συνδεδεμένη με τη Θεωρία της Ψυχογένεσης της Γραπτής Γλώσσας (FERREIRO; TEBEROSKY, 1976). Εάν σήμερα ασκείται κριτική κατά του θεωρητικού μοντέλου της Ψυχογένεσης, δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί την επαναστατική του επιρροή στις ανθρωπιστικές επιστήμες. Αυτή η μελέτη φέρει τα εύσημα για τη διάσπαση της δομικής δυναμικής των ακαδημαϊκών-επιστημονικών υποδειγμάτων υπέρ μιας θεωρητικής οργάνωσης, το ενδιαφέρον της οποίας κατευθύνεται προς το υποκείμενο-αντικείμενο, το άτομο στη διαδικασία του αλφαβητισμού. Δια-υποδειγματική επικοινωνία Ο επαναστατικός χαρακτήρας της θεωρητικής προσέγγισης στη θεωρία της Ψυχογένεσης είχε πολύ περισσότερο πολιτικό ακαδημαϊκό χαρακτήρα από ό,τι μεθοδολογικό. Περίπου την ίδια εποχή που δημοσιεύτηκε η πρώτη εκδοχή στα ισπανικά, ο Thomas Kuhn δημοσίευσε το άρθρο του με τίτλο Ισομετρία, Συγκρισιμότητα, Μεταδοτικότητα 1, στο οποίο υποστηρίζει ότι η αρχή που κάποτε προάσπιζε, που ονομαζόταν ασυμμετρία μεταξύ υποδειγμάτων, μπορούσε να αντικατασταθεί από την ισομετρία. Σύμφωνα με τη στρουκτουραλιστική παράδοση της σκέψης, η ασυμμετρία των δύο θεωρητικών μοντέλων απορρέει από τις αξίες που συγκεντρώνονται στο ένα υπόδειγμα, αλλά δεν διαιωνίζονται ή εκμεταλλεύονται στο άλλο υπόδειγμα. Έτσι, άλλα νοήματα μπορούν, χωρίς καμία προκατάληψη, να ισχύουν για όρους που περιλαμβάνουν ουσιαστικές έννοιες σε ένα συγκεκριμένο επιστημονικό-θεωρητικό υπόδειγμα, με εξίσου ουσιαστικά νοήματα για ένα άλλο υπόδειγμα, που θα έκανε τη σύγκριση για τον σκοπό της αντιπαράθεσης των δύο 1 Commensurability, comparability and communicability, εργασία που παρουσιάστηκε στο συνέδριο του 1982 της Εταιρείας Φιλοσοφίας της Επιστήμης, επανεκτύπωση στο Kuhn (2004), που αναφέρθηκε προηγουμένως.

15 υποδειγμάτων αδύνατη εάν οι παράμετροι των αξιών είναι ασύγκριτες μεταξύ τους. Σε σχέση με τη θεωρία της ασυμμετρίας που είχε προταθεί από τον ίδιο δεκαετίες πριν, ο Kuhn υποστήριξε το 1962 ότι «Οι περισσότερες συζητήσεις, όχι όλες, για την ασυμμετρία βασίζονταν στην υπόθεση ότι εάν δύο θεωρίες είναι ασύμμετρες, πρέπει να δηλώνονται σε αμοιβαία μη μεταφράσιμες γλώσσες» (Kuhn, 2004, σελ. 49). Ασκώντας κριτική στην ίδια του τη θεωρία, ο Kuhn λαμβάνει μία ισχυρή πραγματιστική-διαλογική θέση στο άρθρο συγκρίνοντας το θέμα της ασυμμετρίας με την εξίσου αμφιλεγόμενη θεωρητική διαφορά μεταξύ μετάφρασης και ερμηνείας. Επειδή κάθε γλώσσα αποτελεί ένα σύστημα αξιών, δομημένων γύρω από και στο πλαίσιο μιας δεδομένης κουλτούρας, δεν μπορεί να είναι δυνατή καμία κυριολεκτική μετάφραση από μία ορισμένη γλώσσα σε μία άλλη εφόσον, παρά τα παρόμοια νοήματα, οι λέξεις της κάθε γλώσσας δεν μπορούν να βρουν παρόμοιες λέξεις σε άλλη κουλτούρα που είναι διαφορετική από εκείνη στην οποία οι αισθήσεις είναι βαθιά ριζωμένες. Ωστόσο, γνωρίζουμε ότι γίνονται μεταφράσεις συνεχώς και δεν πρέπει να το συγχέετε, επειδή δεν υπάρχει κυριολεκτική μετάφραση παρόλο που μπορεί να φαίνεται κυριολεκτική. Κάθε μετάφραση είναι μία ερμηνεία, ένα πολιτιστικό ταξίδι που ξεκινάει σε μία κουλτούρα και μία εκδοχή αυτού παρέχεται σε μία άλλη γλώσσα, με αποτέλεσμα ένα κείμενο ευφυώς προσαρμοσμένο για να μη χάνει τις ρεαλιστικές του αποχρώσεις, τις τοπικές μεταφορές κ.λπ. Η επικοινωνία μεταξύ των θεωριών εν συντομία, μεταξύ των υποδειγμάτων, η μεταδοτικότητά τους, είναι δυνατή από τη στιγμή που θεωρούνται συστήματα αξιών που πρέπει να μεταφραστούν, να ερμηνευτούν. Ένα κίνημα που αναζητεί διαυποδειγματικές έννοιες, όπως εκείνες που αναζήτησαν η Ferreiro και η Teberosky στην Ψυχογένεση, είναι απόλυτα δικαιολογημένο στο μεταστρουκτουραλιστικό επιστημολογικό πλαίσιο. Οι όποιες κριτικές, που απευθύνονται σε αυτή τη θεωρία,

16 και υπάρχουν και εύλογες επικρίσεις, δεν επηρεάζουν το δια-υποδειγματικό κίνημα, που αποτελεί τον πυρήνα της επιστημολογικής προσέγγισης, αλλά επηρεάζουν τις ερμηνείες για κάθε υπόδειγμα και, συγκεκριμένα, το πλαίσιο που παράγουν τα υποδείγματα στη θεωρία όταν επικοινωνούν. Απόψεις για τον αλφαβητισμό και την ανάγνωση Μετά την έλευση της Ψυχογένεσης στη Βραζιλία, η χώρα ακολούθησε μία περίοδο έντονων στιγμών στη βασική εκπαίδευση, ειδικά σε σχέση με την έρευνα των μοντέλων για σχολεία χωρίς βαθμολόγηση. Σύντομα υπήρξε ανάγκη διαφοροποίησης των δύο κλάδων, παρόλο που συμπλήρωναν ο ένας τον άλλον τους άξιζε να αντιμετωπίζονται σαν διαφορετικά αντικείμενα: ανάγνωση και αλφαβητισμός. Στην αρχή αυτή η διάκριση προκάλεσε κάποια διαμάχη, ειδικά μεταξύ εκείνων που ανέπτυξαν τη θεωρία της Ψυχογένεσης, αλλά ο αλφαβητισμός καθιερώθηκε και έχει γίνει ο πιο παραγωγικός κλάδος σπουδών. Παρά τα πολλά διαφορετικά νοήματα που έχουν λάβει και οι δύο όροι από τότε, υπάρχει συναίνεση επί του παρόντος ότι: (α) διαβάζοντας κατανοούμε ότι είναι μία σειρά μελετών και θεωριών και ότι το αντικείμενο είναι η διαδικασία της δημιουργίας και της χρήσης διαφορετικών κωδικών στη μοντέρνα γραπτή κουλτούρα, ειδικά της αλφαβητικής γραφής, της μαθηματικής γραφής και της υπερκειμενικής γραφής που σχετίζεται με τα ψηφιακά μέσα, και (β) σε σχέση με τον αλφαβητισμό, είναι μία σειρά μελετών και θεωριών που εστιάζει στη γνωστική συσκευή μέσω της οποίας τα άτομα διατηρούν την αναγνωστική διαδικασία, στις κοινωνιο-πολιτιστικές συνθήκες που καθορίζουν τους τρόπους σκέψης και τα νοήματα/προθέσεις όταν χρησιμοποιούνται αναγνωστικά εργαλεία, στις αλλαγές στη χρήση των εργαλείων έκφρασης μεταξύ των διαφορετικών ειδών κοινωνικής αλληλεπίδρασης μεταξύ των ατόμων διαφορετικών

17 ηλικιακών ομάδων και πολιτιστικών υποβάθρων, και στις γενικές συνθήκες που διέπουν τη διαδικασία της ανάγνωσης στον κόσμο, είτε στην μορφή της πολυσημίας, που είναι κατάλληλη για τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες και της αφηγηματικές κρίσεις, είτε στην καρτεσιανή μορφή, τις λογικές/επίσημες κρίσεις των σκληρών επιστημών (COSTA, 2003). Θα έπρεπε, ωστόσο, να επισημανθεί ότι, παρόλο που μπορούμε να μιλήσουμε για δύο κλάδους, ο αλφαβητισμός και η ανάγνωση είναι οι δύο πλευρές του ίδιου ακαδημαϊκού κλάδου, του οποίου η φύση δεν διατηρείται εξωτερικά από έναν μόνιμο διεπιστημονικό θεωρητικό και εφαρμοσμένο διάλογο. Η κατανόηση αυτής της παγκόσμιας φύσης είναι η πιο περίπλοκη ακαδημαϊκή άσκηση. Ο κλάδος του αλφαβητισμού και της ανάγνωσης χρειάζεται να θεσμοθετηθεί κατάλληλα ως επαγγελματικός κλάδος. Παραμένει αδιευκρίνιστο στα μαθήματα κατάρτισης εκπαιδευτικών, καθώς και στα προγράμματα συνεχούς εκπαίδευσης, ποιος είναι ο ρόλος των προγραμμάτων σπουδών για τους εκπαιδευτικούς του αλφαβητισμού και της ανάγνωσης σε κάθε τμήμα της βασικής εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένων των σταδίων από την πρώιμη παιδική εκπαίδευση μέχρι την εκπαίδευση του λυκείου. Στα προπτυχιακά μαθήματα των Τεχνών, για παράδειγμα, ο αλφαβητισμός δεν λαμβάνεται υπόψη ως διαδικασία δόμησης αλφαβητικής γραφής, γι αυτό ένας εκπαιδευτικός που έχει αποφοιτήσει στα πορτογαλικά μπορεί να συμβάλει ελάχιστα στη βοήθεια σε μαθητές για να ξεπεράσουν τον αναλφαβητισμό ή τον σοβαρό λειτουργικό αναλφαβητισμό. Οι απόφοιτοι της Παιδαγωγικής Σχολής, με εκπαιδευτική ιδιότητα να διδάσκουν στις πρώτες τάξεις ή στην πρώιμη σχολική εκπαίδευση, σπάνια είναι σε θέση να αναπτύξουν γνώσεις συνεπείς με τις διαδικασίες του πρώιμου αλφαβητισμού, του τρόπου ανάπτυξης αναγνωστών, γραφής κειμένων, και, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν έχουν καθόλου επίγνωση της φύσης του

18 γραμματικού συστήματος στο οποίο βασίζονται οι κώδικες ομιλίας και γραφής. Αυτά τα εκπαιδευτικά κενά ειδικά για τους εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης έχουν οδηγήσει στην εμφάνιση μιας νέας τεχνικής κουλτούρας στις πρακτικές ανάγνωσης, αυτή τη φορά υπό την ισχυρή επιρροή των αρχών που απορρέουν από τη νευροεπιστήμη, σύμφωνα με την οποία το συμβολικό θέμα/δεδομένο του ανθρώπινου μυαλού μπορεί να αντιμετωπιστεί σαν βιολογικά καθορισμένη δομή (βλ., για παράδειγμα, στο CHOMSKY 2005). Δυστυχώς, αντί για λύσεις, αυτή η νέα κουλτούρα έχει μόνο το πλεονέκτημα της αναβίωσης των μύθων της ιατρικοποίησης της σχολικής αποτυχίας κάτω από διαφορετικές ετικέτες. Εν κατακλείδι, για τώρα, επαναλαμβάνω την πεποίθησή μου ότι η Γλωσσολογία που εφαρμόζεται στην ανάγνωση και τον αλφαβητισμό σε έναν μοναδικό ακαδημαϊκό κλάδο προήλθε από μία εξίσου μεμονωμένη διαδικασία επανεφεύρεσης της ακαδημαϊκής και επιστημονικής κουλτούρας. Αυτός ο κλάδος μελέτης αναδεικνύει τις πολυπόθητες λύσεις στη χώρα μας σε σχέση με την ανάγκη ανεύρεσης απαντήσεων για τις πολυάριθμες περιπτώσεις αποτυχίας ή ανεπάρκειας στη δημιουργία και χρήση των γραπτών κωδικών στην κοινωνία της Βραζιλίας. Ο αλφαβητισμός και η ανάγνωση, που είναι κάτι περισσότερο από ερευνητικός κλάδος, εμφανίστηκαν σαν ορόσημο στην πολιτική παραγωγή επιστημονικής γνώσης, όχι από μία επανάσταση, αλλά περισσότερο από τον διάλογο και την επικοινωνία μεταξύ των συστημάτων αξιών, καθώς και ως καθοδηγούμενοι από το ενδιαφέρον παροχής γνώσης στον λαό μας στις ανθρωπιστικές επιστήμες. ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ AZENHA, M. G. Construtivismo de Piaget a Emilia Ferreiro. São Paulo: Ática Digital, BERGSON, H. The Creative Mind: An Introduction to Metaphysics Πορτογαλική έκδοση: Adolfo Casais Monteiro. São Paulo: UNESP: 2009.

19 CARVALHO, José Sérgio F. de. The trajectory of a classic on school failure. Psicologia USP. αρ. 22(3), σελ Σεπ Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012. CHOMSKY, N. New Horizons in the Study of Language and Mind. Πορτογαλική έκδοση: Marco Antonio Santana. São Paulo: UNESP, COSTA, Vera L. A construção do aluno-leitor do pensamento científico. A quem compete tal desafio? MS Dissertation. Universidade do Estado do Rio de Janeiro: Programa de Pós-Graduação em Educação Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012. CUNHA, Marcus Vinicius da. Science and education during the 1950 s: a reflection based on the metaphor 'trajectory'. Revista Brasileira de Educação. αρ. 25, σελ , Abr Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012. DOSSE, François. History of Structuralism. Vol. 1: The Rising Sign Πορτογαλική έκδοση: Álvaro Cabral. Campinas: Ed.UNICAMP, 1991 FERNANDES, F Sociologia crítica e militante. In: IANINI, O. (Org.) Sociologia militante. São Paulo: Expressão Popular, FERREIRO, Emília; TEBEROSKY, Ana. Psicogênese da língua escrita Πορτογαλική έκδοση: Diane Lichtenstein, Liane-Di Marco, Mario Corso. Porto Alegre: Artes Médicas, KATO, Mary. Teoria Syntactic theory:from an "ism" perspective to a" programme" perspective. DELTA, τ.13, αρ.2, σελ , Ago Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012. KUHN, T. S. The Structure of scientific revolutions. Chicago: University of Chicago Press, KUHN, T. O caminho desde a estrutura, ensaios. Πορτογαλική έκδοση: Cesar Mortari. São Paulo: UNESP, MOYSÉS, Maria Aparecida Affonso; COLLARES, Cecília Azevedo Lima. Inteligência Abstraída, Crianças Silenciadas: as Avaliações de Inteligência. Psicologia USP, αρ. 8(1), σελ.63-89, Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012. PALMERINI, M. O debate entre Noam Chomsky e Jean Piaget Πορτογαλική έκδοση: Álvaro Cabral. São Paulo: Cultrix, PATTO, M. H. S. A produção do fracasso escolar. Histórias de submissão e rebeldia. São Paulo: Casa do psicólogo, SARDINHA, Tony Berber. Corpus Linguistics: History and Problematization. DELTA, αρ.16(2), σελ , Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012. SAWAYA, Sandra Maria. Literacy and school failure : problematizing assumptions of the constructivist concept. Educação e Pesquisa, αρ.26(1), σελ.67-81, Ιάν Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012.

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα # 1.2: Η προοπτική των βασικών αρχών της φύσης των Φυσικών Επιστημών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η εκπαιδευτική έρευνα και ο σχεδιασμός της Διδάσκων: Νίκος Ανδρεαδάκης ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγητής Λοΐζος Σοφός ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Αιγαίου www.lsofos.com

Αν. Καθηγητής Λοΐζος Σοφός ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Αιγαίου www.lsofos.com 1. Περιεχόμενα 2. Παιδαγωγική Επιστήμη (35 θέματα)... 4 1. Επιστημονικό αντικείμενο στο πεδίο των σπουδών Παιδαγωγικής Επιστήμης... 4 2. Σχέση Θεωρίας και Πράξης (6 προσεγγίσεις Duncker)... 4 3. Δυσχέρειες

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 5: Η Έννοια της Κριτικής Συνειδητοποίησης Γιώργος Κ. Ζαρίφης

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας:

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Συστηματική περιγραφή και κατανόηση των ψυχολογικών φαινομένων. Η ψυχολογική έρευνα χρησιμοποιεί μεθόδους συστηματικής διερεύνησης για τη συλλογή, την ανάλυση και την ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 2η: Η Διδακτική της Φυσικής στο σύγχρονο πλαίσιο Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικές Επιστήμες. Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στα νέα βιβλία των Φ.Ε. για την Ε Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης. Πέτρος Κλιάπης 12η Περιφέρεια Θεσσαλονίκης

Φυσικές Επιστήμες. Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στα νέα βιβλία των Φ.Ε. για την Ε Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης. Πέτρος Κλιάπης 12η Περιφέρεια Θεσσαλονίκης Φυσικές Επιστήμες Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στα νέα βιβλία των Φ.Ε. για την Ε Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ «Το νέο βιβλίο είναι χειρότερο από το παλιό όχι επειδή διαφέρει ως προς το περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών

4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών 4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών Στο προηγούμενο κεφάλαιο (4.1) παρουσιάστηκαν τα βασικά αποτελέσματα της έρευνάς μας σχετικά με την άποψη, στάση και αντίληψη των μαθητών γύρω από θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Δρ Γεωργία Αθανασοπούλου Σχ. Σύμβουλος Δυτικής Αττικής και Ν. Φωκίδας

Δρ Γεωργία Αθανασοπούλου Σχ. Σύμβουλος Δυτικής Αττικής και Ν. Φωκίδας Δρ Γεωργία Αθανασοπούλου Σχ. Σύμβουλος Δυτικής Αττικής και Ν. Φωκίδας Η ΓΛΩΣΣΑ! Η γλώσσα είναι το μέσο με το οποίο σκεφτόμαστε και επικοινωνούμε με τους άλλους, αλλά και ένα μέσο με το οποίο δημιουργούμε

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος) Ενότητα 2: Ιστορική-ερμηνευτική μέθοδος Βασίλειος Φούκας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΑ Ε & Στ ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΡΑΣΣΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ

ΦΥΣΙΚΑ Ε & Στ ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΡΑΣΣΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΦΥΣΙΚΑ Ε & Στ ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΡΑΣΣΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Φυσικές Επιστήμες Θεματικό εύρος το οποίο δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπιστεί στο πλαίσιο του σχολικού μαθήματος. Έμφαση στην ποιότητα, στη συστηματική

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ/ΤΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ Δ/ΛΙΑΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ. Μανώλης Πατσαδάκης

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ/ΤΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ Δ/ΛΙΑΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ. Μανώλης Πατσαδάκης ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ/ΤΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ Δ/ΛΙΑΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Μανώλης Πατσαδάκης Γιατί Αξιολόγηση των Μαθητών; ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ Υποστηρίζει την επίτευξη των γενικών εκπ/κών στόχων της

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ - ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος

Ενότητα: ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ - ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος Τίτλος Μαθήματος: ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Ι Ενότητα: ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ - ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος Τμήμα: Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Τεχνολογία - Πολυμέσα. Ελένη Περιστέρη, Msc, PhD

Εκπαιδευτική Τεχνολογία - Πολυμέσα. Ελένη Περιστέρη, Msc, PhD Εκπαιδευτική Τεχνολογία - Πολυμέσα Ελένη Περιστέρη, Msc, PhD Τι είναι η «Εκπαιδευτική Τεχνολογία» (1) Εκπαιδευτική Τεχνολογία είναι «η εφαρμογή τεχνολογικών διαδικασιών και εργαλείων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διδακτική των Θετικών Επιστημών

Εισαγωγή στη Διδακτική των Θετικών Επιστημών Εισαγωγή στη Διδακτική των Θετικών Επιστημών Ενότητα 2η: Οι σύγχρονες Διδακτικές των Θετικών Επιστημών Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1: Παρουσίαση μαθήματος. Διδάσκων: Βασίλης Κόμης, Καθηγητής

Ενότητα 1: Παρουσίαση μαθήματος. Διδάσκων: Βασίλης Κόμης, Καθηγητής Διδακτική της Πληροφορικής: Ερευνητικές προσεγγίσεις στη μάθηση και τη διδασκαλία Μάθημα επιλογής B εξάμηνο, Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Χειμερινό εξάμηνο 2016-2017 Διδάσκουσα: Μαρία Δασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τμήμα Φ.Π.Ψ. Θεματική του μαθήματος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Η Διδακτική στα πλαίσια της παραδοσιακής Παιδαγωγικής Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Νίκος Ναγόπουλος Για τη διεξαγωγή της κοινωνικής έρευνας χρησιμοποιούνται ποσοτικές ή/και ποιοτικές μέθοδοι που έχουν τις δικές τους τεχνικές και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΙΣΧΥΕΙ ΚΑΤΑ ΤΟ ΜΕΡΟΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΙΣΧΥΟΥΝ ΤΟ ΔΕΠΠΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ενότητα 10: Η μάθηση στην προσχολική ηλικία: αξιολόγηση Διδάσκων: Μανωλίτσης Γεώργιος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Παράγοντες χαρακτηριστικά αποτελεσματικού σχολείου

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Παράγοντες χαρακτηριστικά αποτελεσματικού σχολείου ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Παράγοντες χαρακτηριστικά αποτελεσματικού σχολείου Διδάσκων: Νίκος Ανδρεαδάκης ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 11: Κριτικός Στοχασμός και Ενδυνάμωση Γιώργος Κ. Ζαρίφης Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικές εφαρμογές Η/Υ. Μάθημα 1 ο

Παιδαγωγικές εφαρμογές Η/Υ. Μάθημα 1 ο Παιδαγωγικές εφαρμογές Η/Υ Μάθημα 1 ο 14/3/2011 Περίγραμμα και περιεχόμενο του μαθήματος Μάθηση με την αξιοποίηση του Η/Υ ή τις ΤΠΕ Θεωρίες μάθησης Εφαρμογή των θεωριών μάθησης στον σχεδιασμό εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Η εκπαίδευση ως θεσμός κοινωνικοπολιτισμικής μεταβίβασης δομολειτουργισμός και ως θεσμός κοινωνικού μετασχηματισμού κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1 ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΧΑΡΤΗΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΧΡΗΣΗ β. φιλιππακοπουλου 1 Αναλυτικό Πρόγραµµα 1. Εισαγωγή: Μια επιστηµονική προσέγγιση στη χαρτογραφική απεικόνιση και το χαρτογραφικό σχέδιο

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές Προοπτικές. Επιστημόνων Κοινωνικής Πολιτικής στην Εκπαίδευση. Πρόεδρος Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Επαγγελματικές Προοπτικές. Επιστημόνων Κοινωνικής Πολιτικής στην Εκπαίδευση. Πρόεδρος Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο Επαγγελματικές Προοπτικές Επιστημόνων Κοινωνικής Πολιτικής στην Εκπαίδευση Καθηγητής Ιορδάνης Ψημμένος, Πρόεδρος Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο Καθηγητής Βασίλειος Χατζόπουλος, Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία 1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία Ο διδακτικός σχεδιασμός (instructional design) εμφανίσθηκε στην εκπαιδευτική διαδικασία και στην κατάρτιση την περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς 1. Σε γενικές γραμμές α) Τι είναι το Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική μεθοδολογία έρευνας στη Διδακτική των Μαθηματικών Ενότητα 2: Η εξέλιξη της έρευνας και η πρόσφατη στροφή

Ποιοτική μεθοδολογία έρευνας στη Διδακτική των Μαθηματικών Ενότητα 2: Η εξέλιξη της έρευνας και η πρόσφατη στροφή Ποιοτική μεθοδολογία έρευνας στη Διδακτική των Μαθηματικών Ενότητα 2: Η εξέλιξη της έρευνας και η πρόσφατη στροφή Πόταρη Δέσποινα, Σακονίδης Χαράλαμπος Σχολή Θετικών επιστημών Τμήμα Μαθηματικών Διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης)

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Πανεπιστήµιο Αιγαίου Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Μιχάλης Σκουµιός Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Παρατήρηση ιδασκαλίας και Μοντέλο Συγγραφής Έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ Ενότητα # 2: Επιστημολογία και Φιλοσοφικά Ρεύματα Μιλτιάδης Χαλικιάς Τμήμα Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Κατερίνα Κασιμάτη Επίκ. Καθηγήτρια, Γενικό Τμήμα Παιδαγωγικών Μαθημάτων Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.

ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Κατερίνα Κασιμάτη Επίκ. Καθηγήτρια, Γενικό Τμήμα Παιδαγωγικών Μαθημάτων Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Κατερίνα Κασιμάτη Επίκ. Καθηγήτρια, Γενικό Τμήμα Παιδαγωγικών Μαθημάτων Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Ερωτήσεις.. Πώς το παραδοσιακό διδακτικό πλαίσιο διαμορφώνει το αξιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος EIΣΑΓΩΓΗ «Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος Η ηγεσία και η άσκησή της η έννοιά της και το σύνολο των συμπεριφορών που τη συνθέτουν,

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της Γλώσσας

Φιλοσοφία της Γλώσσας Φιλοσοφία της Γλώσσας Ενότητα: Θεωρίες Νοήματος. Επαληθευσιοκρατικές θεωρίες νοήματος Ελένη Μανωλακάκη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης (Μ.Ι.Θ.Ε.) 1. Επαληθευσιοκρατικές

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικά. Ενότητα A: Διασάφηση βασικών παιδαγωγικών εννοιών. Ζαχαρούλα Σμυρναίου Σχολή Φιλοσοφίας Τμήμα Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας

Παιδαγωγικά. Ενότητα A: Διασάφηση βασικών παιδαγωγικών εννοιών. Ζαχαρούλα Σμυρναίου Σχολή Φιλοσοφίας Τμήμα Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Παιδαγωγικά Ενότητα A: Διασάφηση βασικών παιδαγωγικών εννοιών Ζαχαρούλα Σμυρναίου Σχολή Φιλοσοφίας Τμήμα Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Σκοποί ενότητας Εννοιολογική προσέγγιση των βασικών εννοιών της Παιδαγωγικής,

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Κριτήρια (εσωτερικά - εξωτερικά) αξιολόγησης των σχολικών μονάδων

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Κριτήρια (εσωτερικά - εξωτερικά) αξιολόγησης των σχολικών μονάδων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Κριτήρια (εσωτερικά - εξωτερικά) αξιολόγησης των σχολικών μονάδων Διδάσκων: Νίκος Ανδρεαδάκης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 6: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

το πλαίσιο της άσκησης των μαθητών στις διαδικασίες της επιστημονικής μεθόδου

το πλαίσιο της άσκησης των μαθητών στις διαδικασίες της επιστημονικής μεθόδου το πλαίσιο της άσκησης των μαθητών στις διαδικασίες της επιστημονικής μεθόδου από τον διαδικτυακό τόπο το Πανεπιστημιακό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αθηνών (διδακτική τω Φυσικών Επιστημών).

Διαβάστε περισσότερα

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο)

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) 138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) Σκοπός Το Τμήμα έχει σκοπό την ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύψουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε μαθήματα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Πειραματικό εργαστήρι στη βιωματική μάθηση και στη σχολική θρησκευτική αγωγή

Πειραματικό εργαστήρι στη βιωματική μάθηση και στη σχολική θρησκευτική αγωγή Πειραματικό εργαστήρι στη βιωματική μάθηση και στη σχολική θρησκευτική αγωγή Εργαστήριο Ιστορίας και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Αιγαίου Διδάσκουν: Πολύκαρπος Καραμούζης, (Πανεπιστήμιο Αιγαίου)

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Οργανωσιακή Κουλτούρα

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Οργανωσιακή Κουλτούρα Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού Οργανωσιακή Κουλτούρα Οργανωσιακή Κουλτούρα, Εννοιολογικός Προσδιορισμός O Ο όρος Οργανωσιακή Κουλτούρα πρωτοεμφανίστηκε στην αμερικάνικη ακαδημαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην κοινωνική έρευνα. Earl Babbie. Κεφάλαιο 1. Βασικές αρχές 1-1

Εισαγωγή στην κοινωνική έρευνα. Earl Babbie. Κεφάλαιο 1. Βασικές αρχές 1-1 Εισαγωγή στην κοινωνική έρευνα Earl Babbie Κεφάλαιο 1 Βασικές αρχές 1-1 Σύνοψη κεφαλαίου Αναζητώντας την πραγματικότητα Τα θεμέλια της κοινωνικής επιστήμης Η διαλεκτική της κοινωνικής έρευνας Σχέδιο ερευνητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ Ενημερωτικό Φυλλάδιο Αθήνα, Οκτώβριος 2016 Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, Λειτουργός Π.Ι. ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Επικοινωνιακή διδασκαλία της γλώσσας: η ίδια η γλώσσα συνιστά και ορίζεται ως κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ-ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ-ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ 1 ΠΡΟΤΑΣΗ ΜΕΛΩΝ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΠΕΦ ΓΙΑ ΤΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Τα σχολικά βιβλία συνδέονται με τις θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές των επιστημών οι οποίες

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΤΑΞΕΩΝ ΤΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ POWER POINT

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΤΑΞΕΩΝ ΤΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ POWER POINT 2 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 677 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΤΑΞΕΩΝ ΤΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ POWER POINT Πέτρος Κούμουλος Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 6: Η κουλτούρα στην κοινωνιολογική θεωρία Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Κατασκευή Μαθησιακών Στόχων και Κριτηρίων Επιτυχίας: Αξιολόγηση για Μάθηση στην Πράξη

Κατασκευή Μαθησιακών Στόχων και Κριτηρίων Επιτυχίας: Αξιολόγηση για Μάθηση στην Πράξη Κατασκευή Μαθησιακών Στόχων και Κριτηρίων Επιτυχίας: Αξιολόγηση για Μάθηση στην Πράξη Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 25 Απριλίου 2015 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ «ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ- ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ-ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ»

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημολογική και Διδακτική Προσέγγιση της Έννοιας της «Ύλης»

Επιστημολογική και Διδακτική Προσέγγιση της Έννοιας της «Ύλης» Επιστημολογική και Διδακτική Προσέγγιση της Έννοιας της «Ύλης» Κωνσταντίνος Δ. Σκορδούλης Παιδαγωγικό Τμήμα ΔΕ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Δυισμός: η κυρίαρχη οντολογία των φιλοσόφων 1.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9: Κριτήρια αξιολόγησης αυτοαξιολόγησης γραπτής ερευνητικής εργασίας με έμφαση στην πτυχιακή εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) A. Διάρθρωση Προγράμματος Μαθματα Φιλοσοφίας: 7 ( υποχρεωτικά + 2 επιλεγόμενα) Μαθματα Παιδαγωγικς: 8 ( υποχρεωτικά

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9η: Ο λόγος της Πολιτικής Οικολογίας 2 Γιάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

H Συμβολή της Υπολογιστικής Σκέψης στην Προετοιμασία του Αυριανού Πολίτη

H Συμβολή της Υπολογιστικής Σκέψης στην Προετοιμασία του Αυριανού Πολίτη H Συμβολή της Υπολογιστικής Σκέψης στην Προετοιμασία του Αυριανού Πολίτη Κοτίνη Ι., Τζελέπη Σ. Σχ. Σύμβουλοι Κ. Μακεδονίας στην οικονομία, στη τέχνη, στην επιστήμη, στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 3: Θεωρίες-μοντέλα κοινωνικοποίησης Αναστασία Κεσίδου

Διαβάστε περισσότερα

21/10/16. Μεθοδολογία Έρευνας Προχωρημένου Επιπέδου. Θεματολογία. Ορισμός. Ορισμός. Ορισμός του όρου «έρευνα»

21/10/16. Μεθοδολογία Έρευνας Προχωρημένου Επιπέδου. Θεματολογία. Ορισμός. Ορισμός. Ορισμός του όρου «έρευνα» Μεθοδολογία Έρευνας Προχωρημένου Επιπέδου Βασίλης Γραμματικόπουλος, Επίκουρος καθηγητής Θεματολογία Ορισμός του όρου «έρευνα» Ιστορική αναδρομή & φιλοσοφία της έρευνας Διαδικασία διεξαγωγής της έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης http://users.uoa.gr/~dhatziha Αριθμός: 1 Η εισαγωγή σε μια επιστήμη πρέπει να απαντά σε δύο ερωτήματα: Ποιον τομέα και με ποιους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο

Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο I. Τι είναι η επιστήμη; A. Ο στόχος της επιστήμης είναι να διερευνήσει και να κατανοήσει τον φυσικό κόσμο, για να εξηγήσει τα γεγονότα στο φυσικό κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση Ενότητα 12

Γεωργική Εκπαίδευση Ενότητα 12 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12: Αξιολόγηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων Αφροδίτη Παπαδάκη-Κλαυδιανού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου

ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου ΣΤΟΧΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Η κοινωνική έρευνα επιχειρεί να ανταποκριθεί και να ανιχνεύσει

Διαβάστε περισσότερα