Αλφαβητισμός και ανάγνωση στη Βραζιλία: επιστημολογικές συνεισφορές στην έρευνα της εφαρμοσμένης γλωσσολογίας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αλφαβητισμός και ανάγνωση στη Βραζιλία: επιστημολογικές συνεισφορές στην έρευνα της εφαρμοσμένης γλωσσολογίας"

Transcript

1 Αλφαβητισμός και ανάγνωση στη Βραζιλία: επιστημολογικές συνεισφορές στην έρευνα της εφαρμοσμένης γλωσσολογίας Luiz Antonio Gomes Senna Κρατικό Πανεπιστήμιο του Ρίο ντε Τζανέιρο < > ABSTRACT: (Literacy and reading in Brazil: epistemological contributions to applied linguistics research) Over the past forty years, we have witnessed the emergence of a new academic field of research in Brazil called literacy, which resulted in a revolution in the understanding of the definition and boundaries of literacy and research in Applied Linguistics. In this brief study, the motivations and the general aspects of this academic field will be discussed, pointing out the need to define its predominantly multidisciplinary nature, which exceeds the limits of the classical notions of structure and incommensurable paradigms. KEYWORDS: Applied Linguistics. Literacy. Reading. Epistemology. Teacher education. Παρόλη την πρόοδο που έχει κάνει η κοινωνία της Βραζιλίας κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο δεκαετιών, τα σχολεία δεν έχουν καταφέρει να προσφέρουν αλφαβητισμό και εκπαίδευση στην ανάγνωση σε ορισμένες κοινωνικές ομάδες που ιστορικά περιθωριοποιούνται στη χώρα και συνεχίζουν να μην καταφέρνουν να μάθουν, παραμένοντας είτε σε απόλυτη κατάσταση αναλφαβητισμού είτε λειτουργικού αναλφαβητισμού. Αυτή η εργασία αναλύει την εμφάνιση και τα επιστημολογικά χαρακτηριστικά του ακαδημαϊκού κλάδου που ονομάζεται Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία στον αλφαβητισμό και την ανάγνωση, ή απλά κλάδος αλφαβητισμού και ανάγνωσης, με σκοπό την περιγραφή της προσπάθειας δημιουργίας επιστημονικής γνώσης ειδικά σχεδιασμένης για την κατάρτιση των εκπαιδευτικών και την αντιμετώπιση του προβλήματος του κοινωνικού αποκλεισμού που προκαλείται από τον αναλφαβητισμό. Συζητείται η δυσκολία αντιμετώπισης του μαθητή ως πραγματικού ατόμου από την άποψη της πρακτικής της επιστήμης, όπου ο μαθητής χαρακτηρίζεται ως προϊόν της υποδειγματικής φύσης των υποθέσεων και των θεωριών στις ανθρωπιστικές επιστήμες, όπως διαπιστώθηκε στις μελέτες των Kuhn και Levy-Strauss. Το επιστημολογικό πρόβλημα που εμποδίζει τη χρήση της

2 εμπειρικής έρευνας ως εργαλείο για την ελαχιστοποίηση της διαφοράς μεταξύ των επιστημονικών εννοιών και της περιγραφής των μαθητών ως πραγματικών ατόμων ορίζεται με τη χρήση των φαινομενολογικών απόψεων που υποδεικνύονται από τον Florestan Fernandes ως σημείο αναφοράς. Τέλος, αναλύεται η γένεση του κλάδου του αλφαβητισμού και της ανάγνωσης, ειδικά από τις συνεισφορές των κειμένων γλωσσολογίας και της πραγματολογίας του λόγου, καθώς και από την εμφάνιση της θεωρίας της ψυχογένεσης της γραπτής γλώσσας. Βάσει των προαναφερόμενων, είναι δυνατόν να χαρακτηριστεί ένα επιστημολογικό δια-υποδειγματικό μοντέλο που καθοδηγείται από τις αρχές της αντικειμενικότητας και της ερμηνευτικής ισομετρίας που επισήμανε ο Kuhn. Το πρόβλημα: Κοιτώντας τους μαθητές και μη βλέποντας ανθρώπους Για να ξεκινήσουμε τη συζήτηση του προβλήματος στον ακαδημαϊκό κλάδο του σύγχρονου αναλφαβητισμού και της ανάγνωσης σε σχέση με την κατάρτιση των εκπαιδευτικών, επιτρέψτε μου να παραβιάσω το ακαδημαϊκό πρωτόκολλο που διέπει την πρακτική των επιστημονικών και τεχνικών άρθρων. Αυτό το κάνω σε μία προσπάθεια να διευκολύνω την ανοικτή επικοινωνία μεταξύ του κόσμου των ερευνητών και του κόσμου των εκπαιδευτικών της βασικής εκπαίδευσης. Οι μαθητές μας είναι ενδιαφέροντες άνθρωποι τόσο οικείοι, αλλά ωστόσο τόσο ξένοι όταν κάθονται στα σχολικά θρανία. Η ποικιλομορφία μεταξύ των μαθητών τείνει να συγκρούεται με τις περισσότερες υποθέσεις που έχουμε διαμορφώσει γι αυτούς εκτός σχολείου, πιθανώς επειδή οι υποθέσεις που μας κάνουν να τους κατανοούμε καλύτερα δεν είναι καθιερωμένες βάσει της αρχής της ποικιλομορφίας, των ευκαιριών και των ατομικών ιδιαιτεροτήτων κάθε ενός από αυτούς. Η ποικιλομορφία μας τρομάζει και τείνουμε να την κατανοούμε σαν σημάδι αταξίας ή

3 αποτυχίας μάθησης, δύο καταστάσεις που προσπαθούμε να εμποδίσουμε να συμβούν διδάσκοντας ιδανικά και ομοιογενώς ομαδοποιημένους μαθητές που είναι ισότιμοι μεταξύ τους. Μερικές φορές, ως ερευνητή, οι μαθητές, τα σχολεία και η εκπαίδευση πραγματικά με εξοργίζουν, με οδηγούν στα όρια της λογικής μου. Ωστόσο, είναι ακριβώς εκεί, στα όρια της ακαδημαϊκής λογικής που αποκαλύπτεται η εκπαίδευση σε όλο της το μεγαλείο, την ακριβή στιγμή που ο εκπαιδευτικός μιλάει δυνατότερα και οι μαθητές οι άνθρωποι που είναι ντυμένοι σαν μαθητές γίνονται πιο σημαντικοί από οποιαδήποτε υπόθεση μπορεί να έχουμε διαμορφώσει γι αυτούς. Η ακαδημαϊκή τάξη, στην οποία στηρίζουμε τις υποθέσεις μας για τους μαθητές και τα σχολεία, προέρχεται από μια σταθερή αντίληψη του κόσμου, που διαφυλάσσεται στο εργαστήριο, κυριαρχείται από ιδανικές δομές και άτομα με επιθυμία για απόλυτο έλεγχο πάνω στην πραγματικότητα του κόσμου, αλλά είναι απελπιστικά παγιδευμένη στην ουτοπία, όπως το σύμπαν ενός ρομαντικού ποιητή. Ωστόσο, η πραγματικότητα του κόσμου είναι συγκεκριμένη ποίηση, οι στίχοι ή οι νέοι στίχοι της οποίας, αποκαλύπτουν τους πραγματικούς μας μαθητές, τα ανθρώπινα όντα. Σύμφωνα με τους όρους που μας επιβάλλονται στην ακαδημαϊκή και επιστημονική κουλτούρα, η θεωρητική δομή των θεμάτων που συζητούμε στη θεωρία και η έρευνα που αναπτύσσεται στα ερευνητικά κέντρα δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα επιστημολογικό μέρος των πραγματικών ατόμων, ένα κομμάτι του μαθητή. Η διαφορά στην αντίληψη μεταξύ της επιστημολογικής εικόνας του καθηγητή/ερευνητή και του εκπαιδευτικού είναι σίγουρα αμετάκλητη. Εάν δεν αποτελέσουν τις βασικές και παραγωγικές διαδικασίες της ακαδημαϊκής γνώσης, οι πραγματικοί άνθρωποι με σάρκα και οστά θα παραμείνουν απρόσιτοι, καθώς η ασταθής και απρόβλεπτη φύση των πραγματικών ανθρώπων είναι κάτι που δεν έχουμε ακόμα απεικονίσει ικανοποιητικά στον ακαδημαϊκό διάλογο. Αναμφίβολα, ως

4 εκ τούτου, τείνουμε να μετατρέπουμε τους ανθρώπους σε αντικείμενα έρευνας, λαμβάνοντας ένα από τα διακριτικά τους χαρακτηριστικά, όχι περισσότερα από ένα, στο οποίο εστιάζουμε κατά τη διάρκεια της έρευνας. Ένα χαρακτηριστικό, ένα απλό κομμάτι του ανθρώπου, είναι αυτό που επιλέγουμε να μελετήσουμε κατά τη διάρκεια κάθε ερευνητικής απόπειρας, αλλά παρόλη την επιμέλεια που χρησιμοποιούμε κατά τη διεξαγωγή της μελέτης, δεν θα βρούμε ποτέ την αλήθεια από αυτό που μπορεί να αποδίδεται στο σύνολο του ατόμου, αυτό που αποτέλεσε το κύριο κίνητρό μας και το οποίο χάθηκε όταν έμεινε το μεμονωμένο χαρακτηριστικό. Φυσικά, θα ήμασταν ανόητοι εάν σκεφτόμασταν ότι δεν υπάρχει ούτε ένας δεσμός μεταξύ των ακαδημαϊκών ατόμων και των πραγματικών ανθρώπων που απεικονίζουν. Αυτός ο δεσμός, ωστόσο, είναι μία ακαδημαϊκή άσκηση που βασίζεται στην πεποίθηση του αφηρημένου ατόμου, μία συμβολική αλληγορία που ονομάζεται «δομή», που έχουν κατασκευάσει οι ανθρωπιστικές επιστήμες. Ακόμα και σήμερα, περισσότερο από έναν αιώνα μετά την επανάσταση που έλαβε χώρα στην ανθρωπιστική σκέψη, η έννοια της κύριας δομής συνεχίζει να διατηρείται, επιβιώνοντας ακόμα και στα πλαίσια του μεταμοντέρνου πραγματισμού, χωρίς να βρίσκεται πια κάτω από την ταμπέλα της στρουκτουραλιστικής σκέψης, αλλά υπό τη μορφή μιας επιστημολογικής κατάστασης από την οποία η συνειδητοποίηση της πραγματικότητας των ίδιων των πραγμάτων δεν είναι επαρκής για να τα μετατρέψει σε φαινόμενα έρευνας, επειδή η άποψή μας για τα πράγματα δεν αποκαλύπτει το σύνολό τους, αλλά αντίθετα τα μέρη τους που μας ευαισθητοποιούν. Ο μεγάλος κίνδυνος της έννοιας της δομής στις ανθρωπιστικές επιστήμες δεν έγκειται στην ίδια την ιδέα, αλλά στον τρόπο με τον οποίο τη χρησιμοποιεί η ακαδημαϊκή κοινότητα. Παρά την προεξέχουσα υποθετική της φύση, δεδομένης της αδυναμίας επίτευξης της πραγματικής αλήθειας από ένα από τα κομμάτια της, η

5 κρίση που απορρέει από την πραγματική έρευνα συχνά θεωρείται αληθινή από μόνη της και, κάτι που είναι πιο επικίνδυνο, ευρεία σαν να ήταν η αληθινή πραγματικότητα. Υποδείγματα και ιδανικοί μαθητές Όταν ενώνονται οι τρεις ακόλουθοι παράγοντες μια δεδομένη υπόθεση για την πραγματικότητα, μια ομάδα αρχών που καθορίζουν τις ιδανικές συνθήκες για την ανάλυση της πραγματικότητας σε ό,τι αφορά την υπόθεση προς επαλήθευση, και μια ομάδα κριτηρίων αξιολόγησης που εφαρμόζονται για την επαλήθευση της κατανόησης αυτών των ιδανικών συνθηκών που είναι συγκεκριμένες για την παραγωγή της γνώσης, αποδεικνύεται ένα υπόδειγμα, σύμφωνα με τον κλασικό ορισμό του Thomas Kuhn (1962). Η εισαγωγή της έννοιας του υποδείγματος στις πρακτικές της ακαδημαϊκής επιστημονικής παραγωγής γνώσης ήταν ο πιο σχετικός θεμελιώδης λίθος στην αντικατάσταση του περιγραφικού κανονιστικού μοντέλου της παραγωγής γνώσης, το οποίο είχε χρησιμοποιηθεί στην ακαδημαϊκή κουλτούρα μέχρι τον δέκατο ένατο αιώνα. Από τότε και μετά, η καθιερωμένη επίγνωση ήταν ότι κανένα σύστημα ακαδημαϊκής αξίας καμία θεωρητική δομή δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί αληθινή περιγραφή της φύσης της πραγματικότητας, αλλά απλώς μία πιθανή ερμηνεία, ο καλύτερος τρόπος για την περιγραφή της βάσει μιας ομάδας αρχών και πόρων που είναι διαθέσιμοι σε μια δεδομένη ιστορική στιγμή. Η παροδική ιστορική φύση της ακαδημαϊκής επιστημονικής γνώσης μας βοηθάει να κατανοήσουμε καλύτερα τον ρόλο της υπόθεσης στο πλαίσιο της επιστήμης. Παρομοίως, η έννοια της δομής αποσυνδέεται από την έννοια του συστήματος ως πραγματικά εμπειρικά δεδομένα, συσχετίζοντάς την με ένα σύστημα αξιών από το οποίο η πραγματικότητα είναι το εξιδανικευμένο και διαιρεμένο ερευνητικό

6 αντικείμενο σύμφωνα με την άποψη που θέλει κάποιος να λάβει υπόψη του. «Αυτό που χαρακτηρίζει τις επαναστάσεις» δηλαδή, την παροδικότητα των υποδειγμάτων «είναι η αλλαγή στον αριθμό των ταξινομικών κατηγοριών που είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για τις επιστημονικές περιγραφές και γενικεύσεις. Επιπλέον, αυτή η αλλαγή είναι μία προσαρμογή όχι μόνο των κριτηρίων που σχετίζονται με την κατηγοριοποίηση, αλλά επίσης του τρόπου με τον οποίο κατανέμονται δεδομένα αντικείμενα και καταστάσεις μεταξύ προϋπαρχουσών κατηγοριών. Επειδή αυτή η ανακατανομή πάντα περιλαμβάνει περισσότερες από μία κατηγορίες και επειδή αυτές οι κατηγορίες είναι αλληλοκαθοριζόμενες, αυτό το είδος μεταβολής είναι απαραίτητα ολοκρατικό. Αυτός ο ολισμός, επιπλέον, έχει τις ρίζες του στη φύση της γλώσσας, επειδή τα κριτήρια που είναι σχετικά με την κατηγοριοποίηση είναι ipso facto τα κριτήρια που αποδίδουν τις ονομασίες αυτών των κατηγοριών στον κόσμο» (KUHN, 2000, σελ. 42-3). Παρόλο που ορίζεται στα περιθώρια της έννοιας της παγκοσμιότητας ώστε να μην συγχέεται με το θέμα της φυλογενετικής φύσης, ή εκείνο που υποστηρίζει ο Levy-Strauss (DOSSE, 1991, σελ ) η έννοια της δομής σύμφωνα με τη θεωρία των υποδειγμάτων που δημιουργούνται από τη γλώσσα σύντομα θα υπέκυπτε στην κανονιστική παράδοση της ακαδημαϊκής και επιστημονικής κουλτούρας. Αντί να αποδεικνύονται οι καλά θεμελιωμένες υποθέσεις για την πραγματικότητα, αποδεικνύονται τα ακαδημαϊκά-επιστημονικά δόγματα, των οποίων η άμυνα και η παγίωση στο πολιτιστικό σενάριο της επιστήμης παράγουν συγκεκριμένη προσπάθεια, που είναι έμφυτη στην ίδια τη γλώσσα στην οποία δομείται το υπόδειγμα, εις βάρος της πραγματικότητας, του προηγούμενου βασικού της κινήτρου. Έτσι, τα υποδείγματα δομούνται σαν νησιά, έκαστο εκ των οποίων είναι ένα οιονεί πολιτικό κόμμα. Επιπλέον, η πραγματικότητα που επεδίωκε να περιγράψει αρχικά

7 παραμένει ένας δράκος με επτά κεφάλια, που έχει σφυρηλατηθεί από τις πιο ποικίλες και ασύμβατες ιδεολογίες μεταξύ τους, επειδή, αντίθετα με την προέλευση της γλώσσας, δεν αναπτύχθηκε για να διευκολύνει τον διάλογο, εκτός από μέσα στο πλαίσιο των δικών του, εσωτερικών αξιών. Είναι αυτό το είδος ακαδημαϊκού περιεχομένου που θα δικαιολογούσε σωστά την έννοια της επανάστασης, εάν το λαμβάναμε σαν κατευθυντήριο παράγοντα του ιστορικού κινήματος της ακαδημαϊκής και επιστημονικής γνώσης μία κατάσταση στην οποία η κατάληξη ενός δεδομένου υποδείγματος εξαρτάται από την καταστροφή του από ένα άλλο σύστημα αξιών, που έχει αποδειχθεί καλύτερο από το τελευταίο. Η αλήθεια είναι ότι τα κινήματα της διατήρησης και της επανάστασης στην ακαδημία βασίζονται περισσότερο στο δόγμα και την πολιτική από ό,τι στην κατανόηση της βασικής αρχής της ηθικής στην επιστήμη σε σχέση με την προτεραιότητα του φαινομένου που περιγράφεται ενόψει της δημιουργίας της φαινομενολογίας του. Όσο περισσότερο ερευνά κανείς αυτά τα κινήματα, τόσο περισσότερο τα υποδείγματα βαθαίνουν μέσα στην ίδια τους τη δομή της αξίας, γινόμενα όλο και πιο αφηρημένα και ερμητικά, και τελικά γινόμενα μία αποκλειστικά εννοιολογική δομή: έννοιες που ορίζονται από έννοιες και δικαιολογούνται από αρχές που είναι ισότιμα εννοιολογικές. Σε αυτού του είδους το ακαδημαϊκό σύμπαν, που εποικίζεται από υποδείγματα που συναγωνίζονται μεταξύ τους για εννοιολογική ηγεμονία, η κλασική αλληγορία του Bergson (2009, σελ. 297 επ.) για μια επιστημολογική κινηματική του γίγνεσθαι (ή, devir) δεν θα μπορούσε ποτέ να παγιωθεί επειδή τα υποδείγματα δεν επιστρέφουν στην ολότητα, στην πραγματικότητα. Παραμένουν πορτραίτα κάποιας αλλοτριωμένης ιδέας της πραγματικότητας. Στον κλάδο της Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας, ακόμα πιο συγκεκριμένα στη Γλωσσολογία που εφαρμόζεται στον αλφαβητισμό και την ανάγνωση, οι πολιτικές

8 και δογματικές δυναμικές των υποδειγμάτων αυξάνουν σημαντικά το χάσμα μεταξύ της ακαδημαϊκής γνώσης και του πραγματικού μαθητή στην τάξη. Για εμάς τους εκπαιδευτικούς, που διεπόμαστε από κοινωνικές πολιτικές πολιτιστικής εκπαίδευσης και κοινωνικής ενσωμάτωσης, οι ακαδημαϊκές πολιτικές με τους «ισμούς» ή τα δογματικά προγράμματα γίνονται αβλαβή, ανέκφραστα πράγματα, φαινομενικά αποκομμένα από τη δημόσια έννοια. Φυσικά, γι αυτό το λόγο εμείς, οι εκπαιδευτικοί, παραμένουμε στο άβολο μεσαίο επίπεδο μεταξύ Γλωσσολογίας και Εκπαίδευσης τόσο ως εκπαιδευτικοί όσο και ως παιδαγωγοί, δηλαδή, ως εκπαιδευτικοί που βλέπουμε τους μαθητές σαν ανθρώπους. Γνωρίζουμε πόσο δύσκολο είναι να συμφιλιωθούν αυτές οι δύο προσωπικότητες στο επάγγελμα του εκπαιδευτικού: όσο περισσότερο γινόμαστε εκπαιδευτικοί, τόσο πιο απόμακροι γίνονται οι μαθητές, ειδικά στα συστήματα της δημόσιας εκπαίδευσης που έχουν τα υψηλότερα ποσοστά αποτυχίας στη μάθηση όσο πιο πολύ γινόμαστε παιδαγωγοί, τόσο λιγότερο αντιλαμβανόμαστε τί «διδάσκουμε», καθώς για εκείνους τους πραγματικούς ανθρώπους τα σχολικά άτομα γίνονται ασήμαντα για την κοινωνική τους ζωή, περιττά, μία απλή μηχανική άσκηση που θα εξεταστεί ή θα ελεγχθεί αργότερα, τίποτα περισσότερο. Έρευνα στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία Ο κλάδος της Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας συνήθως γίνεται κατανοητός ως μη ασχολούμενος με τη βασική θεωρία, αλλά με τη χρήση της θεωρητικής γνώσης που αναπτύσσεται σε άλλα τμήματα των γλωσσικών επιστημών και της ψυχολογίας. Επομένως, είναι κοινή λογική το ότι θα υπάρχουν δύο είδη έρευνας: η ανάπτυξη των μεθόδων εκπαίδευσης και η ανάπτυξη της εμπειρικής έρευνας που σχεδιάζεται για να αποδείξει ή να ελέγξει τις θεωρητικές αρχές. Ακόμα και στην περίπτωση της έρευνας

9 των εκπαιδευτικών μεθοδολογιών, επικρατούν οι απόψεις της εμπειρικής έρευνας, καθώς ελάχιστες νέες έννοιες σε μερικές περιπτώσεις καμία αναπτύσσονται και η προοπτική της άμεσης εφαρμογής επικεντρώνει την ερευνητική εμπειρία στο ίδιο το εργαλείο, έχοντας σαν παράμετρο την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της εφαρμογής του και όχι τις θεωρητικές έννοιες που το διέπουν. Η εμπειρική έρευνα στις ανθρωπιστικές επιστήμες βασίζεται σε δύο κλάδους μελέτης, δηλαδή στον κλάδο των γλωσσικών επιστημών, τις σπουδές στην ιστορική γλωσσολογία που βασίζονται στην πρακτική της καταγραφής της πολιτιστικής μνήμης που προέρχεται από τη φιλολογία, της οποίας οι πρακτικές επηρέασαν τις διαδικασίες για την επιλογή του σώματος κειμένου στην ευρωπαϊκή στρουκτουραλιστική γλωσσολογία, και στη συνεισφορά της πειραματικής ψυχολογίας, της οποίας η έλξη στην πρακτική καρτεσιανή έρευνα επηρέασε την αμερικανική γλωσσολογία στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Η σχέση μεταξύ της εμπειρικής έρευνας και της πραγματικότητας που μελετάται έχει συζητηθεί για πολύ καιρό. Στη Γλωσσολογία, έλαβαν χώρα μακρές συζητήσεις σχετικά με το σώμα κειμένου στα τέλη της δεκαετίας του 1970, όταν υποστηρίχθηκε ότι οι στρουκτουραλιστικές σπουδές, λόγω της στενής τους σχέσης με τα δεδομένα, παρόλο που είχαν συλλεχθεί και επιλεγεί ορθά, δεν θα μπορούσαν να περιγράψουν τις φυσικές γλώσσες (πρβλ. SARDINHA, 2000). Στις κοινωνικές επιστήμες, εκείνες που ακολουθούν κυρίως το εμπειριστικό μοντέλο, όπως δήλωσε ο Florestan Fernandes, «ο επιστήμονας δεν ασχολείται άμεσα με τα γεγονότα ή τα φαινόμενα που παρατηρεί και αποπειράται να εξηγήσει, αλλά με εμπειρικές στιγμές που αναπαράγουν τέτοιου είδους γεγονότα ή φαινόμενα. Η πραγματικότητα δεν υπόκειται σε άμεση κατανόηση και η αναπαραγωγή της για τους σκοπούς της επιστημονικής έρευνας απαιτεί περίπλοκη πνευματική δραστηριότητα. Αυτές οι δραστηριότητες διέπονται φυσικά από κανόνες

10 που παρέχει η ίδια η επιστήμη» (FERNANDES, 2004, σελ. 124, η έμφασή μας). Επιπλέον, ο FERNANDES (2003) μας εφιστά την προσοχή στην ανάγκη διαφοροποίησης της «πειραματικής επιστήμης» από την «παρατηρητική επιστήμη», που είναι και οι δύο εμπειρικές, αλλά σημαντικά διαφορετικές. Η πειραματική επιστήμη, συγκεκριμένη στους κλάδους των φυσικών επιστημών και της μηχανικής, βασίζεται στην εφαρμογή του πειραματισμού για τον έλεγχο μιας υπόθεσης, της οποίας το σημείο αναφοράς είναι ένα αντικειμενικό δεδομένο, παρατηρήσιμο και μετρήσιμο από τα ίδια του τα ουσιαστικά χαρακτηριστικά. Η παρατηρητική επιστήμη, όπως η κοινωνιολογία, δεν μελετάει τα υλικά δεδομένα, αλλά αντίθετα τις αλήθειες που διαισθάνονται/συνάγουν οι ερευνητές από το παρατηρούμενο αντικείμενο, «συχνά ασχολείται με φαινόμενα, η περιγραφή των οποίων προϋποθέτει την αναδόμηση των ερευνούμενων μονάδων είτε πρόκειται για όργανο είτε για οργανισμό, άτομο ή ομάδα ατόμων, μικρή κοινότητα ή βιομηχανική κοινωνία» (FERNANDES, 2004, σελ. 125). Έτσι, μπορεί να ρωτήσουμε, σε ποιο είδος εμπειρικής έρευνας βασίζεται ο κλάδος της Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας; Το πρώτο πρόβλημα της εφαρμογής μιας εμπειριστικής προσέγγισης στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία είναι ακριβώς το γεγονός ότι δεν υπάρχει αντικειμενική σχέση μεταξύ των παρατηρούμενων δεδομένων και κάποιου είδους κυρίως θέματος (με την επιστημολογική έννοια του όρου) που μπορεί να τεκμηριώσει πειραματική έρευνα. Λαμβάνουμε υπόψη ότι το αρχικό σημείο των υποθέσεων στις ανθρωπιστικές σπουδές είναι οι αξίες που κατατάσσονται σε συγκεκριμένα υποδείγματα και όχι οι υλικές καταστάσεις που επαληθεύονται στην πραγματικότητα του κόσμου. Τώρα, από την άποψη των παρατηρητικών επιστημών, το πρόβλημα προκύπτει από το γεγονός ότι η φαινομενολογική κατασκευή του αντικειμένου που ερευνάται στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία δεν υπόκειται στη διαδικασία της παρατήρησης, καθώς

11 το αντικείμενο στη Γλωσσολογία αποτελείται από τις αξίες που υποστηρίζουν τα διάφορα επιστημολογικά του υποδείγματα. Επομένως, η παρατήρηση στη Γλωσσολογία είναι αλάνθαστα προσηλωμένη στις αξίες που προηγούνται της παρατηρούμενης πραγματικότητας και οι οποίες, εξαιτίας της κουλτούρας, προκαλούνται από τα κινήματα της διαιώνισης και της υποδειγματικής επανάστασης, που κυριαρχούν στην επιστημονική της αναπαραγωγή. Ο εμπειρισμός στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία δεν θα μπορούσε να λύσει, για εμάς τους εκπαιδευτικούς, το πρόβλημα της ένωσης τόσο των μαθητών μας όσο και της θεωρητικής υποστήριξης που μαθαίνεται κατά τη διάρκεια των προπτυχιακών μαθημάτων. Επιπλέον, η πολυπλοκότητα των μεταβλητών που απορρέουν από την πληθώρα των πραγματικών ατόμων ως μαθητών γίνεται πραγματικό πρόβλημα για την πρακτική υλοποίηση της εμπειρικής έρευνας, καθώς μία από τις μεθοδολογικές υποθέσεις αυτού του τύπου έρευνας είναι ακριβώς η επιλογή του σώματος κειμένου με ομοιογενείς ιδιότητες και ο έλεγχος από τον ερευνητή, ώστε να εφαρμοστούν οι μεθοδολογικές υποθέσεις προσεκτικά και με βεβαιότητα στην ανάλυση: «Όταν έχετε στοιχεία για την ανακατασκευή καθαρά εμπειρικών δειγμάτων από τα παρατηρούμενα φαινόμενα, ο ερευνητής έχει τα απαραίτητα στοιχεία για να «τα περιγράψει» με μοναδικό τρόπο σε ό,τι αφορά τις επίσημες απαιτήσεις της αναλυτικής γνώσης» (FERNANDES, 2004, σελ. 138). Η διεξαγωγή έρευνας στον κλάδο της Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας δεν σημαίνει απαραίτητα αντιμετώπιση πραγματικών μαθητών, καθώς τα εννοιολογικά μας υποδείγματα συνεχίζουν να επικρατούν έναντι της παρατήρησης και του συνόλου του πειραματισμού που λαμβάνει χώρα. Σχετικά με αυτό, μπορεί κανείς να εξηγήσει γιατί, από ένα πείραμα με σκοπό την ανάλυση της δυνατότητας απασχόλησης μίας συγκεκριμένης διδακτικής μεθοδολογίας, η αποτυχία μάθησης συνήθως αποδίδεται

12 στον μαθητή που παρατηρείται και όχι στο ίδιο το εργαλείο. Ή, επίσης, σε μερικά σύγχρονα πειράματα, που ονομάζονται ποιοτικά πειράματα, τα οποία χρησιμοποιούνται για την επαλήθευση της σχετικότητας μιας συγκεκριμένης αρχής με ένα συγκεκριμένο υποδειγματικό δόγμα, μόνο τα δεδομένα που θεωρούνται σχετικά για την επαλήθευσή του περιλαμβάνονται στην αναφορά της ανάλυσης, ακόμα και εάν αυτό σημαίνει ότι παρατηρήθηκε μόνο σε ένα μεμονωμένο άτομο. Ο εμπειρισμός στις ανθρωπιστικές επιστήμες μοιάζει περισσότερο με ψευδαίσθηση, με μια ακαδημαϊκή άσκηση που είναι επαρκής από μόνη της, στην αυστηρότητα μιας μεθοδικής άσκησης όταν αυτή λαμβάνει χώρα, επειδή οι ανθρωπιστικές επιστήμες είναι a priori εννοιολογικές, ένα θέμα από το συμβολικό πεδίο, που δεν είναι παρατηρήσιμο με την αισθητηριακή έννοια του όρου. Η θέση της Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας στην κατάρτιση των εκπαιδευτικών για τον αλφαβητισμό και την ανάγνωση είναι αρκετά πιο πολύπλοκη απ ό,τι φανταζόμασταν στην κλασική έννοια των Εφαρμοσμένων Επιστημών, εκείνη που ιδιοποιείται από τη γνώση που παράγεται από άλλους κλάδους της επιστήμης. Πράγματι, ο κλάδος του αλφαβητισμού και της ανάγνωσης είναι ο ίδιος ένα παράδοξο στην επιστημονική επιστημολογία, είτε είναι θεωρητική είτε εμπειρική, επειδή λόγω της μοναδικής και αμείωτης φύσης του κάθε ανθρώπου που έχουμε στην τάξη (και όχι των αφηρημένων ατόμων που ανάγονται στην οικουμενική ιδέα που ονομάζεται μαθητής) δεν μπορούμε να αποκομίσουμε αλήθειες που δεν επικεντρώνονται και δεν βασίζονται σε ένα μεμονωμένο άτομο, σε έναν μεμονωμένο άνθρωπο. Εάν σε μία τάξη των 35 ανθρώπων, οι 32 έχουν καλά αποτελέσματα με τις διδακτικές και παιδαγωγικές στρατηγικές που χρησιμοποιούνται σε έναν συγκεκριμένο κλάδο του αλφαβητισμού, μας μένουν τρεις εκείνοι που δεν ταίριαξαν στις θεωρητικές και μεθοδολογικές έννοιες που χρησιμοποιήθηκαν στις τάξεις μας.

13 Κατά την ακαδημαϊκή-επιστημονική κοινή λογική, θα λέγαμε ότι τα τρία άτομα που είναι σε κατάσταση αποτυχίας, από ένα σύμπαν των 35, δεν είναι τίποτα περισσότερο από άσχετες εξαιρέσεις, τίποτα το οποίο θα διακύβευε τις θεωρίες που διέπουν τις υιοθετούμενες εκπαιδευτικές πρακτικές. Φυσικά, προχωρώντας περαιτέρω, θα λέγαμε ότι αυτοί οι τρεις μαθητές πρέπει να έχουν κάποιο είδος διαταραχής και ότι δεν θα έπρεπε κανείς να τους θεωρεί επαρκή ερευνητικά αντικείμενα και ως εκ τούτου, θα δηλώναμε ότι τα άτομα που απέτυχαν να διδαχθούν είναι η ανωμαλία και θα διατηρούσαμε την ακεραιότητα των θεωρητικών και μεθοδολογικών εννοιών. Η ακαδημαϊκή κοινή λογική, ωστόσο, δεν κατεύνασε την ενοχή μας ως εκπαιδευτικών επειδή για εμάς τα τρία άτομα που δεν τα κατάφεραν έχουν ένα όνομα, επειδή πιστεύουμε ότι έχουμε συμβάλλει στο μέλλον τους. Η αλήθεια μεταξύ των εκπαιδευτικών είναι η εξής: οι άνθρωποι που μένουν εκτός των θεωριών και των μεθόδων διδασκαλίας είναι οι εξαιρέσεις. Ο κλάδος του αλφαβητισμού εμφανίστηκε στη Βραζιλία πριν από περίπου σαράντα χρόνια, από μία σειρά πολιτικών και λαϊκών κινημάτων για τη μεταρρύθμιση των πρακτικών αλφαβητισμού. Από την αρχή, ο κλάδος βασίστηκε στη δημιουργία εναλλακτικών για να ξεπεραστεί η επαναλαμβανόμενη αποτυχία στα μαθήματα αλφαβητισμού, ειδικά στα συστήματα της δημόσιας εκπαίδευσης. Δύο θεωρητικές κατευθύνσεις μπορούν να επισημανθούν ως ουσιαστικές συνεισφορές για την ανάπτυξη αυτής της νέας προσέγγισης. Αφενός, οι σπουδές στη γλωσσολογία κειμένου και στον ρεαλιστικό διάλογο θα επέφεραν επαναστατική κατανόηση στη σχέση μεταξύ γραμματικής περιγραφής, επικοινωνιακών τεχνών και παραγωγής προφορικού και γραπτού διαλόγου. Από τον κλάδο της Εκπαίδευσης στις αρχές της δεκαετίας του 1990, παρουσιάστηκε μία δεύτερη θεωρητική κατεύθυνση στον κλάδο του αλφαβητισμού, η

14 οποία γρήγορα έλαβε την ονομασία του κονστρουκτιβισμού (AZENHA, 2011), παρά το γεγονός ότι ήταν συνδεδεμένη με τη Θεωρία της Ψυχογένεσης της Γραπτής Γλώσσας (FERREIRO; TEBEROSKY, 1976). Εάν σήμερα ασκείται κριτική κατά του θεωρητικού μοντέλου της Ψυχογένεσης, δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί την επαναστατική του επιρροή στις ανθρωπιστικές επιστήμες. Αυτή η μελέτη φέρει τα εύσημα για τη διάσπαση της δομικής δυναμικής των ακαδημαϊκών-επιστημονικών υποδειγμάτων υπέρ μιας θεωρητικής οργάνωσης, το ενδιαφέρον της οποίας κατευθύνεται προς το υποκείμενο-αντικείμενο, το άτομο στη διαδικασία του αλφαβητισμού. Δια-υποδειγματική επικοινωνία Ο επαναστατικός χαρακτήρας της θεωρητικής προσέγγισης στη θεωρία της Ψυχογένεσης είχε πολύ περισσότερο πολιτικό ακαδημαϊκό χαρακτήρα από ό,τι μεθοδολογικό. Περίπου την ίδια εποχή που δημοσιεύτηκε η πρώτη εκδοχή στα ισπανικά, ο Thomas Kuhn δημοσίευσε το άρθρο του με τίτλο Ισομετρία, Συγκρισιμότητα, Μεταδοτικότητα 1, στο οποίο υποστηρίζει ότι η αρχή που κάποτε προάσπιζε, που ονομαζόταν ασυμμετρία μεταξύ υποδειγμάτων, μπορούσε να αντικατασταθεί από την ισομετρία. Σύμφωνα με τη στρουκτουραλιστική παράδοση της σκέψης, η ασυμμετρία των δύο θεωρητικών μοντέλων απορρέει από τις αξίες που συγκεντρώνονται στο ένα υπόδειγμα, αλλά δεν διαιωνίζονται ή εκμεταλλεύονται στο άλλο υπόδειγμα. Έτσι, άλλα νοήματα μπορούν, χωρίς καμία προκατάληψη, να ισχύουν για όρους που περιλαμβάνουν ουσιαστικές έννοιες σε ένα συγκεκριμένο επιστημονικό-θεωρητικό υπόδειγμα, με εξίσου ουσιαστικά νοήματα για ένα άλλο υπόδειγμα, που θα έκανε τη σύγκριση για τον σκοπό της αντιπαράθεσης των δύο 1 Commensurability, comparability and communicability, εργασία που παρουσιάστηκε στο συνέδριο του 1982 της Εταιρείας Φιλοσοφίας της Επιστήμης, επανεκτύπωση στο Kuhn (2004), που αναφέρθηκε προηγουμένως.

15 υποδειγμάτων αδύνατη εάν οι παράμετροι των αξιών είναι ασύγκριτες μεταξύ τους. Σε σχέση με τη θεωρία της ασυμμετρίας που είχε προταθεί από τον ίδιο δεκαετίες πριν, ο Kuhn υποστήριξε το 1962 ότι «Οι περισσότερες συζητήσεις, όχι όλες, για την ασυμμετρία βασίζονταν στην υπόθεση ότι εάν δύο θεωρίες είναι ασύμμετρες, πρέπει να δηλώνονται σε αμοιβαία μη μεταφράσιμες γλώσσες» (Kuhn, 2004, σελ. 49). Ασκώντας κριτική στην ίδια του τη θεωρία, ο Kuhn λαμβάνει μία ισχυρή πραγματιστική-διαλογική θέση στο άρθρο συγκρίνοντας το θέμα της ασυμμετρίας με την εξίσου αμφιλεγόμενη θεωρητική διαφορά μεταξύ μετάφρασης και ερμηνείας. Επειδή κάθε γλώσσα αποτελεί ένα σύστημα αξιών, δομημένων γύρω από και στο πλαίσιο μιας δεδομένης κουλτούρας, δεν μπορεί να είναι δυνατή καμία κυριολεκτική μετάφραση από μία ορισμένη γλώσσα σε μία άλλη εφόσον, παρά τα παρόμοια νοήματα, οι λέξεις της κάθε γλώσσας δεν μπορούν να βρουν παρόμοιες λέξεις σε άλλη κουλτούρα που είναι διαφορετική από εκείνη στην οποία οι αισθήσεις είναι βαθιά ριζωμένες. Ωστόσο, γνωρίζουμε ότι γίνονται μεταφράσεις συνεχώς και δεν πρέπει να το συγχέετε, επειδή δεν υπάρχει κυριολεκτική μετάφραση παρόλο που μπορεί να φαίνεται κυριολεκτική. Κάθε μετάφραση είναι μία ερμηνεία, ένα πολιτιστικό ταξίδι που ξεκινάει σε μία κουλτούρα και μία εκδοχή αυτού παρέχεται σε μία άλλη γλώσσα, με αποτέλεσμα ένα κείμενο ευφυώς προσαρμοσμένο για να μη χάνει τις ρεαλιστικές του αποχρώσεις, τις τοπικές μεταφορές κ.λπ. Η επικοινωνία μεταξύ των θεωριών εν συντομία, μεταξύ των υποδειγμάτων, η μεταδοτικότητά τους, είναι δυνατή από τη στιγμή που θεωρούνται συστήματα αξιών που πρέπει να μεταφραστούν, να ερμηνευτούν. Ένα κίνημα που αναζητεί διαυποδειγματικές έννοιες, όπως εκείνες που αναζήτησαν η Ferreiro και η Teberosky στην Ψυχογένεση, είναι απόλυτα δικαιολογημένο στο μεταστρουκτουραλιστικό επιστημολογικό πλαίσιο. Οι όποιες κριτικές, που απευθύνονται σε αυτή τη θεωρία,

16 και υπάρχουν και εύλογες επικρίσεις, δεν επηρεάζουν το δια-υποδειγματικό κίνημα, που αποτελεί τον πυρήνα της επιστημολογικής προσέγγισης, αλλά επηρεάζουν τις ερμηνείες για κάθε υπόδειγμα και, συγκεκριμένα, το πλαίσιο που παράγουν τα υποδείγματα στη θεωρία όταν επικοινωνούν. Απόψεις για τον αλφαβητισμό και την ανάγνωση Μετά την έλευση της Ψυχογένεσης στη Βραζιλία, η χώρα ακολούθησε μία περίοδο έντονων στιγμών στη βασική εκπαίδευση, ειδικά σε σχέση με την έρευνα των μοντέλων για σχολεία χωρίς βαθμολόγηση. Σύντομα υπήρξε ανάγκη διαφοροποίησης των δύο κλάδων, παρόλο που συμπλήρωναν ο ένας τον άλλον τους άξιζε να αντιμετωπίζονται σαν διαφορετικά αντικείμενα: ανάγνωση και αλφαβητισμός. Στην αρχή αυτή η διάκριση προκάλεσε κάποια διαμάχη, ειδικά μεταξύ εκείνων που ανέπτυξαν τη θεωρία της Ψυχογένεσης, αλλά ο αλφαβητισμός καθιερώθηκε και έχει γίνει ο πιο παραγωγικός κλάδος σπουδών. Παρά τα πολλά διαφορετικά νοήματα που έχουν λάβει και οι δύο όροι από τότε, υπάρχει συναίνεση επί του παρόντος ότι: (α) διαβάζοντας κατανοούμε ότι είναι μία σειρά μελετών και θεωριών και ότι το αντικείμενο είναι η διαδικασία της δημιουργίας και της χρήσης διαφορετικών κωδικών στη μοντέρνα γραπτή κουλτούρα, ειδικά της αλφαβητικής γραφής, της μαθηματικής γραφής και της υπερκειμενικής γραφής που σχετίζεται με τα ψηφιακά μέσα, και (β) σε σχέση με τον αλφαβητισμό, είναι μία σειρά μελετών και θεωριών που εστιάζει στη γνωστική συσκευή μέσω της οποίας τα άτομα διατηρούν την αναγνωστική διαδικασία, στις κοινωνιο-πολιτιστικές συνθήκες που καθορίζουν τους τρόπους σκέψης και τα νοήματα/προθέσεις όταν χρησιμοποιούνται αναγνωστικά εργαλεία, στις αλλαγές στη χρήση των εργαλείων έκφρασης μεταξύ των διαφορετικών ειδών κοινωνικής αλληλεπίδρασης μεταξύ των ατόμων διαφορετικών

17 ηλικιακών ομάδων και πολιτιστικών υποβάθρων, και στις γενικές συνθήκες που διέπουν τη διαδικασία της ανάγνωσης στον κόσμο, είτε στην μορφή της πολυσημίας, που είναι κατάλληλη για τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες και της αφηγηματικές κρίσεις, είτε στην καρτεσιανή μορφή, τις λογικές/επίσημες κρίσεις των σκληρών επιστημών (COSTA, 2003). Θα έπρεπε, ωστόσο, να επισημανθεί ότι, παρόλο που μπορούμε να μιλήσουμε για δύο κλάδους, ο αλφαβητισμός και η ανάγνωση είναι οι δύο πλευρές του ίδιου ακαδημαϊκού κλάδου, του οποίου η φύση δεν διατηρείται εξωτερικά από έναν μόνιμο διεπιστημονικό θεωρητικό και εφαρμοσμένο διάλογο. Η κατανόηση αυτής της παγκόσμιας φύσης είναι η πιο περίπλοκη ακαδημαϊκή άσκηση. Ο κλάδος του αλφαβητισμού και της ανάγνωσης χρειάζεται να θεσμοθετηθεί κατάλληλα ως επαγγελματικός κλάδος. Παραμένει αδιευκρίνιστο στα μαθήματα κατάρτισης εκπαιδευτικών, καθώς και στα προγράμματα συνεχούς εκπαίδευσης, ποιος είναι ο ρόλος των προγραμμάτων σπουδών για τους εκπαιδευτικούς του αλφαβητισμού και της ανάγνωσης σε κάθε τμήμα της βασικής εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένων των σταδίων από την πρώιμη παιδική εκπαίδευση μέχρι την εκπαίδευση του λυκείου. Στα προπτυχιακά μαθήματα των Τεχνών, για παράδειγμα, ο αλφαβητισμός δεν λαμβάνεται υπόψη ως διαδικασία δόμησης αλφαβητικής γραφής, γι αυτό ένας εκπαιδευτικός που έχει αποφοιτήσει στα πορτογαλικά μπορεί να συμβάλει ελάχιστα στη βοήθεια σε μαθητές για να ξεπεράσουν τον αναλφαβητισμό ή τον σοβαρό λειτουργικό αναλφαβητισμό. Οι απόφοιτοι της Παιδαγωγικής Σχολής, με εκπαιδευτική ιδιότητα να διδάσκουν στις πρώτες τάξεις ή στην πρώιμη σχολική εκπαίδευση, σπάνια είναι σε θέση να αναπτύξουν γνώσεις συνεπείς με τις διαδικασίες του πρώιμου αλφαβητισμού, του τρόπου ανάπτυξης αναγνωστών, γραφής κειμένων, και, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν έχουν καθόλου επίγνωση της φύσης του

18 γραμματικού συστήματος στο οποίο βασίζονται οι κώδικες ομιλίας και γραφής. Αυτά τα εκπαιδευτικά κενά ειδικά για τους εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης έχουν οδηγήσει στην εμφάνιση μιας νέας τεχνικής κουλτούρας στις πρακτικές ανάγνωσης, αυτή τη φορά υπό την ισχυρή επιρροή των αρχών που απορρέουν από τη νευροεπιστήμη, σύμφωνα με την οποία το συμβολικό θέμα/δεδομένο του ανθρώπινου μυαλού μπορεί να αντιμετωπιστεί σαν βιολογικά καθορισμένη δομή (βλ., για παράδειγμα, στο CHOMSKY 2005). Δυστυχώς, αντί για λύσεις, αυτή η νέα κουλτούρα έχει μόνο το πλεονέκτημα της αναβίωσης των μύθων της ιατρικοποίησης της σχολικής αποτυχίας κάτω από διαφορετικές ετικέτες. Εν κατακλείδι, για τώρα, επαναλαμβάνω την πεποίθησή μου ότι η Γλωσσολογία που εφαρμόζεται στην ανάγνωση και τον αλφαβητισμό σε έναν μοναδικό ακαδημαϊκό κλάδο προήλθε από μία εξίσου μεμονωμένη διαδικασία επανεφεύρεσης της ακαδημαϊκής και επιστημονικής κουλτούρας. Αυτός ο κλάδος μελέτης αναδεικνύει τις πολυπόθητες λύσεις στη χώρα μας σε σχέση με την ανάγκη ανεύρεσης απαντήσεων για τις πολυάριθμες περιπτώσεις αποτυχίας ή ανεπάρκειας στη δημιουργία και χρήση των γραπτών κωδικών στην κοινωνία της Βραζιλίας. Ο αλφαβητισμός και η ανάγνωση, που είναι κάτι περισσότερο από ερευνητικός κλάδος, εμφανίστηκαν σαν ορόσημο στην πολιτική παραγωγή επιστημονικής γνώσης, όχι από μία επανάσταση, αλλά περισσότερο από τον διάλογο και την επικοινωνία μεταξύ των συστημάτων αξιών, καθώς και ως καθοδηγούμενοι από το ενδιαφέρον παροχής γνώσης στον λαό μας στις ανθρωπιστικές επιστήμες. ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ AZENHA, M. G. Construtivismo de Piaget a Emilia Ferreiro. São Paulo: Ática Digital, BERGSON, H. The Creative Mind: An Introduction to Metaphysics Πορτογαλική έκδοση: Adolfo Casais Monteiro. São Paulo: UNESP: 2009.

19 CARVALHO, José Sérgio F. de. The trajectory of a classic on school failure. Psicologia USP. αρ. 22(3), σελ Σεπ Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012. CHOMSKY, N. New Horizons in the Study of Language and Mind. Πορτογαλική έκδοση: Marco Antonio Santana. São Paulo: UNESP, COSTA, Vera L. A construção do aluno-leitor do pensamento científico. A quem compete tal desafio? MS Dissertation. Universidade do Estado do Rio de Janeiro: Programa de Pós-Graduação em Educação Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012. CUNHA, Marcus Vinicius da. Science and education during the 1950 s: a reflection based on the metaphor 'trajectory'. Revista Brasileira de Educação. αρ. 25, σελ , Abr Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012. DOSSE, François. History of Structuralism. Vol. 1: The Rising Sign Πορτογαλική έκδοση: Álvaro Cabral. Campinas: Ed.UNICAMP, 1991 FERNANDES, F Sociologia crítica e militante. In: IANINI, O. (Org.) Sociologia militante. São Paulo: Expressão Popular, FERREIRO, Emília; TEBEROSKY, Ana. Psicogênese da língua escrita Πορτογαλική έκδοση: Diane Lichtenstein, Liane-Di Marco, Mario Corso. Porto Alegre: Artes Médicas, KATO, Mary. Teoria Syntactic theory:from an "ism" perspective to a" programme" perspective. DELTA, τ.13, αρ.2, σελ , Ago Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012. KUHN, T. S. The Structure of scientific revolutions. Chicago: University of Chicago Press, KUHN, T. O caminho desde a estrutura, ensaios. Πορτογαλική έκδοση: Cesar Mortari. São Paulo: UNESP, MOYSÉS, Maria Aparecida Affonso; COLLARES, Cecília Azevedo Lima. Inteligência Abstraída, Crianças Silenciadas: as Avaliações de Inteligência. Psicologia USP, αρ. 8(1), σελ.63-89, Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012. PALMERINI, M. O debate entre Noam Chomsky e Jean Piaget Πορτογαλική έκδοση: Álvaro Cabral. São Paulo: Cultrix, PATTO, M. H. S. A produção do fracasso escolar. Histórias de submissão e rebeldia. São Paulo: Casa do psicólogo, SARDINHA, Tony Berber. Corpus Linguistics: History and Problematization. DELTA, αρ.16(2), σελ , Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012. SAWAYA, Sandra Maria. Literacy and school failure : problematizing assumptions of the constructivist concept. Educação e Pesquisa, αρ.26(1), σελ.67-81, Ιάν Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012.

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

PATHWAY. D2.1 The basic features of the inquiry learning and teaching. A short review for the Greek teachers. Author: Christos Ragiadakos

PATHWAY. D2.1 The basic features of the inquiry learning and teaching. A short review for the Greek teachers. Author: Christos Ragiadakos PATHWAY D2.1 The basic features of the inquiry learning and teaching A short review for the Greek teachers Author: Christos Ragiadakos [It will be distributed to the Greek teachers during the Training

Διαβάστε περισσότερα

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Κ. Φραγκάκης, Εκπαιδευτικός ΔΕ Δ. Κολιόπουλος, Καθηγητής ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Συνοπτική περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Το παρόν πλαίσιο προγράμματος σπουδών επιδιώκει: α) να συνδέσει τους σκοπούς, τους στόχους και τους τρόπους (μεθόδους, μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25

Περιεχόμενα. Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25 Περιεχόμενα Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Στόχος και στάδια διεξαγωγής της εμπειρικής κοινωνικής έρευνας... 27 1.1 Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Δομή της παρουσίασης Δυσκολίες μαθητών γύρω από την έννοια της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας 1. Μια διαδεδομένη αντίληψη περί επιστήμης Γνώση / Κατανόηση των φαινομένων του φυσικού κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού)

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) Ετοιµάστε µια αναφορά προς τη διοίκηση, µε µέγιστο αριθµό λέξεων 3000 (+/- %), χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

THOMAS SAMUEL KUHN (1922-1996) (Τόμας Σάμιουελ Κουν) Το Παράδειγμα και οι επιστημονικές επαναστάσεις.

THOMAS SAMUEL KUHN (1922-1996) (Τόμας Σάμιουελ Κουν) Το Παράδειγμα και οι επιστημονικές επαναστάσεις. 25 THOMAS SAMUEL KUHN (1922-1996) (Τόμας Σάμιουελ Κουν) Το Παράδειγμα και οι επιστημονικές επαναστάσεις. «Με μια έννοια που δεν μπορώ να εξηγήσω περισσότερο, οι οπαδοί αντίθετων Παραδειγμάτων ασκούν το

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Αξιολόγηση Εκπαιδευτικής Επάρκειας Ανάπτυξη παιδαγωγικών και διδακτικών δεξιοτήτων στη Γενική, Ειδική και Διαπολιτισμική Αγωγή, με έμφαση στην Καινοτομία και

Διαβάστε περισσότερα

154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας

154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας 154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής ηλικίας. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΣΥΓΧΡΟΝΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Απευθύνεται: Σε κάθε εκπαιδευτικό που ενδιαφέρεται να βελτιώσει και να εκσυγχρονίσει τη διδασκαλία του/της. Στους/ις υποψήφιους/ες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 1 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ 12 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: Ενεργός συμμετοχή (βιωματική μάθηση) ΘΕΜΑ: Παράδοση στο μάθημα των «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ», για τον τρόπο διαχείρισης των σκληρών δίσκων.

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕΡΟΣ Α Οι προτεραιότητες στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Λειτουργική Ανάλυση (copyright: Μαίρη

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνική Παιδαγωγική, Διαπολιτισμικότητα, Συμβουλευτική και Ειδική Αγωγή»

«Κοινωνική Παιδαγωγική, Διαπολιτισμικότητα, Συμβουλευτική και Ειδική Αγωγή» 20 ο Διεθνές Συνέδριο «Κοινωνική Παιδαγωγική, Διαπολιτισμικότητα, Συμβουλευτική και Ειδική Αγωγή» Πάτρα, 6-8 Νοεμβρίου 2015 Συνεδριακό και Πολιτιστικό Κέντρο Πανεπιστημίου Πατρών E-mail επικοινωνίας για

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 13 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 13 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 13 1/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί στόχοι 1/2 Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: α) να ορίζουν

Διαβάστε περισσότερα

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης 5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης Μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές και τεχνικές μάθησης για τους μαθητές όλων των ηλικιών ανοίγουν

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός. Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006.

- 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός. Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006. - 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006 O ΠΕPΙ ΤHΣ ΔHΜOΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚHΣ ΥΠHPΕΣΙΑΣ ΝOΜOΣ ΤOΥ 1969 (10 ΤOΥ 1969)

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορική(18 μήνες, Μεταπτυχιακό)

Πληροφορική(18 μήνες, Μεταπτυχιακό) Πληροφορική(18 μήνες, Μεταπτυχιακό) Περιγραφή: Το πρόγραμμα προσφέρει προχωρημένου επιπέδου γνώση σε όλους τους σημαντικούς τομείς της Επιστήμης των Υπολογιστών, όπως σύγχρονα δίκτυα, βάσεις δεδομένων,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα. Γ Λυκείου. Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες»

Νεοελληνική Γλώσσα. Γ Λυκείου. Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες» Π.3.2.1 Εκπαιδευτικά σενάρια και μαθησιακές δραστηριότητες, σύμφωνα με συγκεκριμένες προδιαγραφές, που αντιστοιχούν σε 30 διδακτικές ώρες ανά τάξη Νεοελληνική Γλώσσα Γ Λυκείου Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες»

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 6: Ηγεσία - Οργανωσιακή μάθηση - Αλλαγές. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 6: Ηγεσία - Οργανωσιακή μάθηση - Αλλαγές. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 6: Ηγεσία - Οργανωσιακή μάθηση - Αλλαγές Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. pagioti@sch.gr

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. pagioti@sch.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Αγιώτης Πέτρος pagioti@sch.gr Εκπαιδευτικός Πληροφορικής Τίτλος διδακτικού σεναρίου Η έννοια των σταθερών και της καταχώρησης στη Visual Basic Εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές Στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ!

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ! ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ! Ιστορικό ΕΤΗ ΣΤΑΘΜΟΙ 1973 1977 1987 1998 ΙΔΡΥΣΗ ΠΚ ΜΕ ΕΔΡΑ ΤΟ ΡΕΘΥΜΝΟ 1 o ΕΤΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ 1 ο ΕΤΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ 2 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 9-10 ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 10-11 11-12 ΑΓΓΛΙΚΑ ΙΙ ΚΕ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ 2 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 9-10 ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 10-11 11-12 ΑΓΓΛΙΚΑ ΙΙ ΚΕ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΚΠ Β ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΥΗ ΩΡΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΙΘ. ΑΜΦ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΙΘ. ΑΜΦ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΙΘ. ΑΜΦ ΑΙΘ ΑΜΦ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΙΘ. ΑΜΦ 8- ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ - 10 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ 10 - ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση )

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση ) Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ,ΕΙΚΟΝΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΛΥΣΗ ΜΗ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΛΥΣΗ ΜΗ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία Γεώργιος Πετάσης Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΤMHMA MHXANIKΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ, Πανεπιστήμιο Πατρών, 2012 2013 Τι είναι η γλωσσική τεχνολογία;

Διαβάστε περισσότερα

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Χαιρετίζοντας την σημερινή εκδήλωση εκ μέρους του Πανεπιστημίου Κύπρου, θα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ»

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» Νικόλαος Μπαλκίζας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του σχεδίου μαθήματος είναι να μάθουν όλοι οι μαθητές της τάξης τις έννοιες της ισοδυναμίας των κλασμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel Advanced Interactive Graphic Novels on Mobile Touchscreen Devices ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel (ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΝΟ 23) Τίτλος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Χημείας Πανεπιστημίου Κύπρου H ΧΗΜΕΙΑ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Τμήμα Χημείας Πανεπιστημίου Κύπρου H ΧΗΜΕΙΑ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ H ΧΗΜΕΙΑ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ Ενημερωτική παρουσίαση για μαθητές 26 Iανουαρίου 2014 Η XHMEIA είναι: Η χημική σύνθεση Η επιστήμη που μελετά τη μετατροπή μιάς μορφής της ύλης σε άλλες μορφές μέσω χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΩΝ (περιγραφή) Περιγραφή του περιεχομένου της ενότητας.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΩΝ (περιγραφή) Περιγραφή του περιεχομένου της ενότητας. Α/Α ΣΤΟΧΟΙ (επιθυμητές γνώσεις-δεξιότητες-ικανότ ητες) ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ (Τίτλοι) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΩΝ (περιγραφή) ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑ (ενδεικτικά σε ώρες) Το Πρόγραμμα πιστοποιήθηκε από την

Διαβάστε περισσότερα

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων οργάνωση και λειτουργία Μαρία Φουσέκα, φιλόλογος 1 Τα Ευρωπαϊκά Σχολεία είναι επίσημα εκπαιδευτικά ιδρύματα που συστάθηκαν, αρχικά, για τα παιδιά των υπαλλήλων της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΟΡΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΟΡΟΛΟΓΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΟΡΟΛΟΓΙΑ Τσάνταλη Καλλιόπη, calliopetsantali@yahoo.gr Νικολιδάκης Συμεών, simosnikoli@yahoo.gr o oo Εισαγωγή Στην παρούσα εργασία επιχειρείται μια προσέγγιση της διδακτικής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 1.. Ενημέρωση για το μάθημα και Εισαγωγή Θεματικές περιοχές, Σύστημα αξιολόγησης. Το πλαίσιο του γραμματισμού. Γραμματισμός,

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά Υποδείγματα: Εισαγωγικές Έννοιες - Τα οικονομικά υποδείγματα περιγράφουν τη συμπεριφορά επιχειρήσεων-καταναλωτών και την αλληλεπίδρασή

Οικονομικά Υποδείγματα: Εισαγωγικές Έννοιες - Τα οικονομικά υποδείγματα περιγράφουν τη συμπεριφορά επιχειρήσεων-καταναλωτών και την αλληλεπίδρασή Οικονομικά Υποδείγματα: Εισαγωγικές Έννοιες - Τα οικονομικά υποδείγματα περιγράφουν τη συμπεριφορά επιχειρήσεων-καταναλωτών και την αλληλεπίδρασή τους στις διάφορες αγορές. - Τα οικονομικά υποδείγματα:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Κέντρο και άξονας αυτών των μεθόδων διδασκαλίας είναι ο δάσκαλος. Αυτός είναι η αυθεντία μέσα στην τάξη που καθοδηγεί και προσφέρει. Γι αυτό οι μέθοδοι αυτές

Διαβάστε περισσότερα

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προκαταρκτική έρευνα Διερευνήστε πριν απ όλα την περιοχή μέσα στην οποία μπορεί να βρεθεί ένα ερευνητικό ερώτημα. Τυπικές

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση.

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Ιωάννης Αντ. Παναγιωτόπουλος Γενικός Γραμματέας Μέσων Ενημέρωσης Κυρίες και κύριοι, Το 1970, ο μέσος όρος των αναλφάβητων σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΟΥ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΤΑΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΦΕΚ

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΟΥ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΤΑΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΦΕΚ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΟΥ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΤΑΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΦΕΚ 2986/5 Νοεμβρίου 2014 Οι απόφοιτοι του Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015 Οι εισηγήσεις, που παρουσιάζονται πιο κάτω είναι ενδεικτικές και δεν

Διαβάστε περισσότερα

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας Φιλοσοφική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΚΟΡΜΟΣ [111 ECTS] ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΑΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς

Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Ακαδημαϊκό Έτος: 2014-15 Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς Κωδικός: Ψ4607 Περίληψη του εργαστηρίου Η Αλκοολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο καιρός» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης. ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO)

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Φάνης Κωνσταντίνος Φυλακτίδης Μάριος Ινστ. Νευρολογίας & Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

Οι μεγάλες εξισώσεις....όχι μόνο σωστές αλλά και ωραίες...

Οι μεγάλες εξισώσεις....όχι μόνο σωστές αλλά και ωραίες... Οι μεγάλες εξισώσεις. {...όχι μόνο σωστές αλλά και ωραίες... Ερευνητική εργασία μαθητών της Β λυκείου. E = mc 2 Στοιχεία ταυτότητας: Ε: ενέργεια (joule) m: μάζα (kg) c: ταχύτητα του φωτός στο κενό (m/s)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης,

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Κ. Ραβάνης Νέες τεχνολογίες και εκπαίδευση Η μεγάλη ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών και οι υψηλές ταχύτητες πρόσβασης στις πληροφορίες,

Διαβάστε περισσότερα

Τα μαθησιακά στυλ ως κυρίαρχος παράγοντας σχεδιασμού εξ αποστάσεως εκπαιδευτικού υλικού

Τα μαθησιακά στυλ ως κυρίαρχος παράγοντας σχεδιασμού εξ αποστάσεως εκπαιδευτικού υλικού Αδαμαντία Κ. Σπανακά Med, PhD, Υποψήφια Μεταδιδάκτωρ Ε.Α.Π. aspanaka@yahoo.com Τα μαθησιακά στυλ ως κυρίαρχος παράγοντας σχεδιασμού εξ αποστάσεως εκπαιδευτικού υλικού Μεταδιδακτορική Έρευνα Επόπτης: Αντώνης

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Εισαγωγικό Μήνυμα Καλωσορίσατε στο εξ αποστάσεως Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στη Δημόσια Διοίκηση. Στόχος του προγράμματος αυτού είναι παρέχει υψηλού επιπέδου εκπαίδευση σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ 11 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΛΟΓΟΠΕΔΙΚΩΝ «Γλωσσικές δυσκολίες και γραπτός λόγος στο πλαίσιο της σχολικής μάθησης» Αθήνα, 23 25 Νοεμβρίου 2007 ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΓΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ (Να

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται 1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο πρόγραμμα - Προαπαιτούμενα 5. Η Βεβαιωση

Διαβάστε περισσότερα

(econtent Localisation Resources for Translator Training) http://ecolore.leeds.ac.uk

(econtent Localisation Resources for Translator Training) http://ecolore.leeds.ac.uk (econtent Localisation Resources for Translator Training) http://ecolore.leeds.ac.uk Τοπική προσαρµογή ηλεκτρονικού περιεχοµένου Σήµερα, οι περισσότερες πληροφορίες είναι ψηφιακής φύσεως. Χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές Ψηφιακής Τεχνολογίας: Πρακτικές ιδέες για τη διδασκαλία ενός θεωρητικού μαθήματος

Βασικές Αρχές Ψηφιακής Τεχνολογίας: Πρακτικές ιδέες για τη διδασκαλία ενός θεωρητικού μαθήματος Βασικές Αρχές Ψηφιακής Τεχνολογίας: Πρακτικές ιδέες για τη διδασκαλία ενός θεωρητικού μαθήματος Πάσχου Αικατερίνη 1 katpas@sch.gr 1 Εκπαιδευτικός Πληροφορικής, 2 ο ΕΠΑ.Λ. Καρδίτσας Περίληψη Το μάθημα Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδεύοντας τον εκπαιδευτή. 6-10 Απριλίου 2012, 24 ώρες

Εκπαιδεύοντας τον εκπαιδευτή. 6-10 Απριλίου 2012, 24 ώρες Εκπαιδεύοντας τον εκπαιδευτή 6-10 Απριλίου 2012, 24 ώρες Εκπαιδεύοντας τον εκπαιδευτή Το σεμινάριο παρουσιάζει τις βασικές αρχές σχεδίασης και ανάπτυξης ενός εκπαιδευτικού προγράμματος. Εστιάζει επίσης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση. Ελένη Παπαϊωάννου

Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση. Ελένη Παπαϊωάννου Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση Ελένη Παπαϊωάννου ΕΡΩΤΗΜΑ 1: Ποιους χαρακτηρίζουμε «ευάλωτους» εκπαιδευόμενους; (Δραστηριότητα 1) Εκπαίδευση Άξονες ευπάθειας Πρόωρη εγκατάλειψη εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Τµήµα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Α.Π.Θ.

Τµήµα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Α.Π.Θ. Τµήµα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Α.Π.Θ. Η ιστορία του Το Τµήµα ιδρύθηκε το 1951, αρχικά ως µέρος του Ινστιτούτου Ξένων Γλωσσών και Φιλολογιών του Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης, και στη συνέχεια, από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΑΠΟΤΥΧΙΑ, ΤΟΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟ ΑΝΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΑΠΟΤΥΧΙΑ, ΤΟΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟ ΑΝΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ, ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΑΠΟΤΥΧΙΑ, ΤΟΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟ ΑΝΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Μηχανικών Οικονομίας και Διοίκησης (ΤΜΟΔ), Σχολή Επιστημών της Διοίκησης Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Τμήμα Μηχανικών Οικονομίας και Διοίκησης (ΤΜΟΔ), Σχολή Επιστημών της Διοίκησης Πανεπιστήμιο Αιγαίου Τμήμα Μηχανικών Οικονομίας και Διοίκησης (ΤΜΟΔ), Σχολή Επιστημών της Διοίκησης Πανεπιστήμιο Αιγαίου Το προφίλ του Τμήματος και των Αποφοίτων σε 10 Ερωτήσεις 1. Τί είδους Μηχανικός είναι ο Μηχανικός Οικονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Επιμέλεια: Μαρία Λαζαρίδου Σχολική Σύμβουλος 14 ης Περιφέρειας Π.Ε. Θεσσαλονίκης 3 Μαρτίου 2015-13 ο Δημ. Σχολείο Σταυρούπολης Ενεργός συμμετοχή Καλλιέργεια των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ Ακαδ. έτος 015-016 ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΛΩΣΣΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρολογική και Ηλεκτρονική Μηχανική(4 χρόνια, Πτυχίο)

Ηλεκτρολογική και Ηλεκτρονική Μηχανική(4 χρόνια, Πτυχίο) Ηλεκτρολογική και Ηλεκτρονική Μηχανική(4 χρόνια, Πτυχίο) Περιγραφή Μέσα από ένα συνδυασμό μαθημάτων και από τους δύο τομείς, το πτυχίο Ηλεκτρολογική και Ηλεκτρονική Μηχανική προσφέρει στους φοιτητές μια

Διαβάστε περισσότερα