Αλφαβητισμός και ανάγνωση στη Βραζιλία: επιστημολογικές συνεισφορές στην έρευνα της εφαρμοσμένης γλωσσολογίας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αλφαβητισμός και ανάγνωση στη Βραζιλία: επιστημολογικές συνεισφορές στην έρευνα της εφαρμοσμένης γλωσσολογίας"

Transcript

1 Αλφαβητισμός και ανάγνωση στη Βραζιλία: επιστημολογικές συνεισφορές στην έρευνα της εφαρμοσμένης γλωσσολογίας Luiz Antonio Gomes Senna Κρατικό Πανεπιστήμιο του Ρίο ντε Τζανέιρο < > ABSTRACT: (Literacy and reading in Brazil: epistemological contributions to applied linguistics research) Over the past forty years, we have witnessed the emergence of a new academic field of research in Brazil called literacy, which resulted in a revolution in the understanding of the definition and boundaries of literacy and research in Applied Linguistics. In this brief study, the motivations and the general aspects of this academic field will be discussed, pointing out the need to define its predominantly multidisciplinary nature, which exceeds the limits of the classical notions of structure and incommensurable paradigms. KEYWORDS: Applied Linguistics. Literacy. Reading. Epistemology. Teacher education. Παρόλη την πρόοδο που έχει κάνει η κοινωνία της Βραζιλίας κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο δεκαετιών, τα σχολεία δεν έχουν καταφέρει να προσφέρουν αλφαβητισμό και εκπαίδευση στην ανάγνωση σε ορισμένες κοινωνικές ομάδες που ιστορικά περιθωριοποιούνται στη χώρα και συνεχίζουν να μην καταφέρνουν να μάθουν, παραμένοντας είτε σε απόλυτη κατάσταση αναλφαβητισμού είτε λειτουργικού αναλφαβητισμού. Αυτή η εργασία αναλύει την εμφάνιση και τα επιστημολογικά χαρακτηριστικά του ακαδημαϊκού κλάδου που ονομάζεται Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία στον αλφαβητισμό και την ανάγνωση, ή απλά κλάδος αλφαβητισμού και ανάγνωσης, με σκοπό την περιγραφή της προσπάθειας δημιουργίας επιστημονικής γνώσης ειδικά σχεδιασμένης για την κατάρτιση των εκπαιδευτικών και την αντιμετώπιση του προβλήματος του κοινωνικού αποκλεισμού που προκαλείται από τον αναλφαβητισμό. Συζητείται η δυσκολία αντιμετώπισης του μαθητή ως πραγματικού ατόμου από την άποψη της πρακτικής της επιστήμης, όπου ο μαθητής χαρακτηρίζεται ως προϊόν της υποδειγματικής φύσης των υποθέσεων και των θεωριών στις ανθρωπιστικές επιστήμες, όπως διαπιστώθηκε στις μελέτες των Kuhn και Levy-Strauss. Το επιστημολογικό πρόβλημα που εμποδίζει τη χρήση της

2 εμπειρικής έρευνας ως εργαλείο για την ελαχιστοποίηση της διαφοράς μεταξύ των επιστημονικών εννοιών και της περιγραφής των μαθητών ως πραγματικών ατόμων ορίζεται με τη χρήση των φαινομενολογικών απόψεων που υποδεικνύονται από τον Florestan Fernandes ως σημείο αναφοράς. Τέλος, αναλύεται η γένεση του κλάδου του αλφαβητισμού και της ανάγνωσης, ειδικά από τις συνεισφορές των κειμένων γλωσσολογίας και της πραγματολογίας του λόγου, καθώς και από την εμφάνιση της θεωρίας της ψυχογένεσης της γραπτής γλώσσας. Βάσει των προαναφερόμενων, είναι δυνατόν να χαρακτηριστεί ένα επιστημολογικό δια-υποδειγματικό μοντέλο που καθοδηγείται από τις αρχές της αντικειμενικότητας και της ερμηνευτικής ισομετρίας που επισήμανε ο Kuhn. Το πρόβλημα: Κοιτώντας τους μαθητές και μη βλέποντας ανθρώπους Για να ξεκινήσουμε τη συζήτηση του προβλήματος στον ακαδημαϊκό κλάδο του σύγχρονου αναλφαβητισμού και της ανάγνωσης σε σχέση με την κατάρτιση των εκπαιδευτικών, επιτρέψτε μου να παραβιάσω το ακαδημαϊκό πρωτόκολλο που διέπει την πρακτική των επιστημονικών και τεχνικών άρθρων. Αυτό το κάνω σε μία προσπάθεια να διευκολύνω την ανοικτή επικοινωνία μεταξύ του κόσμου των ερευνητών και του κόσμου των εκπαιδευτικών της βασικής εκπαίδευσης. Οι μαθητές μας είναι ενδιαφέροντες άνθρωποι τόσο οικείοι, αλλά ωστόσο τόσο ξένοι όταν κάθονται στα σχολικά θρανία. Η ποικιλομορφία μεταξύ των μαθητών τείνει να συγκρούεται με τις περισσότερες υποθέσεις που έχουμε διαμορφώσει γι αυτούς εκτός σχολείου, πιθανώς επειδή οι υποθέσεις που μας κάνουν να τους κατανοούμε καλύτερα δεν είναι καθιερωμένες βάσει της αρχής της ποικιλομορφίας, των ευκαιριών και των ατομικών ιδιαιτεροτήτων κάθε ενός από αυτούς. Η ποικιλομορφία μας τρομάζει και τείνουμε να την κατανοούμε σαν σημάδι αταξίας ή

3 αποτυχίας μάθησης, δύο καταστάσεις που προσπαθούμε να εμποδίσουμε να συμβούν διδάσκοντας ιδανικά και ομοιογενώς ομαδοποιημένους μαθητές που είναι ισότιμοι μεταξύ τους. Μερικές φορές, ως ερευνητή, οι μαθητές, τα σχολεία και η εκπαίδευση πραγματικά με εξοργίζουν, με οδηγούν στα όρια της λογικής μου. Ωστόσο, είναι ακριβώς εκεί, στα όρια της ακαδημαϊκής λογικής που αποκαλύπτεται η εκπαίδευση σε όλο της το μεγαλείο, την ακριβή στιγμή που ο εκπαιδευτικός μιλάει δυνατότερα και οι μαθητές οι άνθρωποι που είναι ντυμένοι σαν μαθητές γίνονται πιο σημαντικοί από οποιαδήποτε υπόθεση μπορεί να έχουμε διαμορφώσει γι αυτούς. Η ακαδημαϊκή τάξη, στην οποία στηρίζουμε τις υποθέσεις μας για τους μαθητές και τα σχολεία, προέρχεται από μια σταθερή αντίληψη του κόσμου, που διαφυλάσσεται στο εργαστήριο, κυριαρχείται από ιδανικές δομές και άτομα με επιθυμία για απόλυτο έλεγχο πάνω στην πραγματικότητα του κόσμου, αλλά είναι απελπιστικά παγιδευμένη στην ουτοπία, όπως το σύμπαν ενός ρομαντικού ποιητή. Ωστόσο, η πραγματικότητα του κόσμου είναι συγκεκριμένη ποίηση, οι στίχοι ή οι νέοι στίχοι της οποίας, αποκαλύπτουν τους πραγματικούς μας μαθητές, τα ανθρώπινα όντα. Σύμφωνα με τους όρους που μας επιβάλλονται στην ακαδημαϊκή και επιστημονική κουλτούρα, η θεωρητική δομή των θεμάτων που συζητούμε στη θεωρία και η έρευνα που αναπτύσσεται στα ερευνητικά κέντρα δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα επιστημολογικό μέρος των πραγματικών ατόμων, ένα κομμάτι του μαθητή. Η διαφορά στην αντίληψη μεταξύ της επιστημολογικής εικόνας του καθηγητή/ερευνητή και του εκπαιδευτικού είναι σίγουρα αμετάκλητη. Εάν δεν αποτελέσουν τις βασικές και παραγωγικές διαδικασίες της ακαδημαϊκής γνώσης, οι πραγματικοί άνθρωποι με σάρκα και οστά θα παραμείνουν απρόσιτοι, καθώς η ασταθής και απρόβλεπτη φύση των πραγματικών ανθρώπων είναι κάτι που δεν έχουμε ακόμα απεικονίσει ικανοποιητικά στον ακαδημαϊκό διάλογο. Αναμφίβολα, ως

4 εκ τούτου, τείνουμε να μετατρέπουμε τους ανθρώπους σε αντικείμενα έρευνας, λαμβάνοντας ένα από τα διακριτικά τους χαρακτηριστικά, όχι περισσότερα από ένα, στο οποίο εστιάζουμε κατά τη διάρκεια της έρευνας. Ένα χαρακτηριστικό, ένα απλό κομμάτι του ανθρώπου, είναι αυτό που επιλέγουμε να μελετήσουμε κατά τη διάρκεια κάθε ερευνητικής απόπειρας, αλλά παρόλη την επιμέλεια που χρησιμοποιούμε κατά τη διεξαγωγή της μελέτης, δεν θα βρούμε ποτέ την αλήθεια από αυτό που μπορεί να αποδίδεται στο σύνολο του ατόμου, αυτό που αποτέλεσε το κύριο κίνητρό μας και το οποίο χάθηκε όταν έμεινε το μεμονωμένο χαρακτηριστικό. Φυσικά, θα ήμασταν ανόητοι εάν σκεφτόμασταν ότι δεν υπάρχει ούτε ένας δεσμός μεταξύ των ακαδημαϊκών ατόμων και των πραγματικών ανθρώπων που απεικονίζουν. Αυτός ο δεσμός, ωστόσο, είναι μία ακαδημαϊκή άσκηση που βασίζεται στην πεποίθηση του αφηρημένου ατόμου, μία συμβολική αλληγορία που ονομάζεται «δομή», που έχουν κατασκευάσει οι ανθρωπιστικές επιστήμες. Ακόμα και σήμερα, περισσότερο από έναν αιώνα μετά την επανάσταση που έλαβε χώρα στην ανθρωπιστική σκέψη, η έννοια της κύριας δομής συνεχίζει να διατηρείται, επιβιώνοντας ακόμα και στα πλαίσια του μεταμοντέρνου πραγματισμού, χωρίς να βρίσκεται πια κάτω από την ταμπέλα της στρουκτουραλιστικής σκέψης, αλλά υπό τη μορφή μιας επιστημολογικής κατάστασης από την οποία η συνειδητοποίηση της πραγματικότητας των ίδιων των πραγμάτων δεν είναι επαρκής για να τα μετατρέψει σε φαινόμενα έρευνας, επειδή η άποψή μας για τα πράγματα δεν αποκαλύπτει το σύνολό τους, αλλά αντίθετα τα μέρη τους που μας ευαισθητοποιούν. Ο μεγάλος κίνδυνος της έννοιας της δομής στις ανθρωπιστικές επιστήμες δεν έγκειται στην ίδια την ιδέα, αλλά στον τρόπο με τον οποίο τη χρησιμοποιεί η ακαδημαϊκή κοινότητα. Παρά την προεξέχουσα υποθετική της φύση, δεδομένης της αδυναμίας επίτευξης της πραγματικής αλήθειας από ένα από τα κομμάτια της, η

5 κρίση που απορρέει από την πραγματική έρευνα συχνά θεωρείται αληθινή από μόνη της και, κάτι που είναι πιο επικίνδυνο, ευρεία σαν να ήταν η αληθινή πραγματικότητα. Υποδείγματα και ιδανικοί μαθητές Όταν ενώνονται οι τρεις ακόλουθοι παράγοντες μια δεδομένη υπόθεση για την πραγματικότητα, μια ομάδα αρχών που καθορίζουν τις ιδανικές συνθήκες για την ανάλυση της πραγματικότητας σε ό,τι αφορά την υπόθεση προς επαλήθευση, και μια ομάδα κριτηρίων αξιολόγησης που εφαρμόζονται για την επαλήθευση της κατανόησης αυτών των ιδανικών συνθηκών που είναι συγκεκριμένες για την παραγωγή της γνώσης, αποδεικνύεται ένα υπόδειγμα, σύμφωνα με τον κλασικό ορισμό του Thomas Kuhn (1962). Η εισαγωγή της έννοιας του υποδείγματος στις πρακτικές της ακαδημαϊκής επιστημονικής παραγωγής γνώσης ήταν ο πιο σχετικός θεμελιώδης λίθος στην αντικατάσταση του περιγραφικού κανονιστικού μοντέλου της παραγωγής γνώσης, το οποίο είχε χρησιμοποιηθεί στην ακαδημαϊκή κουλτούρα μέχρι τον δέκατο ένατο αιώνα. Από τότε και μετά, η καθιερωμένη επίγνωση ήταν ότι κανένα σύστημα ακαδημαϊκής αξίας καμία θεωρητική δομή δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί αληθινή περιγραφή της φύσης της πραγματικότητας, αλλά απλώς μία πιθανή ερμηνεία, ο καλύτερος τρόπος για την περιγραφή της βάσει μιας ομάδας αρχών και πόρων που είναι διαθέσιμοι σε μια δεδομένη ιστορική στιγμή. Η παροδική ιστορική φύση της ακαδημαϊκής επιστημονικής γνώσης μας βοηθάει να κατανοήσουμε καλύτερα τον ρόλο της υπόθεσης στο πλαίσιο της επιστήμης. Παρομοίως, η έννοια της δομής αποσυνδέεται από την έννοια του συστήματος ως πραγματικά εμπειρικά δεδομένα, συσχετίζοντάς την με ένα σύστημα αξιών από το οποίο η πραγματικότητα είναι το εξιδανικευμένο και διαιρεμένο ερευνητικό

6 αντικείμενο σύμφωνα με την άποψη που θέλει κάποιος να λάβει υπόψη του. «Αυτό που χαρακτηρίζει τις επαναστάσεις» δηλαδή, την παροδικότητα των υποδειγμάτων «είναι η αλλαγή στον αριθμό των ταξινομικών κατηγοριών που είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για τις επιστημονικές περιγραφές και γενικεύσεις. Επιπλέον, αυτή η αλλαγή είναι μία προσαρμογή όχι μόνο των κριτηρίων που σχετίζονται με την κατηγοριοποίηση, αλλά επίσης του τρόπου με τον οποίο κατανέμονται δεδομένα αντικείμενα και καταστάσεις μεταξύ προϋπαρχουσών κατηγοριών. Επειδή αυτή η ανακατανομή πάντα περιλαμβάνει περισσότερες από μία κατηγορίες και επειδή αυτές οι κατηγορίες είναι αλληλοκαθοριζόμενες, αυτό το είδος μεταβολής είναι απαραίτητα ολοκρατικό. Αυτός ο ολισμός, επιπλέον, έχει τις ρίζες του στη φύση της γλώσσας, επειδή τα κριτήρια που είναι σχετικά με την κατηγοριοποίηση είναι ipso facto τα κριτήρια που αποδίδουν τις ονομασίες αυτών των κατηγοριών στον κόσμο» (KUHN, 2000, σελ. 42-3). Παρόλο που ορίζεται στα περιθώρια της έννοιας της παγκοσμιότητας ώστε να μην συγχέεται με το θέμα της φυλογενετικής φύσης, ή εκείνο που υποστηρίζει ο Levy-Strauss (DOSSE, 1991, σελ ) η έννοια της δομής σύμφωνα με τη θεωρία των υποδειγμάτων που δημιουργούνται από τη γλώσσα σύντομα θα υπέκυπτε στην κανονιστική παράδοση της ακαδημαϊκής και επιστημονικής κουλτούρας. Αντί να αποδεικνύονται οι καλά θεμελιωμένες υποθέσεις για την πραγματικότητα, αποδεικνύονται τα ακαδημαϊκά-επιστημονικά δόγματα, των οποίων η άμυνα και η παγίωση στο πολιτιστικό σενάριο της επιστήμης παράγουν συγκεκριμένη προσπάθεια, που είναι έμφυτη στην ίδια τη γλώσσα στην οποία δομείται το υπόδειγμα, εις βάρος της πραγματικότητας, του προηγούμενου βασικού της κινήτρου. Έτσι, τα υποδείγματα δομούνται σαν νησιά, έκαστο εκ των οποίων είναι ένα οιονεί πολιτικό κόμμα. Επιπλέον, η πραγματικότητα που επεδίωκε να περιγράψει αρχικά

7 παραμένει ένας δράκος με επτά κεφάλια, που έχει σφυρηλατηθεί από τις πιο ποικίλες και ασύμβατες ιδεολογίες μεταξύ τους, επειδή, αντίθετα με την προέλευση της γλώσσας, δεν αναπτύχθηκε για να διευκολύνει τον διάλογο, εκτός από μέσα στο πλαίσιο των δικών του, εσωτερικών αξιών. Είναι αυτό το είδος ακαδημαϊκού περιεχομένου που θα δικαιολογούσε σωστά την έννοια της επανάστασης, εάν το λαμβάναμε σαν κατευθυντήριο παράγοντα του ιστορικού κινήματος της ακαδημαϊκής και επιστημονικής γνώσης μία κατάσταση στην οποία η κατάληξη ενός δεδομένου υποδείγματος εξαρτάται από την καταστροφή του από ένα άλλο σύστημα αξιών, που έχει αποδειχθεί καλύτερο από το τελευταίο. Η αλήθεια είναι ότι τα κινήματα της διατήρησης και της επανάστασης στην ακαδημία βασίζονται περισσότερο στο δόγμα και την πολιτική από ό,τι στην κατανόηση της βασικής αρχής της ηθικής στην επιστήμη σε σχέση με την προτεραιότητα του φαινομένου που περιγράφεται ενόψει της δημιουργίας της φαινομενολογίας του. Όσο περισσότερο ερευνά κανείς αυτά τα κινήματα, τόσο περισσότερο τα υποδείγματα βαθαίνουν μέσα στην ίδια τους τη δομή της αξίας, γινόμενα όλο και πιο αφηρημένα και ερμητικά, και τελικά γινόμενα μία αποκλειστικά εννοιολογική δομή: έννοιες που ορίζονται από έννοιες και δικαιολογούνται από αρχές που είναι ισότιμα εννοιολογικές. Σε αυτού του είδους το ακαδημαϊκό σύμπαν, που εποικίζεται από υποδείγματα που συναγωνίζονται μεταξύ τους για εννοιολογική ηγεμονία, η κλασική αλληγορία του Bergson (2009, σελ. 297 επ.) για μια επιστημολογική κινηματική του γίγνεσθαι (ή, devir) δεν θα μπορούσε ποτέ να παγιωθεί επειδή τα υποδείγματα δεν επιστρέφουν στην ολότητα, στην πραγματικότητα. Παραμένουν πορτραίτα κάποιας αλλοτριωμένης ιδέας της πραγματικότητας. Στον κλάδο της Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας, ακόμα πιο συγκεκριμένα στη Γλωσσολογία που εφαρμόζεται στον αλφαβητισμό και την ανάγνωση, οι πολιτικές

8 και δογματικές δυναμικές των υποδειγμάτων αυξάνουν σημαντικά το χάσμα μεταξύ της ακαδημαϊκής γνώσης και του πραγματικού μαθητή στην τάξη. Για εμάς τους εκπαιδευτικούς, που διεπόμαστε από κοινωνικές πολιτικές πολιτιστικής εκπαίδευσης και κοινωνικής ενσωμάτωσης, οι ακαδημαϊκές πολιτικές με τους «ισμούς» ή τα δογματικά προγράμματα γίνονται αβλαβή, ανέκφραστα πράγματα, φαινομενικά αποκομμένα από τη δημόσια έννοια. Φυσικά, γι αυτό το λόγο εμείς, οι εκπαιδευτικοί, παραμένουμε στο άβολο μεσαίο επίπεδο μεταξύ Γλωσσολογίας και Εκπαίδευσης τόσο ως εκπαιδευτικοί όσο και ως παιδαγωγοί, δηλαδή, ως εκπαιδευτικοί που βλέπουμε τους μαθητές σαν ανθρώπους. Γνωρίζουμε πόσο δύσκολο είναι να συμφιλιωθούν αυτές οι δύο προσωπικότητες στο επάγγελμα του εκπαιδευτικού: όσο περισσότερο γινόμαστε εκπαιδευτικοί, τόσο πιο απόμακροι γίνονται οι μαθητές, ειδικά στα συστήματα της δημόσιας εκπαίδευσης που έχουν τα υψηλότερα ποσοστά αποτυχίας στη μάθηση όσο πιο πολύ γινόμαστε παιδαγωγοί, τόσο λιγότερο αντιλαμβανόμαστε τί «διδάσκουμε», καθώς για εκείνους τους πραγματικούς ανθρώπους τα σχολικά άτομα γίνονται ασήμαντα για την κοινωνική τους ζωή, περιττά, μία απλή μηχανική άσκηση που θα εξεταστεί ή θα ελεγχθεί αργότερα, τίποτα περισσότερο. Έρευνα στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία Ο κλάδος της Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας συνήθως γίνεται κατανοητός ως μη ασχολούμενος με τη βασική θεωρία, αλλά με τη χρήση της θεωρητικής γνώσης που αναπτύσσεται σε άλλα τμήματα των γλωσσικών επιστημών και της ψυχολογίας. Επομένως, είναι κοινή λογική το ότι θα υπάρχουν δύο είδη έρευνας: η ανάπτυξη των μεθόδων εκπαίδευσης και η ανάπτυξη της εμπειρικής έρευνας που σχεδιάζεται για να αποδείξει ή να ελέγξει τις θεωρητικές αρχές. Ακόμα και στην περίπτωση της έρευνας

9 των εκπαιδευτικών μεθοδολογιών, επικρατούν οι απόψεις της εμπειρικής έρευνας, καθώς ελάχιστες νέες έννοιες σε μερικές περιπτώσεις καμία αναπτύσσονται και η προοπτική της άμεσης εφαρμογής επικεντρώνει την ερευνητική εμπειρία στο ίδιο το εργαλείο, έχοντας σαν παράμετρο την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της εφαρμογής του και όχι τις θεωρητικές έννοιες που το διέπουν. Η εμπειρική έρευνα στις ανθρωπιστικές επιστήμες βασίζεται σε δύο κλάδους μελέτης, δηλαδή στον κλάδο των γλωσσικών επιστημών, τις σπουδές στην ιστορική γλωσσολογία που βασίζονται στην πρακτική της καταγραφής της πολιτιστικής μνήμης που προέρχεται από τη φιλολογία, της οποίας οι πρακτικές επηρέασαν τις διαδικασίες για την επιλογή του σώματος κειμένου στην ευρωπαϊκή στρουκτουραλιστική γλωσσολογία, και στη συνεισφορά της πειραματικής ψυχολογίας, της οποίας η έλξη στην πρακτική καρτεσιανή έρευνα επηρέασε την αμερικανική γλωσσολογία στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Η σχέση μεταξύ της εμπειρικής έρευνας και της πραγματικότητας που μελετάται έχει συζητηθεί για πολύ καιρό. Στη Γλωσσολογία, έλαβαν χώρα μακρές συζητήσεις σχετικά με το σώμα κειμένου στα τέλη της δεκαετίας του 1970, όταν υποστηρίχθηκε ότι οι στρουκτουραλιστικές σπουδές, λόγω της στενής τους σχέσης με τα δεδομένα, παρόλο που είχαν συλλεχθεί και επιλεγεί ορθά, δεν θα μπορούσαν να περιγράψουν τις φυσικές γλώσσες (πρβλ. SARDINHA, 2000). Στις κοινωνικές επιστήμες, εκείνες που ακολουθούν κυρίως το εμπειριστικό μοντέλο, όπως δήλωσε ο Florestan Fernandes, «ο επιστήμονας δεν ασχολείται άμεσα με τα γεγονότα ή τα φαινόμενα που παρατηρεί και αποπειράται να εξηγήσει, αλλά με εμπειρικές στιγμές που αναπαράγουν τέτοιου είδους γεγονότα ή φαινόμενα. Η πραγματικότητα δεν υπόκειται σε άμεση κατανόηση και η αναπαραγωγή της για τους σκοπούς της επιστημονικής έρευνας απαιτεί περίπλοκη πνευματική δραστηριότητα. Αυτές οι δραστηριότητες διέπονται φυσικά από κανόνες

10 που παρέχει η ίδια η επιστήμη» (FERNANDES, 2004, σελ. 124, η έμφασή μας). Επιπλέον, ο FERNANDES (2003) μας εφιστά την προσοχή στην ανάγκη διαφοροποίησης της «πειραματικής επιστήμης» από την «παρατηρητική επιστήμη», που είναι και οι δύο εμπειρικές, αλλά σημαντικά διαφορετικές. Η πειραματική επιστήμη, συγκεκριμένη στους κλάδους των φυσικών επιστημών και της μηχανικής, βασίζεται στην εφαρμογή του πειραματισμού για τον έλεγχο μιας υπόθεσης, της οποίας το σημείο αναφοράς είναι ένα αντικειμενικό δεδομένο, παρατηρήσιμο και μετρήσιμο από τα ίδια του τα ουσιαστικά χαρακτηριστικά. Η παρατηρητική επιστήμη, όπως η κοινωνιολογία, δεν μελετάει τα υλικά δεδομένα, αλλά αντίθετα τις αλήθειες που διαισθάνονται/συνάγουν οι ερευνητές από το παρατηρούμενο αντικείμενο, «συχνά ασχολείται με φαινόμενα, η περιγραφή των οποίων προϋποθέτει την αναδόμηση των ερευνούμενων μονάδων είτε πρόκειται για όργανο είτε για οργανισμό, άτομο ή ομάδα ατόμων, μικρή κοινότητα ή βιομηχανική κοινωνία» (FERNANDES, 2004, σελ. 125). Έτσι, μπορεί να ρωτήσουμε, σε ποιο είδος εμπειρικής έρευνας βασίζεται ο κλάδος της Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας; Το πρώτο πρόβλημα της εφαρμογής μιας εμπειριστικής προσέγγισης στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία είναι ακριβώς το γεγονός ότι δεν υπάρχει αντικειμενική σχέση μεταξύ των παρατηρούμενων δεδομένων και κάποιου είδους κυρίως θέματος (με την επιστημολογική έννοια του όρου) που μπορεί να τεκμηριώσει πειραματική έρευνα. Λαμβάνουμε υπόψη ότι το αρχικό σημείο των υποθέσεων στις ανθρωπιστικές σπουδές είναι οι αξίες που κατατάσσονται σε συγκεκριμένα υποδείγματα και όχι οι υλικές καταστάσεις που επαληθεύονται στην πραγματικότητα του κόσμου. Τώρα, από την άποψη των παρατηρητικών επιστημών, το πρόβλημα προκύπτει από το γεγονός ότι η φαινομενολογική κατασκευή του αντικειμένου που ερευνάται στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία δεν υπόκειται στη διαδικασία της παρατήρησης, καθώς

11 το αντικείμενο στη Γλωσσολογία αποτελείται από τις αξίες που υποστηρίζουν τα διάφορα επιστημολογικά του υποδείγματα. Επομένως, η παρατήρηση στη Γλωσσολογία είναι αλάνθαστα προσηλωμένη στις αξίες που προηγούνται της παρατηρούμενης πραγματικότητας και οι οποίες, εξαιτίας της κουλτούρας, προκαλούνται από τα κινήματα της διαιώνισης και της υποδειγματικής επανάστασης, που κυριαρχούν στην επιστημονική της αναπαραγωγή. Ο εμπειρισμός στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία δεν θα μπορούσε να λύσει, για εμάς τους εκπαιδευτικούς, το πρόβλημα της ένωσης τόσο των μαθητών μας όσο και της θεωρητικής υποστήριξης που μαθαίνεται κατά τη διάρκεια των προπτυχιακών μαθημάτων. Επιπλέον, η πολυπλοκότητα των μεταβλητών που απορρέουν από την πληθώρα των πραγματικών ατόμων ως μαθητών γίνεται πραγματικό πρόβλημα για την πρακτική υλοποίηση της εμπειρικής έρευνας, καθώς μία από τις μεθοδολογικές υποθέσεις αυτού του τύπου έρευνας είναι ακριβώς η επιλογή του σώματος κειμένου με ομοιογενείς ιδιότητες και ο έλεγχος από τον ερευνητή, ώστε να εφαρμοστούν οι μεθοδολογικές υποθέσεις προσεκτικά και με βεβαιότητα στην ανάλυση: «Όταν έχετε στοιχεία για την ανακατασκευή καθαρά εμπειρικών δειγμάτων από τα παρατηρούμενα φαινόμενα, ο ερευνητής έχει τα απαραίτητα στοιχεία για να «τα περιγράψει» με μοναδικό τρόπο σε ό,τι αφορά τις επίσημες απαιτήσεις της αναλυτικής γνώσης» (FERNANDES, 2004, σελ. 138). Η διεξαγωγή έρευνας στον κλάδο της Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας δεν σημαίνει απαραίτητα αντιμετώπιση πραγματικών μαθητών, καθώς τα εννοιολογικά μας υποδείγματα συνεχίζουν να επικρατούν έναντι της παρατήρησης και του συνόλου του πειραματισμού που λαμβάνει χώρα. Σχετικά με αυτό, μπορεί κανείς να εξηγήσει γιατί, από ένα πείραμα με σκοπό την ανάλυση της δυνατότητας απασχόλησης μίας συγκεκριμένης διδακτικής μεθοδολογίας, η αποτυχία μάθησης συνήθως αποδίδεται

12 στον μαθητή που παρατηρείται και όχι στο ίδιο το εργαλείο. Ή, επίσης, σε μερικά σύγχρονα πειράματα, που ονομάζονται ποιοτικά πειράματα, τα οποία χρησιμοποιούνται για την επαλήθευση της σχετικότητας μιας συγκεκριμένης αρχής με ένα συγκεκριμένο υποδειγματικό δόγμα, μόνο τα δεδομένα που θεωρούνται σχετικά για την επαλήθευσή του περιλαμβάνονται στην αναφορά της ανάλυσης, ακόμα και εάν αυτό σημαίνει ότι παρατηρήθηκε μόνο σε ένα μεμονωμένο άτομο. Ο εμπειρισμός στις ανθρωπιστικές επιστήμες μοιάζει περισσότερο με ψευδαίσθηση, με μια ακαδημαϊκή άσκηση που είναι επαρκής από μόνη της, στην αυστηρότητα μιας μεθοδικής άσκησης όταν αυτή λαμβάνει χώρα, επειδή οι ανθρωπιστικές επιστήμες είναι a priori εννοιολογικές, ένα θέμα από το συμβολικό πεδίο, που δεν είναι παρατηρήσιμο με την αισθητηριακή έννοια του όρου. Η θέση της Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας στην κατάρτιση των εκπαιδευτικών για τον αλφαβητισμό και την ανάγνωση είναι αρκετά πιο πολύπλοκη απ ό,τι φανταζόμασταν στην κλασική έννοια των Εφαρμοσμένων Επιστημών, εκείνη που ιδιοποιείται από τη γνώση που παράγεται από άλλους κλάδους της επιστήμης. Πράγματι, ο κλάδος του αλφαβητισμού και της ανάγνωσης είναι ο ίδιος ένα παράδοξο στην επιστημονική επιστημολογία, είτε είναι θεωρητική είτε εμπειρική, επειδή λόγω της μοναδικής και αμείωτης φύσης του κάθε ανθρώπου που έχουμε στην τάξη (και όχι των αφηρημένων ατόμων που ανάγονται στην οικουμενική ιδέα που ονομάζεται μαθητής) δεν μπορούμε να αποκομίσουμε αλήθειες που δεν επικεντρώνονται και δεν βασίζονται σε ένα μεμονωμένο άτομο, σε έναν μεμονωμένο άνθρωπο. Εάν σε μία τάξη των 35 ανθρώπων, οι 32 έχουν καλά αποτελέσματα με τις διδακτικές και παιδαγωγικές στρατηγικές που χρησιμοποιούνται σε έναν συγκεκριμένο κλάδο του αλφαβητισμού, μας μένουν τρεις εκείνοι που δεν ταίριαξαν στις θεωρητικές και μεθοδολογικές έννοιες που χρησιμοποιήθηκαν στις τάξεις μας.

13 Κατά την ακαδημαϊκή-επιστημονική κοινή λογική, θα λέγαμε ότι τα τρία άτομα που είναι σε κατάσταση αποτυχίας, από ένα σύμπαν των 35, δεν είναι τίποτα περισσότερο από άσχετες εξαιρέσεις, τίποτα το οποίο θα διακύβευε τις θεωρίες που διέπουν τις υιοθετούμενες εκπαιδευτικές πρακτικές. Φυσικά, προχωρώντας περαιτέρω, θα λέγαμε ότι αυτοί οι τρεις μαθητές πρέπει να έχουν κάποιο είδος διαταραχής και ότι δεν θα έπρεπε κανείς να τους θεωρεί επαρκή ερευνητικά αντικείμενα και ως εκ τούτου, θα δηλώναμε ότι τα άτομα που απέτυχαν να διδαχθούν είναι η ανωμαλία και θα διατηρούσαμε την ακεραιότητα των θεωρητικών και μεθοδολογικών εννοιών. Η ακαδημαϊκή κοινή λογική, ωστόσο, δεν κατεύνασε την ενοχή μας ως εκπαιδευτικών επειδή για εμάς τα τρία άτομα που δεν τα κατάφεραν έχουν ένα όνομα, επειδή πιστεύουμε ότι έχουμε συμβάλλει στο μέλλον τους. Η αλήθεια μεταξύ των εκπαιδευτικών είναι η εξής: οι άνθρωποι που μένουν εκτός των θεωριών και των μεθόδων διδασκαλίας είναι οι εξαιρέσεις. Ο κλάδος του αλφαβητισμού εμφανίστηκε στη Βραζιλία πριν από περίπου σαράντα χρόνια, από μία σειρά πολιτικών και λαϊκών κινημάτων για τη μεταρρύθμιση των πρακτικών αλφαβητισμού. Από την αρχή, ο κλάδος βασίστηκε στη δημιουργία εναλλακτικών για να ξεπεραστεί η επαναλαμβανόμενη αποτυχία στα μαθήματα αλφαβητισμού, ειδικά στα συστήματα της δημόσιας εκπαίδευσης. Δύο θεωρητικές κατευθύνσεις μπορούν να επισημανθούν ως ουσιαστικές συνεισφορές για την ανάπτυξη αυτής της νέας προσέγγισης. Αφενός, οι σπουδές στη γλωσσολογία κειμένου και στον ρεαλιστικό διάλογο θα επέφεραν επαναστατική κατανόηση στη σχέση μεταξύ γραμματικής περιγραφής, επικοινωνιακών τεχνών και παραγωγής προφορικού και γραπτού διαλόγου. Από τον κλάδο της Εκπαίδευσης στις αρχές της δεκαετίας του 1990, παρουσιάστηκε μία δεύτερη θεωρητική κατεύθυνση στον κλάδο του αλφαβητισμού, η

14 οποία γρήγορα έλαβε την ονομασία του κονστρουκτιβισμού (AZENHA, 2011), παρά το γεγονός ότι ήταν συνδεδεμένη με τη Θεωρία της Ψυχογένεσης της Γραπτής Γλώσσας (FERREIRO; TEBEROSKY, 1976). Εάν σήμερα ασκείται κριτική κατά του θεωρητικού μοντέλου της Ψυχογένεσης, δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί την επαναστατική του επιρροή στις ανθρωπιστικές επιστήμες. Αυτή η μελέτη φέρει τα εύσημα για τη διάσπαση της δομικής δυναμικής των ακαδημαϊκών-επιστημονικών υποδειγμάτων υπέρ μιας θεωρητικής οργάνωσης, το ενδιαφέρον της οποίας κατευθύνεται προς το υποκείμενο-αντικείμενο, το άτομο στη διαδικασία του αλφαβητισμού. Δια-υποδειγματική επικοινωνία Ο επαναστατικός χαρακτήρας της θεωρητικής προσέγγισης στη θεωρία της Ψυχογένεσης είχε πολύ περισσότερο πολιτικό ακαδημαϊκό χαρακτήρα από ό,τι μεθοδολογικό. Περίπου την ίδια εποχή που δημοσιεύτηκε η πρώτη εκδοχή στα ισπανικά, ο Thomas Kuhn δημοσίευσε το άρθρο του με τίτλο Ισομετρία, Συγκρισιμότητα, Μεταδοτικότητα 1, στο οποίο υποστηρίζει ότι η αρχή που κάποτε προάσπιζε, που ονομαζόταν ασυμμετρία μεταξύ υποδειγμάτων, μπορούσε να αντικατασταθεί από την ισομετρία. Σύμφωνα με τη στρουκτουραλιστική παράδοση της σκέψης, η ασυμμετρία των δύο θεωρητικών μοντέλων απορρέει από τις αξίες που συγκεντρώνονται στο ένα υπόδειγμα, αλλά δεν διαιωνίζονται ή εκμεταλλεύονται στο άλλο υπόδειγμα. Έτσι, άλλα νοήματα μπορούν, χωρίς καμία προκατάληψη, να ισχύουν για όρους που περιλαμβάνουν ουσιαστικές έννοιες σε ένα συγκεκριμένο επιστημονικό-θεωρητικό υπόδειγμα, με εξίσου ουσιαστικά νοήματα για ένα άλλο υπόδειγμα, που θα έκανε τη σύγκριση για τον σκοπό της αντιπαράθεσης των δύο 1 Commensurability, comparability and communicability, εργασία που παρουσιάστηκε στο συνέδριο του 1982 της Εταιρείας Φιλοσοφίας της Επιστήμης, επανεκτύπωση στο Kuhn (2004), που αναφέρθηκε προηγουμένως.

15 υποδειγμάτων αδύνατη εάν οι παράμετροι των αξιών είναι ασύγκριτες μεταξύ τους. Σε σχέση με τη θεωρία της ασυμμετρίας που είχε προταθεί από τον ίδιο δεκαετίες πριν, ο Kuhn υποστήριξε το 1962 ότι «Οι περισσότερες συζητήσεις, όχι όλες, για την ασυμμετρία βασίζονταν στην υπόθεση ότι εάν δύο θεωρίες είναι ασύμμετρες, πρέπει να δηλώνονται σε αμοιβαία μη μεταφράσιμες γλώσσες» (Kuhn, 2004, σελ. 49). Ασκώντας κριτική στην ίδια του τη θεωρία, ο Kuhn λαμβάνει μία ισχυρή πραγματιστική-διαλογική θέση στο άρθρο συγκρίνοντας το θέμα της ασυμμετρίας με την εξίσου αμφιλεγόμενη θεωρητική διαφορά μεταξύ μετάφρασης και ερμηνείας. Επειδή κάθε γλώσσα αποτελεί ένα σύστημα αξιών, δομημένων γύρω από και στο πλαίσιο μιας δεδομένης κουλτούρας, δεν μπορεί να είναι δυνατή καμία κυριολεκτική μετάφραση από μία ορισμένη γλώσσα σε μία άλλη εφόσον, παρά τα παρόμοια νοήματα, οι λέξεις της κάθε γλώσσας δεν μπορούν να βρουν παρόμοιες λέξεις σε άλλη κουλτούρα που είναι διαφορετική από εκείνη στην οποία οι αισθήσεις είναι βαθιά ριζωμένες. Ωστόσο, γνωρίζουμε ότι γίνονται μεταφράσεις συνεχώς και δεν πρέπει να το συγχέετε, επειδή δεν υπάρχει κυριολεκτική μετάφραση παρόλο που μπορεί να φαίνεται κυριολεκτική. Κάθε μετάφραση είναι μία ερμηνεία, ένα πολιτιστικό ταξίδι που ξεκινάει σε μία κουλτούρα και μία εκδοχή αυτού παρέχεται σε μία άλλη γλώσσα, με αποτέλεσμα ένα κείμενο ευφυώς προσαρμοσμένο για να μη χάνει τις ρεαλιστικές του αποχρώσεις, τις τοπικές μεταφορές κ.λπ. Η επικοινωνία μεταξύ των θεωριών εν συντομία, μεταξύ των υποδειγμάτων, η μεταδοτικότητά τους, είναι δυνατή από τη στιγμή που θεωρούνται συστήματα αξιών που πρέπει να μεταφραστούν, να ερμηνευτούν. Ένα κίνημα που αναζητεί διαυποδειγματικές έννοιες, όπως εκείνες που αναζήτησαν η Ferreiro και η Teberosky στην Ψυχογένεση, είναι απόλυτα δικαιολογημένο στο μεταστρουκτουραλιστικό επιστημολογικό πλαίσιο. Οι όποιες κριτικές, που απευθύνονται σε αυτή τη θεωρία,

16 και υπάρχουν και εύλογες επικρίσεις, δεν επηρεάζουν το δια-υποδειγματικό κίνημα, που αποτελεί τον πυρήνα της επιστημολογικής προσέγγισης, αλλά επηρεάζουν τις ερμηνείες για κάθε υπόδειγμα και, συγκεκριμένα, το πλαίσιο που παράγουν τα υποδείγματα στη θεωρία όταν επικοινωνούν. Απόψεις για τον αλφαβητισμό και την ανάγνωση Μετά την έλευση της Ψυχογένεσης στη Βραζιλία, η χώρα ακολούθησε μία περίοδο έντονων στιγμών στη βασική εκπαίδευση, ειδικά σε σχέση με την έρευνα των μοντέλων για σχολεία χωρίς βαθμολόγηση. Σύντομα υπήρξε ανάγκη διαφοροποίησης των δύο κλάδων, παρόλο που συμπλήρωναν ο ένας τον άλλον τους άξιζε να αντιμετωπίζονται σαν διαφορετικά αντικείμενα: ανάγνωση και αλφαβητισμός. Στην αρχή αυτή η διάκριση προκάλεσε κάποια διαμάχη, ειδικά μεταξύ εκείνων που ανέπτυξαν τη θεωρία της Ψυχογένεσης, αλλά ο αλφαβητισμός καθιερώθηκε και έχει γίνει ο πιο παραγωγικός κλάδος σπουδών. Παρά τα πολλά διαφορετικά νοήματα που έχουν λάβει και οι δύο όροι από τότε, υπάρχει συναίνεση επί του παρόντος ότι: (α) διαβάζοντας κατανοούμε ότι είναι μία σειρά μελετών και θεωριών και ότι το αντικείμενο είναι η διαδικασία της δημιουργίας και της χρήσης διαφορετικών κωδικών στη μοντέρνα γραπτή κουλτούρα, ειδικά της αλφαβητικής γραφής, της μαθηματικής γραφής και της υπερκειμενικής γραφής που σχετίζεται με τα ψηφιακά μέσα, και (β) σε σχέση με τον αλφαβητισμό, είναι μία σειρά μελετών και θεωριών που εστιάζει στη γνωστική συσκευή μέσω της οποίας τα άτομα διατηρούν την αναγνωστική διαδικασία, στις κοινωνιο-πολιτιστικές συνθήκες που καθορίζουν τους τρόπους σκέψης και τα νοήματα/προθέσεις όταν χρησιμοποιούνται αναγνωστικά εργαλεία, στις αλλαγές στη χρήση των εργαλείων έκφρασης μεταξύ των διαφορετικών ειδών κοινωνικής αλληλεπίδρασης μεταξύ των ατόμων διαφορετικών

17 ηλικιακών ομάδων και πολιτιστικών υποβάθρων, και στις γενικές συνθήκες που διέπουν τη διαδικασία της ανάγνωσης στον κόσμο, είτε στην μορφή της πολυσημίας, που είναι κατάλληλη για τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες και της αφηγηματικές κρίσεις, είτε στην καρτεσιανή μορφή, τις λογικές/επίσημες κρίσεις των σκληρών επιστημών (COSTA, 2003). Θα έπρεπε, ωστόσο, να επισημανθεί ότι, παρόλο που μπορούμε να μιλήσουμε για δύο κλάδους, ο αλφαβητισμός και η ανάγνωση είναι οι δύο πλευρές του ίδιου ακαδημαϊκού κλάδου, του οποίου η φύση δεν διατηρείται εξωτερικά από έναν μόνιμο διεπιστημονικό θεωρητικό και εφαρμοσμένο διάλογο. Η κατανόηση αυτής της παγκόσμιας φύσης είναι η πιο περίπλοκη ακαδημαϊκή άσκηση. Ο κλάδος του αλφαβητισμού και της ανάγνωσης χρειάζεται να θεσμοθετηθεί κατάλληλα ως επαγγελματικός κλάδος. Παραμένει αδιευκρίνιστο στα μαθήματα κατάρτισης εκπαιδευτικών, καθώς και στα προγράμματα συνεχούς εκπαίδευσης, ποιος είναι ο ρόλος των προγραμμάτων σπουδών για τους εκπαιδευτικούς του αλφαβητισμού και της ανάγνωσης σε κάθε τμήμα της βασικής εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένων των σταδίων από την πρώιμη παιδική εκπαίδευση μέχρι την εκπαίδευση του λυκείου. Στα προπτυχιακά μαθήματα των Τεχνών, για παράδειγμα, ο αλφαβητισμός δεν λαμβάνεται υπόψη ως διαδικασία δόμησης αλφαβητικής γραφής, γι αυτό ένας εκπαιδευτικός που έχει αποφοιτήσει στα πορτογαλικά μπορεί να συμβάλει ελάχιστα στη βοήθεια σε μαθητές για να ξεπεράσουν τον αναλφαβητισμό ή τον σοβαρό λειτουργικό αναλφαβητισμό. Οι απόφοιτοι της Παιδαγωγικής Σχολής, με εκπαιδευτική ιδιότητα να διδάσκουν στις πρώτες τάξεις ή στην πρώιμη σχολική εκπαίδευση, σπάνια είναι σε θέση να αναπτύξουν γνώσεις συνεπείς με τις διαδικασίες του πρώιμου αλφαβητισμού, του τρόπου ανάπτυξης αναγνωστών, γραφής κειμένων, και, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν έχουν καθόλου επίγνωση της φύσης του

18 γραμματικού συστήματος στο οποίο βασίζονται οι κώδικες ομιλίας και γραφής. Αυτά τα εκπαιδευτικά κενά ειδικά για τους εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης έχουν οδηγήσει στην εμφάνιση μιας νέας τεχνικής κουλτούρας στις πρακτικές ανάγνωσης, αυτή τη φορά υπό την ισχυρή επιρροή των αρχών που απορρέουν από τη νευροεπιστήμη, σύμφωνα με την οποία το συμβολικό θέμα/δεδομένο του ανθρώπινου μυαλού μπορεί να αντιμετωπιστεί σαν βιολογικά καθορισμένη δομή (βλ., για παράδειγμα, στο CHOMSKY 2005). Δυστυχώς, αντί για λύσεις, αυτή η νέα κουλτούρα έχει μόνο το πλεονέκτημα της αναβίωσης των μύθων της ιατρικοποίησης της σχολικής αποτυχίας κάτω από διαφορετικές ετικέτες. Εν κατακλείδι, για τώρα, επαναλαμβάνω την πεποίθησή μου ότι η Γλωσσολογία που εφαρμόζεται στην ανάγνωση και τον αλφαβητισμό σε έναν μοναδικό ακαδημαϊκό κλάδο προήλθε από μία εξίσου μεμονωμένη διαδικασία επανεφεύρεσης της ακαδημαϊκής και επιστημονικής κουλτούρας. Αυτός ο κλάδος μελέτης αναδεικνύει τις πολυπόθητες λύσεις στη χώρα μας σε σχέση με την ανάγκη ανεύρεσης απαντήσεων για τις πολυάριθμες περιπτώσεις αποτυχίας ή ανεπάρκειας στη δημιουργία και χρήση των γραπτών κωδικών στην κοινωνία της Βραζιλίας. Ο αλφαβητισμός και η ανάγνωση, που είναι κάτι περισσότερο από ερευνητικός κλάδος, εμφανίστηκαν σαν ορόσημο στην πολιτική παραγωγή επιστημονικής γνώσης, όχι από μία επανάσταση, αλλά περισσότερο από τον διάλογο και την επικοινωνία μεταξύ των συστημάτων αξιών, καθώς και ως καθοδηγούμενοι από το ενδιαφέρον παροχής γνώσης στον λαό μας στις ανθρωπιστικές επιστήμες. ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ AZENHA, M. G. Construtivismo de Piaget a Emilia Ferreiro. São Paulo: Ática Digital, BERGSON, H. The Creative Mind: An Introduction to Metaphysics Πορτογαλική έκδοση: Adolfo Casais Monteiro. São Paulo: UNESP: 2009.

19 CARVALHO, José Sérgio F. de. The trajectory of a classic on school failure. Psicologia USP. αρ. 22(3), σελ Σεπ Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012. CHOMSKY, N. New Horizons in the Study of Language and Mind. Πορτογαλική έκδοση: Marco Antonio Santana. São Paulo: UNESP, COSTA, Vera L. A construção do aluno-leitor do pensamento científico. A quem compete tal desafio? MS Dissertation. Universidade do Estado do Rio de Janeiro: Programa de Pós-Graduação em Educação Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012. CUNHA, Marcus Vinicius da. Science and education during the 1950 s: a reflection based on the metaphor 'trajectory'. Revista Brasileira de Educação. αρ. 25, σελ , Abr Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012. DOSSE, François. History of Structuralism. Vol. 1: The Rising Sign Πορτογαλική έκδοση: Álvaro Cabral. Campinas: Ed.UNICAMP, 1991 FERNANDES, F Sociologia crítica e militante. In: IANINI, O. (Org.) Sociologia militante. São Paulo: Expressão Popular, FERREIRO, Emília; TEBEROSKY, Ana. Psicogênese da língua escrita Πορτογαλική έκδοση: Diane Lichtenstein, Liane-Di Marco, Mario Corso. Porto Alegre: Artes Médicas, KATO, Mary. Teoria Syntactic theory:from an "ism" perspective to a" programme" perspective. DELTA, τ.13, αρ.2, σελ , Ago Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012. KUHN, T. S. The Structure of scientific revolutions. Chicago: University of Chicago Press, KUHN, T. O caminho desde a estrutura, ensaios. Πορτογαλική έκδοση: Cesar Mortari. São Paulo: UNESP, MOYSÉS, Maria Aparecida Affonso; COLLARES, Cecília Azevedo Lima. Inteligência Abstraída, Crianças Silenciadas: as Avaliações de Inteligência. Psicologia USP, αρ. 8(1), σελ.63-89, Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012. PALMERINI, M. O debate entre Noam Chomsky e Jean Piaget Πορτογαλική έκδοση: Álvaro Cabral. São Paulo: Cultrix, PATTO, M. H. S. A produção do fracasso escolar. Histórias de submissão e rebeldia. São Paulo: Casa do psicólogo, SARDINHA, Tony Berber. Corpus Linguistics: History and Problematization. DELTA, αρ.16(2), σελ , Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012. SAWAYA, Sandra Maria. Literacy and school failure : problematizing assumptions of the constructivist concept. Educação e Pesquisa, αρ.26(1), σελ.67-81, Ιάν Διαθέσιμο στο: Πρόσβαση στις: 16/08/2012.

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγητής Λοΐζος Σοφός ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Αιγαίου www.lsofos.com

Αν. Καθηγητής Λοΐζος Σοφός ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Αιγαίου www.lsofos.com 1. Περιεχόμενα 2. Παιδαγωγική Επιστήμη (35 θέματα)... 4 1. Επιστημονικό αντικείμενο στο πεδίο των σπουδών Παιδαγωγικής Επιστήμης... 4 2. Σχέση Θεωρίας και Πράξης (6 προσεγγίσεις Duncker)... 4 3. Δυσχέρειες

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο)

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) 138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) Σκοπός Το Τμήμα έχει σκοπό την ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύψουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε μαθήματα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Κατασκευή Μαθησιακών Στόχων και Κριτηρίων Επιτυχίας: Αξιολόγηση για Μάθηση στην Πράξη

Κατασκευή Μαθησιακών Στόχων και Κριτηρίων Επιτυχίας: Αξιολόγηση για Μάθηση στην Πράξη Κατασκευή Μαθησιακών Στόχων και Κριτηρίων Επιτυχίας: Αξιολόγηση για Μάθηση στην Πράξη Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 25 Απριλίου 2015 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ «ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ- ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ-ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ»

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς 1. Σε γενικές γραμμές α) Τι είναι το Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΤΑΞΕΩΝ ΤΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ POWER POINT

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΤΑΞΕΩΝ ΤΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ POWER POINT 2 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 677 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΤΑΞΕΩΝ ΤΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ POWER POINT Πέτρος Κούμουλος Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο

Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο I. Τι είναι η επιστήμη; A. Ο στόχος της επιστήμης είναι να διερευνήσει και να κατανοήσει τον φυσικό κόσμο, για να εξηγήσει τα γεγονότα στο φυσικό κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής

Διδακτική της Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Η Πληροφορική στην Ελληνική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση - Γυμνάσιο Σταύρος Δημητριάδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Αξιολόγηση Εκπαιδευτικής Επάρκειας Ανάπτυξη παιδαγωγικών και διδακτικών δεξιοτήτων στη Γενική, Ειδική και Διαπολιτισμική Αγωγή, με έμφαση στην Καινοτομία και

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ o Ηγνωστική σύνδεση Η γνωστική σύνδεση, σύμφωνα με τον Ausebel, διαδραματίζει βασικότατο ρόλο στη διαδικασία της ουσιαστικής μάθησης, ηοποία σημαίνει τη διαδικασία σύνδεσης των νέων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) A. Διάρθρωση Προγράμματος Μαθματα Φιλοσοφίας: 7 ( υποχρεωτικά + 2 επιλεγόμενα) Μαθματα Παιδαγωγικς: 8 ( υποχρεωτικά

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εισαγωγή... 13 MΕΡΟΣ Ι. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. 1.1. Προσεγγίσεις στην έννοια της διδασκαλίας... 22

Περιεχόμενα. Εισαγωγή... 13 MΕΡΟΣ Ι. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. 1.1. Προσεγγίσεις στην έννοια της διδασκαλίας... 22 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 13 MΕΡΟΣ Ι. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ 1.1. Προσεγγίσεις στην έννοια της διδασκαλίας... 22 1.1.1. Τι είναι διδασκαλία... 25 1.1.2. Διδασκαλία και μάθηση... 28 1.1.3.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 9 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 9 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 9 1/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: α) να ορίζουν τι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σεμιναρίων Mεταπτυχιακών Φοιτητών

Πρόγραμμα Σεμιναρίων Mεταπτυχιακών Φοιτητών Πρόγραμμα Σεμιναρίων Mεταπτυχιακών Φοιτητών Το κάθε μεταπτυχιακό πρόγραμμα έχει 3 επίπεδα που αφορούν σεμινάρια (Ι, ΙΙ, ΙΙΙ). Θα πρέπει με το τέλος των σπουδών σας η αναλυτική σας βαθμολογία να αναγράφει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ Γιάννης Ιωάννου Β.Δ. MSc, MA 1 Θεωρητικό Υπόβαθρο Φιλοσοφία & Γνωστική Ψυχολογία Το Μεταμοντέρνο κίνημα Αποδοχή της διαφορετικότητας Αντίσταση στις συγκεντρωτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση της ημερίδας με θέμα «Technology

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου

Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου 1 1. Η αναγκαιότητα για Έρευνα Δράσης και οι επιστημολογικές της καταβολές 2. Οι στόχοι, η μεθοδολογία και τα χαρακτηριστικά της Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α τάξη Γενικού Λυκείου και Α τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου Το Π.Σ. για το μάθημα της Λογοτεχνίας στην Α Λυκείου επιδιώκει να δώσει νέες κατευθύνσεις στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η επιστημονική έρευνα στηρίζεται αποκλειστικά στη συστηματική μελέτη της εμπειρικής

Διαβάστε περισσότερα

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Κ. Φραγκάκης, Εκπαιδευτικός ΔΕ Δ. Κολιόπουλος, Καθηγητής ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Συνοπτική περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Δέκα έτη μετά την πρώτη έκδοση και την επιτυχημένη πορεία αυτού του βιβλίου θεωρήθηκε αναγκαία η επανέκδοσή του αφενός για να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα κεφάλαια τα νέα ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 11 Kεφάλαιο Πρώτο Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ 1.1. Η Σύγκριση. Έννοια και περιεχόμενο... 14 1.2. Η Συγκριτική Εκπαίδευση.

Διαβάστε περισσότερα

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού)

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) Ετοιµάστε µια αναφορά προς τη διοίκηση, µε µέγιστο αριθµό λέξεων 3000 (+/- %), χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

PATHWAY. D2.1 The basic features of the inquiry learning and teaching. A short review for the Greek teachers. Author: Christos Ragiadakos

PATHWAY. D2.1 The basic features of the inquiry learning and teaching. A short review for the Greek teachers. Author: Christos Ragiadakos PATHWAY D2.1 The basic features of the inquiry learning and teaching A short review for the Greek teachers Author: Christos Ragiadakos [It will be distributed to the Greek teachers during the Training

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Αντιμετώπιση των ΜΔ δια των ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ Σωτηρία

Διαβάστε περισσότερα

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT 3 Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Αγγλική Γλώσσα Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης Διορθώσεις: Ελένη Ζαφειρούλη Σελιδοποίηση: Γιάννης Χατζηχαραλάμπους Μακέτα

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 1 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ 12 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: Ενεργός συμμετοχή (βιωματική μάθηση) ΘΕΜΑ: Παράδοση στο μάθημα των «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ», για τον τρόπο διαχείρισης των σκληρών δίσκων.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΘΕΜΑ: Αξιολόγηση και Εκπαίδευση των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες. Προσαρμογές αναλυτικών

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κωνσταντίνος Π. Χρήστου Ένα αρχέγονο ερώτηµα Τι είναι η γνώση; Ποια η διαδικασία του γνωρίζειν; θεωρίες, επιστημολογίες, μεταφορές και πρακτικές στην τάξη των μαθηματικών Μάθηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Το παρόν πλαίσιο προγράμματος σπουδών επιδιώκει: α) να συνδέσει τους σκοπούς, τους στόχους και τους τρόπους (μεθόδους, μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά)

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά) ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Διεξαγωγή μικρής έρευνας στο Γυμνάσιο Β' Γυμνασίου Διδάσκουσα: Ασπράκη Γαβριέλλα Νεοελληνική Γλώσσα email: gabby.aspraki@gmail.com ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η

Διαβάστε περισσότερα

Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής

Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής Ε. Κολέζα, Γ. Βρέταρος, θ. Δρίγκας, Κ. Σκορδούλης Εισαγωγή Ο εκπαιδευτικός κατά τη διάρκεια της σχολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ Ενότητα 4. Μέθοδοι διδασκαλίας Μπαρκούκης Βασίλειος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Έκδοση Α Διεύθυνση Επιμόρφωσης & Κατάρτισης Ιανουάριος 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Το μοντέλο των τριών κύκλων... 3 1.1 Α κύκλος:

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Αναλύοντας κείμενα και εικόνες για την έννοια της περιοδικότητας στα σχολικά βιβλία

Αναλύοντας κείμενα και εικόνες για την έννοια της περιοδικότητας στα σχολικά βιβλία Αναλύοντας κείμενα και εικόνες για την έννοια της περιοδικότητας στα σχολικά βιβλία Βασιλική Σπηλιωτοπούλου Παιδαγωγικό Τμήμα ΑΣΠΑΙΤΕ Μεταδιδάκτωρ ερευνήτρια: Χρυσαυγή Τριανταφύλλου Οι άνθρωποι από πολύ

Διαβάστε περισσότερα

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης 5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης Μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές και τεχνικές μάθησης για τους μαθητές όλων των ηλικιών ανοίγουν

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα.

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Τα άτομα κατασκευάζουν με ενεργό τρόπο τον κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας 1. Μια διαδεδομένη αντίληψη περί επιστήμης Γνώση / Κατανόηση των φαινομένων του φυσικού κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Εσπερίδα «Προτάσεις για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας στην Ελλάδα» Ρόδος, 22 Μαρτίου 2012 Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Γ. Κανελλαΐδης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 3 Ορισμός της Ψυχολογίας Η επιστήμη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει τη συμπεριφορά και τις νοητικές διεργασίες του ανθρώπου (κυρίως)

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ανδρέας Κυθραιώτης- Πέτρος Πασιαρδής Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Συνέδριο Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία του μαθήματος της Τεχνολογίας στο Λύκειο

Η διδασκαλία του μαθήματος της Τεχνολογίας στο Λύκειο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΚΑΘΗΓΗΤΏΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟ ΖΑΝΝΕΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑΣ 22 ΦΕΒΡΟΥΑΡΊΟΥ 2008 ΟΡΓΑΝΩΣΗ: ΣΧΟΛΙΚΟΙ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Η διδασκαλία του μαθήματος της Τεχνολογίας στο Λύκειο MIND

Διαβάστε περισσότερα

κεφάλαιο Βασικές Έννοιες Επιστήμη των Υπολογιστών

κεφάλαιο Βασικές Έννοιες Επιστήμη των Υπολογιστών κεφάλαιο 1 Βασικές Έννοιες Επιστήμη 9 1Εισαγωγή στις Αρχές της Επιστήμης των Η/Υ Στόχοι Στόχος του κεφαλαίου είναι οι μαθητές: να γνωρίσουν βασικές έννοιες και τομείς της Επιστήμης. Λέξεις κλειδιά Επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Ε.Π. (Σύνθετο Εργαστηριακό Περιβάλλον)

Σ.Ε.Π. (Σύνθετο Εργαστηριακό Περιβάλλον) ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ: ΝΟΜΟΙ ΙΔΑΝΙΚΩΝ ΑΕΡΙΩΝ με τη βοήθεια του λογισμικού Σ.Ε.Π. (Σύνθετο Εργαστηριακό Περιβάλλον) Φυσική Β Λυκείου Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Νοέμβριος 2013 0 ΤΙΤΛΟΣ ΝΟΜΟΙ ΙΔΑΝΙΚΩΝ ΑΕΡΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Η αβεβαιότητα στη μέτρηση.

Η αβεβαιότητα στη μέτρηση. Η αβεβαιότητα στη μέτρηση. 1. Εισαγωγή. Κάθε μέτρηση, όσο προσεκτικά και αν έχει γίνει, περικλείει κάποια αβεβαιότητα. Η ανάλυση των σφαλμάτων είναι η μελέτη και ο υπολογισμός αυτής της αβεβαιότητας στη

Διαβάστε περισσότερα

Το παραδοσιακό μοντέλο -ιδεολογία

Το παραδοσιακό μοντέλο -ιδεολογία Το παραδοσιακό μοντέλο -ιδεολογία Φρονηματισμός Εθνοκεντρισμός Έμφαση στα πολιτικο-στρατιωτικά γεγονότα Μεγάλες εθνικές αφηγήσεις με βάση την αρχή του αξιοσημείωτου Μονοδιάστατη ανάγνωση του παρελθόντος

Διαβάστε περισσότερα