Κεφάλαιο 2. Η θεωρία της ηθικής παραφροσύνης μετά τα μέσα του 19 ου αιώνα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κεφάλαιο 2. Η θεωρία της ηθικής παραφροσύνης μετά τα μέσα του 19 ου αιώνα"

Transcript

1 16 προηγούμενων αιώνων θα εκσυγχρονιζόταν σε αντιδραστικό λόγο κατά τον 19 ο αιώνα, διατηρώντας στο ακέραιο τα ταξιστικά, ρατσιστικά και σεξιστικά του χαρακτηριστικά. Κεφάλαιο 2 Η θεωρία της ηθικής παραφροσύνης μετά τα μέσα του 19 ου αιώνα Η θεωρία της ηθική παραφροσύνης σχηματίστηκε αρχικά στις ΗΠΑ, τη Γαλλία και τη Μεγάλη Βρετανία στις αρχές του 19 ου αιώνα, ενός αιώνα παγίωσης, εμβάθυνσης και επέκτασης του καπιταλισμού και των αστικών τρόπων σκέψης, αιώνα ενίσχυσης της σημασίας και του ρόλου των επιστημών και πρώτης ανάπτυξης των κοινωνικών επιστημών. Μια σειρά λόγων φαίνεται να συνέβαλαν ώστε, με μια σειρά από μετεξελίξεις και προσαρμογές, η θεωρία της ηθικής παραφροσύνης να διατηρήσει μέρος της σημασίας της στο θεωρητικό σώμα περί ψυχικών ασθενειών, το λόγο περί εγκλήματος και απόκλισης (αλλά και, ειδικότερα, τον εγκληματολογικό λόγο) στις επόμενες δεκαετίες. Ένας λόγος είναι ότι η φρενολογία ενέταξε τη συγκεκριμένη θεωρία ως ένα άξιο λόγου συμπλήρωμα στη συνολική της θεώρηση. Μια σειρά σημαντικών φρενολόγων έδειξαν μεγάλο ενδιαφέρον για την ηθική θεραπεία. Για παράδειγμα, ο Sir William Ellis την αξιοποίησε στην επαγγελματική θεραπεία, ο W. A. F. Browne την εφάρμοσε στο Montrose Lunatic Aslylum και, ως επικεφαλής, στο Royal Crichton Asylum, και ο J. Conolly την ενέταξε ως συστατικό της εισαγωγής τού μη δεσμευτικού συστήματος στο άσυλο του Hanwell (Bynum, 1981). Η έννοια της ηθικής παραφροσύνης τους προσέφερε τη δυνατότητα να αναφέρονται συγχρόνως στην πνευματική κατάσταση που βίωνε ο ασθενής και τη φυσιολογική υποδομή της που αποτελούσε κέντρο εστίασης της φρενολογίας. Από φρενολογική οπτική, η ηθική θεραπεία μπορούσε να είναι αποτελεσματική και στο επίπεδο της φυσιολογίας του ασθενή, χάρη στην υπερτροφία των ερεθισμάτων που εκτιμούσαν ότι προκαλεί στον εγκεφαλικό ιστό (Temkin, 1947 O. Temkin. Gall and the phrenological movement, Bulletin of the History of Medicine, 1947, τ. 21, σσ ). Έναν άλλο λόγο καταθέτουν οι Carlson και Dain (1962) όταν τονίζουν πως η έμφαση που η ηθική θεραπεία έδινε στις ψυχο-συναισθηματικές καταστάσεις εκτιμήθηκε θετικά και από το ευρύτατο ρομαντικό κίνημα της περιόδου το οποίο είχε στρέψει την προσοχή του από τη ζοφερή κοινωνική πραγματικότητα στην ατομική υποκειμενική κατάσταση, την ενδοσκόπηση και το συναίσθημα. Ίσως όμως δύο άλλοι λόγοι είναι σημαντικότεροι μακροπρόθεσμα για να εξηγήσουν το γιατί η θεωρία της ηθικής παραφροσύνης διατήρησε μια ζωτική θέση στην κατανόηση της ψυχικής ασθένειας, της κοινωνικής απόκλισης και του εγκλήματος. Ο ένας από αυτούς είναι ότι η ψυχιατρική, αν μέχρι τα τέλη του 18 ου αιώνα ήταν απασχολημένη με τις πνευματικές διαταραχές, από τις αρχές του 19 ου αιώνα επιχείρησε και επέτυχε μια διαφοροποίηση και διεύρυνση των πεδίων μελέτης της. Με την ηθική παραφροσύνη, η ψυχιατρική έδωσε έμφαση στη σημασία των συναισθημάτων στον ανθρώπινο ψυχισμό και συνεπώς τη σημασία τους και στην ψυχική αλλοτρίωση (λίγο αργότερα, την ψυχική ασθένεια). Η ψυχιατρική έστρεψε την προσοχή της και στις συναισθηματικές διαταραχές, περιλαμβάνοντας στα αντικείμενά της τα αισθήματα, τη θέληση, τις συνήθειες και τις νοοτροπίες (Bynum, 1981). Οι ηθικές και οι συναισθηματικές διαταραχές συναρτήθηκαν ισχυρά, όπως διαφαίνεται στο έργο των Rush, Pinel και Prichard και στη συνέχεια το έργο υποστηρικτών της θεωρίας που επρόκειτο να ακολουθήσουν. Πρέπει δε να προσεχθεί ότι μέχρι και σήμερα, η έμφαση στα συναισθήματα και η συνάρτηση συναισθημάτων και ηθικής έχουν πρωτεύοντα ρόλο στην ψυχιατρική, και σε επιστήμες όπως η ψυχολογία και η εγκληματολογία. Επρόκειτο για μιαν ιστορική περίοδο που αρχικά στη δυτική Ευρώπη επικράτησαν ως αντιλήψεις ο ορθολογισμός και ο ωφελιμισμός, οι δε ατομικές και οι συλλογικές δράσεις άρχισαν να κατανοούνται και σ` αυτούς ή ίσως κυρίως σ` αυτούς τους όρους. Πολλοί διανοούμενοι, φιλόσοφοι και επιστήμονες μεταξύ αυτών και οι πρώτοι κοινωνικοί επιστήμονες έψαχναν να ορίσουν την ιδανική ορθολογική και ωφέλιμη δράση που ταυτιζόταν με το εύλογο, το καλό, το ηθικό, το κανονικό και το υγιές. Οι δε δράσεις που δεν πληρούσαν τα σχετικά κριτήρια και κατανοούνταν αυτομάτως σαν μη λογικές ή παράλογες και ανώφελες ή επιβλαβείς, έρχονταν να σχηματίσουν μιαν ευρεία κατηγορία ύποπτων δράσεων και, με ένα μικρό λογικό άλμα, ύποπτων 16

2 17 δραστών. Επρόκειτο για ένα μικρό αλλά κρίσιμο λογικό άλμα, σαν κι αυτό που κάνει ακόμα και σήμερα την εγκληματολογία και την εγκληματιολογία να φαίνονται σαν ταυτόσημες. Από διάφορες θετικές και κοινωνικές επιστήμες, με το να κατατίθενται εξηγήσεις, ερμηνείες και μορφές ελέγχου, άρχισαν να διεκδικούνται μέρη από την κατηγορία των ύποπτων δράσεων και δραστών. Ίσως σε μια τέτοια ιστορική περίοδο, η ομάδα εννοιών κάτω από το γενικό τίτλο των πνευματικών διαταραχών που διέθετε η ψυχιατρική στο επιστημονικό της οπλοστάσιο να συνιστούσε ένα μάλλον περιορισμένο πλαίσιο για την κατανόηση των σχετικών δράσεων και δραστών. Με δεδομένο δε ότι κατά τις αρχές του 19 ου αιώνα δεν είχαν κάνει την εμφάνισή τους οι κοινωνικές επιστήμες εκτός της οικονομικής (που άλλωστε περίπου ταύτιζε το ορθολογικό με το οικονομικά ορθολογικό και το ωφέλιμο με το οικονομικά ωφέλιμο, σχηματίζοντας μιαν ατομιστική συμφεροντολογία), η ψυχιατρική είχε τις επιστημονικές δυνατότητες και τη θεσμική βάση, ενώ δεχόταν και ποκίλες κοινωνικές προκλήσεις, για να προωθηθεί στο χώρο της κατανόησης του κανονικών και υγιών και μη-κανονικών και άρρωστων συναισθηματικών διαστάσεων του ανθρώπινου ψυχισμού. Τέλος, άλλος ένας λόγος ώστε η θεωρία της ηθικής παραφροσύνης να παραμείνει ενεργή (είτε στο προσκήνιο είτε το παρασκήνιο είτε σε γνήσια μορφή είτε μετασχηματισμένη στο πλαίσιο μια άλλης θεώρησης) κατά τον 19 ο αιώνα αλλά μέχρι και σήμερα είναι η σημασία που είχε και για τη νομική επιστήμη. Η έννοια της παραφροσύνης στις διάφορες εκδοχές της έχει μεγάλη σημασία για τον νομικό ορισμό της ευθύνης και την απόδοση ενοχής: ο παράφρονας δεν είναι νομικά δυνατό να κριθεί ως υπεύθυνος για τις πράξεις του. Συνεπώς, η προσθήκη μιας κατηγορίας ηθικά παραφρόνων στην ήδη υπάρχουσα κατηγορία των πνευματικά παραφρόνων έθετε σημαντικά ζητήματα στην απονομή της δικαιοσύνης και περιόριζε το ποινικό δίκαιο και τους θεσμούς του, διευρύνοντας αντίστοιχα την ψυχιατρική και τους θεσμούς της (Smith, 1981 Smith, R. The boundary between insanity and criminal responsibility in nineteenth-century England, Madhouses, Mad-Doctors, and Madmen. The Social History of Psychiatry, A. Scull (επιμ.), Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1981, σσ ). Στη Μεγάλη Βρετανία, η θεωρία της ηθικής παραφροσύνης παρέμεινε ενεργή στον ψυχιατρικό λόγο αν και συνάντησε ισχυρή αντίσταση από την πλευρά των νομικών και άλλων φορέων του ποινικού συστήματος αφού δημιουργούσε τον κίνδυνο να χρησιμοποιείται από πολλούς εγκληματίες ώστε να εξουδετερώνουν την απονομή της δικαιοσύνης και να αποφεύγουν την ποινική τιμωρία. Ή έστω, ενέτεινε τους συντηρητικούς φόβους ότι θα μπορούσε να επιχειρηθεί ή και να επιτευχθεί κάτι τέτοιο. Κατά την Digby (1985, σσ. 2-5 Digby, A. Madness, Morality and Medicine: A Study of the York Retreat, , Cambridge: Cambridge University Press, 1985), μετά τον Prichard και ως τα τέλη του 19 ου αιώνα μια μερίδα ψυχιάτρων δεν ασχολήθηκαν ευθέως με το ζήτημα της απονομής δικαιοσύνης αλλά έστρεψαν την προσοχή τους στη συλλογή συγκεκριμένων περιπτώσεων ηθικής παραφροσύνης και την αποσαφήνιση μιας διάκρισης μεταξύ ολικής και μερικής ηθικής παραφροσύνης. Στις ΗΠΑ, ο ψυχίατρος I. Ray (επαν)εισήγαγε τη θεωρία της ηθικής παραφροσύνης βασιζόμενος στους Pinel και Prichard και μετονομάζοντάς την σε ηθική μανία. Η θεωρία χρησιμοποιήθηκε από πολλούς προοδευτικούς ψυχιάτρους για διαγνωστικούς λόγους (Rafter, 1997, σσ Rafter, N. H. Creating Born Criminals, Urbana: University of Illinois Press, 1997), όπως δε και ο Ray φαίνεται ότι την έστρεψαν ευθύς εξαρχής στη διερεύνηση του χώρου συνάντησης της ψυχιατρικής με το ποινικό δίκαιο. Στην πραγματεία που εξέδωσε το 1838 Treatise on the Medical Jurisprudence of Insanity (Ray, I. Treatise on the Medical Jurisprudence of Insanity, Cambridge, Mass., Belknap Press του Harvard University Press, 1838 (ανατ. 1962), ο Ray τονίζει κατ` επανάληψη ότι όσοι οδηγούνται στο έγκλημα λόγω ηθικής παραφροσύνης δεν είναι υπεύθυνοι για τις πράξεις τους (σσ , ). Όμως, παρά το ότι η πραγματεία του θεωρήθηκε η κορυφαία πάνω στο ζήτημα του δικαίου για την πνευματική ασθένεια κατά τον 19 ο αιώνα στις ΗΠΑ, η θεωρία της ηθικής παραφροσύνης δέχτηκε ισχυρές κριτικές από τη μερίδα των συντηρητικών ψυχιάτρων με σημαντική θεσμική ισχύ (για παράδειγμα, την Association of Medical Superintendents of American Institutions for the Insane) αφού εκτιμούσαν ότι η θεωρία έθετε σε κίνδυνο την ιδέα περί αθανασίας της ανθρώπινης ψυχής (βλ. και Rimke και Hunt, 2002) ενώ, σε ένα πιο πρακτικό επίπεδο, δεν ήταν διατεθειμένοι να αποδεχτούν μιαν ευρεία προώθηση των μεθόδων της ηθικής θεραπείας των Pinel και Prichard στα ψυχιατρικά άσυλα των ΗΠΑ. Συγχρόνως, τόσο νομικοί όσο και συντηρητικοί ψυχίατροι τόνιζαν ότι αν η ηθική παραφροσύνη γινόταν αποδεκτή ως υπεράσπιση σε ποινικές δίκες, θα αδυνάτιζε η αίσθηση ευθύνης των μελών της κοινωνίας. Όμως, ο κύριος και βασικός κίνδυνος για τη θεωρία της ηθικής παραφροσύνης δεν ήταν η νομική και ψυχιατρική αντίδραση στις αρχές και προτάσεις της όσο η ανάπτυξη των ιδεών πάνω στη σχέση της ανθρώπινης βιολογίας (ορατό σώμα και αόρατη γενετική κληρονομιά) με την απόκλιση και το έγκλημα κατά τα μέσα του 19 ου αιώνα. Στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον αναπτύσσονταν αμφισβητήσεις της ιεραρχίας ως φυσικού, λογικού και ηθικού αυτονόητου όπως και των υπέρτατων αρχών του αστικού πολιτισμού με τις εργατικές ή ευρύτερα τις κατώτερες τάξεις να γίνονται ολοένα και πιο απαιτητικές αλλά και επιθετικές στις διεκδικήσεις τους, την αποικιοκρατία να θέτει υπό πίεση τις αρχές περί ισότητας και αδελφοσύνης, και τη γυναίκα να μη διατίθεται να αποδεχτεί τον φυσικό ρόλο της (ηθικά, λογικά, φυσικά, βιολογικά) κατώτερης απέναντι στον άνδρα που και οι νέες επιστημονικές θεωρίες και ανακαλύψεις διαπίστωναν και απέξειξαν αναρίθμητες φορές. Το υπάρχον πολιτικο-πολιτισμικά αστικό και οικονομικά καπιταλιστικό κοινωνικό καθεστώς βρισκόταν σε κίνδυνο ή μάλλον, σε μεγάλες μερίδες των ευρωπαϊκών οικονομικών, πολιτικών και πολιτισμικών κυρίαρχων τάξεων είχε διαδοθεί ένας ευρύτατος φόβος περί κατάρρευσης της πολιτισμένης κοινωνίας και επικράτησης των βαρβάρων, φόβος που συχνά έπαιρνε μορφές πανικού. Σ` αυτές τις συνθήκες, απαιτούνταν και από τις επιστήμες μέθόδοι εξορθολογισμού του κοινωνικού ελέγχου αλλά και θεωρίες νομιμοποίησης. Οι επιστήμες όφειλαν να υπεραναπληρώσουν το μειωμένο κύρος της 17

3 18 θρησκείας στο να εξηγεί την κοινωνία και την ευρύτερη πραγματικότητα σε όρους ιεραρχίας. Η απαίτηση αυτή φαίνεται να συνέβαλε στις εξελίξεις και στην ανάπτυξη των επιστημών σε συγκεκριμένες κατευθύνσεις και όχι κάποιες άλλες. Συχνά χάρη και σε ακαδημαϊκή, θεσμική και οικονομική υποστήριξη, πολλές θεωρίες περί ανθρώπινης βιολογίας, όπως και πολλές θεωρίες για την απόκλιση και το έγκλημα που στηρίχτηκαν πάνω τους, ήρθαν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των καιρών τουλάχιστον στον ίδιο βαθμό με τις απαιτήσεις για επιστημονική γνώση. Η θεωρία της ηθικής παραφροσύνης έφερε το δυναμικό να μετασχηματιστεί με τρόπους που να επιτρέπουν την ένταξή της σε άλλα, ευρύτερα θεωρητικά και ιδεολογικά πλαίσια, ιδίως αυτά που εδράζονται στην ανθρώπινη βιολογία. Μια ανάλογη μεταβατική γραφή απαντάται στο έργο του γιατρού S. G. Howe ( ), ιδρυτή του Massachusetts School for Idiotic and Feeble-Minded Youth το Διακρίνει μεταξύ διανοητικής και ηθικής ηλιθιότητας, με τη δεύτερη να συγγενεύει με την έννοια της ηθικής παραφροσύνης των Rush και Prichard, και να αναφέρεται σε καταστάσεις όπου τα αισθήματα, η συνείδηση, το θρησκευτικό αίσθημα, η αγάπη του πλησίον και η αίσθηση της ομορφιάς είναι σε λήθαργο ή υπανάπτυκτα. Είναι ενδιαφέρον ότι ο Howe εκτιμά πως ηθικά ηλίθιοι εντοπίζονται συχνά στις φυλακές, κατανοώντας την σαν κατάσταση που είναι συναρτήσιμη ως αίτιο με τον εγκληματικότητα. Ίσως όμως, για τη συγκεκριμένη μελέτη, η σημαντικότερη πλευρά της θεώρησής του Howe έχει να κάνει με την κατανόηση των αιτίων της ηθικής ηλιθιότητας. Γι αυτόν, η διανοητική ηλιθιότητα (και η ηπιότερη διανοητική καθυστέρηση) προκαλείται από δύο ομάδες παραγόντων: τους άμεσους και τους προδιαθέτοντες. Στους άμεσους παράγοντες περιλαμβάνει την φτώχεια, την πείνα και τον αυνανισμό. Τους προδιαθέτοντες παράγοντες (που καθιστούν πιθανό άλλά όχι βέβαιο ότι οι απόγονοι θα είναι ηλίθιοι) τους αποδίδει σε λαθεμένες, ανήθικες ή αντικοινωνικές αποφάσεις των γονέων, όπως τις καταχρήσεις και τον διαφυλετικό γάμο, ή κακοτυχίες τους, όπως την προβληματική εγκυμοσύνη. Είναι σημαντικό ότι κατά τον Howe, οι δύο ομάδες παραγόντων προκαλούν εκφυλισμό. Αναφερόμενος στην ιδιαίτερα διαδεδομένη ηλιθιότητα στην κοινωνία, ο Howe εκτιμά ότι μια πολύ μεγάλη τάξη ανθρώπων παραβλέπουν την κληρονομική μετάδοση κάποιων νοσηρών τάσεων, ή διαστρέφουν τις φυσικές ορέξεις του σώματος σε διιστάμενα πάθη και έτσι μεταφέρουν τις φοβερές συνέπειες της άγνοιας και των αμαρτιών τους πάνω στα κεφάλια των αθώων παιδιών τους. (Rafter, 1977, σ. 79). Ουσιαστικά, ο Howe χρησιμοποίησε έναν όρο που στις επόμενες δεκαετίες επρόκειτο να χαρακτηρίσει μια σχολή σκέψης σχετικά με διάφορες μορφές απόκλισης από την κανονικότητα καθώς και το έγκλημα για να εκφράσει έναν μη ολοκληρωμένο αλλά ομόλογο προβληματισμό. Γι` αυτόν, όταν οι άνθρωποι αποκλίνουν από την φυσική και ηθική κανονικότητα μπορεί να προσλάβουν κάποιες εκφυλισμένες ιδιότητες ή, κάποιες ιδιότητές τους να εκφυλιστούν που στη συνέχεια να μεταδώσουν στα παιδιά τους προκαλώντας τους ηλιθιότητα. Μπορεί κάποιος να συμφωνήσει με το γενικό συμπέρασμα της Rafter ότι ο Howe σχημάτισε μια πρώιμη εκδοχή του εκφυλιστικού δόγματος που τελικά εξελίχθηκε στην ευγονική σκέψη (1997, σ. 79). Ομόλογες των εκφυλιστικών ή μάλλον κάποιων τάσεών τους, όχι του συνόλου και των ευγονικών απόψεων που θα αναπτύσσονταν στις επόμενες δεκαετίες είναι και κάποιες επιμέρους θέσεις του Howe. Τονίζει για παράδειγμα ότι ο εκφυλισμός είναι κληρονομικά αδιέξοδος και ότι μετά από δύο ή τρεις γενιές οι εκφυλισμένοι αναπτύσσουν στειρότητα και δεν αναπαράγουν το είδος τους. Σαν προπομπός δε και των ευγονικών προτάσεων περί κοινωνικής υγείας, ο Howe προτείνει να απαγορεύεται με την παρέμβαση του νόμου στους ηλίθιους ο γάμος ώστε να επιταχύνεται η στειρωτική λειτουργία της φύσης. Ο ψυχίατρος θα αποφασίζει πάνω στο ποιος είναι ηλίθιος. Στη συνέχεια, ο δικαστής θα απαγορεύει στον ηλίθιο (άνδρα ή γυναίκα) την αναπαραγωγή. Όπως και πολλοί άλλοι επιστήμονες και διανοούμενοι που έψαχναν να βρουν ή να αποδώσουν σε όρους πρακτικά χρήσιμους και λογικοφανείς την απόκλιση και την εγκληματικότητα μέσα στον άνθρωπο, ο Howe ξεχώρισε αφού επέτυχε να δείξει μια πολλά υποσχόμενη διαδρομή προς αυτή την κατεύθυνση. Η περίπτωση του Howe είναι ενδεικτική του ότι η εμφάνιση των θεωριών που ακολούθησαν δεν αποτέλεσαν προϊόντα κάποιας μοναχικής ευφυΐας. Πολλοί επιστήμονες αναζητούσαν ομόλογες λύσεις αρκετά χρόνια πριν. Με τις ισχυρές παραδόσεις ταξισμού, ρατσισμού και σεξισμού να περιβάλλουν ως αυτονόητα την επιστήμη πάνω στον κοινωνικό έλεγχο και τη νομιμοποίησή του, η αναγωγή του εγκλήματος και της απόκλισης στην ανθρώπινη βιολογία, η απόδοσή τους σε όρους βιολογίας, συνιστούσε ένα κεφάλαιο που ήταν ιδιαίτερα πολύτιμο για να περάσει απαρατήρητο. Για ένα παράλληλο επιχείρημα την ίδια περίοδο στις εμφάσεις του Howe βλ. και Baron E. v. Feuchtersleben, 1985, σσ και Feuchtersleben, von, E. The Principles of Medical Psychology. Outlines of a Course of Lectures, London: Sydenham Society, 1847) Μια άλλη διαδρομή μετασχηματισμού της θεωρίας περί ηθικής παραφροσύνης και προσαρμογής της σε θεωρίες που ακολούθησαν κατά το δεύτερο μισό του 19 ου αιώνα, χωρίς όμως να εκλείψουν κατά τον 20 ο, είναι ίσως πιο ενδιαφέρουσα αυτής του Howe, αφού έχει να κάνει με τις μετατροπές της από τη στιγμή που άλλες θεωρίες είχαν ήδη σχηματιστεί και διεκδικούσαν πρωτεύοντα ρόλο στην ερμηνεία και τον έλεγχο του εγκλήματος και της απόκλισης. Το 1881, ο γιατρός G. H. Savage δημοσίευσε μιαν επανερμηνεία της ηθικής παραφροσύνης με βάση κάποιους νέους όρους και αντιλήψεις που επικρατούσαν κατά την περίοδο (Savage, G. H. Moral insanity, Journal of Mental Science, 1881, τ. 27, σσ ). Καταρχήν, διαφοροποιούμενος από τους Rush, Pinel και Prichard, καταγράφει και επικροτεί μια διαδεδομένη στους ψυχιατρικούς κύκλους μετά το 1850 άποψη ότι η διανοητική και η ηθική ικανότητα του ανθρώπου δεν είναι ανεξάρτητες αλλά συνέχονται και γνωρίζουν ανάλογες διακυμάνσεις. Για τον Savage, ένας άνθρωπος δεν μπορεί να είναι συγχρόνως διανοητικά αδύναμος και ηθικά ισχυρός η διανοητική αδυναμία είναι συγχρόνως και ηθική αδυναμία, ο ηλίθιος είναι και ανήθικος εμμέσως δε, ο 18

4 19 ευφυής είναι και ηθικός. Ομόλογα, η διανοητική και η ηθική παραφροσύνη δεν είναι ανεξάρτητες ο διανοητικά παράφρονας είναι και ηθικά παράφρονας. Οι δύο μορφές παραφροσύνης συνυπάρχουν, ενώ η ύπαρξη της μιας αποτελεί αίτιο για την εμφάνιση και της άλλης. Κατά δεύτερο, ο Savage ήρθε να εδράσει τη θεωρία περί ηθικής παραφροσύνης στην ήδη επικρατούσα και αναπτυσσόμενη θεωρία περί ψυχοσωματικού και ευρύτερα βιολογικού εκφυλισμού. Γι` αυτόν, η ηθική παραφροσύνη συνιστά εκδοχή ενός ευρύτερου εκφυλισμού του ανθρώπου. Κατ` αυτό τον τρόπο, η ηθική παραφροσύνη ήρθε να συνδεθεί με τις αναπτυσσόμενες θεωρίες περί έμφυτης εγκληματικότητας και να τύχει μιας ολικής επανερμηνείας. Ακόμα περισσότερο, ο Savage υποστήριξε τον κληρονομικό χαρακτήρα της: η ηθική παραφροσύνη κληρονομείται από ελαττωματικούς γονείς (ή αρχικά υγιείς γονείς που όμως, όταν έλαβε χώρα η σύλληψη, ήταν συφιλιδικοί ή σε πυρετώδη κατάσταση) (Savage, σ. 149). Επιπλέον, ο Savage υποστήριξε ότι ο εγκληματίας, ο ανεξέλεγκτα παραβατικός και ο ηθικά παράφρονας δεν είναι δυνατό να διακριθούν, ενώ διεύρυνε την έννοια της ηθικής παραφροσύνης ώστε να περιλαμβάνει και μια σειρά από μη ποινικά κολάσιμες αποκλίσεις, όπως η παιδική αταξία, το ψέμα και ο υπερβολικός αυνανισμός (σσ ). Είναι ενδεικτικό του επιστημονικού και ιδεολογικού κλίματος της εποχής αλλά και των αντιλήψεων που επικρατούσαν στην ψυχιατρική ότι η νέα, εκσυγχρονισμένη ηθική παραφροσύνη που πρότεινε ο Savage γνώρισε ευρεία αποδοχή και, όπως εντοπίζει η Rafter (2004) προκάλεσε μεγάλον αριθμό δημοσιεύσεων από ψυχιάτρους στα χρόνια που ακολούθησαν. Ουσιαστικά, ο Savage πρότεινε την επανερμηνεία της ηθικής παραφροσύνης στους όρους των εξελιξιστών H. Spencer και C. Darwin, και του εκφυλιστή H. Maudsley. Με πολλούς ψυχιάτρους να επανεξετάζουν το ζήτημα της αξιοποίησης της ηθικής παραφροσύνης στους νέους εκφυλιστικούς και εξελικτικιστικούς όρους, ο Tuke δημοσίευσε μια σειρά άρθρων που προώθησαν και συγκεκριμενοποίησαν τις προτάσεις του Savage και επίσης έτυχαν ευρείας αποδοχής (και) στους ψυχιατρικούς κύκλους. Υποστήριξε ότι τα αλτρουιστικά αισθήματα του ανθρώπου αναπτύχθηκαν στα υψηλότερα στάδια της εξέλιξης του ανθρώπινου είδους και είναι ακριβώς αυτά τα αισθήματα που, εφόσον διαστραφούν, μπορούν να αποτελέσουν τη βάση μιας σειράς νοσηρών αλλαγών, να συστήσουν διαστροφές που αποτελούν μορφές ηθικής παραφροσύνης. Εάν ένας χαρακτήρας είναι ηθικά κατώτερος και με κατώτερη φυσιολογία, είναι κατώτερος του κανονικού (subnormal), δεν είναι ικανός να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του υψηλότατου επίπεδου της εξέλιξης στην οποία έχει φτάσει ο άνθρωπος. Και συνεπώς, τα αισθήματα αλτρουισμού που χαρακτηρίζουν το είδος δεν αναπτύσσονται σ` αυτόν. Παραμένει καθηλωμένος σε ένα προγενέστερο επίπεδο ή στάδιο της εξέλιξης. Για τον Tuke, ένας άνθρωπος μπορεί να είναι ηθικά παράφρονας γιατί κληρονόμησε ελαττωματικό γενετικό υλικό από τους προγόνους του ή ο ίδιος με τη διεστραμμένη συμπεριφορά του να κληροδοτήσει στους απογόνους του την ηθική παραφροσύνη ή έστω, κάποιες μορφές της. Με τα άρθρα του Tuke, η θεωρία της ηθικής παραφροσύνης εντάχθηκε στον ευρύτατο στοχασμό της περιόδου περί κοινωνικής βαρβαρότητας που περιλάβανε δύο βασικά στοιχεία: Πρώτο, γινόταν κατανοητή ως προηγούμενο στάδιο της ανθρώπινης εξέλιξης. Συνεπώς, κάποιες σύγχρονες μορφές καταστροφής της ζωής ή του πολιτισμού αυτές που δεν ήταν δυνατό να εκδηλωθούν και στις κατώτερες κοινωνίες, αυτές που κατατάσσονταν από τους αποικιοκράτες Ευρωπαίους και τους ομόλογους επιστήμονες σε προηγούμενα στάδια εξέλιξης απαλλάσσονταν από το στίγμα της βαρβαρότητας. Για παράδειγμα, η ακραία πολυβαρβαρότητα της αστικής τάξης πάνω στην εργατική τάξη κατά τη Βιομηχανική Επανάσταση κατανοούνταν ως φυσικός νόμος ή πρόοδος της κοινωνίας και του πολιτισμού. Δεύτερο, βάρβαροι ήταν οι κατώτεροι : Αποτελούσε πλατιά διαδεδομένη πεποίθηση στις ανασφαλείς αστικές τάξεις και σε ομόλογες επιστημονικές θεωρήσεις ότι ο υψηλός πολιτισμός και η σύγχρονη κοινωνία κινδύνευαν από τους βιολογικά κατώτερους αν δεν λαβαίνονταν επειγόντως τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία τους από τους σύγχρονους βάρβαρους και αγρίους (Tuke, 1885 Tuke, D. H. Moral or emotional insanity, Journal of Mental Science, 1885, τ. 31, σσ ). Κάποια άτομα μπορεί να φαίνονται μη κανονικά στη σύγχρονη εποχή γιατί το βιολογικό δυναμικό που φέρουν έχει εξελιχθεί μόνο μέχρι προγενέστερα στάδια εξέλιξης, για παράδειγμα, μέχρι τη βαρβαρότητα ή την αγριότητα πρόκειται για τα άτομα που γεννήθηκαν σε λάθος αιώνα. Κάποια άλλα άτομα μπορεί να γεννηθούν με το απαραίτητο βιολογικό δυναμικό ώστε να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της σύγχρονης κοινωνίας αλλά, με τη συμπεριφορά τους ή λόγω κάποιας ασθένειας, να το απωλέσουν και να υποχωρήσουν σε προηγούμενο στάδιο πρόκειται για τα άτομα που επέστρεψαν σε προηγούμενο αιώνα (Tuke, 1891, σ. 110 Tuke, D. H. Prichard and Symonds, in Especial Relation to Mental Science, London: Churchill, 1891). Οπότε, κατά τη δεκαετία του 1880, στην ψυχιατρική στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, και πάνω στη βάση των έργων κυρίως του Spencer και δευτερευόντως του Darwin, διαδόθηκε μια εκφυλιστική εκδοχή της αρχικής ηθικής παραφροσύνης με τη θεωρία του εκφυλισμού να παρουσιάζεται στη συνέχεια της μελέτης. Ήδη από τη προηγούμενη δεκαετία, ο Ιταλός ψυχίατρος Lombroso είχε δημοσιεύσει την πραγματεία του πάνω στον εκ γενετής εγκληματία ζήτημα που επίσης απασχολεί αυτή τη μελέτη στη συνέχεια. Αν και διαδόθηκε ιδιαίτερα στη δυτική Ευρώπη και τις ΗΠΑ, δεν φαίνεται να απασχόλησε τους ψυχιάτρους της νέας ηθικής παραφροσύνης που, ούτως ή άλλως, κατέθεσαν ένα σχεδίασμα του εκ γενετής εγκληματία παρόμοιο του λομπροζιανού. Η θεωρία της ηθικής παραφροσύνης πρωτοσχηματίστηκε στις αρχές του 19 ου αιώνα κατά τη διάρκεια της Γαλλικές Επανάστασης και τις δεκαετίες που ακολούθησαν, με τη Βιομηχανική Επανάσταση κυρίως/αρχικά στη Βρετανία να γιγαντώνεται και την αποικιοκρατία να εκτείνεται και εντείνεται στο πλαίσιο του αναπτυσσόμενου δυτικού ορθολογισμού και των αρχών του Διαφωτισμού. Είχε ως προϋπόθεσή της την αντίληψη ότι τόσο ο αποκλίνων όσο και ο εγκληματίας είναι 19

5 20 κανονικοί άνθρωποι, ικανοί για ωφελιμιστική αποτίμηση των πράξεων σε όρους κέρδους-ζημίας και, βέβαια, με ελεύθερη θέληση, προϋπόθεση την οποία και αμφισβήτησε μερικά και επιλεκτικά. Η θεωρία της ηθικής παραφροσύνης αποδείχτηκε ικανή να ενταχθεί χωρίς ουσιαστικές αλλοιώσεις και στο θετικιστικό-ντετερμινιστικό νέο πλαίσιο που δημιουργήθηκε μετά το μέσον του 19 ου αιώνα, με τον αποκλίνοντα από τους κανόνες και τον εγκληματία άνθρωπο πλέον να γίνονται αντιληπτοί ως κατηγορίες ενός κατώτερου ή οριακά ανθρώπινου είδους, ως εκ γενετής παράλογοι, ανήθικοι και αντικοινωνικοί, κάτω από τον απόλυτο έλεγχο μιας ελαττωματικής και κακοήθους γενετικής κληρονομιάς. Αποτέλεσε μία από τις υπάρχουσες σχετικές εκδοχές, τονίζοντας ότι υπάρχει μια κατηγορία αποκλινόντων και εγκληματιών που είναι διανοητικά υγιείς αλλά ηθικά ασθενείς. Αν οι Rush, Pinel και Prichard απέδιδαν την ηθική παραφροσύνη σε ηθικά-ψυχικά αίτια στο πλαίσιο της ανθρώπινης βιολογίας, μερικές δεκαετίες αργότερα και στο αντιδραστικό κατά τον Hirschman πνεύμα της νέας εποχής, οι Savage και Tuke έκλιναν, στο πλαίσιο της ανθρώπινης βιολογίας, να προτιμήσουν τα γενετικά αίτια. Οι Rush, Pinel και Prichard ήταν οι πρώτοι επιστήμονες που κατανόησαν συστηματικά το έγκλημα σαν φυσικό φαινόμενο, το οποίο μπορούσε να μελετηθεί με επιστημονικές αρχές, τις επιστημονικές αρχές των φυσικών επιστημών της εποχής τους, και σχεδίασαν κάποιες πρώτες κατάλληλες μεθόδους. Επίσης, η Rafter (2004, σ. 1003) τονίζει ότι αυτοί οι τρεις πρώτοι μελετητές του εγκλήματος στους νέους επιστημονικούς όρους και στο πλαίσιο της αναπτυσσόμενης ψυχιατρικής, έκαναν τα πρώτα βήματα προς την άρθρωση μιας αντίληψης του εγκλήματος ως ασθένειας όπου ο δράστης μπορεί να είναι διανοητικά συγκροτημένος αλλά όχι και υπεύθυνος, βήματα που στο μέλλον οδήγησαν στη νέα ιατρική νομολογία περί παραφροσύνης. Όμως, η θεωρία της ηθικής παραφροσύνης δεν χάθηκε. Ενώ το πλαίσιο του Διαφωτισμού του οποίου αποτέλεσε μέρος υποχώρησε, γνώρισε αλλαγές ή ανέδειξε δυναμικά τα οποία εκ πρώτης όψεως ήταν αόρατα, η θεωρία της ηθικής παραφροσύνης διατήρησε τη βαρύτητά της ως συστατικό στοιχείο των εκφυλιστικών και εξελικτιστικών προσεγγίσεων της απόκλισης και του εγκλήματος που αναπτύχθηκαν μετά τα μέσα του 19 ου αιώνα. Τη συναντάμε για παράδειγμα στο έργο του W. Griesinger το 1867 (1867, σσ , , και ειδικότερα, Griesinger, W. Mental Pathology and Therapeutics, London: The Sydenham Society, 1867 (πρώτη έκδοση σε Γερμανική το 1841) ως αυτόνομη αλλά και στο έργο του Féré σαράντα χρόνια αργότερα, το 1907, που την αξιοποιεί στη θεώρησή του περί εκφυλισμού χωρίς να βλέπει κάποιο λόγο να της επιφέρει κάποια τροποποίηση. Στο απόγειο της ανάπτυξης και αποδοχής των εκφυλιστικών θεωρήσεων, ο Féré αποδέχεται ότι η ηθική παραφροσύνη συνιστά ασθένεια που μπορεί να προσβάλλει τον άνθρωπο, εφόσον προκληθούν αλλοιώσεις στη φυσιολογική βάση των αισθημάτων. Χωρίς δε να εξετάζει τη σχέση της χαμηλής νοημοσύνης με την εγκληματικότητα και να εμπλέκεται στο ζήτημα της ποινικοποίησης των πνευματικά καθυστερημένων που απασχολούσε άλλους εκφυλιστές της περιόδου, απορρίπτει την άποψη ότι η υψηλή νοημοσύνη συνιστά εμπόδιο στο έγκλημα. Αποσυνδέοντας τη διανοητική από την ηθική ικανότητα του ανθρώπου, καταθέτει την άποψη ότι όσο υψηλή και αν είναι η ευφυΐα, δεν μειώνει καθόλου τη φθορά στη λογική και στη μη ελευθερία του εγκληματία από την ηθική αναισθησία δεν αποστρέφει καθόλου αυτό τον άνθρωπο από το κακό, αντίθετα (σσ Féré, Ch. Dégénérescence et Criminalité. Essai Physiologique, Paris: Felix Alcan, 1907). Είναι υποστηρίξιμο ότι η θεωρία της ηθικής παραφροσύνης παρέμεινε ενεργή και στον 20 ο αιώνα, είτε ως γενικό αυτονόητο που διαπερνά τον σχετικό επιστημονικό λόγο πάνω στην κοινωνική απόκλιση και το έγκλημα, είτε ως βάση για ορισμένες θεωρήσεις όπως η θεωρία περί ψυχοπάθειας ή η συναφής θεωρία περί κοινωνιοπάθειας, μέρη της ευρύτερης θεωρίας περί διαταραχών της αντικοινωνικής προσωπικότητας (Harris, Quinsey, 1994 Mealey, 1995 Forth, Cooke, Hare, 1998 Mealey, L. The sociobiology of sociopathy: An integrated evolutionary model, Behavioral and Brain Sciences, 1995, τ. 18, σσ Harris, R., Quinsey, V. L. Psychopathy as a taxon: Evidence that psychopaths are a discrete class, Journal of Consulting and ClinicalPsychology, 1994, τ. 62(2), σσ Forth, E. A., D, C. Cooke, R. R. Hare. Psychopathy:Τtheory, Ρesearch and Ιmplications for Society. Dordrecht: Kluwer Academic Publications, 1998). Για παράδειγμα, η American Psychiatric Association έχει δημιουργήσει ένα διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τη μέτρηση της διαταραχής αντικοινωνικής προσωπικότητας των ψυχοπαθών και κοινωνιοπαθών νέων (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (4 η έκδοση), American Psychiatric Association, 2000, σσ ). Ομόλογα, η World Health Organization επίσης αναγνωρίζει την ύπαρξη μιας τέτοιας ασθένειας, την δυσκοινωνική διαταραχή προσωπικότητας, και έχει σχεδιάσει κριτήρια κατάταξης παραπλήσια των κριτηρίων της APA ( Dissocial personality disorder, World Health Organization, 2008). Στα διαγνωστικά κριτήρια της APA και της WHO, όπως και σε άλλα ομόλογα διαγνωστικά, περιλαμβάνονται η σκληρή αδιαφορία για τα δικαιώματα των άλλων, η αναισθησία για τα αισθήματα των άλλων, η έλλειψη ικανότητας για εμπάθεια, η ανευθυνότητα και η αδιαφορία για τους κοινωνικούς κανόνες, η αδυναμία αίσθησης ενοχής όπως και η κλοπή και καταστροφή ξένης ιδιοκτησίας, η επιθετικότητα και η εξαπάτηση των άλλων. Τα διαγνωστικά αυτά τεστ, όπως και τα κριτήριά τους άλλωστε, δημιουργούν την εντύπωση ότι έχουν σχεδιαστεί πάνω σε πληθυσμούς φυλακισμένων όπως έπραξε και ο Λομπρόζο όταν σχεδίασε τον εκ γενετής εγκληματία πριν από 130 χρόνια. Καθιστούν την αντικοινωνική ή δυσκοινωνική ή ακοινωνική προσωπικότητα περίπου συνώνυμη με την εγκληματική προσωπικότητα και, βέβαια, την εγκληματική προσωπικότητα συνώνυμη με την προσωπικότητα του φυλακισμένου. Ακριβέστερα, η προσωπικότητα του φυλακισμένου αποτελεί υπόκατηγορία της εγκληματικής προσωπικότητας, η δε εγκληματική προσωποκότητα αποτελεί υποκατηγορία της αντικοινωνικής, δυσκοινωνικής ή ακοινωνικής προσωπικότητας. Ως εάν να υπάρχουν ως πραγματικότητες, οι δύο τύποι προσωπικότητας, η αντικοινωνική και η εγκληματική προσωπικότητα, αλληλο-υποστηρίζονται, παραπέμποντας η μια στην 20

6 21 άλλη σε μια σχέση όλου-μέρους. Συγχρόνως, και αυτό είναι εξίσου σημαντικό, υποστηρίζουν, νομιμοποιούν και αυτονοητοποιούν ένα πλέγμα εννοιών που, αν και είναι αμέσως αόρατο, είναι και απόλυτα αναγκαίο για το συνολικό επιχείρημα: την κανονική κοινωνική προσωπικότηταν, τον ηθικά σώφρονα άνθρωπο. Ο ηθικά σώφρονας είναι κοινωνικός, υπεύθυνος και νομοταγής, θεωρείται δεδομένος και σπάνια μελετάται ευθέως μελετάται, και μάλιστα χωρίς να δηλώνεται, μέσω του ηθικά παράφρονα. Ηθικά σώφρονας είναι αυτός που δεν εμπίπτει στις κατηγορίες των ηθικά παραφρόνων. Οι δύο πανίσχυροι οργανισμοί ορισμού, ελέγχου και διαχείρισης της ψυχικής ασθένειας δεν φαίνεται να αναρωτιούνται για τις προφανείς ηθικές προκαταλήψεις και συντηρητικές ιδεολογικές συντεταγμένες που υπερκαθορίζουν τις επιστημονικές τους μεθόδους. Όμως, στο συγκεκριμένο σημείο της μελέτης ίσως το πιο ενδιαφέρον για να τραβήξει την προσοχή είναι ότι η γενική αντίληψη που συνιστά τη βάση των σύγχρονων διαγνωστικών μεθόδων είναι ιδιαίτερα συγγενική της θεωρίας περί ηθικής παραφροσύνης που σχημάτισαν οι Rush, Pinel και Prichard κάπου πριν από δύο αιώνες. Η θεωρία της ηθική παραφροσύνης με την ευελιξία που τη χαρακτηρίζει στο να προσαρμόζεται σε διάφορα επιστημονικά και ελεγκτικά καθεστώτα παραμένει σε ισχύ και στον 21 ο αιώνα. Η δε άποψη και της Rafter (2004, σ. 1003) ότι η έννοια της ηθικής παραφροσύνης συνιστά τη μόνη εγκληματολογική έννοια που έχει επιβιώσει με τα ουσιαστικά της χαρακτηριστικά αναλλοίωτα από τον 18 ο ως τον 21 ο αιώνα δείχνει κάθε άλλο παρά υπερβολική. Ίσως συνιστά μια γόνιμη αφετηρία για τη μερική επανεξέταση ορισμένων πλευρών του σύγχρονου λόγου περί εγκλήματος και κοινωνικής απόκλισης. 21

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ενότητα 3: Παθολογική και Φυσιολογική Συμπεριφορά. Ψυχική Υγεία και Ψυχική Νόσος. Κριτική Θεώρηση. Μαίρη Γκούβα 1

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Γίνεται ή γεννιέται ένας εγκληματίας; Βιολογικές και εγκληματολογικές θεωρίες

Γίνεται ή γεννιέται ένας εγκληματίας; Βιολογικές και εγκληματολογικές θεωρίες Γίνεται ή γεννιέται ένας εγκληματίας; Βιολογικές και εγκληματολογικές θεωρίες Α Λυκειου Α Τετραμηνο 2012-2013 ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΘΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΨΥΧΟΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Θεωρία της ηθικής παραφροσύνης αρχικοί σχηματισμοί (τέλη 18 ου μέσα 19 ου αιώνα)

Κεφάλαιο 1. Θεωρία της ηθικής παραφροσύνης αρχικοί σχηματισμοί (τέλη 18 ου μέσα 19 ου αιώνα) 3 Κεφάλαιο 1 Θεωρία της ηθικής παραφροσύνης αρχικοί σχηματισμοί (τέλη 18 ου μέσα 19 ου αιώνα) Η θεωρία της ηθικής παραφροσύνης με την ηθική παραφροσύνη να είναι σήμερα γνωστή ως ψυχοπάθεια (Rafter, 2004,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ.. ΧΙ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ Ι. ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ... ΧXI II. ΞΕΝΕΣ... XXI 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 1.1. Έννοια και αποστολή της Δικαστικής Ψυχιατρικής. Υπευθυνότητα του

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 23 Εισαγωγή... 27 ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΑ ΕΝΝΟΙΑ - ΠΗΓΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 29 Α. Εισαγωγικά... 29 Β. Εξωτερική συμπεριφορά... 30 Γ. Διατάξεις... 31

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣ ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΜΑΣ, ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΠΕΡΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. Του Τάκη Ιωαννίδη (7-1-2007)

ΑΣ ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΜΑΣ, ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΠΕΡΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. Του Τάκη Ιωαννίδη (7-1-2007) ΑΣ ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΜΑΣ, ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΠΕΡΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Του Τάκη Ιωαννίδη (7-1-2007) Από τους αρχαίους χρόνους, οι πρόγονοί μας οριοθέτησαν τον πολιτισμό, ως ανθρώπινο έργο. Μια έκφανση του πνευματικού βίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Δρ. Σερδάρης Παναγιώτης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2011-2012 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Α. Τα γνωστικά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 Φρενολογία π. 1800-1850

Κεφάλαιο 3 Φρενολογία π. 1800-1850 22 Κεφάλαιο 3 Φρενολογία π. 1800-1850 Η φρενολογία αποτέλεσε μια σύνθετη και φιλόδοξη προσπάθεια ενός μεγάλου αριθμού επιστημόνων, κυρίως ψυχιάτρων, πολλών από αυτούς με ηγετικές θέσεις στους θεσμισμένους

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 29 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) Ο Φραντς Κάφκα στη σκιαγραφία του σύγχρονου ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Από το σχολικό εγχειρίδιο: Αρχές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων και υπηρεσιών, Γ Γενικού Λυκείου, 2012

Από το σχολικό εγχειρίδιο: Αρχές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων και υπηρεσιών, Γ Γενικού Λυκείου, 2012 Από το σχολικό εγχειρίδιο: Αρχές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων και υπηρεσιών, Γ Γενικού Λυκείου, 2012 Εισαγωγή στη Συστημική Προσέγγιση Η συστημική προσέγγιση είναι ο τρόπος σκέψης ή η οπτική γωνία

Διαβάστε περισσότερα

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Φοιτήτρια : Τεκτονίδου Βαρβάρα (12871) Καθηγήτρια: Παίλα Νικολέτα T.E.I Ηπείρου, 2014 Ταξινόμηση φωνολογικών/αρθρωτικών διαταραχών Αναπτυξιαξή

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Ζαχαρούλα

Διαβάστε περισσότερα

INDEPENDENT ACADEMIC RESEARCH STUDIES

INDEPENDENT ACADEMIC RESEARCH STUDIES INDEPENDENT ACADEMIC RESEARCH STUDIES ΡΟΤΑΡΙΑΝΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΒΟΛΟΥ ΑΡΓΩ Η οικονομική κρίση και η νεανική εγκληματικότητα: Εναλλακτικές Λύσεις 6/11/2011 Dr. Theo Gavrielides, Ιδρυτής και ιευθυντής Ξεκινώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της διατροφής

Ψυχολογία της διατροφής ΚαλλιOΠη ΕμμανουηλIδου Ψυχολογία της διατροφής Πώς οι διατροφικές συνήθειες αντανακλούν τον συναισθηματικό μας κόσμο Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Πρόλογος Εισαγωγή Η διατροφή στη ζωή μας Πώς σχετίζεται η επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΑΚΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ

ΦΥΛΑΚΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ ΦΥΛΑΚΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ Αποτελεί νέο στοιχείο στη ζωή μας η συνειδητοποίηση ότι ο φυλακισμένος, «εχθρός» της κοινωνίας, ο εκτός νόμου άνθρωπος του υπόκοσμου είναι μια ανθρώπινη οντότητα, που αντί να

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Γιατί λέγεται φυσικό; 1. Γιατί προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία Μαρία Ρεντετζή Συγκεκριμένες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες στις αρχές της δεκαετίας του 1970 παρακίνησαν φεμινίστριες σε πολλά από τα πανεπιστήμια των Ηνωμένων

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία. Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι.

Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία. Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι. Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι.- Λέκτορας Συναισθηματική Νοημοσύνη - Μια μορφή κοινωνικής νοημοσύνης, η

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος και Εγκληματικότητα. Εβελίνα Μαρκοπούλου Γιάννος Παναγιώτου

Εγκέφαλος και Εγκληματικότητα. Εβελίνα Μαρκοπούλου Γιάννος Παναγιώτου Εγκέφαλος και Εγκληματικότητα Εβελίνα Μαρκοπούλου Γιάννος Παναγιώτου Γ3 Γιατί κάποιοι άνθρωποι είναι ποιο βίαιοι από κάποιους άλλους και πως εξηγείται αυτό βιολογικά; Βασικές έννοιες Αλληλόμορφα ενός γονιδίου:

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Β Α Σ Ι Λ Η Σ Φ Ι Λ Ι Α Σ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΟΝ ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΩΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Πρόλογος 17 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

Β Α Σ Ι Λ Η Σ Φ Ι Λ Ι Α Σ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΟΝ ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΩΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Πρόλογος 17 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ Β Α Σ Ι Λ Η Σ Φ Ι Λ Ι Α Σ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΟΝ ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΩΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος 17 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ Το αντικείμενο της ψυχολογίας ως επιστήμης του ανθρώπου ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ / ΟΛΥΜΠΙΣΜΟΥ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ / ΟΛΥΜΠΙΣΜΟΥ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ / ΟΛΥΜΠΙΣΜΟΥ Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής Ολυμπισμός ως Κοινωνικό Φαινόμενο Ο Αθλητισμός αποτελεί το μεγαλύτερο κοινωνικό φαινόμενο της εποχής Απασχολεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ Κύρια έννοια: Φιλία ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ «Ποια πρέπει να είναι τα κριτήρια επιλογής των φίλων µας;» ευτερεύουσες έννοιες: Κριτήρια επιλογής Ζητούµενο: Το θέµα Φιλία αποκαλείται το κοινωνικό συναίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 52 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 2012 «Λαϊκισμός, η βασιλεύουσα δύναμη» Επιχειρώντας κανείς

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

με την υποστήριξη του

με την υποστήριξη του ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΩΝ HELLENIC ASSOCIATION OF ERGOTHERAPISTS Ακαδημίας 91-93, 10677 τηλ/fax 2103228979 91-93 Akadimias street Athens 10677 HELLAS url: http://www.ergotherapists.gr - e-mail: info@ergotherapists.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικό Ποινικό Δίκαιο

Οικονομικό Ποινικό Δίκαιο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 5: Το θύμα του οικονομικού εγκλήματος Αγγελική Πιτσελά, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Εγκληματολογίας- Σωφρονιστικής Σχολή Νομικής ΑΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών:

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: 1. Αν αισθάνεστε ως γονείς πως δεν έχετε καταφέρει να αντιμετωπίζετε ικανοποιητικά τον θυμό του παιδιού σας, ξεκινήστε να διαβάζετε, να

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Περίγραμμα Εισηγήσεων

Περίγραμμα Εισηγήσεων Περίγραμμα Εισηγήσεων Τίτλος Μαθήματος: Αναπτυξιακή ψυχολογία Κωδικός Μαθήματος: 724 Διάλεξη 1 Εισαγωγή στην αναπτυξιακή ψυχολογία πρέπει να γνωρίζουν: τους στόχους και το αντικείμενο της Εξελικτικής Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Μ. Μαδιανός Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Ζωγράφου, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ψυχιατρική 2002, 13:297-300 Η Ελλάδα, τρία έτη µετά την ένταξή της από το

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Αριστείδης Ν. Χατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου & Θεωρίας Θεσμών Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Τμήμα Μ.Ι.Θ.Ε. 17/3/2014 ΔΙΚΗ ΤΗΣ ΝΥΡΕΜΒΕΡΓΗΣ 20

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα