Η Ευρώπη ως ιδέα, περιεχόµενο και ιστορική συνέχεια

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η Ευρώπη ως ιδέα, περιεχόµενο και ιστορική συνέχεια"

Transcript

1 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 1 Η Ευρώπη ως ιδέα, περιεχόµενο και ιστορική συνέχεια Της Κατερίνας Σεραφείµ, Πτυχίο, ιδ. πλ. ( ηµοσ. ΜΜΕ) Επιστ. Συν. ΤΕΙ υτικής Μακεδονίας Η πρώτη µε διακριτά χαρακτηριστικά γνωρίσµατα «ιδέα της Ευρώπης» µε τη δική της ιστορία και έννοια αναδύεται µε τη Γαλλική Επανάσταση. εν τη διακρίνουµε µε σαφήνεια ούτε στις ελληνοκεντρικές απόψεις των αρχαίων Ελλήνων (ο Ηρόδοτος, ο Ισοκράτης, ο Αριστοτέλης διατύπωσαν γενικότερες διακρίσεις, ακόµα και όταν αναφέρονταν σαφέστερα στα ιδιαίτερα πολιτιστικά και πολιτικά χαρακτηριστικά του ελληνικού και του ευρωπαϊκού κόσµου σε σύγκριση µε τον ασιατικό) ούτε στον ελληνιστικό κοσµοπολιτισµό, στην εξάπλωση του χριστιανισµού στον τότε γνωστό κόσµο και στην «οικουµενικότητα» της ρωµαϊκής αυτοκρατορίας. Βέβαια, κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, στη υτική Ευρώπη θεµελιώδεις ενοποιητικοί παράγοντες αποτελούσαν το ιδεώδες της Ρωµαϊκής Αυτοκρατορίας (Imperium) και η θρησκεία των χριστιανικών λαών, που απάρτιζαν µία οικογένεια, τη «χριστιανοσύνη» (Christianitas). Και οι δύο κινούνταν σε έναν κοινό ιδεολογικό παρονοµαστή: την προοπτική της οικουµενικότητας. Άµεση συνέπεια αυτού ήταν το γεγονός ότι οι αντιλήψεις που διαµορφώνονταν για τους λαούς της Γηραιάς Ηπείρου και για τον τρόπο ενοποίησής τους να διαποτίζονται για αιώνες από τον κυρίαρχο αυτό δυϊσµό. 1 Παρ όλο που οι ακρωτηριασµοί του Imperium και η αυτονόµηση µεγάλων τµηµάτων της υτικής Ευρώπης ήταν συνεχείς, ακυρώνοντας έτσι τον οικουµενικό χαρακτήρα τους, η αυτοκρατορική ιδέα θα δεσπόζει στην πολιτική σκέψη και πρακτική τόσο του Βυζαντίου όσο και της ύσης, όχι µόνο ως το τέλος του Μεσαίωνα αλλά ως το 17 ο αιώνα ως στοιχείο πολιτικής προπαγάνδας. Η συνείδηση της κοινής χριστιανικής κληρονοµιάς και η ρωµαϊκή αυτοκρατορική παράδοση θα αλληλοσυγκρούονται στη διάρκεια του Μεσαίωνα στη συνείδηση των ηγεµόνων και των απλών ανθρώπων, γεγονός που θα οδηγήσει στη διαµόρφωση µιας «εσωτερικής» ενότητας του χριστιανικού µεσαιωνικού κόσµου (Christiana communitas, Christiana societas). Σε αντίθεση µάλιστα µε τη βυζαντινή Ανατολή όπου η Ορθοδοξία συνέδεε τους πιστούς σε µια παραδοσιακή κοινότητα πίστης, στη υτική Ευρώπη η «Christianitas» δεν περιορίστηκε αυστηρά στο θρησκευτικό της περιεχόµενο: Ήδη από τις αρχές του 5 ου αιώνα, ιδιαίτερα από την εποχή του De Civitate Dei ( ) του Αγίου Αυγουστίνου, το «σώµα των χριστιανών» (Corpus Christianorum) είχε αρχίσει να εξελίσσεται σε µια περισσότερο σύνθετη θρησκευτικοπολιτική κοινότητα. Η κοινότητα αυτή θα αναφέρεται επί αιώνες µε την αµφίσηµη ονοµασία «Respublica Christiana». 2 1 Ιωάννης Κ. Χασιώτης, Αποζητώντας την ενότητα στην πολυµορφία: Οι απαρχές της ευρωπαϊκής ενότητας από το τέλος του Μεσαίωνα ως τη Γαλλική Επανάσταση, Εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1999, σ Ο όρος «Respublica Christiana» χρησιµοποιήθηκε από τον Πάπα Πίο το Β κατά τη διάρκεια των Σταυροφοριών αναφερόµενος στην υπεράσπιση της Ευρώπης, της «δικής µας Ευρώπης», της «χριστιανικής Ευρώπης» όπως την αποκαλούσε. Για περισσότερα, βλ. Kevin Wilson & Jan van der Dussen, The history of the idea of Europe, Essay 1 Europe to 1914: The making of an idea- The identification of Europe with Christendom, Routledge,, London 1996, σ.σ και Padgen Anthony, Europe: Conceptualizing a continent στο Padgen Anthony (ed.), The idea of Europe: from Antiquity to the European Union, Woodrow Wilson Press & Cambridge University Press, USA

2 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 2 Η ιδέα της Respublica Christiana ενισχυόταν κατά καιρούς από την προβολή της ανάγκης για αλληλεγγύη µεταξύ των «πιστών» έναντι των «απίστων». Η ανάγκη εκείνη που εκφραζόταν µε τη διάκριση των christiani έναντι των barbari - αναζωπύρωνε διαρκώς το όραµα της θρησκευτικής ενοποίησης του χριστιανικού κόσµου. Αλλά η αντίληψη για τη χριστιανική ενότητα, τόσο στην Ανατολή όσο και στη ύση, ήταν οικουµενικού χαρακτήρα. γι αυτό και δεν ήταν και δεν µπορούσε να είναι- «ευρωπαϊκή», αφού δεν συµβιβαζόταν εξ ορισµού µε κανενός είδους γεωγραφικούς περιορισµούς και πολιτικές περιχαρακώσεις. Εξάλλου, το πολιτικο-θρησκευτικό ιδεώδες της οικουµενικότητας, το οποίο είχε κληροδοτήσει στο Μεσαίωνα η ρωµαϊκή αυτοκρατορική παράδοση, δεν περιοριζόταν επίσης στο στενό πλαίσιο της ευρωπαϊκή ηπείρου. απέβλεπε, θεωρητικά τουλάχιστον, στην παγκόσµια επικράτηση. 3 Κατά τη διάρκεια των µεσαιωνικών χρόνων, ολοκληρώνεται ο εκχριστιανισµός της Ευρώπης. Από τότε η ευρωπαϊκή ταυτότητα παρουσιάζεται µέσα από την χριστιανική ταυτότητα. Αλλά ο Χριστιανισµός δεν γεννήθηκε στην Ευρώπη. Η θρησκεία αυτή προέρχεται από την Ιουδαία, διαδόθηκε πρώτα στη Μικρά Ασία, έπειτα στα παράλια της Μεσογείου και πολύ αργότερα στην Γηραιά Ήπειρο. Οι αραβικές κατακτήσεις είναι εκείνες που εξισλαµίζοντας την Ανατολή και τη Βόρειο Αφρική εγκλωβίζουν για αιώνες το Χριστιανισµό στην Ευρώπη. Μπορούµε, λοιπόν, να πούµε ότι αρχικά το Ισλάµ διαµορφώνει την Ευρώπη περιορίζοντάς εκεί τη Χριστιανοσύνη (7 ος αιώνας) και ότι στη συνέχεια η Ευρώπη διαµορφώνεται εναντίον του Ισλάµ. Παρ όλο, όµως, που από τώρα η ευρωπαϊκή ταυτότητα µοιάζει να προβάλλει από τη χριστιανική ταυτότητα, ο Χριστιανισµός δεν είναι ούτε γενεαλογικός ούτε ίδιον της Ευρώπης. Η θρησκεία αυτή που προέρχεται από την Ιουδαία, διαδόθηκε πρώτα στη Μικρά Ασία, έπειτα ένθεν και ένθεν της Μεσογείου και κάλυψε την Ευρώπη πολύ αργότερα. Οι αραβικές κατακτήσεις είναι εκείνες που εξισλαµίζοντας την Ανατολή και τη Βόρειο Αφρική, περιόρισαν, εγκλώβισαν και έκλεισαν για αιώνες το Χριστιανισµό στην Ευρώπη. Όπως υποστηρίζει ο Μορέν, «σε ένα πρώτο διάστηµα, το Ισλάµ διαµορφώνει την Ευρώπη, εγκλείοντας εκεί τη Χριστιανοσύνη (7 ος αιώνας) και ότι σε ένα δεύτερο διάστηµα η Ευρώπη διαµορφώνεται εναντίον του Ισλάµ, αναγκάζοντάς το να υποχωρήσει στο Πουατιέ (732 µ.χ)». 4 Οι πρώτες χρήσεις της Europa µε σηµασίες που εµπεριέχουν πολιτικό περιεχόµενο και όχι γεωγραφικό εντοπίζονται τον 8 ο µ.χ αιώνα στην καρολίδεια αυτοκρατορία. Παλαιότερη πηγή αποτελεί ένα χρονικό του Ισίδωρου του Νεότερου από το Badajoz του 794, όπου γίνεται µνεία σε ένα αξιοσηµείωτο γεγονός της ιστορίας της µεσαιωνικής Ευρώπης: τη νίκη του Καρόλου Μαρτέλλου στο Poitiers το 732 εναντίον των Αράβων. Περιγράφοντας ο Ισπανός χρονικογράφος µε συντοµία τη µάχη, χαρακτηρίζοντας τους άνδρες του Μαρτέλλου, που είχαν στρατολογηθεί από (3 rd edition), σ.43. Για το ρόλο της Christianitas βλ. Heikki Mikkeli, Europe as an idea and an identity, κεφ. 2 Christendom and Europe in the Middle Ages Christendom and European Unity, Palgrave 1998, σ..σ Ιωάννης Κ. Χασιώτης, Αποζητώντας την ενότητα στην πολυµορφία: Οι απαρχές της ευρωπαϊκής ενότητας από το τέλος του Μεσαίωνα ως τη Γαλλική Επανάσταση, Εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1999, σ. 43, καθώς επίσης και Pocock J.G.A. Some Europes in their history στο Padgen Anthony (ed.), The idea of Europe: from Antiquity to the European Union, Woodrow Wilson Press & Cambridge University Press, USA 2006 (3 rd edition), σ Βλ. Μορέν Εντγκάρ, Να σκεφτούµε την Ευρώπη, κεφ. 1.2 «Η Μεσαιωνική Ευρώπη», Εξάντας 1991, σ

3 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 3 διάφορες χώρες, ως Europeenses. 5 Τριάντα χρόνια µετά τη µάχη, ο ίδιος γράφει: «Βγαίνοντας το πρωί από τα σπίτια τους οι Ευρωπαίοι αντικρίζουν τις καλοστηµένες σκηνές των Αράβων». 6 Η χρήση, λοιπόν, του όρου «Ευρώπη» έγινε συχνότερη στα χρόνια του Καρλοµάγνου ( µ.χ). Η δηµιουργία της αυτοκρατορίας του και η προσπάθειά του να καλλιεργήσει την αίσθηση της ενότητας µεταξύ των υπηκόων του ώθησε πολλούς πρώιµους ιστορικούς να θεωρούν τη συγκεκριµένη ιστορική περίοδο ως το «σηµείο γέννησης της Ευρώπης». Ο Φράγκος µονάρχης αποκαλείται «ο σεβαστός αρχηγός της Ευρώπης» (Europae veneranda apex) και «βασιλιάς, πατέρας της Ευρώπης» (rex, pater Europae) και η επικράτειά του αντιπροσωπεύει, τον 9 ο αιώνα, ολόκληρη σχεδόν τη υτική Ευρώπη (tota occidentalis Europae). 7 Οι χαρακτηρισµοί αυτοί υποδηλώνουν ότι η Europa των Καρολιδών δεν αντιστοιχούσε πια στα προγενέστερα ευρύτερα ρωµαιο-αυτοκρατορικά σχήµατα. Πάντως, η χρήση του Europa, τόσο στο χρονικό του Ισίδωρου όσο και στους τίτλους του Καρλοµάγνου και των διαδόχων του, δεν αποτελεί ένδειξη για τη συνειδητοποίηση κάποιας ιδιαίτερης «ευρωπαϊκής ταυτότητας» αλλά παραµένει ακόµα γεωγραφικός όρος. 8 Η ιδεολογική, λοιπόν, βάση για τη συνένωση ποικίλων λαών που συµπεριλάµβανε η επικράτεια του Καρλοµάγνου δεν θα πρέπει να συνδεθεί µε την «ευρωπαϊκότητα» αλλά µε τη χριστιανική και ρωµαϊκή «οικουµενικότητα». Βέβαια, πολλοί µελετητές υποστηρίζουν ότι το βασίλειο του Καρλοµάγνου συνέπιπτε, µε απόλυτη σχεδόν ακρίβεια, γεωγραφικά µε την «Ευρώπη των έξι» που συγκροτήθηκε τη δεκαετία του Παρά το γεγονός ότι η καρολίδεια αυτοκρατορία αναφέρεται ως η «πρώτη ενωµένη Ευρώπη», ενείχε κάποιους περιορισµούς όσον αφορά στην ευρωπαϊκή ενότητα. Καταρχήν, οι Φράγκοι δεν είχαν υπό τον έλεγχό τους ολόκληρη την Ευρώπη και η αίσθηση της ενότητας που επεδίωκαν να επιβάλλουν πολλές φορές και µε βίαια και βάρβαρα µέσα- δεν ήταν η ευρωπαϊκή ενότητα µε το ουσιαστικό νόηµα της λέξης. Επίσης, η Ιβηρική Χερσόνησος, η Βρετανία, η Σκανδιναβία, τα ανατολικά τµήµατα της κεντρικής Ευρώπης και τα Βαλκάνια παρέµειναν εκτός της φραγκικής επικράτειας. Το πιο καίριο σηµείο, όµως, είναι ότι ο Καρλοµάγνος κατόρθωσε να δηµιουργήσει µια αυτοκρατορία ενώνοντας διάφορους λαούς αλλά ταυτόχρονα καλλιέργησε έναν δυϊσµό και µια διχοτόµηση µε την ευρύτερη ευρωπαϊκή έννοια, µε 5 Βλ.Rougemont, Denis de, The idea of Europe, αγγλ. έκδ., Νέα Υόρκη-Λονδίνο 1966, σ.σ Βλ. Βλ. Μορέν Εντγκάρ, Να σκεφτούµε την Ευρώπη, κεφ. 2 «Η Μεσαιωνική Ευρώπη», Εξάντας 1991, σ Βλ.Rougemont, Denis de, The idea of Europe, αγγλ. έκδ., Νέα Υόρκη-Λονδίνο 1966, σελ , Καραγεώργος Βασίλης, «Ο όρος «Ευρώπη» στις µεσαιωνικές πηγές», Αντίδωρον πνευµατικόν, (τιµητ. τόµος Γερασιµ. Κονιδάρη), Αθήνα 1981, σ.σ. 5-37, Heikki Mikkeli, Europe as an idea and an identity, κεφ. 2 Christendom and Europe in the Middle Ages Christendom and European Unity, Palgrave 1998, σ Ιωάννης Κ. Χασιώτης, Αποζητώντας την ενότητα στην πολυµορφία: Οι απαρχές της ευρωπαϊκής ενότητας από το τέλος του Μεσαίωνα ως τη Γαλλική Επανάσταση, Εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1999, σ Reuter, Timothy, Medieval Ideas of Europe and their modern historians στο History Workshop Journal, vol. 33, σ.σ καθώς επίσης και Pocock J.G.A. Some Europes in their history στο Padgen Anthony (ed.), The idea of Europe: from Antiquity to the European Union, Woodrow Wilson Press & Cambridge University Press, USA 2006 (3 rd edition), σ.σ

4 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 4 αποκορύφωµα το Σχίσµα των δύο Εκκλησιών, Ανατολικής και υτικής (Ορθόδοξης και Καθολικής). Θα ήταν, λοιπόν, υπερβολή να θεωρηθεί το βασίλειο του Καρλοµάγνου ως η αφετηρία της ευρωπαϊκής σύγκλισης. Με άλλα λόγια, η ιδεολογική βάση για τη συνένωση των ποικίλων λαών που συµπεριλήφθηκαν στην καρολίδεια επικράτεια δεν θα πρέπει να συσχετιστεί µε την «ευρωπαϊκότητα» αλλά µε τη χριστιανική και ρωµαϊκή «οικουµενικότητα», καθώς ο ίδιος επιχείρησε να τις εξισώσει και να γίνει αυτός που θα συνεχίσει τη δυτική χριστιανο-ρωµαϊκή παράδοση. 10 Μόλις το 14 ο αιώνα η λέξη «Ευρώπη» άρχισε να χρησιµοποιείται ευρέως από έναν µεγάλο αριθµό διανοουµένων και συγγραφέων. Από εδώ και στο εξής η Ευρώπη ταυτίζεται µε τη Χριστιανοσύνη -δηλαδή Ευρωπαίοι είναι όσοι ενστερνίζονταν το Χριστιανισµό- ενώ εµφανή πλέον είναι τα φαινόµενα της οικονοµικής ύφεσης, της κοινωνικής αναταραχής και γενικότερα της πολιτικής και θρησκευτικής κρίσης που θα κυριαρχούν στο προσκήνιο ως το τέλος του 15 ου αιώνα. Έπειτα από το θάνατο του Καρλοµάγνου, η ιδέα της Χριστιανοσύνης απορροφά την ιδέα της Ευρώπης και οι διχασµοί της Χριστιανοσύνης τη διαλύουν. Παρ όλο, όµως, που από τώρα η ευρωπαϊκή ταυτότητα µοιάζει να προβάλλει από τη χριστιανική ταυτότητα, ο Χριστιανισµός δεν είναι ούτε γενεαλογικός ούτε ίδιον της Ευρώπης. Η θρησκεία αυτή που προέρχεται από την Ιουδαία, διαδόθηκε πρώτα στη Μικρά Ασία, έπειτα ένθεν και ένθεν της Μεσογείου και κάλυψε την Ευρώπη πολύ αργότερα. Οι αραβικές κατακτήσεις είναι εκείνες που εξισλαµίζοντας την Ανατολή και τη Βόρειο Αφρική, περιόρισαν, εγκλώβισαν και έκλεισαν για αιώνες το Χριστιανισµό στην Ευρώπη. Όπως υποστηρίζει ο Μορέν, «σε ένα πρώτο διάστηµα, το Ισλάµ διαµορφώνει την Ευρώπη, εγκλείοντας εκεί τη Χριστιανοσύνη (7 ος αιώνας) και ότι σε ένα δεύτερο διάστηµα η Ευρώπη διαµορφώνεται εναντίον του Ισλάµ, αναγκάζοντάς το να υποχωρήσει στο Πουατιέ (732 µ.χ)». 11 Το συµπέρασµα που προκύπτει είναι ότι η ενότητα και η ιδέα ενός ενοποιηµένου κράτους προερχόταν από δύο πηγές στη µεσαιωνική Ευρώπη: από τη µία πλευρά την ιδέα µιας χριστιανικής κοινότητας και από την άλλη πλευρά την κληρονοµιά της «οικουµενικότητας» της Ρωµαϊκής Αυτοκρατορίας. Για το λόγο αυτό εν µέρει, η χρήση του όρου «Ευρώπη» έπαιρνε διάφορες µορφές. Αναφερόµενοι στην ενότητα της ηπείρου, ορισµένοι συγγραφείς εννοούσαν την πολιτική ενότητα, άλλοι την πνευµατική ενότητα, αυτή των διανοουµένων. Για πολλούς, η Ευρώπη σήµαινε την ενότητα του χριστιανικού κόσµου, ταυτιζόταν µε το Χριστιανισµό, ενώ για κάποιους αποτελούσε µια γεωγραφική ολότητα. Παράλληλα, η αίσθηση της ενότητας ήταν λανθάνουσα στη συµπεριφορά και στις πράξεις των Ευρωπαίων απέναντι στον εξωτερικό εχθρό, για παράδειγµα απέναντι στο Ισλάµ, στους Μογγόλους ή τους Τούρκους. Κανένα, δηλαδή, από τα συµφέροντα εντός της επικράτειας της Γηραιάς Ηπείρου δεν συνιστούσε επαρκές κίνητρο που θα ωθούσε προς µία ευρωπαϊκή σύγκλιση. 10 Ullman Walter, Medieval Political Thought, Harmondsworth: Penguin 1979, σ.σ και Heikki Mikkeli, Europe as an idea and an identity, κεφ. 2 Christendom and Europe in the Middle Ages Christendom and European Unity, Palgrave 1998, σ Βλ. Μορέν Εντγκάρ, Να σκεφτούµε την Ευρώπη, κεφ. 1.2 «Η Μεσαιωνική Ευρώπη», Εξάντας 1991, σ

5 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 5 Από το 12 ο µ.χ αιώνα, ο όρος «Ευρώπη» αποκτά νέες διαστάσεις. Αντί για µια περιορισµένη έννοια, επικράτησε µια ευρύτερη αντίληψη της «χριστιανικής οικουµενικότητας» που ταίριαζε καλύτερα στις ανάγκες της Εκκλησίας. Ετυµολογικά, η «Ευρώπη» δεν περιείχε κάποιο συναισθηµατικό βάρος σε αντίθεση µε τη Χριστιανοσύνη. Οι γεωγράφοι, όµως, εξακολουθούσαν να χρησιµοποιούν τον όρο µε το προγενέστερο περιεχόµενό του. Αν κάποιο είδος ενότητας ενυπήρχε στη µεσαιωνική Ευρώπη, µάλλον αφορούσε περισσότερο το πολιτισµικό παρά το πολιτικό επίπεδο. Κοινοί παρονοµαστές ήταν οι παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιµα όπως τα πανεπιστηµιακά ιδρύµατα, ο φεουδαλισµός και η κουλτούρα των ιπποτών. Ο µοναχός Bartholomaeus Anglicus έγραφε το 13 ο αιώνα ότι όπως τα παλιά χρόνια η πόλη των Αθηνών ήταν η µητέρα των γραµµάτων και των τεχνών, η τροφός των φιλοσόφων και όλων των επιστηµών, έτσι ήταν το Παρίσι τότε (το 13 ο αι. µ.χ) όχι µόνο για τη Γαλλία αλλά για ολόκληρη την Ευρώπη. 12 Η ευρωπαϊκή ενότητα που επικρατούσε κατά το Μεσαίωνα 13 προερχόταν κατά κύριο λόγο από την «οικουµενικότητα της Χριστιανοσύνης» παρά από κοινές αποδεκτές πολιτικές απόψεις. Αντιπροσωπευτική είναι η σύνοψη του Bartlett για την «ευρωπαϊκότητα» της Ευρώπης: «Ως το 1300 η Ευρώπη υπήρχε ως µία αναγνωρίσιµη πολιτισµική ολότητα. Αυτό µπορούσε να περιγραφεί µε περισσότερους από έναν τρόπους αλλά κάποια κοινά χαρακτηριστικά της πολιτισµικής της όψης ήταν οι άγιοι, τα ονόµατα, τα νοµίσµατα, οι καταστατικοί χάρτες, οι εκπαιδευτικές πρακτικές Περί τα τέλη της µεσαιωνικής περιόδου, οι ονοµασίες της Ευρώπης και οι κουλτούρες της ήταν περισσότερο οµοιόµορφες από ποτέ. Οι ηγέτες της Ευρώπης κατασκεύασαν νοµίσµατα και εξαρτιόνταν από την Ανώτατη ικαστική Αρχή. Οι γραφειοκράτες της Ευρώπης µοιράζονταν την κοινή εµπειρία µιας ανώτερης εκπαίδευσης. Αυτό ήταν ο εξευρωπαϊσµός της Ευρώπης». 14 Τον 14 ο αιώνα, ο Χριστιανισµός «θριαµβεύει», εκδιώκοντας τα υπόλοιπα θρησκεύµατα και µαζί τους κάθε αµφιβολία και αίρεση εναντίον του. Αξιοσηµείωτο γεγονός εκείνης της εποχής αποτελούν οι Σταυροφορίες. Ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι οι Σταυροφόροι θεωρούν τον εαυτό τους αλλά και θεωρούνται από τους Βυζαντινούς και τους Μωαµεθανούς όχι ως Ευρωπαίοι αλλά ως Φράγκοι. Πράγµατι, δεν είναι η Ευρώπη που επιχειρεί µια πρώτη εξωτερική αποίκιση. Είναι ο 12 Το αγγλικό κείµενο είναι το ακόλουθο: Just as in former times the city of Athens was the mother of liberal arts and letters, the nursemaid of philosophers and of all the sciences, so is Paris in our day, not only for France, but for the whole of Europe, Βλ. Duroselle, Jean-Baptiste, Europe. A History of its Peoples, Viking, London, 1990, σ Για τη «µεσαιωνική Ευρώπη» βλ. Chester Jordan W., Europe in the Middle Ages στο Padgen Anthony (ed.), The idea of Europe: from Antiquity to the European Union, Woodrow Wilson Press & Cambridge University Press, USA 2006 (3 rd edition), σ.σ Το ακριβές κείµενο είναι το ακόλουθο: By 1300 Europe existed as an identifiable cultural entity. It could be described in more than one way, but some common features of its cultural face are the saints, names, coins, charters and educational practices By the late medieval period Europe s rulers everywhere minted coins and depended on chanceries: Europe s bureaucrats shared a common experience of higher education. This is the Europeanization of Europe, βλ. Barlett Robert, The making of Europe. Conquest, Colonization and Cultural Change , Harmondsworth: Penguin Books, 1993, σ

6 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 6 Χριστιανισµός που επιδιώκει να επιστρέψει στις ρίζες του. Βέβαια, κατά τη διάρκεια των Σταυροφοριών, λαµβάνουν χώρα πολιτιστικές επιδράσεις που κατευθύνονταν από τους εξευγενισµένους Άραβες προς άκαµπτους Φράγκους ιππότες. Ο 15 ος αιώνας και οι Νεότεροι Χρόνοι διαχωρίζουν την Ευρώπη από το Χριστιανισµό. Συγκεκριµένα, διαδίδεται η Χριστιανοσύνη στην Αµερική και η λαϊκή σκέψη στην Ευρώπη. Εποµένως, µόνο η µεσαιωνική Ευρώπη µπορεί να ταυτιστεί µε το Χριστιανισµό. Εντούτοις, όµως, και αυτή δεν παύει να είναι ετερογενής και διασπασµένη. Η θρησκεία που την ενώνει ταυτόχρονα τη διαιρεί. Ας µην ξεχνάµε ότι το χωρισµό µεταξύ Ανατολικής και υτικής Αυτοκρατορίας ακολουθεί το οριστικό σχίσµα µεταξύ Ορθοδοξίας και Καθολικισµού. Την ίδια εποχή, σηµειώνονται ανακατατάξεις και ξεσπάσµατα που σηµατοδοτούν την εµφάνιση της εκρηκτικής Ευρώπης. Είναι για το ξέσπασµα της Μεταρρύθµισης σε συνδυασµό µε τη διάδοση των ιδεών, που ευνοείται από την ανακάλυψη της τυπογραφίας. Είναι το ξέσπασµα της Αναγέννησης µεταξύ Πίστης, Θρησκείας και Ανθρωπισµού. Είναι το οικονοµικό, κοινωνικό, πολιτιστικό ξέσπασµα και η δηµιουργία των Εθνικών Κρατών. Αξίζει να σηµειωθεί ότι ο όρος «Ευρώπη», ο οποίος από το 15 ο αιώνα και έπειτα άρχισε να αποµακρύνεται από την έννοια της Χριστιανοσύνης, χρησιµοποιήθηκε κατά τους νεότερους χρόνους µε βάση το ακόλουθο τρίπτυχο: Α. Για να εµφυσήσει στους Ευρωπαίους την αίσθηση ότι συν-ανήκουν, συµµετέχουν και µοιράζονται έναν κοινό πολιτισµό αλλά ταυτόχρονα και για να θωρακιστούν έναντι έξωθεν απειλών, κυρίως έναντι των Τούρκων. Β. Οι Ευρωπαίοι ταξιδιώτες ήταν πεπεισµένοι, έπειτα από τις περιπλανήσεις τους σε όλον τον κόσµο, για την ανωτερότητα του ευρωπαϊκού πολιτισµού συγκρινόµενου µε τους πολιτισµούς των άλλων ηπείρων. Γ. Οι διαφωνίες µεταξύ των διαφόρων πολιτικών κοµµάτων και φατριών που γεννήθηκαν στην Ευρώπη τόνιζαν την άµεση ανάγκη για ύπαρξη ενότητας και ασφάλειας στη Γηραιά Ήπειρο. 15 Κατά τον 16 ο και 17 ο αιώνα, το Εθνικό Κράτος γίνεται απόλυτος άρχων απέναντι σε κάθε αρχή που θα ήθελε να είναι ανώτερη από αυτό. Ο Λόγος του κράτους υπερβαίνει στο εξής την υπερεθνική θρησκεία και το κράτος επιτυγχάνει να θέτει συχνά υπό την εξουσία του µια Εκκλησία, η οποία έχει τη τάση να ταυτίζεται µε το έθνος, κυρίως στην Ευρώπη της Μεταρρύθµισης. Χαρακτηριστικό είναι ότι η γενίκευση του όρου Ευρώπη, σε βάρος του όρου Χριστιανοσύνη, αντιστοιχεί ακριβώς στην πλήρη ηγεµονία των Εθνικών Κρατών. Έτσι από τον 16 ο µέχρι το τέλος του 18 ου αιώνα, τα Εθνικά Κράτη καταλαµβάνουν την ευρωπαϊκή σκηνή, όχι µόνο αποµακρύνοντας κάθε ελπίδα µιας αυτοκρατορικής ή θεοκρατικής παλινόρθωσης, µα και κατορθώνοντας να εµποδίσουν κάθε ηγεµονία ενός µόνο κράτους επί της Ευρώπης. Με πολύ εύστοχο τρόπο ο Εντγκάρ Μορέν σηµειώνει ότι «η σύγχρονη Ευρώπη διαµορφώνεται χάνοντας τον Αρχαίο Κόσµο (πτώση του Βυζαντίου 1453), 15 Για το τρίπτυχο βάσει του οποίου ερµηνεύτηκε ο όρος «Ευρώπη» βλ. Burke Peter, Did Europe exist before 1700? στο History of European Ideas, Vol , σ.σ

7 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 7 ανακαλύπτοντας το Νέο Κόσµο (1492) και αλλάζοντας τον Κόσµο (Κοπέρνικος ) Η σύγχρονη Ευρώπη ξεπηδά από τη µεταµόρφωση κι αρχίζει το πέταγµά της πάνω στον Κόσµο, όπως ένα φτερωτό έντοµο που βγαίνει από µια χρυσαλλίδα. Αυτό που κυοφορούσε το τέλος του Μεσαίωνα παίρνει νέα µορφή και νέα δύναµη. Είναι τα µοναρχικά κράτη, ο αστισµός στις πόλεις, ο εµπορικός, χρηµατιστικός και ήδη βιοµηχανικός καπιταλισµός. Η µεσαιωνική Ευρώπη εµπεριείχε ήδη διασπάσεις και ρήξεις. Η σύγχρονη Ευρώπη ανατινάζει τη Χριστιανοσύνη και διαµορφώνεται µε αυτό και µέσα σε αυτό το ξέσπασµα». 16 Πρόκειται για το ξέσπασµα της Μεταρρύθµισης. το ξέσπασµα της Αναγέννησης µεταξύ Πίστης και Λόγου, Θρησκείας και Ανθρωπισµού. είναι το οικονοµικό, κοινωνικό, πολιτιστικό ξέσπασµα. είναι το ξέσπασµα της Ευρώπης σε εθνικά κράτη. Η γενίκευση του όρου «Ευρώπη» σε βάρος του όρου «Χριστιανοσύνη»αντιστοιχεί ακριβώς στην πλήρη ηγεµονία των εθνικών κρατών. Παραδόξως, κατά τη διάρκεια του 18 ου αιώνα, η έννοια «Ευρώπη» ενώνει µια ήπειρο τεµαχισµένη σε κράτη που σχεδόν αδιάλειπτα διεξάγουν πολέµους µεταξύ τους. Αντιστοιχεί, δηλαδή, στην εποχή που συζευγνύει τις εθνικές ηγεµονίες, τους πολέµους, το ίκαιο των ανθρώπων, την ισορροπία των δυνάµεων. Οι πόλεµοί της εµποδίζουν κάθε ενοποιητική ηγεµονία και συντηρούν τον πολυκεντρισµό. «Όταν, όµως, τα Εθνικά Κράτη µετατραπούν σε Έθνη-Κράτη, όταν οι πόλεµοι γίνουν µαζικοί και ολότελα εθνικοί, όταν οι πρόοδοι στον εξοπλισµό επιτρέψουν τις εκατόµβες σε µεγάλη κλίµακα, τότε λοιπόν η Ευρώπη θα φθάσει στο απόγειό της και θα βυθιστεί στην άβυσσο». 17 Η επαναστατική Γαλλία του 18 ου αιώνα είναι το πρώτο ολοκληρωµένο µοντέλο Έθνους-Κράτους. Έκτοτε, το Έθνος-Κράτος καθίσταται ταυτόχρονα η πηγή, η βάση και η έδρα µιας νέας θρησκείας καθαρά σύγχρονης. Το Έθνος-Κράτος µεταβάλλεται σε µυθική κοινότητα, όπου οι πολίτες γίνονται τα «παιδιά της πατρίδας», αδελφωµένοι και ασπαζόµενοι την ίδια θρησκεία. Αντιλαµβάνεται κανείς ότι µε αφετηρία αυτό το µυθικό, συναισθηµατικό και θρησκευτικό σύµπλεγµα αναπτύσσεται το ισχυρότατο συναίσθηµα της Πατρίδας- Οίκου και ότι µε απαρχή την εθνική αδελφοσύνη µπόρεσε να ξεπηδήσει η ιδέα του «κοινού αίµατος», η οποία κατά γράµµα έγινε πολλές φορές ρατσιστική. Μέσα στο Έθνος-Κράτος, το άτοµο βρίσκει το θεµέλιο της ταυτότητάς του, ταυτόχρονα στο οικογενειακό, εθνικό του περιβάλλον και στη µυθολογικήπραγµατική συγγένεια προς το Έθνος του. Συγχρόνως, η ιστορική απειλή του εχθρού παίζει έναν αποφασιστικό ρόλο στην αποκρυστάλλωση και την έξαρση της εθνικής ταυτότητας. Συνδέει την ύπαρξη του Έθνους µε αυτήν του πολίτη στις σχέσεις ζωής, θανάτου, ελευθερίας και υποδούλωσης. Για το Ναπολέοντα, η ιδανική Ευρώπη είναι η «Γαλλική Ευρώπη». Κατά την άποψή του, η Γαλλία µπορούσε να ηγηθεί των υπολοίπων εθνών-κρατών, γεγονός που θα µετέτρεπε την Ευρώπη σε οµοσπονδιακό κράτος της ή σε τµήµα της ανερχόµενης γαλλικής αυτοκρατορίας. Το Παρίσι θα γινόταν η µητρόπολη της 16 Μορέν Εντγκάρ, Να σκεφτούµε την Ευρώπη, κεφ. «Η εκρηκτική Ευρώπη», Εξάντας 1991, σ Μορέν Εντγκάρ, Να σκεφτούµε την Ευρώπη, κεφ. «Η εκρηκτική Ευρώπη», Εξάντας 1991, σ. 69, καθώς επίσης και Fontana Biancamaria, The Napoleonic Empire and the Europe of Nations στο Padgen Anthony (ed.), The idea of Europe: from Antiquity to the European Union, Woodrow Wilson Press & Cambridge University Press, USA 2006 (3 rd edition), σ.σ

8 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 8 Ευρώπης και η γαλλική η κυρίαρχη εθνικότητα. Η κοσµοπολίτικη Ευρώπη θα ήταν υποταγµένη στο γαλλικό πολιτισµό. Αυτή η εξοµοίωση της Γαλλίας µε την Ευρώπη θεωρήθηκε από τους διανοούµενους του 18 ου αιώνα ένα πρωτόγνωρο φαινόµενο καθώς η Γαλλία αντιπροσώπευε τον πολιτισµό και το ευρωπαϊκό ιδεώδες par excellence. Στα τέλη του 18 ου αιώνα, αυτή η φιλογαλλική ευφορία προκάλεσε γενικευµένη αντίδραση σε ό,τι σχετιζόταν µε τη συγκεκριµένη χώρα, κυρίως µε τη γλώσσα και τον πολιτισµό, ιδιαίτερα στις Κάτω Χώρες, τη Γερµανία και τη Βρετανία. Το όνειρο του Ναπολέοντα για µια ενωµένη Ευρώπη υπό την ηγεµονία της Γαλλίας δεν πραγµατοποιήθηκε ποτέ. Εξόριστος στο νησί της Αγίας Ελένης το 1816, παραδέχθηκε µε πικρία ότι τα ιδανικά του δεν ήταν τίποτε άλλο από ένα ευχάριστο όνειρο, µια ουτοπία την εποχή που ο εθνικισµός, οι συντηρητικές αρετές και η αδιαφορία ήταν φαινόµενα διαδεδοµένα στην Ευρώπη. 18 Η ευρωπαϊκή «ισορροπία» του 18ου αιώνα ανατρέπεται κατά τη διάρκεια του 19 ου. Την µοναρχία ελέω Θεού διαδέχονται οι συνταγµατικές µοναρχίες και οι δηµοκρατίες, ενώ έκδηλος είναι ο πολλαπλασιασµός των ευρωπαϊκών Εθνών- Κρατών και η γενικευµένη αφύπνιση των υπόδουλων εθνοτήτων που αποβλέπουν στη χειραφέτησή τους. Είναι, λοιπόν, φανερό ότι η Ευρώπη του 19 ου αιώνα αποτελεί το µεγαλύτερο επιθετικό παράγοντα των Νεότερων Χρόνων. Οι σαρωτικές αλλαγές που έλαβαν χώρα στα τέλη του 18 ου και στις αρχές του 19 ου αιώνα σηµατοδότησαν τη λήξη µιας περιόδου για την Ευρώπη, όπου η Γηραιά Ήπειρος αντιµετωπιζόταν ως µια πολιτισµική και πολιτική ολότητα µε κοινή ιστορική και πνευµατική κληρονοµιά. Αυτή, όµως, η θεώρηση της Ευρώπης δεν είχε κάποια λογική βάση, γεγονός που έγινε αντιληπτό κατά τη διάρκεια του 19 ου αιώνα. Αντιθέτως, άρχισε να επικρατεί µία νέα αντίληψη που δεν είχε τις ρίζες της στο ιστορικό παρελθόν. Κάτω από την επίδραση των δηµοκρατικών ιδεωδών που εµφανίστηκαν γύρω στο 1840, επήλθε µια σηµαντική αλλαγή στην ιστορική αντίληψη για την ιδέα της Ευρώπης. Μέχρι τα µέσα του 19 ου αιώνα η καταγωγή της σύγχρονης Ευρώπης ήταν αναπόφευκτα συνδεδεµένη µε την πτώση της Ρωµαϊκής Αυτοκρατορίας. Η επικράτηση του Χριστιανισµού θεωρήθηκε το εναρκτήριο σηµείο του ευρωπαϊκού πολιτισµού. Χρειάστηκε το 1846 ένας Άγγλος τραπεζίτης, ο George Grote ( ), να εκδώσει σε βιβλίο την ελληνική ιστορία, γεγονός που προκάλεσε την επανεκτίµηση των θεωριών για την προέλευση της Ευρώπης. Τώρα πια η Αθηναϊκή ηµοκρατία εκλαµβανόταν ως το λίκνο του ευρωπαϊκού πολιτισµού. Ο Grote ήταν ο πρώτος που επεσήµανε τη συµβολή της αρχαίας Αθήνας στην εγκαθίδρυση ενός δηµοκρατικού προτύπου. Σηµαντική στο σηµείο αυτό είναι η επισήµανση του Pim den Boer ότι καθώς οι καιροί χαρακτηρίζονται από µια προσπάθεια πολιτικού εκδηµοκρατισµού, θα ήταν χρήσιµο να εκτείνουµε την ιστορία της Ευρώπης στο απώτερο παρελθόν και να θέσουµε τα ιδεώδη της δηµοκρατίας και της ελευθερίας που αναπτύχθηκαν στην αρχαία Ελλάδα ως το σηµείο απαρχής της Ευρώπης. 19 Παράλληλα, την ίδια εποχή εµφανίζεται και διαδίδεται ευρέως η έννοια του ευρωπαϊκού πολιτισµού ως ανώτερου σε σχέση µε τους πολιτισµούς των άλλων 18 Thompson Martyn P., Ideas of Europe during the French Revolution and Napoleonic Wars στο Journal of the History of Ideas, vol. 55, 1994, σ den Boer Pim, Europe to 1914: the making of an idea στο History of the idea of Europe, The Open University, Routledge, revised edition 1995, σ

9 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 9 ηπείρων, ενώ το ζήτηµα της «ευρωπαϊκότητας» αποτελούσε το αγαπηµένο αντικείµενο των διανοούµενων. Παράλληλα, η γένεση των εθνών-κρατών, που δρούσαν ως ανεξάρτητες πολιτικές οντότητες, δεν άφηνε πολλά περιθώρια για τη διαµόρφωση µιας κοινής ευρωπαϊκής πορείας. Η ιδέα της οικονοµικής σύγκλισης, της δηµιουργίας µιας κοινότητας εθνών, περιφερειών και ανθρώπων, άρχιζε πια να κερδίζει έδαφος καθώς το ενδεχόµενο µιας οικονοµικής συµµαχίας ήταν για τους ηγέτες ελκυστικό. Παρ όλα αυτά, η ιδέα αυτή παρέµεινε λανθάνουσα κατά το 19 ο και στις αρχές του 20ου αιώνα αλλά αναζωπυρώθηκε στα χρόνια που ακολούθησαν το εύτερο Παγκόσµιο Πόλεµο, χαράζοντας το δρόµο για τη δηµιουργία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Όπως επισηµαίνει ο Thompson, η Ευρώπη παρέµεινε ως ιδέα µόνο στα χαρτιά και συνέχισε να είναι µια κοινότητα που στηρίχθηκε στη διαφορετικότητα. 20 Η ευρωπαϊκή «ισορροπία» του 18ου αιώνα παρεκτρέπεται κατά τη διάρκεια του 19 ου. Την µοναρχία της Θείας δικαιοσύνης διαδέχονται οι δηµοκρατικές µοναρχίες και οι δηµοκρατίες, ενώ έκδηλος είναι ο πολλαπλασιασµός των ευρωπαϊκών Εθνών-Κρατών και η γενικευµένη αφύπνιση των υπόδουλων εθνοτήτων αποβλέπουν στη χειραφέτησή τους. Είναι, λοιπόν, φανερό ότι η Ευρώπη του 19 ου αιώνα αποτελεί το µεγαλύτερο επιθετικό παράγοντα των Νεότερων Χρόνων. Ο εκβιοµηχανισµός της Ευρώπης κατά τη διάρκεια του 19 ου αιώνα επέφερε ριζικές αλλαγές και συνέβαλε στη δηµιουργία και την καταστροφή ενός αισθήµατος «ευρωπαϊκότητας». Από τη µια πλευρά, η ανάπτυξη των µέσων επικοινωνίας καθώς και η καθιέρωση ενός πληρέστερου εκπαιδευτικού συστήµατος που οδήγησε ένα µεγάλο αριθµό ατόµων σε µια αρτιότερη γνώση της γεωγραφίας και της πολιτικής της Ευρώπης. Από την άλλη πλευρά, το περιεχόµενο της «ευρωπαϊκότητας» υποτιµήθηκε καθώς ο εκβιοµηχανισµός συνδέθηκε άµεσα µε τη διαδικασία οικοδόµησης των εθνών, γεγονός που δεν οδήγησε σε µια σταθερότητα στην Ευρώπη αλλά αντιθέτως συνετέλεσε στη γέννηση του εθνικισµού και των επιπτώσεων που τον ακολούθησαν. Ο 20ος αιώνας σηµατοδοτείται από ολέθριες πολεµικές συγκρούσεις και ανακατατάξεις, οι οποίες διαδραµατίζουν καταλυτικό ρόλο στη διαµόρφωση µιας νέας ευρωπαϊκής συνείδησης και ταυτότητας καθώς και στη συγκρότηση της ενιαίας Ευρώπης. Τα Έθνη-Κράτη µπορεί, τώρα πια, να διαθέτουν µια ενότητα, εντούτοις, όµως, χαρακτηρίζονται από εθνική, οικονοµική και πολιτιστική ετερογένεια. Στο πολιτικό επίπεδο, οι τάσεις αυτές εκφράστηκαν στο εσωτερικό της Ευρώπης µε τη µορφή ενός κραυγαλέου εθνικιστικού σωβινισµού και µε τη µορφή ιµπεριαλισµού. Ο νέος ευρωπαϊκός διεθνισµός των διανοουµένων και των σοσιαλιστών αποτελούσε στην ουσία προνόµιο µιας µικρής µειοψηφίας. Με άλλα λόγια, από το 1914 ως το 1945, η έννοια της Ευρώπης ως ολότητα, µε κύριο χαρακτηριστικό την ενότητα, άρχισε να διαβρώνεται, προετοιµάζοντας το έδαφος για το ξέσπασµα των δύο παγκοσµίων πολέµων και τις καταστροφικές τους συνέπειες. Πριν, λοιπόν, από τη Γαλλική Επανάσταση, ο όρος Ευρώπη χρησιµοποιούταν αποκλειστικά για να προσδιορίσει γεωγραφικά την ήπειρο. Κατά τους αρχαιοελληνικούς χρόνους, είχε συσχετιστεί µε την έννοια της ελευθερίας, τον 15 ο 20 Thompson Martyn P., Ideas of Europe during the French Revolution and Napoleonic Wars στο Journal of the History of Ideas, vol. 55, 1994, σ.σ

10 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 10 αιώνα µε τη Χριστιανοσύνη, τον 16 ο αιώνα µε την «πολιτική της ισορροπίας των δυνάµεων» και τον 18 ο αιώνα µε τον πολιτισµό. Αυτοί, όµως, οι συσχετισµοί δεν µπορούν να θεωρηθούν σταθεροί και χρονικά αµετάβλητοι. Μάλλον πρόκειται για χρονικούς και εννοιολογικούς προσδιορισµούς που εισάγονται κατά καιρούς στο δηµόσιο διάλογο σχετικά µε την Ευρώπη σε διάφορα ιστορικά επίπεδα. Έπειτα από τη Γαλλική Επανάσταση και τις τεράστιες αλλαγές που επέφερε στο πολιτικό, κοινωνικό και ιδεολογικό επίπεδο, εκ των πραγµάτων επικράτησε η άποψη να αντιµετωπίζονται τα φαινόµενα και οι αντιλήψεις ως προϊόντα της ιστορικής εξέλιξης. Η ιστορική αυτή θεώρηση χρησιµοποιήθηκε τόσο για να υπερασπιστεί παραδοσιακές ευρωπαϊκές αξίες και το status quo όσο και για να ενθαρρύνει το µέλλον και τις νέες προοπτικές που διανοίγονταν για τη Γηραιά Ήπειρο. Αξίζει να σηµειωθεί ότι η ανάδυση µιας ισχυρής Ευρωπαϊκής Ιδέας, προς τα τέλη του 18 ου και τις αρχές του 19 ου αιώνα, συνδέεται µε αλλαγές στην ερµηνεία της ιστορίας και των εννοιών της κουλτούρας και του πολιτισµού, πολλές φορές κάτω από την επίδραση των εθνικιστικών κινηµάτων που αναπτύχθηκαν. Η ερµηνεία των όρων «κουλτούρα» και «πολιτισµός» συνδέονται άµεσα µε την αντίληψη που επικράτησε για την Ευρώπη από το 1914 ως το Άµεσο επακόλουθο του Πρώτου Παγκοσµίου Πολέµου και της Ρωσικής Επανάστασης ήταν να εµφανίζεται η Ευρώπη ως ένας πολιτισµός που διέρχεται κρίση: οι παλιές αξίες θρυµµατίστηκαν, ενώ η πολιτική και η κοινωνία έµοιαζαν να ακουµπούν σε σαθρά θεµέλια. Μέσα σε αυτό το κλίµα, οι διανοούµενοι προέβαλαν διαφορετικά οράµατα για µία «νέα Ευρώπη», παρόλο που ο εθνικισµός της παλαιάς Ευρώπης εξακολουθούσε να κυριαρχεί στην πολιτική σκέψη. Στα χρόνια που ακολούθησαν αµέσως µετά το εύτερο Παγκόσµιο Πόλεµο, µε τον εθνικισµό να υπόκειται σε διαρκή αµφισβήτηση και µε τις ΗΠΑ και τη Σοβιετική Ένωση να κυριαρχούν στην πολιτική και ιδεολογική σκηνή, παρατηρούνται κινήσεις προς την κατεύθυνση της οικονοµικής και πολιτικής συνεργασίας στη υτική Ευρώπη. Πρόκειται για τις πρώτες προσπάθειες προς την ευρωπαϊκή σύγκλιση, µε την έννοια της ουσιαστικής συµµετοχής των κρατών και όχι απλώς µε τη διακήρυξη ιδεαλιστικών σχεδίων για την Ευρώπη. Για πρώτη φορά τίθενται επί τάπητος ζητήµατα όπως η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, ο ρόλος των εθνικών κρατών στη σύγχρονη Ευρώπη, η ευρωπαϊκή ταυτότητα, η κοινή συνείδηση και η σύγχρονη ερµηνεία της «ιδέας της Ευρώπης». Αξιοσηµείωτο είναι ότι από τους αρχαιοελληνικούς χρόνους µέχρι σήµερα, η ιδέα της Ευρώπης εκτείνεται σε δύο επίπεδα και περιστρέφεται γύρω από δύο ευρεία θέµατα: από τη µία πλευρά «η Ευρώπη και οι άλλοι» -όπου ο όρος «άλλοι» αναφέρεται στους Ασιάτες, τους Τούρκους, τους Ρώσους και τους Αµερικανούς, λειτουργώντας σε αντιπαράθεση- και από την άλλη, η Ευρώπη αντιµετωπίζεται ως µία «κοινοπολιτεία εθνών», ως µία Ευρώπη που µοιράζεται κοινές πολιτικές, κοινωνικές και θρησκευτικές αξίες, ως µία Ευρώπη που χαρακτηρίζεται από µία οµοιογένεια µέσα στην ποικιλοµορφία της. Καθώς προχωρούµε στον 21 ο αιώνα, όλες οι παλιές ταυτίσεις της Ευρώπης, όπως ο γεωγραφικός προσδιορισµός, η εξίσωση µε την πολιτική ελευθερία, ο συσχετισµός µε τη Χριστιανοσύνη, η σύνδεση µε την κουλτούρα και τον πολιτισµό, όλες ενώνονται µε µία σύγχρονη σχέση. 10

11 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 11 Πολύ εύστοχα ο Μορέν ορίζει τη σύγχρονη Ευρώπη ως τον καρπό µιας µεταµόρφωσης και δεν έχει παύσει να ζει διαρκώς η ίδια µεταµορφώσεις: «από την Ευρώπη των Κρατών στην Ευρώπη των Εθνών-Κρατών, από την Ευρώπη της balance of powers στην Ευρώπη της "εκρυθµίας" και της παρεκτροπής, από την εµπορική Ευρώπη στη βιοµηχανική Ευρώπη, από την Ευρώπη του Απογείου στην Ευρώπη της Αβύσσου, από την Ευρώπη κυρίαρχο του κόσµου στην υπό κηδεµονία επαρχία Ευρώπη. Η ταυτότητά της, κατ αυτόν τον τρόπο, δεν ορίζεται ενάντια στις µεταµορφώσεις, αλλά µέσα στις µεταµορφώσεις». 21 Σε γενικές γραµµές, ο ορισµός της Ευρώπης που επικρατεί στις µέρες µας είναι «ενότητα µέσα στην πολυµορφία». Η Ευρώπη παρουσιάζεται ως η ήπειρος που δεν υπέκυψε ποτέ σε ένα και µόνο ηγέτη, που δεν ενδύθηκε έναν και µοναδικό πολιτισµό αλλά που βρίσκεται σε µία διαρκή συζήτηση σχετικά µε τις ρίζες της, τις αξίες της και τον πολιτισµό της. Με άλλα λόγια, είναι ένας ζωντανός οργανισµό σε συνεχή µεταβολή και εγρήγορση. Για το λόγο αυτό, δεν είναι δυνατό να θεωρηθεί ότι διαθέτει ένα σταθερό πυρήνα, µια συγκροτηµένη, διαµορφωµένη και αµετάβλητη πολιτιστική ταυτότητα. Οι δυσκολίες ορισµού του ευρωπαϊκού χώρου και του ευρωπαϊκού είδους ιαπιστώνουµε, λοιπόν, ότι από τον 15 ο αιώνα και εξής, η Ευρώπη είναι ο χώρος του ιστορικού στροβίλου και ο χώρος µιας έντονης πολιτικής, στρατιωτικής, οικονοµικής, µορφωτικής και πολιτιστικής δραστηριότητας. Είναι η Ευρώπη της πάλης των ιδεών, των ταξικών αγώνων, της αστικής τάξης, του καπιταλισµού, της βιοµηχανίας, της επιστήµης και της προόδου. ιερευνώντας τον υπόλοιπο κόσµο, αντιλαµβανόµαστε ότι όλο και πιο πολύ ανήκουµε στην Ευρώπη. Τον 19 ο αιώνα, η συµµετοχή αυτή γίνεται αισθητή µε διάφορους τρόπους. Προς το 1800, εµφανίζεται ο όρος «εξευρωπαϊσµός», που δηλώνει την προτίµηση για κάτι που είναι καθαρά ευρωπαϊκό. Προς το 1830, το ρήµα «εξευρωπαΐζω» µαρτυρεί ότι παρέχουµε στον κόσµο καλύτερο πολιτισµό. Τότε εκδηλώνεται υπεροπτικά ένα ευρωπαϊκό σύµπλεγµα ανωτερότητας πάνω σε κάθε άλλο πολιτισµό. εν είναι πλέον µόνο οι εξω-ευρωπαϊκοί πολιτισµοί που µοιάζουν καθυστερηµένοι, είναι και οι µη ευρωπαϊκές φυλές που φαίνονται κατώτερες. Στο τέλος του 19 ου αιώνα, τη στιγµή των σπουδαιότερων αποικίσεων και της ηγεµονίας πάνω στον κόσµο, η Ευρώπη θεωρεί τον εαυτό της φορέα της αληθινής πολιτιστικής αποστολής προς τους βαρβάρους. Τρέφει δε το µύθο περί ανωτερότητας των λευκών ανθρώπων, µεταξύ των οποίων διακρίνονται οι ανώτεροι των ανωτέρων, οι ψηλοί, ξανθοί Άριοι. Αυτός ο ρατσισµός, αρχικά αγγλοσαξονικός και µετά γερµανικός, διαλύει ταυτόχρονα κάθε ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, πράγµα που επαληθεύεται µε την επιδείνωση των εθνικισµών και τις αντιζηλίες για τις αποικίες, τις αγορές, τους «ζωτικούς χώρους». Σε αντίθεση µε τους εθνικισµούς, το όνειρο των «Ηνωµένων Κρατών της Ευρώπης» αποκτά τη σύσταση ενός συστήµατος ιδεών όπου αλληλοσυνδέονται η χειραφέτηση των εθνοτήτων, το δηµοκρατικό πολίτευµα και η ευρωπαϊκή οµοσπονδία. Μετά το 1918, η ιδέα των Ηνωµένων Κρατών της Ευρώπης κλονίζεται 21 Μορέν Εντγκάρ, Να σκεφτούµε την Ευρώπη, κεφ. 4 «Μια αβάσιµη βάση», Εξάντας 1991, σ.σ

12 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 12 από τη διεθνιστική ιδέα των µπολσεβίκων, για να ξαναγεννηθεί στο δυτικό τµήµα της ηπείρου µετά το τέλος του Β Παγκοσµίου Πολέµου. Από τον ψυχρό πόλεµο ως το 1989, µια νέα διαίρεση χωρίζει κατακόρυφα τη Γηραιά Ήπειρο και κυριαρχείται από δύο ηγεµονίες, κάθε µια από τις οποίες είναι µε τον τρόπο της ευρωπαϊκή. Παρ όλο που η ΕΣΣ είναι ασιατική, παραµένει στέλεχος ευρωπαϊκό. Οι Ηνωµένες Πολιτείες της Αµερικής είναι κατά 90% Ηνωµένα Κράτη Ευρωπαίων µεταναστών. Αυτή η κατάσταση είναι που καθιστά ακόµα πιο σύνθετο τον ορισµό της Ευρώπης. Τέλος, υπάρχει και µια άλλη δυσκολία ορισµού: η Ευρώπη έχει εξευρωπαΐσει τον κόσµο και µοιραία κατάντησε τον εξευρωπαϊσµό παγκόσµιο. Γι αυτόν το λόγο, το ειδικά ευρωπαϊκό δεν είναι πλέον αποκλειστικά ευρωπαϊκό: το έθνος-κράτος, η δηµοκρατία, ο ανθρωπισµός, η ορθολογικότητα, η επιστήµη, η τεχνολογία είναι παιδιά της Ευρώπης και όλου του κόσµου ταυτόχρονα. ηλαδή, τα πολιτιστικά όρια είναι συγκεχυµένα γιατί ο ευρωπαϊκός πολιτισµός απλώθηκε και απλώνεται παντού στον κόσµο. Τι αποµένει από την Ευρώπη, αυτό το γεωπολιτικό, ιστορικό και πολιτισµικό σύµπλεγµα που αναδύεται µέσα από τις συγκρούσεις και τις αλλεπάλληλες µεταµορφώσεις της; Αποµένει η πολύ πλούσια ποικιλία των υπερεθνικών (γερµανικών, λατινικών, σλαβικών) πολιτισµών και των εθνικών πολιτισµών που ο καθένας είναι εκπροσωπείται από µία πρωτότυπη γλώσσα. Παράλληλα, αποµένει µία εξαιρετική πολυµορφία, µία ετεροµορφία επιµέρους εθνικών πολιτισµών που φυλάσσουν τα κράτη ως κόρη οφθαλµού. Στην προοπτική των αχανών χωρών µε τους διαφορετικούς πολιτισµούς της ασιατικής και της αµερικανικής ηπείρου, η Ευρώπη εµφανίζεται σαν µία σφαίρα µικρών πολιτισµικών διαµερισµάτων τοπικών, περιφερειακών, επαρχιακών, εθνικών. Κατά συνέπεια, χρειάζεται να αναζητήσουµε στο παρόν και όχι στο παρελθόν την αρχή της ευρωπαϊκής οργάνωσης. Είναι ακριβώς η ζωτική ανάγκη να διασώσει την ταυτότητά της που επικαλείται µια νέα µεταµόρφωση της Ευρώπης. Επιλογή Βιβλιογραφίας Barlett Robert, The making of Europe: Conquest, Colonization and Cultural Change , Penguin Books, Harmondsworth Burke Peter, Did Europe exist before 1700? στο History of European Ideas, Vol , σ.σ Duroselle, Jean-Baptiste, Europe: A History of its Peoples, Viking, London, Heikki Mikkeli, Europe as an idea and an identity, Palgrave Kevin Wilson & Jan van der Dussen, The history of the idea of Europe, Routledge, London

13 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 13 Padgen Anthony (ed.), The idea of Europe: from Antiquity to the European Union, Woodrow Wilson Press & Cambridge University Press, USA 2006 (3 rd edition). Reuter, Timothy, Medieval Ideas of Europe and their modern historians στο History Workshop Journal, vol. 33, σ.σ Rougemont, Denis de, The idea of Europe, αγγλ. έκδ., Νέα Υόρκη-Λονδίνο Thompson Martyn P., Ideas of Europe during the French Revolution and Napoleonic Wars στο Journal of the History of Ideas, vol. 55, 1994, σ.σ Ullman Walter, Medieval Political Thought, Penguin, Harmondsworth Καραγεώργος Βασίλης, «Ο όρος «Ευρώπη» στις µεσαιωνικές πηγές», Αντίδωρον πνευµατικόν, (τιµητ. τόµος Γερασιµ. Κονιδάρη), Αθήνα 1981, σ.σ Μορέν Εντγκάρ, Να σκεφτούµε την Ευρώπη, Εξάντας, Αθήνα Χασιώτης Ιωάννης Κ., Αποζητώντας την ενότητα στην πολυµορφία: Οι απαρχές της ευρωπαϊκής ενότητας από το τέλος του Μεσαίωνα ως τη Γαλλική Επανάσταση, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη * * * 13

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Εισαγωγή Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28 Άννα Φραγκουδάκη Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος (Και το απαραίτητο μεσογειακό περιεχόμενό της) Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του μαθήματος είναι η διδασκαλία της ύλης χωρίς χάσματα και ασυνέχειες. Η αποσπασματικότητα δεν επιτρέπει στους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος»

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» «Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» 1 Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής ταυτότητας δίπλα στις εθνικές ταυτότητες των πολιτών

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Μαθητικό Συνέδριο Ιστορίας "Το Βυζάντιο ανάμεσα στην αρχαιότητα και τη σύγχρονη Ελλάδα" ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Η επίδραση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας στο Βυζαντινό Πολιτισμό Μαθητική Κοινότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων Perception, Attitude, Movement Identity Needs Action (PAM-INA) - 502077-LLP-1-2009-1-DE-COMENIUS-CMP WP3 Ανάλυση Σχολικών Προγραμμάτων Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη  συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 323 [Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου] ΕΩΣ 30 π.χ. [κατάληψη της Αιγύπτου από τους Ρωμαίους ολοκληρώνεται η κατάκτηση της Ανατολής από τους Ρωμαίους, ξεκινά η περίοδος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας]

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 3 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις»

Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις» Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις» Β. Να αντιστοιχίσετε τα γράµµατα της στήλης Α µε αυτά της στήλης 1.Επανάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 2.1 Εισαγωγή Η έρευνα διεξήχθη κατά την χρονική περίοδο Φεβρουαρίου έως και Ιουνίου του 2003. Ο συνολικός αριθµός των ευρωπαίων πολιτών που απάντησε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ

Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΧΟΥΧΛΙΑ ΜΑΡΘΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΙΝΑΣ Προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εικόνες... Χάρτες και πίνακες... Ευχαριστίες... Σημειώσεις και συμβάσεις...

Περιεχόμενα. Εικόνες... Χάρτες και πίνακες... Ευχαριστίες... Σημειώσεις και συμβάσεις... Περιεχόμενα Εικόνες......................................................... Χάρτες και πίνακες............................................... Ευχαριστίες.....................................................

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT Β 1 ΓΕΛ. Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη

PROJECT Β 1 ΓΕΛ. Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη PROJECT Β 1 ΓΕΛ Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη ΟΡΙΣΜΟΣ Μετανάστευση ονομάζεται η γεωγραφική μετακίνηση ανθρώπων είτε μεμονωμένα είτε κατά ομάδες. Υπάρχουν δυο είδη μετανάστευσης : 1. Η

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 110398 2015-2016 ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΟΣΧΟΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ - ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ Η παγκοσμιοποίηση έχει διαταράξει την παραδοσιακή διεθνή κατάσταση. Σαρωτικές αλλαγές, οικονομικές και κοινωνικές συντελούνται ήδη, η ροή των γεγονότων έχει επιταχυνθεί και η πολυπλοκότητα

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στη σπουδαιότητα των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης. Αρχικά τονίζει πως

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Τα παρακάτω θέµατα επιµελήθηκε η φιλόλογος του φροντιστηρίου µας υπεύθυνη του τοµέα Έκθεσης Έκφρασης. Βαλογιάννη Σταυρούλα

Τα παρακάτω θέµατα επιµελήθηκε η φιλόλογος του φροντιστηρίου µας υπεύθυνη του τοµέα Έκθεσης Έκφρασης. Βαλογιάννη Σταυρούλα 1 Τα παρακάτω θέµατα επιµελήθηκε η φιλόλογος του φροντιστηρίου µας υπεύθυνη του τοµέα Έκθεσης Έκφρασης Βαλογιάννη Σταυρούλα ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Α Οποιαδήποτε απάντηση στο ερώτηµα

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19341 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 4\12\2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Πυρίδου Κωνσταντίνα ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 Α. Σχεδιαγραμματική απεικόνιση της περίληψης ΘΕΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή 19. Εισαγωγή

Εισαγωγή 19. Εισαγωγή Εισαγωγή 19 1 Εισαγωγή Καταγράφοντας τις τελευταίες σκέψεις του πριν εγκαταλείψει τη θέση του στις Βρυξέλλες τον Ιούλιο του 2010, ο αρθρογράφος μιας δημοφιλούς στήλης στο The Economist περιγράφει αρκετά

Διαβάστε περισσότερα

ελιές, παστά ψάρια, και σπάνια από κρέας, κυρίως στην Αθήνα.

ελιές, παστά ψάρια, και σπάνια από κρέας, κυρίως στην Αθήνα. Η τροφή της Αρχαϊκής οικογένειας ήταν αποτελούνταν από λαχανικά, ελιές, παστά ψάρια, και σπάνια από κρέας, κυρίως στην Αθήνα. Η ενδυμασία των Αρχαίων Ελλήνων ήταν κομψή, αλλά όχι εξεζητημένη. Το βασικό

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα

Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα Ενότητα 5: Δημιουργία του ελληνικού εθνικισμού Σπύρος Μαρκέτος Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Ύστερη Μεσαιωνική Περίοδος - Η Ύστερη Μεσαιωνική περίοδος ξεκινάει από τον 11 ο αι., ο οποίος σηματοδοτεί την έναρξη μίας διαφορετικής

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912)

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Χρονολόγιο 1897-1908 Μακεδόνικος Αγώνας 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1914-1918 Α' Παγκόσμιος

Διαβάστε περισσότερα

1. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραµµατεία

1. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραµµατεία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Από οµάδα φιλολόγων) ΠΕ 02 ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ 1. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραµµατεία Ερώτηµα 1 ο Ο Αλκιβιάδης εξάλλου υποστήριζε πως δεν έπρεπε, αφού είχαν εκπλεύσει µε τόσο µεγάλη δύναµη, να επιστρέψουν

Διαβάστε περισσότερα

Έτσι, 2 πολιτικές επιλογές αντιπαρατέθηκαν στο Βυζάντιο:

Έτσι, 2 πολιτικές επιλογές αντιπαρατέθηκαν στο Βυζάντιο: ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για κάτι λιγότερο από 1000 χρόνια, Οι Νότιοι κ Ανατολικοί Σλάβοι βρίσκονταν σε άμεση επαφή με το Βυζάντιο ένα πολύ ανώτερο πολιτιστικό κέντρο με κυρίαρχη ιδεολογία και πολύ μεγάλη αφομοιωτική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 152 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε γενικευμένη κρίση. Οικονομική κρίση, που την κάνει να ισορροπεί επικίνδυνα στο χείλος της οικονομικής καταστροφής. Πολιτική κρίση, με την άρση εμπιστοσύνης στα πολιτικά

Διαβάστε περισσότερα

Πρόκειται για μια καλαίσθητη έκδοση

Πρόκειται για μια καλαίσθητη έκδοση Βι,βλιο-συγκρίσει,ς Γλώσσα και ισότητα των φύλων στη σύγχρονη Γαλλία: πολιτικο'ιδεολογικοί προβληματισμοί Μαρία Μενεγάκη, Λουκία Ευθυμίου, Όταν οι γυναίκες της Γαλλίας αναζητούσαν το όνομα... ή γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 21 ης ΜΑΪΟΥ

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 21 ης ΜΑΪΟΥ 21 η ΜΑΪΟΥ 1864 21 η ΜΑΪΟΥ 2016 152 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΟΡΜΟ ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 21 ης ΜΑΪΟΥ ΤΟΥ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΚΥΘΗΡΩΝ κ. ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΥΘΗΡΑ, 21 η ΜΑΪΟΥ 2016 [1] Σεβασμιώτατε

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15 ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008 2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από πέντε (5) σελίδες.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 5 Ο χάρτης των Βαλκανίων

Διαβάστε περισσότερα

Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος

Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος Βούλγαροι Αρχικά ζουν σε εδάφη του Βυζαντίου εμποδίζουν άλλους λαούς να μετακινηθούν Αργότερα ιδρύουν κράτος προσπαθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Βίκινγκς Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Οι Βίκινγκς ζούσαν στους βόρειους λαούς της Ευρώπης: στη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Δανία και την Ισλανδία. Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, εμφανίστηκαν ως εξερευνητές, πειρατές,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 1 Βυζαντινή Ιστορία: Ορολογία Περιοδολογήσεις - Iδεολογικοποίηση. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 1 Βυζαντινή Ιστορία: Ορολογία Περιοδολογήσεις - Iδεολογικοποίηση. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 1 Βυζαντινή Ιστορία: Ορολογία Περιοδολογήσεις - Iδεολογικοποίηση Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Με την εισαγωγική διάλεξη επιδιώκεται η εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Γιατί εξακολουθεί να είναι σηµαντικό να σπουδάζουµε αρχαία Ελληνικά και Λατινικά, γλώσσες που σπάνια πια χρησιµοποιούνται στη σύγχρονη κοινωνία; Γιατί να ξοδεύουµε

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η :Μαυροβούνιο Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ-ΣΥΝΩΝΥΜΑ

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ-ΣΥΝΩΝΥΜΑ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Ρατσισμός ονομάζεται η στάση, κατά την οποία τα μέλη μιας φυλής ή εθνικής ομάδας θεωρούν ως μειονεκτούντα τα μέλη άλλης φυλής ή εθνικής ομάδας και ως συνέπεια αυτού αναπτύσσουν μία έντονη

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 4: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Σελ.1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ Νοημοσύνης και Λογικής. Λογική είναι οι γνώσεις και οι εμπειρίες από το παρελθόν. Η Λογική έχει σχέση με το μέρος εκείνο της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ

ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ Αρχαία Ελληνική θρησκεία ως "εθνική θρησκεία". Παράδοση +Συλλογική µνήµη. Ποικιλία παραδόσεων (ύθοι) + δυνατότητα πολλαπλής προσέγγισής τους Η ΦΩΩΝΗ ΤΩΩΝ ΠΟΙΗΤΩΩΝ Διάσωση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ

ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Με ποιον θα θέλατε να ζείτε; Βλασοπούλου Σταυρούλα Κοινωνική και Διαπολιτισμική Ψυχολογία στη Σχολική Κοινότητα ΣΚΟΠΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ να συνειδητοποιήσουν οι μαθητές την ύπαρξη

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

{ Μοναρχία. Κωνσταντίνος-Ιωάννης Δημητρόπουλος

{ Μοναρχία. Κωνσταντίνος-Ιωάννης Δημητρόπουλος { Μοναρχία Κωνσταντίνος-Ιωάννης Δημητρόπουλος ΟΡΙΣΜΟΣ: Η Μοναρχία ή Βασιλεία είναι ο θεσμός διακυβέρνησης, όπου ο αρχηγός του κράτους είναι ο Βασιλιάς. Αυτό που τη χαρακτηρίζει είναι ότι ο τελευταίος κρατά

Διαβάστε περισσότερα

2.12. ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΝΩΣΗ

2.12. ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΝΩΣΗ 2.12. ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΝΩΣΗ [146] Τα περισσότερα θέματα που προτείνονται στην γ λυκείου για συζήτηση στα σχολικά βιβλία απαιτούν ιστορική γνώση. Τέτοια θέματα είναι: Αρχαιότητα (2.500 π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

για τα 30 χρόνια από την ίδρυση της Ένωσης των Ευρωπαίων ικαστών για τη ηµοκρατία και Ελευθερίες [MEDEL].

για τα 30 χρόνια από την ίδρυση της Ένωσης των Ευρωπαίων ικαστών για τη ηµοκρατία και Ελευθερίες [MEDEL]. ΨΗΦΙΣΜΑ για τα 30 χρόνια από την ίδρυση της Ένωσης των Ευρωπαίων ικαστών για τη ηµοκρατία και Ελευθερίες [MEDEL]. ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ- ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ- ΙΚΑΙΟΣΥΝΗ Τον Ιούνιο 1985, µια οµάδα ευρωπαίων δικαστικών λειτουργών

Διαβάστε περισσότερα

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις του

Διαβάστε περισσότερα

Η διατύπωση του ερωτήματος κρίνεται ως ασαφής και μάλλον ασύμβατη με το

Η διατύπωση του ερωτήματος κρίνεται ως ασαφής και μάλλον ασύμβατη με το ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Β ΚΥΚΛΟΥ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 13 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ: ΚΑΡΑΡΓΥΡΗ ΓΙΟΥΛΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 1: Θεωρητική συγκρότηση της Αγροτικής Κοινωνιολογίας 1/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Το αναλυτικό πρόγραμμα και το μάθημα των Θρησκευτικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην Κύπρο σήμερα. Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου

Το αναλυτικό πρόγραμμα και το μάθημα των Θρησκευτικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην Κύπρο σήμερα. Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Το αναλυτικό πρόγραμμα και το μάθημα των Θρησκευτικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην Κύπρο σήμερα Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Δομή της εισήγησης Η επίσημη πολιτική της ΕΕ στο θέμα των Θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ

H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ Στο θρόνο βρίσκεται ο Αλέξιος Α Κομνηνός 1081 1118 (ιδρυτής δυναστείας Κομνηνών) Ο Αλέξιος Α Κομνηνός μπροστά στο Χριστό Ο Αλέξιος Α διαπραγματεύεται με τους σταυροφόρους

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 3: Ιστορική Ανασκόπηση των Ισλαμικών Αυτοκρατοριών Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

«Παγκόσμια Ευρώπη; Οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής. Ένωσης»

«Παγκόσμια Ευρώπη; Οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής. Ένωσης» Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη; Οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αμφιθέατρο Μεγάρου Καρατζά Τρίτη 30 Ιανουαρίου 2007 Στο ξεκίνημα του 21 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

html

html https://www.youtube.com/watch?v=kyhycwpc06s http://vimeo.com/17503101 http://pat61lib.squat.gr/digital_archive_iles/ 044-198.html ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ Πρόκειται για την πίστη στην υπεροχή μιας φυλής έναντι κάποιας

Διαβάστε περισσότερα

Διάρθρωση και προβλήματα της ελληνικής οικονομίας Διάλεξη 1η: Ιστορικές περίοδοι Διδάσκων: Ιωάννα-Σαπφώ Πεπελάση Τμήμα: Οικονομικής Επιστήμης

Διάρθρωση και προβλήματα της ελληνικής οικονομίας Διάλεξη 1η: Ιστορικές περίοδοι Διδάσκων: Ιωάννα-Σαπφώ Πεπελάση Τμήμα: Οικονομικής Επιστήμης Διάρθρωση και προβλήματα της ελληνικής οικονομίας Διάλεξη 1η: Ιστορικές περίοδοι Διδάσκων: Ιωάννα-Σαπφώ Πεπελάση Τμήμα: Οικονομικής Επιστήμης Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved.

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Μάθηµα 6 Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία McGraw-Hill/Irwin Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία v Οι ειδικοί στόχοι του

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 142 Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 4 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ευνοϊκές συγκυρίες για τον Ελληνισµό κατά τον 18 ο αιώνα Ο Νεοελληνικός ιαφωτισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α.1 Α.1.1 Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων: α. Κλήριγκ β. Οργανισμός γ. Οργανικός Νόμος 1900 ΜΟΝΑΔΕΣ 15 Α.1.2 Να αντιστοιχίσετε κάθε δεδομένο της

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα