Η Ευρώπη ως ιδέα, περιεχόµενο και ιστορική συνέχεια

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η Ευρώπη ως ιδέα, περιεχόµενο και ιστορική συνέχεια"

Transcript

1 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 1 Η Ευρώπη ως ιδέα, περιεχόµενο και ιστορική συνέχεια Της Κατερίνας Σεραφείµ, Πτυχίο, ιδ. πλ. ( ηµοσ. ΜΜΕ) Επιστ. Συν. ΤΕΙ υτικής Μακεδονίας Η πρώτη µε διακριτά χαρακτηριστικά γνωρίσµατα «ιδέα της Ευρώπης» µε τη δική της ιστορία και έννοια αναδύεται µε τη Γαλλική Επανάσταση. εν τη διακρίνουµε µε σαφήνεια ούτε στις ελληνοκεντρικές απόψεις των αρχαίων Ελλήνων (ο Ηρόδοτος, ο Ισοκράτης, ο Αριστοτέλης διατύπωσαν γενικότερες διακρίσεις, ακόµα και όταν αναφέρονταν σαφέστερα στα ιδιαίτερα πολιτιστικά και πολιτικά χαρακτηριστικά του ελληνικού και του ευρωπαϊκού κόσµου σε σύγκριση µε τον ασιατικό) ούτε στον ελληνιστικό κοσµοπολιτισµό, στην εξάπλωση του χριστιανισµού στον τότε γνωστό κόσµο και στην «οικουµενικότητα» της ρωµαϊκής αυτοκρατορίας. Βέβαια, κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, στη υτική Ευρώπη θεµελιώδεις ενοποιητικοί παράγοντες αποτελούσαν το ιδεώδες της Ρωµαϊκής Αυτοκρατορίας (Imperium) και η θρησκεία των χριστιανικών λαών, που απάρτιζαν µία οικογένεια, τη «χριστιανοσύνη» (Christianitas). Και οι δύο κινούνταν σε έναν κοινό ιδεολογικό παρονοµαστή: την προοπτική της οικουµενικότητας. Άµεση συνέπεια αυτού ήταν το γεγονός ότι οι αντιλήψεις που διαµορφώνονταν για τους λαούς της Γηραιάς Ηπείρου και για τον τρόπο ενοποίησής τους να διαποτίζονται για αιώνες από τον κυρίαρχο αυτό δυϊσµό. 1 Παρ όλο που οι ακρωτηριασµοί του Imperium και η αυτονόµηση µεγάλων τµηµάτων της υτικής Ευρώπης ήταν συνεχείς, ακυρώνοντας έτσι τον οικουµενικό χαρακτήρα τους, η αυτοκρατορική ιδέα θα δεσπόζει στην πολιτική σκέψη και πρακτική τόσο του Βυζαντίου όσο και της ύσης, όχι µόνο ως το τέλος του Μεσαίωνα αλλά ως το 17 ο αιώνα ως στοιχείο πολιτικής προπαγάνδας. Η συνείδηση της κοινής χριστιανικής κληρονοµιάς και η ρωµαϊκή αυτοκρατορική παράδοση θα αλληλοσυγκρούονται στη διάρκεια του Μεσαίωνα στη συνείδηση των ηγεµόνων και των απλών ανθρώπων, γεγονός που θα οδηγήσει στη διαµόρφωση µιας «εσωτερικής» ενότητας του χριστιανικού µεσαιωνικού κόσµου (Christiana communitas, Christiana societas). Σε αντίθεση µάλιστα µε τη βυζαντινή Ανατολή όπου η Ορθοδοξία συνέδεε τους πιστούς σε µια παραδοσιακή κοινότητα πίστης, στη υτική Ευρώπη η «Christianitas» δεν περιορίστηκε αυστηρά στο θρησκευτικό της περιεχόµενο: Ήδη από τις αρχές του 5 ου αιώνα, ιδιαίτερα από την εποχή του De Civitate Dei ( ) του Αγίου Αυγουστίνου, το «σώµα των χριστιανών» (Corpus Christianorum) είχε αρχίσει να εξελίσσεται σε µια περισσότερο σύνθετη θρησκευτικοπολιτική κοινότητα. Η κοινότητα αυτή θα αναφέρεται επί αιώνες µε την αµφίσηµη ονοµασία «Respublica Christiana». 2 1 Ιωάννης Κ. Χασιώτης, Αποζητώντας την ενότητα στην πολυµορφία: Οι απαρχές της ευρωπαϊκής ενότητας από το τέλος του Μεσαίωνα ως τη Γαλλική Επανάσταση, Εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1999, σ Ο όρος «Respublica Christiana» χρησιµοποιήθηκε από τον Πάπα Πίο το Β κατά τη διάρκεια των Σταυροφοριών αναφερόµενος στην υπεράσπιση της Ευρώπης, της «δικής µας Ευρώπης», της «χριστιανικής Ευρώπης» όπως την αποκαλούσε. Για περισσότερα, βλ. Kevin Wilson & Jan van der Dussen, The history of the idea of Europe, Essay 1 Europe to 1914: The making of an idea- The identification of Europe with Christendom, Routledge,, London 1996, σ.σ και Padgen Anthony, Europe: Conceptualizing a continent στο Padgen Anthony (ed.), The idea of Europe: from Antiquity to the European Union, Woodrow Wilson Press & Cambridge University Press, USA

2 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 2 Η ιδέα της Respublica Christiana ενισχυόταν κατά καιρούς από την προβολή της ανάγκης για αλληλεγγύη µεταξύ των «πιστών» έναντι των «απίστων». Η ανάγκη εκείνη που εκφραζόταν µε τη διάκριση των christiani έναντι των barbari - αναζωπύρωνε διαρκώς το όραµα της θρησκευτικής ενοποίησης του χριστιανικού κόσµου. Αλλά η αντίληψη για τη χριστιανική ενότητα, τόσο στην Ανατολή όσο και στη ύση, ήταν οικουµενικού χαρακτήρα. γι αυτό και δεν ήταν και δεν µπορούσε να είναι- «ευρωπαϊκή», αφού δεν συµβιβαζόταν εξ ορισµού µε κανενός είδους γεωγραφικούς περιορισµούς και πολιτικές περιχαρακώσεις. Εξάλλου, το πολιτικο-θρησκευτικό ιδεώδες της οικουµενικότητας, το οποίο είχε κληροδοτήσει στο Μεσαίωνα η ρωµαϊκή αυτοκρατορική παράδοση, δεν περιοριζόταν επίσης στο στενό πλαίσιο της ευρωπαϊκή ηπείρου. απέβλεπε, θεωρητικά τουλάχιστον, στην παγκόσµια επικράτηση. 3 Κατά τη διάρκεια των µεσαιωνικών χρόνων, ολοκληρώνεται ο εκχριστιανισµός της Ευρώπης. Από τότε η ευρωπαϊκή ταυτότητα παρουσιάζεται µέσα από την χριστιανική ταυτότητα. Αλλά ο Χριστιανισµός δεν γεννήθηκε στην Ευρώπη. Η θρησκεία αυτή προέρχεται από την Ιουδαία, διαδόθηκε πρώτα στη Μικρά Ασία, έπειτα στα παράλια της Μεσογείου και πολύ αργότερα στην Γηραιά Ήπειρο. Οι αραβικές κατακτήσεις είναι εκείνες που εξισλαµίζοντας την Ανατολή και τη Βόρειο Αφρική εγκλωβίζουν για αιώνες το Χριστιανισµό στην Ευρώπη. Μπορούµε, λοιπόν, να πούµε ότι αρχικά το Ισλάµ διαµορφώνει την Ευρώπη περιορίζοντάς εκεί τη Χριστιανοσύνη (7 ος αιώνας) και ότι στη συνέχεια η Ευρώπη διαµορφώνεται εναντίον του Ισλάµ. Παρ όλο, όµως, που από τώρα η ευρωπαϊκή ταυτότητα µοιάζει να προβάλλει από τη χριστιανική ταυτότητα, ο Χριστιανισµός δεν είναι ούτε γενεαλογικός ούτε ίδιον της Ευρώπης. Η θρησκεία αυτή που προέρχεται από την Ιουδαία, διαδόθηκε πρώτα στη Μικρά Ασία, έπειτα ένθεν και ένθεν της Μεσογείου και κάλυψε την Ευρώπη πολύ αργότερα. Οι αραβικές κατακτήσεις είναι εκείνες που εξισλαµίζοντας την Ανατολή και τη Βόρειο Αφρική, περιόρισαν, εγκλώβισαν και έκλεισαν για αιώνες το Χριστιανισµό στην Ευρώπη. Όπως υποστηρίζει ο Μορέν, «σε ένα πρώτο διάστηµα, το Ισλάµ διαµορφώνει την Ευρώπη, εγκλείοντας εκεί τη Χριστιανοσύνη (7 ος αιώνας) και ότι σε ένα δεύτερο διάστηµα η Ευρώπη διαµορφώνεται εναντίον του Ισλάµ, αναγκάζοντάς το να υποχωρήσει στο Πουατιέ (732 µ.χ)». 4 Οι πρώτες χρήσεις της Europa µε σηµασίες που εµπεριέχουν πολιτικό περιεχόµενο και όχι γεωγραφικό εντοπίζονται τον 8 ο µ.χ αιώνα στην καρολίδεια αυτοκρατορία. Παλαιότερη πηγή αποτελεί ένα χρονικό του Ισίδωρου του Νεότερου από το Badajoz του 794, όπου γίνεται µνεία σε ένα αξιοσηµείωτο γεγονός της ιστορίας της µεσαιωνικής Ευρώπης: τη νίκη του Καρόλου Μαρτέλλου στο Poitiers το 732 εναντίον των Αράβων. Περιγράφοντας ο Ισπανός χρονικογράφος µε συντοµία τη µάχη, χαρακτηρίζοντας τους άνδρες του Μαρτέλλου, που είχαν στρατολογηθεί από (3 rd edition), σ.43. Για το ρόλο της Christianitas βλ. Heikki Mikkeli, Europe as an idea and an identity, κεφ. 2 Christendom and Europe in the Middle Ages Christendom and European Unity, Palgrave 1998, σ..σ Ιωάννης Κ. Χασιώτης, Αποζητώντας την ενότητα στην πολυµορφία: Οι απαρχές της ευρωπαϊκής ενότητας από το τέλος του Μεσαίωνα ως τη Γαλλική Επανάσταση, Εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1999, σ. 43, καθώς επίσης και Pocock J.G.A. Some Europes in their history στο Padgen Anthony (ed.), The idea of Europe: from Antiquity to the European Union, Woodrow Wilson Press & Cambridge University Press, USA 2006 (3 rd edition), σ Βλ. Μορέν Εντγκάρ, Να σκεφτούµε την Ευρώπη, κεφ. 1.2 «Η Μεσαιωνική Ευρώπη», Εξάντας 1991, σ

3 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 3 διάφορες χώρες, ως Europeenses. 5 Τριάντα χρόνια µετά τη µάχη, ο ίδιος γράφει: «Βγαίνοντας το πρωί από τα σπίτια τους οι Ευρωπαίοι αντικρίζουν τις καλοστηµένες σκηνές των Αράβων». 6 Η χρήση, λοιπόν, του όρου «Ευρώπη» έγινε συχνότερη στα χρόνια του Καρλοµάγνου ( µ.χ). Η δηµιουργία της αυτοκρατορίας του και η προσπάθειά του να καλλιεργήσει την αίσθηση της ενότητας µεταξύ των υπηκόων του ώθησε πολλούς πρώιµους ιστορικούς να θεωρούν τη συγκεκριµένη ιστορική περίοδο ως το «σηµείο γέννησης της Ευρώπης». Ο Φράγκος µονάρχης αποκαλείται «ο σεβαστός αρχηγός της Ευρώπης» (Europae veneranda apex) και «βασιλιάς, πατέρας της Ευρώπης» (rex, pater Europae) και η επικράτειά του αντιπροσωπεύει, τον 9 ο αιώνα, ολόκληρη σχεδόν τη υτική Ευρώπη (tota occidentalis Europae). 7 Οι χαρακτηρισµοί αυτοί υποδηλώνουν ότι η Europa των Καρολιδών δεν αντιστοιχούσε πια στα προγενέστερα ευρύτερα ρωµαιο-αυτοκρατορικά σχήµατα. Πάντως, η χρήση του Europa, τόσο στο χρονικό του Ισίδωρου όσο και στους τίτλους του Καρλοµάγνου και των διαδόχων του, δεν αποτελεί ένδειξη για τη συνειδητοποίηση κάποιας ιδιαίτερης «ευρωπαϊκής ταυτότητας» αλλά παραµένει ακόµα γεωγραφικός όρος. 8 Η ιδεολογική, λοιπόν, βάση για τη συνένωση ποικίλων λαών που συµπεριλάµβανε η επικράτεια του Καρλοµάγνου δεν θα πρέπει να συνδεθεί µε την «ευρωπαϊκότητα» αλλά µε τη χριστιανική και ρωµαϊκή «οικουµενικότητα». Βέβαια, πολλοί µελετητές υποστηρίζουν ότι το βασίλειο του Καρλοµάγνου συνέπιπτε, µε απόλυτη σχεδόν ακρίβεια, γεωγραφικά µε την «Ευρώπη των έξι» που συγκροτήθηκε τη δεκαετία του Παρά το γεγονός ότι η καρολίδεια αυτοκρατορία αναφέρεται ως η «πρώτη ενωµένη Ευρώπη», ενείχε κάποιους περιορισµούς όσον αφορά στην ευρωπαϊκή ενότητα. Καταρχήν, οι Φράγκοι δεν είχαν υπό τον έλεγχό τους ολόκληρη την Ευρώπη και η αίσθηση της ενότητας που επεδίωκαν να επιβάλλουν πολλές φορές και µε βίαια και βάρβαρα µέσα- δεν ήταν η ευρωπαϊκή ενότητα µε το ουσιαστικό νόηµα της λέξης. Επίσης, η Ιβηρική Χερσόνησος, η Βρετανία, η Σκανδιναβία, τα ανατολικά τµήµατα της κεντρικής Ευρώπης και τα Βαλκάνια παρέµειναν εκτός της φραγκικής επικράτειας. Το πιο καίριο σηµείο, όµως, είναι ότι ο Καρλοµάγνος κατόρθωσε να δηµιουργήσει µια αυτοκρατορία ενώνοντας διάφορους λαούς αλλά ταυτόχρονα καλλιέργησε έναν δυϊσµό και µια διχοτόµηση µε την ευρύτερη ευρωπαϊκή έννοια, µε 5 Βλ.Rougemont, Denis de, The idea of Europe, αγγλ. έκδ., Νέα Υόρκη-Λονδίνο 1966, σ.σ Βλ. Βλ. Μορέν Εντγκάρ, Να σκεφτούµε την Ευρώπη, κεφ. 2 «Η Μεσαιωνική Ευρώπη», Εξάντας 1991, σ Βλ.Rougemont, Denis de, The idea of Europe, αγγλ. έκδ., Νέα Υόρκη-Λονδίνο 1966, σελ , Καραγεώργος Βασίλης, «Ο όρος «Ευρώπη» στις µεσαιωνικές πηγές», Αντίδωρον πνευµατικόν, (τιµητ. τόµος Γερασιµ. Κονιδάρη), Αθήνα 1981, σ.σ. 5-37, Heikki Mikkeli, Europe as an idea and an identity, κεφ. 2 Christendom and Europe in the Middle Ages Christendom and European Unity, Palgrave 1998, σ Ιωάννης Κ. Χασιώτης, Αποζητώντας την ενότητα στην πολυµορφία: Οι απαρχές της ευρωπαϊκής ενότητας από το τέλος του Μεσαίωνα ως τη Γαλλική Επανάσταση, Εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1999, σ Reuter, Timothy, Medieval Ideas of Europe and their modern historians στο History Workshop Journal, vol. 33, σ.σ καθώς επίσης και Pocock J.G.A. Some Europes in their history στο Padgen Anthony (ed.), The idea of Europe: from Antiquity to the European Union, Woodrow Wilson Press & Cambridge University Press, USA 2006 (3 rd edition), σ.σ

4 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 4 αποκορύφωµα το Σχίσµα των δύο Εκκλησιών, Ανατολικής και υτικής (Ορθόδοξης και Καθολικής). Θα ήταν, λοιπόν, υπερβολή να θεωρηθεί το βασίλειο του Καρλοµάγνου ως η αφετηρία της ευρωπαϊκής σύγκλισης. Με άλλα λόγια, η ιδεολογική βάση για τη συνένωση των ποικίλων λαών που συµπεριλήφθηκαν στην καρολίδεια επικράτεια δεν θα πρέπει να συσχετιστεί µε την «ευρωπαϊκότητα» αλλά µε τη χριστιανική και ρωµαϊκή «οικουµενικότητα», καθώς ο ίδιος επιχείρησε να τις εξισώσει και να γίνει αυτός που θα συνεχίσει τη δυτική χριστιανο-ρωµαϊκή παράδοση. 10 Μόλις το 14 ο αιώνα η λέξη «Ευρώπη» άρχισε να χρησιµοποιείται ευρέως από έναν µεγάλο αριθµό διανοουµένων και συγγραφέων. Από εδώ και στο εξής η Ευρώπη ταυτίζεται µε τη Χριστιανοσύνη -δηλαδή Ευρωπαίοι είναι όσοι ενστερνίζονταν το Χριστιανισµό- ενώ εµφανή πλέον είναι τα φαινόµενα της οικονοµικής ύφεσης, της κοινωνικής αναταραχής και γενικότερα της πολιτικής και θρησκευτικής κρίσης που θα κυριαρχούν στο προσκήνιο ως το τέλος του 15 ου αιώνα. Έπειτα από το θάνατο του Καρλοµάγνου, η ιδέα της Χριστιανοσύνης απορροφά την ιδέα της Ευρώπης και οι διχασµοί της Χριστιανοσύνης τη διαλύουν. Παρ όλο, όµως, που από τώρα η ευρωπαϊκή ταυτότητα µοιάζει να προβάλλει από τη χριστιανική ταυτότητα, ο Χριστιανισµός δεν είναι ούτε γενεαλογικός ούτε ίδιον της Ευρώπης. Η θρησκεία αυτή που προέρχεται από την Ιουδαία, διαδόθηκε πρώτα στη Μικρά Ασία, έπειτα ένθεν και ένθεν της Μεσογείου και κάλυψε την Ευρώπη πολύ αργότερα. Οι αραβικές κατακτήσεις είναι εκείνες που εξισλαµίζοντας την Ανατολή και τη Βόρειο Αφρική, περιόρισαν, εγκλώβισαν και έκλεισαν για αιώνες το Χριστιανισµό στην Ευρώπη. Όπως υποστηρίζει ο Μορέν, «σε ένα πρώτο διάστηµα, το Ισλάµ διαµορφώνει την Ευρώπη, εγκλείοντας εκεί τη Χριστιανοσύνη (7 ος αιώνας) και ότι σε ένα δεύτερο διάστηµα η Ευρώπη διαµορφώνεται εναντίον του Ισλάµ, αναγκάζοντάς το να υποχωρήσει στο Πουατιέ (732 µ.χ)». 11 Το συµπέρασµα που προκύπτει είναι ότι η ενότητα και η ιδέα ενός ενοποιηµένου κράτους προερχόταν από δύο πηγές στη µεσαιωνική Ευρώπη: από τη µία πλευρά την ιδέα µιας χριστιανικής κοινότητας και από την άλλη πλευρά την κληρονοµιά της «οικουµενικότητας» της Ρωµαϊκής Αυτοκρατορίας. Για το λόγο αυτό εν µέρει, η χρήση του όρου «Ευρώπη» έπαιρνε διάφορες µορφές. Αναφερόµενοι στην ενότητα της ηπείρου, ορισµένοι συγγραφείς εννοούσαν την πολιτική ενότητα, άλλοι την πνευµατική ενότητα, αυτή των διανοουµένων. Για πολλούς, η Ευρώπη σήµαινε την ενότητα του χριστιανικού κόσµου, ταυτιζόταν µε το Χριστιανισµό, ενώ για κάποιους αποτελούσε µια γεωγραφική ολότητα. Παράλληλα, η αίσθηση της ενότητας ήταν λανθάνουσα στη συµπεριφορά και στις πράξεις των Ευρωπαίων απέναντι στον εξωτερικό εχθρό, για παράδειγµα απέναντι στο Ισλάµ, στους Μογγόλους ή τους Τούρκους. Κανένα, δηλαδή, από τα συµφέροντα εντός της επικράτειας της Γηραιάς Ηπείρου δεν συνιστούσε επαρκές κίνητρο που θα ωθούσε προς µία ευρωπαϊκή σύγκλιση. 10 Ullman Walter, Medieval Political Thought, Harmondsworth: Penguin 1979, σ.σ και Heikki Mikkeli, Europe as an idea and an identity, κεφ. 2 Christendom and Europe in the Middle Ages Christendom and European Unity, Palgrave 1998, σ Βλ. Μορέν Εντγκάρ, Να σκεφτούµε την Ευρώπη, κεφ. 1.2 «Η Μεσαιωνική Ευρώπη», Εξάντας 1991, σ

5 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 5 Από το 12 ο µ.χ αιώνα, ο όρος «Ευρώπη» αποκτά νέες διαστάσεις. Αντί για µια περιορισµένη έννοια, επικράτησε µια ευρύτερη αντίληψη της «χριστιανικής οικουµενικότητας» που ταίριαζε καλύτερα στις ανάγκες της Εκκλησίας. Ετυµολογικά, η «Ευρώπη» δεν περιείχε κάποιο συναισθηµατικό βάρος σε αντίθεση µε τη Χριστιανοσύνη. Οι γεωγράφοι, όµως, εξακολουθούσαν να χρησιµοποιούν τον όρο µε το προγενέστερο περιεχόµενό του. Αν κάποιο είδος ενότητας ενυπήρχε στη µεσαιωνική Ευρώπη, µάλλον αφορούσε περισσότερο το πολιτισµικό παρά το πολιτικό επίπεδο. Κοινοί παρονοµαστές ήταν οι παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιµα όπως τα πανεπιστηµιακά ιδρύµατα, ο φεουδαλισµός και η κουλτούρα των ιπποτών. Ο µοναχός Bartholomaeus Anglicus έγραφε το 13 ο αιώνα ότι όπως τα παλιά χρόνια η πόλη των Αθηνών ήταν η µητέρα των γραµµάτων και των τεχνών, η τροφός των φιλοσόφων και όλων των επιστηµών, έτσι ήταν το Παρίσι τότε (το 13 ο αι. µ.χ) όχι µόνο για τη Γαλλία αλλά για ολόκληρη την Ευρώπη. 12 Η ευρωπαϊκή ενότητα που επικρατούσε κατά το Μεσαίωνα 13 προερχόταν κατά κύριο λόγο από την «οικουµενικότητα της Χριστιανοσύνης» παρά από κοινές αποδεκτές πολιτικές απόψεις. Αντιπροσωπευτική είναι η σύνοψη του Bartlett για την «ευρωπαϊκότητα» της Ευρώπης: «Ως το 1300 η Ευρώπη υπήρχε ως µία αναγνωρίσιµη πολιτισµική ολότητα. Αυτό µπορούσε να περιγραφεί µε περισσότερους από έναν τρόπους αλλά κάποια κοινά χαρακτηριστικά της πολιτισµικής της όψης ήταν οι άγιοι, τα ονόµατα, τα νοµίσµατα, οι καταστατικοί χάρτες, οι εκπαιδευτικές πρακτικές Περί τα τέλη της µεσαιωνικής περιόδου, οι ονοµασίες της Ευρώπης και οι κουλτούρες της ήταν περισσότερο οµοιόµορφες από ποτέ. Οι ηγέτες της Ευρώπης κατασκεύασαν νοµίσµατα και εξαρτιόνταν από την Ανώτατη ικαστική Αρχή. Οι γραφειοκράτες της Ευρώπης µοιράζονταν την κοινή εµπειρία µιας ανώτερης εκπαίδευσης. Αυτό ήταν ο εξευρωπαϊσµός της Ευρώπης». 14 Τον 14 ο αιώνα, ο Χριστιανισµός «θριαµβεύει», εκδιώκοντας τα υπόλοιπα θρησκεύµατα και µαζί τους κάθε αµφιβολία και αίρεση εναντίον του. Αξιοσηµείωτο γεγονός εκείνης της εποχής αποτελούν οι Σταυροφορίες. Ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι οι Σταυροφόροι θεωρούν τον εαυτό τους αλλά και θεωρούνται από τους Βυζαντινούς και τους Μωαµεθανούς όχι ως Ευρωπαίοι αλλά ως Φράγκοι. Πράγµατι, δεν είναι η Ευρώπη που επιχειρεί µια πρώτη εξωτερική αποίκιση. Είναι ο 12 Το αγγλικό κείµενο είναι το ακόλουθο: Just as in former times the city of Athens was the mother of liberal arts and letters, the nursemaid of philosophers and of all the sciences, so is Paris in our day, not only for France, but for the whole of Europe, Βλ. Duroselle, Jean-Baptiste, Europe. A History of its Peoples, Viking, London, 1990, σ Για τη «µεσαιωνική Ευρώπη» βλ. Chester Jordan W., Europe in the Middle Ages στο Padgen Anthony (ed.), The idea of Europe: from Antiquity to the European Union, Woodrow Wilson Press & Cambridge University Press, USA 2006 (3 rd edition), σ.σ Το ακριβές κείµενο είναι το ακόλουθο: By 1300 Europe existed as an identifiable cultural entity. It could be described in more than one way, but some common features of its cultural face are the saints, names, coins, charters and educational practices By the late medieval period Europe s rulers everywhere minted coins and depended on chanceries: Europe s bureaucrats shared a common experience of higher education. This is the Europeanization of Europe, βλ. Barlett Robert, The making of Europe. Conquest, Colonization and Cultural Change , Harmondsworth: Penguin Books, 1993, σ

6 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 6 Χριστιανισµός που επιδιώκει να επιστρέψει στις ρίζες του. Βέβαια, κατά τη διάρκεια των Σταυροφοριών, λαµβάνουν χώρα πολιτιστικές επιδράσεις που κατευθύνονταν από τους εξευγενισµένους Άραβες προς άκαµπτους Φράγκους ιππότες. Ο 15 ος αιώνας και οι Νεότεροι Χρόνοι διαχωρίζουν την Ευρώπη από το Χριστιανισµό. Συγκεκριµένα, διαδίδεται η Χριστιανοσύνη στην Αµερική και η λαϊκή σκέψη στην Ευρώπη. Εποµένως, µόνο η µεσαιωνική Ευρώπη µπορεί να ταυτιστεί µε το Χριστιανισµό. Εντούτοις, όµως, και αυτή δεν παύει να είναι ετερογενής και διασπασµένη. Η θρησκεία που την ενώνει ταυτόχρονα τη διαιρεί. Ας µην ξεχνάµε ότι το χωρισµό µεταξύ Ανατολικής και υτικής Αυτοκρατορίας ακολουθεί το οριστικό σχίσµα µεταξύ Ορθοδοξίας και Καθολικισµού. Την ίδια εποχή, σηµειώνονται ανακατατάξεις και ξεσπάσµατα που σηµατοδοτούν την εµφάνιση της εκρηκτικής Ευρώπης. Είναι για το ξέσπασµα της Μεταρρύθµισης σε συνδυασµό µε τη διάδοση των ιδεών, που ευνοείται από την ανακάλυψη της τυπογραφίας. Είναι το ξέσπασµα της Αναγέννησης µεταξύ Πίστης, Θρησκείας και Ανθρωπισµού. Είναι το οικονοµικό, κοινωνικό, πολιτιστικό ξέσπασµα και η δηµιουργία των Εθνικών Κρατών. Αξίζει να σηµειωθεί ότι ο όρος «Ευρώπη», ο οποίος από το 15 ο αιώνα και έπειτα άρχισε να αποµακρύνεται από την έννοια της Χριστιανοσύνης, χρησιµοποιήθηκε κατά τους νεότερους χρόνους µε βάση το ακόλουθο τρίπτυχο: Α. Για να εµφυσήσει στους Ευρωπαίους την αίσθηση ότι συν-ανήκουν, συµµετέχουν και µοιράζονται έναν κοινό πολιτισµό αλλά ταυτόχρονα και για να θωρακιστούν έναντι έξωθεν απειλών, κυρίως έναντι των Τούρκων. Β. Οι Ευρωπαίοι ταξιδιώτες ήταν πεπεισµένοι, έπειτα από τις περιπλανήσεις τους σε όλον τον κόσµο, για την ανωτερότητα του ευρωπαϊκού πολιτισµού συγκρινόµενου µε τους πολιτισµούς των άλλων ηπείρων. Γ. Οι διαφωνίες µεταξύ των διαφόρων πολιτικών κοµµάτων και φατριών που γεννήθηκαν στην Ευρώπη τόνιζαν την άµεση ανάγκη για ύπαρξη ενότητας και ασφάλειας στη Γηραιά Ήπειρο. 15 Κατά τον 16 ο και 17 ο αιώνα, το Εθνικό Κράτος γίνεται απόλυτος άρχων απέναντι σε κάθε αρχή που θα ήθελε να είναι ανώτερη από αυτό. Ο Λόγος του κράτους υπερβαίνει στο εξής την υπερεθνική θρησκεία και το κράτος επιτυγχάνει να θέτει συχνά υπό την εξουσία του µια Εκκλησία, η οποία έχει τη τάση να ταυτίζεται µε το έθνος, κυρίως στην Ευρώπη της Μεταρρύθµισης. Χαρακτηριστικό είναι ότι η γενίκευση του όρου Ευρώπη, σε βάρος του όρου Χριστιανοσύνη, αντιστοιχεί ακριβώς στην πλήρη ηγεµονία των Εθνικών Κρατών. Έτσι από τον 16 ο µέχρι το τέλος του 18 ου αιώνα, τα Εθνικά Κράτη καταλαµβάνουν την ευρωπαϊκή σκηνή, όχι µόνο αποµακρύνοντας κάθε ελπίδα µιας αυτοκρατορικής ή θεοκρατικής παλινόρθωσης, µα και κατορθώνοντας να εµποδίσουν κάθε ηγεµονία ενός µόνο κράτους επί της Ευρώπης. Με πολύ εύστοχο τρόπο ο Εντγκάρ Μορέν σηµειώνει ότι «η σύγχρονη Ευρώπη διαµορφώνεται χάνοντας τον Αρχαίο Κόσµο (πτώση του Βυζαντίου 1453), 15 Για το τρίπτυχο βάσει του οποίου ερµηνεύτηκε ο όρος «Ευρώπη» βλ. Burke Peter, Did Europe exist before 1700? στο History of European Ideas, Vol , σ.σ

7 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 7 ανακαλύπτοντας το Νέο Κόσµο (1492) και αλλάζοντας τον Κόσµο (Κοπέρνικος ) Η σύγχρονη Ευρώπη ξεπηδά από τη µεταµόρφωση κι αρχίζει το πέταγµά της πάνω στον Κόσµο, όπως ένα φτερωτό έντοµο που βγαίνει από µια χρυσαλλίδα. Αυτό που κυοφορούσε το τέλος του Μεσαίωνα παίρνει νέα µορφή και νέα δύναµη. Είναι τα µοναρχικά κράτη, ο αστισµός στις πόλεις, ο εµπορικός, χρηµατιστικός και ήδη βιοµηχανικός καπιταλισµός. Η µεσαιωνική Ευρώπη εµπεριείχε ήδη διασπάσεις και ρήξεις. Η σύγχρονη Ευρώπη ανατινάζει τη Χριστιανοσύνη και διαµορφώνεται µε αυτό και µέσα σε αυτό το ξέσπασµα». 16 Πρόκειται για το ξέσπασµα της Μεταρρύθµισης. το ξέσπασµα της Αναγέννησης µεταξύ Πίστης και Λόγου, Θρησκείας και Ανθρωπισµού. είναι το οικονοµικό, κοινωνικό, πολιτιστικό ξέσπασµα. είναι το ξέσπασµα της Ευρώπης σε εθνικά κράτη. Η γενίκευση του όρου «Ευρώπη» σε βάρος του όρου «Χριστιανοσύνη»αντιστοιχεί ακριβώς στην πλήρη ηγεµονία των εθνικών κρατών. Παραδόξως, κατά τη διάρκεια του 18 ου αιώνα, η έννοια «Ευρώπη» ενώνει µια ήπειρο τεµαχισµένη σε κράτη που σχεδόν αδιάλειπτα διεξάγουν πολέµους µεταξύ τους. Αντιστοιχεί, δηλαδή, στην εποχή που συζευγνύει τις εθνικές ηγεµονίες, τους πολέµους, το ίκαιο των ανθρώπων, την ισορροπία των δυνάµεων. Οι πόλεµοί της εµποδίζουν κάθε ενοποιητική ηγεµονία και συντηρούν τον πολυκεντρισµό. «Όταν, όµως, τα Εθνικά Κράτη µετατραπούν σε Έθνη-Κράτη, όταν οι πόλεµοι γίνουν µαζικοί και ολότελα εθνικοί, όταν οι πρόοδοι στον εξοπλισµό επιτρέψουν τις εκατόµβες σε µεγάλη κλίµακα, τότε λοιπόν η Ευρώπη θα φθάσει στο απόγειό της και θα βυθιστεί στην άβυσσο». 17 Η επαναστατική Γαλλία του 18 ου αιώνα είναι το πρώτο ολοκληρωµένο µοντέλο Έθνους-Κράτους. Έκτοτε, το Έθνος-Κράτος καθίσταται ταυτόχρονα η πηγή, η βάση και η έδρα µιας νέας θρησκείας καθαρά σύγχρονης. Το Έθνος-Κράτος µεταβάλλεται σε µυθική κοινότητα, όπου οι πολίτες γίνονται τα «παιδιά της πατρίδας», αδελφωµένοι και ασπαζόµενοι την ίδια θρησκεία. Αντιλαµβάνεται κανείς ότι µε αφετηρία αυτό το µυθικό, συναισθηµατικό και θρησκευτικό σύµπλεγµα αναπτύσσεται το ισχυρότατο συναίσθηµα της Πατρίδας- Οίκου και ότι µε απαρχή την εθνική αδελφοσύνη µπόρεσε να ξεπηδήσει η ιδέα του «κοινού αίµατος», η οποία κατά γράµµα έγινε πολλές φορές ρατσιστική. Μέσα στο Έθνος-Κράτος, το άτοµο βρίσκει το θεµέλιο της ταυτότητάς του, ταυτόχρονα στο οικογενειακό, εθνικό του περιβάλλον και στη µυθολογικήπραγµατική συγγένεια προς το Έθνος του. Συγχρόνως, η ιστορική απειλή του εχθρού παίζει έναν αποφασιστικό ρόλο στην αποκρυστάλλωση και την έξαρση της εθνικής ταυτότητας. Συνδέει την ύπαρξη του Έθνους µε αυτήν του πολίτη στις σχέσεις ζωής, θανάτου, ελευθερίας και υποδούλωσης. Για το Ναπολέοντα, η ιδανική Ευρώπη είναι η «Γαλλική Ευρώπη». Κατά την άποψή του, η Γαλλία µπορούσε να ηγηθεί των υπολοίπων εθνών-κρατών, γεγονός που θα µετέτρεπε την Ευρώπη σε οµοσπονδιακό κράτος της ή σε τµήµα της ανερχόµενης γαλλικής αυτοκρατορίας. Το Παρίσι θα γινόταν η µητρόπολη της 16 Μορέν Εντγκάρ, Να σκεφτούµε την Ευρώπη, κεφ. «Η εκρηκτική Ευρώπη», Εξάντας 1991, σ Μορέν Εντγκάρ, Να σκεφτούµε την Ευρώπη, κεφ. «Η εκρηκτική Ευρώπη», Εξάντας 1991, σ. 69, καθώς επίσης και Fontana Biancamaria, The Napoleonic Empire and the Europe of Nations στο Padgen Anthony (ed.), The idea of Europe: from Antiquity to the European Union, Woodrow Wilson Press & Cambridge University Press, USA 2006 (3 rd edition), σ.σ

8 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 8 Ευρώπης και η γαλλική η κυρίαρχη εθνικότητα. Η κοσµοπολίτικη Ευρώπη θα ήταν υποταγµένη στο γαλλικό πολιτισµό. Αυτή η εξοµοίωση της Γαλλίας µε την Ευρώπη θεωρήθηκε από τους διανοούµενους του 18 ου αιώνα ένα πρωτόγνωρο φαινόµενο καθώς η Γαλλία αντιπροσώπευε τον πολιτισµό και το ευρωπαϊκό ιδεώδες par excellence. Στα τέλη του 18 ου αιώνα, αυτή η φιλογαλλική ευφορία προκάλεσε γενικευµένη αντίδραση σε ό,τι σχετιζόταν µε τη συγκεκριµένη χώρα, κυρίως µε τη γλώσσα και τον πολιτισµό, ιδιαίτερα στις Κάτω Χώρες, τη Γερµανία και τη Βρετανία. Το όνειρο του Ναπολέοντα για µια ενωµένη Ευρώπη υπό την ηγεµονία της Γαλλίας δεν πραγµατοποιήθηκε ποτέ. Εξόριστος στο νησί της Αγίας Ελένης το 1816, παραδέχθηκε µε πικρία ότι τα ιδανικά του δεν ήταν τίποτε άλλο από ένα ευχάριστο όνειρο, µια ουτοπία την εποχή που ο εθνικισµός, οι συντηρητικές αρετές και η αδιαφορία ήταν φαινόµενα διαδεδοµένα στην Ευρώπη. 18 Η ευρωπαϊκή «ισορροπία» του 18ου αιώνα ανατρέπεται κατά τη διάρκεια του 19 ου. Την µοναρχία ελέω Θεού διαδέχονται οι συνταγµατικές µοναρχίες και οι δηµοκρατίες, ενώ έκδηλος είναι ο πολλαπλασιασµός των ευρωπαϊκών Εθνών- Κρατών και η γενικευµένη αφύπνιση των υπόδουλων εθνοτήτων που αποβλέπουν στη χειραφέτησή τους. Είναι, λοιπόν, φανερό ότι η Ευρώπη του 19 ου αιώνα αποτελεί το µεγαλύτερο επιθετικό παράγοντα των Νεότερων Χρόνων. Οι σαρωτικές αλλαγές που έλαβαν χώρα στα τέλη του 18 ου και στις αρχές του 19 ου αιώνα σηµατοδότησαν τη λήξη µιας περιόδου για την Ευρώπη, όπου η Γηραιά Ήπειρος αντιµετωπιζόταν ως µια πολιτισµική και πολιτική ολότητα µε κοινή ιστορική και πνευµατική κληρονοµιά. Αυτή, όµως, η θεώρηση της Ευρώπης δεν είχε κάποια λογική βάση, γεγονός που έγινε αντιληπτό κατά τη διάρκεια του 19 ου αιώνα. Αντιθέτως, άρχισε να επικρατεί µία νέα αντίληψη που δεν είχε τις ρίζες της στο ιστορικό παρελθόν. Κάτω από την επίδραση των δηµοκρατικών ιδεωδών που εµφανίστηκαν γύρω στο 1840, επήλθε µια σηµαντική αλλαγή στην ιστορική αντίληψη για την ιδέα της Ευρώπης. Μέχρι τα µέσα του 19 ου αιώνα η καταγωγή της σύγχρονης Ευρώπης ήταν αναπόφευκτα συνδεδεµένη µε την πτώση της Ρωµαϊκής Αυτοκρατορίας. Η επικράτηση του Χριστιανισµού θεωρήθηκε το εναρκτήριο σηµείο του ευρωπαϊκού πολιτισµού. Χρειάστηκε το 1846 ένας Άγγλος τραπεζίτης, ο George Grote ( ), να εκδώσει σε βιβλίο την ελληνική ιστορία, γεγονός που προκάλεσε την επανεκτίµηση των θεωριών για την προέλευση της Ευρώπης. Τώρα πια η Αθηναϊκή ηµοκρατία εκλαµβανόταν ως το λίκνο του ευρωπαϊκού πολιτισµού. Ο Grote ήταν ο πρώτος που επεσήµανε τη συµβολή της αρχαίας Αθήνας στην εγκαθίδρυση ενός δηµοκρατικού προτύπου. Σηµαντική στο σηµείο αυτό είναι η επισήµανση του Pim den Boer ότι καθώς οι καιροί χαρακτηρίζονται από µια προσπάθεια πολιτικού εκδηµοκρατισµού, θα ήταν χρήσιµο να εκτείνουµε την ιστορία της Ευρώπης στο απώτερο παρελθόν και να θέσουµε τα ιδεώδη της δηµοκρατίας και της ελευθερίας που αναπτύχθηκαν στην αρχαία Ελλάδα ως το σηµείο απαρχής της Ευρώπης. 19 Παράλληλα, την ίδια εποχή εµφανίζεται και διαδίδεται ευρέως η έννοια του ευρωπαϊκού πολιτισµού ως ανώτερου σε σχέση µε τους πολιτισµούς των άλλων 18 Thompson Martyn P., Ideas of Europe during the French Revolution and Napoleonic Wars στο Journal of the History of Ideas, vol. 55, 1994, σ den Boer Pim, Europe to 1914: the making of an idea στο History of the idea of Europe, The Open University, Routledge, revised edition 1995, σ

9 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 9 ηπείρων, ενώ το ζήτηµα της «ευρωπαϊκότητας» αποτελούσε το αγαπηµένο αντικείµενο των διανοούµενων. Παράλληλα, η γένεση των εθνών-κρατών, που δρούσαν ως ανεξάρτητες πολιτικές οντότητες, δεν άφηνε πολλά περιθώρια για τη διαµόρφωση µιας κοινής ευρωπαϊκής πορείας. Η ιδέα της οικονοµικής σύγκλισης, της δηµιουργίας µιας κοινότητας εθνών, περιφερειών και ανθρώπων, άρχιζε πια να κερδίζει έδαφος καθώς το ενδεχόµενο µιας οικονοµικής συµµαχίας ήταν για τους ηγέτες ελκυστικό. Παρ όλα αυτά, η ιδέα αυτή παρέµεινε λανθάνουσα κατά το 19 ο και στις αρχές του 20ου αιώνα αλλά αναζωπυρώθηκε στα χρόνια που ακολούθησαν το εύτερο Παγκόσµιο Πόλεµο, χαράζοντας το δρόµο για τη δηµιουργία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Όπως επισηµαίνει ο Thompson, η Ευρώπη παρέµεινε ως ιδέα µόνο στα χαρτιά και συνέχισε να είναι µια κοινότητα που στηρίχθηκε στη διαφορετικότητα. 20 Η ευρωπαϊκή «ισορροπία» του 18ου αιώνα παρεκτρέπεται κατά τη διάρκεια του 19 ου. Την µοναρχία της Θείας δικαιοσύνης διαδέχονται οι δηµοκρατικές µοναρχίες και οι δηµοκρατίες, ενώ έκδηλος είναι ο πολλαπλασιασµός των ευρωπαϊκών Εθνών-Κρατών και η γενικευµένη αφύπνιση των υπόδουλων εθνοτήτων αποβλέπουν στη χειραφέτησή τους. Είναι, λοιπόν, φανερό ότι η Ευρώπη του 19 ου αιώνα αποτελεί το µεγαλύτερο επιθετικό παράγοντα των Νεότερων Χρόνων. Ο εκβιοµηχανισµός της Ευρώπης κατά τη διάρκεια του 19 ου αιώνα επέφερε ριζικές αλλαγές και συνέβαλε στη δηµιουργία και την καταστροφή ενός αισθήµατος «ευρωπαϊκότητας». Από τη µια πλευρά, η ανάπτυξη των µέσων επικοινωνίας καθώς και η καθιέρωση ενός πληρέστερου εκπαιδευτικού συστήµατος που οδήγησε ένα µεγάλο αριθµό ατόµων σε µια αρτιότερη γνώση της γεωγραφίας και της πολιτικής της Ευρώπης. Από την άλλη πλευρά, το περιεχόµενο της «ευρωπαϊκότητας» υποτιµήθηκε καθώς ο εκβιοµηχανισµός συνδέθηκε άµεσα µε τη διαδικασία οικοδόµησης των εθνών, γεγονός που δεν οδήγησε σε µια σταθερότητα στην Ευρώπη αλλά αντιθέτως συνετέλεσε στη γέννηση του εθνικισµού και των επιπτώσεων που τον ακολούθησαν. Ο 20ος αιώνας σηµατοδοτείται από ολέθριες πολεµικές συγκρούσεις και ανακατατάξεις, οι οποίες διαδραµατίζουν καταλυτικό ρόλο στη διαµόρφωση µιας νέας ευρωπαϊκής συνείδησης και ταυτότητας καθώς και στη συγκρότηση της ενιαίας Ευρώπης. Τα Έθνη-Κράτη µπορεί, τώρα πια, να διαθέτουν µια ενότητα, εντούτοις, όµως, χαρακτηρίζονται από εθνική, οικονοµική και πολιτιστική ετερογένεια. Στο πολιτικό επίπεδο, οι τάσεις αυτές εκφράστηκαν στο εσωτερικό της Ευρώπης µε τη µορφή ενός κραυγαλέου εθνικιστικού σωβινισµού και µε τη µορφή ιµπεριαλισµού. Ο νέος ευρωπαϊκός διεθνισµός των διανοουµένων και των σοσιαλιστών αποτελούσε στην ουσία προνόµιο µιας µικρής µειοψηφίας. Με άλλα λόγια, από το 1914 ως το 1945, η έννοια της Ευρώπης ως ολότητα, µε κύριο χαρακτηριστικό την ενότητα, άρχισε να διαβρώνεται, προετοιµάζοντας το έδαφος για το ξέσπασµα των δύο παγκοσµίων πολέµων και τις καταστροφικές τους συνέπειες. Πριν, λοιπόν, από τη Γαλλική Επανάσταση, ο όρος Ευρώπη χρησιµοποιούταν αποκλειστικά για να προσδιορίσει γεωγραφικά την ήπειρο. Κατά τους αρχαιοελληνικούς χρόνους, είχε συσχετιστεί µε την έννοια της ελευθερίας, τον 15 ο 20 Thompson Martyn P., Ideas of Europe during the French Revolution and Napoleonic Wars στο Journal of the History of Ideas, vol. 55, 1994, σ.σ

10 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 10 αιώνα µε τη Χριστιανοσύνη, τον 16 ο αιώνα µε την «πολιτική της ισορροπίας των δυνάµεων» και τον 18 ο αιώνα µε τον πολιτισµό. Αυτοί, όµως, οι συσχετισµοί δεν µπορούν να θεωρηθούν σταθεροί και χρονικά αµετάβλητοι. Μάλλον πρόκειται για χρονικούς και εννοιολογικούς προσδιορισµούς που εισάγονται κατά καιρούς στο δηµόσιο διάλογο σχετικά µε την Ευρώπη σε διάφορα ιστορικά επίπεδα. Έπειτα από τη Γαλλική Επανάσταση και τις τεράστιες αλλαγές που επέφερε στο πολιτικό, κοινωνικό και ιδεολογικό επίπεδο, εκ των πραγµάτων επικράτησε η άποψη να αντιµετωπίζονται τα φαινόµενα και οι αντιλήψεις ως προϊόντα της ιστορικής εξέλιξης. Η ιστορική αυτή θεώρηση χρησιµοποιήθηκε τόσο για να υπερασπιστεί παραδοσιακές ευρωπαϊκές αξίες και το status quo όσο και για να ενθαρρύνει το µέλλον και τις νέες προοπτικές που διανοίγονταν για τη Γηραιά Ήπειρο. Αξίζει να σηµειωθεί ότι η ανάδυση µιας ισχυρής Ευρωπαϊκής Ιδέας, προς τα τέλη του 18 ου και τις αρχές του 19 ου αιώνα, συνδέεται µε αλλαγές στην ερµηνεία της ιστορίας και των εννοιών της κουλτούρας και του πολιτισµού, πολλές φορές κάτω από την επίδραση των εθνικιστικών κινηµάτων που αναπτύχθηκαν. Η ερµηνεία των όρων «κουλτούρα» και «πολιτισµός» συνδέονται άµεσα µε την αντίληψη που επικράτησε για την Ευρώπη από το 1914 ως το Άµεσο επακόλουθο του Πρώτου Παγκοσµίου Πολέµου και της Ρωσικής Επανάστασης ήταν να εµφανίζεται η Ευρώπη ως ένας πολιτισµός που διέρχεται κρίση: οι παλιές αξίες θρυµµατίστηκαν, ενώ η πολιτική και η κοινωνία έµοιαζαν να ακουµπούν σε σαθρά θεµέλια. Μέσα σε αυτό το κλίµα, οι διανοούµενοι προέβαλαν διαφορετικά οράµατα για µία «νέα Ευρώπη», παρόλο που ο εθνικισµός της παλαιάς Ευρώπης εξακολουθούσε να κυριαρχεί στην πολιτική σκέψη. Στα χρόνια που ακολούθησαν αµέσως µετά το εύτερο Παγκόσµιο Πόλεµο, µε τον εθνικισµό να υπόκειται σε διαρκή αµφισβήτηση και µε τις ΗΠΑ και τη Σοβιετική Ένωση να κυριαρχούν στην πολιτική και ιδεολογική σκηνή, παρατηρούνται κινήσεις προς την κατεύθυνση της οικονοµικής και πολιτικής συνεργασίας στη υτική Ευρώπη. Πρόκειται για τις πρώτες προσπάθειες προς την ευρωπαϊκή σύγκλιση, µε την έννοια της ουσιαστικής συµµετοχής των κρατών και όχι απλώς µε τη διακήρυξη ιδεαλιστικών σχεδίων για την Ευρώπη. Για πρώτη φορά τίθενται επί τάπητος ζητήµατα όπως η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, ο ρόλος των εθνικών κρατών στη σύγχρονη Ευρώπη, η ευρωπαϊκή ταυτότητα, η κοινή συνείδηση και η σύγχρονη ερµηνεία της «ιδέας της Ευρώπης». Αξιοσηµείωτο είναι ότι από τους αρχαιοελληνικούς χρόνους µέχρι σήµερα, η ιδέα της Ευρώπης εκτείνεται σε δύο επίπεδα και περιστρέφεται γύρω από δύο ευρεία θέµατα: από τη µία πλευρά «η Ευρώπη και οι άλλοι» -όπου ο όρος «άλλοι» αναφέρεται στους Ασιάτες, τους Τούρκους, τους Ρώσους και τους Αµερικανούς, λειτουργώντας σε αντιπαράθεση- και από την άλλη, η Ευρώπη αντιµετωπίζεται ως µία «κοινοπολιτεία εθνών», ως µία Ευρώπη που µοιράζεται κοινές πολιτικές, κοινωνικές και θρησκευτικές αξίες, ως µία Ευρώπη που χαρακτηρίζεται από µία οµοιογένεια µέσα στην ποικιλοµορφία της. Καθώς προχωρούµε στον 21 ο αιώνα, όλες οι παλιές ταυτίσεις της Ευρώπης, όπως ο γεωγραφικός προσδιορισµός, η εξίσωση µε την πολιτική ελευθερία, ο συσχετισµός µε τη Χριστιανοσύνη, η σύνδεση µε την κουλτούρα και τον πολιτισµό, όλες ενώνονται µε µία σύγχρονη σχέση. 10

11 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 11 Πολύ εύστοχα ο Μορέν ορίζει τη σύγχρονη Ευρώπη ως τον καρπό µιας µεταµόρφωσης και δεν έχει παύσει να ζει διαρκώς η ίδια µεταµορφώσεις: «από την Ευρώπη των Κρατών στην Ευρώπη των Εθνών-Κρατών, από την Ευρώπη της balance of powers στην Ευρώπη της "εκρυθµίας" και της παρεκτροπής, από την εµπορική Ευρώπη στη βιοµηχανική Ευρώπη, από την Ευρώπη του Απογείου στην Ευρώπη της Αβύσσου, από την Ευρώπη κυρίαρχο του κόσµου στην υπό κηδεµονία επαρχία Ευρώπη. Η ταυτότητά της, κατ αυτόν τον τρόπο, δεν ορίζεται ενάντια στις µεταµορφώσεις, αλλά µέσα στις µεταµορφώσεις». 21 Σε γενικές γραµµές, ο ορισµός της Ευρώπης που επικρατεί στις µέρες µας είναι «ενότητα µέσα στην πολυµορφία». Η Ευρώπη παρουσιάζεται ως η ήπειρος που δεν υπέκυψε ποτέ σε ένα και µόνο ηγέτη, που δεν ενδύθηκε έναν και µοναδικό πολιτισµό αλλά που βρίσκεται σε µία διαρκή συζήτηση σχετικά µε τις ρίζες της, τις αξίες της και τον πολιτισµό της. Με άλλα λόγια, είναι ένας ζωντανός οργανισµό σε συνεχή µεταβολή και εγρήγορση. Για το λόγο αυτό, δεν είναι δυνατό να θεωρηθεί ότι διαθέτει ένα σταθερό πυρήνα, µια συγκροτηµένη, διαµορφωµένη και αµετάβλητη πολιτιστική ταυτότητα. Οι δυσκολίες ορισµού του ευρωπαϊκού χώρου και του ευρωπαϊκού είδους ιαπιστώνουµε, λοιπόν, ότι από τον 15 ο αιώνα και εξής, η Ευρώπη είναι ο χώρος του ιστορικού στροβίλου και ο χώρος µιας έντονης πολιτικής, στρατιωτικής, οικονοµικής, µορφωτικής και πολιτιστικής δραστηριότητας. Είναι η Ευρώπη της πάλης των ιδεών, των ταξικών αγώνων, της αστικής τάξης, του καπιταλισµού, της βιοµηχανίας, της επιστήµης και της προόδου. ιερευνώντας τον υπόλοιπο κόσµο, αντιλαµβανόµαστε ότι όλο και πιο πολύ ανήκουµε στην Ευρώπη. Τον 19 ο αιώνα, η συµµετοχή αυτή γίνεται αισθητή µε διάφορους τρόπους. Προς το 1800, εµφανίζεται ο όρος «εξευρωπαϊσµός», που δηλώνει την προτίµηση για κάτι που είναι καθαρά ευρωπαϊκό. Προς το 1830, το ρήµα «εξευρωπαΐζω» µαρτυρεί ότι παρέχουµε στον κόσµο καλύτερο πολιτισµό. Τότε εκδηλώνεται υπεροπτικά ένα ευρωπαϊκό σύµπλεγµα ανωτερότητας πάνω σε κάθε άλλο πολιτισµό. εν είναι πλέον µόνο οι εξω-ευρωπαϊκοί πολιτισµοί που µοιάζουν καθυστερηµένοι, είναι και οι µη ευρωπαϊκές φυλές που φαίνονται κατώτερες. Στο τέλος του 19 ου αιώνα, τη στιγµή των σπουδαιότερων αποικίσεων και της ηγεµονίας πάνω στον κόσµο, η Ευρώπη θεωρεί τον εαυτό της φορέα της αληθινής πολιτιστικής αποστολής προς τους βαρβάρους. Τρέφει δε το µύθο περί ανωτερότητας των λευκών ανθρώπων, µεταξύ των οποίων διακρίνονται οι ανώτεροι των ανωτέρων, οι ψηλοί, ξανθοί Άριοι. Αυτός ο ρατσισµός, αρχικά αγγλοσαξονικός και µετά γερµανικός, διαλύει ταυτόχρονα κάθε ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, πράγµα που επαληθεύεται µε την επιδείνωση των εθνικισµών και τις αντιζηλίες για τις αποικίες, τις αγορές, τους «ζωτικούς χώρους». Σε αντίθεση µε τους εθνικισµούς, το όνειρο των «Ηνωµένων Κρατών της Ευρώπης» αποκτά τη σύσταση ενός συστήµατος ιδεών όπου αλληλοσυνδέονται η χειραφέτηση των εθνοτήτων, το δηµοκρατικό πολίτευµα και η ευρωπαϊκή οµοσπονδία. Μετά το 1918, η ιδέα των Ηνωµένων Κρατών της Ευρώπης κλονίζεται 21 Μορέν Εντγκάρ, Να σκεφτούµε την Ευρώπη, κεφ. 4 «Μια αβάσιµη βάση», Εξάντας 1991, σ.σ

12 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 12 από τη διεθνιστική ιδέα των µπολσεβίκων, για να ξαναγεννηθεί στο δυτικό τµήµα της ηπείρου µετά το τέλος του Β Παγκοσµίου Πολέµου. Από τον ψυχρό πόλεµο ως το 1989, µια νέα διαίρεση χωρίζει κατακόρυφα τη Γηραιά Ήπειρο και κυριαρχείται από δύο ηγεµονίες, κάθε µια από τις οποίες είναι µε τον τρόπο της ευρωπαϊκή. Παρ όλο που η ΕΣΣ είναι ασιατική, παραµένει στέλεχος ευρωπαϊκό. Οι Ηνωµένες Πολιτείες της Αµερικής είναι κατά 90% Ηνωµένα Κράτη Ευρωπαίων µεταναστών. Αυτή η κατάσταση είναι που καθιστά ακόµα πιο σύνθετο τον ορισµό της Ευρώπης. Τέλος, υπάρχει και µια άλλη δυσκολία ορισµού: η Ευρώπη έχει εξευρωπαΐσει τον κόσµο και µοιραία κατάντησε τον εξευρωπαϊσµό παγκόσµιο. Γι αυτόν το λόγο, το ειδικά ευρωπαϊκό δεν είναι πλέον αποκλειστικά ευρωπαϊκό: το έθνος-κράτος, η δηµοκρατία, ο ανθρωπισµός, η ορθολογικότητα, η επιστήµη, η τεχνολογία είναι παιδιά της Ευρώπης και όλου του κόσµου ταυτόχρονα. ηλαδή, τα πολιτιστικά όρια είναι συγκεχυµένα γιατί ο ευρωπαϊκός πολιτισµός απλώθηκε και απλώνεται παντού στον κόσµο. Τι αποµένει από την Ευρώπη, αυτό το γεωπολιτικό, ιστορικό και πολιτισµικό σύµπλεγµα που αναδύεται µέσα από τις συγκρούσεις και τις αλλεπάλληλες µεταµορφώσεις της; Αποµένει η πολύ πλούσια ποικιλία των υπερεθνικών (γερµανικών, λατινικών, σλαβικών) πολιτισµών και των εθνικών πολιτισµών που ο καθένας είναι εκπροσωπείται από µία πρωτότυπη γλώσσα. Παράλληλα, αποµένει µία εξαιρετική πολυµορφία, µία ετεροµορφία επιµέρους εθνικών πολιτισµών που φυλάσσουν τα κράτη ως κόρη οφθαλµού. Στην προοπτική των αχανών χωρών µε τους διαφορετικούς πολιτισµούς της ασιατικής και της αµερικανικής ηπείρου, η Ευρώπη εµφανίζεται σαν µία σφαίρα µικρών πολιτισµικών διαµερισµάτων τοπικών, περιφερειακών, επαρχιακών, εθνικών. Κατά συνέπεια, χρειάζεται να αναζητήσουµε στο παρόν και όχι στο παρελθόν την αρχή της ευρωπαϊκής οργάνωσης. Είναι ακριβώς η ζωτική ανάγκη να διασώσει την ταυτότητά της που επικαλείται µια νέα µεταµόρφωση της Ευρώπης. Επιλογή Βιβλιογραφίας Barlett Robert, The making of Europe: Conquest, Colonization and Cultural Change , Penguin Books, Harmondsworth Burke Peter, Did Europe exist before 1700? στο History of European Ideas, Vol , σ.σ Duroselle, Jean-Baptiste, Europe: A History of its Peoples, Viking, London, Heikki Mikkeli, Europe as an idea and an identity, Palgrave Kevin Wilson & Jan van der Dussen, The history of the idea of Europe, Routledge, London

13 Ανιστόρητον, τοµ. 6 (2006) 13 Padgen Anthony (ed.), The idea of Europe: from Antiquity to the European Union, Woodrow Wilson Press & Cambridge University Press, USA 2006 (3 rd edition). Reuter, Timothy, Medieval Ideas of Europe and their modern historians στο History Workshop Journal, vol. 33, σ.σ Rougemont, Denis de, The idea of Europe, αγγλ. έκδ., Νέα Υόρκη-Λονδίνο Thompson Martyn P., Ideas of Europe during the French Revolution and Napoleonic Wars στο Journal of the History of Ideas, vol. 55, 1994, σ.σ Ullman Walter, Medieval Political Thought, Penguin, Harmondsworth Καραγεώργος Βασίλης, «Ο όρος «Ευρώπη» στις µεσαιωνικές πηγές», Αντίδωρον πνευµατικόν, (τιµητ. τόµος Γερασιµ. Κονιδάρη), Αθήνα 1981, σ.σ Μορέν Εντγκάρ, Να σκεφτούµε την Ευρώπη, Εξάντας, Αθήνα Χασιώτης Ιωάννης Κ., Αποζητώντας την ενότητα στην πολυµορφία: Οι απαρχές της ευρωπαϊκής ενότητας από το τέλος του Μεσαίωνα ως τη Γαλλική Επανάσταση, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη * * * 13

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Βίκινγκς Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Οι Βίκινγκς ζούσαν στους βόρειους λαούς της Ευρώπης: στη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Δανία και την Ισλανδία. Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, εμφανίστηκαν ως εξερευνητές, πειρατές,

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Γιατί εξακολουθεί να είναι σηµαντικό να σπουδάζουµε αρχαία Ελληνικά και Λατινικά, γλώσσες που σπάνια πια χρησιµοποιούνται στη σύγχρονη κοινωνία; Γιατί να ξοδεύουµε

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 142 Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 4 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ευνοϊκές συγκυρίες για τον Ελληνισµό κατά τον 18 ο αιώνα Ο Νεοελληνικός ιαφωτισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555)

4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555) 4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555) Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): Ρώμη, Βυζάντιο, βούλλα, συγχωροχάρτι, επιστήμη, Αναγέννηση, Μεσαίωνας, τυπογραφία. Από τα τέλη του

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 3: Ιστορική Ανασκόπηση των Ισλαμικών Αυτοκρατοριών Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Α Μέρος: Η οικονοµική, πολιτική και πολιτισµική κατάσταση του ελληνισµού στην Ο Γ

Α Μέρος: Η οικονοµική, πολιτική και πολιτισµική κατάσταση του ελληνισµού στην Ο Γ Αποτελεί προτεινόµενη ενδεικτική λύση Μελετήστε και δώστε τη δική σας προσωπική µατιά Σε περίπτωση αντιγραφής ή τυπογραφικών λαθών δε φέρουµε καµία ευθύνη. ΕΛΠ 43 Σχεδιάγραµµα δεύτερης γραπτής εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Κυρίως μέρος

Πρόλογος. Κυρίως μέρος ΘΕΜΑ : Έχετε μελετήσει ως τώρα τα πρώτα τέσσερα κεφάλαια του Εγχειριδίου Μελέτης και του Συνοδευτικού Βιβλίου του Henig. Στη δεύτερη γραπτή Εργασία απαντήστε στα εξής ερωτήματα: Εκτιμώντας τις ιδιαιτερότητες

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδος Ηνωμένων Πολιτειών

Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδος Ηνωμένων Πολιτειών Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδος Ηνωμένων Πολιτειών στα πλαίσια της εκδήλωσης What s Next Κεφαλαιοποιώντας τον θετικό αντίκτυπο της πρόσφατης επίσκεψης του Πρωθυπουργού στην Washington 23 Μαρτίου 2010 Βασικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία]

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ειδικές μορφωτικές εκδηλώσεις 2014 2015 www.eie.gr Νέες προσεγγίσεις στην Ιστορία του Νότου της Ρωσικής Aυτοκρατορίας, 1784-1914 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας.

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Πρόταση διδασκαλίας Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Ενότητα 4. Το έργο του Αλέξανδρου Κύρια σημεία της ενότητας Περιγραφή της γεωγραφικής έκτασης και της ποικιλίας των λαών του κράτους που δημιούργησε

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1 ΚΕΙΜΕΝΟ Η Δημοκρατία στην εποχή της παγκόσμιας ανομίας Θα αρχίσω από μιαν αναδρομή. Οι έννοιες του «Λαού» και της «Κοινωνίας» δεν είναι ούτε διϊστορικές ούτε αυτονόητες. Αποκρυσταλλώθηκαν από τη νεωτερική

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας. (1) Ποια αίτια οδηγούν στη δημιουργία των αποικιών (φαινόμενο αποικιοκρατίας) σύμφωνα με την πηγή;...

Φύλλο εργασίας. (1) Ποια αίτια οδηγούν στη δημιουργία των αποικιών (φαινόμενο αποικιοκρατίας) σύμφωνα με την πηγή;... Κεφάλαιο Τρίτο Οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις στην Ευρώπη και στον Κόσμο τον 19ο αιώνα Ενότητα 15 Αποικιοκρατία και αποικιακοί ανταγωνισμοί Φύλλο εργασίας 1. Αφού μελετήσετε τη γραπτή

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Καθηγήτρια ΤΣΑΤΣΟΥΛΑ ΜΑΡΙΑ ΟΜΑΔΑ Μητρετόδη Νατάσα Ζώρας Θοδωρής Πένκης Γιάννης

Υπεύθυνη Καθηγήτρια ΤΣΑΤΣΟΥΛΑ ΜΑΡΙΑ ΟΜΑΔΑ Μητρετόδη Νατάσα Ζώρας Θοδωρής Πένκης Γιάννης Υπεύθυνη Καθηγήτρια ΤΣΑΤΣΟΥΛΑ ΜΑΡΙΑ ΟΜΑΔΑ Μητρετόδη Νατάσα Ζώρας Θοδωρής Πένκης Γιάννης 1 Η Μεσόγειος θάλασσα βρέχει την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική Στην Ευρώπη βρέχει τις εξής χώρες: Ισπανία, Γαλλία,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ 1. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ: συχνά η θεματική πρόταση διασαφηνίζεται και αναπτύσσεται καλύτερα με την παράθεση συγκεκριμένων παραδειγμάτων. Όσο πιο κοντά μας διαδραματίζεται ένα γεγονός,

Διαβάστε περισσότερα

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο Η παρακάτω εργασία παρουσιάστηκε στο εισαγωγικό σεµινάριο στα οµαδικά δυναµικά στην Ελληνική Εταιρεία Οµαδικής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας, τον Ιανουάριο του 2000. Στην οµάδα που συνεργάστηκε µαζί µου για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ. Τεταρτημόρια

ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ. Τεταρτημόρια ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ Οι οίκοι είναι ένα από τα κυριότερα ερμηνευτικά μέσα που χρησιμοποιεί η αστρολογία. Μαζί με τους πλανήτες, τα ζώδια και τις όψεις αποτελούν τις βασικές αρχές στις οποίες στηρίζεται η ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα.

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα. Β. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. Λαµβάνοντας υπόψη σας τα εθνικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της τσαρικής Ρωσίας καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου 1 Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστηµα δεν υπάρχουν µόνο οι µεγάλες δυνάµεις αλλά επίσης υπάρχουν µεσαίες, µικρές ή και πολύ µικρές δυνάµεις. Βέβαια η διαµόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ & ΦΥΛΟ Μυστήριο αποτελεί τα τελευταία 20 χρόνια η συνεχής µείωση της συµµετοχής του γυναικείου φύλου στην επιστήµη των

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα.

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα. Τι πρέπει να γνωρίζω για τη Βουλή Τι είναι η Βουλή; Είναι συλλογικό πολιτικό όργανο που αντιπροσωπεύει τον λαό. Αναδεικνύεται µε την ψήφο του εκλογικού σώµατος, δηλαδή όλων των ελλήνων πολιτών που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 10 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1948 ΠΡΟΟΙΜΙΟ Επειδή η αναγνώριση της αξιοπρέπειας, που είναι σύμφυτη σε όλα τα μέλη της ανθρώπινης οικογένειας, καθώς και των ίσων και αναπαλλοτρίωτων

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Οι Έλληνες και η ελληνική γλώσσα 3-4 Η καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου 5-7 Οι διάλεκτοι της Αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 Να δώσετε το περιεχόµενο των ακόλουθων όρων: α. Εξαρχία β. Σοβιέτ γ. όγµα Τρούµαν Μονάδες 15 ΘΕΜΑ Α2 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Αναδηµοσίευση στο Civilitas.GR 2007* ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΤ ΕΞΑΜΗΝΟ

Αναδηµοσίευση στο Civilitas.GR 2007* ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΤ ΕΞΑΜΗΝΟ Αναδηµοσίευση στο Civilitas.GR 2007* Στρατής Β. Κωνσταντινίδης ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΤ ΕΞΑΜΗΝΟ EIΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΙΕΘΝΕΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΗ 4 ΚΡΑΤΟΣ ΕΘΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΠPOΣΦEPOMENA MAΘHMATA ΓIA TO AKAΔHMAIKO ETOΣ 2015-2016 XEIMEPINO EΞAMHNO

ΠPOΣΦEPOMENA MAΘHMATA ΓIA TO AKAΔHMAIKO ETOΣ 2015-2016 XEIMEPINO EΞAMHNO ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN TMHMA IΣTOPIAΣ KAI APXAIOΛOΓIAΣ ΔIΔAΣKΩN: Eπ. Καθ. HΛΙΑΣ ΓIANNAKHΣ ΠPOΣΦEPOMENA MAΘHMATA ΓIA TO AKAΔHMAIKO ETOΣ 2015-2016 XEIMEPINO EΞAMHNO 1. Εισαγωγή στις Ελληνοαραβικές Σπουδές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΘΝΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΥΠΕΡΕΘΝΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΔΙΕΘΝΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΥΠΕΡΕΘΝΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΔΙΕΘΝΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΥΠΕΡΕΘΝΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ [1] ΔΙΕΘΝΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ-ΥΠΕΡΕΘΝΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ-ΥΠΕΡΕΘΝΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Χώρες του Α κόσμου ΗΠΑ Δυτική ευρώπη Ιαπωνία Χώρες του Β κόσμου Πρώην σοσιαλιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Οι δηµοσιονοµικές εξελίξεις στις χώρες της Ε.Ε Γιώργος Σταθάκης Το θέµα το όποιο θα ήθελα να θίξω στην σύντοµη αυτή παρέµβαση αφορά στην εικόνα που παρουσιάζουν οι προϋπολογισµοί των άλλων χωρών της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ www.romvos.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1) Ο συγγραφέας αναφέρεται στην απαράµιλλη οµορφιά της Ελλάδας, καθώς επίσης και στον κίνδυνο καταστροφής της εξαιτίας του τουρισµού. Επισηµαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

17, rue Auguste Vacquerie, 75116 Paris - Τηλέφωνο: 00331.47.20.26.60 - Φαξ: 00331.40.70.19.04 Ε-mail: ecocom-paris@mfa.gr - ambcomgr@yahoo.

17, rue Auguste Vacquerie, 75116 Paris - Τηλέφωνο: 00331.47.20.26.60 - Φαξ: 00331.40.70.19.04 Ε-mail: ecocom-paris@mfa.gr - ambcomgr@yahoo. Η μπύρα στην αγορά της Γαλλίας ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Η μπύρα στην Γαλλία δεν είναι τόσο δημοφιλής όσο είναι ο οίνος. Το συγκεκριμένο ποτό δεν έχει την παράδοση και την φήμη που έχει σε άλλες ευρωπαϊκές

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη των Ηνωµένων Εθνών για τα Δικαιώµατα των Αυτοχθόνων Λαών

Διακήρυξη των Ηνωµένων Εθνών για τα Δικαιώµατα των Αυτοχθόνων Λαών Διακήρυξη των Ηνωµένων Εθνών για τα Δικαιώµατα των Αυτοχθόνων Λαών Υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνέλευση µε το Ψήφισµα 61/295 της 13ης Σεπτεµβρίου 2007 Η Γενική Συνέλευση Καθοδηγούµενη από τους σκοπούς και

Διαβάστε περισσότερα

Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους;

Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους; Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους; Με το ν.3838/2010 εισήχθησαν στην ελληνική έννοµη τάξη ρυθµίσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 09:00-12:00 ΑΙΘΟΥΣΑ Α

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 09:00-12:00 ΑΙΘΟΥΣΑ Α Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ Ευρωπαϊκή Ιστορία, 19ος αιώνας ΣΥΡΙΑΤΟΥ ΑΘΗΝΑ 18:00-21:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ευρωπαϊκή Ιστορία, 20ος

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ.Π. (Καθηγήτριες: Λαγκαδιανού, Τσάτση, Ξαγοράρη, Ράπτη, Παπαντωνοπούλου)

ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ.Π. (Καθηγήτριες: Λαγκαδιανού, Τσάτση, Ξαγοράρη, Ράπτη, Παπαντωνοπούλου) ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Γ.Π. (Καθηγητές: Τσομπανέλλης, Μαγκούτη) Ως ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΟΡΙΖΕΤΑΙ Η ΠΑΡΑΚΑΤΩ: 1-4-5-6-7-8-9-10-11-12-14-21-23-24-25-29-30-31-32 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ.Π. (Καθηγήτριες: Παπαντωνοπούλου, Λαγκαδιανού,

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η σηµερινή φυσιογνωµία της Βιβλιοθήκης της Alpha Βank διαµορφώθηκε µετά το 2000 µε τη συγχώνευση της Alpha Τραπέζης Πίστεως µε την Ιονική Τράπεζα. Τότε και οι Βιβλιοθήκες των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

και ρατσιστές και εθνικιστές;

και ρατσιστές και εθνικιστές; και ρατσιστές και εθνικιστές; 1 Και ρατσιστές και εθνικιστές; Πως αντιµετωπίζουµε οι Έλληνες τη διαφορετικότητα των ανθρώπων και των φυλών; Θα προτιµούσαµε να µην δεχόταν η Ελλάδα οικονοµικούς µετανάστες;

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» 1 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΒΡΑΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΟΙ ΣΧΟΛΕΣ «ΓΚΑΤΕΝΙΟ» ΚΑΙ «ΤΑΛΜΟΥΝΤ ΤΟΡΑ ΧΑΓΚΑΔΟΛ» ΩΣ ΧΩΡΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων οργάνωση και λειτουργία Μαρία Φουσέκα, φιλόλογος 1 Τα Ευρωπαϊκά Σχολεία είναι επίσημα εκπαιδευτικά ιδρύματα που συστάθηκαν, αρχικά, για τα παιδιά των υπαλλήλων της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

«ιεθνούς Σχολείου» Ρόδου

«ιεθνούς Σχολείου» Ρόδου Πληθυσµιακή και Γλωσσική Ποικιλότητα «ιεθνούς Σχολείου» Ρόδου στη Ρόδο: Το Παράδειγµα του Κατερίνα Καλογεροπούλου, Φώτης Κοτζαµάνης, Λιάνα Κουµνάκη, Αγάπη Μπίτσκη, Βασιλική Πίνδη, Πάνος Σιώρος, Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα FARRINGTON ANDREW 2 09:00-12:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ιστορική Γεωγραφία και ηµογραφία του Ρωµαϊκού Κράτους Η Ελληνική Αναγέννηση Οικονοµική και Κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Αναγόρευση Επίτιμου Διδάκτορα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης

Θέμα: Αναγόρευση Επίτιμου Διδάκτορα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης Θέμα: Αναγόρευση Επίτιμου Διδάκτορα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης Η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου Κρήτης στη συνεδρίαση της αρ. 214/21-4-2005, μετά από πρόταση της Γενικής Συνέλευσης του Τμήματος Πολιτικής

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ

VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1.0 Αριθµός µαθητών στα σχολεία Πρωτοβάθµιας και ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης 2.0 Τριτοβάθµια Εκπαίδευση 83 Ισότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Cleopatra (Κλεοπάτρα) 69 30 π.χ. Αίγυπτος Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.x και βασίλεψε στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΟ10 ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα