Ι. Η περίοδος της βασιλείας ( π.χ.)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ι. Η περίοδος της βασιλείας (316-168 π.χ.)"

Transcript

1 1 Παντελής Νίγδελης Αναπληρωτής Καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ι. Η περίοδος της βασιλείας ( π.χ.) Η Θεσσαλονίκη ιδρύθηκε από τον Κάσσανδρο, το γιο του στρατηγού Αντιπάτρου, στο όνομα της συζύγου του, κατά πάσα πιθανότητα το 316 π.χ. Η ίδρυσή της ήταν μια πολιτική ενέργεια από διπλή άποψη. Πρώτα πρώτα γιατί εξυπηρετούσε την ανάγκη του Κασσάνδρου να νομιμοποιήσει τη θέση του ως κυρίαρχου της Μακεδονίας, εφόσον ο διάδοχος του θρόνου, ο Αλέξανδρος ο Δ, ανήλικος γιος του Μεγάλου Αλεξάνδρου και της Περσίδος Ρωξάνης, βρισκόταν ακόμη εν ζωή. Η ίδρυση της πόλης, πέρα από το γεγονός ότι ήταν από μόνη της πράξη βασιλική, παράλληλα τον εμφάνιζε ως συνεχιστή του αντίστοιχου οικιστικού έργου του Φιλίππου του Β και συνακόλουθα ως διάδοχο του βασιλικού οίκου, σε συνδυασμό ασφαλώς με το ότι είχε παντρευτεί την κόρη του, Θεσσαλονίκη. Πολιτική ήταν επίσης η ενέργεια του Κασσάνδρου, επειδή προωθούσε τον αστικό βίο σε μια περιοχή του μακεδονικού κράτους που χρειαζόταν εντατική αστικοποίηση, προκειμένου να διοικηθεί αποτελεσματικά και να αναπτυχθεί οικονομικά. Η έλλειψη αστικών κέντρων στην περιοχή του κόλπου του Θερμαϊκού, όπου ιδρύθηκε η νέα πόλη, φαίνεται καθαρά από το γεγονός ότι σε αυτήν χρειάσθηκε να μεταφερθούν κάτοικοι από μικρές πόλεις και κώμες, που βρίσκονταν στο εσωτερικό της Χαλκιδικής σε απόσταση περίπου 40 χιλιομέτρων (τα εν τη Κρουσίδι πολίσματα). Η Θεσσαλονίκη ιδρύθηκε με την μέθοδο του συνοικισμού. Οι πληθυσμοί είκοσι έξι μικρών πόλεων και χωριών υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να εγκατασταθούν σε αυτή. Οι αρχαίοι συγγραφείς αναφέρουν τα ονόματα της Θέρμης, της σημαντικότερης από τις συνοικισθείσες πόλεις, της Απολλωνίας, της Χαλάστρας, της Γαρησκού, της Αινείας και του Κισσού. Και μόνον ο αριθμός αυτών των μικρών πόλεων και χωριών αρκεί για να πείσει ότι η νέα πόλη υπήρξε σημαντική. Μια σύγκρισή της, μάλιστα, προς τις άλλες ελληνικές πόλεις που ιδρύθηκαν κατά παρόμοιο τρόπο δείχνει ότι μόνο στην περίπτωση της Μεγαλόπολης της Αρκαδίας είχαν συνοικισθεί περισσότερα πολίσματα. Την άποψη ότι η νέα πόλη βάσει των γνωστών από την αρχαιότητα πολεοδομικών αντιλήψεων θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί πόλη «μετρίου» ή ακόμη και «μεγάλου μεγέθους» ενισχύουν και τα αρχαιολογικά δεδομένα, που δείχνουν ότι η οχυρωμένη έκτασή της την εποχή του Κασσάνδρου θα πρέπει να κυμαινόταν από 45 έως 90 εκτάρια, δηλαδή από 100 έως περίπου 200 στρέμματα. Από το στοιχείο αυτό προκύπτει ότι επρόκειτο για τη δεύτερη μεγάλη πόλη του βασιλείου μετά την πρωτεύουσά του, την Πέλλα,

2 Παντελής Νίγδελης 2 που είχε έκταση περί τα 350 εκτάρια. Η πορεία του τείχους της ακολουθούσε σύμφωνα με νεότερη θεωρία μια διαδρομή που κινείται ανατολικά και βόρεια κατά μήκος του ρωμαϊκού τείχους, δυτικά κατά μήκος της Δ. Πολιορκητού και νότια κατά μήκος της Κασσάνδρου και της Φιλίππου. Η πόλη χτίσθηκε κατά το ιπποδάμειο σύστημα, δηλαδή με κάθετα τεμνόμενους δρόμους, ενώ ο πληθυσμός της υπήρξε με τα μέτρα πάντα της αρχαιότητος αξιόλογος, αν κρίνουμε από το χαρακτηρισμό «πολυάνθρωπη», που της αποδίδει ο Ρωμαίος ιστορικός Τ. Λίβιος. Σε ό,τι αφορά τον κυριαρχικό της χώρο, την ύπαιθρο χώρα της δηλαδή, αυτή περιελάμβανε την περιοχή που περικλειόταν από ανατολάς προς δυσμάς μεταξύ του μεγάλου Εμβόλου (μεγάλου Καραμπουρνού), της Θέρμης, των υπωρειών του Χορτιάτη, του Ασβεστοχωρίου και κάποιου απροσδιόριστου ακόμη σημείου, ανάμεσα στους ποταμούς Γαλλικό (Εχέδωρο) και Αξιό. Από πολιτική άποψη, η Θεσσαλονίκη οργανώθηκε κατά το πρότυπο των ελληνικών πόλεων της νότιας Ελλάδας ήδη από την ίδρυσή της. Το σώμα των πολιτών της διαιρέθηκε σε πρωτογενείς πολιτικοδιοικητικές μονάδες, τις φυλές και τους δήμους, από τους οποίους μας έχουν σωθεί μόνο ορισμένα ονόματα. Κυρίαρχο πολιτειακό όργανο ήταν η συνέλευση των αρρένων ενηλίκων πολιτών, η εκκλησία του δήμου, που έπαιρνε, όπως στις δημοκρατούμενες πόλεις της νότιας Ελλάδας, αποφάσεις πάνω σε σχέδια του νόμου, τα οποία επεξεργαζόταν και της υπέβαλλε προς ψήφιση το άλλο σημαντικό πολιτειακό όργανο της πόλης, η βουλή. Παράλληλα, μας είναι γνωστός ένας αριθμός αιρετών αρχόντων με ετήσια θητεία και συγκεκριμένες αρμοδιότητες που εύκολα γίνονται κατανοητές μόνο από τις ονομασίες τους: πρόκειται για τον επώνυμο ιερέα, τους ταμίες, τους γυμνασίαρχους, τους αγορανόμους. Όλοι αυτοί οι θεσμοί αποτελούσαν, ωστόσο, επίφαση δημοκρατικότητας. Η κεντρική διοίκηση όχι μόνο καθόριζε τις εξωτερικές σχέσεις της πόλης, αλλά και επενέβαινε στις εσωτερικές υποθέσεις της μέσω βασιλικών αξιωματούχων, των επιστατών, που ενεργούσαν σύμφωνα με γραπτές εντολές του βασιλιά. Η έκταση των βασιλικών παρεμβάσεων σε θέματα αυτοδιοίκησης της πόλης αποτυπώνεται παραστατικά σε μια νομοθετική ρύθμιση (διάταγμα) του Φιλίππου του Ε ( π.χ.), που μας έχει σωθεί σε επιγραφή του έτους 187 π.χ. Το θέμα της αφορούσε τη διαχείριση των οικονομικών του Σεραπείου (ιδρυμένου από ξένους εμπόρους κυρίως), ενός πλούσιου τοπικού ιερού, την οποία ο βασιλιάς είχε αποσπάσει από τις αρχές της πόλης για να τη μεταβιβάσει στον επιστάτη και τους δικαστές. Αφορμή της ρύθμισης υπήρξε, όπως αφήνει να εννοηθεί το κείμενο, η προσπάθεια για απαλλοτρίωση ενός τμήματος της περιουσίας του που επεχείρησε η πόλη για ενίσχυση των οικονομικών της εκμεταλλευόμενη προφανώς το κλίμα του απομονωτισμού που ακολουθούσε την περίοδο εκείνη ο Φίλιππος ο Ε. Τη φυσιογνωμία και το χαρακτήρα της πόλης στην περίοδο της βασιλείας καθόρισε, κατά κύριο λόγο, το γεγονός ότι ήδη λίγες μόνο δεκαετίες μετά την ίδρυσή της η Θεσσαλονίκη εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα, αν όχι το σημαντικότερο, εμπορικά κέντρα του βασιλείου της Μακεδονίας. Οι παράγοντες που συντέλεσαν στην εξέλιξη αυτή ήταν αναμφίβολα η φύση του λιμανιού, που μπορεί να χαρακτηρισθεί το ασφαλέστερο όλης της βόρειας παραλίας του Αιγαίου, και η μοναδική γεωπολιτική θέση της πόλης, εφόσον βρίσκεται στην απόληξη ενός ακτινωτού συστήματος φυσικών οδών, που της επέτρεπαν απρόσκοπτη επικοινωνία με όλες τις σημαντικές πόλεις της Μακεδονίας και την ενδοχώρα της. Δύσκολα όμως θα μπορούσε να αρνηθεί κανείς ότι την κύρια ώθηση έδωσαν οι νέες συνθήκες που επικράτησαν στη

3 Ι. Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ BAΣΙΛΕΙΑΣ ( π.χ.) 3 Μακεδονία και τη νότια Ελλάδα μετά την άνοδο στο θρόνο του βασιλείου της δυναστείας των Αντιγονιδών και ιδιαίτερα του Αντιγόνου Γονατά ( ). Στο βασιλιά αυτό οι Μακεδόνες χρωστούσαν την αναγέννηση του κράτους τους, που μετά τον θάνατο του Κασσάνδρου γνώρισε μια παρατεταμένη περίοδο πολιτικής αστάθειας, εξαιτίας εμφυλίων συγκρούσεων. Με τη βασιλεία του ίδιου συνδέεται και η αναβάθμιση του πολιτικού και οικονομικού ρόλου της Μακεδονίας στη νότια Ελλάδα. Οι ναυτικές του νίκες σε βάρος των Πτολεμαίων της Αιγύπτου, περί τα μέσα του 3ου αι. π.χ., στο κεντρικό και νότιο Αιγαίο, είχαν ως αποτέλεσμα να παραμεριστεί ο αιγυπτιακός παράγοντας από αυτή τη θαλάσσια περιοχή, η οποία τέθηκε υπό τον έλεγχο των Μακεδόνων. Επρόκειτο για μια σημαντική εξέλιξη, εφόσον μέσω του Αιγαίου διακινούνταν το μεγαλύτερο μέρος των εμπορευμάτων κυρίως των δημητριακών της ανατολικής Μεσογείου. Μέσα στις νέες αυτές συνθήκες, ο Γονατάς και οι διάδοχοί του φρόντισαν αφενός να συνάψουν στενές εμπορικές σχέσεις με τους δυο παράγοντες που κυρίως επηρέαζαν το εμπόριο αυτό, δηλαδή το ναυτικό κράτος της Ρόδου και το διαμετακομιστικό λιμάνι της Δήλου, και αφετέρου να αναδιοργανώσουν το δικό τους πάνω σε νέες βάσεις, με σημαντικότερη τη διακίνηση της παραγωγής των βασικών προϊόντων της Μακεδονίας, δηλαδή των σιτηρών και της ναυπηγήσιμης ξυλείας, μέσω του λιμένος της Θεσσαλονίκης. Ο ρόλος που έπαιζαν οι Θεσσαλονικείς έμποροι στην οικονομική ζωή του βασιλείου, λόγω των εμπειριών τους και, προφανώς, των σχέσεων που είχαν αναπτύξει στο λιμάνι της Δήλου, αντανακλάται σε δυο ψηφίσματα, με τα οποία οι Δήλιοι αποτίουν τιμές σε ισάριθμους Θεσσαλονικείς για τις υπηρεσίες που προσέφεραν στην πόλη τους. Ο πρώτος υπήρξε «σιτώνης» του βασιλιά Δημητρίου του Β ( ), του γιου του Αντιγόνου Γονατά. Ο τίτλος σημαίνει ότι του ανατέθη από τη βασιλική αυλή η ευθύνη της εμπορίας των εξαχθέντων στο νησί δημητριακών της Μακεδονίας. Ο δεύτερος τιμώμενος δεν παρουσιάζεται τουλάχιστον στις σχετικές επιγραφικές μαρτυρίες να κατέχει κάποια επίσημη ιδιότητα. Από το θέμα, ωστόσο, της διπλωματικής αλληλογραφίας μεταξύ Δήλου και Θεσσαλονίκης, που μας έχει σωθεί και που αφορά την απόφαση των Δηλίων να τον τιμήσουν με ανέγερση ανδριάντα στη Θεσσαλονίκη μια ομολογουμένως εξαιρετική τιμή συμπεραίνεται ότι επρόκειτο για έναν πλούσιο επιχειρηματία, εγκατεστημένο στο νησί, ο οποίος ρύθμιζε τις εμπορικές σχέσεις της Μακεδονίας με τον υπόλοιπο ελληνικό κόσμο. Ότι η πόλη αντιμετωπιζόταν ως εμπορικό κέντρο από τους βασιλείς επιβεβαιώνεται εμμέσως και από τη μελέτη των μακεδονικών νομισμάτων των αρχών του 2ου αι. π.χ. Συγκεκριμένα, η Θεσσαλονίκη υπήρξε μια από τις ελάχιστες πόλεις στις οποίες ο Φίλιππος ο Ε, το 187 π.χ., παραχώρησε το δικαίωμα να κόβουν δικά τους νομίσματα. Το μέτρο αποσκοπούσε, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, στην τόνωση του τοπικού εμπορίου και κατ επέκταση της οικονομίας του βασιλείου, που είχε κλονισθεί από τους αλλεπάλληλους πολέμους του τέλους του 3ου και των αρχών του 2ου αι. π.χ. Ο εμπορικός χαρακτήρας της Θεσσαλονίκης ήταν φυσικό να επηρεάσει τομείς του δημοσίου και του ιδιωτικού βίου της. Οι νέες αντιλήψεις και ιδέες που έφεραν μαζί τους οι ξένοι κάτοικοί της ανιχνεύονται με σαφήνεια στο θρησκευτικό τομέα. Ενδεικτική είναι η περίπτωση της λατρείας των αιγυπτιακών θεοτήτων δηλαδή της Ίσιδος, του Σάραπη, του Όσιρι και του Άνουβη, που διαδόθηκε στην Ελλάδα μέσω εμπορικών δρόμων. Το ιερό της λατρείας αυτής στη Θεσσαλονίκη, το Σεραπείο, το οποίο τοποθετείται πάνω από την Εγνατία, μεταξύ του Διοικητηρίου και της πλατείας Βαρδαρίου, είχε κτισθεί ήδη στα τέλη του 3ου αι. π.χ. Τα αρχαιολογικά και επιγραφικά ευρήματα δείχνουν ότι υπήρξε το μεγαλύτερο κέντρο αιγυπτιακής λατρείας

4 Παντελής Νίγδελης 4 στη Μακεδονία και το δεύτερο στον ελληνικό κόσμο, ύστερα από εκείνο της Δήλου κατά την ελληνιστική εποχή. Θα ήταν ωστόσο λάθος να μας οδηγήσουν οι ενδείξεις αυτές στην υπερεκτίμηση της σημασίας των ξένων λατρειών και κατ επέκταση των ξένων στη ζωή της πόλης. Η αδιάλειπτη συνέχεια και η βαρύτητα που αποδίδεται στη λατρεία θεοτήτων όπως ο Διόνυσος και ο Ασκληπιός, από τους οποίους μάλιστα παίρνουν το όνομά τους ισάριθμες φυλές ή ακόμη η αποκλειστική χρήση της ελληνικής ως γλώσσας των επιγραφών, είναι ορισμένες μόνο ενδείξεις του ελληνικού χαρακτήρα που έχει η ζωή της πόλης την περίοδο της βασιλείας. ΙΙ. Η περίοδος της ρωμαιοκρατίας (168 π.χ.-284 μ.χ.) Το 148 π.χ., όταν οι Ρωμαίοι αποφάσισαν τελικά να ιδρύσουν την επαρχία της Μακεδονίας, όρισαν τη Θεσσαλονίκη ως πρωτεύουσά της, αναγνωρίζοντας με τον τρόπο αυτό τα συγκριτικά πλεονεκτήματα που είχε απέναντι στις άλλες μακεδονικές μεγαλουπόλεις, κυρίως το μέγεθος και τη γεωπολιτική της θέση. Τα ίδια πλεονεκτήματα τους είχαν οδηγήσει, άλλωστε, είκοσι χρόνια πρωτύτερα, το 168 π.χ., να την ανακηρύξουν πρωτεύουσα της δεύτερης από τις τέσσερις ανεξάρτητες διοικητικές περιφέρειες στις οποίες είχαν διαιρέσει τη Μακεδονία μετά την ήττα του Περσέα και την κατάλυση του βασιλείου. Η περιφέρεια εκείνη περιελάμβανε τη γεωγραφική περιοχή ανάμεσα στον Στρυμόνα και τον Αξιό. Το ερώτημα που τίθεται εδώ είναι αν η ενσωμάτωση της πόλης στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία επηρέασε τη φυσιογνωμία που είχε αποκτήσει την περίοδο της βασιλείας. Για το λόγο αυτό επιβάλλεται να δούμε την ιστορική πορεία της στα περίπου 450 χρόνια ρωμαιοκρατίας. Είναι γεγονός ότι η ανάδειξη της Θεσσαλονίκης σε πρωτεύουσα της επαρχίας, θεωρητικά τουλάχιστον, έθετε τις προϋποθέσεις για την περαιτέρω οικονομική της ανάπτυξη. Η έκταση της επαρχίας σαφώς μεγαλύτερη του βασιλείου είχε ως αποτέλεσμα τη διεύρυνση της φυσικής της ενδοχώρας, εφόσον προς τα βορειοδυτικά έφθανε έως την Αδριατική και ακόμη περιελάμβανε την Ήπειρο. Σημαντική ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη της Θεσσαλονίκης θα μπορούσε να δώσει, εξάλλου, η κατασκευή της Εγνατίας οδού (από τις πρώτες κιόλας δεκαετίες της ίδρυσης της επαρχίας), που συνέδεε το Δυρράχιο με τον Εύξεινο πόντο και αποτελούσε επέκταση της Απίας οδού, η οποία ένωνε το Βρινδήσιο με τη Ρώμη. Στον άξονα της Εγνατίας η πόλη ήταν ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς και το μοναδικό μεγάλο λιμάνι της Βαλκανικής, που έβλεπε στο Αιγαίο. Το 42 π.χ., εξάλλου, ο Μ. Αντώνιος την ανεκήρυξε ελεύθερη πόλη (civitas libera), της παραχώρησε δηλαδή προνομιακό καθεστώς φορολογικής απαλλαγής εξαιτίας της υποστήριξης που παρείχε σε αυτόν και στον Οκταβιανό κατά την εμφύλια σύγκρουσή τους με το Βρούτο και τον Κάσσιο.

5 ΙΙ. Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΡΩΜΑΙΟΚΡΑΤΙΑΣ (168 π.χ.-284 μ.χ.) 5 Εντούτοις, οι αναμφίβολα θετικές προϋποθέσεις δεν εξασφάλιζαν κατ ανάγκην ευεργετικά οικονομικά αποτελέσματα για την πόλη, τουλάχιστον στην πρώτη περίοδο της ρωμαιοκρατίας, ιδιαίτερα κατά τον 1ο αι. π.χ. Την εποχή αυτή στη Μακεδονία επικρατούν εξαιρετικά ασταθείς οικονομικές συνθήκες, αφού η μεθοριακή επαρχία της αυτοκρατορίας δέχεται συνεχείς επιδρομές από τα όμορα βαρβαρικά φύλα των Σκορδίσκων, των Δαρδάνων και των Θρακών. Είναι συνεπώς απόλυτα θεμιτό να υποθέσει κανείς ότι οι συνθήκες αυτές θα είχαν αρνητικές συνέπειες στην οικονομία της πόλης, ακόμη και αν οι ελάχιστες επιγραφικές μαρτυρίες της περιόδου πιστοποιούν την παρουσία σε αυτήν ορισμένων μεμονωμένων οικογενειών Ιταλών εμπόρων, που τη χρησιμοποιούν ως έδρα τους για τις οικονομικές δραστηριότητές τους με πόλεις των ακτών του βόρειου Αιγαίου. Αν μάλιστα πιστέψει κανείς το Ρωμαίο πολιτικό Κικέρωνα, που έζησε στην πόλη μερικούς μήνες του έτους 57 π.χ. ως εξόριστος, οι καταστροφές που επέφεραν οι Θράκες σε πόλεις κατά μήκος της Εγνατίας, μεταξύ του 58 και του 56 π.χ., παρέλυσαν σε τέτοιο βαθμό τη ζωή στη Θεσσαλονίκη, που οι κάτοικοί της, φοβούμενοι ανάλογες επιδρομές, την εγκατέλειψαν και κατέφυγαν στην ακρόπολη για να προστατευθούν, μια πληροφορία η οποία, ωστόσο, δεν επιβεβαιώνεται από άλλες πηγές. Οι δυσμενείς συνθήκες ήταν φυσικό πάντως να επιδεινωθούν και εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο ασκούσαν τη διοίκηση της επαρχίας οι Ρωμαίοι διοικητές. Μιλώντας για τις ίδιες επιδρομές των Θρακών ο Κικέρων σημειώνει ότι η Θεσσαλονίκη ήταν μια από τις πόλεις που δεινοπαθούσαν λόγω των στρατιωτικών επιτάξεων, τις οποίες επέβαλλε ο επαρχιακός διοικητής Καλπούρνιος Πείσων «με βία και φοβέρα» (vi et metu). Δεν είναι δύσκολο να φαντασθούμε ποιες διαστάσεις θα είχαν προσλάβει αυτές οι καταπιέσεις και τι θα σήμαινε, σε έμψυχο και άψυχο υλικό, για την επαρχία της Μακεδονίας, γενικότερα, και την πόλη της Θεσσαλονίκης, ειδικότερα, το ότι βρέθηκαν στη δίνη των εμφυλίων πολέμων ανάμεσα στους στρατηγούς της Ρώμης. Η πόλη υποχρεώθηκε έτσι το 49/8 π.χ να «φιλοξενήσει» τις λεγεώνες και την εξόριστη κυβέρνηση του Πομπήιου κατά την εμφύλια σύγκρουσή του με τον Καίσαρα. Αυτή η αρνητική εικόνα μεταβλήθηκε μετά το τέλος των εμφυλίων πολέμων. Το 31 π.χ. ο Αύγουστος, μόνος και κύριος της αυτοκρατορίας, εγκαθιδρύει ένα νέο καθεστώς, που φέρνει στο κράτος περίοδο παρατεταμένης ειρήνης, την περίφημη pax romana, η οποία διήρκησε ως τα τέλη περίπου του 2ου αι. μ.χ. Στη βαλκανική χερσόνησο μέσα στις τέσσερις πρώτες δεκαετίες του 1ου αι. μ.χ. σημειώνονται σημαντικές διοικητικές μεταβολές με κυριότερες τη δημιουργία των γειτονικών προς τη Μακεδονία επαρχιών της Μοισίας και της Θράκης, γεγονός που συνεπάγεται τη μετατόπιση των βόρειων βαλκανικών συνόρων της αυτοκρατορίας στο Δούναβη. Η εξέλιξη αυτή είχε θετικές συνέπειες για την οικονομία της επαρχίας και της Θεσσαλονίκης, εφόσον απάλλασσε από τις βαρβαρικές επιδρομές. Αντίθετα, δεν μας είναι γνωστό αν και σε ποιο βαθμό αυτές οι θετικές συνέπειες, μετριάσθηκαν από την υποβάθμιση (και εγκατάλειψη) της Εγνατίας και τη δημιουργία νέων οδικών αξόνων, που εξυπηρετούσαν το εμπόριο στη νότια βαλκανική, όπως π.χ. η οδός που συνέδεε τη Ναϊσσό (σημ.: Νις) με το Βυζάντιο μέσω Σερδικής (σημ.: Σόφια) και Φιλιππουπόλεως. Από τις περιορισμένες πληροφορίες που διαθέτουμε για τον 1ο αι. μ.χ. προκύπτει πάντως ότι η Θεσσαλονίκη εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ως λιμάνι, ενώ τον ίδιο αιώνα ο αριθμός των ξένων κατοίκων της δεν είναι διόλου ευκαταφρόνητος (βλ. παρακάτω). Στο πλαίσιο της επαρχίας η πόλη αντιμετωπίζει τον ανταγωνισμό άλλων πόλεων, με σημαντικότερη τη Βέροια. Η σημασία της τελευταίας αυξάνεται, καθώς ορίζεται από τους Ρωμαίους, ίσως ήδη από τον Αύγουστο, ως έδρα των κοινών των Μακεδόνων, μιας ένωσης δηλαδή των πόλεων της επαρχίας, της οποίας οι δραστηριότητες σχετίζονται με τη λατρεία του προσώπου

6 Παντελής Νίγδελης 6 του αυτοκράτορα. Με την λατρεία αυτή κορυφώνονταν πολυήμερες εορτές που διεξάγονταν στη Βέροια κάθε χρόνο και την καθιστούσαν το κέντρο της επαρχίας, εφόσον εκεί συνέρρεαν τα μέλη της μακεδονικής αριστοκρατίας ως εκπρόσωποι των πόλεών τους στο κοινό, αλλά και πλήθος απλών Μακεδόνων. Από άποψη ιεραρχίας, μάλιστα, για τους Ρωμαίους ο τίτλος «μητρόπολις της Μακεδονίας» και το προνόμιο της «νεωκόρου» πόλεως, δηλαδή της πόλεως με ναό της επαρχιακής αυτοκρατορικής λατρείας, που κατείχε η Βέροια, την καθιστούσαν ανώτερη από τη Θεσσαλονίκη. Έτσι δικαιολογούνται οι άκαρπες εν τέλει προσπάθειες των Θεσσαλονικέων, στα τέλη του 1ου αι. μ.χ., να της αφαιρεθούν αυτά τα προνόμια. Αντίθετα προς την εικόνα του πρώτου μεταχριστιανικού αιώνα, η ιστορική πορεία που διαγράφει η πόλη από τα μέσα του 2ου αι. μ.χ. και εξής είναι εντυπωσιακή. Όντας η «πολυανθρωπότερη» και «πλουσιότερη» πόλη της Μακεδονίας και χάρη προφανώς στις ικανότητες των κατοίκων της, κυρίως της τοπικής αριστοκρατίας, κατορθώνει πάντοτε να ευνοείται από τις νέες εξελίξεις. Βαθμιαία η πόλη υπερβαίνει το στενό πλαίσιο της πρωτεύουσας μιας από τις μικρότερες επαρχίες της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και εξελίσσεται σε μια μεγαλούπολη της ελληνικής Ανατολής. Το πρώτο βήμα σε αυτήν την πορεία υπήρξε η ένταξή της στη νεοϊδρυμένη δελφική αμφικτυονία, το δεύτερο η συμμετοχή της στο αττικό Πανελλήνιο, έναν ευρύτερο πολιτικό σχηματισμό, στον οποίο παίρνουν μέρος ελληνικές πόλεις του ανατολικού τμήματος της αυτοκρατορίας. Η ακμή της πόλης την εποχή των Αντωνίνων ( ) και των Σεβήρων ( ) αντανακλάται στην εκτεταμένη οικοδομική δραστηριότητά της, την οποία πιστοποιούν τα ανασκαφικά δεδομένα. Είναι η εποχή που διαμορφώνεται το μεγαλύτερο μέρος της εικόνας που έχουμε σήμερα από τη δημόσια ρωμαϊκή πόλη. Σημαντικότερο έργο της, το συγκρότημα της αγοράς στην πλατεία Δικαστηρίων, το πολιτικό και διοικητικό κέντρο της πόλης με χαρακτηριστικά κτίσματα, όπως τον cryptoporticus, τη βιβλιοθήκη, το ωδείο και τη στοά των «Ειδώλων», τις περίφημες Incantadas. Η σημασία της πόλης ενισχύεται στις αρχές του 3ου αι. μ.χ., καθώς οι επιδρομές των Πάρθων στα ανατολικά σύνορα της αυτοκρατορίας συντελούν στην αναβίωση της στρατιωτικής σημασίας της Εγνατίας οδού. Ρωμαϊκές λεγεώνες περνούν από την πόλη κατευθυνόμενες προς τη Μικρά Ασία, ενώ τη Θεσσαλονίκη επισκέπτονται αυτοκράτορες ευρισκόμενοι καθ οδόν προς το μέτωπο. Στα ταραγμένα χρόνια των μέσων του 3ου αι. μ.χ., παρά τη γενική παρακμή που γνωρίζει το μεγαλύτερο μέρος της αυτοκρατορίας εξαιτίας της πολιτικής αστάθειας και των βαρβαρικών επιδρομών, η πόλη αντιμετωπίζει με επιτυχία, χάρη στα επισκευασμένα τείχη της, δυο αλλεπάλληλες πολιορκίες των Γότθων, το 254 και 268 μ.χ.. Σε αναγνώριση αυτών των επιτυχιών, αλλά και της νομιμοφροσύνης των κατοίκων της απέναντί τους, οι στρατιωτικοί αυτοκράτορες που κυβερνούν το ρωμαϊκό κράτος την εποχή αυτή της παραχωρούν, εκτός από τον τιμητικό τίτλο της «αποικίας», ορισμένα άλλα προνόμια. Πρόκειται για τα γνωστά προνόμια της «μητροπόλεως» και της «νεωκόρου», με τα οποία η Θεσσαλονίκη εξισώνεται τελικά από ιεραρχική άποψη με τη Βέροια. Οι παραχωρήσεις αυτές δεν ήταν όμως απλές διπλωματικές ενέργειες που κολάκευαν την αυταρέσκεια των κατοίκων της. Πολύ περισσότερο αποτελούσαν αναγνώριση μιας πραγματικότητας, της θέσης δηλαδή που είχε αρχίσει να αποκτά ήδη από τα τέλη του προηγούμενου αιώνα η πόλη στο ανατολικό τμήμα της αυτοκρατορίας. Σε αυτό θα πρέπει να συνέβαλε και η διαρκής συρρίκνωση του αριθμού των πόλεων της Μακεδονίας αλλά και των βαλκανικών επαρχιών, ιδιαίτερα κατά τον 3ο αι. μ.χ., γεγονός που ενίσχυσε τη σημασία της Θεσσαλονίκης ως αστικού κέντρου και του μεγαλύτερου διαμετακομιστικού λιμανιού της χερσονήσου, με το οποίο ασφαλώς δε θα μπορούσε να συγκριθεί η πόλη της Βέροιας. Με την έννοια αυτή, δεν είναι καθόλου περίεργο ότι το 298/299 μ.χ. ο καίσαρας Μαξιμιανός Γαλέριος,

7 ΙΙ. Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΡΩΜΑΙΟΚΡΑΤΙΑΣ (168 π.χ.-284 μ.χ.) 7 που μαζί με τον Διοκλητιανό διοικούσε το ανατολικό τμήμα της αυτοκρατορίας, επέλεξε τη Θεσσαλονίκη ως έδρα της επικράτειάς του και στη συνέχεια έκτισε εδώ το γνωστό μεγαλοπρεπές του ανάκτορο. Τα περίπου 450 χρόνια ρωμαιοκρατίας ήταν επόμενο να μεταβάλουν ορισμένες τουλάχιστον όψεις της ζωής στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Τούτο δεν σημαίνει ωστόσο ότι οι όποιες μεταβολές υπήρξαν απόρροια συστηματικών επεμβάσεων του ρωμαϊκού κράτους. Αντίθετα, μάλιστα, κατά την πάγια τακτική της, η ρωμαϊκή εξουσία δεν επέφερε λ.χ. αλλαγές στον τομέα της πολιτικής οργάνωσης της Θεσσαλονίκης, σεβόμενη τους υφιστάμενους από την περίοδο της βασιλείας θεσμούς αυτοδιοίκησης, με την πιθανή εισαγωγή ενός μόνο νέου αξιώματος, εκείνου των πολιταρχών. Αλλά και η ολοένα αυξανόμενη υποβάθμιση του ρόλου του δήμου προς όφελος της βουλής και των αρχόντων που μαρτυρείται από τις πηγές μας έχει ελάχιστη σχέση με ρωμαϊκές παρεμβάσεις και περισσότερο σχετίζεται με εξελίξεις στην κοινωνία. Αντίθετα, εκείνο που μεταβάλλεται ραγδαία σε σχέση με την περίοδο της βασιλείας είναι η δημογραφική φυσιογνωμία της πόλης. Ως σημαντικός οδικός κόμβος και μεγάλο διαμετακομιστικό λιμάνι μιας αχανούς αυτοκρατορίας, η Θεσσαλονίκη εξελίσσεται μέσα στην ιστορική της πορεία σε κοσμοπολιτικό κέντρο. Οι επιγραφές της, οι περισσότερες χρονολογημένες στα αυτοκρατορικά χρόνια, δεν αφήνουν καμία αμφιβολία ότι η πόλη δέχτηκε το μεγαλύτερο αριθμό ξένων από οποιαδήποτε άλλη της Μακεδονίας. Τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα της Θεσσαλονίκης υπογραμμίζουν καταρχήν μεμονωμένες περιπτώσεις προσώπων από άλλες πόλεις και περιοχές της αυτοκρατορίας που την επισκέφθηκαν, έζησαν ή πέθαναν σε αυτή. Ρωμαίοι στρατιώτες και διοικητικοί υπάλληλοι του επιτελείου του εκάστοτε επαρχιακού διοικητή αλλά και του αυτοκρατορικού επιτρόπου (procurator) που διαχειριζόταν την αυτοκρατορική περιουσία στην επαρχία, Εδεσσαίοι και Κασσανδρείς από τις γειτονικές περιοχές, Δασαρήτιοι και Ηρακλεώτες Λυγκηστείς από την Άνω Μακεδονία, Παυταλιώτες από τη σημερινή Βουλγαρία, Κορίνθιοι, Λακεδαιμόνιοι και Κρήτες από τη νότια Ελλάδα αποτελούν ένα μικρό μόνο μέρος αυτού του πολύχρωμου ανθρώπινου καμβά. Εντυπωσιακή είναι η παρουσία των ξένων που κατάγονται από πόλεις και περιοχές της Μικράς Ασίας όπως η Νίκαια και η Νικομήδεια της Βιθυνίας, η Άμαστρη του Πόντου, τα Θυάτειρα της Καρίας, η Αττάλεια της Παμφυλίας, η Κωρυκός της Κιλικίας, για να περιορισθούμε σε ορισμένα μόνο παραδείγματα. Οι περισσότεροι θα πρέπει να ήταν ναυτικοί και έμποροι, φαίνεται όμως να βρίσκονται σε σταθερή επικοινωνία με την πόλη, αν κρίνουμε από το γεγονός ότι συγκροτούν ένα θίασο Ασιανών, ένα σύλλογο δηλαδή υπό την προστασία του Διονύσου. Παρόμοιοι θίασοι μας είναι γνωστοί και από άλλες περιοχές της Βαλκανικής, όπου συναντούμε Μικρασιάτες εμπόρους. Από τις εθνικές ομάδες που συγκροτούν την πληθυσμιακή φυσιογνωμία της πόλης ένα μικρό μέρος ήταν Θράκες. Η παρουσία τους ανιχνεύεται μέσω της μελέτης των ονομάτων τους σε επιγραφές της πόλης που είναι συνταγμένες στα ελληνικά. Πολυανθρωπότερη θα πρέπει να ήταν άλλη εθνική ομάδα, η εβραϊκή. Οι απαρχές της ιστορίας της δεν μπορούν να προσδιορισθούν με ακρίβεια, βέβαιο είναι όμως ότι, όταν ο απόστολος Παύλος επισκέπτεται την Θεσσαλονίκη, το 50 μ.χ., για να κηρύξει τον χριστιανισμό, η εβραϊκή κοινότητα έχει μια συναγωγή και μέλη που διαθέτουν κοινωνικό κύρος και δύναμη, τέτοια που να μπορούν να πείσουν τις τοπικές αρχές να παρέμβουν υπέρ της υπόθεσής τους. Η ζωή της κοινότητας συνεχίζεται αδιάλειπτα ως τις αρχές της βυζαντινής περιόδου. Δεν αποκλείεται,

8 Παντελής Νίγδελης 8 μάλιστα, μετά τις μεγάλες καταστροφές του μητροπολιτικού ιουδαϊσμού στην Παλαιστίνη, το 70 και το 130 μ.χ. ο αριθμός των συναγωγών να αυξήθηκε. Παρά τις λιγοστές μαρτυρίες που έχουμε, δικαιούμαστε να συμπεράνουμε ότι τα μέλη της, μολονότι επεδίωκαν ως ένα βαθμό την προσαρμογή τους στο ελληνικό περιβάλλον, εντούτοις δεν παρέλειπαν να τονίζουν τα στοιχεία εκείνα που υπογράμμιζαν την ιδιαίτερη ταυτότητά τους. Σημαντικότερη κοινότητα ξένη στην πόλη μπορεί ανεπιφύλακτα να χαρακτηρισθεί εκείνη των Ιταλών, που εξελίχθηκε σε τέτοιο σημείο, ώστε να γίνει και η μεγαλύτερη της Μακεδονίας. Οι πρώτες εγκαταστάσεις των Ιταλών στη Θεσσαλονίκη χρονολογούνται στα τελευταία χρόνια του 1ου αι. π.χ., αλλά ο αριθμός τους αρχίζει να αυξάνεται σημαντικά στον επόμενο αιώνα. Αυτή η όψιμη χρονολόγηση, σε σχέση με την κατάκτηση της Μακεδονίας, δείχνει ότι ορισμένες τουλάχιστον οικογένειες θα πρέπει να ήρθαν στην πόλη όχι απευθείας από την Ιταλία αλλά από άλλα κέντρα της Ελλάδας ή της Μικράς Ασίας, που υπέστησαν οικονομική και εμπορική παρακμή, λόγω των καταστροφικών συνθηκών της ύστερης ρεπουμπλικανικής εποχής. Πάντως, τον 1ο αι. μ.χ. οι Ιταλοί της Θεσσαλονίκης είναι τόσοι, ώστε να συγκροτούν ένα σώμα, την ένωση Ρωμαίων πολιτών, μέσω της οποίας προστάτευαν προφανώς τα κοινά οικονομικά τους συμφέροντα. Το κύριο σημείο επαφής τους, λόγω της ετερόκλητης καταγωγής και ιστορίας τους, ήταν η προνομιακή τους θέση ως Ρωμαίων πολιτών. Αυτού του είδους η οργάνωση δεν σημαίνει ωστόσο ότι αποτελούσαν ή ήθελαν να αποτελούν ένα σώμα με αίσθηση ξεχωριστής ταυτότητας. Η πολιτιστική συγγένεια του ρωμαϊκού και του ελληνικού κόσμου και η πολιτική τους ενοποίηση μετά την επικράτηση του Αυγούστου δεν προσέφεραν έδαφος για τέτοιες συμπεριφορές. Την προσαρμογή τους στο ελληνικό περιβάλλον υποβοηθούσαν εξάλλου οι συναλλαγές τους με αυτό και σε ορισμένες περιπτώσεις η προηγούμενη μακρά παραμονή σε ελληνικές πόλεις, όπως δείχνει άλλωστε η γενικευμένη ανάμεσά τους χρήση της ελληνικής γλώσσας. Οι επιγραφές δείχνουν καθαρά ότι οι μόνιμα εγκατεστημένοι Ιταλοί δεν είχαν ιδιαίτερο πρόβλημα να ενταχθούν στην κοινωνική ζωή της πόλης, συμμετέχοντας με τους ντόπιους σε θρησκευτικούς και επαγγελματικούς συλλόγους ή δημόσια αξιώματα. Ορισμένοι μάλιστα από αυτούς, με το κύρος και την οικονομική δύναμη που διέθεταν λόγω των επικερδών τραπεζιτικών και εμπορικών τους απασχολήσεων, έρχονταν σε επιγαμίες με ισχυρές ντόπιες οικογένειες, κυρίως αυτές που διέθεταν ρωμαϊκά πολιτικά δικαιώματα (civitas romana), με αποτέλεσμα να αφομοιώνονται μαζί τους σε ένα αξεδιάλυτο σύνολο, ενισχύοντας την υφιστάμενη τοπική αριστοκρατία. Τον κυριαρχικό ρόλο στη ζωή της πόλης διαδραμάτιζε ωστόσο το πολυπληθέστερο πληθυσμιακό της στοιχείο, οι Έλληνες. Όπως σε άλλες περιπτώσεις, έτσι και με τη Θεσσαλονίκη, οι πηγές μας επιτρέπουν να παρακολουθήσουμε ικανοποιητικά τη δράση και τις τύχες μόνο του ανώτερου στρώματος. Παρά τις εσωτερικές διαφοροποιήσεις, τα μέλη του έχουν ένα ομοιόμορφο πρότυπο συμπεριφοράς, τον «ευεργετισμό»: πρόκειται για ένα σύστημα ηθικών δεσμεύσεων και νομικών υποχρεώσεων εξελισσόμενο ήδη από την ελληνιστική εποχή και γενικευμένο σε ολόκληρη την αυτοκρατορία, που οδηγεί τις τοπικές αριστοκρατίες να αναλαμβάνουν με δικά τους έξοδα το σημαντικότερο τμήμα των λειτουργιών μιας πόλης. Είναι αυτοί, με άλλα λόγια, που συνεισφέρουν στην ανοικοδόμηση και τον εξωραϊσμό της, την οργάνωση πολυδάπανων αγώνων ή την εκπροσώπησή της σε διεθνείς οργανισμούς, για να αναφέρουμε μερικά μόνο παραδείγματα. Συχνά λέγεται και γράφεται ότι οι τοπικές αριστοκρατίες των πόλεων της ανατολής είχαν εκρωμαϊσθεί και είχαν χάσει την ελληνική τους συνείδηση. Ένας τέτοιος ισχυρισμός συνήθως στηρίζεται στην ορθή παρατήρηση ότι τα μέλη τους επεδίωκαν να γίνουν Ρωμαίοι πολίτες,

9 ΙΙ. Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΡΩΜΑΙΟΚΡΑΤΙΑΣ (168 π.χ.-284 μ.χ.) 9 όπως και συνέβαινε. Θα πρέπει, ωστόσο, να επισημανθεί κατ αρχήν ότι για τις αριστοκρατίες αυτές, η κατοχή του δικαιώματος του Ρωμαίου πολίτη αποτελούσε αναγκαία προϋπόθεση, αν ήθελαν να υπερβούν το στενό πλαίσιο της πόλης-κράτους τους και να προσαρμοσθούν στις νέες πολιτικές συνθήκες που τους παρείχε η αυτοκρατορία. Τούτο ίσχυε και για την περίπτωση που ορισμένοι από αυτούς, ασφαλώς οι σημαντικότεροι, ήθελαν να ανέλθουν στην κρατική αριστοκρατία, δηλαδή να γίνουν συγκλητικοί ή Ρωμαίοι ιππείς προκειμένου να αναλάβουν σημαντικές θέσεις στη διοίκηση της αυτοκρατορίας. Αξίζει ασφαλώς να επισημανθεί ότι αρκετοί Θεσσαλονικείς τον 3ο αι. μ.χ. γίνονται πράγματι συγκλητικοί και ιππείς. Όμως αυτή η προσαρμογή δεν σήμαινε ότι οι Θεσσαλονικείς που είχαν γίνει Ρωμαίοι πολίτες είχαν χάσει την ιστορική και, κατ επέκταση, την ελληνική τους συνείδηση. Για να υποστηρίξει κανείς τη θέση αυτή θα μπορούσε να θυμίσει τις κολακευτικές αναφορές του συγγραφέα (του 2ου αι. μ.χ.) Λουκιανού για τις πνευματικές επιδόσεις του ακροατηρίου που συνάντησε στην πόλη και το οποίο «είναι γεμάτο από ρήτορες και συγγραφείς και σοφιστές διασημότερους, τέτοιους που να υπάρχει φόβος μήπως το έργο μου φανεί περισσότερο ασήμαντο εδώ (δηλαδή στη Θεσσαλονίκη) παρά στην Ολυμπία» (Ηροδ. 8). Θα μπορούσε ακόμη να μνημονεύσει κανείς τα περίφημα ψηφιδωτά δάπεδα με τις παραστάσεις της συνάντησης της κοιμωμένης Αριάδνης με τον Διόνυσο και της αρπαγής του Γανυμήδη, που βρέθηκαν σε ιδιωτικά σπίτια του 3ου αι. μ.χ. και προδίδουν γνώση και οικείωση με την ελληνική μυθολογία. Τη συλλογική συνείδηση των Θεσσαλονικέων δείχνει ωστόσο πολύ καλύτερα η επιτυχής τους προσπάθεια να εντάξουν την πόλη τους στο αττικό Πανελλήνιο (βλ. παραπάνω), αρκεί μόνο να εκτιμηθούν ορθά δύο στοιχεία που συνδέονται με αυτό: α) ότι το Πανελλήνιο είχε την έδρα του στην Αθήνα και β) ότι για να γίνει μια πόλη μέλος του έπρεπε να αποδείξει με ακρίβεια την ελληνική της προέλευση. Με αυτό το κοσμοπολίτικο προφίλ και τους κατοίκους της να ζουν το παρόν και να σέβονται το παρελθόν τους, η Θεσσαλονίκη εισέρχεται στη νέα μεγάλη περίοδο της ιστορίας της, τη βυζαντινή. Επιλογή βιβλιογραφίας Ascough, R. S. Paul s Macedonian Associations. The social Context of Philippians and 1. Thessalonians, Tübingen 2003 Κανατσούλης, «Η μακεδονική πόλις από της εμφανίσεώς της μέχρι των χρόνων του Μεγάλου Αλεξάνδρου», Μακεδονικά 4 (1955-6), του ιδίου 5 (1961-3). Edson, C. Cults of Thessalonica (Macedonica III), The Harvard Theological Review, XLI (July, 1948), Number 3, 153 κ. εξ. Edson, Ch. Inscriptiones Graecae (Epiri, Macedoniae, Thraciae, Scythiae), Pars II (Inscriptiones Macedoniae), Fasciculus I (Inscriptiones Thessalonicae et Viciniae), Berlin 1972

10 Παντελής Νίγδελης 10 Makaronas, Ch. Via Egnatia and Thessalonike, Studies presented to David M. Robinson, τομ. 1, 380 κ.ε., Μισσούρι 1951, και A. Romiopoulou, Un nouveau milliaire de la via Egnatia, BCH 98 (1974), 813 κ.ε. Νίγδελης, Π. Μ. «Η οικογένεια των Ιταλικών Auli Avii στη Θεσσαλονίκη. Με αφορμή μια δίγλωσση αναθηματική επιγραφή», Τεκμήρια 1 (1995), 65 κ. εξ. Επιγραφικά Θεσσαλονίκεια. Συμβολή στην πολιτική και κοινωνική ιστορία της Αρχαίας Θεσσαλονίκης, Nigdelis, P. M. Geminii und Claudii: Die Geschichte zweier fuhrender Familien von Thessaloniki in der späteren Kaiserzeit, στο A. D. Rizakis (εκδ.), Roman Onomastics in the Greek East.Social and Political Aspects, proceedings of the international Colloquium organized by the Finnish Institute and the Centre for Greek and Roman Antiquity (Athens 7-9 Sept. 1993), Αθήνα 1996, 129 κ.ε. «Synagoge(n) und Gemeinde der Juden in Thessaloniki: Fragen aufgrund einer neuen Judischen Gradinschrift der Kaiserzeit», ZPE 102 (1994), 207 κ.ε. Mihailov, G. Aspects de l onomastique dans les inscriptions anciennes de Thessalonique, στο Η Θεσσαλονίκη μεταξύ Ανατολής και Δύσεως, πρακτικά συμποσίου τεσσαρακονταετηρίδος της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών ( ), Θεσσαλονίκη 1982, 69 κ. εξ. Papazoglou, F. Les villes de Macédoine à l époque romaine, BCH Suppl. XVI, Paris Quelques aspects de l histoire de la province de Macédoine, ANRW II (1979), 301 κ.εξ. Ριζάκη, A. Δ. «Η κοινότητα των συμπραγματευομένων Ρωμαίων της Θεσσαλονίκης και η ρωμαϊκή διείσδυση στη Μακεδονία», Αρχαία Μακεδονία ΙV, Θεσσαλονίκη 1984, 511 κ.ε. Rostovtzeff, Μ. The Social and Economic History of the Hellenistic World, Oxford 1953 Σαμσάρης, Δ. «Ατομικές χορηγήσεις της ρωμαϊκής πολιτείας και η διάδοσή της στη ρωμαϊκή επαρχία Μακεδονίας. Ι. Η περίπτωση της Θεσσαλονίκης πρωτεύουσας της επαρχίας», Μακεδονικά 26 (1987-8), 329 κ.ε. Touratsoglou, J. Die Münzstätte von Thessaloniki in der römischen Kaiserzeit, Berlin 1988 Τουράτσογλου, I. «Ο Πομπήιος στη Θεσσαλονίκη. Η νομισματική μαρτυρία», στο Αμητος, τιμητικός τόμος για τον καθ. Μ. Ανδρόνικο, Θεσσαλονίκη 1987, 885 κ.εξ. «Του αγιωτάτου πατρίου θεού Καβείρου», Η Θεσσαλονίκη Ι (1985), 71 κ.ε. Voutiras, Ε. Sanctuaire privé-cult public? Le cas du Sarapieion de Thessalonique in Dasen, V. & Piérart, M. (eds), Ιδία και δημοσία. Les cadres privés et publics de la région grecque antique, actes du IXe colloque du CIERGA (Fribourg du 8 au 10 sept. 2003), Kernos Supplément 15, Liège 2005, 273 κ. εξ. Von Brocke, Chr. Thessaloniki Stadt des Kassander und Gemeinde des Paulus, Eine frühechristliche Gemeinde in ihrer heidnischen Umwelt, Tübingen 2001.

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

3.3. Η ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της 3.4 Η συγκρότηση της ρωμαϊκής πολιτείας Res publica (σελ.170-αρχή 175)

3.3. Η ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της 3.4 Η συγκρότηση της ρωμαϊκής πολιτείας Res publica (σελ.170-αρχή 175) Λατινική ορολογία για τις Ενότητες της Ρωμαϊκής Ιστορίας Plebes (171) = 1. οι πληβείοι (= αρχικά όσοι δεν ήταν πατρίκιοι, αργότερα όσοι δεν ήταν πατρίκιοι ούτε ιππείς). 2. το πλήθος, ο όχλος. Senatus (171,

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr 1. Ποια από τις ακόλουθες μάχες δεν έχει σχέση με τους Μηδικούς Πολέμους; α. η μάχη της Μυκάλης β. η μάχη

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων

Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων Το λήμμα αποτελείται από τα εξής μέρη: Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων Τίτλος λήμματος Δελτίο λήμματος Κυρίως λήμμα Χρονολόγιο Προτεινόμενη βιβλιογραφία (βλ. Γενικές Οδηγίες Σύνταξης Λημμάτων) Γλωσσάρι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ & ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΙΣ

ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ & ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΙΣ ON SALONICA SOCCER CUP ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ & ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΙΣ ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ ΑΨΙΔΑ ΤΟΥ ΓΑΛΕΡΙΟΥ ΠΛΑΤΕΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ ΚΑΣΤΡΑ & ΤΕΙΧΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΛΑΝΗΤΑΡΙΟ ΒΕΡΓΙΝΑ Μπείτε στην Pentagon... ταξιδέψτε

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεσσαλονίκη από τον Κάσσανδρο ως τον Γαλέριο

Η Θεσσαλονίκη από τον Κάσσανδρο ως τον Γαλέριο 1 Θεοδοσία Στεφανίδου-Τιβερίου Καθηγήτριας Κλασικής Αρχαιολογίας Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Η Θεσσαλονίκη από τον Κάσσανδρο ως τον Γαλέριο H αρχαία Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Ιστορίας Α Λυκείου από όλη την ύλη

Θέματα Ιστορίας Α Λυκείου από όλη την ύλη Θέματα Ιστορίας Α Λυκείου από όλη την ύλη 1. Σημασία του Νείλου για την οικονομία της Αιγύπτου. Σελ. 21. Προσοχή στο παράθεμα της ίδιας σελίδας. 2. Κοινωνική οργάνωση στην αρχαία Αίγυπτο. Σελ. 22 3. Πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από:

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από: ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΛΕΠΑΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΝΙΚΟΣ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΓΙΑΡΙΚΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΚΙΚΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΦΗΡΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΖΕΡΒΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΝΑΣΤΟΥΛΗ ΑΚΗΣ ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Ε ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σελίδα 1 Κωνσταντινούπολη Η ξακουστή και δοξασµένη πολιτεία, µε τη λαµπρή, χιλιόχρονη ιστορία, που για δέκα αιώνες δέσποζε πρωτεύουσα της

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 «Αθανασάκειο» Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Στο ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη Κρήτη, έχουν εντοπιστεί από τους αρχαιολόγους τέσσερις θεατρικοί χώροι διαφορετικών εποχών.

Διαβάστε περισσότερα

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας:

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας: Ιουδαϊσµός α) Παρουσίαση θρησκείας: Ο Ιουδαϊσµός είναι η παραδοσιακή θρησκεία των Εβραίων. Σύµφωνα µε τον ορθόδοξο Ιουδαϊσµό και τους βαθιά θρησκευόµενους Εβραίους, ο βιβλικός πατριάρχης Αβραάµ ήταν ο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας.

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Πρόταση διδασκαλίας Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Ενότητα 4. Το έργο του Αλέξανδρου Κύρια σημεία της ενότητας Περιγραφή της γεωγραφικής έκτασης και της ποικιλίας των λαών του κράτους που δημιούργησε

Διαβάστε περισσότερα

Ευκαιρίες ανάπτυξης για το Λιμένα Θεσσαλονίκης και συνεισφορά στην τοπική και περιφερειακή οικονομία

Ευκαιρίες ανάπτυξης για το Λιμένα Θεσσαλονίκης και συνεισφορά στην τοπική και περιφερειακή οικονομία Ευκαιρίες ανάπτυξης για το Λιμένα Θεσσαλονίκης και συνεισφορά στην τοπική και περιφερειακή οικονομία Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβριος 2014 Με την υποστήριξη της: Οι μεγαλύτερες δυνατότητες ανάπτυξης των ελληνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ Η Σύρος είναι νησί των Κυκλάδων. Πρωτεύουσά της είναι η Ερμούπολη, η οποία είναι πρωτεύουσα της Περιφέριας Νότιου Αιγαίου αλλά και του πρώην Νομού Κυκλάδων. Η Σύρος αναπτύχθηκε ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Παπαζώης Τριαντάφυλλος

Παπαζώης Τριαντάφυλλος digitalarchive publishing by tag Παπαζώης Τριαντάφυλλος Πρόκειται για τον ιστορικό ερευνητή που ανέτρεψε τα δεδομένα στη Βεργίνα! Έπειτα από πολυετή έρευνα αποκάλυψε ότι στον τάφο της Βεργίνας δεν βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Χρήστος Νίκας Εισαγωγή Η εισροή μεταναστών στην Ελλάδα και

Διαβάστε περισσότερα

Οι Μαθητές: Αγγελόπουλος Ηρακλής Ανδρεσάκης Κωνσταντίνος

Οι Μαθητές: Αγγελόπουλος Ηρακλής Ανδρεσάκης Κωνσταντίνος Οι Μαθητές: Αγγελόπουλος Ηρακλής Ανδρεσάκης Κωνσταντίνος Ο Πειραιάς (Αρχαία Ελληνικά: Πειραιεύς) είναι πόλη της περιφέρειας Αττικής και διαθέτει τον σημαντικότερο λιμένα της Ελλάδας και της ανατολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ Ο.Παλιάτσου Π.Ρίζου. O.Παλιάτσου

ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ Ο.Παλιάτσου Π.Ρίζου. O.Παλιάτσου ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ Ο.Παλιάτσου Π.Ρίζου 1 Το δικαίωμα συμμετοχής: Αποτελούσε προνόμιο όλων των ελεύθερων πολιτών που είχαν εκπληρώσει τις στρατιωτικές τους υποχρεώσεις, δηλ. βρίσκονταν στην ηλικία τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ (αριθ. 7)

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ (αριθ. 7) C 326/266 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 26.10.2012 ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ (αριθ. 7) ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΡΟΝΟΜΙΩΝ ΚΑΙ ΑΣΥΛΙΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΤΑ ΥΨΗΛΑ ΣΥΜΒΑΛΛΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ, ΕΠΕΙΔΗ τα άρθρα 343 της Συνθήκης για τη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr)

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Ενότητα 2: H ρωμαϊκή αυτοκρατορία: Εξάπλωση της κυριαρχίας της Ρώμης μέχρι το τέλος της Δημοκρατίας 1.). Η γεωγραφία

Διαβάστε περισσότερα

Ταξίδι στην Καβάλα. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα.

Ταξίδι στην Καβάλα. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Ταξίδι στην Καβάλα Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Ταξίδι στην Καβάλα Παρασκευή, 28 Αύγουστος 2015 Παραλία Άσπρης Άμμου Αφήνοντας την πόλη της Καβάλας

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του μαθήματος είναι η διδασκαλία της ύλης χωρίς χάσματα και ασυνέχειες. Η αποσπασματικότητα δεν επιτρέπει στους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Ορτυγία Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Τοποθεσία Πού βρίσκεται; Το νησί της Ορτυγίας βρίσκεται στην κάτω Ιταλία στις Συρακούσες. Τα αξιοθέατα: Ο ναός του Απόλλωνα üη πλατεία

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ του Παντελή Νίγδελη

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ του Παντελή Νίγδελη ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ του Παντελή Νίγδελη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαίας, Ρωμαϊκής, Βυζαντινής και Μεσαιωνικής Ιστορίας Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης 541 24 Θεσσαλονίκη Τηλέφωνο

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Αρχεία του Κράτους Αρχεία Νομού Λευκάδας

Γενικά Αρχεία του Κράτους Αρχεία Νομού Λευκάδας Γενικά Αρχεία του Κράτους Αρχεία Νομού Λευκάδας Ελένη Δ. Γράψα Προϊσταμένη Γ.Α.Κ. Αρχείων Ν. Λευκάδας e-mail: mail@gak. lef.sch. g Ιστορικά στοιχεία Τον Ιούλιο του 1684 ο Βενετός αρχιστράτηγος Φραγκίσκος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ Αγαπητοί μου, Όλοι μας χαιρόμαστε απόψε ιδιαίτερα στα Θυρανοίξια του Ιερού αυτού Ναού. Βλέπουμε τον ιστορικό αυτό Ναό της Παναγίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ Χρονολογία Ελλάδα - Αιγαίο 100.000 ως 20.000 Μέση και Νεότερη Παλαιολιθική 10.000 Μεσολιθική εποχή 7000 ως 6000 Έναρξη Νεολιθικής 5600 Μέση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 2 Ιουνίου 2009 ΩΡΑ: 07:45 10:15 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από τρία μέρη και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ: ΕΓΝΑΤΙΑ Ο ΟΣ ΚΑΙ Ν. ΗΜΑΘΙΑΣ

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ: ΕΓΝΑΤΙΑ Ο ΟΣ ΚΑΙ Ν. ΗΜΑΘΙΑΣ ΕΓΝΑΤΙΑ Ο ΟΣ Α.Ε. ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΕΓΝΑΤΙΑΣ Ο ΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ: ΕΓΝΑΤΙΑ Ο ΟΣ ΚΑΙ Ν. ΗΜΑΘΙΑΣ εκ. 2005 Η παρούσα Ενηµερωτική Έκθεση αποτελεί µια συνοπτική θεώρηση των επιδράσεων της Εγνατίας Οδού στον

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μάθημα: Ιστορία Τάξη: Α Λυκείου Χρόνος εξέτασης: 2 ώρες και 30 λεπτά ΜΕΡΟΣ Α (20 μονάδες) Να απαντήσετε ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ και στις δύο (2) ερωτήσεις. 1. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η σηµερινή φυσιογνωµία της Βιβλιοθήκης της Alpha Βank διαµορφώθηκε µετά το 2000 µε τη συγχώνευση της Alpha Τραπέζης Πίστεως µε την Ιονική Τράπεζα. Τότε και οι Βιβλιοθήκες των

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η :Μαυροβούνιο Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας E ομάδας

Φύλλο εργασίας E ομάδας Φύλλο εργασίας E ομάδας «δημοκρατικὸν μὲν εἶναι τὸ κληρωτὰς εἶναι τὰς ἀρχάς, τὸ δ αἰρετὰς ὀλιγαρχικόν» (Η ανάδειξη στα αξιώματα με κλήρωση θεωρείται δημοκρατική, ενώ με εκλογή ολιγαρχική ) Αριστοτέλους,

Διαβάστε περισσότερα

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά 1 2 Η Εγνατία Οδός δίνει άλλες διαστάσεις και ευκαιρίες στην επισκεψιμότητα. Η δυνατότητα του επισκέπτη να διασχίσει όλη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Σαακιάν Χρήστος Απρίλιος 2013 Εισαγωγή Η παρούσα εργασία ασχολείται με τη Μύκονο

Διαβάστε περισσότερα

Λιμάνι Πατρών: Ολοκληρωμένος πολυτροπικός διάδρομος στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών

Λιμάνι Πατρών: Ολοκληρωμένος πολυτροπικός διάδρομος στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών Λιμάνι Πατρών: Ολοκληρωμένος πολυτροπικός διάδρομος στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών Το λιμάνι της Πάτρας από τον 11 ο π.χ. αιώνα έχει συνδεθεί με την ιστορική ανάπτυξη της Πάτρας και της ευρύτερης περιφέρειας.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-4: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-4: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τον πληθυσμό και τη μεταβολή του ανά Περιφέρεια, Νομό και Δήμο της Ζώνης IV. Η σκοπιμότητα του δείκτη αφορά στην γνώση των μακροσκοπικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στις έννοιες και τα εγχειρίδια της βυζαντινής φιλολογίας. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Mια πρώτη επαφή με τη Βυζαντινή Φιλολογία.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2009. Κλάδος: ΠΕ 02 Φιλολόγων ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2009. Κλάδος: ΠΕ 02 Φιλολόγων ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2009 Κλάδος: ΠΕ 02 Φιλολόγων ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Ερώτημα 1 Ο α) Στόχοι - να γνωρίσουν οι μαθητές το στρατηγικό σχέδιο του Περικλή και να το εντάξουν στο ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Βασικός σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Διάρκεια Έκθεσης: 17. 12.2008-20. 03. 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Το αρχειακό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΓΙΑΤΗΧΑΛΚΙΔΑ. γενικά: πρωτεύουσα ν.ευβοίας 80 χλμ από την Αθήνα 53.584 κάτοικοι επίσημα

Β. ΓΙΑΤΗΧΑΛΚΙΔΑ. γενικά: πρωτεύουσα ν.ευβοίας 80 χλμ από την Αθήνα 53.584 κάτοικοι επίσημα Η ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΜΕΤΩΠΟΥ ΠΑΛΟΓΟΥ ΣΟΦΙΑ A. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αντικείμενο: Χαλκίδα Στόχος: μελέτη του θαλάσσιου μετώπου Μέθοδοι επεξεργασίας: βιβλιογραφία-διαδίκτυο αεροφωτογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

Θεσσαλονίκη πάνω - κάτω ένταξη κεντρικών αρχαιολογικών χώρων

Θεσσαλονίκη πάνω - κάτω ένταξη κεντρικών αρχαιολογικών χώρων Οµάδα εργασίας Ξενοφών Γιαννάκης Πρόδροµος Νικηφορίδης Κυριακή Πετρίδου Παρασκευή Ταράνη Το ιστορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης χαρακτηρίζεται απόέντονηοικιστικήπυκνότητα, η οποία καθιστά εξαιρετικά πολύτιµη

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΚΡΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΙΔΡΥΣΗΣ

ΜΙΚΡΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΙΔΡΥΣΗΣ Κεφαλαιο Πρωτο ΜΙΚΡΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΙΔΡΥΣΗΣ ΤΟΥ χρηματιστηριου Αξιων Αθηνων Χρηματιστήριο είναι ο τόπος όπου διεξάγονται αγοραπωλησίες αξιών, οι τιμές των οποίων διαμορφώνονται σύμφωνα με τους κανόνες προσφοράς

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα