Εκπαίδευση και κοινωνικοποίηση στο σχολείο των ελληνιστικών και αυτοκρατορικών χρόνων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εκπαίδευση και κοινωνικοποίηση στο σχολείο των ελληνιστικών και αυτοκρατορικών χρόνων"

Transcript

1 Έρκυνα, Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών Επιστημονικών Θεμάτων, Τεύχος 1ο, , 2014 Εκπαίδευση και κοινωνικοποίηση στο σχολείο των ελληνιστικών και αυτοκρατορικών χρόνων Παναγιώτα Παπαευαγγέλου Φιλόλογος, Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Αθηνών Περίληψη. Το σχολείο κατά τα ελληνιστικά και αυτοκρατορικά χρόνια συνδέεται στενά με τη δια βίου μάθηση και την κοινωνικοποίηση. Η εκπαίδευση ήταν ανοικτή στην κοινωνία και το ενδιαφέρον για συστηματοποίησή της είχε, εκτός από τον δημόσιο, έντονα ιδιωτικό χαρακτήρα. Κάθε πόλη, ανάλογα με τις κοινωνικές δομές και τα οικονομικά της μέσα, προσδιόριζε τους ιδιαίτερους εκπαιδευτικούς στόχους της και την πολιτική της. Υπάρχουν, όμως, κάποια κοινά στοιχεία που απορρέουν από την εκπαιδευτική παράδοση των κλασικών χρόνων. Ένα από αυτά ήταν η σύνδεση των γνώσεων και της πνευματικής καλλιέργειας με τον δημόσιο βίο, κάτι που επιχειρείται στο σχολείο αυτών των περιόδων με ακόμα πιο έντονο τρόπο και με κύριο στόχο την προετοιμασία των μαθητών για τον ρόλο του κοινωνικοποιημένου ατόμου. Η διοργάνωση αγώνων και η λατρεία στις διάφορες μορφές της στο πλαίσιο του σχολείου, η συμμετοχή σε δημόσιες τελετές και η δημιουργία μαθητικών συλλόγων αποτελούν τα μέσα αυτής της κοινωνικοποίησης. Λέξεις κλειδιά: ελληνιστική περίοδος, αυτοκρατορικά χρόνια, κοινωνικοποίηση σχολείο. Εισαγωγή Οι πληροφορίες για το σχολείο των ελληνιστικών χρόνων αντλούνται από το διασωθέν επιγραφικό υλικό, κυρίως τιμητικά ψηφίσματα για την προσφορά γυμνασιάρχων, δασκάλων, πολιτών, αρχόντων και αξιωματούχων, καταλόγους νικητών σε σχολικούς αγώνες, καθώς και αιγυπτιακούς παπύρους με αναφορές στην οργάνωση και το πρόγραμμα των σχολείων. Οι πηγές αυτές, παρά την αποσπασματικότητα και τον τοπικό χαρακτήρα τους, επιτρέπουν τη διαμόρφωση άποψης για την εκπαίδευση και τη σχέση της με τον δημόσιο βίο, αλλά κυρίως για τον τρόπο κοινωνικοποίησης των μαθητών. Ιδιαίτερα σημαντικές είναι οι επιγραφές από διαφορετικές ελληνικές πόλεις, κυρίως της Μικράς Ασίας και των νησιών, από τις οποίες καταδεικνύεται ότι υπήρχε σαφές ενδιαφέρον για την παιδεία και τη συστηματοποίηση της μόρφωσης. Είδος εκπαίδευσης Κάθε πόλη, ανάλογα με τις κοινωνικές δομές και τα οικονομικά της μέσα, προσδιόριζε τους ιδιαίτερους εκπαιδευτικούς στόχους της και χάρασσε την πολιτική της. Για παράδειγμα, η σχολική εκπαίδευση στην Τέω ήταν απολύτως προσανατολισμένη προς το επάγγελμα των τεχνιτών του Διονύσου, γι αυτό και δινόταν έμφαση στη διδασκαλία των μουσικών αντικειμένων, στη θεωρία («τὰ μουσικά», «ρυθμογραφία»-ίσως καταγραφή μέτρων, «μελογραφία»-ίσως καταγραφή μελών) και πράξη της μουσικής, στον χορό και το τραγούδι,

2 174 Π. Παπαευαγγέλου καθώς και σε άλλα συγγενή αντικείμενα, όπως απαγγελία ποίησης και απόδοση διαλόγων, σχέδιο, ζωγραφική και δράμα. 1 Ωστόσο, παρόλο που η εκπαίδευση δεν ήταν ενιαία, υπάρχουν κάποια κοινά στοιχεία ως συνέχεια της εκπαιδευτικής κλασικής παράδοσης, χάρη στην οποία, παρά τις κοινωνικοπολιτικές μεταβολές και την πολιτισμική συνένωση, διατηρήθηκε η ελληνική συνείδηση και ο ελληνικός πολιτισμός στα ελληνιστικά βασίλεια (Βaumgarten, 2006a) και παγιώθηκε η θέση των κλασικών χρόνων ότι η συνείδηση και όχι η καταγωγή προσδιορίζουν την εθνικότητα. 2 Βαθμίδες εκπαίδευσης Οι μαθητές κατανέμονταν σε τρία επίπεδα (παῖδες, ἔφηβοι, νέοι) με τις υποομάδες τους βάσει ηλικίας και ψυχοσωματικής ανάπτυξης. Η διδασκαλία γινόταν σε ξεχωριστές εγκαταστάσεις, όπως στα τρία γυμνάσια της Περγάμου (Radt, 1999), ή σε κοινές, όπως στην Πριήνη, την Αλικαρνασσό και τον Κολοφώνα. 3 Στην πρώτη βαθμίδα (παĩδες, μειράκια) φοιτούσαν παιδιά 7-15 ετών. Ακολουθούσε το σχολείο των εφήβων (Nilsson, 1955; Βaumgarten, 2006b) για μαθητές 14/15-18 χρόνων (νεότεροι, μεσαίοι, μεγαλύτεροι), διάρκειας μάλλον τριών ετών. 4 Η εισαγωγή τους σ αυτό πιστοποιείται από άμεσες μαρτυρίες. Σε επιγραφή της Περγάμου υπάρχει η φράση «οἱ ἐνκριθέντες εἰς τοὺς ἐφήβους ἐκ τῶν παίδων», και σε άλλη από την Τέω αναφέρεται η παράδοση μαθήματος μουσικής σε παίδες κατά τα δύο τελευταία χρόνια της φοίτησής τους και σε εφήβους. 5 Οι έφηβοι προχωρούσαν, στη συνέχεια, στην τρίτη βαθμίδα των ανώτατων σπουδών, τις οποίες παρακολουθούσαν οι άνω των 18 ετών, ηλικία, κατά την οποία είχαν ολοκληρώσει τη σωματική τους διάπλαση, αποκτούσαν πολιτικά δικαιώματα και διέθεταν εισοδήματα που μπορεί να ελέγχονταν από τον γυμνασίαρχο. 6 Με την αποφοίτησή τους εισέρχονταν στις τάξεις του στρατού (Μέγαρα, Βοιωτία) (Nilsson, 1955; Βaumgarten, 2006b) ή θεωρούνταν πολίτες, όπως στη Μίλητο, 7 όπου έδιναν όρκο πίστης στη συμμαχία με τον Πτολεμαίο Β Φιλάδελφο, Φαραώ της Αιγύπτου. Άγνωστο είναι, όμως, αν και αυτή η ομάδα κατανεμόταν σε υποομάδες, αν η συμμετοχή στα μαθήματα ήταν υποχρεωτική και πόσο διαρκούσε η εκπαίδευσή τους. Ιδιωτική και δημόσια εκπαίδευση Η εφηβεία ήταν η μόνη δημόσια εκπαιδευτική βαθμίδα που οργανωνόταν και ελεγχόταν από το κράτος κατά το αθηναϊκό πρότυπο (Nilsson, 1955). 8 Η μόρφωση που προσφερόταν στο πλαίσιό της ήταν σφαιρική και κάλυπτε τη σωματική, πνευματική και κοινωνική ανάπτυξη ενός εφήβου. Πληροφορίες για άλλου είδους δημόσια εκπαιδευτική μέριμνα δεν 1 Τέως: SIG 3 578, [Dittenberger, W.( ). Sylloge Inscriptionum Graecarum, Leipzig]; CIG 3088 [Corpus Inscriptionum Graecarum, Hildesheim/N.Y., Georg Olms, 1977]; Χίος: CIG 3665; Μαγνησία στον Μαίανδρο ποταμό: SIG Ισοκράτης, Πανηγυρικός JÖArch (Jahreshefte des Österreichischen Archäologischen Institutes) XI, 1908, 53-58, από: 4 Σε επιγραφές (CIG 3665 σ. 11; SIG [Χίος]; SIG 3, 1061 [Σάμος]) αναφέρονται οι «πάλληκες/μελλέφηβοι» (= όσοι βρίσκονταν στη μεταβατική φάση προς την εφηβική ηλικία), ενώ σε άλλες (SIG [Κως]) γίνεται λόγος για αγώνες «ἠβόντων» (=που έχουν εισέλθει στην εφηβεία) και «ἀνήβων» (=που δεν είναι ακόμη έφηβοι). 5 ΑΜ (Athenische Mitteilungen), XXXIII, 1908, 387 κ.εξ. (Πέργαμος) από: και SIG (Τέως). 6 Βέροια: SEG [Supplementum Epigraphicum Graecum]. 7 Επιγραφή Μιλήτου: Ι.Milet I 3, Νο 139/3 ος αι. π.χ. 8 Αριστοτέλης, Ἀθηναίων πολιτεία, κεφ. 42.

3 Εκπαίδευση και κοινωνικοποίηση 175 υπάρχουν. Στις μεγάλες πόλεις, όμως, ήταν εύκολη υπόθεση η αναζήτηση ιδιωτικών δασκάλων από τους γονείς που ενδιαφέρονταν για τη μόρφωση των παιδιών τους και διέθεταν τα απαιτούμενα οικονομικά μέσα, σε αντίθεση με τις μικρότερες, κυρίως στην Ανατολή, όπου οι δυνατότητες ήταν περιορισμένες ή μηδαμινές. Επομένως, θεωρητικά, ήταν υποχρεωμένο το ίδιο το κράτος ή ο δήμος να μεριμνήσει για την εκπαίδευση και των μικρότερων παιδιών. Σύμφωνα όμως με τις υπάρχουσες μαρτυρίες, η εκπαίδευση και στην ελληνιστική περίοδο παραμένει, γενικά, ιδιωτική. Αυτό σημαίνει ότι, αν οι οικονομικές δυνατότητες της οικογένειας ήταν περιορισμένες ή αν οι γονείς αντιμετώπιζαν με σκεπτικισμό τα έξοδα για τη μόρφωση, τα παιδιά δεν φοιτούσαν στο σχολείο, εφόσον κάτι τέτοιο δεν ήταν υποχρεωτικό όπως σήμερα. Παρόλ αυτά, η αξία της παιδείας είχε συνειδητοποιηθεί (Harris, 1989; Marrou, 1957), και το θέμα της δημόσιας εκπαίδευσης (και για τα κορίτσια) είχε αρχίσει να τίθεται ως προβληματισμός ήδη από τα μέσα του 4 ου αι. π.χ. 9 Το πρόβλημα, όμως, συνέχιζε να είναι, κυρίως στην ελληνιστική περίοδο, η οικονομική κατάσταση κάθε πόλης που επέτρεπε ή όχι τη δημόσια στήριξη της εκπαίδευσης (Marrou, 1957; Schmitz, 1997). Γεγονός είναι, επίσης, ότι ο αριθμός των ατόμων που φοιτούσαν σε σχολεία παρουσιάζεται κατά μέσο όρο ως ο μεγαλύτερος των αρχαίων χρόνων. O αλφαβητισμός, μάλιστα, κατά την ελληνιστική περίοδο υπολογίζεται σε 30-40%, ενώ αργότερα, στα αυτοκρατορικά χρόνια, ο αριθμός των αναλφαβήτων ίσως αυξήθηκε (οι μαρτυρίες σχετικά με την προσφορά ευεργετών σε σχολεία είναι ελλιπέστατες) (Harris, 1989). Γεγονός είναι ότι οργανωμένα σχολεία λειτουργούσαν, συνήθως, σε αστικά κέντρα, συνεπώς οι κάτοικοι των επαρχιών, κυρίως των απομακρυσμένων, ήταν αποκομμένοι από τη μόρφωση. Λύση στο πρόβλημα της οικονομικής ενίσχυσης της εκπαίδευσης πρόσφεραν οι ευεργέτες, οι οποίοι με τις δωρεές τους (ιδίως από τον 3 ο αι. π.χ.) χρηματοδοτούσαν την ίδρυση σχολείων που λειτουργούσαν υπό δημόσια επίβλεψη, αν και ο ακριβής αριθμός τους δεν μπορεί να προσδιοριστεί (Laum, 1914; Ziebarth, 1914). Αντιπροσωπευτική περίπτωση είναι το σχολείο παίδων του Ευδήμου στη Μίλητο και το σχολείο του Πολύθρου στην Τέω 10. Από τα ιδρυτικά τους κείμενα διαμορφώνεται μια εικόνα για τους όρους λειτουργίας και των άλλων βαθμίδων (Nilsson, 1955; Harris, 1989). Εξίσου σημαντική είναι, επίσης, επιγραφή (Cormack, 1977) με τον «γυμνασιαρχικόν νόμον» του γυμνασίου της Βέροιας, καθώς και απόσπασμα σχολικού ημερολογίου από την Κω. 11 Παράγοντες κοινωνικοποίησης των μαθητών Στο ελληνιστικό σχολείο συνδέονταν οι γνώσεις και η πνευματική καλλιέργεια με τον δημόσιο βίο. Η παιδεία απέκτησε πιο «ανθρωπιστικό» περιεχόμενο δηλώνοντας όχι μόνο μια εκπαιδευτική διαδικασία, στην οποία υποβάλλεται το παιδί, ώστε να αποκτήσει γνώσεις, να γίνει καλλιεργημένο άτομο, σωστός πολίτης και συμπολίτης, αλλά κυρίως το αποτέλεσμα μιας εκπαίδευσης που θέτει ως στόχο τη δια βίου διαμόρφωση της προσωπικότητας του ατόμου (Βaumgarten, 2006a) με βασικό κίνητρο την άμιλλα (ἀγών, φιλοτιμία). Ειδικότερα, το σχολείο ήταν ιδιαίτερα ανοικτό στην κοινωνία και προσανατολισμένο στην άμεση σύνδεση των μαθητών με την οργάνωση και τη λειτουργία 9 Πλάτων, Πολιτεία Ε 456b-457c; 455d-456c; 455d-456a; 466c-d; Αριστοτέλης, Πολιτικά Θ 1337a 33; Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη ἱστορική XII 12, 4 και SIG (Μίλητος); SIG 3 578,960; CIG 3088; OGI [Orientis Graeci Inscriptiones] 309 (Τέως). 11 SEG , 1977 (Βέροια); SIG (Κως).

4 176 Π. Παπαευαγγέλου της. Η κοινωνικοποίησή τους γινόταν με τη συμμετοχή σε σχολικούς αγώνες, στις διάφορες μορφές λατρείας και δημόσιων τελετών, καθώς και με τη δημιουργία και δραστηριοποίηση μαθητικών συλλόγων. Σχολικοί αγώνες Οι μαθητικοί αγώνες συνδέονται άμεσα με τον τρόπο μετάβασης των μαθητών από τη μια εκπαιδευτική βαθμίδα στην άλλη, δεδομένου ότι τότε δεν υπήρχαν εξετάσεις, όπως τις κατανοούμε σήμερα (Schmitz, 1997). Προς αυτή την κατεύθυνση πολύτιμοι είναι οι κατάλογοι νικητών σε μαθητικούς αγώνες που διοργανώνονταν από τις πόλεις στο πρότυπο των δημόσιων αγώνων, με στόχο την καλλιέργεια πνεύματος αγωνιστικότητας και άμιλλας («φιλοτιμία»), καθώς και την άσκηση σε καταστάσεις ανάλογες με αυτές που θα αντιμετώπιζαν οι μαθητές στην ενήλικο ζωή τους. Παράλληλα, οι αγώνες αυτοί αποτελούσαν ουσιαστικά και τον μοναδικό επίσημο δημόσιο έλεγχο της επίδοσης μαθητών και δασκάλων, επομένως, την πιστοποίηση της προόδου ή της ολοκλήρωσης της φοίτησης. Τα ονόματα των νικητών αποτυπώνονταν συνήθως σε πέτρα ή μάρμαρο και τοποθετούνταν σε ειδική, περίοπτη θέση, στον σχολικό χώρο ή και σε ιερό, ως παράδειγμα προς μίμηση των υπολοίπων, συμμαθητών και μη. 12 Κατάλογοι νικητών παίδων και εφήβων από τις Ερυθρές πληροφορούν για αγώνες ανάγνωσης, ζωγραφικής, καλλιγραφίας, ψαλμού, κιθαρωδίας, ρυθμογραφίας, κωμωδίας, μελογραφίας. 13 Άλλος κατάλογος από τη Χίο αναφέρεται σε αγώνες μουσικών αντικειμένων (απαγγελίας, ψαλμού, κιθαρισμού), και από την Πέργαμο σε αγώνες «ἀναγνώσεως» επικής, ελεγειακής και λυρικής ποίησης. 14 Σε επιγραφή από την πόλη Ύδη τιμάται παιδονόμος για την καθιέρωση άθλων και την παρότρυνση των παίδων σε άμιλλα στην ανάγνωση, καλλιγραφία και πολυμαθία, ενώ στην Πριήνη εξαίρεται ο γυμνασίαρχος Αύλος Αιμίλιος Ζώσιμος για τη διοργάνωση και αθλοθεσία αγώνων εφήβων σε φιλολογικά αντικείμενα και στη γυμναστική με πολύτιμα έπαθλα για δασκάλους και μαθητές. 15 Στη Βέροια, οι γυμναστές έπρεπε να διοργανώνουν τρεις φορές το έτος «ἀποδείξεις» των παίδων με έπαθλο στεφάνι ελιάς και στην Τέω ο Πολύθρους όρισε να γίνονται οι δοκιμασίες της γλώσσας στο γυμνάσιο και της μουσικής στη Βουλή. 16 Από το επιγραφικό υλικό προκύπτει, επίσης, ότι και τα κορίτσια έπαιρναν μέρος σε αγώνες. Στην Πέργαμο, κορίτσια συμμετείχαν σε αγώνες καλλιγραφίας, ανάγνωσης και απαγγελίας επικής, ελεγειακής και λυρικής ποίησης. Στη Σμύρνη ο πρύτανης της πόλης και ο Νικάνωρ, υπεύθυνος για την «εὐκοσμίαν» των κοριτσιών, είχαν την ευθύνη ο πρώτος της διοργάνωσης και ο δεύτερος της αρχειοθέτησης των αγώνων (Robert, 1937; Βaumgarten, 2006a). 17 Τέτοια στοιχεία οδηγούν στη διατύπωση της υπόθεσης ότι τα κορίτσια φοιτούσαν σε σχολείο (ίσως) ξεχωριστό από αυτό των αγοριών, με δική του διοικητική αρχή. Η παραπάνω διαδικασία ελέγχου των μαθητικών επιδόσεων συνεχίστηκε και στα αυτοκρατορικά χρόνια. Για παράδειγμα, αναφέρεται ότι στο γυμνάσιο της Αθήνας «Διογένειον», όπου η παρεχόμενη μόρφωση ήταν σωματική και πνευματική με εξετάσεις για την αξιολόγησή της, ο στρατηγός Αμμώνιος εξέτασε τους εφήβους στη λογοτεχνία, 12 Κορησσός, SIG σ. 40 κ.εξ./3 ος αι. π.χ. 13 Επιγραφή Ερυθρών: I.[Inscriptio] Erythrai 81; CIG 3088/2 ος αι. π.χ. 14 SIG 3 59/2 ος αι.π.χ. (Χίος); AM XXXVII 1912, 277 b/1 ος -2 ος αι. π.χ. (Πέργαμος). 15 SEG , 1988 (Ύδη); επιγραφή Πριήνης: I.Priene /1 ος αι. π.χ. 16 SEG (Βέροια); SIG (Τέως). 17 Επιγραφή Περγάμου: I.Pergamon 463 B; AM XXXVII 1912, 277 Νο 1; XXXV 1910, 436, Νο 36.

5 Εκπαίδευση και κοινωνικοποίηση 177 γεωμετρία, ρητορική και μουσική κατά τη σχολική εορτή των Μουσών και τίμησε τους διακριθέντες δασκάλους τους με δείπνο. 18 Στην Αθήνα διοργανώνονταν, επίσης, αγώνες εκφώνησης πανηγυρικού λόγου και απαγγελίας για εφήβους (Marrou, 1957; Schmitz, 1997). 19 Οι σχολικοί αγώνες διεξάγονταν ανά έτος, κατά τον επίσημο εορτασμό του σχολείου, αλλά και ανά μήνα ή συχνότερα (ἀγωνάρια), σε όλα τα διδασκόμενα αντικείμενα. 20 Γίνονταν, επίσης, δοκιμασίες (ἀποδείξεις, ἐπιδείξεις) στη μουσική, όπως αγώνες κιθάρας με τα δάχτυλα και με το πλῆκτρον (διάψαλμος, διακιθαρισμός), αλλά και σε φιλολογικά αντικείμενα, καθώς και αθλητικοί ή στρατιωτικοί αγώνες (διαδρομαί). Εκτός από τον έλεγχο επίδοσης στα διδασκόμενα αντικείμενα, αξιολογούνταν, με τον ίδιο τρόπο, σε όλο τον ελληνικό κόσμο, η επιμέλεια και η συμπεριφορά των μαθητών. Απονέμονταν, μάλιστα, βραβεία για την «εὐεξίαν» (καλή κατάσταση υγείας και σώματος), την «εὐταξίαν» (πειθαρχία), την «φιλοπονίαν» και την «φιλομαθίαν», τον ζήλο για απόκτηση γνώσεων. 21 Αλλά και σε καταλόγους νικητών από τη Σάμο, την Πριήνη, την Πέργαμο και τη Σηστό, οι παίδες που ολοκλήρωσαν τη φοίτησή τους και προήχθησαν στους εφήβους χαρακτηρίζονται ως εὔτακτοι, φιλόπονοι, εὐέκται. 22 Ανάλογες αναφορές (Crowther, 1991) υπάρχουν για τη Χαλκίδα, τη Βέροια, τις Ερυθρές. 23 Ιδίως από τον 1 ο αι. π.χ., η «φιλομαθία» αποτελούσε βασικό στόχο των μαθητών που ανήκαν στην ανώτερη κοινωνική τάξη, γενικά όμως, όπως συνάγεται από επιγραφές για μαθητές που απεβίωσαν, χαρακτήριζε, μαζί με την «ευταξία» και τη «φιλοστοργία» προς τους γονείς, την ορθή συμπεριφορά. Για παράδειγμα, στην Ιασό τιμάται ο μαθητής Όμπριμος για την ευταξία, τη φιλομαθία και τη φιλοστοργία του, αλλά και ο εφήβαρχος Μελανίων για τη φιλοπονία, τη φιλομάθεια και τον ζήλο του για την εκπαίδευση και την ευκοσμία των μαθητών. 24 Από τις υπάρχουσες πηγές, όμως, δεν είναι βέβαιο αν και οι μικρότεροι παίδες συμμετείχαν σε σχολικούς αγώνες με την ίδια συχνότητα, όπως και οι μεγαλύτεροι συμμαθητές τους. Οι κατάλογοι νικητών σχολικών αγώνων από την Πέργαμο, την Τέω και τη Χίο στην καλλιγραφία, ανάγνωση και απαγγελία επικής, ελεγειακής και λυρικής ποίησης αναφέρονται, κατά πάσα πιθανότητα (Marrou, 1957), σε παιδιά ηλικίας ετών. 25 Στους μαθητικούς αγώνες, αξιολογούνταν και οι δάσκαλοι βάσει των επιδόσεων των μαθητών τους. Στην Κω αναφέρεται 26 εξέταση δασκάλων («ἀπόδειξις») και σε κατάλογο νικητών από την Έφεσο καταγράφονται οι δάσκαλοι και οι παίδες που νίκησαν σε αγώνες 18 Πλούταρχος, Ἠθικά 736 D 19 Αίλιος Αριστείδης, or. 30, 20 [έκδ. Behr 1976]. 20 SIG (Κως). 21 Michel, Ch. (1900). Recueil d'inscriptions grecques, Bruxelles-Lamertin, 327, 83 (Σηστός), από: Pauly-Wissowa, Real-Enzyklopädie VII, 2, 1914; BCH (Βulletin de Correspondance Hellénique) 22, 1898, (Suppl.), 493, AM XXVIII 1903: 353 (Σάμος); I.Priene 113 (Πριήνη); IG 4.482/2 ος αι. π.χ. (Πέργαμος); OGΙ κ.εξ., και AM XXXIII 1908: (Σηστός). 23 SEG /2 ος αι.π.χ. (Χαλκίδα); SEG (Βέροια). 24 SΕG 4.220, 1929 = I. Iasos 120/1 ος αι. π.χ., και I. Iasos AM 35, 1910: 436, Νο 20 (αγώνες καλλιγραφίας και ανάγνωσης); SIG 3 578/3 ος αι.π.χ.; Michel (1900): 913 B 4 /2 ος αι.π.χ. (από: ΑΜ 37, 1912, 277 b (αγώνες απαγγελίας ποίησης); SIG 359, 8, και Michel (1900): 913 A6, B3. 26 SIG

6 178 Π. Παπαευαγγέλου γλώσσας και σχεδίου, σε μουσικούς και αθλητικούς αγώνες (Keil, 1952). Στη Μίλητο, ανάλογα θέματα ρυθμίζονταν με τον παιδονομικόν νόμον. 27 Η «προαγωγή» από τη μία «τάξη» στην άλλη ήταν σημαντική, όπως προκύπτει από το ότι, επί Αυγούστου, στη Στρατονίκεια προβλεπόταν ποινή φυλάκισης για τον υπεύθυνο των παίδων, αν παραμελούσε την ενημέρωση της Βουλής για την προαγωγή τους στη βαθμίδα των εφήβων. Αυτή η αυστηρότητα δεν ήταν γενικευμένη και ίσως σχετιζόταν με την αναγκαιότητα επιλογής χορού παίδων για την καθημερινή απόδοση ύμνων στους θεούς. 28 Επίσης, δεν είναι γνωστός ο τρόπος μετάβασης από το σχολείο των εφήβων σε αυτό των νέων ίσως ήταν αυτόματη με τη συμπλήρωση της απαιτούμενης ηλικίας. 29 Οι νέοι συνέχιζαν την εκπαίδευσή τους, γυμνάζονταν, πιθανόν όχι με την ένταση της προηγούμενης βαθμίδας, και παρακολουθούσαν διαλέξεις/θεωρητικά μαθήματα σε ανώτερο επίπεδο. Μαθητικές ενώσεις Οι μαθητές οργανώνονταν σε «συνόδους» που λειτουργούσαν στο πρότυπο των θρησκευτικών/λατρευτικών, επαγγελματικών, εμπορικών ενώσεων/συντεχνιών των ενηλίκων («κοινά», «θίασοι», «σύνοδοι», «collegia»), οι οποίες δραστηριοποιούνταν στις πόλεις και στην ευρύτερη περιφέρειά τους με σημαντικό ρόλο στον κοινωνικό, θρησκευτικό και πολιτικό βίο. Το φαινόμενο φαίνεται να εξαπλώνεται σε όλη την αρχαιότητα γενικά, αν και με ιδιαιτερότητες τοπικού χαρακτήρα, και είναι ξεχωριστό, διότι πρόκειται για κοινότητες με τελετουργικό και κανόνες που πρόσφεραν στα μέλη τους συγκεκριμένη ταυτότητα. Την ακμή τους γνώρισαν στις λεγόμενες «κοσμοπολιτικές» περιόδους της αρχαιότητας (ελληνιστική, ρωμαϊκή) κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα (Πειραιάς, Αθήνα, Δήλος, Πέργαμος, Ρόδος κ.ά.) (Hölscher, 1999). Η ύπαρξη και δράση των μαθητικών συλλόγων συνάγεται από επιγραφικό υλικό, σύμφωνα με το οποίο τα μέλη τους μπορούσαν να αποδώσουν τιμητικές διακρίσεις, όπως χρυσό στεφάνι ή από κλάδο ελιάς, προτομή ή χάλκινο άγαλμα, σε πολίτες για τις εξαιρετικές υπηρεσίες τους, να τιμήσουν με ψήφισμά τους τον γυμνασίαρχό τους, δασκάλους τους, κάποιον αξιωματούχο, (αργότερα) τον Ρωμαίο αυτοκράτορα ή αποβιώσαντες συμμαθητές τους, ή να καθιερώσουν σχετική λατρεία. Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα αποτελεί επιγραφή του 2 ου αι. π.χ. (185/45 π.χ.) από την ακρόπολη του Κουρίου (Κύπρος), σύμφωνα με την οποία η ένωση των μαθητών του γυμνασίου αποφάσισε με ψήφισμα να στεφανώσει τον Ηλλόφιλο και τους γιους του, να τοποθετήσει χάλκινο ανδριάντα του με επίχρυση ασπίδα στο γυμνάσιο και να καταγράψει σε στήλη το ψήφισμα, το οποίο θα τοποθετούνταν δίπλα στο άγαλμα (Mitford, 1950). Στην Αίγινα, αναφέρεται η ανέγερση μνημείου από τη Βουλή, τον δήμο, τα μέλη των ενώσεων της πόλης και τα μέλη των μαθητικών ενώσεων του γυμνασίου. 30 Σε άλλη μαρτυρία από την Καλλίπολη (Θράκη), οι παίδες, οι έφηβοι και οι δάσκαλοι εμφανίζονται να στεφανώνουν, κάθε ομάδα χωριστά, έναν γεωμέτρη (Dumont & Homolle, 1892; Nilsson, 1955). Στην Ακραιφία (Βοιωτία), επί Νέρωνα, υπήρχε μαθητική ένωση για τη λατρεία αποβιώσαντος εφήβου, του Επαμεινώνδα. Οι γονείς του ενίσχυσαν οικονομικά τη δημιουργία αυτού του ομίλου, ο οποίος έφερε την ονομασία «σύνοδος τῶν ἡρωαστῶν καὶ ἐφήβων Ἐπαμινώνδου καὶ Θεοκρίνης» και κάθε χρόνο διοργάνωνε εορτή στο μνήμα του συμμαθητή τους και της αδελφής του Θεοκρίνης (Nilsson, 1955). Σε επιγραφή 27 SIG SIG (Τέως); CIG 2715 (Στρατονίκεια). 29 AΜ XXXIII 1908: 387κ.εξ. 30 IG [Dittenberger, W. ( ). Inscriptiones Graecae Leipzig] IV, 1, 43.

7 Εκπαίδευση και κοινωνικοποίηση 179 από την Πάτμο 31 γίνεται λόγος για μια ένωση του γυμνασίου, στην οποία ανήκαν μαθητές λαμπαδηδρόμοι. Ο τιμώμενος, που ήταν ταμίας και γυμνασίαρχός τους, πρόσφερε λίθινη προτομή του Ερμή και δώρισε στην ένωση το ποσό των διακοσίων δραχμών, οι οποίες θα τοκίζονταν, για την ενίσχυση των οικονομικών τους. Οι μαθητικοί σύλλογοι δεν ήταν απλώς οργανωμένες ομάδες μαθητών που πρόσφεραν ένα συγκεκριμένο έργο, αλλά κάτι ευρύτερο. Θα μπορούσαν να κατανοηθούν ως ενώσεις συντρόφων με βασικό σκοπό την ανάπτυξη και προαγωγή της συντροφικότητας ανάμεσα στα μέλη τους που συνεχιζόταν και μετά την αποφοίτηση. Οι συμμαθητές συσπειρώνονταν γύρω από έναν μαθητή-αρχηγό που ξεχώριζε ως προσωπικότητα και έδινε το όνομά του στον όμιλο κατά το πρότυπο των ενώσεων των ενηλίκων. Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα αποτελούν επιγραφές από το γυμνάσιο της Θήρας, όπου αναφέρεται ο τιμώμενος θεός μαζί με το όνομα του επικεφαλής συμμαθητή: «Ζεὺς μηλίχιος τῶν περὶ Πολύξενον», «Ζεὺς τῶν περὶ Λάκιον», «Ζεὺς τῶν περὶ Ὀλυμπιόδωρον» Πολύξενος, Λάκιος, Ολυμπιόδωρος ήταν ίσως οι αρχηγοί του συλλόγου. 32 Σε αιγυπτιακές επιγραφές (επί Πτολεμαίων) από την πόλη Φαγιούμ 33 γίνεται αναφορά σε όμιλο εφήβων με τη λέξη «αἵρεσις» (επιλογή, ελεύθερη ένταξη σε ομάδα) με αρχηγό τον Ασκληπιάδη (Nilsson, 1955). Εικάζεται ότι υπήρχαν και σύλλογοι κοριτσιών. Για παράδειγμα, σε ψήφισμα από τη Σμύρνη 34 τα κορίτσια με τον επιστάτη τους, παίδες και παιδονόμος, νέοι και γυμνασίαρχος προσφέρουν χρυσό στεφάνι και χάλκινο άγαλμα σε θανόντα συμπολίτη τους για τις εξαίρετες υπηρεσίες του. Ιδιαιτερότητα, τέλος, αποτελούσαν οι σύλλογοι των νέων, οι οποίοι διέθεταν δική τους περιουσία, ταμείο εσόδων και εξόδων και οικονομικό διαχειριστή που, συνήθως, ήταν ο γυμνασίαρχος. Στη Θεσσαλονίκη, οι νέοι εμφανίζονται να τιμούν τον γυμνασίαρχό τους, σε ψήφισμα του δήμου της Ιασού οι «μεγαλύτεροι» (έφηβοι ή άνδρες που είχαν ολοκληρώσει τις σπουδές τους στο γυμνάσιο, αλλά συνέχιζαν να πηγαίνουν εκεί και να γυμνάζονται) ζητούν άδεια από Βουλή και δήμο μέσω του γυμνασιάρχου τους για την είσπραξη των τόκων, ποσού που είχαν τοκίσει, επικαλούμενοι την άδεια που είχε δοθεί στους νέους (Nilsson, 1955). 35 Κάτι ανάλογο συνεχίστηκε και στα αυτοκρατορικά χρόνια. Με επιστολή του ο αυτοκράτορας Αδριανός ευχαριστεί την ένωση νέων Περγάμου («σύνοδος τῶν ἐν Περγάμῳ νέων») 36 για τις ευχές τους επί τη ευκαιρία της ενθρόνισής του. Λατρεία και εκπαιδευτικό πρόγραμμα Οι μαθητές εισάγονταν σε θέματα θρησκευτικής πίστης και, γενικά, λατρείας μέσα από την καθημερινή επαφή με τη μυθική παράδοση και την πρακτική των μαθημάτων, ιδιαίτερα της λογοτεχνίας ομηρικά έπη, Ευριπίδης, Αισχύλος, Σοφοκλής, Μένανδρος, Σαπφώ, Πίνδαρος κ.λπ. (Βaumgarten, 2006a). Αλλά και η ονομασία που έπαιρναν, συχνά, κάποια γυμνάσια παρέπεμπε σε τιμώμενους ήρωες, ευεργέτες της πόλης ή θεούς, όπως «Ασκληπιός» (Σμύρνη), «Τιμολέων» (Συρακούσες), «Πτολεμαίον» και «Διογένειον» (Αθήνα), «Ομήρειον» 31 SIG IG XII 3 Suppl /3 ος αι. π.χ. 33 Mitteis, L. & Wilcken, U. (1912). Grundzüge und Chrestomathie der Papyruskunde, τόμος Α 2, Nr , Α 2, Νr 1, ΙΙ, Hildesheim, G.Olms (Teubner), από: 34 CIG ΒCH LXXI-LXXII, , 399 (Θεσσαλονίκη); REG [Revue des Études Grecques] VI 1893, 166, 4 (Ιασός). 36 SIG

8 180 Π. Παπαευαγγέλου (Σμύρνη, Χίος, Νότιον) 37. Επίσης, ο ευρύτερος εξωσχολικός περίγυρος κοσμούνταν από ναούς, τεμένη, βωμούς, αγάλματα αφιερωμένα σε θεούς, σε άρχοντες, εμπνευσμένα από μύθους και τη δράση ηρώων και ευεργετών της πόλης που διέγειραν την περιέργεια των παιδιών. Αλλά και η πληθώρα εορτών σε συνδυασμό με αγώνες, πομπές, θυσίες και συμπόσια συνέβαλλαν στο να γίνει η θρησκεία και όλες οι τελετές αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής των μαθητών και άριστη προετοιμασία τους για την ένταξή τους στην κοινωνία, δεδομένου ότι η συμμετοχή ήταν υποχρεωτική. Λατρεία θεών Στο γυμνάσιο και την παλαίστρα λατρεύονταν ως προστάτες-θεοί ο Ερμής (για όλες τις δραστηριότητες του γυμνασίου), ο Ηρακλής (για τη δύναμη) και οι Μούσες (για τα γλωσσικά/θεωρητικά μαθήματα και τη μουσική). Προς τιμήν τους υπήρχαν μέσα στον σχολικό χώρο ναΐσκοι, βωμοί ή αγάλματα, γίνονταν θυσίες και διοργανώνονταν αγώνες, όπως τα «Ἕρμαια». Στη Χίο αναφέρονται, για παράδειγμα, τέτοιοι αγώνες με θυσίες προς τιμήν του Ηρακλή και των Μουσών και βράβευση των διακριθέντων, και στην Πέργαμο θυσίες προς τιμήν των θεών της παλαίστρας. 38 Παράλληλα, σ αυτούς τους θεούς αποδίδονταν τιμές και με διάφορες άλλες ευκαιρίες που σχετίζονταν με το σχολείο, όπως κατά την εκλογή των δασκάλων. Για παράδειγμα, στο προαναφερθέν ιδρυτικό κείμενο του σχολείου της Μιλήτου ορίζεται ότι κατά την εκλογή δασκάλων από τον δήμο ο ιερέας του Ερμή Εναγώνιου και ο ιερέας των Μουσών θα κάνουν θυσίες και άλλες προσφορές, και ότι ο δάσκαλος της γυμναστικής και ο δάσκαλος της γλώσσας θα ορκίζονται ο πρώτος στον Ερμή και ο δεύτερος στον Απόλλωνα και τις Μούσες. Σε περίπτωση που δεν τηρούνταν αυτή η υποχρέωση, οριζόταν ως ποινή χρηματικό πρόστιμο προς το ταμείο του ιερού των θεών. Παράλληλα με τους θεούς της παλαίστρας, στις διάφορες πόλεις λατρεύονταν και άλλοι θεοί ή και ιεροί λίθοι με τον απαιτούμενο σεβασμό κατά περίσταση. Ιδιαίτερη ιερή αξία φαίνεται πως είχαν οι «κεραύνιοι λίθοι». Στο γυμνάσιο της Αβύδου αναφέρεται μετεωρόλιθος που λατρευόταν ως ιερός λίθος και στο γυμνάσιο των Μεγάρων ιερή πυραμοειδής πέτρα που ονομαζόταν «Απόλλων Καρινός». 39 Ο αφηρωισμός Η λατρεία ηρώων από τη μυθική παράδοση, αλλά και υπαρκτών ατόμων συνδεδεμένων με την ιστορία του τόπου 40 αποτελούσε γενικά τμήμα της θρησκευτικής ζωής στην αρχαιότητα. Οι ήρωες επιτρεπόταν, κατ εξαίρεση προς τα ειωθότα, να ενταφιάζονται μέσα στην πόλη στην αγορά ή στο γυμνάσιο, τιμές αποδίδονταν, συνήθως, και σε μέλη της οικογένειάς τους, ενώ ο αριθμός τους δεν ήταν αυστηρά καθορισμένος και μπορούσε να αυξηθεί αναλόγως. 37 Πλούταρχος, Τιμολέων, 5, 4; JÖArch VIII 1905: 163, από: 38 SIG (Χίος); AΜ XXXV 1910, 410 (Πέργαμος). 39 Πλίνιος πρεσβύτερος, Naturalis historia [ή Historia naturalis] II 150 (Άβυδος); Παυσανίας, Ἀττικά Α 44, 2 (Μέγαρα); RE (Pauly-Wissowa, Real-Enzyklopädie), λ. «ἀγυιεὺς», Band I, 1 (1893), Sp , από: και «ἀργοὶ λίθοι», από: 40 Η προτομή του ήρωα και ευεργέτη της Περγάμου Διόδωρου Πάσπαρου (1 ος αι. π.χ.) ήταν τοποθετημένη στην παλαίστρα σε θρόνο δίπλα στα αγάλματα των θεών και έφερε επιγραφή ότι ο δήμος τον τιμά για την «φιλοτιμία» και την «εύνοιά» του. AM XXXΙΙ 1907, 260, από:

9 Εκπαίδευση και κοινωνικοποίηση 181 Σύμφωνα με επιγραφή από την Αμφίπολη, 41 στην αγορά της πόλης ενταφιάστηκε ο Σπαρτιάτης στρατηγός Βρασίδας, ο οποίος έπεσε μπροστά στα τείχη της πόλης μαχόμενος εναντίον των Αθηναίων. Εκεί διοργανώνονταν κατ έτος αθλητικοί αγώνες και γίνονταν θυσίες. Ο Φιλοποίμην 42, επίσης, που έχασε τη ζωή του σε μάχη κατά των Μεσσηνίων ενταφιάστηκε στην αγορά της Μεγαλόπολης και λατρευόταν κάθε χρόνο με θυσία ταύρου και με ύμνους για τα κατορθώματά του, τους οποίους έψαλαν έφηβοι. Στη Μίλητο, ο Εύδημος και οι απόγονοί του ενταφιάστηκαν στο γυμνάσιο νέων (Nilsson, 1955). 43 Ιδιαιτερότητα της ελληνιστικής εποχής ήταν η ένταξη στην εκπαιδευτική διαδικασία ως ηθικών προτύπων και η ηρωοποίηση ατόμων σύγχρονων με τους μαθητές, που είχαν αποβιώσει. Το ανάλογο συνέβαινε και για συμμαθητές τους που διακρίνονταν για το ήθος και την επιμέλειά τους και έχαναν τη ζωή τους σε ατυχήματα συνήθως κατά την εκτέλεση γυμναστικών ασκήσεων. Αποτελούσαν κάτι ξεχωριστό, γι αυτό και τους αποδίδονταν οι ύψιστες τιμές, αυτές που αντιστοιχούσαν στη λατρεία των θεών και των ηγεμόνων, με συμμετοχή όλης της εκπαιδευτικής κοινότητας και, συχνά, και όλου του δήμου. Παράλληλα, επιτυγχάνονταν και δύο βασικοί στόχοι της εκπαίδευσης: από τη μια, υπήρχε ένα άριστο και μόνιμο πρότυπο προς μίμηση, από την άλλη καλλιεργούνταν στους μαθητές η αίσθηση του καθήκοντος του ατόμου για διάκριση και αναγνώριση. Στην Αμοργό, για παράδειγμα, ο μαθητής Αλεξίμαχος έχασε τη ζωή του στο παγκράτιο και ανακηρύχθηκε ήρωας με ψήφισμα του δήμου. Προς τιμήν του θεσπίστηκε γιορτή με αγώνες, λαμπαδηδρομία και πομπή με τη συμμετοχή πρυτάνεων, γυμνασιάρχου, εφήβων και όλων των νεότερων μαθητών, με θυσία ταύρου και συμπόσιο στο γυμνάσιο. 44 Στο ηρώον του γυμνασίου της Καλυδώνας αποκαλύφθηκε βάθρο με βωμό και, από κάτω, μνημείο με δύο σαρκοφάγους και την επιγραφή «στον ήρωα Λέοντα, τον νέο Ηρακλή» (ίσως για τον αποβιώσαντα έφηβο) (Dyggve, 1934; Nilsson, 1955). Στη Μίλητο, επίγραμμα προς τιμήν ηρωοποιημένου οκταετούς μαθητή που έχασε τη ζωή του στην παλαίστρα αναφέρει ότι «λάμπει σαν αστέρι» πάνω από τα γυμναζόμενα παιδιά της Μιλήτου. Σε ψήφισμα της βουλής και του δήμου ίσως της πόλης Νότιον αναφέρεται η λατρεία Αθηναίου (εφήβου ή νέου) που διακρίθηκε για το ήθος του και γι αυτό χαρακτηρίζεται με τα λόγια «εὐμενής» και «ἀεὶ τῶν καλλίστων ὀρεγόμενος». Ανατίθεται στον γυμνασίαρχο να διοργανώνει ετησίως μία «διαδρομή» με θυσία προς τιμή του, με τη συμμετοχή εφήβων και νέων, και στον παιδονόμο έναν «ἀγῶνα παίδων» δημοσίᾳ δαπάνῃ. 45 Θεοποίηση ηγεμόνων Μια άλλη πλευρά του δημόσιου βίου που χρησιμοποιούνταν ως μέσο κοινωνικοποίησης των μαθητών ήταν η λατρεία του ηγεμόνα. Αρχικά, στις ελληνιστικές πόλεις της Μικράς Ασίας αποδίδονταν οι ύψιστες τιμές στον εκάστοτε ανώτερο άρχοντα, στον μονάρχη, άλλα ισχυρά πρόσωπα, ευεργέτες, χαμηλόβαθμους άρχοντες, αργότερα σε Ρωμαίους αξιωματούχους και, στα αυτοκρατορικά χρόνια, στον Ρωμαίο αυτοκράτορα. Εξαίρεση 41 SIG Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη ἱστορική ΧΧΙΧ Ι.Milet Ι, 3, 247 (Μίλητος); AM IX 1884, (για την πόλη Ποιμανηνόν και τα «ἡρῶα» προς τιμήν του Ασκληπιάδη, με «καταδρομές» προς τιμήν του υιού του Οινιάδη και στεφάνωση του εγγονού του Δημητρίου σε ειδική τελετή με πομπή παίδων και εφήβων). 44 IG XII 7, 515 (Αμοργός). 45 JÖArch ΧΙΙΙ 1910, 112 (Μίλητος), από: JÖsArch VIII 1905, 163, από: (Νότιον).

10 182 Π. Παπαευαγγέλου αποτελούσαν οι βασιλείς της Περγάμου, οι οποίοι επέτρεπαν τη θεοποίησή τους μετά τον θάνατό τους. Για παράδειγμα, προς τιμήν της Απολλωνίδος, συζύγου του Αττάλου Α, η οποία ξεχώριζε ως προσωπικότητα, οικοδομήθηκε ναός στην πατρίδα της, την Κύζικο. 46 Σύμφωνα με ψήφισμα από την Τέω που αναφέρεται στη λατρεία της 47, καθιερώνεται ετήσια εορτή, κατά την οποία οι ιερείς της λατρείας του ηγεμόνα και οι λοιποί αξιωματούχοι της πόλης θα προσφέρουν θυσία, παίδες θα ψάλλουν δίπλα στον βωμό και κορίτσια θα τραγουδούν ύμνο. Στην ίδια πόλη, αναφέρεται η εορτή «Φιλεταίρεια», αφιερωμένη στον ιδρυτή της δυναστείας των Ατταλιδών Φιλέταιρο. 48 Σε άλλη επιγραφή από την ίδια πόλη, 49 σε καθημερινή τελετή στον ναό του Διονύσου προς τιμήν του αυτοκράτορα Τιβέριου, οι έφηβοι, ο ιερέας και οι παίδες έπρεπε να ψάλλουν ύμνους. Οι γιορτές για τους ηγεμόνες συνοδεύονταν από αγώνες και τελούνταν σε τακτά χρονικά διαστήματα ή περιστασιακά με αφορμή κάποιο γεγονός. Στη Σηστό, ο Mενάς πρόσφερε θυσίες και διοργάνωνε κάθε μήνα, στα γενέθλια του βασιλιά, αγωνάρια για εφήβους και νέους και ο γυμνασίαρχος Αγίας πρόσφερε όπλα ως έπαθλα στους αγώνες αυτής της ημέρας. 50 Η συμμετοχή στην όλη διαδικασία ήταν υποχρεωτική για όλους (Nilsson, 1955) και το τελετουργικό συγκεκριμένο: οι ιερείς άνοιγαν τους ναούς, πρόσφεραν θυσίες, προσεύχονταν υπέρ υγείας του τιμωμένου προσώπου που το υποδέχονταν όλοι μαζί σε επίσημη πομπή (ιερείς, ιέρειες, αξιωματούχοι, νικητές αγώνων στεφανωμένοι, γυμνασίαρχος με εφήβους και νέους, παιδονόμος με παίδες). 51 Με ανάλογη τιμητική πομπή μια υποταγμένη πόλη υποδεχόταν τον νέο ηγεμόνα ως δείγμα υποταγής και ικεσίας, όπως στην Αντιόχεια, όπου όλοι (σατράπες, ιερείς, αξιωματούχοι, στρατός, έφηβοι κ.λπ.) υποδέχθηκαν εορταστικά τον κατακτητή Πτολεμαίο Γ μπροστά στις πύλες της πόλης 52 (Mitteis & Wilcken, 1912). Η βαρύτητα της λατρείας του ηγεμόνα διαπιστώνεται και από τη συνήθεια, που καθιερώθηκε από την ελληνιστική περίοδο, να τοποθετείται το άγαλμα του λατρευόμενου δίπλα στους θεούς-προστάτες του γυμνασίου. Στο γυμνάσιο των εφήβων της Περγάμου βρέθηκε ενεπίγραφη βάση με τιμητικές αναφορές στους «σεβαστούς θεούς» (Οκταβιανός Αύγουστος, Λιβία), στον Ερμή και τον Ηρακλή. Προφανώς εκεί ήταν τοποθετημένα τα αγάλματα των θεοποιημένων ηγεμόνων δίπλα στους δύο θεούς-προστάτες της παλαίστρας (Radt, 1999). Με αυτό τον τρόπο εκφραζόταν και η αγάπη των πολιτών προς την πατρίδα και η πίστη τους στο ισχύον πολιτικοκοινωνικό σύστημα, τόσο στα πολυπολιτισμικά ελληνιστικά βασίλεια, όπου η θεοποίηση του μονάρχη χρησιμοποιήθηκε ως συνδετικός κρίκος των υπηκόων, όσο και αργότερα επί Ρωμαίων. Επιπλέον, στην περίπτωση των μαθητών, ο ενεργός ρόλος τους σε θέματα λατρείας όχι μόνο τους εισήγαγε στην κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα και τους εκπαίδευε στις αποδεκτές συμπεριφορές στο πλαίσιο του κοινού δημόσιου βίου, αλλά τους καλλιεργούσε και την αφοσίωση στο κράτος και τους επικεφαλής του, διασφαλίζοντας μ αυτό τον τρόπο τη συνέχιση της ενότητας. Στα 46 Πολύβιος Ἱστοριῶν OGI CIG 3660 και 764; BCH 1979, 103, 1, , από: Michel (1900): Νο 499, από: 49 CIG OGI 339; AM XXXIII 1908, OGI 332 (Πέργαμος ή Ελαία, για τον Άτταλο Γ ); SIG (Κύζικος επί Καλιγούλα). 52 Mitteis & Wilcken (1912), Α 2, Νr 1, από:

11 Εκπαίδευση και κοινωνικοποίηση 183 ρωμαϊκά χρόνια, η πίστη και η υποταγή των Ελλήνων επιδεικνυόταν και με άλλες πράξεις, όπως η θεοποίηση του ρωμαϊκού λαού και της Ρώμης, η ανέγερση ναών και η διοργάνωση εορτών. Για παράδειγμα, στη Μίλητο, στο πλαίσιο της λατρείας της Ρώμης και του ρωμαϊκού λαού, την 1 η του μήνα Ταυρεώνα (Απρίλιος), ο ιερέας πρόσφερε θυσία, την 11 η οι γυμνασίαρχοι, νέοι και παλιοί, και οι έφηβοι θυσίαζαν και διοργάνωναν αγώνα νέων με έπαθλα όπλα, ενώ την 21 η πραγματοποιούνταν λαμπαδηδρομία στην παλαίστρα παίδων σε συνεργασία με τους παιδονόμους (Nilsson, 1955; Wiegand, 1911). Δημόσιες τελετές Κοινωνικοποίηση των μαθητών επιτυγχανόταν με την υποχρεωτική συμμετοχή τους σε ένα πλούσιο, υψηλών απαιτήσεων πρόγραμμα εορτών και δημοσίων εκδηλώσεων με θρησκευτικο-λατρευτικό και κοινωνικο-πολιτικό χαρακτήρα που διοργανώνονταν από τις πόλεις. Ιδιαίτερα διαφωτιστικό για την πληθώρα των εκδηλώσεων είναι απόσπασμα από σχολικό ημερολόγιο από την Κω, 53 το οποίο για το διάστημα δύο μηνών ενημερώνει για σχεδόν καθημερινές εορταστικές διοργανώσεις εκτός σχολείου με τη συμμετοχή των μαθητών. Για να ανταποκριθούν σε ένα τέτοιο πρόγραμμα, οι μαθητές προετοιμάζονταν κατάλληλα από τους δασκάλους τους με ευθύνη του παιδονόμου και του γυμνασιάρχου. Συμμετείχαν στις εκδηλώσεις, ακολουθώντας συγκεκριμένο πρωτόκολλο και με συγκεκριμένο ρόλο, συχνότατα ως μέλη χορών που απέδιδαν ύμνους σε τιμώμενα πρόσωπα ή σε θεούς, αλλά και πομπών προς τα ιερά, όπου προσφερόταν θυσία. Σύμφωνα με μαρτυρίες (Nilsson, 1955), στη Μίλητο, από τους τόκους της δωρεάς του Ευδήμου για το σχολείο παίδων καθιερωνόταν σχολική εορτή με πομπή και θυσία στο ιερό του Διδυμαίου Απόλλωνα, με συμμετοχή των παιδονόμων, παίδων, δασκάλων και άλλων, κάθε τέσσερα χρόνια συγχρόνως με τη μεγάλη γιορτή των «Διδυμαίων», ενώ στα ενδιάμεσα τρία χρόνια μικρότερη γιορτή, τα «Βοήγια» (πομπή με μεταφορά ταύρου). Στους Δελφούς, 54 λόγω της δωρεάς δραχμών από τον Άτταλο Α για τη λατρεία των θεών, θεσπίστηκε η εορτή «Αττάλεια», με πομπή προς τον ναό του Απόλλωνα, όπου συμμετείχαν στεφανωμένοι οι ιερείς, οι αρχές της πόλης και οι παίδες, θυσία ταύρων στον Απόλλωνα, την Άρτεμη και τη Λητώ και συμπόσιο. Στη Μαγνησία στον Μαίανδρο ποταμό 55 γινόταν μεγάλη γιορτή προς τιμή του Δία Σωσίπολη, για την οποία οι παιδονόμοι είχαν επιλέξει εννιά αγόρια και οι γυναικονόμοι εννιά κορίτσια που, πριν από την τέλεση θυσίας ταύρου, θα στέκονταν δίπλα στον ιερέα και την ιέρεια, τους αξιωματούχους και τους κατοίκους της πόλης και θα έψελναν προσευχή. Μετά τη θυσία, όλοι θα πήγαιναν εν πομπή στην αγορά, όπου θα τεμαχιζόταν το θύμα και θα μοιραζόταν στους συμμετέχοντες. Τέλος, στην Ερέτρια, 56 αγόρια και κορίτσια συμμετείχαν σε πομπή στη γιορτή του Ασκληπιού (Μarrou, 1957). 53 SIG /2 ος αι. π.χ.: Πρώτος μήνας: «Θυσία για τον Δία και την Αθηνά Πολιάδα και Νικηφόρο, αγωνάριο παίδων στο άλσος των Κυπαρισσιών, πομπή προς τιμήν του βασιλιά Πτολεμαίου [ενν. Στ Φιλομήτορος ή Ζ Ευεργέτη), πομπή στο Δάλιο [ιερό του Απόλλωνα]». Δεύτερος μήνας (Αρταμίτιος): «Αγωνάριο εφήβων, πομπή προς τιμή του Ευμένη [μάλλον Β ], θυσία και αγωνάριο παίδων στο βωμό των δώδεκα θεών και στο άλσος των Κυπαρισσιών, «Πυθόκλεια» προς τιμήν του Δία Σωτήρα, αγωνάριο εφήβων, πομπή το Δάλιο, πομπή προς τιμή των Μουσών, πομπή προς τιμή του βασιλιά Άτταλου, αγωνάριο εφήβων, «απόδειξις» για τον έλεγχο των διδαχθέντων». 54 SIG SIG IG XII, 9,194.

12 184 Π. Παπαευαγγέλου Η υποχρεωτική ενεργός εμπλοκή των μαθητών στους εορτασμούς, εκτός από την καλλιέργεια του σεβασμού σε πατροπαράδοτα ήθη και έθιμα και τη διασφάλιση της μελλοντικής συνοχής της κοινωνίας, μπορεί να οφείλεται και σε πρακτικούς, οικονομικούς λόγους. Βάση όλων των εορτασμών ήταν η μουσική, η οποία (τουλάχιστον στις αρχές των ελληνιστικών χρόνων) αποτελούσε το δεύτερο κατά σειρά σημαντικότερο διδασκόμενο αντικείμενο. Ιδιαίτερα η χορική μουσική κυριαρχούσε στις πάσης φύσεως εκδηλώσεις. Η δημιουργία χορού, όμως, δεν ήταν κάτι απλό. Προϋπέθετε άτομα με μουσική παιδεία, συχνά υψηλού επιπέδου, αλλά και μεγάλο κόστος, λόγω της διεύρυνσης της δημόσιας λατρείας. Η εύκολη και σχεδόν ανέξοδη λύση ήταν οι μαθητές, οι οποίοι διδάσκονταν και ασκούνταν συστηματικά στη μουσική. Ανάλογες περιπτώσεις αναφέρονται στις πηγές καθ όλη την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο, με κορύφωση στα αυτοκρατορικά χρόνια. Ο δήμος των Δελφών, 57 για παράδειγμα, ανέθεσε στον δάσκαλο του χορού να διδάξει και να ασκήσει τους συμμετέχοντες στον χορό σε παιάνα και ύμνο που είχε συνθέσει ο Αθηναίος ποιητής Κλεοχάρης προς τιμήν του Απόλλωνα. Στην Τέω, 58 ο παιδονόμος όρισε τα κορίτσια που θα συμμετείχαν στην πομπή και θα έψαλαν ύμνο προς τιμή της βασίλισσας της Περγάμου Απολλωνίδος. Στην Αρκαδία, 59 τα παιδιά εκπαιδεύονταν συστηματικά στο τραγούδι και τον χορό και συμμετείχαν σε αγώνες στο θέατρο με τη συνοδεία των αυλητών του Διονύσου. Στη Δήλο, 60 οι Αθηναίοι πολίτες τίμησαν τον Αμφικλή για τη σύνθεση ύμνου προς τιμήν των πολιούχων θεών του νησιού και του αθηναϊκού λαού και για τη διδασκαλία των παίδων στην απόδοσή τους με συνοδεία κιθάρας. Στη Στρατονίκεια, 61 κατά τα αυτοκρατορικά χρόνια, τριάντα παίδες αριστοκρατικής καταγωγής έπρεπε, καθημερινά, ντυμένοι στα λευκά και στεφανωμένοι να πηγαίνουν στο Βουλευτήριο συνοδευόμενοι από τον παιδονόμο των παίδων, έναν κήρυκα και έναν κιθαρωδό, όπου έψαλαν ύμνο για τους θεούς της πόλης Δία Πανάμαρο, Εκάτη. Τέλος, στη Μικρά Ασία, επί Κλαυδίου, οργανωμένος σύλλογος ενηλίκων αριστοκρατών είχε αναλάβει την απόδοση ύμνων στο πλαίσιο της λατρείας του αυτοκράτορα. Λόγω του κόστους, με εντολή του ανθύπατου Παύλου Φάβιου Περσικού ανατέθηκε αυτό το καθήκον σε ομάδα εφήβων αριστοκρατών (Nilsson, 1955). Συμπεράσματα Η παρουσίαση των τρόπων, με τους οποίους οι μαθητές κατά τα ελληνιστικά και τα αυτοκρατορικά χρόνια προετοιμάζονταν για την ένταξή τους στον κοινωνικό και δημόσιο βίο βασίστηκε, κυρίως, σε επιγραφικό υλικό, το οποίο δυστυχώς είναι ελλιπές, γεγονός που επηρεάζει και την εξαγωγή γενικών συμπερασμάτων. Παράλληλα, συνδέεται με μεμονωμένες πόλεις, κυρίως της Μικράς Ασίας, οι οποίες παρά την ένταξή τους σε ευρύτερες πολιτικές οντότητες (ελληνιστικά βασίλεια) συνέχισαν να λειτουργούν με τους θεσμούς των πόλεων-κρατών ακολουθώντας μια εκπαιδευτική πολιτική που ταίριαζε στις κοινωνικές και οικονομικές δομές τους. Αυτό δεν σημαίνει πως η εκπαίδευση έχει αποκτήσει δημόσιο χαρακτήρα. Αντιθέτως, συνεχίζει να είναι ιδιωτική υπό δημόσια, όμως, επίβλεψη, ενώ η συμβολή ευεργετών φαίνεται να είναι καθοριστική (Μίλητος, Βέροια, 57 SIG OGI 309, 3 ος /2 ος αι. π.χ. 59 Πολύβιος, Ἱστορίαι, Δ 20, SIG CIG 2715.

13 Εκπαίδευση και κοινωνικοποίηση 185 Τέως κ.λπ.). Ωστόσο, παρά την αποσπασματικότητα των άμεσων μαρτυριών κατανοεί κανείς ότι το σχολείο ήταν ανοικτό στην κοινωνία. Κύριο μέλημα της εκπαίδευσης ήταν ο συσχετισμός της απόκτησης γνώσεων και της εν γένει καλλιέργειας της προσωπικότητας του ατόμου βάσει της άμιλλας με τις δομές και τους θεσμούς λειτουργίας της κοινωνίας. Συνεπώς, βασικός εκπαιδευτικός στόχος ήταν η διαμόρφωση των μαθητών, μέσω της κατάλληλης προετοιμασίας, σε κοινωνικοποιημένα άτομα. Η κοινωνικοποίησή τους επιτυγχανόταν με την υποχρεωτική συμμετοχή όλων (αγοριών και κοριτσιών) σε σχολικούς αγώνες, μαθητικές ενώσεις, δημόσιες τελετές και σε όλες τις μορφές λατρείας (θεών, ηρώων, ευεργετών, συμμαθητών, αξιωματούχων, ηγεμόνων). Αναφορές Βaumgarten, R. (2006a). Schule: Elementar- und Grammatikunterricht Griechenland. Handbuch der Erziehung und Bildung in der Antike (σελ ). Darmstadt. Βaumgarten, R. (2006b). Jugend Griechenland. Handbuch der Erziehung und Bildung in der Antike (σελ ). Darmstadt. Cormack, M.R. (1977). The Gymnasiarchal Law of Beroea, Ancient Macedonia II. Papers read at the Second International Symposium held in Thessaloniki August, 1973 (σελ ). Thessaloniki. Crowther, N.B. (1991). Euexia, eutaxia, philoponia: three contests of the greek gymnasium, Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik 85, σελ Dumont, A., & Homolle, Th. (1892). Mélanges d archéologie et d épigraphie. Paris. Dyggve, Ε. (1934). Das Heroon von Kalydon, Danske Videnskabernes Selskab, Mémoires, Section des Lettres IV, 4. Harris, W. (1989). Ancient Litteracy. London, Harvard University Press. Hölscher, T. (1999). Vorläufige Überlegungen zum Verhältnis von Theoriebildung und Lebenserfahrung in der Klassischen Archäologie. Posthumanistische Klassische Archäologie (σελ ). München. Keil, J. (1952). Das Unterrichtswesen im antiken Ephesos. Wien: Anzeiger Akademie der Wissenschaften in Wien LXXXVIII. Laum, B. (1914). Stiftungen in der griechischen und römischen Antike. Ein Beitrag zur antiken Kulturgeschichte, τόμος Α, Leipzig/Berlin, B. G. Teubner Verlag. Marrou, H.-I. (1957). Geschichte der Erziehung im klassischen Altertum. München: Deutscher Taschenbuch Verlag (dtv). Mitford, T.B. (1950). New Inscriptions from Roman Cyprus, OpArch [Opuscula archaeologica] 6, σελ Retrieved Feb. 17, 2014, from Nilsson, Μ. (1955). Die hellenistische Schule. München: Verlag C.V. Beck. Radt, W. (1999). Pergamon. Geschichte und Bauten einer antiken Metropole. Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft. Robert, L. (1937). Études anatoliennes. Recherches sur les inscriptions grecques de l Asie Mineure. Paris: E. de Boccard. Schmitz, Th. (1997). Bildung und Macht. Zur sozialen und politischen Funktion des zweiten Sophistik in der griechischen Welt der Kaiserzeit. München: Verlag C.V.Beck. Ziebarth, Ε. (1909). Aus dem griechischen Schulwesen. Eudemos von Milet und Verwandtes. Berlin: B. G. Teubner Verlag. Wiegand, Th. (1911). Siebenter vorläufiger Bericht über die von den Königlichen Museen in Milet und Didyma unternommenen Ausgrabungen. Berlin: Preussische Akademie der Wissenschaften, Philosophisch-Historische Klasse. Ανακτήθηκε στις 17 Φεβ. 2014, από

Η ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ

Η ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Η ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Η

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ (Μέρος Β )

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ (Μέρος Β ) Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ (Μέρος Β ) Σύνοδοι των περί τον Διόνυσον τεχνιτών Μετά τον 4 ο π.χ. αιώνα στην Αθήνα, στη Νεμέα, στη Θήβα, στην Τέω της Ιωνίας, στη Χίο, στην Αμμόχωστο ή Σαλαμίνα

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ 5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ 5 ος αι. π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Η Μόρφωση των νέων - αγοριών Η εκπαίδευση στην αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

7. Τα νέα ελληνιστικά βασίλεια

7. Τα νέα ελληνιστικά βασίλεια 7. Τα νέα ελληνιστικά βασίλεια Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. ΠΗΓΗ 1 Ο Ευµένης (βασιλιάς των Σελευκιδών), παρέδωσε τις αποµακρυσµένες πόλεις στη διακυβέρνηση των φίλων του, τους έκανε φρούραρχους και τους διόρισε

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός. Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας

Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός. Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας ελληνιστικός ονομάστηκε o πολιτισμός που προήλθε από τη σύνθεση ελληνικών και ανατολικών στοιχείων κατά τους τρεις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΟΙ ΑΘΛΗΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ

ΟΙ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΟΙ ΑΘΛΗΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΟΙ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΟΙ ΑΘΛΗΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Πανελλήνιοικαιτοπικοίαγώνες.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 8. Πανελλήνια Ιερά. Δελφοί και Ολυμπία Τα Πανελλήνια

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση

Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση ΠΗΓΕΣ 1 2 Φύλλο εργασίας:1 Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση 1) Ο Ηρακλής πρώτος, κατά την παράδοση, έφερε την -- -- -- -- -- -- -- -- στο χώρο της Ολυμπίας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «παιδιά, έφηβοι, νέοι»

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «παιδιά, έφηβοι, νέοι» Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «παιδιά, έφηβοι, νέοι» Υλικό για προαιρετική ενασχόληση των μαθητών πριν και μετά την επίσκεψη στο Μουσείο Ακρόπολης. Κατά την επίσκεψη της σχολικής σας ομάδας στο Μουσείο Ακρόπολης,

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 10. Ιωνικοί Ναοί της Μ. Ασίας στον 4 ο αι.

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαία Ρώμη. Ιφιγένεια Λιούπα

Αρχαία Ρώμη. Ιφιγένεια Λιούπα Αρχαία Ρώμη Ιφιγένεια Λιούπα Η αρχαία Ρώμη ξεκίνησε από την ιταλική χερσόνησο κατά τον 8ο αιώνα π.χ. Με επίκεντρο την πόλη της Ρώμης εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες αυτοκρατορίες του αρχαίου κόσμου.

Διαβάστε περισσότερα

Το Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα

Το Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα Το Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα Δομή Το Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα διαρθρώνεται σε τρεις διαδοχικές βαθμίδες: την Πρωτοβάθμια, τη Δευτεροβάθμια και την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Η Εκπαίδευση στην Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη  συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 323 [Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου] ΕΩΣ 30 π.χ. [κατάληψη της Αιγύπτου από τους Ρωμαίους ολοκληρώνεται η κατάκτηση της Ανατολής από τους Ρωμαίους, ξεκινά η περίοδος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας]

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (σελ.140-151)

Ο ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (σελ.140-151) Ο ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (σελ.140-151) Ορισμός: ο πολιτισμός που προήλθε από τη σύνθεση ελληνικών και ανατολικών στοιχείων ονομάστηκε ελληνιστικός και απέκτησε οικουμενικό χαρακτήρα. 2.1 Τα ελληνιστικά

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ 4 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 13 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΤΜΗΜΑ : Α4 ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΡΑΖΑΚΗ, ΜΑΡΙΑ ΜΕΡΑΜΒΕΛΙΩΤΑΚΗ, ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΠΑ ΑΚΗ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ : ΕΥ. ΣΕΡ ΑΚΗ 1 Ο ρόλος του οίκου

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο ερευνητικού µαθήµατος βιωµατικής µάθησης στη Σχολική Βιβλιοθήκη(project)

Σχέδιο ερευνητικού µαθήµατος βιωµατικής µάθησης στη Σχολική Βιβλιοθήκη(project) Σχέδιο ερευνητικού µαθήµατος βιωµατικής µάθησης στη Σχολική Βιβλιοθήκη(project) Θέµα: Ο δηµόσιος και ο ιδιωτικός βίος των Αθηναίων κατά τον 5 ο - 4 ο αιώνα π. Χ Οργάνωση σχεδίου Έλσα Βαρδάκα Εφαρµογή Σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥ ΑΓΩΝΙΖΕΣΘΑΙ «ΔΕΔΟΜΕΝΟ ή ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ»;

ΕΥ ΑΓΩΝΙΖΕΣΘΑΙ «ΔΕΔΟΜΕΝΟ ή ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ»; ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣ ΕΥ ΑΓΩΝΙΖΕΣΘΑΙ «ΔΕΔΟΜΕΝΟ ή ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ»; Μάιος 2014 τάξη Γ Γυμνασίου Η εργασία με τίτλο «ευ αγωνίζεσθαι: δεδομένο ή ζητούμενο»; αποτελεί μία απόπειρα προσέγγισης των αρχών του Ολυμπισμού

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε Σάββατο και διαφορετική εμπειρία στο Μουσείο Ακρόπολης

Κάθε Σάββατο και διαφορετική εμπειρία στο Μουσείο Ακρόπολης Κάθε Σάββατο και διαφορετική εμπειρία στο Μουσείο Ακρόπολης Εναλλασσόμενες θεματικές παρουσιάσεις Κάθε Σάββατο και διαφορετική εμπειρία στο Μουσείο Ακρόπολης Εναλλασσόμενες θεματικές παρουσιάσεις Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν).

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΜΑΘΗΜΑ 25 Ο ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΣΤΗΛΗ Α ΣΤΗΛΗ Β α. «Κατ οίκον εκκλησία» 1.

Διαβάστε περισσότερα

1. Να αναλύσετε το ρόλο που έπαιξαν οι Αµφικτυονίες ως θρησκευτικοί, πολιτικοί και κοινωνικοί θεσµοί των αρχαίων Ελλήνων.

1. Να αναλύσετε το ρόλο που έπαιξαν οι Αµφικτυονίες ως θρησκευτικοί, πολιτικοί και κοινωνικοί θεσµοί των αρχαίων Ελλήνων. 2.1.2. Κοινοί εσµοί των Αρχαίων Ελλήνων - Παιδεία Eρωτήσεις ανάπτυξης 1. Να αναλύσετε το ρόλο που έπαιξαν οι Αµφικτυονίες ως θρησκευτικοί, πολιτικοί και κοινωνικοί θεσµοί των αρχαίων Ελλήνων. 2. Να αναλύσετε

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Σχέσεις γονέων-εφήβων (1956)

Κείμενο Σχέσεις γονέων-εφήβων (1956) Κείμενο Σχέσεις γονέων-εφήβων (1956) Μελετώντας κανείς τις σχέσεις των εφήβων και των γονέων μέσα από το πρίσμα της επικράτησης ενός γενικότερου πνεύματος ελευθερίας αντιλαμβάνεται ότι ο διάλογος αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Ή ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ

ΤΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Ή ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΤΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Ή ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Ίδρυση και καθιέρωση

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ Δ/νση Μουσείων Εκθέσεων & Εκπαιδευτικών προγραμμάτων

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ Δ/νση Μουσείων Εκθέσεων & Εκπαιδευτικών προγραμμάτων ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ Δ/νση Μουσείων Εκθέσεων & Εκπαιδευτικών προγραμμάτων Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας διαθέτει με δανεισμό σειρά εκπαιδευτικών φακέλων και εντύπων σε σχολεία όλης

Διαβάστε περισσότερα

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού:

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: ΕΠΟΧΗ ΧΑΛΚΟΥ 1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: 3000 1100 π. Χ. 1100-800 πχ 800-500 πχ 500-323 πχ 323-146 πχ 146πΧ-330 μχ 2. Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ Τι είναι το έπος; Αρχικά η λέξη έπος σήμαινε «λόγος». Από τον 5ο αι. π.χ. όμως χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει το μεγάλο αφηγηματικό ποίημα σε δακτυλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Για τη σχολική χρονιά 2015-2016 (διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου) θα πραγματοποιούνται δωρεάν για μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ Ἐριχθονίου δὲ ἀποθανόντος καὶ ταφέντος ἐν τῷ αὐτῷ τεµένει τῆς Ἀθηνᾶς Πανδίων ἐβασίλευσεν, ἐφ οὗ ηµήτηρ καὶ ιόνυσος εἰς τὴν Ἀττικὴν ἦλθον. ἀλλὰ ήµητρα µὲν Κελεὸς [εἰς τὴν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

Βλ. σχετικά στο έγγραφο Φ.3/1105/141440/ Δ1/ , άρθρα 18 και 25

Βλ. σχετικά στο έγγραφο Φ.3/1105/141440/ Δ1/ , άρθρα 18 και 25 Βλ. σχετικά στο έγγραφο Φ.3/1105/141440/ Δ1/ 10-09-2015, άρθρα 18 και 25 ΘΕΜΑ:«Λειτουργία σχολικών μονάδων Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης για το σχολικό έτος 2015-2016. Ενημέρωση και οδηγίες» http://dipe-a.thess.sch.gr/news/anakoin/2015b/leitorugia%20sxolikon%20monadon_10-09-

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του»

Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του» Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του» Άφυτες, καμπυλωτές βουνοκορφές Και μέσα στα πέτρινα κύματα Στο δίπτυχο αγριάδας και ερημιάς Η Σιάτιστα. Οι Σιατιστινοί αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013 2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΤΑΞΗ: Α ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ΩΡΕΣ ΩΡΑ: 8.00 10.00 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 6/6/2014 ΤΟ ΓΡΑΠΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ 7 ΣΕΛΙΔΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί 1. Να αντιστοιχήσετε τις λέξεις της στήλης Α με αυτές της στήλης Β. Α Β Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί Β. Αριστοκρατία β. Κριτήριο

Διαβάστε περισσότερα

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με ΜΑΘΗΜΑ 21 Ο ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΜΑΤΟΣ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις ή φράσεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΓΓΕΛΗ ΕΥΓΕΝΙΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΒΙΛΛΗ ΕΦΗ ΓΕΩΡΒΑΣΙΛΗ ΤΖΟΥΛΙΑ

ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΓΓΕΛΗ ΕΥΓΕΝΙΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΒΙΛΛΗ ΕΦΗ ΓΕΩΡΒΑΣΙΛΗ ΤΖΟΥΛΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΓΓΕΛΗ ΕΥΓΕΝΙΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΒΙΛΛΗ ΕΦΗ ΓΕΩΡΒΑΣΙΛΗ ΤΖΟΥΛΙΑ Από την Αρχαία Ελλάδα στο Σήμερα 900 π.χ: η πρώτη γραπτή μαρτυρία 6 ος 5 ος αι.: σημαντική εξέλιξη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr 1. Ποια από τις ακόλουθες μάχες δεν έχει σχέση με τους Μηδικούς Πολέμους; α. η μάχη της Μυκάλης β. η μάχη

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «Αγώνες: δράση και θέαμα»

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «Αγώνες: δράση και θέαμα» Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «Αγώνες: δράση και θέαμα» Υλικό για προαιρετική ενασχόληση των μαθητών πριν και μετά την επίσκεψη στο Μουσείο Ακρόπολης. Κατά την επίσκεψη της σχολικής σας ομάδας στο Μουσείο Ακρόπολης,

Διαβάστε περισσότερα

συνέχεια Πτολεμαίος Α Σωτήρ Αρσινόη Β Βερενίκη Αρσινόη Γ Κλεοπάτρα Τρύφαινα Κλεοπάτρα Δ Πτολεμαίος Θ Λάθυρος Κλεοπάτρα Θεά Κλεοπάτρα Γ

συνέχεια Πτολεμαίος Α Σωτήρ Αρσινόη Β Βερενίκη Αρσινόη Γ Κλεοπάτρα Τρύφαινα Κλεοπάτρα Δ Πτολεμαίος Θ Λάθυρος Κλεοπάτρα Θεά Κλεοπάτρα Γ Πτολεμαίος Α Σωτήρ Πτολεμαίος Β Φιλάδερφος Αρσινόη Β Βερενίκη Πτολεμαίος Γ Ευεργέτης Πτολεμαίος Δ Φιλοπάτωρ Αρσινόη Γ Πτολεμαίος Ε Επιφανής Πτολεμαίος ΣΤ Β Φιλομήτωρ Πτολεμαίος Η Φύσκων Θεά συνέχεια Πτολεμαίος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ.

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ. ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ. Α.ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΑ ΒΑΣΙΛΕΙΑ Β. ΑΠΟΤΗΡΩΜΗΣΤΟΒΥΖΑΝΤΙΟ 1 Τα ελληνιστικά βασίλεια Ελληνιστικός : από το ρήµα ελληνίζω, δηλ. µιµούµαι τους Έλληνες Ήταν τα βασίλεια

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ 7o ΓΥΜΝΑΣΙΟ & ΛΥΚΕΙΑΚΕΣ ΤΑΞΕΙΣ ΛΑΡΙΣΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 «ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΛΑΡΙΣΑΣ: ΧΩΡΟΣ ΑΝΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΑΞΙΩΝ. Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΣΑΛΑΜΙΝΙΑ 2013 ΑΠΟ 21 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΕΩΣ 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΣΑΛΑΜΙΝΙΑ 2013 ΑΠΟ 21 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΕΩΣ 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΑΛΑΜΙΝΙΑ 2013 ΑΠΟ 21 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΕΩΣ 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013 ΣΑΒΒΑΤΟ 21 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013 1 11:00 18:00 ΕΚΚΙΝΗΣΗ: Φάληρο - ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ: Κόλπος Αγώνες ιστιοπλοΐας ανοιχτής θαλάσσης με την επωνυμία

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΑΙΓΥΠΤΟΣ (Σελ )

2. Η ΑΙΓΥΠΤΟΣ (Σελ ) 2. Η ΑΙΓΥΠΤΟΣ (Σελ. 20-23) 2.1. Η Χώρα. Νείλος : Πηγές από Αιθιοπία και δέλτα. Δυτικά : Η Λιβυκή έρημος. Ανατολικά : Η έρημος του Σινά έως Ερυθρά Θάλασσα. Λάσπη Ευφορία. Άνω Αίγυπτος-Κάτω Αίγυπτος. 2.2.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ε.Ε. 1. Κριτήρια επιλογής θέματος. . Ενδιαφέρον θέμα

Στάδια Ε.Ε. 1. Κριτήρια επιλογής θέματος. . Ενδιαφέρον θέμα Στάδια Ε.Ε. 1. Κριτήρια επιλογής θέματος. Ενδιαφέρον θέμα. Μας δίνετε η ευκαιρία να γνωρίσουμε καλύτερα τους Ολυμπιακούς αγώνες και την παιδεία μέσα από αυτούς.. Επίσης μπορούμε να γνωρίζουμε και να μάθουμε

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτικό Εκκλησιαστικό Δίκαιο

Συγκριτικό Εκκλησιαστικό Δίκαιο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Συγκριτικό Εκκλησιαστικό Δίκαιο Ενότητα 7η: Η ρωσική εθνική νομοθεσία (μέρος Α ) Κυριάκος Κυριαζόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίο Ελληνικό Δράμα: Αισχύλος - Σοφοκλής Ενότητα 01: Οι αρχές του δράματος

Αρχαίο Ελληνικό Δράμα: Αισχύλος - Σοφοκλής Ενότητα 01: Οι αρχές του δράματος Αρχαίο Ελληνικό Δράμα: Αισχύλος - Σοφοκλής Ενότητα 01: Οι αρχές του δράματος Ευφημία Καρακάντζα Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Παρουσίαση των διαθέσιμων στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ, Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Κεφάλαιο 1 ο 1.1 ΆΝΘΡΩΠΟΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΟΝ 1/6 Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτικό,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα Κεφάλαιο 7 Kλασική Εποχή Οι Τέχνες και τα Γράμματα Στόχοι: Mε το τέλος της ενότητας οι μαθητές να είναι σε θέση να διαπιστώσουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ελληνικής τέχνης σε συνδυασμό με τις πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ. 11ος αι. 8 ος αι.π.χ.

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ. 11ος αι. 8 ος αι.π.χ. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ 11ος αι. 8 ος αι.π.χ. ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΑΠΟΙΚΙΕΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Α ΑΠΟΙΚΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΛΙΑ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ ΑΙΟΛΕΙΣ ΑΙΟΛΕΙΣ -ΘΕΣΣΑΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΑΡΚΑΔΩΝ ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΕΝΩΣΗ ΑΡΚΑΔΩΝ ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗ ΑΡΚΑΔΩΝ ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ 40 Χρόνια Ιστορία Η Ένωση Αρκάδων Αγ. Δημητρίου ιδρύθηκε το 1975 με πρωταρχικό στόχο τη σύσφιξη των σχέσεων μεταξύ των Αρκάδων που κατοικούσαν στον Άγιο Δημήτριο. Σιγά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ

ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ Αρχαία Ελληνική θρησκεία ως "εθνική θρησκεία". Παράδοση +Συλλογική µνήµη. Ποικιλία παραδόσεων (ύθοι) + δυνατότητα πολλαπλής προσέγγισής τους Η ΦΩΩΝΗ ΤΩΩΝ ΠΟΙΗΤΩΩΝ Διάσωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011-2012 09:00-12:00 12:00-15:00 Μεσαία 1ου ορόφου Μεσαία 1ου ορόφου ΔΕΥΤΕΡΑ, 03-09-2012 ΤΡΙΤΗ, 04-09-2012 ΤΕΤΑΡΤΗ,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ. «Δια Βίου Μάθηση» Άρθρο 1. Ορισμοί. 1. Η Δια Βίου Μάθηση περιλαμβάνει την Δια Βίου Εκπαίδευση και την Δια Βίου Κατάρτιση.

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ. «Δια Βίου Μάθηση» Άρθρο 1. Ορισμοί. 1. Η Δια Βίου Μάθηση περιλαμβάνει την Δια Βίου Εκπαίδευση και την Δια Βίου Κατάρτιση. ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «Δια Βίου Μάθηση» Άρθρο 1 Ορισμοί 1. Η Δια Βίου Μάθηση περιλαμβάνει την Δια Βίου Εκπαίδευση και την Δια Βίου Κατάρτιση. 2. Ως «Δια Βίου Εκπαίδευση» ορίζεται κάθε διαδικασία απόκτησης γνώσης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο)

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο) 2014-2015 2015-2016 13Κ1: Εισαγωγή στην Κλασική Φιλολογία - Επισκόπηση της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας (Α 13Κ2_12: Επισκόπηση της Λατινικής Λογοτεχνίας (με διδασκαλία πεζών κειμένων) (Α 13Κ1: Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Οι γνώμες είναι πολλές

Οι γνώμες είναι πολλές Η Ψυχολογία στη Φυσική Αγωγή στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος ΚασταμονίτηςΚωνσταντίνος Ψυχολόγος Οι γνώμες είναι πολλές Πολλές είναι οι γνώμες στο τι προσφέρει τελικά ο αθλητισμός στην παιδική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΘ ΗΜΑΣ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ

Η ΚΑΘ ΗΜΑΣ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Η ΚΑΘ ΗΜΑΣ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΠΕΡΓΑΜΟΝ Το Πέργαμον ή η Πέργαμος είναι πόλη που από το τέλος του 3ου αιώνα π.χ. αναδείχθηκε σε ένα από

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ.Ε. ΤΕΧΝΕΣ ΙΙ:ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΟΡΟΥ 1 η Γραπτή Εργασία Ακαδημ. Έτους 2008-2009 ΘΕΜΑ: «Ο ρόλος και η σημασία της μουσικής στην αρχαία Ελλάδα όπως αντλούνται

Διαβάστε περισσότερα

Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Βιβλίο 2 κεφ Βιβλίο 2 κεφ Θουκυδίδης: Βιβλίο 3 κεφ. 70,71,72,73,74,75.

Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Βιβλίο 2 κεφ Βιβλίο 2 κεφ Θουκυδίδης: Βιβλίο 3 κεφ. 70,71,72,73,74,75. Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1. Εισαγωγή: Θουκυδίδης: σελ. 19-25, 26-28 Ξενοφώντας: σςλ. 29-32 2. Κείμενο: Από πρωτότυπο: Ξενοφώντας: Βιβλίο 2 κεφ. 1 16-32 Βιβλίο 2 κεφ. 2 1-4 Βιβλίο 2 κεφ. 2 16-23

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

ενισχύοντας την αυτοπεποίθηση και τις ικανότητες τους για δημιουργία και καινοτομία.

ενισχύοντας την αυτοπεποίθηση και τις ικανότητες τους για δημιουργία και καινοτομία. Χαιρετισμός Πρύτανη, Καθηγητή Κωνσταντίνου Χριστοφίδη 2 η ετήσια διάλεξη Alpha Bank στο πλαίσιο της Γιορτής των Γραμμάτων με ομιλητή τον Καθηγητή Δημήτρη Παντερμαλή, Πρόεδρο Μουσείου Ακρόπολης. Τετάρτη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 Μεσαία ΔΕΥΤΕΡΑ, 19-01-2015 ΤΡΙΤΗ, 20-01-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 21-01-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 22-01-2016 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 23-01-2015 13Κ14_11:

Διαβάστε περισσότερα

Επιλέγω. Saint-Paul ΜΑΘΗΤΙΚΟΙ ΟΜΙΛΟΙ ΔΡΑΣΗΣ & ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ. σχολικό έτος 2014-15

Επιλέγω. Saint-Paul ΜΑΘΗΤΙΚΟΙ ΟΜΙΛΟΙ ΔΡΑΣΗΣ & ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ. σχολικό έτος 2014-15 Επιλέγω Saint-Paul ΜΑΘΗΤΙΚΟΙ ΟΜΙΛΟΙ ΔΡΑΣΗΣ & ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ Τμήματα Εμπέδωσης σχολικό έτος 2014-15 Η πολύχρονη εκπαιδευτική εμπειρία των εκπαιδευτηρίων Saint-Paul έχει επενδύσει στη διάπλαση μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο

Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Κωνσταντίνος Λιάκος Β2 49 ο Γυμνάσιο Αθηνών 2011-2012 Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Πρωτοβάθμια εκπαίδευση Όπως και στον σύγχρονο κόσμο, έτσι

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζοντας μία εκπαιδευτική περιήγηση στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών

Σχεδιάζοντας μία εκπαιδευτική περιήγηση στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών Σχεδιάζοντας μία εκπαιδευτική περιήγηση στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών Αθηνά Παπαδάκη Αρχαιολόγος Εφορείας Αρχαιοτήτων Βοιωτίας Επιμορφωτικό Σεμινάριο Θήβα 8 Σεπτεμβρίου 2016 Διαχρονικά ο πολιτισμός της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015 09:00-12:00 12:00-15:00 Μεσαία Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 08-06-2015 ΤΡΙΤΗ, 09-06-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 10-06-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 11-06-2015

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτικό Εκκλησιαστικό Δίκαιο

Συγκριτικό Εκκλησιαστικό Δίκαιο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Συγκριτικό Εκκλησιαστικό Δίκαιο Ενότητα 2η: Η ελληνική εθνική νομοθεσία (μέρος Β ) Κυριάκος Κυριαζόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στοιχεία εκπαιδευτικού Ονοματεπώνυμο: Μαρκαντωνάτος Δημήτρης Βαθμίδα: Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Ειδικότητα: Φιλόλογος E-mail: dmark@acn.gr, dmark@sch.gr Τίτλος μαθήματος: Οι θεσμοί

Διαβάστε περισσότερα

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1.

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. 2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. : - :. : : ( /,, ) :...., -, -.,,... 1.,, 2,,,....,,,...,, 2008 1. 2. - : On Demand 1. 9 2. 9 2.1 9 2.2 11 2.3 14 3. 16 3.1 16 3.1.1 16 3.1.1. 16 3.1.1. 25 3.1.2 26

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 12. Γλύπτες του 4 ου αι. π.χ. Σκόπας, Ευφράνωρ,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 26 ΤΕΛΕΤΕΣ. Άρθρο 2601 : Εορτές και τελετές - παρατάξεις και παρελάσεις στην ξηρά.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 26 ΤΕΛΕΤΕΣ. Άρθρο 2601 : Εορτές και τελετές - παρατάξεις και παρελάσεις στην ξηρά. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 26 ΤΕΛΕΤΕΣ Άρθρο 2601 : Εορτές και τελετές - παρατάξεις και παρελάσεις στην ξηρά. Οι εορτές και τελετές - παρατάξεις και παρελάσεις στην ξηρά κατά τις οποίες συµµετέχουν όλοι οι Κλάδοι των Ενόπλων

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίσεις μαθητών της Τεχνικής Σχολής Μακάριος Γ σε διαγωνισμούς Μαγειρικής

Διακρίσεις μαθητών της Τεχνικής Σχολής Μακάριος Γ σε διαγωνισμούς Μαγειρικής Μαθητές του κλάδου των Ξενοδοχειακών της Τεχνικής Σχολής Μακάριος Γ Αρχαγγέλου διακρίθηκαν σε διαγωνισμούς Μαγειρικής, HORECA 2016 ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ - ΓΑΣΤΡΟΓΝΩΣΙΑ που έγινε στους χώρους της Κρατικής Έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9: ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Διδάσκων: Βασίλης Γραμματικόπουλος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ Ο.Παλιάτσου Π.Ρίζου. O.Παλιάτσου

ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ Ο.Παλιάτσου Π.Ρίζου. O.Παλιάτσου ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ Ο.Παλιάτσου Π.Ρίζου 1 Το δικαίωμα συμμετοχής: Αποτελούσε προνόμιο όλων των ελεύθερων πολιτών που είχαν εκπληρώσει τις στρατιωτικές τους υποχρεώσεις, δηλ. βρίσκονταν στην ηλικία τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2012 2013

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2012 2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2012 2013 ΠΡΟΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΓΙΑ ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ») ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΟΥΣ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» (ΓΙΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΑ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ

ΑΛΓΕΒΡΑ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ Α α/α ΜΑΘΗΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Κεφ. 2 2.2 Σελ.57-58, 2.3 Απόλυτη Τιμή (εκτός σελ. 64-66)2.4 (Χωρίς αποδείξεις ιδιοτήτων σελ.71). Κεφ. 3 3.1, 3.2, 3.3 (χωρίς αποδείξεις σελ.88-89). 1 Κεφ. 4 4.1, 4.2 (χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ Οδυσσέας Περαντζάκης Α 2 Η Σπάρτη ήταν πόλη-κράτος στην Αρχαία Ελλάδα. Ήταν χτισμένη στις όχθες του ποταμού Ευρώτα στη Λακωνία. Η Σπάρτη έχει μείνει γνωστή στην παγκόσμια ιστορία για τη στρατιωτική

Διαβάστε περισσότερα

Σειρά «ΘΥΜΗΣΙΣ» : Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός και Γλώσσα

Σειρά «ΘΥΜΗΣΙΣ» : Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός και Γλώσσα Σειρά «ΛΟΓΟΜΑΘΕΙΑ+» : Διδασκαλία της Ελληνικής ως Μητρικής Γλώσσας Η «Λογομάθεια+» είναι ένα πολυμεσικό εκπαιδευτικό λογισμικό (σειρά 3 CD-ROM) που καλύπτει το σύνολο των φαινομένων της γραμματικής, του

Διαβάστε περισσότερα

WICHTIGER HINWEIS: Bitte fertigen Sie keine Kopien dieses Fragebogens an!

WICHTIGER HINWEIS: Bitte fertigen Sie keine Kopien dieses Fragebogens an! Muster-Fragebogen allgemeinbildende Schule Αγαπητοί γονείς, η γνώμη σας είναι σημαντική για εμάς! Θέλουμε να βελτιώνουμε συνεχώς την ποιότητα της εργασίας μας στο σχολείο. Για να βρούμε ποια είναι τα δυνατά

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ. Καθήκοντα και αρμοδιότητες των εκπαιδευτικών - διδασκόντων

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ. Καθήκοντα και αρμοδιότητες των εκπαιδευτικών - διδασκόντων ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ Καθήκοντα και αρμοδιότητες των εκπαιδευτικών - διδασκόντων Οι εκπαιδευτικοί επιτελούν έργο υψηλής κοινωνικής ευθύνης. Στο έργο τους περιλαμβάνεται η διδασκαλία,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Είδη άσκησης άθλησης

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Σε όλα τα φιλοξενούμενα παιδιά και έφηβους παρέχονται υπηρεσίες: o Στέγασης, σίτισης και ολοκληρωμένης καθημερινής φροντίδας o Φροντίδας της Υγείας o Κοινωνικής συμβουλευτικής, ψυχολογικής

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών

4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών 4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών Στο προηγούμενο κεφάλαιο (4.1) παρουσιάστηκαν τα βασικά αποτελέσματα της έρευνάς μας σχετικά με την άποψη, στάση και αντίληψη των μαθητών γύρω από θέματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ. «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών για θέματα διαθρησκευτικού διαλόγου και άσκησης θρησκευτικών πρακτικών»

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ. «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών για θέματα διαθρησκευτικού διαλόγου και άσκησης θρησκευτικών πρακτικών» Δημοσιοποίηση της Δράσης Έργο ΕΤΕ 4.1/13 «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών για θέματα διαθρησκευτικού διαλόγου και άσκησης θρησκευτικών πρακτικών» ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ 2015 Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Η ΚΛΙΜΑΚΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα