H ιστορία του αμπελιού

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "H ιστορία του αμπελιού"

Transcript

1 1ο ΓΕΛ ΒΥΡΩΝΑ ΑΡΓΥΡΗ ΣΤΥΛΙΑΝΗ Α1 ΓΕΡΟΥΤΗ ΕΛΕΝΗ ΟΥΡΑΝΙΑ Α1 ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ Α5 ΔΡΑΚΑΚΗ ΞΑΝΘΟΥΛΑ ΕΥΓΕΝΙΑ Α1 ΖΗΣΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Α1 ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΡΑΦΑΗΛ Α2 ΚΑΠΡΑΝΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Α2 ΚΑΠΤΖΗΣ ΡΑΦΑΗΛ Α2 ΚΑΡΑΚΑΤΣΑΝΗΣ ΠΕΤΡΟΣ Α2 ΛΙΓΙΕΛΛΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α2 ΜΑΡΙΑΔΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ Α5 ΜΕΛΙΣΣΑΡΗ ΕΛΕΝΗ Α2 ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Α3 ΠΑΣΣΑΔΑΚΗΣ ΡΑΦΑΗΛ ΑΔΜΗΤΟΣ Α5 ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Α4 ΣΤΡΟΥΜΠΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Α4 ΤΣΙΑΦΟΥΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Α4 ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΥΛΙΑΝΗ Α4

2 H ιστορία του αμπελιού Η ιστορία του αμπελιού αρχίζει από την προϊστορία, πολλών εκατομμυρίων χρονών. Στην πολική ζώνη, κυρίως στην Ισλανδία, στην Ευρώπη αλλά και στην βορειοδυτική Ασία! Οι παγετώνες περιόρισαν σημαντικά την εξάπλωσή του και επέβαλαν κατά κάποιο τρόπο τη γεωγραφική απομόνωση πολλών ποικιλιών, μέρος των οποίων εξελίχθηκαν και σε διαφορετικά είδη. Με την πάροδο των χρόνων, διάφοροι πληθυσμοί άγριων αμπέλων μετακινήθηκαν προς θερμότερες ζώνες, κυρίως προς την ευρύτερη περιοχή του νοτίου Καυκάσου. Στην περιοχή αυτή, μεταξύ Εύξεινου Πόντου, Κασπίας θάλασσας και Μεσοποταμίας, γεννήθηκε το είδος Άμπελος η οινοφόρος. Το πρώτο υπόλειμμα κρασιού σε δοχείο βρέθηκε -βάσει των τελευταίων ανακαλύψεων- στην επαρχία Henan της Κίνας και έχει ηλικία ετών, ενώ το προηγούμενο εύρημα στο Hajji Firuz Tepe του Ιράν ήταν ηλικίας ετών, και το αμέσως προηγούμενο από αυτό, από την ίδια περιοχή ήταν ηλικίας ετών. Επίσης το κρασί χρησιμοποιείται σε θρησκευτικές τελετές σε πολλούς πολιτισμούς, ενώ το εμπόριο του κρασιού είναι ιστορικής σπουδαιότητας για πολλές περιοχές. Η αμπελουργία εικάζεται πως έχει τις ρίζες της στην αγροτική επανάσταση και στη μόνιμη εγκατάσταση των πληθυσμών με σκοπό την καλλιέργεια, χρονολογείται δηλαδή γύρω στο 5000 π.χ.. Από τους πρώτους γνωστούς αμπελοκαλλιεργητές θεωρούνται οι αρχαίοι Πέρσες, οι Σημιτικοί λαοί και οι Ασσύριοι. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι κάποια στιγμή ο καλλιεργητής είχε αποθηκεύσει σταφύλια σε σπηλιά ή σε χώρο τυχαία κατάλληλων συνθηκών για τη ζύμωση, και τα σταφύλια έβγαλαν τον χυμό τους, τον οποίο δοκίμασε και μάλλον του άρεσε. Έτσι ξεκίνησε η ιστορία του κρασιού και θα χρειάστηκε πολύς χρόνος για να μετατραπεί το τυχαίο γεγονός σε συστηματική μέθοδο. Το τυχαίο της ανακάλυψης πολλών σημαντικών πραγμάτων στη ζωή του ανθρώπου φαίνεται και από τη μυθολογία. Σύμφωνα με την παράδοση ένας βοσκός είδε ότι ένας τράγος από τα κοπάδια του βασιλιά ξέκοβε από τους άλλους και πήγαινε να φάει καρπούς από ένα άγνωστο έως τότε καρπό. Έστυψε τον καρπό αυτόν, τον ανακάτεψε με νερό και τον πρόσφερε στον Οινέα, ο οποίος ονόμασε το μίγμα «οίνο». 1

3 Το Κρασί στη Μυθολογία ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΣΙΟΥ Το κρασί( ο οίνος ) είναι ένα αλκοολούχο ποτό, προϊόν της ζύμωσης των σταφυλιών ή του χυμού των σταφυλιών(μούστος). Το κρασί είναι πολύ δημοφιλές επειδή αφενός είναι ένα ποτό που συνοδεύει ένα ευρύ φάσμα γεύσεων, από τις πιο απλές και παραδοσιακές ως τις πιο σύνθετες, και αφετέρου αποτελεί σημαντικό γεωργικό προϊόν που αντικατοπτρίζει την ποικιλία του εδάφους και το κλίμα ενός τόπου. Ο ΑΡΧΑΙΟΣ ΘΕΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΣΙΟΥ Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν το κρασί αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής τους. Αυτό επιβεβαιώνεται από μια σειρά θεότητες με κεντρικό πρόσωπο τον Διόνυσο. Ο Διόνυσος ήταν θεός της γονιμότητας του κρασιού και του θεάτρου. Πατέρας του ήταν ο Δίας και μητέρα του η Σεμέλη, κόρη του βασιλιά της Θήβας. Ο Δίας ερωτεύτηκε τη Σεμέλη και υποσχέθηκε να πραγματοποιήσει κάθε της επιθυμία. Αυτή ακριβώς τη στιγμή εκμεταλλεύτηκε η ζηλόφθονη Ήρα, η οποία πείθει την Σεμέλη να ζητήσει από τον Δία να φανερωθεί μπροστά της σε όλο του το μεγαλείο. Ο Δίας ήταν διστακτικός, η Σεμέλη όμως του θύμισε την υπόσχεσή του και τελικά ο Δίας πείσθηκε. Η εμφάνιση του Δία ήταν συγκλονιστική. Εμφανίστηκε στο άρμα του με τρομερές βροντές και αστραπές και δυνατό φως. Η Σεμέλη, θνητή, όπως ήταν, δεν μπόρεσε να αντέξει σε αυτό το τρομερό θέαμα και κάηκε. Ο Δίας όμως πρόλαβε και πήρε από τα σπλάχνα της τον καρπό του παράνομου δεσμού τους, που ήταν ήδη έμβρυο 6 μηνών, Πολύ γρήγορα και χωρίς να μάθει τίποτα η Ήρα έβαλε το έμβρυο μέσα στον μηρό του. Όταν ήρθε η ώρα ο Δίας έκοψε τα ράμματα και έτσι γεννήθηκε ο Διόνυσος. Το μίσος της Ήρας όμως δεν έσβησε με τον θάνατο της Σεμέλης αλλά στράφηκε προς το παιδί. Έτσι ο Διόνυσος αναγκαζόταν να κρύβεται για να γλιτώσει από την μανία της. Κάποια μέρα ο Διόνυσος επισκέφθηκε την Αιτωλία όπου τον υποδέχτηκε ο βασιλιάς Οινέας. Εκτιμώντας τη φιλική υποδοχή που του έγινε, ο Διόνυσος έκανε ένα δώρο στον Οινέα, του χάρισε ένα κλήμα και του έδωσε τις πρώτες οδηγίες για το πώς θα το καλλιεργήσει. Ο Διόνυσος παντρεύτηκε αργότερα την Αριάδνη και απέκτησε μαζί της δυο παιδιά, το Στάφυλο και τον Οινοποιώνα. 2

4 Ο Διόνυσος με το κρασί κατάφερε να συμφιλιώσει τον Ήφαιστο με την Ήρα και να συμφιλιωθεί κι αυτός μαζί της. Έτσι φαίνεται η πεποίθηση των αρχαίων Ελλήνων, ότι το κρασί συμφιλιώνει ακόμα και θεούς. ΑΠΟ ΠΟΥ ΠΡΟΕΡΧΕΤΑΙ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΑΜΠΕΛΙΟΥ; Το αμπέλι πήρε το όνομα του από τον σάτυρο Άμπελο, έναν από τους συνοδούς του θεού που είχαν ζωόμορφο παρουσιαστικό.σε αυτόν ο Διόνυσος είχε χαρίσει ένα κλήμα που βρισκόταν στην άκρη ενός γκρεμού. Κάποτε ο σάτυρος πήγε στο βράχο να τρυγήσει το κλήμα, έπεσε όμως και σκοτώθηκε. Ο Διόνυσος ζήτησε τότε από τον Δία να μεταμορφώσει τον αγαπημένο του σάτυρο στο ομώνυμο φυτό (αμπέλι). ΑΠΟ ΠΟΥ «ΚΑΤΑΓΕΤΑΙ» ΤΟ ΚΡΑΣΙ; Πέρα από τη μυθολογία υπάρχει όμως και η ιστορία που φωτίζει τη σημασία του κρασιού. Σύμφωνα με αυτήν λοιπόν, το αμπέλι και το κρασί έφτασαν από την Ανατολή στην Ελλάδα περίπου το 4000 π.χ., μέσω των εμπορικών επαφών που είχαν αναπτυχθεί ανάμεσα στην Αίγυπτο και τις Κυκλάδες. Η αμπελοκαλλιέργεια όμως αναπτύχθηκε κυρίως στην Κρήτη. Η Μινωική Κρήτη κρατάει τα σκήπτρα των πρώτων οινοποιείων. Ένας πολύ πρώιμος ληνός (πατητήρι) έχει βρεθεί στις Αρχάνες, στην περιοχή του Μαλεβιζίου στο νομό Ηρακλείου Το κρασί και η αξία του τονίζονται ήδη και στο πρώτο λογοτεχνικό είδος της ελληνικής ιστορίας, στον Όμηρο. Ο Οδυσσέας με το κρασί από τον Μάρωνα μέθυσε τον Πολύφημο και γλίτωσε τη ζωή του (ραψωδία ι). 3

5 Η ΔΙΑΚΙΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΣΙΟΥ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Ο Νέστορας στην Ιλιάδα λέει τα καλύτερα λόγια για τα κρασιά των Αχαιών (ραψωδία Ι), θυμίζοντας στον Αγαμέμνονα ότι τα κελάρια του είναι γεμάτα κρασί, το οποίο μεταφέρουν κάθε μέρα από τη Θράκη τα πλοία. Σε αυτό το σημείο διαπιστώνουμε την ύπαρξη ενός εντατικού εμπορίου κρασιού τον 8ο αι. π.χ. (εποχή διαμόρφωσης των ομηρικών επών) μεταξύ Θράκης, ηπειρωτικού Ελλαδικού χώρου και Τροίας, που μάλλον υπήρχε ήδη από τα μυκηναϊκά χρόνια, αφού τον 8ο αιώνα η Τροία δεν ήταν τόσο αναπτυγμένη. Εύκολα μπορεί κανείς να φανταστεί τους κινδύνους και τις ταλαιπωρίες όλων αυτών των εμπόρων που με τα πλοία τους ταξίδευαν για να πουλήσουν το κρασί τους. διασχίζοντας το πέλαγος. Οδύσσεια πραγματική! Η διακίνηση και εμπορία των κρασιών στην Ελλάδα την κλασική εποχή γινόταν μέσα σε αμφορείς. ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΚΡΑΣΙΟΥ Οι αμφορείς έβγαιναν σε μια ποικιλία σχημάτων και χρωμάτων αναλόγως του πηλού από τον οποίο φτιάχνονταν. Αυτά τα χαρακτηριστικά μας βοηθούν πολλές φορές να ξεχωρίσουμε την προέλευσή τους, αφού το σχήμα κάθε αμφορέα είναι χαρακτηριστικό μιας πόλης-κράτους σε τέτοιο βαθμό που αποτελούσε συχνά το νομισματικό της σύμβολο. Όλοι έχουν στενό στόμιο για να μπορούν να ταπωθούν με φελλό. Αφού τους γέμιζαν, τους έκλειναν με το πώμα και τους σφράγιζαν με γύψο ή με πίσσα. Στο κάτω μέρος κατέληγαν σε μια μυτερή βάση, για αυτό ονομάζονταν οξυπύθμενοι. Το οξυπύθμενο σχήμα βόλευε στην τοποθέτηση των αμφορέων στα πλοία σε πολλές κατακόρυφες σειρές. Επίσης είχαν και δύο σφραγισμένες λαβές με έντονη κλίση. Οι σφραγίδες έφεραν επιγραφή με στοιχεία που αφορούσαν το κρασί που περιείχε ο αμφορέας (ποσότητα, ποιότητα, το όνομα της πόλης από την οποία προερχόταν). Είχε λοιπόν επινοηθεί από τους αρχαίους Έλληνες για πρώτη φορά η έννοια της Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης των κρασιών (ΠΟΠ), λόγω της τεράστιας οικονομικής σημασίας τους. Η πρώτη ιστορικά ονομασία προέλευσης που έχει ανακαλυφθεί έως τώρα προέρχεται από την Ικαρία και είναι ο λεγόμενος Πράμνιος Οίνος. 4

6 Η κύλικα είναι ένα αγγείο του κρασιού. Από τα πανάρχαια χρόνια τα αγγεία, όπως π.χ. τα σκεύη του κρασιού, ήταν σημαντικά για κάθε πόλη-κράτος. Πολλές φορές οι αγγειοπλάστες αποτύπωναν πάνω σε αγγεία είτε πώς ζούσαν, είτε την θρησκεία τους, είτε επαγγέλματα που έκαναν κ.λπ.. Επίσης ήταν σημαντικά γιατί αποθήκευαν μέσα πλούσια αγαθά, όπως το κρασί. Τα αγγεία κάθε είδους (χάλκινα ή πήλινα) ήταν δοχεία με σκοπό κυρίως χρηστικό αλλά μερικές φορές και διακοσμητικό. Οι αρχαίοι Έλληνες, λάτρεις του κρασιού, διέθεταν μια αξιοζήλευτη ποικιλία ανάλογων αγγείων. Ένα από αυτά είναι η κύλικα που είχε ανοιχτό κυκλικό σχήμα και χρησίμευε για την πόση του κρασιού. Άλλο ήταν ο αμφορέας, ένα πήλινο ή μεταλλικό αγγείο με στενό λαιμό και δύο λαβές εκατέρωθεν (το σήκωναν δηλαδή το αγγείο, το έφεραν, ραμφί, δηλαδή και από τις δύο πλευρές του λαιμού. Για αυτό και το όνομα «αμφορέας»). Ο κάνθαρος είχε σχήμα όπως τα σημερινά φλιτζάνια του τσαγιού, αλλά με δύο λαβές. Είναι χαρακτηριστικό ποτήρι του θεού Διονύσου. Κοτύλη λεγόταν το αγγείο που χρησίμευε για τη μέτρηση του οίνου στο εμπόριο. Αρύταινα ήταν η κουτάλα. Οινοχόη ήταν η σημερινή κανάτα. Η στάμνος ήταν πήλινο δοχείο για την εναπόθεση του οίνου στο έδαφος. Η φιάλη ήταν και αυτή πήλινο δοχείο σαν ποτήρι. Στα σπίτια το κρασί το έβαζαν σε πιθάρια, θαμμένα στη γη. Η υδρία ήταν προορισμένη για να φέρει νερό, το οποίο ήταν και αυτό απαραίτητο για το κρασί. Οι αρχαίοι δεν έπιναν ανέρωτο κρασί. Αυτή η «κράσις» (συνένωση) του οίνου με το νερό, από την οποία προέρχεται η λέξη «κρασί», γινόταν συνήθως με την αναλογία δύο μέρη νερό προς ένα μέρος κρασί. Όπως σημειώνει ο Πλούταρχος, αφαιρεί γαρ η κράσις του οίνου το βλάπτον, ου συναιρούσα το χρήσιμον. Διέθεταν ειδικά σκεύη και για αυτήν την ανάμειξη, τους κρατήρες, αγγεία μεγάλου μεγέθους από πέτρα, πηλό ή χαλκό. Μέσα σε αυτού έβαζαν και ψυκτήρες, πήλινα αγγεία για την ψύξη του κρασιού. Η ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΚΡΑΣΙΟΥ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ - ΓΙΟΡΤΕΣ, ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ. Η πόση κρασιού που δεν είχε αναμειχθεί με νερό («άκρατος οίνος») θεωρούνταν βαρβαρότητα και συνηθιζόταν μόνο από αρρώστους ή κατά τη διάρκεια ταξιδιών ως τονωτικό. Διαδεδομένη ήταν ακόμη η κατανάλωση κρασιού με μέλι καθώς και η χρήση μυρωδικών. Η προσθήκη αψίνθου στο κρασί ήταν επίσης γνωστή μέθοδος (αποδίδεται στον αρχαίο Έλληνα γιατρό Ιπποκράτη και αναφέρεται ως «Ιπποκράτειος οίνος») όπως και η προσθήκη ρητίνης. Το κρασί, εκτός από τη χρήση του για την τέρψη των ανθρώπων, βλέπουμε λοιπόν ότι χρησιμοποιούνταν και ως φαρμακευτική ουσία: ιατρικές δίαιτες, παραγωγή φαρμάκων, πλύση τραυμάτων ήταν μερικές από τις χρήσεις του κρασιού. Χρησιμοποιούνταν επίσης στις σπονδές, οι οποίες ήταν θυσίες για τους θεούς στο σπίτι ή σε μεγάλες θρησκευτικές γιορτές. Είχαν μια οινοχόη για να γεμίζουν με κρασί τη φιάλη με την οποία έριχναν το κρασί στο βωμό Περίφημες ήταν όμως και οι επίσημες γιορτές προς τιμήν του Διονύσου. 5

7 Τα Ωσχοφόρια (ώσχοι στα αρχαία ελληνικά ονομάζονταν τα νέα κλήματα) γίνονταν στο τέλος Οκτωβρίου στην Αθήνα, με πομπή στο ιερό της Σκιράδος Αθηνάς, κατά την οποία νέοι, κάποιοι ντυμένοι και γυναικεία, κρατούσαν κληματίδες με τσαμπιά.. Μία ακόμη μεγάλη γιορτή του κρασιού στην Αθήνα ήταν αυτή των Ανθεστηρίων, γιορτή του ερχομού της άνοιξης και του καινούργιου κρασιού, που τώρα το είχαν για πώληση και έρχονταν στην Αθήνα να το αγοράσουν ξένοι και κάτοικοι των κοντινών δήμων. Την πρώτη μέρα, στα πιθοίγια, δηλαδή στη μέρα των πίθων, ξεσφράγιζαν τα τεράστια πήλινα αγγεία όπου φύλαγαν το κρασί, δοκίμαζαν την καινούργια σοδειά και οι αγοραστές γέμιζαν τα αγγεία τους. Η πιο χαρούμενη μέρα ήταν η δεύτερη, οι χοές, δηλαδή η μέρα των φιαλών και των αγγείων. Το βράδυ ξετυλιγόταν μια ασυνήθιστη εικόνα μιας επίσημης πομπής προς την Αγορά, συμβολική της επιστροφής του Διονύσου στον Όλυμπο. Μετά γινόταν το γεύμα των χοών. Καθένας ερχόταν φέρνοντας φαγητό από το σπίτι του. Έτρωγαν μακρουλά ψωμάκια, αλειμμένα με μια καυτερή σάλτσα που προκαλούσε δίψα. Οι συνδαιτυμόνες σήκωναν τα κύπελλα (χοές) γεμάτα κρασί και στο σύνθημα μιας σάλπιγγας έπιναν χωρίς ανάσα! Όποιος τελείωνε πρώτος ανακηρυσσόταν νικητής και έπαιρνε για έπαθλο ένα ασκί γεμάτο καινούργιο κρασί. Στα Μεγάλα Διονύσια, μια άλλη πολύ μεγάλη γιορτή στην Αθήνα προς τιμήν του θεού, πραγματοποιούνταν και θεατρικές παραστάσεις, αφού ο Διόνυσος ήταν ο προστάτης του θεάτρου. Τα Όργια (η λέξη σημαίνει Ιερά Έργα) του θεού γιορτάζονταν σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας κάθε Δεκέμβριο, μόνο από γυναίκες. Κρατούσαν στο ένα χέρι αναμμένο πυρσό και στο άλλο ραβδί στολισμένο με αμπελόφυλλα. Αφού έπεφταν σε θρησκευτική υστερία, ανέβαιναν στο βουνό και χόρευαν έξαλλους χορούς με συνοδεία τυμπάνων ώσπου να σωριαστούν εξαντλημένες. Τέτοιες γιορτές ήταν διάσημες στον Ελικώνα. ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ Όμως οι αρχαίοι Έλληνες λάτρευαν το κρασί όχι μόνο επίσημα, σε γιορτές της πόλης τους, αλλά και στην ιδιωτική τους ζωή. Άλλωστε το κρασί μπορούσε να αντικαταστήσει και το φαγητό αν ήταν ανακατεμένο με κρίθινο αλεύρι και τριφτό τυρί. Αυτό το μείγμα ονομαζόταν κυκεώνας και ήταν ένα ποτό πολύ αγαπητό. Επίσης κάθε αγροτική δουλειά που γινόταν ομαδικά συνοδευόταν από μεγάλα γλέντια και οινοποσία. Τα σταφύλια μάλιστα τα πατούσαν με συνοδεία μουσικής. Κυρίως όμως το κρασί το ευχαριστιούνταν στα συμπόσια. 6

8 Συμπόσιο ήταν η γιορτή που γινόταν επ' ευκαιρία κάποιου γεγονότος, όπως οικογενειακής γιορτής, επιτυχίας, νίκης σε έναν αγώνα, επιστροφής ενός αγαπημένου προσώπου κ.λπ.. Τα συμπόσια ήταν από τις πιο ευχάριστες στιγμές στη ζωή των αρχαίων Ελλήνων και ακολουθούσαν πάντα μια συγκεκριμένη διαδικασία. Στην αρχή έπιναν μια κούπα αρωματισμένο κρασί, το πρόπωμα, κάτι ανάλογο δηλαδή με το σημερινό απεριτίφ. Ακολουθούσε το δείπνο κατά τη διάρκεια του οποίου όσοι ήθελαν μπορούσαν να πίνουν. Μετά το δείπνο άρχιζε το καθεαυτό συμπόσιο που έπιναν διάφορα ποτά, αλλά κυρίως κρασί, μαζί με επιδόρπια, που ήταν συνήθως πίτες φτιαγμένες με λάδι και μέλι. Ο συμποσιάρχης ήταν ο υπεύθυνος για την αραίωση του κρασιού αλλά είχε και την ευθύνη για το γενικό κλίμα του συμποσίου. Ο οινοχόος φρόντιζε να υπάρχει πάντα κρασί στις κούπες των προσκεκλημένων. Ακόμα υπήρχαν οι κήρυκες και οι τραπεζοκόμοι. Κατά τη διάρκεια του συμποσίου και ανάλογα με τη σύνθεση, γίνονταν συζητήσεις ή υπήρχαν διάφορες εκδηλώσεις όπως μουσική, χορός, θέατρο. Τα πειράγματα, τα αστεία και τα παιχνίδια μεταξύ των συμποσιαστών δεν έλειπαν ποτέ. Είναι ευχάριστο να πίνεις κρασί, να συζητάς, να τραγουδάς, να ακούς μουσική. Οι Έλληνες δεν μπορούσαν να ακούν θλιβερές συζητήσεις στο τραπέζι. Ανάμεσα στις συνηθισμένες διασκεδάσεις των τραπεζιών ήταν και τα αινίγματα. Εκείνος που δεν ήξερε να απαντήσει «τιμωρούνταν» να πιει μονορούφι ένα κύπελλο κρασί. Σίγουρα θα λέγονταν και ωραίες και διασκεδαστικές ιστορίες, όπως οι μύθοι του Αισώπου οι σχετικοί και με το κρασί. Μέχρι σήμερα είναι γνωστός και αγαπητός ο μύθος για την αλεπού που ότι δεν πιάνει τα κάνει κρεμαστάρια, επειδή δεν μπορούσε να φτάσει τα σταφύλια που βρίσκονταν ψηλά. Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΣΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ Το κρασί ήταν κάτι λατρευτό για τους αρχαίους Έλληνες. Οι μεθυσμένοι όμως σύμφωνα με τα κριτήρια της εποχής δεν θεωρούνταν άνθρωποι ικανοί για μεγάλα έργα. Ο Όμηρος περιγράφει με τέτοιο τρόπο τους μεθυσμένους μνηστήρες που φαίνεται ξεκάθαρα ποια ήταν η επικρατούσα άποψη της εποχής. Ο πολίτης των κλασικών χρόνων θεωρεί το κρασί ως το μέσο που διευκολύνει την επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων. Το πίνει για την ευχαρίστησή του, αλλά και γιατί το θεωρεί υγιεινό (αφού διευκολύνει την πέψη) και θρεπτικό. Στους «Δειπνοσοφιστές» μάλιστα του Αθήναιου υπάρχει ένα εξαιρετικό κείμενο που μας πληροφορεί ότι ο νομοθέτης της Λοκρίδας Ζάλευκος είχε απαγορεύσει δια νόμου στους πολίτες να πίνουν κρασί ανέρωτο, κρασί δηλαδή δυνατό που θα τους μεθούσε πιο εύκολα. Στους παραβάτες του νόμου επιβαλλόταν η ποινή του θανάτου! Εξαιρούνταν αυτοί που είχαν συνταγή γιατρού και τους επιτρεπόταν για λόγους υγείας να πίνουν κρασί ανέρωτο! 7

9 Στα συμπόσια έλεγαν ότι θα γέμιζαν τρεις κρατήρες για τους φρόνιμους. Τον πρώτο για την υγεία, τον δεύτερο για τον έρωτα και την ηδονή και τον τρίτο για τον ύπνο, αφού όταν τον πιουν οι σοφοί καλεσμένοι πάνε στο σπίτι τους. Ο τέταρτος δεν είναι για αυτούς γιατί οδηγεί σε καβγάδες, ο δε πέμπτος σε φασαρία. Μάλιστα υπάρχει και μια αρχαία μυθική αφήγηση που σώζεται ως προφορική παράδοση έως τις μέρες μας, για τις αρνητικές επιδράσεις της οινοποσίας πέρα από το μέτρο: όταν ο Διόνυσος ήταν ακόμη μικρός, ταξίδευε για να πάει στην Αξιά. Επειδή ήταν πολύς ο δρόμος, απόστασε και κάθισε σε ένα κοτρόνι να ξεκουραστεί. Εκεί που κοίταζε πέρα-δώθε, βλέπει μπροστά στα πόδια του να φυτρώνει ένα βοτάνι τόσο πολύ όμορφο ώστε αποφάσισε να το πάρει μαζί του και να το μεταφυτέψει. Το ξερίζωσε λοιπόν, και το κουβάλησε μαζί του. Αλλά ο ήλιος έκαιγε πολύ και φοβήθηκε μην ξεραθεί προτού φτάσει στην Αξιά. Κάπου βρήκε ένα κόκαλο πουλιού και έβαλε μέσα το βοτάνι, συνεχίζοντας το δρόμο του. Αλλά στα ευλογημένα χέρια του το βοτάνι τόσο γρήγορα μεγάλωσε, που έβγαινε και από πάνω και από κάτω από το κόκαλο. Τότε βρήκε ένα κόκαλο λιονταριού, που ήταν πιο χοντρό, με αποτέλεσμα να το χρησιμοποιήσει βάζοντας το βοτάνι μέσα εκεί. Σε λίγο πάλι το φυτό μεγάλωσε και τότε βρήκε ένα κόκαλο γαϊδάρου που ήταν μεγαλύτερο. Και έτσι έφτασε επιτέλους στην Αξιά. Όταν θέλησε να το φυτέψει, παρατήρησε πως οι ρίζες του ήταν κολλημένες πάνω στο κόκαλο και έτσι το φύτεψε όπως ήταν! Όταν το βοτάνι πρόκοψε και έβγαλε σταφύλια, έφτιαξε το πρώτο κρασί και το έδωσε στους υπόλοιπους κατοίκους για να το πιουν. Και έγινε ένα θαύμα! Όταν οι άνθρωποι έπιναν το κρασί στην αρχή κελαηδούσαν σαν τα πουλιά, όταν έπιναν περισσότερο γίνονταν δυνατοί σαν τα λιοντάρια κι όταν ακόμη περισσότερο έπιναν, γίνονταν σαν τα γαϊδούρια. 8

10 Κρασί και Θρησκεία Το κρασί και οι θρησκείες έτρεφαν πάντα μεταξύ τους μια σχέση αγάπης και μίσους. Είναι αναπόφευκτο! Η ικανότητα του κρασιού να συμβάλλει σε υπερθέσεις συναισθημάτων, σκέψεων και εκφράσεων του έδωσε μια κεντρική θέση στις περισσότερες παραδόσεις. Και ίσως είναι εξίσου αναπόφευκτο το ότι η πάλη για τον έλεγχο του ανθρωπίνου πάθους θα οδηγούσε τη θρησκεία στην καταδίκη της υπερβολής, φτάνοντας κατά καιρούς και στην ίδια την καταδίκη του κρασιού για τη μέθη και τα αποτελέσματά της. Μετά από τον κατακλυσμό, η κιβωτός σταμάτησε στο Αραράτ και όλα τα ζωντανά αποβιβάστηκαν. Με τις λέξεις «... και ο Νώε έγινε γεωργός και φύτεψε ένα αμπέλι» το βιβλίο της Γένεσης δίνει ταυτότητα στον πρώτο αμπελώνα της δυτικής θρησκευτικής παράδοσης και μας δείχνει τη σημασία του κρασιού στην αγροτική ανάπτυξη και τη διατροφή των πρώτων εκείνων πολιτισμών. Δυστυχώς ο Νώε, απήλαυσε το κρασί του αμπελώνα του αγνοώντας το... «παν μέτρον άριστον», μέθυσε, κοιμήθηκε γυμνός και προκάλεσε την οργή του Κυρίου Θεού του και φυσικά την τιμωρία. Πασιφανής ο ρόλος του κρασιού στη βιβλική εναλλαγή τιμωρίας, καταστροφής, σωτηρίας, μέθης, λήθης και συνακόλουθης πτώσης. Ο Ιουδαϊσμός και ο Χριστιανισμός ήρθαν σε ζωηρή αντίθεση με αρκετές αρχαίες θρησκείες της Μεσογειακής λεκάνης. Από τις πιο κραταιές ανάμεσα τους ήταν η λατρεία του Διονύσου, του θεού του κρασιού. Στην αρχαία Ελλάδα η δύναμη του Διόνυσου βρισκόταν στο αμπέλι, στα σταφύλια που μαζεύονται, πατιούνται και στο κρασί που φτιάχνεται. Το να πίνεις κρασί σήμαινε ότι κοινωνάς τη δύναμη του θεού και κατ' επέκταση τον ίδιο τον θεό. Η ίδια ακριβώς μεταφορά έχει χρησιμοποιηθεί και στη Θεία Κοινωνία της Χριστιανικής θρησκείας, όπου οι πιστοί κοινωνούν το κρασί ως αίμα του Χριστού και το ψωμί ως το σώμα του. Κι όμως, παρόλο που ο αρχαίος θεός του κρασιού έχει δανείσει σχεδόν όλα του τα σύμβολα στον Χριστό, η διάσταση "οίνος χαρά της ζωής" ή "οίνος και έρωτας" απουσιάζει! Ο ευχάριστος κορεσμός και η χαλάρωση, η χαρά και η διασκέδαση, ο έρωτας που διευκολύνεται, θα παραμείνουν πάντα ξένα και δαιμονικά για τον Χριστιανισμό, που αντιπροτείνει την ουράνια, θεία, νηφάλια μέθη και τον θείο έρωτα. Η διάδοση του Χριστιανισμού στη Μεσαιωνική Ευρώπη, ήταν ζωτική για τη διατήρηση της αμπελοκαλλιέργειας και της οινοποίησης. Λόγω της σημαντικής θέσης που κατέχει το κρασί στη Θεία Ευχαριστία, παρουσιάζεται ως κατεξοχήν πολύτιμο αγαθό, φάρμακο ψυχών και σωμάτων. Είναι δώρο Θεού, "ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου". Η... μετρημένη πόση συμβάλλει στην τόνωση και την ενδυνάμωση του οργανισμού, η κατάχρησή του όμως αποτελεί έκτροπο και ακολασία! Αυτή είναι βασικά η άποψη που επικρατεί στους κύκλους των μοναχών οι οποίοι ανέλαβαν τη φροντίδα και την ανάπτυξη των αμπελώνων. 9

11 Και ενώ τα μοναστήρια φτιάχνουν αμπελώνες και κρασιά, οι πιστοί του Μωχάμετ τους καταστρέφουν όπου τους βρουν. Το κίνητρο και των δύο κοινό: η θρησκεία! Ο προφήτης του Ισλάμ βλέπετε, απαγορεύει τη λατρεία ειδώλων, τον τζόγο και το αλκοόλ. Η καταστροφή των αμπελώνων της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής ήταν ολοκληρωτική. Ούτε η Ιβηρική χερσόνησος την απέφυγε, τουλάχιστον στους αιώνες της ισλαμικής κατοχής. Στη συνέχεια ο Φερδινάρδος και η Ισαβέλλα ενώνοντας και πάλι την Ισπανία, μαζί με τον Χριστιανισμό επανέφεραν και την αμπελοκαλλιέργεια. Οι Ισπανοί και Πορτογάλοι θαλασσοπόροι και εξερευνητές που ανακάλυψαν τις χώρες του Νέου Κόσμου, φύτεψαν και τα πρώτα αμπέλια στην Κεντρική και τη Νότια Αμερική. Υπακούοντας πρώτα απ' όλα στις ανάγκες της θρησκευτικής λατρείας. Ας μείνουμε όμως ήσυχοι. Μετά από όλες τις -διαμέσου των αιώνων- αντιξοότητες, μπορούμε να τσουγκρίσουμε, τις Αναστάσιμες ημέρες που ολοταχώς καταφτάνουν, τα ποτήρια μας πίνοντας με τις ευλογίες της εκκλησίας αλλά και της σύγχρονης ιατρικής επιστήμης. Διότι «οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου» μπορεί να διατείνεται ο βασιλιάς Δαβίδ στην περίφημη ρήση του, οι επιστήμονες όμως σήμερα συμπληρώνουν πως, επιπλέον τις προστατεύει από τη στεφανιαία νόσο και άλλες σύγχρονες ασθένειες του δυτικού μας κόσμου! 1. ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Γενικά η στάση του Χριστιανισμού απέναντι στο κρασί είναι θετική παρά το γεγονός ότι οι πρώτοι Πατέρες της εκκλησίας - λόγω της παρακμής της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας - καταφέρονταν συχνά κατά της οινοποσίας. Η χριστιανική θρησκεία δέχθηκε και ενσωμάτωσε στις τελετουργίες της το κρασί, καθώς και κάποια από τα διονυσιακά σύμβολα. Η άμπελος, ο κισσός και ο νάρθηκας αποτελούσαν, ως γνωστό, τα φυτά εκείνα, τα οποία συνδεόταν με το θεό Διόνυσο και τη λατρεία του. Η χριστιανική τέχνη, γεννήθηκε και ανδρώθηκε μέσα στο ελληνορωμαϊκό πολιτισμό και δέχθηκε την επίδρασή του. Οι χριστιανοί καλλιτέχνες λοιπόν, χρησιμοποίησαν την άμπελο και τον κισσό για να εκφράσουν τις ιδέες της νέας θρησκείας. Ήδη στην τέχνη των κατακομβών απαντά η άμπελος, που συμβολίζει τον Χριστό και την Εκκλησία, και ο οίνος, σύμβολο του αίματος του Χριστού. Η Χριστιανική θρησκεία ωστόσο, δε μπόρεσε να απαλλαγεί γρήγορα από τους οπαδούς του Διονύσου. Η επίδραση του θεού στους οπαδούς της νέας θρησκείας ήταν αρκετά έντονη, πράγμα που μας το βεβαιώνουν οι αποφάσεις της Στ Οικουμενικής Συνόδου στα τέλη του 7ουαι. μ.χ.. Σύμφωνα με αυτές, απαγορεύεται στους χριστιανούς να μεταχειρίζονται διονυσιακά προσωπεία, να ανακαλούν το όνομα του Διονύσου, όταν πατούν τα σταφύλια και να παριστούν διονυσιακά δρώμενα όταν χύνουν το κρασί στα πιθάρια.το κρασί στην Π.Δ,. με τη λογική του χρήση, πάντοτε εθεωρείτο μαζί με το σιτάρι και το λάδι, ως δώρο του Θεού στους ανθρώπους, που προκαλούσε 10

12 ευφροσύνη και χαρά στην καρδιά τους και προδιαθέτει θετικά τον άνθρωπο στην καθημερινή του επικοινωνία. Κατά την ελληνική μυθολογία ο θεός του κρασιού Διόνυσος δίδαξε στους Χίους την καλλιέργεια του αμπελιού και την κατασκευή κόκκινου κρασιού. Ωστόσο υπάρχει και η άλλη άποψη ότι το αμπέλι και το κρασί συνυπάρχουν από τη δημιουργία του ανθρώπου. Ενώ στην Παλαιά Διαθήκη με τη συχνή χρήση της αμπέλου δηλώνεται πολλές φορές το Ισραήλ, στην Καινή Διαθήκη συμβολίζει κατά κανόνα τον ίδιο το Χριστό. Ειδικότερα ο Χριστός ονομάζει Εαυτόν «άμπελον αληθινήν», τον Πατέρα Του «γεωργόν» και τους μαθητές και πιστούς του «κλήματα» προκειμένου να τονισθεί η ενότητα των μελών της Εκκλησίας μεταξύ τους και μετά του ιδρυτή της. Πολύ συχνά αναφορά της αμπέλου, των σταφυλιών και του οίνου γίνεται στη χριστιανική υμνολογία καθώς η Εκκλησία παρομοιάζεται με άμπελο, την οποία φύτεψε η δεξιά του Κυρίου. Η Θεοτόκος χαρακτηρίζεται ως «η άμπελος η αληθινή» Στην Ακολουθία του Ακάθιστου Ύμνου αναφέρονται μεταξύ άλλων και τα εξής: α) «Ανυμνουμέν Σε, βοώντες χαίρε όχημα, Ηλίου του νοητού, άμπελος αληθινή, τον βότρυν τον πέπειρον η γεργήσασα, οίνον στάζοντα, τον τας ψυχάς ευφραίνοτα, των πιστώς Σε δοξαζόντων». β) «Χαίρε βλαστού αμαράντου κλημα». Στην ακολουθία του Στεφανώματος, κατά το Μυστήριο του Γάμου αναφέρεται: «Η γυνή σου ως άμπελος ευθυνούσα εν τοις κλίτεσι της οικίας σου». Το κρασί και το ψωμί καθαγιάζονται από τη χριστιανική εκκλησία και μετατρέπονται σε σώμα και αίμα του Ιησού Χριστού. Ο οίνος φαίνεται να απασχόλησε ιδιαίτερα τους Ευαγγελιστές, που αναφέρουν στην Αγία Γραφή τις λέξεις οίνος και άμπελος πάνω από 250 φορές, ενώ από τους Πατέρες της Εκκλησίας αναφέρεται ότι για τη Θεία Ευχαριστία απαιτείται καθαρός και ερυθρός οίνος "για να μοιάζει με το αίμα του Κυρίου". 2. Ο ΟΙΝΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ Στην Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται συχνά η άμπελος και το κρασί. Ο Δαβίδ αναφέρει «έδωκας ευφροσύνην εις την καρδίαν μου από καρπού σίτου, οίνου και ελαίου αυτών επληθύνθησαν». Ο ποιητής των Ψαλμών θέλει να καταδείξει ότι το κρασί θεωρείται ένα βασικό στοιχείο στη ζωή του ανθρώπου που δημιουργεί ευχαρίστηση στην ύπαρξή του, αφού η καρδία κατά την ανθρωπολογία της Παλαιά Διαθήκης αποτελεί κέντρο αναφοράς όλων των συναισθημάτων: χαράς, λύπης, καλής ή κακής διάθεσης του ανθρώπου. 11

13 Στην ιουδαϊκή ανθρωπολογία η καρδιά δε θεωρείται απλά ένα βιολογικό όργανο του ανθρωπίνου σώματος, αλλά το κέντρο αναφοράς της ζωής του ανθρώπου. Η λογική χρήση του οίνου από τον άνθρωπο είναι μια ενέργεια, η οποία σύμφωνα με το Δαβίδ θεωρείται ως θετική πράξη και απαραίτητη για την απόλαυση των υλικών αγαθών που προσφέρει ο δημιουργός Θεός. Ωστόσο πρέπει να σημειώσουμε ότι η κατάχρηση ή παράχρηση του οίνου αποδοκιμάζεται στην Π.Δ. ως μια πράξη που καλείται «ακόλαστος όφις», «βασιλίσκος», και «χλευαστής». Συγκεκριμένα στις Παροιμίες χαρακτηρίζεται «ακόλαστος» ο οίνος και «υβριστική» η μέθη. Η κατάχρηση θεωρείται επιλογή των αφρόνων που οδηγεί στη μέθη. Με αυτές τις αρνητικές προϋποθέσεις το κρασί θεωρείται πηγή πολλών κακών. Ο προφήτης Ησαΐας θεωρεί αυτούς που από το πρωί ως το βράδυ κάνουν κατάχρηση του οίνου ότι υφίστανται τη φθορά του σώματος, ενώ παράλληλα εκτίθενται ηθικά και κοινωνικά. Όταν το κρασί συνοδεύεται από κιθάρες, τύμπανα και άλλα μουσικά όργανα, αλλά πάντοτε λελογισμένα, τότε δημιουργείται ανθρώπινη επικοινωνία, ευφραίνεται ο άνθρωπος και ευχαριστιέται η ψυχή του. Η απόλυτη κατάχρηση και ανεξέλεγκτη χρήση του οίνου δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα με αποτέλεσμα, σημειώνει ο προφήτης Ησαΐας, να μην κατανοούν οι άνθρωποι τα έργα του Κυρίου και να μην αντιλαμβάνονται το θέλημα και την πρόνοιά του. Όλοι οι άνθρωποι ακόμη και οι ιερείς και οι προφήτες, δηλαδή τα πιο συνετά ηθικά και κοινωνικά πρόσωπα, κινδυνεύουν να πλανηθούν με την κατάχρηση του οίνου. Χαρακτηριστική είναι και η μαρτυρία της Γενέσεως, όπου πληροφορούμαστε πως ο Νώε ως γεωργός, ευθύς μετά τον κατακλυσμό «εφύτευσεν αμπελώνα» και έγινε ο πρώτος παραγωγός κρασιού στον κόσμο, ανεξάρτητα της κατάχρησης που έκανε και τον οδήγησε στη μέθη και σε αντικοινωνικές εκδηλώσεις «και έπιεν εκ του οίνου και εμεθύσθη και εγυμνώθη εν τη σκηνή αυτού». Επίσης και στην περίπτωση του Λωτ και των δύο θυγατέρων του ο οίνος προκάλεσε τη μέθη στον πατέρα και εκδηλώθηκε με ακατονόμαστες πράξεις. Η συχνή αναφορά στην άμπελο ως σύμβολο, οφείλεται και στο γεγονός ότι η καλλιέργειά της ευνοήθηκε ιδιαιτέρως από το έδαφος και το κλίμα της Παλαιστίνης και ήταν πολύ διαδεδομένη σε αυτή. Κατά την αρχαιότητα υπήρχαν σπουδαίοι αμπελώνες στην Παλαιστίνη. Ιδιαιτέρως φημιζόταν οι αμπελώνες της Χεβρώνας. Ακόμη αμπελώνες αναφέρονται στην κοιλάδα Σωρήχ. Γνωστοί ήταν επίσης και οι αμπελώνες του Λιβάνου. Από αυτά που ήδη αναφέρθηκαν είναι φανερό ότι το κρασί στους Ιουδαίους ήταν εύχρηστο ως φυτικό προϊόν από τα κλήματα της Παλαιστίνης. Γι αυτό και στις λατρευτικές τους εκδηλώσεις έκαναν χρήση οίνου, όπως και στη λειτουργία του ναού προσφερόταν σε σπονδές. Παράλληλα τη γιορτή του Πάσχα και τις άλλες γιορτές το κρασί κατατασσόταν μεταξύ των απαρχών, δηλ. των πρωτογεννημάτων των Ιουδαίων. Στο σημείο αυτό θεωρείται σκόπιμο να επισημανθεί η άμεση σχέση του άρτου και του οίνου με τη λατρεία του ιουδαϊκού λαού, όπου στην περίπτωση του βασιλιά Μελχισεδέκ, που ήταν ιερέας του Θεού του υψίστου, θεωρείται προτύπωση του Ιησού Χριστού. 12

14 Ακόμη πρέπει να τονιστεί ότι η παραγωγή σίτου και οίνου ήταν από τις μεγάλες ευλογίες που μπορούσε να προσφέρει ο Θεός στους πιστούς του. Αυτό φαίνεται χαρακτηριστικά από την ευχή του Ισαάκ προς τον Ιακώβ, όταν του πρόσφερε τα πρωτοτόκια: «και δώη σοι ο Θεός από της δρόσου του ουρανού και από της πιότητος της γης και πλήθος σίτου και οίνου» (Γεν. 27, 28 37). Η σύνδεση της λατρείας με τον άρτον και τον οίνον φαίνεται και από τη διήγηση της Εξόδου, όπου ο ίδιος ο Θεός υπόσχεται να ευλογήσει τον άρτον, τον οίνον και το νερό, ως βασικά και απαραίτητα στοιχεία της ανθρώπινης ζωής, παράλληλα με την λατρευτική ζωή των Ισραηλιτών. Εξάλλου η σπονδή, δηλ. η έκχυση κρασιού κατά τις ιεροτελεστίες των Ιουδαίων με τη χαρακτηριστική μαρτυρία των Αριθμών, «και οίνον εις σπονδήν», είναι κάτι που μαρτυρείται στην Π.Δ. Aυτό δείχνει την ύπαρξη παραλλήλων δανείων των αρχαίων Ελλήνων από το Ισραηλιτικό τυπικό, με τη διαφορά ότι στον ελληνικό κόσμο η σπονδή στο Βάκχο ήταν συνδεδεμένη με μέθη και κρασοκατάνυξη. Πάντως ο οίνος στην Π.Δ. θεωρείται από τους βασικούς καρπούς της γης μαζί με το σιτάρι και το λάδι, των οποίων η μεγάλη παραγωγή είναι ευλογία του ίδιου του Θεού: «και (ευλογήσει ο Θεός) τον καρπόν της γης σου», τονίζεται στο Δευτερονόμιο, «τον σίτον σου και τον οίνον σου και το έλαιόν σου». Η σχέση του Θεού και της κτίσης είναι άμεση, γι αυτό το οικολογικό θέμα είναι βαθιά θεολογικό πρόβλημα. Η φύση είναι στενά συνδεδεμένη και με τον άνθρωπο, ο οποίος είναι ο κύριος της δημιουργίας. Γι αυτό η πτώση του ανθρώπου, κατά την παύλεια θεολογία συμπαρέσυρε στη φθορά ολόκληρη την κτίση. Ωστόσο η αγάπη και η λατρεία του αληθινού Θεού από τον άνθρωπο, εξ όλης της καρδίας και εξ όλης της ψυχής του θα έχει ως άμεσο αποτέλεσμα την αποστολή πρώιμης βροχής, ώστε να είναι πλούσια η παραγωγή του σίτου, του οίνου και του ελαίου 3. Ο ΟΙΝΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ Με βάση τα όσα αναφέραμε παραπάνω για τη χρήση του οίνου στην Παλαιά Διαθήκη έχουμε τα αντίστοιχα στοιχεία και στην Καινή Διαθήκη. Είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικό το γεγονός ότι οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι προκειμένου να μειώσουν το κύρος, την προσωπικότητα και κατ επέκταση την αξία του κηρύγματός του Ιησού τον κατηγορούσαν ως περιθωριακό άτομο, που συναναστρεφόταν με ανυπόληπτα πρόσωπα της Ιουδαϊκής κοινωνίας. Γι αυτό του προσέδιδαν χαρακτηρισμούς όπως «οινοπότην, τελωνών φίλον και αμαρτωλών». 13

15 Ο χαρακτηρισμός οινοπότης ήταν ιδιαίτερα υποτιμητικός με μια βαθύτατη σημειολογία για το λαό. Με απλά λόγια ήθελαν να επιστήσουν την προσοχή του λαού και να του επισημάνουν ότι δεν είναι δυνατόν ένας οινοπότης μέθυσος να είναι ο Υιός του Θεού, ο σωτήρας του κόσμου. Οπότε έπρεπε να τον απορρίψουν ως Μεσσία και το κήρυγμά του να το θεωρήσουν ως λόγια ενός μέθυσου ανθρώπου, μέλους της κατώτερης κοινωνικής τάξης. Στην ακριβώς αντίπερα όχθη βρισκόταν ο Ιωάννης ο Πρόδρομος, ο οποίος καμιά σχέση δεν είχε με τον οίνο και τα άλλα δυνατά ποτά. Πρόκειται για την περίπτωση όπου ο Πρόδρομος δεν έτρωγε φαΐ και δεν έπινε κρασί, αλλά οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι τον χαρακτήριζαν δαιμονισμένο. Εδώ η αποχή από τον οίνο και πάλι δε θεωρείται φυσική κατάσταση από τους Ιουδαίους άρχοντες, αλλά μια μορφή δαιμονικής διαστροφής. Ωστόσο είναι γνωστό ότι μεταξύ των Ιουδαίων υπήρχε μια ομάδα ανθρώπων που ονομάζονταν Ναζίρ και οι οποίοι με δική τους θέληση απείχαν του οίνου και των οινοπνευματωδών. Ανάμεσα σ αυτούς συγκαταλεγόταν και ο Ιωάννης ο Πρόδρομος, όμως η πραγματικότητα είναι ότι ο Βαπτιστής ήταν αφοσιωμένος και αφιερωμένος στο υψηλό έργο της προετοιμασίας «της οδού» για τον ερχομό του Μεσσία και δεν περιοριζόταν ούτε είχε εξάρτηση από υλικά αγαθά λόγω της πνευματικής ζωής που είχε. Ο Χριστός είχε άμεση εμπειρία στο θέμα της παραγωγής και κυρίως της φύλαξης του κρασιού. Γι αυτό χρησιμοποιεί την εικόνα του παλαιού και νέου κρασιού σημειολογικά, για το κήρυγμά του περί του ερχομού της βασιλείας των ουρανών. Επισημαίνει ότι οι αγρότες της Παλαιστίνης δε βάζουν καινούριο κρασί για φύλαξη σε παλιά ασκιά, γιατί από τη βράση ασκείται πίεση και θα σκάσουν, θα χυθεί το κρασί και θα καταστραφούν και τα ασκιά. Αντίθετα το καινούργιο κρασί, επισημαίνει ο Ιησούς, το βάζουν σε καινούργια ασκιά, και έτσι διατηρούνται και τα δύο. Στη συγκεκριμένη αναφορά έχουμε μια σαφή πληροφόρηση για το θέμα της φύλαξης του κρασιού στα κελάρια των παραγωγών. Οι πληροφορίες αυτές μας διευκρινίζουν με σαφήνεια την όλη διαδικασία της φύλαξης και αποθήκευσης του κρασιού. Ακόμη, σύμφωνα με τις βιβλικές μαρτυρίες γνωρίζουμε ότι το κρασί χρησιμοποιείτο για φαρμακευτικές ανάγκες. Συγκεκριμένα σύμφωνα με τη μαρτυρία του ευαγγελίου του Μάρκου, στο Γολγοθά πρότειναν στο Χριστό να πιει κρασί ανακατεμένο με αναισθητικό. Αυτό δείχνει κάποιες χρήσεις του οίνου που είχαν ειδική ιατρική σκοπιμότητα. Πάντως στη συγκεκριμένη περίπτωση ο «εσμυρνισμένος οίνος», που προσφέρθηκε στον Ιησού πάνω στο Σταυρό επέχει θέση αναισθητικού για να διευκολυνθεί η εκτέλεση της σταύρωσης και να μην αντιδρά εξαιτίας των πόνων ο σταυρούμενος. Επίσης, ο Λουκάς στην παραβολή του καλού Σαμαρείτη αναφέρει ότι ο Σαμαρείτης άλειψε τις πληγές του μισοπεθαμένου, «επιχέων έλαιον και οίνον». Αυτό δείχνει ότι ο οίνος έχει και κάποιες φαρμακευτικές και θεραπευτικές ιδιότητες που δεν είναι γνωστές στους πολλούς. 14

16 Στη διήγηση του θαύματος στο γάμο της Κανά και τη μετατροπή του νερού σε κρασί μπορούν να εξαχθούν κάποια συγκεκριμένα συμπεράσματα. Πρώτα πρέπει να σημειωθεί ότι ο οίνος ήταν το κύριο συστατικό κατά τα γλέντια των Ιουδαίων στους γάμους και τα πανηγύρια. Υπήρχε μάλιστα και ειδικός υπεύθυνος για το τραπέζι που λεγόταν αρχιτρίκλινος. Όσον αφορά στην χρήση του οίνου φαίνεται ότι προσφερόταν πρώτα το καλό κρασί και όταν οι συνδαιτυμόνες έφθαναν σε καλή διάθεση τότε προσφερόταν το δεύτερο. Αυτό σημαίνει ότι ήταν γνωστή η διαβάθμιση της ποιότητας του οίνου και γινόταν αντιληπτή από όσους γνώριζαν τα της οινοποσίας. Πρόκειται για σημαντικό «κανόνα οινοποσίας» τον οποίο γνώριζε ο αρχιτρίκλινος και γι αυτό ψέγει την τακτική του νυμφίου ο οποίος άρχισε με το κατώτερο ποιοτικά κρασί και κράτησε το καλύτερο στο τέλος. Στις επιστολές του αποστόλου Παύλου έχουμε αναφορές μέσα από τις οποίες φαίνεται ότι ο απόστολος γνώριζε αρκετά στοιχεία για τη χρήση του οίνου. Η στέρηση του οίνου γίνεται για καθαρά ποιμαντικούς λόγους. Όπως επισημαίνει ο Απόστολος στη χριστιανική κοινότητα της Ρώμης είναι προτιμότερο να μη φας κρέας ούτε να πιεις κρασί προκειμένου να μη σκανδαλίζεται ή ν αδυνατίζει η πίστη του συνανθρώπου σου. Παράλληλα συνιστά στους Χριστιανούς της Εφέσου να μη μεθούν με κρασί, που οδηγεί στην ασωτία. Η κατάχρηση του οίνου έχει τον κίνδυνο να ταυτιστεί με τα μεθύσια, τις κραιπάλες, τα οργιαστικά γλέντια και τις ασεβείς ειδωλολατρικές τελετές, πράγματα που η νέα εν Χριστώ ζωή αποκλείει, γιατί εκφεύγουν του μέτρου. Η υψίστη όμως ιερότητα του οίνου στην Κ. Διαθήκη και γενικότερα στη ζωή της εκκλησίας φαίνεται στην τέλεση του μυστηρίου της θείας ευχαριστίας, που θεμελιώθηκαν από τον ίδιο το Χριστό κατά την τέλεση του Μυστικού Δείπνου. Ο Χριστός προτρέπει τους μαθητές ως εκφραστές της νέας κοινωνίας, της χριστιανικής κοινότητας να πιουν από το κόκκινο κρασί που συμβολίζει το αίμα της σταυρικής θυσίας του Μεσσία, του σωτήρα και λυτρωτή του κόσμου, που επισφραγίζει τη νέα διαθήκη και χύνεται για χάρη όλων, ώστε να συγχωρηθούν οι αμαρτίες τους. Ιδιαίτερη σημασία έχει και η χαρακτηριστική συμβολική αναφορά του Ιησού όπου διαβεβαιώνει τους μαθητές ότι δεν θα ξαναπιεί από τον καρπό του αμπελιού, τον οίνον, ως την ημέρα που θα το πίνει καινούργιο μαζί τους στη βασιλεία των ουρανών. Αυτή η πνευματική αναγωγή του Χριστού στον οίνο ως συμμετοχή στη βασιλεία του Θεού, δείχνει ότι το κρασί είναι βασικό συστατικό της χαράς και της ευφροσύνης του ανθρώπου. 15

17 Συμπεράσματα Ανακεφαλαιώνοντας τα όσα αναφέραμε παραπάνω μπορούμε να καταλήξουμε στις εξής βασικές επισημάνσεις για τον οίνο στην Παλαιά και Καινή Διαθήκη: α. Ο οίνος πάντοτε εθεωρείτο μαζί με το σιτάρι και το λάδι, ως δώρο του Θεού στους ανθρώπους, που προκαλούσε ευφροσύνη και χαρά στην καρδιά τους. Το κρασί στην Π. Διαθήκη ήταν το αρχαιότερο οινοπνευματώδες ποτό, που παρασκεύασε ο άνθρωπος. Ο Νώε ως γεωργός φύτεψε αμπελώνα και έγινε ο πρώτος παραγωγός κρασιού στον κόσμο. Γι αυτό προστάτης των οινοπαραγωγών μπορούσε να είναι ο Νώε. Οι Ιουδαίοι στις λατρευτικές τους εκδηλώσεις έκαναν χρήση οίνου και στη λειτουργία του ναού προσφερόταν σε σπονδές. Επίσης ο οίνος κατατασσόταν μεταξύ των απαρχών, δηλαδή των πρωτογεννημάτων, των Ιουδαίων που προσφέρονταν στον ίδιο το Θεό ως αναίμακτη θυσία. Ως προς την ποικιλία και την ποιότητα του οίνου αναφέρεται στην Π. Διαθήκη ο άκρατος οίνος, ο οίνος του μυρεψικού, ο κόκκινος οίνος, το νάμα, και ο πολυτελής οίνος. Πάντοτε ο παλαιός οίνος εθεωρείτο ο καλύτερος και συνιστάτο η αποφυγή της νόθευσής του με νερό. Η κατάχρηση ή παράχρηση του οίνου αποδοκιμάζεται στην Π. Διαθήκη ως πράξη ακόλαστος που οδηγούσε στη μέθη και την αιχμαλωσία της ελεύθερης βούλησης του ανθρώπου. Αποτέλεσμα ήταν η άφρων συμπεριφορά του μέθυσου ανθρώπου και η υποβάθμισή του σε ακοινώνητο πρόσωπο. β. Οι γνώσεις του Ιησού και των συγγραφέων των ιερών βιβλίων της Καινής Διαθήκης για τα θέματα του κρασιού συμπίπτουν με εκείνες που προσφέρει η Παλαιά Διαθήκη. Οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι θεωρούν το Χριστό «φάγο και οινοπότη», γιατί θέλουν να μειώσουν το κύρος και την αποστολή του και παράλληλα να κλονίσουν την πίστη του λαού ότι είναι ο προεπηγγελμένος Μεσσίας. Αντίθετα τον Ιωάννη ο οποίος ούτε έτρωγε ούτε έπινε τον χαρακτήριζαν δαιμονισμένο, γιατί δεν μπορούσαν να κατανοήσουν τον πνευματικό αγώνα που έκανε ως Πρόδρομος του Μεσσία. Από τις πληροφορίες των ευαγγελίων φαίνεται ότι το κρασί είχε φαρμακευτικές ιδιότητες. Μαρτυρίες των ευαγγελίων αναφέρουν ότι στο Γολγοθά πρότειναν στο Χριστό να πιεί κρασί ενώ στην παραβολή του καλού Σαμαρείτη πλένονται οι πληγές του πληγωμένου με κρασί. Στο θαύμα της Κανά έχουμε τον «κανόνα οινοποσίας» σύμφωνα με τον οποίο προσφέρεται πρώτα το καλό κρασί και μετά το δεύτερο. Παράλληλα και ο απόστολος Παύλος από τις μαρτυρίες που περιλαμβάνει στις επιστολές του φαίνεται ότι γνώριζε αρκετά στοιχεία για την οινοποσία. Στη χριστιανική υμνολογία γίνεται πολύ συχνή αναφορά της αμπέλου και του οίνου. 16

18 Τέλος, η υψίστη ιερότητα του κρασιού στην Καινή Διαθήκη φαίνεται στην τέλεση του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας, όπου συμβολίζει το αίμα του σταυρωμένου Χριστού. Ένα τόσο σημαντικό γεωργικό προϊόν, που έχει συνδεθεί άρρητα με τη λατρεία και τα έθιμα ενός λαού, δε θα μπορούσε να μην έχει για προστάτη έναν Άγιο. Ο Άγιος Τρύφωνας λοιπόν θεωρείται ως άγιος προστάτης των αμπελουργών. Η σύνδεσή του με τους αμπελουργούς και το κρασί είναι δυνατόν να οφείλεται στην ημερομηνία της γιορτής του, καθώς η πρώτη Φεβρουαρίου αποτελεί την έναρξη για μια σειρά ενεργειών που σχετίζονται με την αμπελουργία, όπως είναι η αρχή του κλαδέματος. 17

19 Βιολογική Καλλιέργεια του Κρασιού Τα τελευταία χρόνια, με την αύξηση της περιβαλλοντικής συνείδησης και παράλληλα η ανάγκη για μια πιο υγιεινή και ποιοτική ζωή, οδήγησαν τον καταναλωτή στην αναζήτηση εναλλακτικών και πιο ποιοτικών προϊόντων. Τα κρασιά βιολογικής καλλιέργειας αποτελούν κομμάτι της πράσινης επανάστασης αφού όλο και περισσότεροι καταναλωτές τα τοποθετούν στο τραπέζι τους. Στη βιολογική καλλιέργεια και παραγωγή δεν χρησιμοποιούνται ζιζανιοκτόνα, γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί και χημικά, που αλλοιώνουν τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά στο κρασί. Καταρχάς, πρέπει να διευκρινίσουμε ότι βιολογικό κρασί δεν υπάρχει. Στις μέρες μας μπορούμε να μιλάμε μόνο για κρασί φτιαγμένο από σταφύλια βιολογικής καλλιέργειας. Η διαφορά του κρασιού αυτού με ένα άλλο κρασί είναι ο τρόπος καλλιέργειας του αμπελιού. Αν θέλαμε να μιλάμε για απολύτως βιολογικό κρασί θα έπρεπε όλα τα συστατικά του (ο θειώδης ανυδρίτης για παράδειγμα) να είναι βιολογικής προέλευση. Μιλάμε λοιπόν για κρασί από βιολογική καλλιέργεια, με τα βιολογικής καλλιέργειας σταφύλια να είναι πιστοποιημένα από αντίστοιχο φορέα. Σύμφωνα με τη νομοθεσία για τη βιολογική αμπελοκαλλιέργεια πρέπει: α) για τη λίπανση να χρησιμοποιείται μόνον κοπριά ζώων και όχι χημικά λιπάσματα β) η προστασία του αμπελιού από τους εχθρούς του να γίνεται μόνο με βιολογικά μέσα και γ) ο χαλκός και το θειάφι χρησιμοποιούνται για την προστασία του αμπελιού από τον περονόσπορο και το ωίδιο, τις δύο πιο συνηθισμένες αρρώστιες που προσβάλλουν το αμπέλι. Η βιολογική καλλιέργεια της αμπέλου είναι η μέθοδος καλλιέργειας κατά την οποία, σύμφωνα με κανονισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εφαρμόζονται συγκεκριμένες πρακτικές για την παραγωγή σταφυλιών. Οι πρακτικές αυτές αφορούν την λίπανση και την φυτοπροστασία. Η λίπανση που εφαρμόζεται για την διατήρηση της γονιμότητας του εδάφους, πρέπει να γίνεται με φυτικά και ζωικά υπολείμματα. Η φυτοπροστασία για την αντιμετώπιση ασθενειών και εντόμων που προσβάλουν τα φυτά της αμπέλου, πρέπει να γίνεται με τη βοήθεια ορισμένων εγκεκριμένων χημικών ενώσεων, μικροβιολογικών σκευασμάτων και ωφέλιμων εντόμων, τα οποία καταπολεμούν τους εχθρούς του αμπελιού. Με αυτή τη μέθοδο οι οινολόγοι έχουν την δυνατότητα να δημιουργήσουν «κρασί βιολογικής καλλιέργειας» και όχι «βιολογικό κρασί», όρος που δεν πρέπει να χρησιμοποιείται, αφού δεν υπάρχει προς το παρόν αντίστοιχη νομοθεσία. 18

20 Μέχρι τώρα στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης κυκλοφορούν κρασιά που παράγονται από σταφύλια βιολογικής καλλιέργειας. Με το σχέδιο κοινοτικού κανονισμού έγινε μια προσπάθεια να μπουν οι προδιαγραφές παραγωγής οίνων με τον όρο «βιολογικό κρασί» Η πρόταση βασιζόταν σε μελέτη ενός ανεξάρτητου φορέα (Οrwine), ο οποίος είχε εισηγηθεί διάφορα μέτρα για την κατοχύρωση του όρου «βιολογικό κρασί», ανάμεσα στα οποία και ένα χαμηλότερο όριο περιεκτικότητας σε θειώδη, σε σχέση με τα συμβατικά κρασιά, καθώς και ένα πιο περιορισμένο κατάλογο επιτρεπόμενων πρόσθετων ουσιών και μεθόδων επεξεργασίας. Αρκετές όμως ήταν οι ευρωπαϊκές οινοβιομηχανίες που αντέδρασαν στους εν λόγω ορισμούς. Είναι επομένως πιο ορθό να χρησιμοποιούμε την έκφραση «κρασί από σταφύλια βιολογικής γεωργίας» ακόμα κι αν για ευκολία συνηθίζουμε να μιλάμε για «βιολογικό κρασί». Επιλέγοντας το κρασί που παράγεται από σταφύλια βιολογικής καλλιέργειας, στηρίζουμε τις γεωργικές πρακτικές που αρνούνται να μολύνουν το έδαφος και τους υδάτινους πόρους. Με λίγα λόγια, το κρασί και η προσωπικότητα του, γεννιέται στο αμπέλι και κατ επέκταση στη γη που το φιλοξενεί. Το κρασί βιολογικής παραγωγής σέβεται την πιο πάνω αρχή και παράγεται σε αρμονία με τη φύση. Κατά την παραγωγή κρασιού, γίνεται χρήση ενώσεων του θείου, όπως τα θειώδη άλατα, που ελέγχουν την ανάπτυξη βακτηριδίων ώστε να διασφαλιστεί η σταθερότητα του κρασιού. Ένα κρασί που φέρει ετικέτα «βιολογικό», πρέπει να είναι κατασκευασμένο από 100% πιστοποιημένα βιολογικά σταφύλια που δεν περιέχουν καμία προσθήκη θειώδων αλάτων. Η εξαίρεση είναι το διοξείδιο του θείου, η απλούστερη μορφή του θειώδες άλατος και ένα φυσικό υποπροϊόν της ζύμωσης του κρασιού. Όλα τα υπόλοιπα πρόσθετα που χρησιμοποιούνται στο συμβατικό κρασί εξακολουθούν να είναι απαγορευμένα στην παραγωγή του αντίστοιχου βιολογικού. Πολλοί ειδικοί, γευσιγνώστες αλλά και λάτρεις του κρασιού πιστεύουν ότι οι βιολογικές ποικιλίες έχουν καθαρότερη και πιο έντονη γεύση, επειδή το κρασί παράγεται από σταφύλια που μεγαλώνουν σε υγιέστερο έδαφος. Στις βιολογικές καλλιέργειες ενθαρρύνεται η πρόληψη παρά η θεραπεία. Το αμπέλι ενθαρρύνεται να καταπολεμήσει τη δικές του μάχες και αυτό οδηγεί σε σταφύλια με μικρότερα μούρα και παχύτερα δέρματα. Τα δέρματα είναι εγγενώς πιο ανθεκτικά στην επίθεση των επιβλαβών οργανισμών, και περιέχουν περισσότερη γεύση, άρωμα και χρώμα. Η σωστή και οικολογική διαχείριση του εδάφους και του οικοσυστήματος απαλλάσσει την καλλιέργεια από τις χημικές ουσίες και τα ζιζανιοκτόνα. Το υγιές έδαφος μεγαλώνει ένα υγιές αμπέλι που με τη σειρά του παράγει γευστικά και ποιοτικά φρούτα και κατ επέκταση άριστα κρασιά. 19

21 Βιολογικές Επιδράσεις του Κρασιού Η ευεργετική επίδραση του κρασιού στην υγεία έχει αναγνωριστεί από το ιατρικό επάγγελμα εδώ και αιώνες. Ο Ιπποκράτης συνιστούσε ειδικά κρασιά σαν αντιπυρετικά, διουρητικά ή απολυμαντικά πληγών, αλλά και σα διατροφικά πρόσθετα, ήδη από το 450 π.χ. περίπου. Οι περισσότεροι παθογενείς παράγοντες που απειλούν τον άνθρωπο εξουδετερώνονται ή εξαλείφονται από τα οξέα και το οινόπνευμα του κρασιού. Για αυτούς τους λόγους και μέχρι τον 18ο αιώνα, το κρασί θεωρείτο ασφαλέστερο ποτό από το νερό. Το κρασί είναι ένα ήπιο ηρεμιστικό, που ελαττώνει το άγχος και περιορίζει την ένταση. Σαν μέρος της καθημερινής δίαιτας, το κρασί δρα σαν ορεκτικό, και δίνει στο σώμα ενέργεια, ουσίες που υποβοηθούν την πέψη, καθώς και μικρές ποσότητες βιταμινών. Εν τούτοις, ένα μεγάλο μέρος των γιατρών του 20ου αιώνα σπούδασε και ανδρώθηκε επαγγελματικά μέσα στην ποτοαπαγόρευση, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα επί τουλάχιστον μία 30ετία, οτιδήποτε είχε σχέση με το οινόπνευμα, συμπεριλαμβανομένου του κρασιού, να λογοκρίνεται και να απαγορεύεται. Αυτή η γενιά των γιατρών δίδαξε την επόμενη, μεταφέροντας λανθασμένες και ουσιαστικά λογοκριμένες απόψεις σχετικά με την επίδραση του κρασιού στην υγεία. Σαν παράδειγμα, τη δεκαετία του 70, το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας των ΗΠΑ απέκρυψε αποδείξεις από μελέτη καρδιακών παθήσεων (Framingham Heart Study) που αποδείκνυε ότι η μέτρια κατανάλωση κρασιού μείωνε τους θανάτους από στεφανιαία νόσο κατά 50%. Μόνο όταν το τηλεοπτικό πρόγραμμα "60 λεπτά" αποκάλυψε, τον Νοέμβριο του 1991, το φαινόμενο που έγινε μετέπειτα γνωστό σαν το "Γαλλικό Παράδοξο", άρχισε η μεταστροφή της θεώρησης του κρασιού από την κοινή γνώμη, από τοξίνη σε φάρμακο. Η τυπική δίαιτα των κατοίκων της νότιας Γαλλίας περιλαμβάνει μεγάλες ποσότητες τυριών, βουτύρου, αυγών, κρεάτων και άλλων φαγητών με μεγάλη περιεκτικότητα σε λίπη και χοληστερόλη. Αν και θα έπρεπε αυτή η δίαιτα να ευνοεί τις καρδιακές παθήσεις, εν τούτοις αποδείχτηκε ότι το ποσοστό τους ήταν εξαιρετικά χαμηλότερο αυτού των ΗΠΑ. Η τακτική μέτρια κατανάλωση κρασιού αποκαλύφθηκε ότι ήταν ο καθοριστικός παράγοντας του Γαλλικού Παράδοξου. Η στεφανιαία νόσος χτυπούσε τους μεγάλους πότες και -ακόμα περισσότερο- αυτούς που δεν έπιναν καθόλου, από τους τακτικούς καταναλωτές μέτριων ποσοτήτων κρασιού καθημερινά. Η καθημερινή μέτρια κατανάλωση κόκκινου κρασιού δρα προστατευτικά και προληπτικά ενάντια στην στεφανιαία νόσο αλλά και σε πολλές μορφές καρκίνου. Τούτο οφείλεται στα φλαβονοιειδή που περιέχονται στις τανίνες του κόκκινου κρασιού και που ενεργούν σαν αντιοξειδωτικά, εμποδίζοντας τις ελεύθερες ρίζες να βλάψουν τα κύτταρα. Κάποια ειδικά συστατικά των φλαβονοιειδών αποδείχτηκε πρόσφατα ότι εμποδίζουν τη σκλήρυνση των αρτηριών. 20

22 Υπάρχουν επίσης συστατικά στα σταφύλια και στο κρασί (ειδικά στο κόκκινο, καθώς και στο χυμό σταφυλιού, στο τσάι αλλά όχι στο λευκό κρασί) με τις ονομασίες resveratrol και quercetin που ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα, προστατεύουν από καρδιακές παθήσεις, εμποδίζουν την καρκινογένεση και επιμηκύνουν το προσδόκιμο της ζωής. Μία πρόσφατη (2004) μελέτη που προβλήθηκε από το American Journal of Physiology αποδεικνύει ότι το reservatrol εμποδίζει την ανάπτυξη μιας πρωτεΐνης που ελαττώνει την αντλητική ικανότητα της καρδιάς όταν αυτή χρειάζεται περισσότερο, δηλαδή σε περιπτώσεις stress. Με βάση μια έρευνα του Πανεπιστημίου του Λέστερ η κατανάλωση ενός ποτηριού κόκκινο κρασί την ημέρα μπορεί να συμβάλλει στην προστασία από τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Η ρεσβερατρόλη, μία χημική ουσία που υπάρχει στη φλούδα των κόκκινων σταφυλιών και η οποία τους προσδίδει το χαρακτηριστικό χρώμα τους, έχει αντικαρκινικές ιδιότητες, αλλά έως τώρα οι επιστήμονες δεν ήξεραν τι ποσότητα από αυτήν θα έπρεπε να καταναλώσει κάποιος για να αποκομίσει αυτό το όφελος. Πειράματα σε ποντίκια έδειξαν πως ποσότητα αντίστοιχη με 5 mg ρεσβερατρόλης μπορεί να μειώσει κατά το ήμισυ την ανάπτυξη όγκων στο παχύ έντερο. Η ρεσβερατρόλη αποτελεί αντικείμενο ερευνών για την πρόληψη και άλλων νοσημάτων, όπως η στεφανιαία νόσος και η νόσος Αλτσχάιμερ, αλλά και της διαδικασίας του γήρατος. Μια μελέτη του Harvard σχετικά με τους παράγοντες που επηρεάζουν τη γήρανση έδειξε ότι το reservatrol επεκτείνει την ζωή των κυττάρων και δρα αντιγηραντικά. Το κρασί μπορεί να διατηρεί και να προστατεύει τις διανοητικές λειτουργίες των ηλικιωμένων. Πολλές μελέτες έχουν δώσει αποδείξεις ότι η μέτρια τακτική κατανάλωση οινοπνεύματος μπορεί να εμποδίσει ή να καθυστερήσει την ανάπτυξη ασθενειών εκφυλιστικών του εγκεφάλου, όπως Πάρκινσον και Αλτζχάιμερ. Άλλες μελέτες απέδειξαν ότι η κατανάλωση κρασιού μειώνει τον κίνδυνο πεπτικών ελκών, και απαλλάσσει το σώμα από τα βακτηρίδια που τα προκαλούν. Αντίθετα, η υπερβολική κατανάλωση κρασιού και η απλή κατανάλωση οινοπνευματωδών αυξάνει τους κινδύνους σχηματισμού πεπτικών ελκών. Συμπερασματικά, όπως απέδειξαν περισσότερες από 400 μελέτες σε όλο τον κόσμο, πολλές από αυτές μακροχρόνιες και σε μεγάλα δείγματα, άτομα βασικά υγιή που καταναλώνουν μέτριες ποσότητες κρασιού τακτικά, ζουν περισσότερο. Μόνη εξαίρεση γυναίκες στην περίοδο πριν την εμμηνόπαυση, που δεν πρέπει να καταναλώνουν καθόλου οινόπνευμα, γιατί κινδυνεύουν από καρκίνο του στήθους. Μία μελέτη σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού έδειξε ότι η κατανάλωση κόκκινου κρασιού μπορεί να βοηθάει στον περιορισμό των τοξικών επιδράσεων της ακτινοβολίας. Καθώς ήταν ήδη γνωστό ότι οι πολυφαινόλες και οι τανίνες που περιέχονται στο κρασί ενδέχεται να προστατεύουν από τις επιβλαβείς επιδράσεις της ακτινοβολίας, οι ερευνητές αποφάσισαν να αξιολογήσουν τη δυνητική προστατευτική δράση διαφόρων επιπέδων κατανάλωσης κόκκινου κρασιού σε 348 γυναίκες που υποβάλλονταν σε ακτινοθεραπεία μετά τη χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση όγκων του μαστού. 21

Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα. με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη

Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα. με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη ΜΑΘΗΜΑ 3 Ο Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΓΚΑΙΝΙΑΖΕΙ ΤΗΝ ΑΛΗΘΙΝΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015

ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η καταγραφή και ανάδειξη των τοπικών προϊόντων Η μελέτη παραγωγής, συντήρησης, μεταποίησης, τυποποίησης, διακίνησης

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Στάφυλος ήταν γιος του Διονύσου και τηςαριάδνης. Σε άλλο μύθο ο Στάφυλος ήταν βοσκός του βασιλεία της

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Στάφυλος ήταν γιος του Διονύσου και τηςαριάδνης. Σε άλλο μύθο ο Στάφυλος ήταν βοσκός του βασιλεία της Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Στάφυλος ήταν γιος του Διονύσου και τηςαριάδνης. Σε άλλο μύθο ο Στάφυλος ήταν βοσκός του βασιλεία της ΑιτωλίαςΟινέα. Καθώς έβοσκε τις κατσίκες του, παρατήρησε ότι μια

Διαβάστε περισσότερα

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν).

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΜΑΘΗΜΑ 25 Ο ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΣΤΗΛΗ Α ΣΤΗΛΗ Β α. «Κατ οίκον εκκλησία» 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ 5. Ο Ευαγγελισμός της Μαρίας για τη γέννηση του Μεσσία

ΔΕ 5. Ο Ευαγγελισμός της Μαρίας για τη γέννηση του Μεσσία ΔΕ 5. Ο Ευαγγελισμός της Μαρίας για τη γέννηση του Μεσσία Ευαγγελισμός Ευαγγελισμός είναι η ανακοίνωση στην Παναγία της καλής είδησης ότι θα γεννήσει τον Μεσσία, αυτόν που υποσχέθηκε ο Θεός και περίμενε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Θέμα της διδακτικής πρότασης Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να εξοικειωθούν με τους τύπους, τα ονόματα και τις χρήσεις των αγγείων της αρχαιότητας.

Διαβάστε περισσότερα

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με ΜΑΘΗΜΑ 21 Ο ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΜΑΤΟΣ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις ή φράσεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Η Κρήτη έχει μια από τις αρχαιότερες και πιο εύγευστες γαστριμαργικές παραδόσεις στον κόσμο, μια παράδοση γεύσεων, αρωμάτων, υλικών και τεχνοτροπιών που ξεκινά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης 16 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ : ΑΝΥΨΗΤΑΚΗ ΕΙΡΗΝΗ,ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΥ ΟΛΓΑ Κάποτε η τροφή ήταν απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

Πριν από πολλά χρόνια ζούσε στη Ναζαρέτ της Παλαιστίνης μια νεαρή κοπέλα, η Μαρία, ή Μαριάμ, όπως τη φώναζαν. Η Μαρία ήταν αρραβωνιασμένη μ έναν

Πριν από πολλά χρόνια ζούσε στη Ναζαρέτ της Παλαιστίνης μια νεαρή κοπέλα, η Μαρία, ή Μαριάμ, όπως τη φώναζαν. Η Μαρία ήταν αρραβωνιασμένη μ έναν Πριν από πολλά χρόνια ζούσε στη Ναζαρέτ της Παλαιστίνης μια νεαρή κοπέλα, η Μαρία, ή Μαριάμ, όπως τη φώναζαν. Η Μαρία ήταν αρραβωνιασμένη μ έναν άνδρα που τον έλεγαν Ιωσήφ. Οι γονείς της, ο Ιωακείμ και

Διαβάστε περισσότερα

Η πορεία προς την Ανάσταση...

Η πορεία προς την Ανάσταση... Η νύχτα της Ανάστασης Τα μεσάνυχτα του Μεγάλου Σαββάτου χτυπούν χαρούμενα οι καμπάνες. Οι χριστιανοί φορούν τα γιορτινά τους και πηγαίνουν στην εκκλησία για να γιορτάσουν την Ανάσταση του Χριστού. Στα

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14 Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος Διδ. Εν. 14 Σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα η Εκκλησία μας γιορτάζει την Ανάληψη του Κυρίου στους ουρανούς Με την Ανάληψη, επισφραγίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΠΕΛΙ ΚΑΙ ΚΡΑΣΙ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ 3ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΜΑΡΟΥΣΙΟΥ

ΑΜΠΕΛΙ ΚΑΙ ΚΡΑΣΙ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ 3ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΜΑΡΟΥΣΙΟΥ ΑΜΠΕΛΙ ΚΑΙ ΚΡΑΣΙ Το αμπέλι ή κλήμα ανήκει στην οικογένεια των Αμπελοειδών με πολλές ποικιλίες που καλλιεργούνται στις εύκρατες περιοχές της γης Το αμπέλι και η οικογένειά του ήταν γνωστά από την παλαιολιθική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ. Σίλια Βιδάκη

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ. Σίλια Βιδάκη ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Σίλια Βιδάκη ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Διατροφή στην Αρχαία Αίγυπτο 2. Διατροφή στην Αρχαία Ελλάδα 2.1 Διατροφή των αρρώστων στην Αρχαία Ελλάδα 2.2 Διατροφή των αθλητών στην Αρχαία Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 12: ΘΥΣΙΕΣ ΕΙΔΩΛΟΛΑΤΡΙΑ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΙΣΡΑΗΛ Σταμάτιος-Νικόλαος Μωραΐτης Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό.

Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό. Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό. Το διάγραμμα του χρόνου Εποχή Αβραάμ Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου Γέννηση Ιησού Χριστού Άλωση Κων/πολης 2000 1900 1800 1700 1600 1500 1400

Διαβάστε περισσότερα

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο.

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο. ΜΑΘΗΜΑ 23 ο ΤΟ ΒΑΘΥΤΕΡΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να συμπληρώσετε την παρακάτω πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου τα δημητριακά ήταν μια από τις πολλές πηγές τροφίμων, καθώς η δίαιτα των Ευρωπαίων βασιζόταν κυρίως σε τρόφιμα

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου τα δημητριακά ήταν μια από τις πολλές πηγές τροφίμων, καθώς η δίαιτα των Ευρωπαίων βασιζόταν κυρίως σε τρόφιμα Τo ψωμί στην Ελλάδα μέσα από σπάνιο φωτογραφικό υλικό. Σπάνια φωτογραφικό υλικό της Ελλάδας σε σχέση με το ψωμί. Η ιστορία του ψωμιού ξεκινάει πριν από 30.000 χρόνια στην Ευρώπη. Το πρώτο ψωμί που φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Μόνο ένα παράδειγμα από το μάθ. 21 (παράλυτος):

Μόνο ένα παράδειγμα από το μάθ. 21 (παράλυτος): ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ διδ. ενοτ.. 20-2424 1. Ποια στοιχεία του κειμένου "Τι είναι και τι σημαίνουν τα θαύματα του Χριστού" (μάθ.20, Ερμ. 3) συναντήσαμε σε όλες τις διηγήσεις για τα θαύματα αυτού του κεφαλαίου;

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πλίνιος μάλιστα γράφει ότι η Κρήτη ήταν η πατρίδα δύο δένδρων με μεγάλη ιατρική χρησιμότητα του κρητικού πεύκου και του κρητικού κυπαρισσιού, από

Ο Πλίνιος μάλιστα γράφει ότι η Κρήτη ήταν η πατρίδα δύο δένδρων με μεγάλη ιατρική χρησιμότητα του κρητικού πεύκου και του κρητικού κυπαρισσιού, από ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ Ο Ιπποκράτης υποστηρίζει πως η τροφή μπορεί να γίνει και φάρμακο. Τα βότανα χρησιμοποιήθηκαν σε θεραπευτικές πρακτικές ως φαρμακευτικά είδη αλλά και ως φορείς της θεϊκής ευλογίας. Οι

Διαβάστε περισσότερα

1. Η Αγία Γραφή λέει ότι ο Χριστός είναι η μόνη δυνατότητα σωτηρίας. 2. Ο Θεός φανερώνεται στην Παλαιά Διαθήκη πάντα με κεραυνούς και αστραπές.

1. Η Αγία Γραφή λέει ότι ο Χριστός είναι η μόνη δυνατότητα σωτηρίας. 2. Ο Θεός φανερώνεται στην Παλαιά Διαθήκη πάντα με κεραυνούς και αστραπές. ΜΑΘΗΜΑ 13 Ο Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη λέξη «σωστό»

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας):

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας): ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ 99. Παρ ότι η δεύτερη ευχή είναι συγκροτημένη με το προοίμιό της, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και με άλλα προοίμια, ιδιαίτερα με εκείνα που σε περίληψη περιγράφουν το Μυστήριο της Σωτηρίας,

Διαβάστε περισσότερα

Είναι σχεδόν βέβαιο, είτε να γνωρίζετε κάποιον που πάσχει από μια τέτοια ασθένεια είτε να έχετε μια εσείς οι ίδιοι.

Είναι σχεδόν βέβαιο, είτε να γνωρίζετε κάποιον που πάσχει από μια τέτοια ασθένεια είτε να έχετε μια εσείς οι ίδιοι. Γράφει: Δημήτρης Τσουκαλάς, Ιατρός Φυσικής Υγείας Τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι ασθένειες που προκύπτουν γιατί το σώμα μας επιτίθεται και καταστρέφει τα δικά του κύτταρα και όργανα. Γνωρίζετε ότι ένας στους

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

γεύσεις Αρχαίων και Βυζαντινών Τα σκεύη του χθες στο σήμερα!

γεύσεις Αρχαίων και Βυζαντινών Τα σκεύη του χθες στο σήμερα! ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 4 Τα σκεύη του χθες στο σήμερα!

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΣΕΡΙΔΗΣ Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Τοπικά Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο. από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης

Ελαιόλαδο. από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης Ελαιόλαδο από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης Γιατί Ελαιόλαδο και γιατί από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης; Δεν υποβαθμίζει: - το περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους - τη βιολογική αξία

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ:

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ: ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ: Η ΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ: Η Αικατερίνη είχε κάλλος και ομορφιά ασύγκριτη. Η μητέρα της και οι συγγενείς της την πίεζαν συνεχώς να παντρευτεί, για να μην φύγουν από τα χέρια τους

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικά στοιχεία στην Παλαιά Διαθήκη

Εισαγωγικά στοιχεία στην Παλαιά Διαθήκη Εισαγωγικά στοιχεία στην Παλαιά Διαθήκη Οι φιλολογικές πηγές της Πεντατεύχου (Φιλολογικά στρώματα): Οι τέσσερις πηγές της Πεντατεύχου είναι: η Γιαχβική, η Ελωχειμική, το Δευτερονόμιο και ο Ιερατικός Κώδικας.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ

ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΕΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ Ο ποιητής Οδυσσέας Ελύτης σε ποίημά του λέει: Αν αποσυνδέσεις την Ελλάδα, θα βρεις ότι αποτελείται από μια ελιά, ένα αμπέλι και ένα καράβι, που σημαίνει, ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Ας υψώσουμε τις καρδιές μας. Είναι στραμμένες προς τον Κύριο. Ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο τον Θεό μας. Άξιο και δίκαιο.

ΤΡΙΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Ας υψώσουμε τις καρδιές μας. Είναι στραμμένες προς τον Κύριο. Ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο τον Θεό μας. Άξιο και δίκαιο. 107. Ο Κύριος να είναι μαζί σας. Και με το πνεύμα σου. ΤΡΙΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ Ας υψώσουμε τις καρδιές μας. Είναι στραμμένες προς τον Κύριο. Ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο τον Θεό μας. Άξιο και δίκαιο. Ακολουθεί το

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Ξεκινώντας την εργασία θα θέλαμε να παραθέσουμε το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Η σπιρουλίνα περιέχει όλα τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται ο οργανισμός. Αποτελεί πηγή βιοχημικού οργανικού σιδήρου και, ως τροφή, δεν είναι

Η σπιρουλίνα περιέχει όλα τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται ο οργανισμός. Αποτελεί πηγή βιοχημικού οργανικού σιδήρου και, ως τροφή, δεν είναι Σπιρουλίνα Η σπιρουλίνα (Spirulina) είναι γένος (βρώσιμων) κυανοβακτηρίων. Γνωστότερα είδη είναι η Spirulina maxima (απαντά κυρίως σε Αφρική και Ευρώπη) και η Spirulina platensis (απαντά κυρίως στην Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

«Προσκυνοῦμεν σου τά πάθη Χριστέ» Οδοιπορικό στη Μεγάλη Εβδομάδα. Διδ. Εν. 10

«Προσκυνοῦμεν σου τά πάθη Χριστέ» Οδοιπορικό στη Μεγάλη Εβδομάδα. Διδ. Εν. 10 «Προσκυνοῦμεν σου τά πάθη Χριστέ» Οδοιπορικό στη Μεγάλη Εβδομάδα Διδ. Εν. 10 α) Οι ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας Μεγάλη Εβδομάδα: επειδή γιορτάζουμε μεγάλα (σπουδαία) γεγονότα Από την Κυριακή των Βαΐων

Διαβάστε περισσότερα

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους ΜΑΘΗΜΑ 30 Ο 31 Ο ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να συμπληρώσετε την πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε με συντομία την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η διατροφική αξία του σταφυλιού και των προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η καλλιέργεια του αμπελιού στην στην αρχαιότητα Δίαιτα στην Αρχαία Ελλάδα Το Μεσογειακή πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί.

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Το θαύμα αυτό μας δείχνει ότι η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι η περίοδος για αλλαγή στον άνθρωπο.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια

Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια Γάμος Η Ελλάδα είναι μια χώρα πλούσια σε παραδόσεις και έθιμα. Παρόλα αυτά, η γαμήλια τελετή παραμένει ίδια στο μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 «ΤΡΕΦΟΜΑΙ ΣΩΣΤΑ, ΜΕΓΑΛΩΝΩ ΣΩΣΤΑ»

ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 «ΤΡΕΦΟΜΑΙ ΣΩΣΤΑ, ΜΕΓΑΛΩΝΩ ΣΩΣΤΑ» ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 «ΤΡΕΦΟΜΑΙ ΣΩΣΤΑ, ΜΕΓΑΛΩΝΩ ΣΩΣΤΑ» Κατασκευή : Καρανάτσιου Κυριακή Κατά το τρέχον σχολικό έτος, οι μαθητές της Β τάξης του σχολείου μας, στα πλαίσια της υλοποίησης προγραμμάτων σχολικών

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

...Μια αληθινή ιστορία...

...Μια αληθινή ιστορία... ...Μια αληθινή ιστορία... Στην αρχή ήταν μια άδεια σελίδα. Την είχε ο Καλός Ζωγράφος, που ήταν γνωστός για την ικανότητά του να ζωγραφίζει τέλειες εικόνες. Μια μέρα ο Ζωγράφος άρχισε να ζωγραφίζει αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Μια μεγάλη γιορτή πλησιάζει

Μια μεγάλη γιορτή πλησιάζει Μια μεγάλη γιορτή πλησιάζει Πλησιάζει το Πάσχα. Η μητέρα άρχισε να καθαρίζει το σπίτι. Πλένει τις κουρτίνες και τα τζάμια. Καθαρίζει τα χαλιά. Συγυρίζει τα ερμάρια και τους πάγκους. Ο πατέρας βοηθά τη

Διαβάστε περισσότερα

Μέλι και κανέλα: Ο «φόβος» και «τρόμος» των φαρμακοβιομηχανιών...διαβάστε ποιες ασθένειες θεραπεύει το μείγμα μελιού και κανέλας

Μέλι και κανέλα: Ο «φόβος» και «τρόμος» των φαρμακοβιομηχανιών...διαβάστε ποιες ασθένειες θεραπεύει το μείγμα μελιού και κανέλας Μέλι και κανέλα: Ο «φόβος» και «τρόμος» των φαρμακοβιομηχανιών...διαβάστε ποιες ασθένειες θεραπεύει το μείγμα μελιού και κανέλας Το μέλι παράγεται στις περισσότερες χώρες του κόσμου. Είναι το μόνο τρόφιμο

Διαβάστε περισσότερα

Η Παύλεια Θεολογία. Ελληνιστές και Αντιόχεια. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας

Η Παύλεια Θεολογία. Ελληνιστές και Αντιόχεια. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Παύλεια Θεολογία Ελληνιστές και Αντιόχεια Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας. Ραφαέλα Ρουσσάκη. Εικονογράφηση. Αμαλία Βεργετάκη. Γεωργία Καμπιτάκη. Γωγώ Μουλιανάκη. Ζαίρα Γαραζανάκη. Κατερίνα Τσατσαράκη

Συγγραφέας. Ραφαέλα Ρουσσάκη. Εικονογράφηση. Αμαλία Βεργετάκη. Γεωργία Καμπιτάκη. Γωγώ Μουλιανάκη. Ζαίρα Γαραζανάκη. Κατερίνα Τσατσαράκη Συγγραφέας Ραφαέλα Ρουσσάκη Εικονογράφηση Αμαλία Βεργετάκη Γεωργία Καμπιτάκη Γωγώ Μουλιανάκη Ζαίρα Γαραζανάκη Κατερίνα Τσατσαράκη Μαρία Κυρικλάκη Μαριτίνα Σταματάκη Φιλία Πανδερμαράκη Χριστίνα Κλωνάρη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ Πράξ. ιε, 1-32

Η ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ Πράξ. ιε, 1-32 Η ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ Πράξ. ιε, 1-32 Με το τέλος της Α περιοδείας του αποστ. Παύλου υπάρχουν δύο ομάδες χριστιανών: ΟΙ ΙΟΥΔΑΙΟ-ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ Είναι Iουδαίοι Ακολουθούν τα ιουδαϊκά ήθη και έθιμα (περιτομή, αργία

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Bιολογικά Προϊόντα στη Ζωή μας. Δρ Κωνσταντίνος Μακρής

Bιολογικά Προϊόντα στη Ζωή μας. Δρ Κωνσταντίνος Μακρής Bιολογικά Προϊόντα στη Ζωή μας Δρ Κωνσταντίνος Μακρής Ποιοι είμαστε; Εργαστήριο Νερό και Υγεία - Διεθνές Ινστιτούτο Κύπρου για την Περιβαλλοντική και Δημόσια Υγεία Πληθυσμιακές Μελέτες: Αξιολόγηση έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

<ΤΟ ΚΡΑΣΙ,ΤΟ ΝΕΡΟ, ΤΟ ΛΑΔΙ ΚΑΙ ΤΟ ΣΙΤΑΡΙ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ>

<ΤΟ ΚΡΑΣΙ,ΤΟ ΝΕΡΟ, ΤΟ ΛΑΔΙ ΚΑΙ ΤΟ ΣΙΤΑΡΙ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ> ΟΜΑΔΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο Δαβίδ παρατηρεί στους Ψαλμούς του: «οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου του ιλαρύναι πρόσωπον εν ελαίω, και άρτος καρδίαν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η χαρά της αγάπης Καρδιά που φιλοξενεί όλους Ο Αβραάμ και η Σάρρα Μια μέρα, ο Αβραάμ καθόταν μπροστά στη σκηνή του κάτω από μια βελανιδιά. Ήταν μεσημέρι κι έκανε πολλή ζέστη. Τρεις άγνωστοι

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας:

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας: Ιουδαϊσµός α) Παρουσίαση θρησκείας: Ο Ιουδαϊσµός είναι η παραδοσιακή θρησκεία των Εβραίων. Σύµφωνα µε τον ορθόδοξο Ιουδαϊσµό και τους βαθιά θρησκευόµενους Εβραίους, ο βιβλικός πατριάρχης Αβραάµ ήταν ο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ.

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. ΜΕΛΗ: Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. Παρασκευόπουλο Ιστορικό Πλαίσιο: - Πρωτοεμφανίστηκε πριν από 5.000 χρόνια στην Αφρική.

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 3. ο Χριστος εγκαινιαζει την αληθινη Λατρεια

Μαθημα 3. ο Χριστος εγκαινιαζει την αληθινη Λατρεια Μαθημα 3. ο Χριστος εγκαινιαζει την αληθινη Λατρεια ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Να διακρίνουν την πραγματική, πνευματική λατρεία από την τυπική, εξωτερική, και να επιχειρηματολογούν. 2. Να ερμηνεύουν τα κύρια

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Μάθημα 6 : Σωτήριος Σ. Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΙΙ (Λουκάς-Πράξεις) 2 Ευαγγέλιο = χαρμόσυνη αγγελία

Διαβάστε περισσότερα

«Αν είσαι συ ο βασιλιάς των Ιουδαίων, σώσε τον εαυτό σου». Υπήρχε και μια επιγραφή από επάνω του: «Αυτός είναι ο βασιλιάς των Ιουδαίων».

«Αν είσαι συ ο βασιλιάς των Ιουδαίων, σώσε τον εαυτό σου». Υπήρχε και μια επιγραφή από επάνω του: «Αυτός είναι ο βασιλιάς των Ιουδαίων». «Αν είσαι συ ο βασιλιάς των Ιουδαίων, σώσε τον εαυτό σου». Υπήρχε και μια επιγραφή από επάνω του: «Αυτός είναι ο βασιλιάς των Ιουδαίων». Ένας απ τους σταυρωμένους κακούργους τον βλαστημούσε λέγοντας: «Εσύ

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στο κτήμα του Γεροβασιλείου

Επίσκεψη στο κτήμα του Γεροβασιλείου Επίσκεψη στο κτήμα του Γεροβασιλείου Στα πλαίσια του Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού επισκεφτήκαμε την Δευτέρα, 11.01.2010 και Τρίτη, 12.01.2010 το κτήμα Γεροβασιλείου λίγο έξω από την Επανομή.

Διαβάστε περισσότερα

Πατάτες Ποιότητα 3 Να έχουν χαμηλό ποσοστό νιτρικών αλάτων (που ως γνωστό είναι βλαβερά για την υγεία των νεαρών ατόμων) και να μην έχουν υπολείμματα

Πατάτες Ποιότητα 3 Να έχουν χαμηλό ποσοστό νιτρικών αλάτων (που ως γνωστό είναι βλαβερά για την υγεία των νεαρών ατόμων) και να μην έχουν υπολείμματα Πατάτες Πατάτες Ποιότητα 3 Να έχουν χαμηλό ποσοστό νιτρικών αλάτων (που ως γνωστό είναι βλαβερά για την υγεία των νεαρών ατόμων) και να μην έχουν υπολείμματα φυτοφαρμάκων πέραν των επιτρεπτών ορίων, σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 1 Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 Αγαπητοί μου Αδελφοί, λίγες ημέρες μετά από τη λαμπρή πανήγυρη της Ανάστασης του Κυρίου, πλημμυρισμένοι από πνευματική χαρά εορτάζουμε σήμερα τον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΝΑΝΑ. 16/11/2011 Νομικού Ζωή 1

ΜΠΑΝΑΝΑ. 16/11/2011 Νομικού Ζωή 1 ΜΠΑΝΑΝΑ 16/11/2011 Νομικού Ζωή 1 Ιστορία της μπανάνας Το όνομα της μπανάνας προέρχεται από την αραβική λέξη banan που σημαίνει δάκτυλο. Ευδοκιμεί κυρίως σε τροπικό κλίμα, ενώ η συλλογή της γίνεται ενώ

Διαβάστε περισσότερα

Τέλος, πολύ πρόσφατες βιολογικές µελέτες έδειξαν ότι οι δύο προαναφερθείσες ενώσεις επιδεικνύουν αξιοσηµείωτες αντικαρκινικές ιδιότητες (η

Τέλος, πολύ πρόσφατες βιολογικές µελέτες έδειξαν ότι οι δύο προαναφερθείσες ενώσεις επιδεικνύουν αξιοσηµείωτες αντικαρκινικές ιδιότητες (η ΟΙΝΟΣ & ΥΓΕΙΑ Στο κρασί αποδίδονται από την αρχαιότητα ευεργετικές για την ανθρώπινη υγεία ιδιότητες, τις οποίες η σύγχρονη επιστηµονική έρευνα τεκµηριωµένα αποδίδει στην αντιοξειδωτική δράση ορισµένων

Διαβάστε περισσότερα

Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό

Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται,

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Ένα παραμύθι φτιαγμένο από τα παιδιά της Δ, Ε και Στ τάξης του Ζ Δημοτικού Σχολείου Πάφου κατά τη διάρκεια της συνάντησής τους με τη συγγραφέα Αμαλία

Ένα παραμύθι φτιαγμένο από τα παιδιά της Δ, Ε και Στ τάξης του Ζ Δημοτικού Σχολείου Πάφου κατά τη διάρκεια της συνάντησής τους με τη συγγραφέα Αμαλία Ένα παραμύθι φτιαγμένο από τα παιδιά της Δ, Ε και Στ τάξης του Ζ Δημοτικού Σχολείου Πάφου κατά τη διάρκεια της συνάντησής τους με τη συγγραφέα Αμαλία Πικρίδου-Λούκα. 2014 Μια φορά κι έναν καιρό υπήρχε

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

Ρίξτε την αρτηριακή πίεση χωρίς φάρμακα

Ρίξτε την αρτηριακή πίεση χωρίς φάρμακα Ρίξτε την αρτηριακή πίεση χωρίς φάρμακα Κοιμάστε αγκαλιά με το πιεσόμετρο και έχετε γεμίσει τον οργανισμό σας με χάπια προκειμένου να κρατήσετε την αρτηριακή σας πίεση σε χαμηλά επίπεδα; Χαλαρώστε! Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 of 5 14/4/2014 12:35 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 14-4-2014 Ερώτηση παρακίνησης: 1 Τα Χριστούγεννα η Εκκλησία γιορτάζει: τη Θεία Ενανθρώπηση τη Θεία Ευχαριστία τη Βάπτιση του Χριστού Ερώτηση παρακίνησης:

Διαβάστε περισσότερα

Στα συμπόσιά τους τα τραπέζια ήταν βαρυφορτωμένα και το κρασί έρεε άφθονο.

Στα συμπόσιά τους τα τραπέζια ήταν βαρυφορτωμένα και το κρασί έρεε άφθονο. Οι αρχαίοι Έλληνες ήταν καλοφαγάδες. Γενικά όμως ήταν λιτοδίαιτοι, σκοπό είχαν να ερεθίσουν και όχι να βαρύνουν το στομάχι, γι αυτό άλλωστε ήταν πλούσιες σε καρυκεύματα και αρωματικά βότανα Στα συμπόσιά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ & Λ.Τ. ΜΕΓΑΝΗΣΙΟΥ Ερευνητικη Εργασια. B λυκειου

ΓΥΜΝΑΣΙΟ & Λ.Τ. ΜΕΓΑΝΗΣΙΟΥ Ερευνητικη Εργασια. B λυκειου ΓΥΜΝΑΣΙΟ & Λ.Τ. ΜΕΓΑΝΗΣΙΟΥ Ερευνητικη Εργασια B λυκειου ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2014-2015 ΑΛΚΟΟΛ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ: ΕΝΑΣ ΥΠΟΥΛΟΣ ΕΧΘΡΟΣ Εργάστηκαν οι μαθήτριες: Δάγλα Παναγιώτα Σάρκα Μπεσιάνα Υπεύθυνη καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Είπε ο Θεός: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με την εικόνα τη δική μας κι έτσι που να μπορεί να μας μοιάσει κι ας εξουσιάζει τα ψάρια της

Είπε ο Θεός: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με την εικόνα τη δική μας κι έτσι που να μπορεί να μας μοιάσει κι ας εξουσιάζει τα ψάρια της Η δημιουργία του ανθρώπου Θεϊκή προέλευση του ανθρώπου Είπε ο Θεός: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με την εικόνα τη δική μας κι έτσι που να μπορεί να μας μοιάσει κι ας εξουσιάζει τα ψάρια της θάλασσας,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, και 3 επιλέγοντας τη σωστή

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, και 3 επιλέγοντας τη σωστή ΜΑΘΗΜΑ 6 Ο ΠΟΙΗΣΩΜΕΝ ΑΝΘΡΩΠΟΝ... Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, και 3 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, κατά τη διδασκαλία του Χριστιανισμού, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ. Στη συνέχεια,

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ.

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ. Οι Νηστείες της Αγίας μας Εκκλησίας Οι νηστείες, όπως αρχίζουν από την αρχή σχεδόν του χρόνου, είναι οι εξής: 1η: Από την ημέρα των Χριστουγέννων μέχρι τις 4 Ιανουαρίου τρώμε τα πάντα είτε έχουμε ΤΕΤΑΡΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία 3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία Εισαγωγή Και οι τρεις γεννήθηκαν τον 4ο αιώνα μ.χ., στα Βυζαντινά Χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ Αρτηριακή Υπέρταση είναι η επίμονη αύξηση της αρτηριακής πίεσης πάνω από τα φυσιολογικά όρια και ενώ το άτομο βρίσκεται σε ηρεμία, συστολική πάνω από 150 mmhg και διαστολική

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα