Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ. Ὄλγας Στασινοπούλου Καθηγήτριας Κοινωνικῆς Πολιτικῆς Παντείου Πανεπιστημίου

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ. Ὄλγας Στασινοπούλου Καθηγήτριας Κοινωνικῆς Πολιτικῆς Παντείου Πανεπιστημίου"

Transcript

1 Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ. Ὄλγας Στασινοπούλου Καθηγήτριας Κοινωνικῆς Πολιτικῆς Παντείου Πανεπιστημίου 1. Ἡ οἰκογένεια ὡς φορέας παροχῆς φροντίδας ἐπισημάνσεις καί ἐρωτήματα. Ἡ σύγχρονη κοινωνική πολιτική ὁριοθετεῖται ἀπό τήν ἀλληλεπίδραση τοῦ κράτους, τῆς ἀγορᾶς, τῆς οἰκογένειας καί τῶν φορέων τῆς κοινωνίας τῶν πολιτῶν. Ἡ οἰκογένεια κατέχει ἰδιαίτερη θέση σέ αὐτό τό σύστημα, γιατί ἄν καί δέν ἀποτελεῖ φορέα ἄσκησης κοινωνικῆς πολιτικῆς, ἡ ἔκταση καί ὁ χαρακτήρας τῆς συμβολῆς της στήν κάλυψη ἀναγκῶν συνδέονται μέ ὅλο τό φάσμά της. Στίς προνεωτερικές κοινωνίες ἡ «παραδοσιακή» οἰκογένεια εἶχε πολύσκοπο χαρακτήρα, μέ παραγωγικές καί ἀναπαραγωγικές δραστηριότητες, ἐνῶ στίς νεωτερικές καί μετανεωτερικές περιορίζεται στή φροντίδα τῶν μελῶν της, μέ κύριο σκοπό τήν προστασία καί τήν κοινωνικοποίηση τῶν παιδιῶν, τήν ἀναπαραγωγή τῆς ἐργατικῆς δύναμης καί τή συντήρηση τῶν μή-παραγωγικῶν μελῶν. Μέσα στήν οἰκογένεια ἐπιτελεῖται ἡ εὐρύτερη λειτουργία τῆς ἐξασφάλισης τῆς συνέχειας τῆς κοινωνίας καθώς, μαζί μέ τή βιολογική της ἀνανέωση συμβάλλει στήν ἀναπαραγωγή γνώσεων, στάσεων, ἀντιλήψεων. Ἡ οἰκογένεια εἶναι ἐπίσης ἡ κυρίαρχη μορφή κοινωνικῆς σχέσης μέσα ἀπό τήν ὁποία τά ἄτομα συγκροτοῦν νοικοκυριά. Τά δύο δέν πρέπει νά ταυτίζονται, καθώς ἔχουμε περιπτώσεις νοικοκυριῶν χωρίς οἰκογένεια (π.χ. μεταξύ φοιτητῶν, ἤ φίλων).

2 Ὡς κοινωνική ὁμάδα, ἡ οἰκογένεια ἔχει δομή, ἡ ὁποία συνίσταται σέ ἕνα σταθερό πλέγμα κοινωνικῶν θέσεων καί ρόλων - ἓνα δίκτυο ἱεραρχημένων σχέσεων. Στην «παραδοσιακή» οἰκογένεια ὁ ἄντρας ἀσκεῖ ἐξουσία, εἶναι ὁ ἀρχηγός τῆς οἰκογένειας καί ὁ κύριος ὑπεύθυνος γιά τήν οἰκονομική της λειτουργία. Εἶναι ἐπίσης ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος συνδέεται μέ τό δημόσιο χῶρο, τήν ἀγορά, τό κράτος. Ἡ γυναίκα τοποθετεῖται κατεξοχήν στόν ἰδιωτικό χῶρο, μέ τόν ὁποῖο ταυτίζεται ἡ οἰκογένεια, καί θεωρεῖται ὡς ὁ φυσικός φορέας παροχῆς φροντίδας, ἰδιότητα τήν ὁποία κρατᾶ καί μετά τήν ἔνταξή της στήν ἀγορά ἐργασίας. Ἕνα μεγάλο φάσμα τῆς κοινωνικῆς πολιτικῆς, ἰδίως στούς τομεῖς τῆς κοινωνικῆς ἀσφάλισης, τῆς ὑγείας καί τῆς φροντίδας στηρίζεται στό μοντέλο τοῦ ἑνός ἀρχηγοῦ καί οἰκονομικά ὑπεύθυνου τῆς οἰκογένειας, μέ ἐπιπτώσεις καί γιά τά δύο φύλα. Σε χῶρες τοῦ ἀνεπτυγμένου εὐρωπαϊκοῦ βορᾶ (π.χ. Σουηδία) οἱ δύο σύζυγοι θεωροῦνται ἐξίσου ὑπεύθυνοι γιά τήν οἰκονομική λειτουργία τοῦ νοικοκυριοῦ καί γιά τήν φροντίδα τῶν παιδιῶν. Τό κυρίαρχο μοντέλο οἰκογένειας σέ πολλές χῶρες τῆς Εὐρώπης καί τοῦ κόσμου προσεγγίζει περισσότερο πρός τήν «παραδοσιακή» ἄν καί ὑπάρχει μεγαλύτερη ρευστότητα σχημάτων καί ἀσάφεια ὡς πρός τούς ρόλους τῶν δύο φύλων. Στή σύγχρονη Ἑλλάδα ἡ πυρηνική οἰκογένεια, μέ ἐνεργό συμμετοχή τῶν παππούδων καί γιαγιάδων, ἐξακολουθεῖ νά εἶναι τό κύριο κοινωνικό πρότυπο, ἀλλά καί τό μοντέλο ἀναφορᾶς γιά τήν ἄσκηση κοινωνικῆς πολιτικῆς παρ ὅλο πού ἔχουν ἤδη συντελεσθεῖ μεγάλες ἀλλαγές στήν ὀργάνωση καί τίς σχέσεις τῆς οἰκογενειακῆς ζωῆς. Τό Εὐρωπαϊκό ἐρευνητικό πρόγραμμα «Μεταβαλλόμενες οἰκογενειακές δομές καί ἡ σχέση τους μέ τήν πολιτική» παρουσίασε πρόσφατα πολύτιμα στοιχεῖα γιά 2

3 τή νέα πραγματικότητα 1. Σέ αὐτές τίς ἀλλαγές πρέπει νά προσθέσουμε τήν αὐξανόμενη ἐσωστρέφεια τῶν σύγχρονων ἑλληνικῶν οἰκογενειῶν καθώς ἀποδυναμώνεται ἡ κοινότητα, τά συγγενικά δίκτυα γίνονται λιγότερο πυκνά καί ὁ κοινωνικός περίγυρος μεταβάλλεται σέ ἕναν ἄφιλο, σχεδόν ἀπειλητικό χῶρο «ἐκεί ἔξω». Ἔτσι ἐντείνεται ὁ διαχωρισμός μεταξύ ἰδιωτικοῦ καί δημόσιου χώρου, ἐνῶ ἡ ἀνατροφή τῶν παιδιῶν μεταβάλλεται ἀπό κοινωνική σέ ἰδιωτική ὑπόθεση. Οἱ γονεῖς πρέπει νά βροῦν τίς λύσεις, μέσα στό σπίτι, μέ τή μητέρα ὡς κύριο φορέα φροντίδας, τόν πατέρα συχνά ἀπόντα, ἤ καί τούς δύο ἀπόντες, ὅταν ἡ μητέρα βγαίνει στήν ἀγορά ἐργασίας. Ἕνα μεγάλο μέρος τῆς φροντίδας τῶν παιδιῶν ἀναλαμβάνει ἡ γιαγιά, ἄν ὑπάρχει καί μπορεῖ, ἤ μία ἄλλη γυναίκα ἡ ὁποία προσλαμβάνεται γι αὐτό τό σκοπό, συχνά χωρίς καμία εἰδικότερη γνώση καί κατά κανόνα μέ συνθῆκες «μαύρης ἐργασίας». Τά παραπάνω ἰσχύουν βέβαια μόνο γιά ἕνα μέρος τῶν οἰκογενειῶν στήν Ἑλλάδα. Στίς μονογονικές, τίς πολύτεκνες, τῶν τσιγγάνων, τῶν ἑλλήνων μουσουλμάνων, τῶν παλιννοστούντων ἤ τῶν μεταναστῶν, καθώς καί στίς οἰκογένειες ὅπου ὁ πατέρας ἀπουσιάζει γιά μεγάλα διαστήματα (π.χ. τῶν ναυτικῶν, ἤ τῶν ἐργαζομένων σέ περιοχές μακριά ἀπό τό σπίτι), οἱ συνθῆκες παροχῆς φροντίδας διαφοροποιοῦνται σύμφωνα μέ πολιτισμικούς, οἰκονομικούς καί κοινωνικούς παράγοντες Εἶναι προφανές ἀπό τά ὅσα ἤδη ἀναφέραμε ὅτι ἔχουμε πολλές «οἰκογένειες», μέ διαφορετική δομή, κώδικα ἀξιῶν, πολιτισμικό χαρακτήρα καί χαρακτήρα σχέσεων, πού ἀποτελοῦν μέρος μιᾶς νέας 1 Ἡ ἔρευνα διεξήχθη στά πλαίσια τοῦ προγράμματος IMPROSEC (Improving Policy Responses and Outcomes to Socio-Economic Challenges) , τό ὁποῖο ἔγινε μέ τήν οἰκονομική στήριξη τῆς Ε.Ε.. Ἡ χώρα μας συμμετεῖχε μέσῳ τοῦ ἐρευνητικοῦ ἰνστιτούτου τοῦ Παντείου Πανεπιστημίου ΚΕΚΜΟΚΟΠ (Κέντρο Κοινωνικῆς Μορφολογίας καί Κοινωνικῆς Πολιτικῆς)καί τά ἀποτελέσματα παρουσιάζονται στο βιβλίο «Ζητήματα Κοινωνικῆς Πολιτικῆς»(ἐπιμ) Λ.Μουσούρου, Μ.Στρατηγάκη, 2004, Gutenberg. 3

4 ρευστῆς καί πολυπολιτισμικῆς πραγματικότητας Σέ αὐτό τό μωσαϊκό προσθέτουμε σήμερα τίς οἰκογένειες ἐκτός γάμου, στή βάση τῆς συμβίωσης. Ἄν καί στήν Ἑλλάδα τό ποσοστό εἶναι ἀκόμα μικρό συγκριτικά μέ ἄλλες χῶρες κυρίως τῆς δυτικῆς Εὐρώπης, ὡστόσο τά ἐρωτήματα τά ὁποῖα τίθενται γιά τήν κοινωνική πολιτική εἶναι ὑπαρκτά καί θά αὐξάνονται, καθώς ἡ κοινωνική προστασία τοῦ κράτους δέν περιορίζεται μόνο στίς οἰκογένειες ἀπό γάμο. Στήν πλειονότητά τους τά υἱοθετούμενα μέτρα κοινωνικῆς πολιτικῆς δέν καταγράφουν αὐτή τήν ποικιλομορφία, ἐπιβάλλοντας στήν πράξη μία ὁμογενοποίηση μέτρων, μέ ἀναφορά σέ ἕνα πρότυπο. Κάθε οἰκογένεια ἡ ὁποία δέν ἐμπίπτει σέ αὐτό συχνά χαρακτηρίζεται ὡς «προβληματική», δέν συγκεντρῶνει τίς ἀπαραίτητες προϋποθέσεις γιά προνομιακά μέτρα οἰκογενειακῆς πολιτικῆς, καί ἀποτελεῖ ἀντικείμενο παρέμβασης τῶν εἰδικῶν σέ περιπτώσεις φαινομένων κοινωνικῆς παθολογίας (π.χ. παιδική βία). Ἀπό τήν ἄλλη πλευρά ἑδραιώνεται ἡ ἀντίληψη ὅτι ἡ «κανονική» οἰκογένεια τά βγάζει πέρα μιά χαρά, χωρίς νά χρειάζεται στήριξη ἀπό τό κράτος. 2. Ἡ Κοινωνική Πολιτική γιά τήν οἰκογένεια. Ἡ κοινωνική πολιτική γιά τήν οἰκογένεια δέν ἐξαντλεῖται σέ εἰδικά μέτρα κοινωνικῆς προστασίας, ἀλλά ἐκτείνεται σέ ἕνα εὐρύ φάσμα πολιτικῶν, οἱ ὁποῖες διαμορφώνουν τίς συνθῆκες ζωῆς μέσα στίς ὁποῖες οἱ ἄνθρωποι δημιουργοῦν οἰκογένεια καί προσπαθοῦν νά τήν στηρίξουν. Ἡ σχέση οἰκογένειας καί κράτους πρόνοιας ἀποτελεῖ ἕναν ἀπό τούς ἀκρογωνιαίους λίθους τῆς συγκρότησής του, καθώς στηρίζεται σέ αὐτήν γιά ἕνα μεγάλο φάσμα κάλυψης ἀναγκῶν, κυρίως μέσα ἀπό ἀνεπίσημες μορφές φροντίδας. Ἡ παρέμβαση τοῦ κράτους ἔχει ἐπικουρικό χαρακτήρα 4

5 καί περιορίζεται σέ περιπτώσεις ἀπουσίας, διάλυσης ἤ ἀδυναμίας τῆς οἰκογένειας νά ἀνταποκριθεῖ σέ αὐτές τίς ἀνάγκες. 2 Κατά γενικό κανόνα ἡ οἰκογενειακή πολιτική στή χώρα μας ἔχει παιδοκεντρικό καί ὑπολειμματικό χαρακτήρα. Κύριο μέλημα τοῦ κράτους εἶναι ἡ προστασία τοῦ παιδιοῦ καί ὄχι ἄν οἱ ἄνθρωποι θά ἐνθαρρυνθοῦν νά συγκροτήσουν οἰκογένεια. Τό πότε, τό πῶς καί γιά ποιούς λόγους τό κράτος παρεμβαίνει συναρτᾶται μέ τίς ἰσχύουσες κάθε φορά ἀξίες καί ἀντιλήψεις γιά τήν «ὀρθή», τή λειτουργική οἰκογένεια, ἀλλά καί τίς πρακτικές τῆς κοινωνικῆς πολιτικῆς, ὅπως αὐτές ὑλοποιοῦνται ἀπό τά συναφή ἐπαγγέλματα, ἤ τούς ἐνεργούς πολίτες μέσα ἀπό ὀργανώσεις τῆς κοινωνίας τῶν πολιτῶν. Ἡ σχέση ἐπικουρικότητας στηρίζεται σέ μία κοινωνικά ἑδραιωμένη ἀντίληψη ὅτι ἡ ἀνατροφή καί κοινωνικοποίηση τῶν παιδιῶν ἀποτελεῖ εὐθύνη τῆς οἰκογένειας, ὅπως καί ἡ φροντίδα ὅλων τῶν μελῶν της. Ὡς ἕνα βαθμό αὐτή ἡ φροντίδα προσδιορίζεται ἀπό θεσμικά ἐκφρασμένες καί κατοχυρωμένες δέσμες δικαιωμάτων καί ὑποχρεώσεων κυρίως ὅσον ἀφορᾶ στήν προστασία καί ἀνατροφή τῶν παιδιῶν. Δέν ἰσχύει τό ἴδιο γιά τούς γονεῖς, τή σχέση τῶν ἀδελφών μεταξύ τους, ἀλλά καί τίς ἰδιαίτερες ἀνάγκες τῶν μελῶν μέ ἀναπηρία. Στό μεγαλύτερο μέρος τους οἱ σχέσεις φροντίδας ρυθμίζονται ἀπό ἄγραφους, «ἀνεπίσημους» κανόνες θεμελιωμένους σέ ἄγραφους, ἰσχυρούς κώδικες ἀνταποδοτικότητας. Ἡ ἔκταση καί ἡ σημασία τῆς «ἀνεπίσημης φροντίδας» ἔχουν ἀναγνωρισθεῖ, ἀναλυθεῖ καί εὐρέως ἐρευνηθεῖ, στίς χῶρες τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ κοινωνικοῦ μοντέλου. Αὐτό ἐκφράζει τόσο τό ἐνδιαφέρον τῶν κρατῶν προνοίας νά 2 Ἡ ἀρχή τῆς ἐπικουρικότητας τοῦ κράτους ἔναντι τῆς οἰκογένειας προτάθηκε ἀρχικά ἀπό τήν Καθολική Ἐκκλησία στή Γαλλία καί στηρίζεται στή λογική ὅτι τό κράτος θά πρέπει νά παρεμβαίνει μόνο ὅταν οἱ πρωτογενεῖς θεσμοί ἀδυνατοῦν νά ἀνταποκριθοῦν στό ρόλο τους. Θά ἦταν ἐνδιαφέρον νά συγκρίνουμε τήν ἔννοια τῆς «ἐπικουρικότητας» μέ τήν ἔννοια τῆς «συναλληλίας». Κάτι τέτοιο ὅμως ξεφεύγει ἀπό τά ὅρια μιᾶς σύντομης εἰσήγησης. Ἔτσι περιοριζόμαστε στήν ἐπισήμανση τῆς ἀνάγκης μιᾶς σύγχρονης συζήτησης γιά τήν ἔννοια τῆς συναλληλίας στήν ἄσκηση κοινωνικῆς πολιτικῆς. 5

6 ἐντάξουν τή λειτουργία τῶν ἀνεπίσημων δικτύων φροντίδας σέ μία «μικτή οἰκονομία τῆς πρόνοιας», ὅσο καί τήν ἀναγκαιότητα ἀναγνώρισης τῶν ἀναγκῶν ὅσων παρέχουν φροντίδα στά πλαίσια τῆς οἰκογένειας (συχνά οἱ ἄνθρωποι αὐτοί εἶναι ἡλικιωμένοι, ἤ ἀνήλικα παιδιά σέ μονογονικές οἰκογένειες). Στή σχετικά πρόσφατη συζήτηση γιά τίς χῶρες τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ νότου, ἕνα ἀπό τά κοινά χαρακτηριστικά τους ἐντοπίζεται στήν κομβική σημασία τῆς οἰκογένειας ὡς κεντρικοῦ φορέα ἐπίσημης καί σέ εὐρύτερη κλίμακα ἀνεπίσημης φροντίδας. Αὐτή ἡ ἀναγνώριση τῆς σημασίας της συνδέεται σαφῶς καί μέ τή νεοφιλελεύθερη ἐπίθεση στό Εὐρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο, στό ἐπίκεντρο τῆς ὁποίας βρίσκεται ἡ ἀναζήτηση νέων σχέσεων ἀγορᾶς, κράτους. Στίς περιπτώσεις ὅπου ἡ υἱοθέτηση τοῦ μικτοῦ μοντέλου σηματοδοτεῖ τήν ἐξάρθρωση ἤ τήν ἰδιωτικοποίηση προνοιακῶν δομῶν, οἱ ἐπιπτώσεις γιά τήν οἰκογένεια εἶναι σοβαρές, καθώς ἡ παροχή ἐξειδικευμένης φροντίδας μετατοπίζεται ἀπό τίς ἁρμόδιες ὑπηρεσίες στόν οἰκιακό χῶρο καί τήν τοπική κοινότητα, χωρίς τήν ἀπαραίτητη ὑποδομή καί ὑποστήριξη. Τό ἑλληνικό κράτος ἐξυμνεῖ μέ κάθε εὐκαιρία τή συμβολή τῆς οἰκογένειας, χωρίς νά ἀναπτύσσει οὐσιαστικά μέτρα στήριξής της. Αὐτό εἶναι προφανές καί στήν πορεία τῆς διαμόρφωσης ἑνός συγκροτημένου νομοθετικοῦ πλαισίου γιά τήν πρόνοια, μέ ἐπίκεντρο τό θεσμικό πλαίσιο γιά ἕνα Σύστημα Κοινωνικῆς Φροντίδας 3 καθώς καί στήν...ἄμπωτη καί παλίρροια τῆς ὑποστήριξης τῶν πολύτεκνων οἰκογενειῶν. Δυστυχῶς, τό σύστημα τῆς κοινωνικῆς φροντίδας στή χώρα μας βρίσκεται σέ πορεία 3 Τό Ἐθνικό Σύστημα Φροντίδας θεσπίστηκε μέ τόν ν.2646/98, ὁ ὁποῖος στόχευε στήν ὀργάνωση τῶν προσωπικῶν κοινωνικῶν ὑπηρεσιῶν. Μία ἀπό τίς σημαντικές καινοτομίες (γιά τή χώρα μας) ἦταν ἡ ἐπίσημη ἀναγνώριση τοῦ ρόλου τῶν ΜΚΥΟ, ἀλλά ἡ ὑλοποίησή της στήν πράξη ὅπως καί ἄλλων μέτρων) ἀντιμετώπισε πολλές δυσκολίες. Συγχρόνως, συγχωνεύτηκαν καί οὐσιαστικά διαλύθηκαν δύο σημαντικοί φορεῖς -ὁ ΕΟΠ καί τό ΠΙΚΠΑ. Στήν πορεία ἐντάχθηκε στό σύστημα περιφερειοποίησης τοῦ ΕΣΥ καί σήμερα πάσχει ἀπό ἔλλειψη ὀρθολογικῆς συγκρότησης καί συντονισμοῦ τῶν κατακερματισμένων προσφερόμενων ὑπηρεσιῶν. Δέν πρέπει ὅμως νά παραβλέψουμε τήν παρήγορη παρουσία καινοτόμων προγραμμάτων πού ὑλοποιοῦν ὁρισμένοι Δήμοι στά Ἀστικά κέντρα ἀλλά καί στήν περιφέρεια. 6

7 ἀποδιοργάνωσης, μέ σοβαρές ἐπιπτώσεις γιά τήν οἰκογένεια, καθώς συγκεντρώνει ἕνα μεγάλο μέρος τῆς κοινωνικῆς πολιτικῆς πού τήν ἀφορᾶ. Συνοψίζοντας, ἡ κοινωνική πολιτική ἐπιδρᾶ στήν οἰκογένεια μέ δύο τουλάχιστον τρόπους: Εὐρύτερα, ἀσκούμενη μέσα ἀπό ἄλλες πολιτικές, οἱ ὁποῖες διαμορφώνουν τό εὐρύτερο κοινωνικό οἰκονομικό πλαίσιο μέσα στό ὁποῖο συγκροτοῦνται καί λειτουργοῦν οἱ οἰκογένειες. Ὁρισμένα φαινόμενα δημιουργοῦν μεγάλα προβλήματα, ὅπως ἡ μακροχρόνια ἀνεργία τῶν νέων, τῶν μεγαλύτερων στήν ἡλικία ἐργατῶν, τῶν μόνων γονιῶν, τῶν πολυτέκνων, ἡ προώθηση «εὐέλικτων» μορφῶν ἐργασίας μέ ἔνταση τῆς ἀνασφάλειας, καί μία σειρά ἀλλαγῶν στό σύστημα κοινωνικῆς ἀσφάλισης, στό ἐθνικό σύστημα ὑγείας, στήν παιδεία. Οἱ τάσεις ἰδιωτικοποίησης στόν τομέα τῆς ὑγείας καί τῆς κοινωνικῆς φροντίδας συμβάλλουν στήν ἐντατικοποίηση τῆς παροχῆς φροντίδας ἀπό τήν οἰκογένεια καί ἐπιβαρύνουν οἰκονομικά τά νοικοκυριά, μέ σοβαρές ἐπιπτώσεις γιά τήν ποιότητα ζωῆς τῶν μελῶν της. Παρεμβάσεις σέ αὐτό τό εὐρύτερο ἐπίπεδο, ὅπως εἶναι ἡ υἱοθέτηση ἐνεργητικών μέτρων γιά τήν ἀνεργία, ἤ ἀναπτυξιακά προγράμματα σέ τοπικό ἐπίπεδο συμβάλλουν στήν ἐνδυνάμωση καί τήν εὐημερία τῶν οἰκογενειῶν Ἄμεσα, μέ ἐξειδικευμένα μέτρα οἰκογενειακῆς πολιτικῆς, ἐνίσχυσης εἰσοδήματος ἤ παροχῆς ὑπηρεσιῶν φροντίδας. Στήν πλειονότητά τους ἀπευθύνονται σέ εὐπαθεῖς πληθυσμούς (οἰκογένειες σέ κατάσταση κοινωνικοῦ ἀποκλεισμοῦ λόγῳ 7

8 φτώχειας, ἀναπηρίας, πολύτεκνες καί μονογονικές, μεταναστῶν ἤ μειονοτήτων). Αὐτή ἡ ἐπιλεκτική κάλυψη μέ ἔμφαση στήν «εὐπάθεια» ἔχει σοβαρές ἐπιπτώσεις γιά τούς ἑξῆς λόγους: α) Στόχος της εἶναι ἡ ἄμεση ἀντιμετώπιση προβλημάτων καί ὄχι ἡ πρόληψή τους μέ ἀποτέλεσμα νά ἀναπαράγονται καί νά ἑδραιώνονται σέ διαχειριστικές λογικές καί μάλιστα στόν κατώτερο παρονομαστή ποιότητας ζωῆς. Αὐτό φυσικά δέν ὑποστηρίζει οὐσιαστικά τήν οἰκογένεια, ἀλλά οὔτε ἐνθαρρύνει τούς ἀνθρώπους νά παντρευτοῦν καί νά ἀναλάβουν τίς σχετικές εὐθύνες μέχρις ότου τουλάχιστον μπορέσουν ὅπως ἐλπίζουν νά ἀποκτήσουν ἐκεῖνες τίς προϋποθέσεις οἱ ὁποῖες θά ἐξασφαλίσουν τήν ἀπαραίτητη ποιότητα ζωῆς, στά πλαίσια μάλιστα τῶν κρατούντων καταναλωτικῶν προτύπων. Ἐπί πλέον ὑποθάλπει κινδύνους διαχωρισμοῦ καί στιγματισμοῦ τῶν οἰκογενειῶν ἀποδεκτῶν τῆς κρατικῆς ἀρωγῆς. β) Οἱ ἀνάγκες τῶν συζύγων χωρίς παιδιά καλύπτονται σέ πολύ μικρό βαθμό, κυρίως μέσα ἀπό προγράμματα μέ μεγάλες ἐλλείψεις (π.χ. τά προγράμματα τῶν Δήμων: «βοήθεια στο σπίτι» ) καί ἀπευθύνονται κατά προτεραιότητα σέ ἀνθρώπους μέ πολλαπλά προβλήματα (φτώχεια, ἀπομόνωση, ἀναπηρία). γ) Οἱ οἰκογένειες οἱ ὁποῖες δέν χαρακτηρίζονται ὡς «εὐπαθεῖς» συνεχίζουν τόν καθημερινό ἀγώνα τους χωρίς ὑποστήριξη. Τό ἰσχύον πρότυπο τῆς κοινωνικῆς πολιτικῆς καί ἡ ἰδεολογική του θεμελίωση δέν ἀσχολοῦνται μέ τήν μέση ἀστική καί ἐργατική οἰκογένεια, ἀκόμα λιγότερο μέ τήν εὔπορη οἰκογένεια στούς κόλπους τῆς ὁποίας παίζονται συχνά σοβαρά ἀνθρώπινα δράματα Ἔτσι, ὅλο καί περισσότερες οἰκογένειες ἀντιμετωπίζουν τό ἄγχος τῆς προσπάθειας νά ἐπιβιώσουν 8

9 στίς σημερινές ἀνταγωνιστικές καί ἄκρως ὑλιστικές συνθῆκες. Τά προβλήματα μοναξιᾶς, ἀπαξίωσης, καί ὑποβάθμισης τῆς ζωῆς μέ ἐπιπτώσεις στή σωματική καί ψυχική ὑγεία δέν ἀποτελοῦν μόνο προνόμιο τῶν φτωχῶν τούς ὁποίους σίγουρα προτιμοῦν ἀλλά προσβάλλουν ὅλες τίς εἰσοδηματικές κατηγορίες τοῦ πληθυσμοῦ. Ἐδῶ εὔλογα μπορεῖ νά τεθεῖ τό ἐρώτημα: Ἡ κοινωνική πολιτική δέν πρέπει κατ ἐξοχήν νά ἀφορᾶ τούς εὐπαθεῖς πληθυσμούς καί τήν ἀντιμετώπιση προβλημάτων; Εἰδικότερα, πού πρέπει νά στοχεύει μιά κοινωνική πολιτική γιά τήν οἰκογένεια καί μέ ποιές προτεραιότητες; Ποιοί καί μέσα ἀπό ποιές διαδικασίες ἀποφασίζουν γιά τό «δέον» καί τό «ἐφικτό»; Πῶς κατανέμονται οἱ εὐθύνες τῆς πολιτείας καί οἱ εὐθύνες τῶν ἴδιων τῶν πολιτῶν; Ἡ ἀπάντηση σέ τέτοια ἐρωτήματα πρέπει νά εἶναι ὁ καρπός δημοκρατικῶν διαδικασιῶν μέ τή συμμετοχή τῶν ἄμεσα ἐνδιαφερομένων, μέ ἀναγνώριση καί σεβασμό στήν ἑτερότητα καί τήν ταυτότητα (ἐθνική καί προσωπική) τῶν ἀνθρώπων, μέ τήν ἐκφορά ἑνός διαφορετικοῦ λόγου πού δέν μιλᾶ μόνο γιά δικαιώματα, ἀλλά ἐπίσης γιά προσωπική καί συλλογική εὐθύνη. Σήμερα ἡ κυρίαρχη τάση στήν κοινωνική πολιτική καί ὄχι μόνο ἑστιάζεται στίς διαδικασίες, στό μάνατζμεντ, στήν συγκράτηση τῶν δαπανῶν. Σπάνια τίθεται στά περισσότερα συνέδρια καί τίς διαβουλεύσεις, ἤ στο δημόσιο λόγο, τό ζήτημα τῶν ἀξιῶν. Γι αὐτό μιλοῦν ἡ Ἐκκλησία καί κάποια σύγχρονα κοινωνικά κινήματα στούς κόλπους τῆς κοινωνικῆς πολιτικῆς, ὅπως τό κίνημα τῶν χρηστῶν τῶν κοινωνικῶν ὑπηρεσιῶν. Μιά κοινωνική πολιτική γιά τήν οἰκογένεια ὀφείλει νά θέσει τό ζήτημα τῆς σημασίας καί τῆς ἀξίας τῆς οἰκογενειακῆς ζωῆς. Σέ πολλές περιπτώσεις σήμερα θέσεις ὑπέρ τῆς οἰκογένειας καί μάλιστα μέ γάμο, χαρακτηρίζονται ὡς ἀντιδραστικές, ἀναχρονιστικές, συντηρητικές. Αὐτό δέν σημαῖνει ὅτι οἱ ἄνθρωποι πού συζοῦν ἤ βιώνουν τήν ὀδυνηρή διάλυση 9

10 τῆς οἰκογενειακῆς τους ζωῆς θά πρέπει νά ἀφεθοῦν χωρίς ὑποστήριξη καί προστασία, ἀλλά οὔτε εἶναι ἀναγκαῖο νά προβάλλονται ὡς ἀναπόφευκτη πραγματικότητα. 3. Προοπτικές τῆς κοινωνικῆς πολιτικῆς γιά τήν οἰκογένεια Σχέσεις ἀτόμων ἤ κοινωνία προσώπων; Τά ὅσα ἤδη συνοπτικά παραθέσαμε ἀναφέρονται στήν ἐκκοσμικευμένη προσέγγιση τῆς οἰκογένειας, καί τῆς κατανόησης τοῦ ρόλου της στίς σημερινές συνθῆκες. Ἡ Ἐκκλησία, χωρίς νά παραβλέπει τίς ἀλλαγές καί ἐξελίξεις στή δομή καί τήν ὀργάνωση τῆς σύγχρονης οἰκογένειας, τήν τοποθετεῖ σέ ἄλλη βάση. Τό βάθος καί τό εὔρος τῆς χριστιανικῆς ὀρθόδοξης προσέγγισης στήν οἰκογενειακή ζωή καί τίς σχέσεις μεταξύ συζύγων, συγκρίνονται συνήθως μέ τήν ἄσκηση κοινωνικῆς πολιτικῆς ἀπό τό κράτος καί ἄλλους θεσμούς μέ ἀναφορά στά υἱοθετούμενα μέτρα. Ἡ Ἐκκλησία ἔχει νά ἐπιδείξει ἕνα πλούσιο ἔργο διακονίας (τό ὁποῖο μέχρι πρόσφατα δέν εἶχε καταγραφεῖ), ὅπως καί πιλοτικά προγράμματα γιά τήν ἐνίσχυση τῶν πολύτεκνων οἰκογενειῶν, ὡστόσο δέν θεωροῦμε ὅτι σέ αὐτό τό ἔργο συμπυκνώνεται ἡ συμβολή της. Μέτρα ἀναπτύσσουν τόσο τό κράτος, ὅσο καί φορεῖς τῆς κοινωνίας τῶν πολιτῶν, ἄλλοτε μέ ἐπιτυχία καί καινοτομία, ἄλλοτε μέ ἀτολμία, μικρότερα ἤ μεγαλύτερα κενά. Ἀπό τήν ὀπτική τῆς κοινωνικῆς πολιτικῆς, ἡ οὐσιαστική προσφορά τῆς ὀρθόδοξης προσέγγισης βρίσκεται στήν ἀντίληψη τῆς οἰκογένειας ὡς μορφῆς κοινωνίας προσώπων 4 καί ὄχι ἕνωσης ἀτόμων. Ἡ διαφορά εἶναι οὐσιαστική. Τά ἄτομα ἀναζητοῦν τρόπους προσέγγισης, γέφυρες ἐπικοινωνίας, κοινά σημεῖα. Τά 4 Ἕνα ἀπό τά κλασσικά διλήμματα τῆς κοινωνικῆς πολιτικῆς ἑστιάζει στό ἐρώτημα ἀτομική ἤ συλλογική μορφή ρύθμισης, καθώς καί στήν ἀναζήτηση τρόπων διασύνδεσης καί συνεργασίας τῶν ἀτόμων μεταξύ τους σέ σχέσεις φροντίδας. Θεωροῦμε ὅτι τό ἀνθρώπινο πρόσωπο ἀποτελεῖ τήν ὑπέρβαση αὐτοῦ τοῦ...ψευτοδιλήμματος. Γιατί σέ ἀντίθεση μέ τό ἄτομο, τό πρόσωπο δέν ὑπάρχει ἔξω ἀπό τήν σχέση μέ τόν ἄλλο, ὄντας συγχρόνως ἡ ἀπόλυτη ἑτερότητα καί βιώνοντας τήν ἀλήθεια καί τήν ἐλευθερία μέσα ἀπό τήν ἀγάπη. 10

11 ἀνθρώπινα πρόσωπα στή μοναδικότητά τους, ἐξ ὁρισμοῦ δέν μποροῦν νά ὑπάρξουν ἔξω ἀπό τή σχέση κοινωνίας. Ἡ ἀγάπη καί ἡ ἀλληλεγγύη δέν ἀποτελοῦν συνδετικούς κρίκους μεταξύ τους, ἀλλά προϋποθέσεις τῆς συγκρότησής τους ὡς πρόσωπα. Ἡ εἰσαγωγή αὐτῆς τῆς λογικῆς μπορεῖ νά προσφέρει πολλά στή κοινωνική πολιτική σήμερα, ἡ ὁποία δέν πάσχει ἀπό τήν ἔλλειψη τεχνικῶν καί στοιχείων, ὅσο ἀπό τήν ἀδυναμία ἔκφρασης νέων ἀξιακῶν πλαισίων καί θεμελίωσής τους στήν πράξη. Τό καίριο ἐρώτημα γιατί χρειάζεται ἡ κοινωνική πολιτική καί σέ ποιά νοηματοδότηση «τοῦ κοινωνικοῦ» θεμελιώνεται, τίθεται ἐπιτακτικά καί δέν μπορεῖ νά ἀπαντηθεῖ μέ τήν ὄψιμη ἐπίκληση τῆς κοινωνικῆς ἀλληλεγγύης, ἡ ὁποία τελικά δέν ὁδηγεῖ αὐτομάτως στήν αναγκαία υπέρβαση από τα άτομα στις συλλογικότητες. Πῶς γίνεται πράξη ἡ ἀλληλεγγύη σέ τέτοιο βαθμό ὥστε νά ἐγγυηθεῖ τήν κοινωνική συνοχή; Μέ ποιούς τρόπους σφυρηλατοῦνται σχέσεις ἀγάπης, σεβασμοῦ καί ἀποδοχῆς, ὥστε νά δημιουργοῦνται οἰκογενειακές σχέσεις μέ διάρκεια καί ἀντοχές μέσα στό σύγχρονο κόσμο; Οἱ ἀπαντήσεις ἐξαρτῶνται ἀπό τό πόσο ψηλά τοποθετοῦμε τήν οἰκογένεια ὡς ἀξία καί πόσο θέλουμε πράγματι νά τήν στηρίξουμε, χωρίς νά κλείνουμε τά μάτια στίς ἀλλαγές πού ἔχουν συντελεσθεῖ, ἀλλά καί χωρίς νά υἱοθετοῦμε ἄκριτα κάθε ἀλλαγή μπροστά στόν κίνδυνο νά κατηγορηθοῦμε ὡς συντηρητικοί καί ἀναχρονιστικοί. Ποιές προοπτικές διαφαίνονται γιά τήν οἰκογένεια στά πλαίσια τῆς κοινωνικῆς πολιτικῆς; Μποροῦμε νά διακρίνουμε τάσεις ἐνίσχυσης τῶν μέτρων στήριξης ἀπό τό κράτος; Πολύ φοβάμαι ὅτι ἡ ἀπάντηση δέν εἶναι ἐνθαρρυντική. Τό πιό πιθανό εἶναι ὅτι κάτω ἀπό τήν πίεση τῶν οἰκονομικῶν ἐπιταγῶν, ὅπως αὐτές ἐκφράζονται σέ ἐθνικό καί εὐρωπαϊκό ἐπίπεδο, τό κράτος θά περιορίζεται σέ στοχοθέτηση μέτρων μέ ἀποδέκτες 11

12 τίς «εὐπαθεῖς» οἰκογένειες χωρίς νά μεταβάλλεται τό εὐρύτερο σκηνικό τῶν νεοφιλελεύθερων ἐπιταγῶν. Ἡ τοπική αὐτοδιοίκηση ἔχει ἤδη δώσει δείγματα γραφῆς μέ προγράμματα στήριξης τῆς οἰκογένειας καί τοῦ παιδιοῦ. Χρειάζεται ὅμως πόρους, ἐξειδικευμένα στελέχη καί κυρίως ἀλλαγή ἀντιμετώπισης, ἀπό τήν ὑποστήριξη στήν ἐνδυνάμωση, ὥστε νά μπορέσει ὅταν ὑπάρχει ἡ πολιτική βούληση νά προχωρήσει στήν πρόληψη τῶν προβλημάτων. Πίσω ἀπό τά θλιβερά γεγονότα τῆς Βέροιας ὑπάρχει καί ἡ προϊστορία τῆς διάλυσης ὑπηρεσιῶν ὑποστήριξης οἰκογενειῶν σέ συνθῆκες κοινωνικοῦ ἀποκλεισμοῦ. Ὁ τρίτος τομέας, ὑπό τήν καθοδήγηση τῶν πιό εὔρωστων φορέων τοῦ μη-κυβερνητικοῦ καί ἐθελοντικοῦ χώρου μπορεῖ νά προσφέρει περισσότερες ὑπηρεσίες σέ συνεργασία μέ τό κράτος, πάντοτε ὅμως στά πλαίσια μιᾶς ὑπολειμματικῆς ἀντίληψης τῆς ἀντιμετώπισης ἄμεσων ὀξυμένων προβλημάτων. Ἡ Εὐρωπαϊκή κοινωνική πολιτική προσεγγίζει τήν οἰκογένεια μέσα ἀπό τό κυρίαρχο πρίσμα τῆς ἐργασίας, διερευνώντας τρόπους συμφιλίωσης τῆς οἰκογενειακῆς ζωῆς καί τῆς ἀπασχόλησης μέ μεθόδους τῆς νέας διακυβέρνησης. Κύριος στόχος ὅμως παραμένει ἡ ἐνίσχυση τῆς ἀνταγωνιστικότητας τῆς Εὐρώπης καί ἡ διαχείριση τῶν τριβῶν πού προκαλεῖ ἡ παγκοσμιοποίηση καί ὄχι ἡ γνήσια ἐλευθερία ἐπιλογῆς γιά τήν ἐργασία, τίς σχέσεις, τή ζωή. Ὅσοι καί ὅσες πιστεύουμε ὅτι οἱ θεσμοί τῆς οἰκογένειας καί τοῦ γάμου πρέπει νά διαφυλαχθοῦν καί νά ἐνισχυθοῦν ἔχουμε μπροστά μας πολυμέτωπη καί ἐπίπονη προσπάθεια, ὄχι τόσο γιά τή θέσπιση εἰδικῶν μέτρων, ὅσο γιά τήν προαγωγή μιᾶς γνήσια πλουραλιστικῆς κοινωνικῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία θά διευρύνει καί θά ὑλοποιεῖ τά κοινωνικά δικαιώματα γιά ὅλο τόν πληθυσμό δίνοντας σάρκα καί ὀστά στήν ἀλληλεγγύη. Ἐπιπλέον, εἶναι σημαντικό νά ἀναδεικνύουμε σέ κάθε 12

13 περίπτωση μέ τό δικό μας ἔμπρακτο παράδειγμα τήν οὐσία τοῦ γάμου καί τῆς οἰκογένειας. Κανείς δέν δικαιοῦται νά κρίνει καί νά ἀναθεματίζει ἄλλες ἐπιλογές σχέσεων καί ζωῆς. Ἀποτελεῖ ὅμως δική μας εὐθύνη νά ἐξηγήσουμε τί ἐννοοῦμε, νά δείξουμε ποιά εἶναι ἡ ἐναλλακτική πρόταση, τόσο γιά τίς ἀνθρώπινες σχέσεις, ὅσο καί γιά τίς πολιτικές τοῦ κράτους. Ἡ τελική ἐπιλογή εἶναι ζήτημα ἐλευθερίας βούλησης καί ἀνάληψης εὐθυνῶν. Βιβλιογραφία Βενιέρης Δ. καί Παπαθεοδώρου Χρ.(ἐπιμ.) (2003), Ἡ Κοινωνική Πολιτική στήν Ἑλλάδα-προκλήσεις καί προοπτικές. Ἑλληνικά Γράμματα, Ἀθήνα. Βλάχος Ἱερ. Μητροπολίτης Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου, «Τό πρόσωπο στήν Ὀρθόδοξη παράδοση» Ἱερά Μονή Γενεθλίου τῆς Θεοτόκου, (Γ έκδοση), Ἐπιτροπή τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κοινοτήτων (2001) Εὐρωπαϊκή Διακυβέρνηση Μιά Λευκή Βίβλος, COM(2001)428 τελικό. European Commission (General Secretariat for Equality, Family and Child Care Centre) (2001), Best Practices around Europe concerning reconciliation of family and professional life. Manual, Ἀθήνα, Α. Ν. Σάκκουλας. Ferrera M. (i996) The southern model of welfare in social Europe, Journal of European Social Policy 6(1) σ Giddens A. (1998) Ὁ τρίτος δρόμος, Πόλις Αθήνα. Κογκίδου, Δ. (1995), Μονογονεϊκές οἰκογένειες.. Πραγματικότητα, προοπτικές, κοινωνική πολιτική, Ἐκδόσεις «Λιβάνη Νέα Σύνορα», Ἀθήνα Lewis G. et al (2000) Rethinking social policy Open University Sage, London,California, New Delhi. (Η ελληνική μετάφραση είναι υπό έκδοση με τίτλο Κοινωνική Πολιτική, μια άλλη Προσέγγιση, Gutenberg). Μαγριπλῆς Δ. (ἐπιμ.) Κριτικές προσεγγίσεις στόν ὀρθόδοξο πολιτισμό -Ὄψεις τοῦ ἑλληνικοῦ παραδείγματος. Ἀντώνης Σταμούλης, Θεσσαλονίκη υπό έκδοση, Μαράτου-Ἀλιμπράντη Λ. (ἐπιμ.) (2002) Οἰκογένειες καί Κράτος Πρόνοιας στήν Εὐρώπη- Τάσεις καί προκλήσεις στόν εἰκοστό πρῶτο αἰώνα. Gutenberg 13

14 Ματσαγγάνης Μ. (ἐπιμ) (1999). Προοπτικές τοῦ Κοινωνικοῦ Κράτους στή Νότια Εὐρώπη. Ἑλληνικά Γράμματα, Ἀθήνα. Μουσούρου Λ. Μ.(1998) Ἡ Εὐρώπη μπροστά στόν 21 ο αἰώνα. Τάσεις καί ἐξελίξεις πού ἐπηρεάζουν τήν οἰκογένεια στό Ἵδρυμα γιά τό Παιδί καί τήν Οἰκογένεια - Εὐρώπη-21 ος αἰώνας. Ὅραμα καί Θεσμοί. Ἀθήνα, Νέα Σύνορα σ.σ Μουσούρου Λ.Μ., Στρατηγάκη Μ. (2004) Ζητήματα Οἰκογενειακῆς Πολιτικῆς- Θεωρητικές ἀναφορές καί ἐμπειρικές διερευνήσεις. Gutenberg. Σακελλαρόπουλος Θ. (ἐπιμ) (1999), Ἡ Μεταρρύθμιση τοῦ Κοινωνικοῦ Κράτους, Κριτική, Ἀθήνα Στασινοπούλου Ὄ. (1993α) Οἰκογένεια- Κράτος-Κοινωνική Πολιτική, Ὁριοθετήσεις καί Διαπλοκές στό Ἵδρυμα Σάκη Καράγιωργα. Διαστάσεις τῆς Κοινωνικῆς Πολιτικῆς Σήμερα. Στασινοπούλου Ὄ.(1993β) Ἀναδιάρθρωση τῶν Προσωπικῶν Κοινωνικῶν Ὑπηρεσιῶν- Ἡ ἐπικαιρότητα τῆς ἀνεπίσημης φροντίδας καί οἱ σύγχρονες διαπλοκές, στό Γετίμη Π. καί Γράβαρη Δ. (ἐπιμ) Κοινωνικό Κράτος καί Κοινωνική Πολιτική. Θεμέλιο, σ.σ Στασινοπούλου Ὄ. (1996) Ζητήματα Σύγχρονης Κοινωνικῆς Πολιτικῆς Φροντίδα καί Γήρανση- ἡ σύγχρονη πλουραλιστική πρόκληση.gutenberg. Σταυρόπουλος Ἀ. (1991) Προσωπικά καί πνευματικά μέσα γιά τή δημιουργική ἀντιμετώπιση τοῦ χάους στόν τόμο Ἀξίες καί Πολιτισμός. Ἀφιέρωμα στόν Καθηγητή Εὐάγγελο Θεοδώρου. Ἀθήνα, Ἐκδόσεις Τήνος, σ.σ Σταυρόπουλος Ἀ. (1999) Ὁ Φιλοκαλικός Ἄνθρωπος Μιά ὀρθόδοξη πρόταση ζωῆς. Περιοδικό «Κοινωνία» ἔτος ΜΒ, Ἀπριλίου-Ἰουνίου, σ.σ Συμεωνίδου Χ.καί Μαγδαληνός Μ.(ἐπιμ.) Πολιτικές γιά τήν οἰκογένεια στίς χῶρες τῆς Ε. Ε.Ἐναρμόνιση οἰκογενειακῆς καί ἐργασιακῆς ζωῆς-ἀνάλυση κόστους καί ὀφέλους γιά τήν Ἑλλάδα. Ἀντώνης Σάκκουλας, ὑπό ἔκδοση, Τριανταφύλλου Τζ.- Μεσθεναίου Λ.(1993) Ποιός φροντίζει; Ἡ οἰκογενειακή φροντίδα τῶν ἐξαρτημένων ἡλικιωμένων στήν Ἑλλάδα καί στήν Εὐρώπη. Sextant, Αθήνα. Williams F. (2000), Principles of Recognition and Respect, στο Lewis G. et al. (επιμ) Rethinking Social Policy Open University, Sage, London, California.σ.σ

2014-2016 ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΧΑΝΙΩΝ Α. ΠΡΟΪΜΙΟ

2014-2016 ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΧΑΝΙΩΝ Α. ΠΡΟΪΜΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ Με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΤΜΗΜΑ 6 «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ (Σ.Ε.Ι.Φ.) ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Στρατηγική και Πολιτικές για Ταχεία Περιφερειακή Ανάπτυξη, Ισχυρές Επιχειρήσεις και Αποτελεσματικό Ανθρώπινο Δυναμικό ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ.. 3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Προς μια νέα ηθική της εργασίας; Γιώργος Τσιώλης. Μια Ποιοτική Διερεύνηση Φορέων Συμβουλευτικής για την Ένταξη στην Απασχόληση ΜΕΛΕΤΕΣ

Προς μια νέα ηθική της εργασίας; Γιώργος Τσιώλης. Μια Ποιοτική Διερεύνηση Φορέων Συμβουλευτικής για την Ένταξη στην Απασχόληση ΜΕΛΕΤΕΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ-AΔΕΔΥ Γιώργος Τσιώλης Προς μια νέα ηθική της εργασίας; Μια Ποιοτική Διερεύνηση Φορέων Συμβουλευτικής για την Ένταξη στην Απασχόληση 23 ΜΕΛΕΤΕΣ Ο Γιώργος Τσιώλης είναι λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Υλικό. Θεματική Ενότητα. Βασικές αντιλήψεις μοντέλα και μετασχηματισμοί του κράτους πρόνοιας με έμφαση στα συστήματα υγείας K.

Εκπαιδευτικό Υλικό. Θεματική Ενότητα. Βασικές αντιλήψεις μοντέλα και μετασχηματισμοί του κράτους πρόνοιας με έμφαση στα συστήματα υγείας K. ISBN: 978-960-9571-12-8 Κ. ΔΗΜΟΥΛΑΣ Βασικές αντιλήψεις μοντέλα και μετασχηματισμοί του κράτους πρόνοιας με έμφαση στα συστήματα υγείας ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ Χ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ Εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

έκδοση του Ιδρύματος το 2009. 2

έκδοση του Ιδρύματος το 2009. 2 Τα Μετέωρα Βήματα του Προσανατολισμού στην εποχή της Αβεβαιότητας: Συνέπειες για το ΕΠΑ.Λ 1 Χρυσούλα Κοσμίδου-Hardy Σύμβουλος του Π.Ι, Πρόεδρος του Τομέα Σ.Ε.Π. 2 1. Εισαγωγικά Ήταν όλα κάποτε αλλιώς στο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΓΙΑ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Προτάσεις της CRPM µε την ευκαιρία της δεύτερης έκθεσης για την οικονοµική και κοινωνική συνοχή : «10 θέµατα για τη συζήτηση» Κείµενο που εγκρίθηκε από το Πολιτικό Γραφείο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ - ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ http://galaxy.hua.gr/~metanastes/

ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ - ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ http://galaxy.hua.gr/~metanastes/ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ - ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ Oδηγός ΜΚΟ και Συλλόγων Μεταναστών Καταγραφή φορέων που δραστηριοποιούνται στην Ελληνική Επικράτεια σε θέματα μετανάστευσης Αθήνα, Δεκέμβριος 2009 Φορείς υλοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη µε αντικείµενο την Καθολική Πρόσβαση και Ισότιµη Συµµετοχή Ατόµων µε Αναπηρίες (ΑµεΑ) στην Κοινωνία της Πληροφορίας

Μελέτη µε αντικείµενο την Καθολική Πρόσβαση και Ισότιµη Συµµετοχή Ατόµων µε Αναπηρίες (ΑµεΑ) στην Κοινωνία της Πληροφορίας Ελληνική ηµοκρατία Ευρωπαϊκή Ένωση Έργο συγχρηµατοδοτούµενο κατά 75% από το Ευρωπαϊκό Ταµείο Περιφερειακής Ανάπτυξης Επιχειρησιακό Πρόγραµµα «Κοινωνία της Πληροφορίας» Άξονας 5 - Μέτρο 5.3 Μελέτη µε αντικείµενο

Διαβάστε περισσότερα

Συμβούλια Ένταξης Μεταναστών: διστακτικός βηματισμός ή ένα (ακόμα) μετέωρο άλμα;

Συμβούλια Ένταξης Μεταναστών: διστακτικός βηματισμός ή ένα (ακόμα) μετέωρο άλμα; Κοινωνική Συνοχή και Ανάπτυξη 2013 8 (2), 151-164 Social Cohesion and Development 2013 8 (2), 151-164 Συμβούλια Ένταξης Μεταναστών: διστακτικός βηματισμός ή ένα (ακόμα) μετέωρο άλμα; Μαρίνα Αγγελάκη, ΠΜΣ

Διαβάστε περισσότερα

3 Χαρτογράφηση της Υφιστάμενης Κατάστασης στη Διαχείριση της Ηλικίας. Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή Ελλάδος (Ο.Κ.Ε.) Αθήνα, Νοέμβριος 2007 ΔΡΑΣΗ:

3 Χαρτογράφηση της Υφιστάμενης Κατάστασης στη Διαχείριση της Ηλικίας. Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή Ελλάδος (Ο.Κ.Ε.) Αθήνα, Νοέμβριος 2007 ΔΡΑΣΗ: ΔΡΑΣΗ: ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΗΣ: 3 Χαρτογράφηση της Υφιστάμενης Κατάστασης στη Διαχείριση της Ηλικίας ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΦΟΡΕΑΣ: Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή Ελλάδος (Ο.Κ.Ε.) Δρ. Αφροδίτη Μακρυγιάννη

Διαβάστε περισσότερα

Ποια γνώση έχει πιο μεγάλη αξία; «Η γνώση για τον δάσκαλο της σχολικής μας τάξης, κύριε!»

Ποια γνώση έχει πιο μεγάλη αξία; «Η γνώση για τον δάσκαλο της σχολικής μας τάξης, κύριε!» Ποια γνώση έχει πιο μεγάλη αξία; «Η γνώση για τον δάσκαλο της σχολικής μας τάξης, κύριε!» Δρ. Λεωνίδας Χ. Μπόμπας Συγκριτικός της Εκπαίδευσης Δ/ντής Σπουδών «Νέα Εκπαιδευτήρια-Γ. Μαλλιάρα» Προλογικές διασαφηνίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Άννα Τριανταφυλλίδου, Ρουμπίνη Γρώπα, Χαρά Κούκη ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΝΑΙ Η ΕΛΛΑΔΑ ΕΝΑ ΝΕΩΤΕΡΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΡΑΤΟΣ;

Άννα Τριανταφυλλίδου, Ρουμπίνη Γρώπα, Χαρά Κούκη ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΝΑΙ Η ΕΛΛΑΔΑ ΕΝΑ ΝΕΩΤΕΡΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΡΑΤΟΣ; Άννα Τριανταφυλλίδου, Ρουμπίνη Γρώπα, Χαρά Κούκη 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΝΑΙ Η ΕΛΛΑΔΑ ΕΝΑ ΝΕΩΤΕΡΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΡΑΤΟΣ; Εισαγωγή Η ιστορία δεν «κατασκευάζεται» από γεγονότα αλλά από τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΑΔΑ ΜΠΡΟΣΤΑ! ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΜΕΤΑ

Η ΕΛΛΑΔΑ ΜΠΡΟΣΤΑ! ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΜΕΤΑ Η ΕΛΛΑΔΑ ΜΠΡΟΣΤΑ! ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΜΕΤΑ Θέσεις της Ελληνικής Εταιρίας Διοικήσεως Επιχειρήσεων (ΕΕΔΕ) για την αντιμετώπιση της Οικονομικής Κρίσης και για την ανάπτυξη της Ελληνικής Οικονομίας. ΑΘΗΝΑ - ΜΑΡΤΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση για δημιουργία χάρτη Ευρωπαϊκής Ιθαγένειας

Πρόταση για δημιουργία χάρτη Ευρωπαϊκής Ιθαγένειας Πρόταση για δημιουργία χάρτη Ευρωπαϊκής Ιθαγένειας «Η ευρωπαϊκή ιθαγένεια είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Θα έπρεπε να συμβολίζει για την πολιτική ένωση αυτό που το Ευρώ συμβολίζει

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα άμεσης δημιουργίας θέσεων εργασίας σε συνθήκες κρίσης στην Ελλάδα

Προγράμματα άμεσης δημιουργίας θέσεων εργασίας σε συνθήκες κρίσης στην Ελλάδα ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011 ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ KAI ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ Μελέτες (Studies) / 15 Προγράμματα άμεσης δημιουργίας θέσεων εργασίας σε συνθήκες κρίσης στην Ελλάδα ΡΑΝΙΑ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΥ,

Διαβάστε περισσότερα

Το χάσμα αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών στις τράπεζες

Το χάσμα αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών στις τράπεζες Iνστιτούτο Εργασίας OTOE Hλίας Ιωακείμογλου Το χάσμα αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών στις τράπεζες Aθήνα 2009 1 Ινστιτούτο Εργασίας ΟΤΟΕ Hλίας Ιωακείμογλου Το χάσμα αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΤΡΑ ΚΑΙ ΕΜΠΟΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΚΙΝΗΤΡΑ ΚΑΙ ΕΜΠΟΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ ΚΙΝΗΤΡΑ ΚΑΙ ΕΜΠΟΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Θανάσης Καραλής Ο Θανάσης Καραλής είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Διά Βίου Μάθησης και Εκπαίδευσης Ενηλίκων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΉ ΠΡΟΣΤΑΣΊΑ ΓΙΑ ΑΝΆΠΤΥΞΗ ΧΩΡΊΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΎΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΎΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΉ ΠΡΟΣΤΑΣΊΑ ΓΙΑ ΑΝΆΠΤΥΞΗ ΧΩΡΊΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΎΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΎΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΉ ΠΡΟΣΤΑΣΊΑ ΑΝΆΠΤΥΞΗ ΧΩΡΊΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΎΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΎΣ ΝΈΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΉ ΣΥΝΕΡΓΑΣΊΑΣ ΜΕΤΑΞΎ ΕΕ ΚΑΙ ΑΦΡΙΚΉΣ ΠΕΡΊΛΗΨΗ E U R O P Ä I S C ENTWICKLUNGSB ΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Τμήμα Ψηφιακών Συστημάτων. Τίτλος Διπλωματικής Εργασίας: «ΤΠΕ και Εκπαίδευση: Αποτίμηση Δεξιοτήτων»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Τμήμα Ψηφιακών Συστημάτων. Τίτλος Διπλωματικής Εργασίας: «ΤΠΕ και Εκπαίδευση: Αποτίμηση Δεξιοτήτων» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Τμήμα Ψηφιακών Συστημάτων ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Διδακτικής της Τεχνολογίας & Ψηφιακών Συστημάτων» Κατεύθυνση: Ηλεκτρονική Μάθηση Τίτλος Διπλωματικής Εργασίας: «ΤΠΕ και Εκπαίδευση:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ, ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Αντωνιάδου Ιωάννα Κούτης Αντώνης Λιονής Χρήστος Μυλωνέρος Θάνος Παναγιωτόπουλος Τάκης Μπένος Αλέξης, συντονιστής

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 3 2. ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ: ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ... 6

1. ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 3 2. ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ: ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ... 6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 3 2. ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ: ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ... 6 3. ΤΟΜΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΕΙΣ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ... 16 2.1. Θεσµικό

Διαβάστε περισσότερα

H εξάλειψη της σωματικής τιμωρίας στα παιδιά

H εξάλειψη της σωματικής τιμωρίας στα παιδιά H εξάλειψη της σωματικής τιμωρίας στα παιδιά Ερωτήσεις και απαντήσεις ΧΤΙΖΟΝΤΑΣ ΜΙΑ ΕΥΡΩΠΗ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ H εξάλειψη της σωματικής τιμωρίας στα παιδιά Ερωτήσεις και απαντήσεις Χτίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ (Ο.Κ.Π.Α.Π.Α.)

ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ (Ο.Κ.Π.Α.Π.Α.) 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελίδα Μήνυμα Δημάρχου... 3 Εισαγωγή Προέδρου Ο.Κ.Π.Α.Π.Α... 5 Α. Κρίση και Κοινωνική πολιτική... 7 Β. Γενικές παρατηρήσεις... 9 Γ. Κεντρική υπηρεσία... 10 Γ1. Οικονομικά στοιχεία Ο.Κ.Π.Α.Π.Α...

Διαβάστε περισσότερα

Γνώση, εργασία και συλλογική δράση

Γνώση, εργασία και συλλογική δράση Γνώση, εργασία και συλλογική δράση ΤΕΥΧΟΣ 32 ΜΑΪΟΣ 2010 INΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ-Α Ε Υ INΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ-Α Ε Υ ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ-Α Ε Υ Tεύχος 32 Μάϊος 2010 Τιμή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ NATIONAL CENTRE FOR SOCIAL RESEARCH

ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ NATIONAL CENTRE FOR SOCIAL RESEARCH ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ NATIONAL CENTRE FOR SOCIAL RESEARCH Eρ ε υ ν α - Με λ ε τ η Ερευνεσ για τουσ Μεταναστεσ στην Ελλαδα Ερευνητικεσ Εμμονεσ και Εκκρεμοτητεσ Χαρα Στρατουδακη Κείμενα Εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Η Διαφορετικότητα των δύο Φύλων και η Αντιμετώπισή της: Η Ζωή είναι Γυναίκα 1 ;

Η Διαφορετικότητα των δύο Φύλων και η Αντιμετώπισή της: Η Ζωή είναι Γυναίκα 1 ; Η Διαφορετικότητα των δύο Φύλων και η Αντιμετώπισή της: Η Ζωή είναι Γυναίκα 1 ; Χρυσούλα Κοσμίδου-Hardy 2 Εισαγωγή Η έκφραση «η ζωή είναι γυναίκα» (από το ομώνυμο τραγούδι) αποτέλεσε την κύρια προβληματική

Διαβάστε περισσότερα

Συμβούλιο για την Πολιτιστική Συνεργασία Επιτροπή Παιδείας Τμήμα Σύγχρονων Γλωσσών, Στρασβούργο Συμβούλιο της Ευρώπης

Συμβούλιο για την Πολιτιστική Συνεργασία Επιτροπή Παιδείας Τμήμα Σύγχρονων Γλωσσών, Στρασβούργο Συμβούλιο της Ευρώπης Κοινό Ευρωπαϊκό Πλαίσιο αναφοράς για τη γλώσσα: εκμάθηση, διδασκαλία, αξιολόγηση Συμβούλιο για την Πολιτιστική Συνεργασία Επιτροπή Παιδείας Τμήμα Σύγχρονων Γλωσσών, Στρασβούργο Συμβούλιο της Ευρώπης i

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΟΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΙΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ

Ο ΗΓΟΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΙΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ Κοινοτική Πρωτοβουλία EQUAL Αναπτυξιακή Σύµπραξη ΕΛΑΝΗ Έργο «Ανοικτές Πόρτες» Επιστηµονική Υπεύθυνη Έργου: Μαρία Γκασούκα Ο ΗΓΟΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΙΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ Φορέας Επίβλεψης:

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει να είσαι πολίτης; Λόγοι μελλοντικών εκπαιδευτικών για την ιδιότητα του πολίτη

Τι σημαίνει να είσαι πολίτης; Λόγοι μελλοντικών εκπαιδευτικών για την ιδιότητα του πολίτη Τι σημαίνει να είσαι πολίτης; Λόγοι μελλοντικών εκπαιδευτικών για την ιδιότητα του πολίτη Eισαγωγή Δεληγιάννη-Κουϊμτζή Β. ** Στις σύγχρονες κοινωνίες η ιδιότητα του πολίτη είναι ένας όρος αδιευκρίνιστος.

Διαβάστε περισσότερα

«Σχέδιο Δράσης (ACTION PLAN) για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης και τη Στήριξη των ανέργων»

«Σχέδιο Δράσης (ACTION PLAN) για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης και τη Στήριξη των ανέργων» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ «Σχέδιο Δράσης (ACTION PLAN) για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης και τη Στήριξη των ανέργων» του Ε.Π.ΑΝ.Α.Δ. 2007-2013 (κωδ. ΟΠΣ 393311) Μάιος

Διαβάστε περισσότερα