ΕΠΙΤΑΦΙΑ ΣΤΗΛΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΟΑΙΝΔΡΟ ΠΙΕΡΙΑΣ*

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΠΙΤΑΦΙΑ ΣΤΗΛΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΟΑΙΝΔΡΟ ΠΙΕΡΙΑΣ*"

Transcript

1 ΕΠΙΤΑΦΙΑ ΣΤΗΛΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΟΑΙΝΔΡΟ ΠΙΕΡΙΑΣ* Η στήλη με αρ. ευρετηρίου 8166 του Μουσείου Θεσσαλονίκης εκτίθεται σήμερα στο Μουσείο του Δίου. Προέρχεται από τον Κολινδρό Πιερίας. Βρέθηκε στα 1980, τυχαία, στη διάρκεια μηχανικής καλλιέργειας χωραφιού στη θέση «Αγελαδαριά», αγροτική περιοχή ΒΛ από τον οικισμό. Η θέση αυτή ως αρχαιολογικός χώρος ήταν άγνωστη μέχρι τότε. Μια πρόχειρη ανασκαφική έρευνα, εκεί όπου βρέθηκε η στήλη, δεν απέδωσε τίποτα αξιόλογο πέρα από σκόρπια κομματιασμένα κεραμίδια και λίγα οστά, απομεινάρια ενός διαλυμένου κεραμοσκέπαστου τάφου, άσχετου μάλλον με τη στήλη. Γενικά οι γνώσεις μας για την ευρύτερη περιοχή του Κολινδρού είναι ελάχιστες. Απ αυτήν έχουν συγκεντρωθεί, στο Μουσείο Δίου κυρίως, λίγες επιτάφιες στήλες* 1 που αποκαλύφθηκαν, τυχαία πάντα, κατά καιρούς σε διαφορετικά καί μακρινά μεταξύ τους σημεία. Στη θέση «Μπογιάτι» βρέθηκε πλινθόκτιστος κεραμοσκέπαστος τάφος2. Ακόμα αγγεία, κυρίως μελανόμορφα, και διάφορα αντικείμενα μικροτεχνίας αναφέρονται σε κατάλογο ιδιωτικής συλλογής κατοίκου του Κολινδρού. Συστηματική ανασκαφική έρευνα δεν έχει γίνει μέχρι τώρα. Είναι όμως πιθανό να σχετίζεται όλη η περιοχή μέ το αρχαίο Αιγίνιο3. Η στήλη, λαξευμένη σ ένα ορθογώνιο κομμάτι μαρμάρου, δεν σώθηκε ακέραιη αλλά στο μεγαλύτερο μέρος της- είναι λοξά σπασμένη στο αριστερό τμήμα από τη μέση του κορμού και κάτω. Το μάρμαρο είναι λευκό, χονδρόκοκκο. Η επιφάνειά της δεν είναι εντελώς λεία και αν εξαιρέσει κανείς μερικές αποκρούσεις η πιο σοβαρή στο κεφάλι της γυναίκας και στο υποπόδιο διατηρείται καλά. Στο επάνω μέρος του κορμού και στις ακμές, κυρίως, * Ευχαριστώ τον καθηγητή κ. Δ. Παντερμαλή για τη βοήθεια του στη διάρκεια της επεξεργασίας του θέματος καθώς και τους φίλους συναδέλφους Μ. Μπέσιο, X. Παλιαδέλη και Ε. Παντερμαλή. 1. Τρεις ενεπίγραφες στήλες από την ευρύτερη περιοχή Κολινδρού έχουν δημοσιευτεί: K.Rhomiopoulou, New inscriptions in the Archaeological Museum Thessaloniki, «Ancient Macedonian Studies in Honor of Charles F. Edson» (1981), σ A ik. Δεσποίνη, Χρονικά, στο υπό εκτύπωση ΑΔ 31 (1976). 3. Μαρ. Γ. Δήμιτσα, Η Μακεδονία (1896), τ. Α', σ. 169 κ.ε. Επίσης Παν. Ν. Αναγνωστοπούλου, Η αρχαία Ολυμπιακή Πιερία (1971), σ. 152, όπου και σχετική βιβλιογραφία και πηγές. Για μια άλλη άποψη βλ. N. G. L. Hammond,A History of Macedonia (1972), I, σ. 139, σημ. 1.

2 Επιτάφια στήλη από τον Κολινδρό Πιερίας 155 Εικ. 1. Η επιτάφια στήλη από τον Κολινδρό. διακρίνονται ίχνη από ντισιλίδικο και λάμα, ενώ στα ρούχα και τα επιμέρους στοιχεία γλωσσά κι και κοπανάκι. Η πίσω επιφάνεια της στήλης είναι πρόχειρα δουλεμένη με το βελόνι και διαμορφώνεται σε τρία βαθμιδωτά επίπε

3 156 Ελένη Τρακοσοπούλου-Σαλακίδου δα ανάλογα με το πάχος της πλάκας που είναι ανομοιόμορφο: ποικίλλει από ή και 0.12 μ. Το μεγαλύτερο πάχος αντιστοιχεί στο κατώτερο τμήμα. Οι κρόταφοι είναι επίπεδοι και διατηρούν ίχνη από ντισιλίδικο. Το ύψος της στήλης είναι 0.84 μ. Το μέγιστο πλάτος στο μέσο του κορμού είναι 0.50 μ. παρουσιάζει μικρή μείωση στο επάνω μέρος: στο ανώτερο, κάτω α κριβώς από την επίστεψη, γίνεται μ. καί στην επίστεψη 0.45 μ. Το κατώτατο τμήμα της κύριας όψης, μια επιφάνεια ύψους 0.13 μ. περίπου, είναι δουλεμένη αδρά, σε μερικά σημεία μάλιστα είναι μόνο ξεχοντρισμένη, γιατί προφανώς δεν ήταν ορατή. Προοριζόταν ίσως να είναι χωμένη και στερεωμένη μες στη γη ή σε βάθυνση της βάσης του μνημείου, όπως συμβαίνει και με άλλες ανάγλυφες στήλες1. Το υπόλοιπο της επίπεδης αυτής επιφάνειας στο κατώτερο μέρος της στήλης είναι δουλεμένο με μεγαλύτερη επιμέλεια. Το μεσαίο τμήμα του κορμού κατέχει ανάγλυφη παράσταση σε ορθογώνιο χώρο με πλαίσιο, συνολικού ύψους μ. και πλάτους 0.42 μ. Το ανώτερο μέρος της στήλης, ύψους μ., αποτελείται από δύο στοιχεία: ένα επίπεδο τμήμα ύψους 0.08 μ., που χρησιμοποιείται και ως επιγραφική επιφάνεια και ένα υπερκείμενο ανάγλυφο αέτωμα, ύψους 0.14 μ., εγγεγραμμένο σε κανονικό ορθογώνιο της μαρμάρινης πλάκας. Τα δύο αυτά διαφοροποιημένα μορφολογικά στοιχεία ενώνονται με ένα αργό ιωνικό κυμάτιο, ύψους μ. Το πολύ πρόστυπο, σχεδόν χαρακτό, αέτωμα επιστέφεται με τρία, ελαφρά στρογγυλεμένα, ακροκέραμα, ένα κεντρικό και δύο γωνιακά. Το κυμάτιο και τα δύο γωνιακά ακροκέραμα αποδίδονται ανάγλυφα και στους κροτάφους της στήλης. Τα βασικά αρχιτεκτονικά και μορφολογικά στοιχεία της στήλης του Κολινδρού θα μπορούσαν να παραλληλιστούν με αυτά που χαρακτηρίζουν τον τύπο των ορθογωνίων στηλών με ανάγλυφη παράσταση σε πίνακα2, που αντιπροσωπεύεται από τα κλασικά ήδη χρόνια σε διάφορες περιοχές. Χαρακτηριστική είναι η επικράτηση και η διατήρηση του τύπου αυτού στα ελληνιστικά και ρωμαϊκά χρόνια, που φαίνεται να οφείλεται ως ένα σημείο στη μαζική παραγωγή των στηλών, σε οικονομικούς δηλαδή λόγους3. Η επίστεψη της στήλης μας πρόστυπο αέτωμα εγγεγραμμένο σε ορθογώνιο δεν αποτελεί οργανικό από μορφολογική άποψη στοιχείο αλλά έχει ένα χαρακτήρα μάλλον διακοσμητικό4. 1. Βλ. π.χ. Δη μ. Ευαγγελίδου, Επιτύμβιοι στήλαι της Σάμου, ΑΕ (1924) 82, και Μ. Ανδρόνικου, Λακωνικά ανάγλυφα, «Πελοποννησιακά» Α' (1956) 258, Chr. W. Clairmont, Gravestone and Epigram (1970), σ. 47 (type III). 3. Chr. Clairmont, ό.π. 4. Βλ. π.χ. Γ. Παπαοικονόμου, Η στήλη της Μυρτιάς και της «Κηφισίας», ΑΑΑ XIV (1981), τ. 1, σ. 100.

4 Επιτάφια στήλη από τον Κολινδρό Πιερίας 157 Είναι ενδιαφέρον ότι ο τεχνίτης σμίλεψε την κύρια όψη αφού οργάνωσε πρώτα το χώρο με συμμετρία, όπως προκύπτει από τις αναλυτικές μετρήσεις: διαίρεσε την επιφάνεια σε τρία τμήματα ως προς τον κάθετο άξονά της τα δύο ακραία είναι ισοϋψή (0.235 μ.), ενώ το μεσαίο όπου και ο πίνακας με την παράσταση ψηλότερο (0.365 μ.). Τήρησε άλλωστε κάποια αναλογία και στα επιμέρους στοιχεία: το μισό περίπου από το κατώτερο τμήμα επρόκειτο να χρησιμοποιηθεί για τη στερέωση της στήλης, ενώ το αντίστοιχο ανώτερο αποτέλεσε την επίστεψη εδώ η σύμμετρη αυτή διαφοροποίηση είναι σαφέστερη. Η ανάγλυφη παράσταση που καταλαμβάνει το μεσαίο τμήμα της κύριας όψης του μνημείου αποτελεί πίνακα, που πλαισιώνεται από δύο λεπτές «παραστάδες» και επιστύλιο που ελάχιστα εξέχουν από το επίπεδο της επιφάνειας της στήλης. Αντίθετα οι μορφές της παράστασης εισέχουν μ. απ αυτό, διάσταση που συμπίπτει με τη μεγαλύτερη αναγλυφική τους έξαρση. Το κύριο και μεγαλύτερο μέρος στη σύνθεση κατέχει η έφιππη μορφή νέου άντρα στραμμένη προς τα δεξιά του θεατή. Στιβαρός, κρατάει στητό το κεφάλι πάνω σ ένα δυσανάλογα χοντρό λαιμό. Στο πλατύ πρόσωπο με τα κλειστά χείλη κυριαρχούν τα μεγάλα μάτια με τα έντονα βλέφαρα που ατενίζουν την καθισμένη απέναντι του γυναίκα. Τα μαλλιά του, σγουρά, είναι διευθετημένα σε παράλληλες σειρές από κοντούς, σχηματικά αποδομένους, βοστρύχους που σχηματίζουν μικρές συστάδες μπροστά αφήνουν ελεύθερο το μέτωπο και τα αυτιά, πίσω φτάνουν χαμηλά στο λαιμό. Ο ιππέας φοράει χιτωνίσκο με κοντό μανίκι (χειρίδα) και θώρακα μακεδονικού τύπου με δύο ανισοϋψείς σειρές από πτέρυγες με κροσσωτές παρυφές1. Από πάνω η χλαμύδα, που πορπώνεται στο δεξιό ώμο, αφήνει ακάλυπτη τη δεξιά πλευρά του σώματός του και πέφτει πίσω σχηματίζοντας ελαφρά λοξές και παράλληλες μεταξύ τους πτυχώσεις απ αυτές άλλες συγκεντρώνονται στο μέσο του ρούχου και άλλες ολοένα πλαταίνουν προς το άκρο του, καλύπτοντας τμήμα του αλόγου μέχρι τη φουντωτή ουρά. Με το δεξί χέρι λογισμένο στον αγκώνα και ελαφρά χαμηλωμένο κρατάει φιάλη. Το μόνο που αποδίδεται πλαστικά από τα παπούτσια του είναι οι σόλες (καττύματα). Το υπόλοιπο μέρος τους πρέπει να ήταν δηλιομένο με χρώμα2. Είναι πιθανό να φορούσε κρηπίδες, που 1. Για τον τύπο του θώρακα αλλά και γενικότερα για τα ρούχα και τον εξοπλισμό των Μακεδόνων πολεμιστών βλ. Φ. Μ. Π έ τ σ α, Ο Τάφος των Λευκαδίων (1966), σ. 115 κ.ε., πίν. 5, όπου και η σχετική βιβλιογραφία, και V. ν. G r a e v e, Der Alexandersarkophag und seine Werkstatt (1970), σ. 85 κ.ε., πίν. 27,31. Τον ίδιο τύπο θώρακα φορούν και οι Μακεδόνες στη ζωφόρο του αναθήματος του Αιμ. Παύλου στους Δελφούς, βλ. W. F u c h s, Die Skulptur der Griechen (1969), εικ Γ ια τα χρώματα στις επιτάφιες στήλες βλ. Αικ. Κώστογλου-Δεσποίνη,

5 158 Ελένη Τρα κοσοπούλου-σαλακίδου θεοιρείται χαρακτηριστικός τύπος μακεδονικού υποδήματος1. Γεροδεμένο και επιβλητικό το άλογο διατηρείται σχεδόν ακέραιο εκτός από το κάτω μέρος της ανασηκωμένης και πλούσιας ουράς και από τα δύο πίσω πόδια του από το δεξί σώζεται μικρό τμήμα του μηρού, ενώ από το αριστερό σώζεται τμήμα της οπλής και του μηρού. Από τα μπροστινά του πόδια το αριστερό είναι εντελώς πρόστυπα αποδομένο και το κάτω τμήμα του κρύβεται πίσω από το υποπόδιο- έτσι δεν είναι σαφές αν λύγιζε ή όχι. Στο δεξί τεντωμένο πόδι αποδίδεται με σαφήνεια η μυϊκή του διάπλαση. Το κεφάλι του ζώου είναι σκυμμένο χαμηλά, αγγίζοντας με το μουσούδι το στήθος. Χαλινάρια δεν διακρίνονται- ίσως αρχικά δηλώνονταν με χρώμα- Ο λαιμός του είναι αφύσικα χοντρός, ενώ η χαίτη είναι κοντή στη μεγάλη επιφάνεια του λαιμού υπάρχει μία πλαστική διαφοροποίηση, δηλωτική ίσως του μυός, που ορίζεται από δύο νευρώσεις, μια στη ρίζα της χαίτης και μια χαμηλότερα. Δίπλα καί μπροστά από το άλογο στέκεται παιδική μορφή αγοριού. Το σώμα του είναι δοσμένο σε θέση όχι ακριβώς τριών τετάρτων, ούτε όμως κατά μέτωπο. Ο αριστερός του ώμος καλύπτεται από τη χλαμύδα του ιππέα. Το κεφάλι του σε πλάγια όψη και ελαφρά υψωμένο στρέφεται προς την καθισμένη γυναίκα. Φοράει χιτωνίσκο με κοντό μανίκι, ζωσμένο στη μέση, κι έχει τα χέρια σταυρωμένα πάνω στην κοιλιά. Είναι πολύ γνωστή η χειρονομία αυτή, που δηλώνει θλίψη2, στις δευτερεύουσες μορφές των επιτάφιων αναγλύφων. Τα κάτω άκρα του είναι σχεδόν παράλληλα- προβάλλεται το άνετο αριστερό του πόδι. Υποδήματα δεν διακρίνονται. Στον υπόλοιπο χώρο του πίνακα, αντωπά τοποθετημένη, ολοκληρώνει τη σύνθεση η παράσταση της καθιστής γυναίκας και της νεαρής γυναικείας μορφής. Η νέα γυναίκα κάθεται προς τα αριστερά του θεατή σε δίφρο3 με μαξιλάρι και τορνευτά πόδια. Είναι ντυμένη με χιτώνα που διακρίνεται στο μπροστινό μέρος ου σώματος κάτω από το ιμάτιο που καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του κορμού καθώς και το πίσω μέρος του κεφαλιού. Το αριστερό χέρι τυλιγμένο με το ιμάτιο ακουμπά πάνω στο μηρό- με την ακάλυπτη παλάμη συγκρατεί το ρούχο, αφήνοντας μόνο το κατώτερο ακραίο τμήμα του να κυλήσει, αναδιπλωμένο και πτυχωμένο, πάνω από το δεξί της πόδι και το πόδι Ιΐροβλήματα της παριανής πλαστικής του 5ου αι. π.x. (1979), σ. 96 κ.ε., όπου και η σχετική βιβλιογραφία. 1. Βλ. Φ. Μ. ΓΤ έ τ σ α, ό.π., σ. 116, σημ 4, και V. ν. Gra e ν e, ό.π., σ. 85, σημ Η. Kenner, Weinen und Lachen in der Griechischen Kunst (1960), σ.49 κ.ε., πίν Για τον τύπο του δίφρου βλ. G. Μ. A. R i c h t er. The furniture of the Greeks, E- truscans and Romans (1966), σ (type 2), πίν. 219, 220.

6 Επιτάφια στήλη από τον Κολινδρό Πιερίας 159 του δίφρου. Με το άλλο χέρι στο ύψος των ώμων ανασηκώνει ελαφρά το ι- μάτιο δίπλα στο στήθος. Το πρόσωπο έχει καλοφτιαγμένα χαρακτηριστικά και βαθιά, μεγάλα μάτια κάτω από τα τοξωτά φρύδια. Μεγάλο μέρος από το μάγουλο έχει αποκρουστεί. Το βλέμμα της είναι στραμμένο πρός τον έφιππο άντρα. Από τα μαλλιά της, χωρισμένα στη μέση, φαίνεται μόνο το μπροστινό μέρος δηλώνονται με μικρές καμπύλες γραμμές δίνοντας την εντύπωση πως είναι σγουρά, και συγκρατιούνται στο μέσο με ταινία. Τα υπόλοιπα μαζεμένα σε κότσο (κρωβύλο) καλύπτονται από το ιμάτιο1. Στα πόδια της διακρίνονται ψηλά καττύματα, αλλά δεν δηλώνεται πλαστικά το είδος του υποδήματος. Πατάει επάνω σε υποπόδιο, του οποίου ένα μέρος της επιφάνειας είναι αποκρουσμένο. Πίσω και δίπλα στη γυναίκα εικονίζεται όρθια μια νεαρή κοπέλα. Στηρίζει στο δίφρο το κάτω μέρος του σώματός της, που στρέφεται στη στάση των τριών τετάρτων. Φοράει κοντομάνικο χιτώνα, ζωσμένο κάτω από το στήθος, που φτάνει μέχρι τον αστράγαλο. Βαρύ μάλλον ρούχο σχηματίζει ελάχιστες πτυχώσεις στο κάτω τμήμα του εκ ιός από μια καμπύλη στην περιοχή της κοιλιάς που τονίζεται ελαφρά. Το αριστερό της χέρι λογισμένο σε ορθή γωνία ακουμπά πάνω στην κοιλιά' στον καρπό του στηρίζεται με τον αγκώνα το διπλωμένο δεξί χέρι, που σε συνέχεια στηρίζει το κεφάλι με την παλάμη κλειστή κάτω από το πηγούνι, σε μια χαρακτηριστική κίνηση που σύμφωνα με το Neumann εκφράζει την περίσκεψη ή την φροντίδα για κάποιον2. Έτσι με το κεφάλι ανασηκωμένο σε πλάγια όψη ατενίζει μ ένα βλέμμα τα δύο κύρια πρόσωπα της παράστασης. Το πρόσωπό της είναι καλοδουλεμένο, όπως και της γυναίκας, με έντονα μεγάλα αμυγδαλωτά μάτια. Τα μαλλιά της, που αποδίδονται με παράλληλες κυματιστές αυλακώσεις, είναι τραβηγμένα στο πίσω μέρος του κεφαλιού, όπου δένονται ελαφρά και αφήνονται πάλι ελεύθερα, σύρριζα στο αρχιτεκτονικό πλαίσιο του πίνακα3. Το δεξί της πόδι διασταυρώνεται χαριτωμένα με το αριστερό, που δεν διακρίνεται καθόλου από το γόνατο και κάτω, επαναλαμβάνοντας για πολλοστή φορά κίνηση γνωστή ήδη από τα τέλη του 4ου αι.4 Τρεις πλατιές λοξές πτυχές του 1. Παρόμοιο τύπο κεφαλιού και χτενίσματος βρίσκουμε και σε πήλινα ειδώλια, βλ. π.χ. Δ. Λ α ζ α ρ ί δ ο υ, Πήλινα ειδώλια Αβδήρων (1960), A 42, Α 43, πίν. 21. l.g.neumann, Gesten und Gebärden in der Griechischen Kunst (1965), σ. 125 κ.ε., εικ. 6A 3. Ο τύπος χτενίσματος της νεαρής κοπέλας επαναλααβάνει παλιότερο τύπο από τα κλασικά χρόνια, βλ. π.χ. Η. D i e ρ ο 1 d e r, Die Attischen Grabreliefs (1965), πίν H. K. S ilss ero 11, Griechische Plastik, Des 4. Jahrunderts A.C. (1968), σ. 119, πίν. 22,2, και R. Η o r n, Stehende Weibliche Gewandstatuen in der Hellenistischen Plastik (1931), σ , πίν. 38, 3.

7 160 Ελένη Τρακοσοπούλου-Σαλακίδου χιτώνα δίπλα στο δίφρο τονίζονται σε βάθος συνοδεύοντας αρμονικά την κνήμη του δεξιού ποδιού. Κι εδώ από τα υποδήματα διακρίνονται μόνο οι σόλες. Ανάμεσα στο κεφάλι του αλόγου και της γυναίκας ο τεχνίτης δούλεψε εντελώς σχηματικά τα καθιερωμένα σύμβολα στα επιτάφια μνημεία: το δέντρο με δυο μόνο κλαδιά, που αποδίδεται με μικρή αναγλυφική έξαρση και με υποτυπώδη τρόπο, και το φίδι κουλουριασμένο πάνω του. Το φίδι είναι δίπλα ακριβώς και πάνω από το άλογο με το κεφάλι στραμμένο προς τον ιππέα1. Το θέμα της παράστασης ο ιππέας και η καθισμένη γυναίκα απέναντι του, πλαισιωμένοι από νεαρές, δευτερεύουσες μορφές δεν είναι συνηθισμένο στην εικονογραφία των επιτάφιων στηλών μέχρι τα ελληνιστικά χρόνια. Αντίθετα οι ίδιοι τύποι μεμονωμένοι εμφανίζονται πολύ νωρίς στην ελληνική τέχνη. Ένα από τα πρωιμότερα παραδείγματα ιππέα, ως κύρια παράσταση, σε ανάγλυφο έχουμε στις αρχές του 5ου αι2. προέρχεται από τον ανατολικοϊωνικό χώρο και βρίσκεται στο Μουσείο της Χίου. Στα κλασικά χρόνια το θέμα διαδίδεται και σε άλλες περιοχές3, αλλά ακμάζει κυριολεκτικά στα ελληνιστικά και συγκεκριμένα στα χρόνια των διαδόχων και μετά4. Η εξάπλωση και εξέλιξή του βέβαια ποικίλλει- τα περισσότερα ανάγλυφα ιππέων συναντιούνται στις περιοχές βόρεια και ανατολικά από το Αιγαίο5. Από πολύ παλιά ο τύπος του ιππέα θεωρήθηκε παράσταση των Διοσκούρων, συνδέθηκε με τους ήρωες και εντάχθηκε στα «ηρωικά», όπως χαρακτη 1. Σε παρόμοια θέση παρατηρείται το φίδι σε πολλές άλλες υστεροελληνιστικές και μεταγενέστερες επιτάφιες στήλες, βλ. π.χ. Ε. Pfuhl -Η. Möbius, Die Ostgriechischen Grabreliefs (1979), II, αρ. 1318, 1322, 1327, πίν. 194, αρ. 1339, πίν. 195, 1347, πίν. 196 κ.τ.λ. 2. Hiller, Ionische Grabreliefs der ersten Hälfte des 5. Jh. v. Chr. (Ist Mitt. Beiheft 12) 1975, σ. 130, αρ. 022, πίν. 12' εδώ αναφέρεται και η απεικόνιση του τύπου του ιππέα σε ανάγλυφα ή ολόγλυφα μνημεία των αρχαϊκών χρόνων. Επίσης μια αναφορά στον τύπο του ιππέα στα χρόνια αυτά και πρωιμότερα γίνεται από την Α. Λεμπέση, Οι στήλες του Πρινιά (1976), σ Βλ.π.χ. A. Co n z e, Die Attischen Grabreliefs ( ), αρ. 1158, πίν. 248 (στήλη Δεξίλεω), αρ. 1161, πίν Η. B i es a n t z, Die Thessalischen Grabreliefs (1965), K34 πίν. 14. C. B 1 ü m e 1, Die Klassisch Griechischen Skulpturen der Staatlichen Museen zu Berlin (1966), σ. 28, αρ. 19 (K30), εικ H. de M a u m o n t. Antike Reiterstandbilder (1958), σ. 29. E. W i 11, Le relief cultuel grécoromain (1955), σ Pfuhl-Möbius, ό.π., σ Είναι κοινός τόπος πια όλων ότι τα ανάγλυφα των ιππέων εμφανίζονται κυρίως στις βόρειες και ανατολικές περιοχές του ελλαδικού χώρου, όπως π.χ. Βοιωτία, Θεσσαλία, Μακεδονία, με τη γνωστή κοινωνική και γεωφυσική κατάσταση. Εδώ οι ιππείς ήταν ε- νταγμένοι στην καθημερινή ζωή: οι αριστοκράτες ήταν έφιπποι, σημαντική δύναμη του στρατού το ιππικό. Βλ. σχετικά Ρ. Gardner, Sculptured tombs of Hellas (1896), σ. 94 κ.ε., E. Will, ό.π.

8 Επιτάφια στήλη από τον Κολινδρό Πιερίας 161 ρίζονται ανάγλυφα. Απεικονίστηκε είτε πάνω στο άλογο1 είτε όρθιος δίπλα του, άλλοτε ένας και άλλοτε δύο μαζί, κι ακόμα ως πολεμιστής ή ως κυνηγός. Πολυσυζητημένο και αμφιλεγόμενο παραμένει το θέμα του ιππέα: εντάσσει το νεκρό κοινωνικά ή εκφράζει τον ηρωισμό του, οπότε και στα μεταγενέστερα χρόνια έχουμε περιπτώσεις αφηρωισμένων νεκρών ως απόηχο της παλιότερης ηρωολατρείας. Οι απόψεις αυτές παραμένουν ακόμα σε θεωρητικό επίπεδο2. Στην παράσταση της στήλης του Κολινδρού ο ιππέας κρατάει φιάλη3 κι έτσι γίνεται μια αναφορά στην τελετουργία και σημασία της σπονδικής πράξης που αποσκοπεί στο να μειλιχθούν οι χθόνιες θεότητες. Τον τύπο του ιππέα με φιάλη βρίσκουμε σε μερικά αναθηματικά ανάγλυφα των κλασικών χρόνων4, αλλά και σε μεταγενέστερα ταφικά ανάγλυφα απ τις ανατολικές περιοχές του ελληνικού χώρου5. Μεμονωμένος, επίσης, ο τύπος της καθιστής γυναικείας μορφής είναι πλατιά διαδεδομένος και γνώριμος στις επιτάφιες στήλες από παλιά6. Η εικόνα της καθισμένης γυναίκας της στήλης μας επαναλαμβάνει έναν από τους καταξιωμένους τύπους των κλασικών χρόνων, ιδιαίτερα στην Αττική: τη γυναίκα που φέρνοντας το χέρι προς το πρόσωπο τραβάει ελαφρά το ιμάτιο στη γνωστή χειρονομία του «Ηραίου σχήματος». Ο ίδιος τύπος απεικονίζει. Για τη χθόνια σημασία του αλόγου: L. Μ a 11 e n, Das Pferd im Totenglauben, Jdh. 2S (1914) R. N. Thönges-Stringaris, Das Griechische Totenmahl, AM 80 (1965) Πολλοί νεώτεροι μελετητές δεν υποστηρίζουν μια συγκεκριμένη άποψη. Η. W. Shild-Xenidou, Boiotische Grab und Weihreliefs Archaischer und Klassischer Zeit, 1972, o. 143, αναφέρει πως οι νέοι στα βοιωτικά ανάγλυφα δεν παριστάνονται ως πολεμιστές αλλά ως ιππείς, που μπορεί να θεωρηθεί και ως έκφραση της κοινωνικής τους θέσης. Σύμφωνα με τους Pfuhl-Möbius, ό.π., σ. 313, η υπόθεση της κοινωνικής ένταξης του νεκρού στην τάξη των ιππέων δεν ευσταθεί πια. Για μια γενικότερη θεώρηση των απόψεων βλ. Μ. Τ. Co u i 11 ο u d, Les monuments funéraires de Rhénée, «Delos» XXX (1974) 304, όπου και σχετική βιβλιογραφία. 3. Ο ιππέας κρατάει φιάλη, όπως θα την κρατούσε και ένας θεός που δέχεται σπονδή, βλ. P f u h 1 - Μ ö b i u s, ό.π., σ. 31, όπου και σχετική βιβλιογραφία. 4. Βλ.π.χ. C. Blümel, ό.π.,σ.67, αρ.77(κ112), εικ.113. W. Schild-Xenidou, ό.π., σ Βλ. π.χ. Pfuhl-Möbius, ό.π., αρ Τα πρώτα παραδείγματα ανάγονται στον 7ο αι. και προέρχονται από τον κυκλαδικοϊωνικό χώρο: Α. Λ ε μ π έ σ η, ό.π., σ. 83 καί 95, όπου και η παλιότερη βιβλιογραφία. Στο τελευταίο τέταρτο του 6ου αι. έχουμε ανάλογα παραδείγματα και στην Αττική: G. Richter, The Archaic gravestones of Attica, 1961, αρ. 59, εικ Στα κλασικά χρόνια αφθονούν στις περισσότερες περιοχές. Ο ίδιος τύπος διατηρήθηκε στις ανάγλυφες στήλες και στα μεταγενέστερα χρόνια. 11

9 161 Ελένη Τρακοσοπούλου-Σαλακίδου ται σε μια μεγάλη σειρά από ανάγλυφα των ελληνιστικών χρόνων1. Οι τύποι των δύο μικρότερων μορφών, γνωστών από τον 4ο αι. στα ταφικά ανάγλυφα, συναντιούνται σε πλήθος από ελληνιστικές στήλες. Ταυτίζονται εύκολα με δούλους από το είδος των ρούχων τους2 σε συνδυασμό με τις χειρονομίες καθώς και τη γενικότερη αντίληψη στην απόδοσή τους. Η παρουσία τους στην παράσταση είναι καθοριστική και για την κοινωνική θέση των νεκρών3. Το δέντρο4 γύρω από το οποίο τυλίγεται ένα φίδι παριστάνεται πολύ συχνά στις επιτάφιες ελληνιστικές στήλες και σε μερικές περιπτώσεις μοιάζει να επαναλαμβάνεται σχεδόν πανομοιότυπα. Το μοτίβο του φιδιού5 πανάρχαιου χθόνιου συμβόλου εμφανίστηκε στην τέχνη τα μυκηναϊκά χρόνια6 και διατηρήθηκε μέχρι τα ελληνιστικά και ρωμαϊκά, ενώ ίσως μερικές από τις αρχαιότερες δοξασίες για το συμβολισμό του ξεχάστηκαν, όπως φαίνεται από την καθολική σχεδόν απεικόνισή του στα ταφικά μνημεία αυτών των χρόνων και την τυπική επανάληψή του. Παρά τη συχνότητα των επιμέρους εικονογραφικών στοιχείων της παράστασης στη στήλη του Κολινδρού ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο συνδυασμός των κύριων μορφών σε μια σύνθεση που αποτελεί, όπως θα φανεί στη συνέχεια, το πρωιμότερο από τα μέχρι τώρα γνωστά ανάλογα παραδείγματα. Παρόμοια παράσταση με αυτήν της στήλης του Μουσείου Δίου συναντούμε σε αρκετές επιτάφιες στήλες, όπως στην αρ. 263 του Αρχαιολογικού Μουσείου της Κωνσταντινούπολης από την Κύζικο και στην αρ του Εθνικού Μουσείου της Σόφιας από την Οδησσό ή την περιοχή της, που χρονολογούνται στα πρώιμα αυτοκρατορικά χρόνια7. Το ίδιο θέμα υπάρχει σε 1. Μ. Τ. Co u i 1 Ιο u d, ό.π., σ W. Barker, The costume on the grave-relief of Hegeso, A JA, 1924, σ Μ. T. Co u i 11 o u d, ό.π., σ H. Möbius, Hellenistische Grabreliefs, AA 84 (1969) Η εικόνα του δέντρου δηλώνει την ύπαρξη του τάφου μια και δέντρα φύτευαν δίπλα σ αυτούς: Μ. T. C ο u i 11 ο u d, ό.π., σ. 279, όπου και η παλιότερη βιβλιογραφία. 5. Σύμφωνα με παλιά λαϊκή πίστη, μελετημένη από τους ερευνητές, το φίδι είχε θεϊκή ή δαιμονική υπόσταση και δεν απεικόνιζε οποιονδήποτε νεκρό. Στα αρχαϊκά χρόνια θεα>ρούνταν το ζώο που μπορούσε να ενσαρκώσει το νεκρό, το ζώο των ψυχών. Ο ανθρωπομορφισμός των θεών είχε σαν συνέπεια και την εξημέρωση φιδιών και αλόγων, που έγιναν αρχικά τα ιερά τους ζώα, καθώς και των δαιμόνων ή ηρώων και στα μεταγενέστερα χρόνια οι σύντροφοί τους: K. R h ο m a i ο s, Tegeatische Reliefs, AM 39 (1914) 215. R. N. T h ö n- ges-stringaris, ό.π. 6. N. Kontoléon, Aspects de la Grèce préclassique (1970), σ E. P f u h 1 - H. M ö b i us, ό.π., αρ και 1312, πίν Ανάλογη σύνθεση υ πάρχει και σε δευτερεύουσα παράσταση στο κάτω τμήμα στήλης του 2ου μ.χ. αι., P f u h 1- Möbius, ό.π., αρ. 1310, πίν. 193, καθώς και στην αρ. 1375, πίν. 200, αυτοκρατορικών

10 Επιτάφια στήλη από τον Κολινδρό Πιερίας 163 μια ομάδα στηλών από τη Ν. Ρωσία, από τις οποίες οι περισσότερες ανάγονται στον Ιο αι. μ.χ.1 Συγγενικό παράδειγμα από το χώρο της Μακεδονίας είναι η στήλη, αρ. κατ. 9, του Μουσείου Φλώρινας από τη Βεύη που χρονολογείται επίσης στον Ιο και 2ο μ.χ. αι.2 Ανάλογη σύνθεση βρίσκουμε και στα λεγάμενα ανάγλυφα με παράσταση «Θράκα ιππέα»3. 4 Το ανάγλυφο χαρακτηρίζεται από τη χαμηλή αναγλυφική έξαρση και κατά συνέπεια την επιπεδότητα. Ωστόσο είναι φανερή η προσπάθεια του τεχνίτη να αποδώσει πλαστικά τους όγκους των μορφών του, κάτι που γίνεται ιδιαίτερα φανερό όχι μόνο σε μεγάλες επιφάνειες, όπως στο άλογο και στη νεαρή κοπέλα, αλλά και σε επιμέρους στοιχεία, όπως π.χ. στα κεφάλια των δύο κύριων μορφών. Θετική είναι η φροντίδα του στην καταγραφή των λεπτομερειών, που διαπιστώνεται στην απόδοση των κροσσωτών παρυφών του θώρακα του ιππέα, στην πειστική απόδοση των μαλλιών, κυρίως της κόρης, και στην πτυχολογία που παρά την κάποια τυπικότητα και γραμμικότητα είναι οργανωμένη σωστά, παρακολουθεί το σώμα και τις κινήσεις του, διαφοροποιεί τους όγκους. Θετική επίσης είναι και η προσπάθειά της προοπτικής απόδοσης του αναγλύφου μολονότι άτεχνη σε μερικά σημεία, όπως π.χ. στην προβολή του στήθους της γυναίκας ή του δεξιού της χεριού. Οι μορφές δεν αποδίδονται στις φυσικές τους διαστάσεις και υπάρχει κάποια δυσαναλογία σε μερικά επιμέρους στοιχεία, όπως στο υπερτονισμένο σε σχέση με το σώμα κεφάλι του ιππέα. Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα μη φυσιοκρατικής απόδοσης αποτελεί το άλογο που έχει αφύσικα χοντρό και κοντό λαιμό. Με την ίδια βέβαια αντίληψη απέδιδαν τα άλογα πολλοί τεχνίτες και σε προηγούμενα χρόνια, ακόμα και στα αρχαϊκά, θέλοντας πιθανώς να τονίσουν τη δύναμή τους4, το ίδιο μπορεί να επεδίωκε και ο τεχνίτης της στήλης. χρόνων. 1. G. Kieseritzky und C. W a t z i n g e r, Griechische Grabreliefs aus Südrussland (1909), σ. 116 κ.ε., αρ Φ.Πέχσας, «Μακεδονικά» 7 ( ), Χρον. Αρχ., 355, αρ. 261, πίν. 62, καί J. Touratsoglou, Anthroponymie Thrace en Macedoine Occidentale, στο «Pulpudeva» 2 (1976) 134, αρ. 10α. 3. Βλ. π.χ. G. I. Kazarow, Die Denkmäler des Thrakischen Reitergottes in Bulgarien (1938), αρ. 283 (5605), εικ Ανάλογο παράδειγμα: Κ. Γαλλής, Επιγραφαί εκ Λαρίσης, ΑΑΑ, 1972, 2, σ. 279, εικ. 3, όπου αναφέρονται άλλα δύο παρόμοια ανάγλυφα. Διάσπαρτα παραδείγματα βρίσκουμε ακόμα σ όλο το χώρο της Βαλκανικής. 4. Βλ. πρόχειρο παράδειγμα τα άλογα στις ζωφόρους του θησαυρού των Σιφνίων στους Δελφούς: S. D. Markman, The horse in Greek Art (1969), εικ. 25 και 26.

11 164 Ελένη Τρακοσοπούλου-Σαλακίδου Έντονες είναι οι κλασικιστικές τάσεις που χαρακτηρίζουν το ανάγλυφο και μας επιτρέπουν να το τοποθετήσουμε με κάποια ασφάλεια στα ύστερα ελληνιστικά χρόνια. Η μορφή του ιππέα, κυρίως το κεφάλι του, έχει μια μακρινή συγγένεια με τους Μακεδόνες ιππείς στις ζωφόρους του μνημείου του Αιμίλιου Παύλου στους Δελφούς το κεφάλι του αλόγου και η απόδοση του θώρακα θυμίζουν αντίστοιχο κεφάλι και θώρακα σε αναθηματικό ανάγλυφο από τη Σάμο του 2ου π.χ. αι.1. Παρά τη διαφορά στην ποιότητα το κεφάλι του ιππέα και το άλογο στυλιστικά βρίσκονται κοντότερα στις μορφές της ζωφόρου του ναού της Αρτέμιδος Λευκοφρυήνης στη Μαγνησία «επί Μαιάνδρω»2, 3 καθώς και σε κεφάλι από τη βόρεια ζωφόρο του ναού της Εκάτης στα Λαγηνά8, 4 5 που χρονολογούνται γύρω στα π.χ. Ακόμη, τα μαλλιά και τα χαρακτηριστικά του προσώπου του ιππέα και της γυναικείας μορφής θυμίζουν τα αντίστοιχα στο κεφάλι του νεκρού Πατερίνου και της Αγάθης στη στήλη (αρ. κ. 132) του Μουσείου της Βέροιας, που χρονολογείται στο τέλος του 2ου ή στις αρχές του 1ου π.χ. αι.4, από την οποία η στήλη του Κολινδρού πρέπει ίσως να είναι λίγο παλιότερη. Στα ίδια χρόνια μας οδηγεί η σύγκριση του κεφαλιού, πάλι, του ιππέα με το κεφάλι της στήλης αρ. 75 του Μουσείου της Περγάμου6. Οι παραπάνω παρατηρήσεις μας επιτρέπουν να χρονολογήσουμε την υστεροελληνιστική στήλη του Κολινδρού γύρω στα 100 π.χ. ή λίγο αργότερα. Στο ανώτερο τμήμα του κορμού της στήλης, συμμετρικά χαραγμένη πάνω από το νοητό κατακόρυφο άξονα της μορφής του ιππέα, η επιγραφή ΦΙ ΛΙΠΠΟΣ ΙΠΠΟΤΟΥ μας πληροφορεί το όνομα και το πατρώνυμο του νεκρού. Μια δεύτερη επιγραφή στο επιστύλιο της μετόπης χαρακτηρίζει τους νεκρούς: ΗΡΩΕΣ. Στην πρώτη επιγραφή το όνομα ΦΙΛΙΠΠΟΣ, τυπικό μακεδονικό όνομα, είναι γνωστό και σε άλλες περιοχές του ελλαδικού χώρου. Το όνομα ΙΠΠΟΤΗΣ6 το συναντάμε στη Θεσσαλία7, την Αμφίπολη8 και σε άλλες πει. U. Hausmann, Griechische Weihreliefs (I960), σ W. Fuchs, ό.π., εικ L. A 1 s ο h er, Griechische Plastik, IV (1957), σ. 126, εικ Γ. Τουράτσογλου, Πατερίνος Αντιγόνου, Ήρως, «Κέρνος» (1972), σ , πίν. 44, Ε. Pf u h 1 - Η. Möbius, ό.π., αρ. 1346, πίν Το όνομα στην ιωνική του μορφή γνωστό από πολλούς αρχαίους συγγραφείς, βλ. W. Pape, Wörterbuch der Griechischen Eigennamen, I, (1911), σ Στη Θεσσαλία το συναντούμε στη δωρική του μορφή: Λ. Αρβανιτοπούλου, Θεσσαλικαί επιγραφαί, ΑΕ 1924, σ. 167, αρ. 4, στ Το όνομα επίσης στη δωρική μορφή: Δ. Λ ο ζ α ρ ί δ η, Επιγραφή εξ Αμφιπόλεως,

12 Επιτάφια στήλη από τον Κολινδρό Πιερίας 165 ριοχές. Και στα δύο ονόματα κύριο συνθετικό η λέξη ίππος έχει ενδεχομένως σχέση με την κοινωνική τους τάξη. Το ύψος των γραμμάτων κυμαίνεται από μ. Εξαίρεση αποτελεί το Φ που η κεραία του κοντεύει τα 0.04 μ. Η μεταξύ τους απόσταση είναι μ. Τα γράμματα είναι προσεκτικά χαραγμένα- οι κεραίες τους απολήγουν σε πλατύτερα άκρα. Το καμπύλο μέρος του Φ είναι σχεδόν κυκλικό. Η οριζόντια κεραία του Π εξέχει από τα δύο κατακόρυφα σκέλη που είναι σχεδόν ίσα. Το Ο είναι λίγο μικρότερο από τα άλλα γράμματα. Στη δεύτερη επιγραφή στο «επιστύλιο»12 του πλαισίου του πίνακα τα γράμματα είναι μεγαλύτερα και αραιότερα χαραγμένα, αλλά εντελώς όμοια στη μορφή με τα γράμματα της α' επιγραφής. Ύψος γραμμάτων μ.- η μεταξύ τους απόσταση 0.05 μ. Η επιλογή της θέσης της επιγραφής αυτής και το μέγεθος των γραμμάτων δηλώνουν πιθανώς την πρόθεση του τεχνίτη να τονίσει τη σημασία της λέξης «ήρωες»3. Ενώ τα γράμματα είναι τοποθετημένα σε ίσες αποστάσεις στο κεντρικό τμήμα της επιγραφής ανάμεσα στα Ρ και Ω η απόσταση είναι διπλάσια: 0.10 μ. Μια μικρή φθορά, εκεί που θα περίμενε κανείς το Ω, δείχνει ότι στη διάρκεια της χάραξης ο τεχνίτης συνάντησε πιθανώς κάποια δυσκολία και αναγκάστηκε να μετατοπίσει το γράμμα στη θέση του Ε. Έτσι το τελικό Σ απέχει από την αντίστοιχη κάθετη γραμμή του επιστυλίου μ., ενώ το αρχικό El μ. Διαφορετικά τα δύο αυτά γράμματα θα ήταν εντελώς συμμετρικά χαραγμένα, με ίση δηλαδή απόσταση από τις ακμές του επιστυλίου. «Γέρας Αντ. Κεραμοπούλλου» (1953), σ. 165, στ. 12, όπου και παλιότερη βιβλιογραφία, ή SEG, XIII, Μ. Μ ι τ σ ο ύ, Επιγραφή εκ του Ιερού του Ασκληπιού εν Επιδαύρφ, ΑΕ, 1933, Αρχ. Χρον., σ. 10, στ. 39, ή SEG, XI, 414. Κι εδώ το όνομα με δωρική κατάληξη. 2. Οι διαστάσεις του «επιστυλίου» είναι: x 0.04 μ. 3. Η λέξη «ήρως» είναι ένας όρος που βρίσκεται πολύ συχνά στα ενεπίγραφα μνημεία των ελληνιστικών και μεταγενέστερων χρόνων, που προέρχονται από τις περιοχές βόρεια και ανατολικά από το Αιγαίο, όπως συμβαίνει και με την παράσταση του ιππέα. Πολλά και διάφορα είναι τα προβλήματα της ηρωολατρείας και των αφηρωισμένων νεκρών. Στην εποχή που μας ενδιαφέρει έχουμε πλήθος από επιτάφιες επιγραφές, όπου αναφέρεται η λέξη χωρίς άλλα στοιχεία για την τιμή ή τον αφηρωισμό του νεκρού από δημόσια ή ιδιωτική πρωτοβουλία, ενώ υπάρχουν άλλα παραδείγματα επιγραφών, όπου δηλώνεσαι ιδιαίτερα η ηρωοποίηση ιου νεκρού, καθορίζονται τελετές στον τάφο του κ.λ. Είναι πολύ δύσκολο στα ανάγλυφα όπου απλά αναφέρεται η λέξη ήρως ή ήρωες να ξεχωρίσει κανείς τον άγνωστο αφηρωισμένο νεκρό από τον πραγματικό ήρωα ή ισόθεο. Σίγουρα, η λέξη έχει χάσει την αρχική της αξία και σημασία: Ρ. Μ. F r a s e r, Rhodian Funerary Monuments (1977), σ καί 76-81, όπου και σχετική βιβλιογραφία.

13 166 Ελένη Τρακοσοπούλου-Σαλακίδου Ωστόσο, παρά τη διαφορά στο ύψος και την αραίωση, η ομοιότητα των γραμμάτων στις δυο επιγραφές δηλώνει ότι χαράκτηκαν σύγχρονα στα τέλη του 2ου ή στις αρχές του 1ου αι. π.χα Παρά τη σύγχρονη χάραξη υπάρχει ουσιαστική αντίφαση ανάμεσα στις δύο επιγραφές: ενώ η πρώτη επιγραφή αναφέρεται σ ένα νεκρό η δεύτερη δηλώνει περισσότερους ένα ανάλογο παράδειγμα δεν έγινε δυνατό να εντοπιστεί. Μια ενδεχόμενη ερμηνεία του προβληματικού αυτού στοιχείου είναι πως ένα δεύτερο όνομα επρόκειτο να χαραχτεί κάτω από το όνομα και το πατρωνυμικό του νεκρού. Η μεγάλη κενή επιφάνεια κάτω από την επιγραφή συνηγορεί για μια τέτοια υπόθεση που σημαίνει ότι το επιτάφιο σήμα, που στήθηκε βέβαια με αφορμή το θάνατο του Φιλίππου, γιου του Ιππότη, προοριζόταν ίσως να αποτελέσει σήμα και για κάποιο άλλο μέλος της οικογένειας του1 2. Από την άλλη μεριά αν δεχτούμε ότι η καθιστή γυναικεία μορφή, που ο εικονογραφικός της τύπος συνηγορεί στην άποψη να είναι η γυναίκα του, ήταν ήδη νεκρή3, μπορούμε να υποθέσουμε ότι το όνομά της παραλείπεται, γιατί πιθανώς ήταν ήδη γραμμένο πάνω σε μια δεύτερη, δική της στήλη, στημένη σε διπλανό τάφο στον αρχικό χώρο ενταφιασμού τους4. ΕΛΕΝΗ ΤΡΑΚΟΣΟΠΟΤΛΟΥ-ΣΑΛΑΚΙΔΟΤ 1. Η έλλειψη χαρακτηριστικών γραμμάτων, όπως π.χ. του Α δυσκολεύει κάπως τη χρονολόγηση των επιγραφών. Τα γράμματα είναι παρόμοια με αυτά της επιγραφής στη στήλη αρ του Αρχαιολ. Μουσείου Κωνσταντινουπόλεως, που χρονολογείται στα 100: Ρ f u h 1 - Μ ö b ί us, ό.π., αρ. 1170, πίν Ακόμη, μπορούν να συγκριθούν με τα γράμματα της στήλης του Πατερίνου: Γ. Τουράτσογλου, ό.π., καθώς και απελευθερωτικής επιγραφής από τη Λάρισα, που χρονολογείται στις αρχές του 1ου π.χ. οι. Κ. Γαλλή ς, Νέα επιγραφικά ευρήματα από τη Λάρισα, ΑΑΑ, 1980, 2, σ. 256, αρ. 3, εικ. 4. 5α-δ. 2. Σε πολλές επιτάφιες επιγραφές της εποχής αυτής αναγράφονται περισσότερα από δύο ονόματα νεκρών και σε μερικές περιπτώσεις και ζωντανών. 3. Ο όρος «ήρως» αναφέρεται σε αρκετές περιπτώσειτ και σε. γυναίκες (ηρωίς, ηρωίνη, ηρώσα), αν και κυρίως χαρακτηρίζει άντρες. Βλ. π.χ. Ε. Pfuhl -Η. Möbius, ό.π., αρ. 708, 716, 902, 968, 1581, 1586, 1589, , 2032, 2132, 2317, καθώς και αρ. 1937, 1970 και Επίσης σε τρεις επιγραφές από τη Βέροια, βλ. Μ. Δ ή μ ι τ σ α, ό.π., σ. 74, αρ. 71, Α. Ορλάνδος, Βέροιας Επιγραφαί ανέκδοτοι, ΑΔ 2 (1916) 154, αρ. 10, και J. Μ. R. Cormack, Inscriptions from Macedonia, BSA, 58, σ. 28, αρ Ανάλογη σκέψη έχει διατυπωθεί και σε άλλες περιπτώσεις και βασίζεται στα δεδομένα του οικογενειακού ταφικού συγκροτήματος των Ηρακλειωτών στον Κεραμεικό, όπου σε μαρμάρινη λήκυθο αναφέρεται το όνομα του νεκρού άντρα και σε διπλανή στήλη το όνομα της γυναίκας του: Α. Χριστοδουλοπούλου-Προυκάκη, Σημειώσεις για την ερμηνεία της στήλης της Ικαρίας, ΑΕ, 1976, σ. 99.

14 SUMMARY Eleni Trakosopoulou-Salakidou, Sepulchral stele from Kolindros-Pieria. The stele with index No of Thessaloniki Museum, is presently exhibited at the Dion Museum and was found at the rural area of Kolindros- Pieria. It is a rectangular stele (0,84x0,50m), with a pedimental rectangular crowning and relief within a tablet, framed by pillars and epistyle. The relief represents as the main figure a horseman dressed like a soldier; he is holding a bottle in his right hand. Facing him is a female figure seated on a stool. The two central figures are surrounded by young slaves. The representation s theme is unusual for grave stelae up to the Hellenistic years, although the same figures isolated appear very early in Greek art. On the upper part of the stele shows the inscription ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΙΠΠΟ ΤΟΥ and on the epistyle of the tablet ΗΡΩΕΣ. The stele is dating from the late 2nd or early 1st C B.C.

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης 6ο Γυµνάσιο Νέας Ιωνίας Τάξη:Α Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ.σάρδη Η ΘΕΑ ΑΘΗΝΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:ΣΕΒΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΪΟΣ 2015 Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΤΑΦΙΚΗ ΣΤΗΑΗ

ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΤΑΦΙΚΗ ΣΤΗΑΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΤΑΦΙΚΗ ΣΤΗΑΗ Στις άποθήκες τοϋ Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης φυλάσσεται μια ταφική στήλη, τυχαίο εύρημα από τό Καλαμωτό του Νομού Θεσσαλονίκης1 (πίν. 1). Πρόκειται γιά μια ορθογώνια πλάκα

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 Ιμάτιο, Από τι υλικό είναι; - Πώς είναι (σχήμα); 1) Το ιμάτιο είναι

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 3 Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. Αρχαϊκή, Κλασσική, Ελληνιστική, Ρωμαϊκή Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ

ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ 1. Στο ελεύθερο η είσοδος του χεριού πρέπει να γίνεται α με το χέρι ελαφρώς λυγισμένο έξω από το ύψος του ώμου β με το χέρι τεντωμένο έξω από το ύψος του ώμου γ με το χέρι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ: Μινωικός Πολιτισμός(3.000-1420) Μυκηναϊκός Πολιτισμός(1.600-1.100) Αρχαϊκή Εποχή(800-500)

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει:

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει: «Η αρχαιολογία είναι πάντα μαγεία και είναι πάντα το άγνωστο. Δεν ξέρουμε τι θα μας κρύψει και τι θα μας βγάλει η αυριανή μέρα. Ποτέ δεν πρέπει να απογοητευόμαστε, πάντα πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι ότι

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι

Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι Ο Άνθρωπος του Βιτρούβιου είναι ένα διάσημο σχέδιο με συνοδευτικές σημειώσεις του Λεονάρντο Ντα Βίντσι, που φτιάχτηκε περίπου το 1490 σε ένα από τα ημερολόγιά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Αρχαϊκή εποχή: o 6 ος αι. π.χ. Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης: Εποχή του Χαλκού

Διαβάστε περισσότερα

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου.

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. Διακρίνουμε τα εξής σχήματα - Οβάλ - Οβάλ μακρύ - Ορθογωνικό - Στρογγυλό - Τετραγωνικό - Τριγωνικό - Εξαγωνικό - Τραπεζοειδές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΑΛΜΑ ΚΑΘΙΣΜΕΝΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΜΟΡΦΗΣ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ ΠΕΛΛΑΣ*

ΑΓΑΛΜΑ ΚΑΘΙΣΜΕΝΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΜΟΡΦΗΣ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ ΠΕΛΛΑΣ* ΑΓΑΛΜΑ ΚΑΘΙΣΜΕΝΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΜΟΡΦΗΣ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ ΠΕΛΛΑΣ* Το μαρμάρινο άγαλμα γυναικείας μορφής καθισμένης σέ βράχο, που κοσμεί σήμερα το Μουσείο της Πέλλας, είναι τυχαίο εύρημα και προέρχεται από οικόπεδο

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις εμπιστοσύνης, ισορροπίας και ενδυνάμωσης

Ασκήσεις εμπιστοσύνης, ισορροπίας και ενδυνάμωσης Ασκήσεις εμπιστοσύνης, ισορροπίας και ενδυνάμωσης.. τα δύο σώματα γίνονται ένα σύστημα σωμάτων κι αποκτούν κοινό κέντρο βάρους, με ισοκατανομή δυνάμεων το κεφάλι, η πλάτη, η κοιλιά και οι γλουτοί βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Αρχιτεκτονική μελέτη: Βασιλεία Μανιδάκη αρχιτέκτων ΥΠΠΟΤ-ΥΣΜΑ Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

Στο προοπτικό ανάγλυφο για τη ευθεία του ορίζοντα χρησιμοποιούμε ένα δεύτερο κατακόρυφο επίπεδο Π 1

Στο προοπτικό ανάγλυφο για τη ευθεία του ορίζοντα χρησιμοποιούμε ένα δεύτερο κατακόρυφο επίπεδο Π 1 ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΑΝΑΓΛΥΦΟ Το προοπτικό ανάγλυφο, όπως το επίπεδο προοπτικό, η στερεοσκοπική εικόνα κ.λπ. είναι τρόποι παρουσίασης και απεικόνισης των αρχιτεκτονικών συνθέσεων. Το προοπτικό ανάγλυφο είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

9. Τοπογραφική σχεδίαση

9. Τοπογραφική σχεδίαση 9. Τοπογραφική σχεδίαση 9.1 Εισαγωγή Το κεφάλαιο αυτό εξετάζει τις παραμέτρους, μεθόδους και τεχνικές της τοπογραφικής σχεδίασης. Η προσέγγιση του κεφαλαίου γίνεται τόσο για την περίπτωση της συμβατικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στερεού. 3.2.8. Ποιες είναι οι δυνάμεις που ασκούνται; 3.2.9. Ένας Κύλινδρος Πάνω σε μια Σφήνα. Υλικό Φυσικής Χημείας

Ισορροπία στερεού. 3.2.8. Ποιες είναι οι δυνάμεις που ασκούνται; 3.2.9. Ένας Κύλινδρος Πάνω σε μια Σφήνα. Υλικό Φυσικής Χημείας 3.2.. 3.2.1. Ροπές και ισορροπία. Πάνω σε λείο οριζόντιο επίπεδο βρίσκεται μια ράβδος μήκους l=4m, η οποία μπορεί να στρέφεται γύρω από κατακόρυφο άξονα, ο οποίος διέρχεται από το μέσον της Ο. Ασκούμε

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ Α.Δ. LAKHSMI

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ Α.Δ. LAKHSMI ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ Α.Δ. LAKHSMI ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΠΡΩΤΗ ΑΣΚΗΣΗ: Αρχική Στάση : Αριστερό γόνατο στο πάτωμα και δεξί πόδι λυγισμένο σχηματίζοντας μια γωνία 90 μοιρών, Εισπνέεις καθώς σηκώνεις το αριστερό

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

2. τα ρωμαϊκά, που το λούκι έχει μετασχηματιστεί σε επίπεδο και έχει ενσωματωθεί στο καπάκι

2. τα ρωμαϊκά, που το λούκι έχει μετασχηματιστεί σε επίπεδο και έχει ενσωματωθεί στο καπάκι Οι αριθμοί αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, αλλά είναι σημαντικό να μελετήσουμε τον τρόπο που σημειώνονται οι αριθμοί που αποδίδουν στα σχέδια τις διαστάσεις του αντικειμένου. Οι γραμμές διαστάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι Υ Ο Μ Σ Η Φ Α Ρ Γ ΙΟ Α ΤΟ ΤΕΤΡ Μάθετε να γράφετε 4/5 ετών Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής να κάνετε στο σπίτι 2 Από το σχολείο στο σπίτι Από το σχολείο στο σπίτι

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση μηκών και ακτίνων καμπυλότητας σφαιρικών επιφανειών

Μέτρηση μηκών και ακτίνων καμπυλότητας σφαιρικών επιφανειών Μ7 Μέτρηση μηκών και ακτίνων καμπυλότητας σφαιρικών επιφανειών 1. Σκοπός Τα διαστημόμετρα, τα μικρόμετρα και τα σφαιρόμετρα είναι όργανα που χρησιμοποιούνται για την μέτρηση της διάστασης του μήκους, του

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΡΔΟΣ ΚΟΛΙΝ ΡΕΝΦΡΙΟΥ

ΛΟΡΔΟΣ ΚΟΛΙΝ ΡΕΝΦΡΙΟΥ ΛΟΡΔΟΣ ΚΟΛΙΝ ΡΕΝΦΡΙΟΥ O ΒΡΕΤΑΝΟΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΣΤΟ ΚΕΜΠΡΙΤΖ, ΑΦΟΥ ΤΑΡΑΞΕ ΤΑ ΝΕΡΑ ΔΙΑΤΥΠΩΝΟΝΤΑΣ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΠΩΣ ΟΙ ΈΛΛΗΝΕΣ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΙΝΔΟΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΑΛΛΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΕΣ..!!! Κομμάτια έκαναν οι

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί να μη χορεύω στις μύτες;

Γιατί να μη χορεύω στις μύτες; Γιατί να μη χορεύω στις μύτες; Κείμενο της Celia Sparger, φυσιοθεραπεύτριας της Sadler s Wells School, συγγραφέως των βιβλίων Anatomy of Ballet και Beginning Ballet. Η συγγραφέας εκφράζει τη βαθύτατη ευγνωμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το Geogebra Μωυσιάδης Πολυχρόνης Δόρτσιος Κώστας

Οδηγίες για το Geogebra Μωυσιάδης Πολυχρόνης Δόρτσιος Κώστας Οδηγίες για το Geogebra Μωυσιάδης Πολυχρόνης Δόρτσιος Κώστας Η πρώτη οθόνη μετά την εκτέλεση του προγράμματος διαφέρει κάπως από τα προηγούμενα λογισμικά, αν και έχει αρκετά κοινά στοιχεία. Αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟ ΤΩΝ ΚΑΒΙΡΩΝ (ΚΑΒΙΡΕΙΟ) Καβίρειο

ΙΕΡΟ ΤΩΝ ΚΑΒΙΡΩΝ (ΚΑΒΙΡΕΙΟ) Καβίρειο ΙΕΡΟ ΤΩΝ ΚΑΒΙΡΩΝ (ΚΑΒΙΡΕΙΟ) Καβίρειο Ιερό τοπικής λατρείας αφιερωμένο στον θεό Κάβιρο (γενειοφόρο θεό με στεφάνι κισσού στο κεφάλι και κάνθαρο στο χέρι υπόσταση του Διονύσου) και το Θεό Παίδα (θεϊκό παιδί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Ι. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ Α Ι. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Ι. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 8. Πανελλήνια Ιερά. Δελφοί και Ολυμπία Τα Πανελλήνια

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από:

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από: ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΛΕΠΑΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΝΙΚΟΣ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΓΙΑΡΙΚΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΚΙΚΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΦΗΡΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΖΕΡΒΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΝΑΣΤΟΥΛΗ ΑΚΗΣ ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων

8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων 8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων Βασική θεωρία Σύνθεση δυνάμεων Συνισταμένη Σύνθεση δυνάμεων είναι η διαδικασία με την οποία προσπαθούμε να προσδιορίσουμε τη δύναμη εκείνη που προκαλεί τα ίδια αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΡΕΟΣΚΟΠΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ

ΣΤΕΡΕΟΣΚΟΠΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΣΤΕΡΕΟΣΚΟΠΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ Η προοπτική εικόνα, είναι, όπως είναι γνωστό, η προβολή ενός χωρικού αντικειμένου, σε ένα επίπεδο, με κέντρο προβολής, το μάτι του παρατηρητή. Η εικόνα αυτή, θεωρούμε ότι αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Πουλιάσης Αντώνης Φυσικός M.Sc. 2 Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Γεωμετρική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 7. O Πολύκλειτος και η σχολή χαλκοπλαστικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό!

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Στα αρχαία χρόνια δεν υπήρχε ηλεκτρισμός, όπως σήμερα. Όμως οι άνθρωποι της εποχής ήθελαν να φωτίσουν τα σπίτια τους και τους ναούς τους! Χρησιμοποιούσαν, λοιπόν, τα., μικρά πήλινα,

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

# 43974 ΓΙΑ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΣΕ ΙΣΧΥ Η ΕΓΓΥΗΣΗ, ΠΑΡΑΚΑΛΩ, ΠΡΙΝ ΠΡΟΒΕΙΤΕ ΣΤΗ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΟΡΓΑΝΟΥ, ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΕΤΕ ΤΙΣ ΟΔΗΓΙΕΣ

# 43974 ΓΙΑ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΣΕ ΙΣΧΥ Η ΕΓΓΥΗΣΗ, ΠΑΡΑΚΑΛΩ, ΠΡΙΝ ΠΡΟΒΕΙΤΕ ΣΤΗ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΟΡΓΑΝΟΥ, ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΕΤΕ ΤΙΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Πολυόργανο # 43974 ΓΙΑ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΣΕ ΙΣΧΥ Η ΕΓΓΥΗΣΗ, ΠΑΡΑΚΑΛΩ, ΠΡΙΝ ΠΡΟΒΕΙΤΕ ΣΤΗ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΟΡΓΑΝΟΥ, ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΕΤΕ ΤΙΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗΣ ΠΟΛΥΟΡΓΑΝΟΥ # 43974

Διαβάστε περισσότερα

2.2. Συμβολή και στάσιμα κύματα. Ομάδα Γ.

2.2. Συμβολή και στάσιμα κύματα. Ομάδα Γ. 2.2. Συμβολή και στάσιμα κύματα. Ομάδα Γ. 2.2.21. σε γραμμικό ελαστικό μέσο. Δύο σύγχρονες πηγές Ο 1 και Ο 2 παράγουν αρμονικά κύματα που διαδίδονται με ταχύτητα υ=2m/s κατά μήκος ενός γραμμικού ελαστικού

Διαβάστε περισσότερα

10 ΤΟ ΑΘΛΗΜΑ - Η ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΑ ΣΤΥΛ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

10 ΤΟ ΑΘΛΗΜΑ - Η ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΑ ΣΤΥΛ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 10 ΤΟ ΑΘΛΗΜΑ - Η ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΑ ΣΤΥΛ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΤΟ ΑΘΛΗΜΑ - Η ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΑ ΣΤΥΛ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 11 ΜΕΡΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗ 62 ΠΕΤΑΛΟΥΔΑ ΠΕΤΑΛΟΥΔΑ 63 λάκτισμα" τα γόνατα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ. Στοιχεία τοπογραφικών χαρτών

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ. Στοιχεία τοπογραφικών χαρτών ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ Στοιχεία τοπογραφικών χαρτών ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Τοπογραφικοί χάρτες Βασικό στοιχείο του χάρτη αποτελεί : το τοπογραφικό υπόβαθρο, που αναπαριστά µε τη βοήθεια γραµµών (ισοϋψών)

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (μάθημα κατεύθυνσης) Τι είναι η δομή και η σύνθεση ενός εικαστικού έργου. Είναι η οργάνωση όλων των στοιχείων ενός έργου σε ένα ενιαίο σύνολο με στόχο να εκφράσουν κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕΡΟΣ Α ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΖΕΛΕΠΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΩ, ΕΡΕΥΝΩ ΕΚΦΡΑΖΟΜΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ 9 ο ΜΑΘΗΜΑ ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ Πότε κάνουμε ομαδοποίηση των παρατηρήσεων; Όταν το πλήθος των τιμών μιας μεταβλητής είναι αρκετά μεγάλο κάνουμε ομαδοποίηση των παρατηρήσεων. Αυτό συμβαίνει είτε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΗΣ ΜΕ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΕ 2 ΕΠΙΠΕΔΑ (εκδοχή Σεπτεμβρίου 2014) Ε.Μ.Π.

ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΗΣ ΜΕ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΕ 2 ΕΠΙΠΕΔΑ (εκδοχή Σεπτεμβρίου 2014) Ε.Μ.Π. ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΗΣ ΜΕ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΑ (εκδοχή Σεπτεμβρίου 04) Ε.Μ.Π. (παρατηρήσεις για τη βελτίωση των σημειώσεων ευπρόσδεκτες) Παράσταση σημείου. Σχήμα Σχήμα

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Στο ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη Κρήτη, έχουν εντοπιστεί από τους αρχαιολόγους τέσσερις θεατρικοί χώροι διαφορετικών εποχών.

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕ ΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ ΥΟ (2)

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕ ΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ ΥΟ (2) AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕ ΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ ΥΟ (2) ΖΗΤΟΥΝΤΑΙ: 1. Αρμονική απεικόνιση του θέματος στον

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ. Γενικές αρχές και έννοιες

ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ. Γενικές αρχές και έννοιες ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ Γενικές αρχές και έννοιες Στο σύστημα προβολής κατά Monge δεν μας δίνεται η δυνατότητα ν αντιληφθούμε άμεσα τα αντικείμενα του χώρου, παρά μόνο αφού συνδυάσουμε τις δύο προβολές του αντικειμένου

Διαβάστε περισσότερα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Θέμα της διδακτικής πρότασης Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να εξοικειωθούν με τους τύπους, τα ονόματα και τις χρήσεις των αγγείων της αρχαιότητας.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ...

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ... Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου 1) Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που εμφανίστηκαν στον ελλαδικό χώρο κατά την εποχή του χαλκού: Α.. Β.. Γ... 2) Επιλέξτε ποιες λέξεις της στήλης Β

Διαβάστε περισσότερα

1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων?

1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων? ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ - Εξεταστέα ύλη Β εξαμήνου 2011 1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων? Τρεις μέθοδοι προβολών

Διαβάστε περισσότερα

της ΓΕΩΛΟΓΙΚΗΣ ΠΥΞΙΔΑΣ

της ΓΕΩΛΟΓΙΚΗΣ ΠΥΞΙΔΑΣ Οδηγίες Χρήσης της ΓΕΩΛΟΓΙΚΗΣ ΠΥΞΙΔΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ και ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΕΩΝ Αθήνα 2010-1- Με τη γεωλογική πυξίδα μπορούμε να μετρήσουμε τα στοιχεία των επιπέδων των γεωλογικών επιφανειών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html Ο Οινοπίωνας, ήταν γιος του θεού Διόνυσου και της Αριάδνης, κόρης του Μίνωα και θεωρείται ο πρώτος μυθικός βασιλιάς της Χίου. Δίδαξε στους κατοίκους την τέχνη της αμπελουργίας και την παραγωγή του καλύτερου

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Η διάκριση του φύλου στα καναρίνια αποτελούσε και αποτελεί ένα πάγιο ερώτημα των ερασιτεχνών εκτροφέων καναρινιών. Πόσοι από μας που ερασιτεχνικά και μόνο από αγάπη εκτρέφουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΘΛΗΤΡΙΩΝ Ρ.Γ. Έτη γέννησης 1994-1995-1996-1997 ΙΟΥΛΙΟΣ 2009

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΘΛΗΤΡΙΩΝ Ρ.Γ. Έτη γέννησης 1994-1995-1996-1997 ΙΟΥΛΙΟΣ 2009 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΘΛΗΤΡΙΩΝ Ρ.Γ. Έτη γέννησης 99-99-996-997 ΙΟΥΛΙΟΣ 009 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ Σωματομετρικός έλεγχος Μέτρηση ύψους Μέτρηση βάρους Έλεγχος άρθρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 11η Αποκλίσεις Σπονδυλικής Στήλης

Διάλεξη 11η Αποκλίσεις Σπονδυλικής Στήλης ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 11η Αποκλίσεις Σπονδυλικής Στήλης Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Στάση Σώματος Ο όρος σωστή στάση

Διαβάστε περισσότερα

2.2. Συμβολή και στάσιμα κύματα.

2.2. Συμβολή και στάσιμα κύματα. 2.2. Συμβολή και στάσιμα κύματα. 2.2.1. Συμβολή και μέγιστο πλάτος Σε δύο σημεία μιας ευθείας ε βρίσκονται δύο σύγχρονες πηγές κυμάτων Ο 1 και Ο 2 οι οποίες παράγουν κύματα με πλάτος Α=2cm και μήκος κύματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 05 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΠΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικό Σχέδιο. Ενότητα 2: Μηχανολογικό Σχέδιο - Σχεδίαση όψεων

Τεχνικό Σχέδιο. Ενότητα 2: Μηχανολογικό Σχέδιο - Σχεδίαση όψεων Τεχνικό Σχέδιο Ενότητα 2: Μηχανολογικό Σχέδιο - Σχεδίαση όψεων Διάλεξη 2η Παναγής Βοβός Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών ΤΕΧΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας Φοίβος Αργυρόπουλος ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΣΙΝΑ Πανίερο έγινε το Θριάσιο πεδίο από τη στιγμή που η θεά Δήμητρα θέλησε να εκφράσει την ευγνωμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΘΕΣΕΙΣ ΒΡΟΓΧΙΚΗΣ ΠΑΡΟΧΕΤΕΥΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΘΕΣΕΙΣ ΒΡΟΓΧΙΚΗΣ ΠΑΡΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΘΕΣΕΙΣ ΒΡΟΓΧΙΚΗΣ ΠΑΡΟΧΕΤΕΥΣΗΣ Τα ακόλουθα σχεδιαγράμματα απεικονίζουν τις θέσεις βρογχικής παροχέτευσης, που είναι απαραίτητες για την παροχέτευση κάθε τμήματος των πνευμόνων. Στα σχεδιαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Άσκηση 1. (Ροπή αδράνειας - Θεμελιώδης νόμος στροφικής κίνησης)

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Άσκηση 1. (Ροπή αδράνειας - Θεμελιώδης νόμος στροφικής κίνησης) ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Άσκηση. (Ροπή αδράνειας - Θεμελιώδης νόμος στροφικής κίνησης) Ένας ομογενής οριζόντιος δίσκος, μάζας Μ και ακτίνας R, περιστρέφεται γύρω από κατακόρυφο ακλόνητο άξονα z, ο οποίος διέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ Επικοινωνία και συνεννόηση μεταξύ καθηγητή Φ.Α και μαθητών Καλύτερη συνεργασία Εξοικονόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 6. Οι χρυσελεφάντινοι κολοσσοί του Φειδία και

Διαβάστε περισσότερα

F r. www.ylikonet.gr 1

F r. www.ylikonet.gr 1 3.5. Έργο Ενέργεια. 3.5.1. Έργο δύναµης- ροπής και Κινητική Ενέργεια. Το οµοαξονικό σύστηµα των δύο κυλίνδρων µε ακτίνες R 1 =0,1m και R =0,5m ηρεµεί σε οριζόντιο επίπεδο. Τυλίγουµε γύρω από τον κύλινδρο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θέµα ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο : ΚΥΜΑΤΑ Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και ποιες λανθασµένες; α Η υπέρυθρη ακτινοβολία έχει µήκη κύµατος µεγαλύτερα από

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΦΑΡΜΑ

Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΦΑΡΜΑ Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΦΑΡΜΑ Από Ειρήνη Πετράκη (δασκάλα / σύμβουλο ΣΧ.Τ.) ΦΑΡΜΑ ομές ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΜΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1 Ο 40λεπτο Τα ζώα της φάρμας ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ Ζώα της φάρμας ή αλλιώς ήμερα ζώα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΛΥΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Μάθημα: ΣΧΕΔΙΟ ΜΟΔΑΣ (358) Ημερομηνία: Τρίτη, 01 Ιουνίου 2010 Ώρα εξέτασης: 11.00

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο προπονητών επιτραπέζιας αντισφαίρισης

Σεμινάριο προπονητών επιτραπέζιας αντισφαίρισης Σεμινάριο προπονητών επιτραπέζιας αντισφαίρισης Βασικές δεξιότητες 1)Κατάλληλη ρακέτα 2)Σωστός τρόπος κρατήματος 3)Διδασκαλία βασικών χτυπημάτων και σωστή στάση 4)Σέρβις 5)Εκμάθηση τεχνικής χτυπημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Ο ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ Δρ. ΜΑΡΙΑ ΦΕΡΕΝΤΙΝΟΥ 2008-2009

ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Ο ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ Δρ. ΜΑΡΙΑ ΦΕΡΕΝΤΙΝΟΥ 2008-2009 ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Ο ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ Δρ. ΜΑΡΙΑ ΦΕΡΕΝΤΙΝΟΥ 2008-2009 Τοπογραφικοί Χάρτες Περίγραμμα - Ορισμοί - Χαρακτηριστικά Στοιχεία - Ισοϋψείς Καμπύλες - Κατασκευή τοπογραφικής τομής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Στα 1849 ο Sir David Brewster περιγράφει τη μακροσκοπική μηχανή λήψης και παράγονται οι πρώτες στερεοσκοπικές φωτογραφίες (εικ. 5,6).

Στα 1849 ο Sir David Brewster περιγράφει τη μακροσκοπική μηχανή λήψης και παράγονται οι πρώτες στερεοσκοπικές φωτογραφίες (εικ. 5,6). ΣΤΕΡΕΟΣΚΟΠΙΑ Η στερεοσκοπία είναι μια τεχνική που δημιουργεί την ψευδαίσθηση του βάθους σε μια εικόνα. Στηρίζεται στο ότι η τρισδιάστατη φυσική όραση πραγματοποιείται διότι κάθε μάτι βλέπει το ίδιο αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 15 ΙΟΥΝΙΟΥ 015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

4.1.α. Κρούσεις. Κρούσεις. 4.1.21. Ενέργεια Ταλάντωσης και Ελαστική κρούση. 4.1.22. Κρούση και τριβές. 4.1.23. Κεντρική ανελαστική κρούση

4.1.α. Κρούσεις. Κρούσεις. 4.1.21. Ενέργεια Ταλάντωσης και Ελαστική κρούση. 4.1.22. Κρούση και τριβές. 4.1.23. Κεντρική ανελαστική κρούση 4.1.α.. 4.1.21. Ενέργεια Ταλάντωσης και Ελαστική κρούση. Μια πλάκα µάζας Μ=4kg ηρεµεί στο πάνω άκρο ενός κατακόρυφου ελατηρίου, σταθεράς k=250ν/m, το άλλο άκρο του οποίου στηρίζεται στο έδαφος. Εκτρέπουµε

Διαβάστε περισσότερα

Επαλληλία Αρµονικών Κυµάτων. Επιµέλεια: Μιχάλης Ε. Καραδηµητρίου, MSc Φυσικός. http://www.perifysikhs.com

Επαλληλία Αρµονικών Κυµάτων. Επιµέλεια: Μιχάλης Ε. Καραδηµητρίου, MSc Φυσικός. http://www.perifysikhs.com Επαλληλία Αρµονικών Κυµάτων - εκέµβρης 2014 Επιµέλεια: Μιχάλης Ε. Καραδηµητρίου, MSc Φυσικός http://www.perifysikhs.com 1. Θέµα Α - Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1.1. ύο σύγχρονες κυµατικές πηγές Α και

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το SKETCHPAD Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας. Με την εκτέλεση του Sketchpad παίρνουμε το παρακάτω παράθυρο σχεδίασης:

Οδηγίες για το SKETCHPAD Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας. Με την εκτέλεση του Sketchpad παίρνουμε το παρακάτω παράθυρο σχεδίασης: Οδηγίες για το SKETCHPAD Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας Με την εκτέλεση του Sketchpad παίρνουμε το παρακάτω παράθυρο σχεδίασης: παρόμοιο με του Cabri με αρκετές όμως διαφορές στην αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 26η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Χριστιανούπολη, Ι.Ν. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Σημαντικό οικοδομικό συγκρότημα του 11ου- 12ου αιώνα, που αποτελείται από τον οκταγωνικού τύπου ναό και το επισκοπικό

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα