Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΠΙΚΟΥΡΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΛΟΥΚΡΗΤΙΟ ομιλία του Λεωνίδα Α.Αλεξανδρίδη στον Κήπο Αθηνών στις 17/1/2013

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΠΙΚΟΥΡΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΛΟΥΚΡΗΤΙΟ ομιλία του Λεωνίδα Α.Αλεξανδρίδη στον Κήπο Αθηνών στις 17/1/2013"

Transcript

1 Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΠΙΚΟΥΡΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΛΟΥΚΡΗΤΙΟ ομιλία του Λεωνίδα Α.Αλεξανδρίδη στον Κήπο Αθηνών στις 17/1/ Υπάρχει γενική αντίληψη ότι η ιδέα της προόδου ήταν σχεδόν απούσα στην αρχαιότητα. Δεν έχουν βρεθεί ίχνη της ούτε στον Σωκράτη, ούτε στον Πλάτωνα, ούτε στους στωικούς μέχρι τον Σενέκα. Είναι βέβαιο ότι η ιδέα αυτή παρουσιάστηκε αργά και παρέμεινε για μεγάλο χρονικό διάστημα νεφελώδης. Στον Μεσαίωνα έλλειψε από τους σχολαστικούς, και δεν ζωντάνεψε παρά στην Αναγέννηση. Προξενεί εντύπωση, γιατί ο άνθρωπος χρειάστηκε τόσο χρόνο να αντιληφθεί την κίνηση που τον πηγαίνει προς τα μπρός, που τον κάνει να αναζητά ακατάπαυστα και να βρίσκει το καλύτερο. - Ανταγωνισμός ανάμεσα στην θεμελιώδη ιδέα κάθε θρησκείας και στην ιδέα της προόδου. Η ιδέα της προόδου βρίσκεται σε ανταγωνισμό με την θρησκευτική ιδέα, και εάν η μια παρέμεινε για πολύ χρόνο βουβή, είναι γιατί η άλλη παρέμενε κυρίαρχη για πολύ χρόνο. Αντίθετα, με την ανάπτυξη των φυσιοκρατικών συστημάτων, έχουμε αργά ή γρήγορα και την ανάπτυξη της έννοιας της προόδου. Η πίστη στην πρόοδο, είναι η πίστη στην κατωτερότητα του παρελθόντος σε σχέση με το παρόν και το μέλλον. Οι περισσότερες θρησκείες, αντίθετα, αποδίδουν σε μια παντοδυναμία την προέλευση των πραγμάτων που δημιουργεί τον κόσμο και τον άνθρωπο κατ εικόνα της: αντιλαμβανόμαστε τότε δύσκολα έναν κόσμο που, από την προέλευσή του και βγαίνοντας από τα χέρια του δημιουργού, θα ήταν ατελής και κακός. Φαίνεται ότι, για να αναζητήσουμε το καλό, πρέπει μάλλον να γυρίσουμε προς την αρχή των πραγμάτων, προς την εποχή όπου ο κόσμος ήταν κατά κάποιο τρόπο πιο θεϊκός, καθώς ήταν πιο νέος. Το να γυρίσουμε πίσω στους αιώνες, σημαίνει να πλησιάσουμε τον Θεό. Όλες οι θρησκείες είναι έτσι αναγκασμένες να εξηγήσουν το κακό που βρίσκεται μέσα στον κόσμο από ξεπεσμό, αντί να εξηγήσουν το καλό που βρίσκεται σ αυτόν από την πρόοδο. Θα πρέπει να προσθέσουμε στην λατρεία των θεών και την λατρεία των προγόνων και των ηρώων, που συνδέεται στενά με αυτήν. Κατά τη διάρκεια της πρώτης περιόδου της ζωής, οι γονείς εμφανίζονται στα παιδία μάλλον ως ανώτερα όντα παρά ως ίσα, και ποτέ δεν χάνουν τελείως τον χαρακτήρα αυτόν μπροστά στα μάτια τους. Εκτός τούτου οι ίδιοι οι γονείς πάντα συνηθίζουν να υποβιβάζουν το παρόν και να δηλώνουν ότι ήταν καλύτερη η εποχή που χαιρόντουσαν τα νιάτα τους και τη δύναμή τους. Εξαιτίας αυτής της διπλής ψευδαίσθησης που παράγεται από τον σεβασμό των παιδιών και από μια φυσική αλληλουχία ιδεών, φαντάζονταν την παρακμή, τον εκφυλισμό των ανθρώπων και του κόσμου. Οι πρόγονοι μας, τους οποίους δεν γνωρίσαμε και των οποίων η παράδοση ομόρφαινε τα κατορθώματά τους, μας φαίνονται περισσότερο σοφοί και δυνατοί από τους πατέρες μας. Μπορούμε πάντοτε να μετρηθούμε με τους ζωντανούς και να κρίνουμε την υπεροχή τους. Δεν μπορούμε να μετρηθούμε με τους νεκρούς, που το μέγεθος τους έχει τάση να μεγαλώνει στην μνήμη των ανθρώπων, όπως έβλεπαν να μεγαλώνει κάτω από το βλέμμα των θεών του Ομήρου. Η ανάμνηση δεν μεγαλώνει τα πράγματα όσο και η φαντασία, κυρίως όταν υπάρχει βοήθεια από θρησκευτικό σεβασμό. Οι πρώτοι άνθρωποι, ήταν λοιπόν η δυνατή ράτσα. Θεϊκό αίμα κυλούσε στις φλέβες τους, ήταν παιδιά των θεών. Και λίγο-λίγο οι θεοί, οι πρόγονοι, το παρελθόν συγχέονται σε μια και μόνη λατρεία. Κάθε θρησκεία τείνει έτσι να γίνει η λατρεία του παρελθόντος. Κατά συνέπεια, εάν κάποια μέρα ο άνθρωπος θελήσει να πραγματοποιήσει ένα ιδεώδες ευτυχισμένης ζωής, έναν χρυσό αιώνα σχεδιασμένο σε αντίθεση με την παρούσα εποχή, αυτό δεν θα βρίσκεται στο μέλλον, αλλά θα το τοποθετήσει φυσικότατα στο παρελθόν. Η θρησκεία και η παράδοση φαίνεται να μας λένε: για να αντικρύσετε το ιδεώδες που αναζητάτε, μην 1

2 κοιτάτε μπροστά σας, να κοιτάτε πίσω σας. Γυρίστε πίσω. Αλλά αυτό το ιδεώδες που βρίσκεται έτσι πίσω μας, μας ξεφεύγει. Γυρίζοντας πίσω προς αυτό, το χάνουμε και το βλέπουμε να χάνεται στα αχανή βάθη του παρελθόντος. Τίποτα πιο ασύμβατο με το πνεύμα των πρωτόγονων θρησκειών, από την αντίληψη μιας προόδου που πραγματοποιείται κάθε μέρα στην ανθρωπότητα, μιας καλύτερης κατάστασης όπου θα μπορούσαμε να την φτάσουμε με μόνο τις ίδιες μας τις δυνάμεις και χωρίς θεϊκή βοήθεια: ο άνθρωπος, μόνος του, δεν μπορεί παρά να αποτύχει και να πέσει. Αλλά για να σηκωθεί ξανά και να κάνει ένα βήμα μπροστά, έχει ανάγκη από μια ανώτερη δύναμη. Είναι η θεωρία της πτώσης που είναι αντίθετη με αυτήν της προόδου. - Η ιδέα της προόδου είναι συνυφασμένη με κάθε φυσιοκρατική και αισθησιοκρατική θεωρία. Περιλαμβανόταν στα συστήματα του Επίκουρου και του Δημόκριτου. Αντίθετα, όταν η θρησκεία παραμεριστεί, μπορούμε να αντιληφθούμε θεωρία του κόσμου που θα έχει σαν βασική της αρχή ή σαν συνέπεια την πίστη σε μια εξέλιξη, σε μια αργή πρόοδο στο χρόνο. Πράγματι είμαστε αναγκασμένοι να ανατρέξουμε, με τον Δημόκριτο ή τον Επίκουρο, στην υπόθεση ενός αρχικού χάους που οργανώνεται σιγά-σιγά με τους νόμους της μηχανικής και με την δράση του αυθορμητισμού. Αυτή η βαθμιαία οργάνωση του κόσμου συνιστά ήδη μια εξέλιξη, τουλάχιστον μια τυπική πρόοδο. Κατόπιν, όταν πρόκειται να εμφανισθεί ο άνθρωπος στον ΚΟΣΜΟ όπως αυτός είναι έτσι κατασκευασμένος, είναι αδύνατο να υποθέσουμε ότι η ανθρωπότητα έφτασε με την πρώτη στο σημείο του πολιτισμού όπου την βρίσκουμε να έχει φτάσει. Από τη στιγμή που ο άνθρωπος δεν παίρνει από τα χέρια του θεού δημιουργού τον πολιτισμό του έτοιμο, θα πρέπει να τον δημιουργήσει μόνος του με τον καιρό, να δώσει ο ίδιος στον εαυτό του την γλώσσα, αυτό το πρώτο εργαλείο, κατόπιν όλα τα άλλα εργαλεία. Πρέπει η νόησή του να αναπτύσσεται βαθμιαία, τα ήθη του να εξαγνίζονται, ώστε να γεννηθεί η κοινωνία και να υποστεί η ίδια μια εξέλιξη στο πέρασμα των αιώνων. Επίσης κάθε μη θρησκευτική θεωρία για τον κόσμο υποθέτει σαν πόρισμα και σαν επιβεβαίωση μια ιστορία της προόδου του ανθρώπου. Δεν μπορούμε να αποκλείσουμε το θαύμα από τον κόσμο χωρίς να το αποκλείσουμε από την ανθρωπότητα. Και, η μόνη υπόθεση που αποκλείει τελείως το θαύμα, είναι αυτή ενός αργού και συνεχούς μετασχηματισμού στο χρόνο, μιας πορείας βήμα- βήμα προς τα μπρος. Έτσι γίνεται ανώφελη η επίκληση του θαύματος, και η ιδέα της προόδου έρχεται να αντιταχθεί σε αυτήν της δημιουργίας. Οι αισθησιοκρατικές θεωρίες ασχολούνται με την νόηση προϊόν της αίσθησης, προκειμένου να κάνουν από αυτήν χάρισμα άμεσα αντιληπτό από διαίσθηση το αληθινό και το αγαθό. Όλες οι ανθρώπινες γνώσεις γίνονται πλέον αντιληπτές ως ένας σωρός συσσωρευμένων αισθητηριακών αντιλήψεων. Και, αυτός ο σωρός αυξάνει ασταμάτητα όσο προχωρά ο χρόνος. Ο χρόνος γίνεται λοιπόν ο βασικός παράγοντας όλων των γνώσεων μας, και το ανθρώπινο πνεύμα δεν είναι περισσότερο από ένα είδος μεγάλου αισθητήρα που προσφέρει από αιώνα σε αιώνα μια επιφάνεια απλωμένη σε όλες τις δυνατές εντυπώσεις. Για ένα ον που αισθάνεται ή για μια ομάδα όντων που αισθάνονται το γεγονός της διάρκειας από μόνο του συνιστά πρόοδο, επειδή κάθε νέα στιγμή θα μπολιάζει νέες αισθητηριακές αντιλήψεις στο σωρό των αισθήσεων που έχουν ήδη αποκτηθεί. Επίσης η ιδέα της προόδου φαίνεται να έχει εμφανιστεί πρώτα στις θεωρίες που έχουν κατά προτίμηση θεωρήσει τον άνθρωπο ως το ον που αισθάνεται. Συνοψίζοντας, η ιδέα της προόδου ή της εξέλιξης είναι συνυφασμένη με όλες τις φυσιοκρατικές και αισθησιοκρατικές θεωρίες. Περιλαμβανόταν στο σύστημα του Επίκουρου και του Δημόκριτου όπως και σε κάθε άλλο ανάλογο σύστημα. Μένει να μάθουμε εάν ο Επίκουρος ήταν ένας από τους σπάνιους διανοητές της αρχαιότητας που θεωρούσαν τον άνθρωπο επιδεκτικό προόδου. Και γι αυτό είναι που πρέπει να ερευνήσουμε τα κείμενα του Επίκουρου και του Λουκρήτιου. 2

3 2. Κείμενα του Λουκρήτιου και του Επίκουρου, που δείχνουν μέχρι ποιο σημείο έφτασε η ιδέα της προόδου στην επικούρεια φιλοσοφία. Σε ένα απόσπασμα από την επιστολή προς Ηρόδοτο, ο Επίκουρος λέει ότι τα διάφορα όντα, συμπεριλαμβανομένου και του ανθρώπου, έχουν την προέλευση τους από τον κόσμο όπου κατοικούν και όχι έξω από αυτόν. Αφού επανέφερε έτσι την ύπαρξη του ανθρώπου σε μια τελείως γήινη και φυσική προέλευση, αφιερώνει κάποιες λέξεις στον ανθρώπινο πολιτισμό: «Πρέπει να δεχθούμε, λέει, στους ανθρώπους η εμπειρία και η αναγκαιότητα ήρθαν συχνά σε βοήθεια στη φύση. Ο λογισμός τελειοποίησε τα δεδομένα της φύσης και πρόσθεσε νέες ανακαλύψεις, εδώ πιο γρήγορα, εκεί πιο αργά. Πότε διασχίζοντας τις περιόδους του χρόνου από την εποχή του απείρου, πότε σε περιόδους πιο σύντομες.» ( Διογένης Λαέρτιος, X, 75.) Σε αυτές τι λίγες γραμμές βλέπουμε να υποδεικνύονται οι τρείς κύριες αιτίες της προόδου στην ανθρωπότητα, η εμπειρία που μας διδάσκει ( ΔΙΔΑΧΘΗΝΑΙ), η αναγκαιότητα που μας σπρώχνει ( ΑΝΑΓΚΑΣΘΗΝΑΙ), τέλος η λογική ( ΛΟΓΙΣΜΟΣ) που αναπτύσσει όλες τις έννοιες που δεχόμαστε από τη φύση και που δημιουργεί την επιστήμη. Εξάλλου βρίσκουμε εδώ σημειωμένο τον τόσο σημαντικό ρόλο του χρόνου που, πολλαπλασιάζοντας ασταμάτητα τις εμπειρίες, κάνει πάντοτε δυνατή, σε μια χρονική περίοδο μικρότερη ή μεγαλύτερη, την λύση ενός λιγότερο ή περισσότερο δύσκολου προβλήματος. Ο Επίκουρος φέρνει σαν παράδειγμα την γλώσσα, που ο άνθρωπος απόκτησε αυθόρμητα και την τελειοποίησε λίγο-λίγο, με πολύχρονη εργασία. Η μέθοδος της σύγχρονης κοινωνιολογίας χρησιμοποιείται για πρώτη φορά από τον Λουκρήτιο. Στον Λουκρήτιο βρίσκουμε πραγματική και πλήρη ανάλυση, για τις διαδοχικές προόδους της ανθρωπότητας. Κατ αρχήν στο 5 ο Βιβλίο του Περί της Φύσεως των Πραγμάτων υπάρχει προσπάθεια να καταστρέψει τους μύθους για τον χρυσό αιώνα και να διαψεύσει τις φαντασίες των ποιητών και των θεολόγων. Ίσως δεν έχουμε αντιληφθεί αρκετά ότι δεν ήταν καθόλου δυνατό να καταργήσουμε την θεολογική αντίληψη του χρυσού αιώνα χωρίς να την αντικαταστήσουμε με την εντελώς νέα ιδέα που ο Λουκρήτιος αντέταξε στους αρχαίους μύθους. Ούτε στον Ritter, ούτε στον Zeller, ούτε στον Lange, ούτε στους κυριότερους ιστορικούς της φιλοσοφίας, δεν είδαμε τον Λουκρήτιο να συγκαταλέγεται ανάμεσα στους πρώτους που προώθησαν την ιδέα της προόδου. Χωρίς αμφιβολία έχουμε ήδη ξαναβρεί στον Λουκρήτιο μεγάλο αριθμό σύγχρονων ιδεών, όπως αυτές της εξέλιξης και της φυσικής επιλογής. Αλλά η ιδέα της ανθρώπινης προόδου, της ηθικής προόδου, διανοητικής και βιομηχανικής, που τόσο ξεκάθαρα εκφράζεται, ελάχιστα έχει επισημανθεί μέχρι τώρα. Εντούτοις το 5 ο Βιβλίο του Λουκρήτιου έχει την μεγαλύτερη αναλογία με το Σχέδιο της προόδου του ανθρωπίνου πνεύματος γραμμένο στις μέρες μας από τον Condorcet. Ενώ ο Λουκρήτιος μετέφερε έτσι την ιδέα της προόδου και της εξέλιξης στην ανθρωπότητα, προηγείτο συγχρόνως από την σύγχρονη κοινωνιολογία, που στηρίζεται στην ιστορία και στις επιστήμες, που προχωρά όχι εκ των προτέρων αλλά εκ των υστέρων, που περιορίζεται με μια λέξη να ερμηνεύει τα γεγονότα για να συμπεράνει από αυτά τις τάσεις της ανθρώπινης κίνησης και από αυτά ακριβώς τους ηθικούς ή κοινωνικούς νόμους. Τρείς βασικές αιτίες της προόδου. Σύμφωνα με τον Λουκρήτιο όπως και σύμφωνα με τον Επίκουρο, η πρόοδος έχει τρείς κύριες αιτίες: την ανάγκη, που μας κάνει να αναζητούμε και να ψηλαφίζουμε με κάθε αίσθηση, την εμπειρία, που συσσωρεύει στο πέρασμα του χρόνου τα αποτελέσματα αυτών των διαδοχικών ψηλαφήσεων, τέλος τη λογική, την «ακούραστη λογική», που εργάζεται ακατάπαυστα στα δεδομένα των αισθήσεων και συμπεραίνει από αυτά ότι περιέχεται εκεί. Ο Λουκρήτιος διακρίνει με επιμέλεια αυτές τις διαφορετικές αιτίες και μάλιστα αντιπαραθέτει με επιμονή στον χρόνο, 3

4 που «φέρνει αργά στο φως όλες τις ανακαλύψεις», την λογική, «που τις φέρνει στο φως». Είναι η λογική με την βοήθεια του χρόνου που «λίγο-λίγο διδάσκει τους ανθρώπους βήμα-βήμα.» ( V 1386, 1445). - Η πρωτόγονη ανθρωπότητα. Ο Λουκρήτιος στην ανάλυση του για την πρόοδο του ανθρώπου, αρχίζει με τρόπο πολύ επιστημονικό σβήνοντας όλα και ξαναρχίζοντας με όλα όσα χρειάζονται για έναν πολιτισμό λίγο πολύ προχωρημένο: υποθέτει τον άνθρωπο πρωτόγονο απαλλαγμένο από κάθε είδους εργαλεία, που δεν γνωρίζει ούτε να καλύψει το σώμα του με τα δέρματα των ζώων, που βγάζει ακόμα άναρθρες κραυγές. Κατά τα άλλα ο άνθρωπος αυτός της πρώτης περιόδου ήταν, σύμφωνα με αυτόν, πολύ πιο δυνατά συγκροτημένος απ ότι είμαστε εμείς σήμερα. Είχε δυνατό σκελετό και δυνατούς μυς, το δέρμα του ήταν σκληραγωγημένο στο κρύο και στη ζέστη: οι υποθέσεις του Λουκρήτιου είναι εδώ αρκετά σύμφωνες με τα συμπεράσματα στα οποία η ανθρωπολογία έχει καταλήξει στις μέρες μας.( V 923) Οι άνθρωποι, προσθέτει, τριγυρνούσαν σε αγέλες, όπως τα ζώα. Ζούσαν κυρίως με φρούτα και λαχανικά, έσβηναν την δίψα τους στα ποτάμια. Μια αρχαία πεποίθηση θέλει τους πρώτους ανθρώπους, να τρομάζουν όταν ο ήλιος χανόταν το βράδυ από τον ορίζοντα, να τον καλούν με δυνατή φωνή μέχρι το πρωί: Ο Λουκρήτιος με αξιοσημείωτο επιστημονικό πνεύμα, απορρίπτει την πεποίθηση αυτή. (V 970). Οι άνθρωποι, λέει, ήταν συνηθισμένοι από την παιδική τους ηλικία, όπως τα ζώα, στην διαδοχική εναλλαγή της ημέρας και της νύχτας. Δεν έβλεπαν λοιπόν σ αυτήν τίποτα το εκπληκτικό, και δεν φοβόντουσαν καθόλου ότι μια αιώνια νύχτα βασίλευε στη γη: ήταν γι αυτούς μια αντίληψη τόσο πολύπλοκη και τόσο σοφή. - Η κατάσταση της φύσης και η κατάσταση του πολέμου. Εάν οι πρώτοι άνθρωποι ήσαν γυμνοί και χωρίς όπλα, είχαν τουλάχιστον δυνατά χέρια και επιδέξια πόδια: ήταν αρκετά, για να υποστηρίξουν χωρίς πολλά μειονεκτήματα την μάχη για τη ζωή. Έφευγαν μπροστά στα μεγάλα ζώα, αλλά επιτίθεντο στα λιγότερο επικίνδυνα, τους πετούσαν από μακριά πέτρες, ή από κοντά τα κτυπούσαν με βαριά ρόπαλα. Τη νύχτα ξάπλωναν στη γη, κρύβονταν μέσα στους λόγγους, ή μέσα σε σπηλιές.( V 960) Την εποχή εκείνη, λέει ο Λουκρήτιος, «οι άνθρωποι ήσαν ανίκανοι να ασχοληθούν με το κοινό καλό, δεν ήξεραν ούτε νόμους ούτε ηθικούς κανόνες στις μεταξύ τους σχέσεις. Καθένας άρπαζε τη πρώτη λεία που του πρόσφερε η τύχη, και, από το αυθόρμητο της φύσης του, γνώριζε να να ζει και να φροντίζει μονάχα για τον εαυτό του.» ( V 955) Τέτοια είναι λοιπόν η κατάσταση της φύσης: είναι η κατάσταση του εγωισμού, είναι η ζωή μόνο γι αυτόν τον ίδιο, είναι επίσης η κατάσταση του πολέμου, όπου βασιλεύει η δύναμη του πιο ισχυρού. - Οι πρώτες ανακαλύψεις των ανθρώπων. Τρείς μεγάλες ανακαλύψεις, που σημαδεύουν τις πρώτες προόδους της ανθρωπότητας, βγήκαν από τον άνθρωπο αυτής της σχεδόν κτηνώδους κατάστασης: έμαθε να ντύνεται από το γδάρσιμο των ζώων, επινόησε να κατασκευάζει καλύβες, και τέλος και κυρίως να ανάβει φωτιά. «Με τη φωτιά σαν μέσο και με τις νέες εφευρέσεις, οι άνθρωποι που είχαν πιο έξυπνο μυαλό και πιο δυνατή νόηση εισήγαγαν από μέρα σε μέρα αλλαγές στην τροφή και παλιό τρόπο ζωή.» (V 1105) Αλλά, θα πείτε, πως ανακαλύφτηκε η τέχνη της φωτιάς; Ίσως με τον κεραυνό που πρώτος έκαψε δάση, ίσως με την τριβή απλά των κλαδιών από τον άνεμο.( V 1090). Σύσταση της οικογένειας, κατόπιν των πρώτων κοινωνιών. Όπως και να είναι, από τη στιγμή που ανακαλύφθηκε η φωτιά, από τη στιγμή που κατασκευάστηκαν οι πρώτες καλύβες, γεννιέται η οικογένεια. Ο άνδρας και η γυναίκα, που μέχρι 4

5 τότε ενώνονταν κατά τύχη, στα δάση, μαζεύονται γύρο από τη φωτιά, κάτω από κοινή στέγη. Εδώ ανοίγει νέα περίοδος στην ιστορία της ανθρωπότητας, όπως σημειώνει καθαρά ο Λουκρήτιος: από τη μια μεριά τα σώματα μαλακώνουν υπό την επίδραση αυτής της κατά κάποιο τρόπο πιο άνετης ύπαρξης, από την άλλη μεριά οι ατίθασες ψυχές των γονέων συγκινούνται από τα χάδια των παιδιών τους 1. ( V 1010). Σύμφωνα με αυτήν την πολύ σωστή παρατήρηση του Λουκρήτιου, το παιδί θα έπαιζε σημαντικό ρόλο στον πολιτισμό. Με την συγκρότηση της οικογένειας, αγγίζουμε την γέννηση της κοινωνίας, που δεν είναι άλλο πράγμα από μια σύνδεση οικογενειών. Αλλά, για να επιβιώσει, η κοινωνία προϋποθέτει την ύπαρξη συγκεκριμένης δικαιοσύνης ανάμεσα στα άτομα που την αποτελούν. Πως αυτή η δικαιοσύνη θα μπορέσει να καθιερωθεί ανάμεσα σε ανθρώπους για τους οποίους ο Λουκρήτιος και ο Επίκουρος μας έχουν πει ότι κινούνται αποκλειστικά από προσωπικό συμφέρον; Η ιδέα του κοινωνικού συμβολαίου που εξέφρασαν ο Λουκρήτιος και ο Επίκουρος. Για να λύσει αυτό το πρόβλημα, ο Λουκρήτιος εισάγει μαζί με τον Επίκουρο την ιδέα της σύμβασης: τοποθετεί στην αρχή κάθε κοινωνίας μια συμφωνία περισσότερο ή λιγότερο εκτεταμένη, την οποίαν αποδέχονται τα διάφορα άτομα: εφ όσον δεν υπάρχει συμφωνία, δεν υπάρχει καθόλου κοινωνία ούτε δικαιοσύνη ανάμεσα στους ανθρώπους όπως ακριβώς στα ζώα: Αυτή ακριβώς η συνθήκη, πραγματοποιώντας μια νέα πρόοδο για την ανθρωπότητα και για τον κόσμο, δημιουργεί την δικαιοσύνη. «Τότε, λέει ο Λουκρήτιος, άρχισαν οι γείτονες να δημιουργούν φιλικούς δεσμούς, πείστηκαν να αποφεύγουν την αδικία και τη βία, να προστατεύουν αμοιβαία τις γυναίκες και τα παιδιά, δηλώνοντας έκτοτε με χειρονομίες και άναρθρες κραυγές ότι είναι δίκαιο να δείχνουν έλεος για όλους του αδυνάτους.» ( V 1019). Δεν έχει δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην αντίληψη του κοινωνικού συμβολαίου που έχει εκφραστεί από τον Επίκουρο και κυρίως από τον Λουκρήτιο. Εντούτοις έχει κεφαλαιώδη σημασία στην επικούρεια φιλοσοφία, σημασία που βγαίνει από τα κείμενα του Διογένη Λαέρτιου ( X, 150). Ο Λουκρήτιος, τόσο πιστός και στις μικρότερες λεπτομέρειες της θεωρίας του δασκάλου, δεν μπορούσε να παραλείψει να αναπαραγάγει την ιδέα αυτή, μεταφράζοντας στα λατινικά το : ΣΥΝΘΗΚΑΣ ΠΟΙΕΙΣΘΑΙ ΤΑΣ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΜΗ ΒΛΑΠΤΕΙΝ ΑΛΛΗΛΟΥΣ ΜΗΔΕ ΒΛΑΠΤΕΣΘΑΙ. Δεν γνωρίζουμε αρκετά εάν η ιδέα του συμβολαίου, από την οποία ο Hobbes και ο Rousseau θα πάρουν τόσο μεγάλο μέρος, είναι περισσότερο ή λιγότερο ασυνείδητη ανάμνηση της επικούρειας φιλοσοφίας. Η πρωτόγονη συμφωνία που είναι η προέλευση της κοινωνικής δικαιοσύνης δεν είχε ανάγκη τη γλώσσα για να καθιερωθεί: οι άνθρωποι συνεννοούντο μεταξύ τους πρώτα με σήματα, όπως τα ζώα. Η τήρηση του κοινωνικού συμβολαίου, προϋπόθεση ύπαρξης για τους λαούς. Αφού έγινε η συμφωνία, δεν εξακολουθούν όλοι να την λαμβάνουν υπόψη, και εδώ και εκεί η ομόνοια χάλασε πολλές φορές. Αλλά, λέει ο Λουκρήτιος, «Η μεγάλη πλειοψηφία των ανθρώπων και οι καλύτεροι τηρούσαν πιστά τις συνθήκες.» Η πιο κτυπητή απόδειξη ότι η δικαιοσύνη, αφού καθιερώθηκε, είχε μαζί της το πλήθος και την ισχύ, είναι, σύμφωνα με τον Λουκρήτιο, η ύπαρξη του ανθρωπίνου γένους: «αλλιώς, λέει, η ανθρωπότητα θα είχε εντελώς καταστραφεί και η ανθρώπινη φυλή δεν θα είχε καταφέρει να διαιωνισθεί.» (V 1023) Έτσι με την εφαρμογή του μεγάλου νόμου της φυσικής επιλογής που είχε ήδη διατυπωθεί, ο Λουκρήτιος μας δείχνει ότι η δικαιοσύνη και η τήρηση του κοινωνικού συμβολαίου αποτελούν προϋπόθεση ακόμα και για την ύπαρξη για τους λαούς: η πραγματική μας ζωή σηματοδοτεί τον θρίαμβο της δικαιοσύνης στο παρελθόν, και για να ζήσουν οι απόγονοί μας θα πρέπει να θριαμβεύσει επίσης στο παρόν και στο μέλλον. 1 Λουκρ., 1 V,

6 - Επικούρεια θεωρία για την γλώσσα. O συνεταιρισμός των ανθρώπων μεταξύ τους μπόρεσε να προωθήσει την ύπαρξη της έναρθρης γλώσσας, δεν άργησε εντούτοις να την οδηγήσει μέσω μιας τελείως φυσικής προόδου. Σύμφωνα με τον Λουκρήτιο όπως σύμφωνα με τον Επίκουρο, η γλώσσα ήταν απλά στην προέλευσή της η μετάδοση κάποιων ήχων σε αρμονία με τις αισθήσεις και τις ιδέες κάθε ανθρώπου.( V Διογένης Λαέρτιος X, 75). Ακόμα και στα ζώα βλέπουμε αυτήν ή εκείνη την συγκίνηση, αυτό ή εκείνο το συναίσθημα να εκφράζεται με ιδιαίτερους ήχους, πολύ διακριτούς, που το εύρος τους σχηματίζει ήδη ένα είδος στοιχειώδους γλώσσας. «Αν λοιπόν τα διαφορετικά αισθήματα των ζώων τα κάνουν να προτιμούν διαφορετικούς ήχους, αν και μουγκά, πόσο πιο φυσικό είναι ότι μπόρεσαν οι άνθρωποι να δηλώσουν με διαφορετικούς ήχους διαφορετικά πράγματα.» ( V 1075). Έτσι σε όλα τα όντα, κάθε αίσθημα τείνει να μεταφράζεται προς τα έξω από ένα σημείο που το αντιπροσωπεύει: στον άνθρωπο, που είναι καλύτερα προικισμένος, τα σημεία αυτά θα είναι απαραίτητα πιο τέλεια και θα τελειοποιούνται συνεχώς. Κατά τα άλλα, η γλώσσα εκφράζοντας στην προέλευση ιδέες και συναισθήματα τελείως προσωπικά, που διαφέρουν σύμφωνα με τον τόπο και τα άτομα, διέφερε και αυτή με τον ίδιο τρόπο. Μόνο πολύ αργότερα οι συμβάσεις προέκυψαν ανάμεσα στους ανθρώπους του ίδιου έθνους για να δώσουν σ αυτήν ή σ εκείνην τη λέξη ομοιόμορφη και καθορισμένη έννοια. Λίγο-λίγο ένας όρος που, από την προέλευσή του, δεν είχε εκφράσει παρά μια συγκίνηση ή μια σκέψη εντελώς προσωπική κατέληξε έτσι να εκφράζει τις σκέψεις και τις συγκινήσεις όλου του κόσμου. Σε ότι αφορά τις λέξεις που εκφράζουν πράγματα μη αισθητά, εισήχθησαν πολύ αργότερα από ανθρώπους με υψηλότερη νόηση, δεν έχουν τίποτα το πρωτόγονο. (Διογένης Λαέρτιος X, 76). Η λύση που έδωσε ο Επίκουρος και επανέλαβε ο Λουκρήτιος αξίζει να την σημειώσουμε: θα μπορούσε να ενσωματωθεί εύκολα στις μεγάλες σύγχρονές θεωρίες του Darwin και του Spencer. Επιβεβαιώνει για άλλη μια φορά την υπόθεση αυτή, που αναπτύχθηκε για πρώτη φορά από τους επικούρειους, μιας προόδου της ανθρωπότητας αργής και συνεχούς. - Ανακάλυψη του χαλκού και του σιδήρου. Η τέχνη της ύφανσης και το πρώτο ρούχο. Είδαμε ότι, σύμφωνα με τον Λουκρήτιο, «τα πρώτα εργαλεία των ανθρώπων ήταν τα χέρια τους, τα νύχια τα δόντια, κατόπιν οι πέτρες και τα κλαδιά των δέντρων, κατόπιν η φλόγα και η φωτιά» (V 1280). Σημειώνουμε πόσο είναι επιστημονικά ακριβής αυτή η διαβάθμιση. Πολύ αργότερα ανακάλυψαν τα μέταλλά και έμαθαν να τα κατεργάζονται. Το πρώτο μέταλλο που χρησιμοποίησαν ήταν ο χαλκός: «Η χρήση του χαλκού, λέει ο Λουκρήτιος, προηγήθηκε αυτής του σιδήρου διότι ήταν πιο εύκολη η κατεργασία του και ήταν πιο κοινός.» Γνωρίζουμε πως η σύγχρονη επιστήμη επιβεβαίωσε την υπόθεση αυτή. Μετά από μια νέα χρονική περίοδο, οι άνθρωποι γνώρισαν τον σίδηρο, και αυτό το πιο σκληρό μέταλλο αντικατέστησε λίγο-λίγο τον χαλκό. Με την γνώση των μετάλλων και κυρίως του σιδήρου άρχισε η βιομηχανία στην ανθρωπότητα. «Έπλεκαν τα ρούχα, λέει ο Λουκρήτιος, πριν κάνουν τα υφαντά. Η τέχνη της υφαντικής ακολούθησε την ανακάλυψη του σιδήρου: μόνο με τον σίδηρο μπόρεσαν να φτιάξουν εργαλεία τόσο λεπτά όσο ο αργαλειός, τ αδράχτια, οι βέργες, και οι σαΐτες οι ράβδοι.» (V 1350). Και ο Λουκρήτιος παρατηρεί ότι χωρίς αμφιβολία οι άνδρες, και όχι οι γυναίκες, ανακάλυψαν τα εργαλεία αυτά και τα χρησιμοποίησαν πρώτοι, «γιατί είναι πιο εφευρετικοί και κυριαρχούν πολύ στις τέχνες.» (V 1355). Κατόπιν άφησαν στις γυναίκες αυτές τις εργασίες που δεν απαιτούσαν μεγάλη δύναμη για να πάνε σε εργασίες πιο σκληρές. Ο Lange, στο έργο του Ιστορία του υλισμού, βρίσκει ότι η σκέψη αυτή έχει αξιοσημείωτη λεπτότητα, και συμπληρώνει : «Σήμερα που η εργασία των γυναικών εισάγεται βήμα-βήμα μερικές φορές βίαια, σε επαγγέλματα που είναι ανοικτά και τα εκμεταλλεύονται για πολύ χρόνο μόνο οι άνδρες, αυτή η σκέψη μας 6

7 φαίνεται πολύ πιο φυσική από ότι μπορούσε να φαίνεται την εποχή του Επίκουρου και του Λουκρήτιου, όπου δεν γίνονταν ακόμα παρόμοιες επαναστάσεις σε ολόκληρους κλάδους της βιομηχανίας.» ( Ιστορία του Υλισμού τ. I.) Στην πραγματικότητα, η υπόθεση του Λουκρήτιου είναι πιο αμφισβητήσιμη απ ότι πιστεύει ο Lange: γιατί η κατωτερότητα της γυναίκας από τον άνδρα στις βιομηχανικές εργασίες, ιδικά σ αυτές που απαιτούν δεξιότητα, δεν είναι περισσότερο αποδεδειγμένη στις μέρες μας απ ότι στην αρχαιότητα. Συγχρόνως με την τέχνη της υφαντουργίας, ο άνθρωπος μάθαινε με συνεχή «ψηλαφίσματα» την τέχνη να καλλιεργεί τη γη, να σπέρνει, να μπολιάζει. Σιγά-σιγά οι άγριοι καρποί ή τα βαλανίδια, τα απλά στρώματα από φύλλα, τα ρούχα από δέρματα ζώων, περιφρονήθηκαν. «Εντούτοις, λέει ο Λουκρήτιος, δεν αμφιβάλλω ότι ο εφευρέτης αυτού του χοντροκομμένου ρούχου δεν ήταν κάποτε αντικείμενο γενικού φθόνου, που οι άλλοι άνθρωποι τον σκότωσαν σε ενέδρα και δεν μοιράστηκαν μεταξύ τους την ματωμένη του προβιά, χωρίς να την χαρούν οι ίδιοι Αλλά μια νέα ανακάλυψη κάνει κακό στις παλιές και αλλάζει τελείως τα γούστα μας.» - Οι βιομηχανικές τέχνες και οι καλές τέχνες. Στις καθαρά βιομηχανικές τέχνες ήρθαν να προστεθούν οι καλές τέχνες: άρχισαν από το να μην είναι παρά μια απλή ψυχαγωγία, μια ευχάριστη συνέχεια που ακολουθούσε το γεύμα, κυρίως τις καλές εποχές. Αργότερα θα γίνονταν ένας από τους πιο σημαντικούς κλάδους της ανθρώπινης δραστηριότητας. Γνωρίζουμε πως ο Λουκρήτιος εξηγεί την γέννηση της μουσικής από την μίμηση του τραγουδιού των πουλιών, η ίδια η ποίηση, σύμφωνα με αυτόν, αυτή η μουσική των λέξεων, ανταποκρίνεται στην ίδια προέλευση. «Έτσι, λέει, ο χρόνος φέρνει στο φως σιγά-σιγά όλες τις ανακαλύψεις, και η ανθρώπινη λογική τις φανερώνει.» ( Λουκρήτιος). Τέλος ο άνθρωπος, καθώς εκπολιτιζόταν όλο και περισσότερο, έμαθε να κτίζει πόλεις και κάστρα. Η γη χωρίστηκε ανάμεσα στους κατοίκους. Η θάλασσα μάλιστα γέμισε πανιά. Τα έθνη συνδέθηκαν με συνθήκες ανάλογες με αυτές που άλλοτε είχαν συνδέσει τα άτομα. Οι ποιητές, με τα τραγούδια τους, μετέφεραν τα γεγονότα στους απογόνους. Κατόπιν ανακαλύφθηκε η γραφή που χρησίμευσε για να κάνη στέρεη την μνήμη των ανθρώπων. Σε ότι αφορά την πρωτόγονη εποχή που προηγήθηκε από αυτή την εποχή του σχετικού πολιτισμού, χάθηκαν σιγά-σιγά όλα της τα ίχνη, και μόνο ο λογισμός μπορεί να ανασυνθέσει την ιστορία της ξεχασμένης αυτής εποχής.. Επίλογος του Λουκρήτιου : η συνολική άποψη για την πρόοδο της ανθρωπότητας. Ο Επίλογος του Λουκρήτιου, μετά από αυτό το σχέδιο της ιστορίας της ανθρωπότητας, είναι πραγματικά μεγαλειώδης. Αποδίδει την ιδέα της προόδου στις πράξεις που παρουσίασε, και με την βεβαίωση της προόδου τελειώνει το 5 ο Βιβλίο. ( V 1455) «Η ναυσιπλοΐα, η γεωργία, η αρχιτεκτονική, η νομολογία, η τέχνη να σφυρηλατούν τα όπλα, να κατασκευάζουν δρόμους, να υφαίνουν ρούχα, όλες τις άλλες εφευρέσεις αυτού του είδους. Και μάλιστα οι τέχνες που προσφέρουν τέρψη στη ζωή, όπως η ποίηση, η ζωγραφική, η γλυπτική, γεννήθηκαν από την ανάγκη συγχρόνως με την εμπειρία και την ενεργητικότητα του μυαλού: είναι η ανάγκη και η εμπειρία που προοδευτικά δίδαξαν στους ανθρώπους να προοδεύουν βήμα-βήμα. Έτσι ο καιρός ξεσκεπάζει λίγο-λίγο όλες τις ανακαλύψεις, και η λογική τις βγάζει στο φως. Βλέπουμε τα πνεύματα το ένα μετά το άλλο να λάμπουν στις τέχνες, μέχρι να φτάσουν οι τέχνες τους στο πιο ψηλό σημείο.» Βλέπουμε ότι ο νόμος της προόδου εκφράστηκε με σαφήνεια από τον Λουκρήτιο, και όχι μόνο ήταν από τους πρώτους που τον εξέφρασε, αλλά κατά κάποιο τρόπο τον απέδειξε με την ίδια την επιστήμη, συμπεραίνοντας τον από την ιστορία του ανθρώπινου γένους. Ας παρατηρήσουμε εντούτοις ότι αυτή η θεωρία της πνευματικής και ηθικής προόδου του ανθρώπου, στον Λουκρήτιο όπως και στον δάσκαλό του, συνυπάρχει χωρίς αντίφαση με μια 7

8 άλλη θεωρία που αποτελούσε λογικό συμπέρασμα των ίδιων των βασικών αρχών της επικούρειας φιλοσοφίας: αυτή της τελικής αποσύνθεσης του κόσμου και του σταδιακού του μαρασμού. Η γη μας, σύμφωνα με τους επικούρειους, είναι ένας πλατύς οργανισμός, που υπόκειται όπως κάθε οργανισμός στην γήρανση και στον θάνατο. Δημιούργησε άλλοτε φυτά και όντα πολύ πιο ανθεκτικά από ότι σήμερα. Οι πρώτοι άνθρωποι είχαν οι ίδιοι ανάστημα και μυς πολύ πιο ανεπτυγμένους από τους δικούς μας. Αλλά αυτός ο μυϊκός εκφυλισμός δεν βρίσκεται καθόλου σε αντίθεση με την πνευματική πρόοδο. Ότι η γη μας καθώς γερνάει χάνει από τη θερμότητά της και την γονιμότητά της, ότι ο οργανισμός μας εκλεπτύνεται και φαίνεται να φτωχαίνει, το δέχονται οι σύγχρονοι σοφοί μαζί με τον Λουκρήτιο. Σε ότι αφορά την τελική αποσύνθεση, σε ότι αφορά τα ερείπια του κόσμου που τραγούδησε για πρώτη φορά ο Λουκρήτιος, μόνο αυτή θα μπορούσε χωρίς αμφιβολία να διακόψει με βία στην πορεία της την ανθρώπινη πρόοδο. Αλλά είναι ακόμα τόσο μακριά και τόσο αβέβαιη, για να πρέπει να ανησυχήσουμε υπέρμετρα. Είναι άλλο πράγμα να γνωρίζουμε εάν η πρόοδος, είναι τελείως απροσδιόριστη και απεριόριστη, και άλλο πράγμα να γνωρίζουμε εάν υπάρχει: Και η επικούρεια φιλοσοφία βεβαίωσε την ύπαρξή της, και, στο βαθμό που μπορούσε να το κάνει στην εποχή της, την απέδειξε. - Οι ιδέες του Λουκρήτιου εκφράστηκαν εκ νέου από τον Βιργίλιο και τον Οράτιο. Οι ιδέες που εκφράζονται στο 5 ο Βιβλίο του De natura rerum ήσαν προφανώς πολύ καινούριες την εποχή του Λουκρήτιου, εάν κρίνουμε από την εντύπωση που προκάλεσαν στους συγχρόνους του. Πράγματι, βρίσκουμε στον Βιργίλιο και στον Οράτιο μια διπλή περίληψη αυτού του βιβλίου. Ο Βιργίλιος προσηλώθηκε κατά προτίμηση στην επικούρεια κοσμογονία. Σε ότι αφορά τον Οράτιο, πιο ηθικολόγος αυτός, κράτησε το μέρος που αφορά τον άνθρωπο. «Όταν πάνω στην καινούρια ακόμα γη σέρνονταν τα ανθρώπινα ζώα, απαίσιες και άφωνες αγέλες, μάλωναν πρώτα για τα βαλανίδια τους και για το κρησφύγετο τους με τα νύχια τους, τις γροθιές τους, μετά με ραβδιά, και καθώς προόδευαν με όλα τα όπλα που επινοούσε η ανάγκη. Αυτό κράτησε μέχρι την ώρα που ανακάλυψαν τη γλώσσα για να εκφράζουν τα αισθήματά τους και να ορίζουν τα πράγματα. Τότε σταμάτησε ο πόλεμος (κάθε ανθρώπου ενάντια σε κάθε άνθρωπο). Έχτισαν πόλεις που τις έζωσαν με τείχη, έφτιαξαν νόμους για να εμποδίσουν την κλοπή, την ληστεία και την μοιχεία είναι ο φόβος της αδικίας που έκανε να φανταστούν το δίκαιο. Πρέπει να το ομολογήσουμε όταν ξαναγυρίζουμε στις αρχές και ξετυλίγουμε την ιστορία του κόσμου.» Ξαναβρίσκουμε για άλλη μια φορά στους στίχους αυτούς του Οράτιου την θεωρία μιας προόδου θεμελιωμένης σε κοινωνικό συμβόλαιο. Οι ίδιες ιδέες αναπτύχθηκαν από τον Σενέκα. Πως περνούν μεταβαλλόμενες από την αρχαιότητα στην σύγχρονη εποχή. Λίγο αργότερα, ο Σενέκας, ο στωικός που τράφηκε με επικούρειες ιδέες, θα τοποθετηθεί εκ νέου πάνω στην άποψη που είχε τοποθετηθεί ο Λουκρήτιος στον επίλογο του 5 ου Βιβλίου. Θα θυμηθεί την εποχή που οι άνθρωποι ακόμα άξεστοι και νεόβγαλτοι γύριζαν ψηλαφιστά γύρο από την αλήθεια, όπου όλα ήταν καινούρια γι αυτούς. Εντούτοις, μετά από προσπάθειες που τις επαναλάμβαναν, τα ίδια πράγματα έγιναν πιο εύκολα και πιο γνωστά. Και ο Σενέκας προσθέτει, πηγαίνοντας με φυσική επαγωγή από το παρελθόν στο μέλλον: «Θα έρθει καιρός που αυτά που είναι σήμερα κρυμμένα θα φανερωθούν στις επόμενες γενιές Το μέλλον θα γνωρίσει αυτά που αγνοούμε, και θα εκπλαγεί που δεν γνωρίζουμε αυτά που ξέρει Υπάρχουν μυστήρια που δεν σηκώνουν όλα τα πανιά τους σε μια μέρα. Η Ελευσίνα κρατά αποκαλύψεις για τους πιστούς που έρχονται να την ρωτήσουν. Η φύση δεν αφήνει με τη μια όλα τα μυστικά της. Η αλήθεια δεν προσφέρεται και δεν δίνεται απλόχερα σε όλα τα βλέμματα. Κρύβεται και κλείνεται στο 8

9 βάθος του ιερού: η εποχή μας αποκαλύπτει μια όψη της, οι αιώνες που θα ακολουθήσουν θα συμπληρώσουν τις υπόλοιπες.» (Σενέκας, Quest. Nat., vii.) Ο θρίαμβος του χριστιανισμού κατέπνιξε για μεγάλο χρονικό διάστημα την ιδέα της προόδου. Θέλησαν να εξομοιώσουν την ιδέα της προόδου προς το καλύτερο με την ιουδαϊκή και χριστιανική αντίληψη για «την βασιλεία του Θεού» που αντιτίθεται στην παρούσα ζωή. Αλλά η αντίληψη αυτή για την βασιλεία του Θεού που πραγματοποιείται βίαια με την έλευση ενός Μεσσία, είναι τελείως διαφορετικό πράγμα από την αντίληψη μιας ανθρώπινης και φυσικής προόδου, μιας σταδιακής εξέλιξης, όλοι οι όροι της οποίας συνδέονται μεταξύ τους και διαδέχονται ο ένας τον άλλον χωρίς θαυματουργή παρέμβαση. Υπάρχει ανάμεσα σ αυτές τις δυο θεωρίες ολόκληρη η διαφορά που χωρίζει την επιστήμη από την θρησκεία και, σε κάποιες περιπτώσεις, από την δεισιδαιμονία. Η ιδέα της προόδου εμφανίστηκε ξανά μέσα στον μεσαίωνα από τον Roger Bacon κάτω από την έμπνευση του Σενέκα. Μπορούμε να την βρούμε επίσης στον Montaigne, τον συνεπή αναγνώστη του Σενέκα και τον δάσκαλο του Pascal. Αλλά κυρίως στον François Bacon, στον Descartes και στον Pascal, η ιδέα αυτή έλαμψε σε αντίθεση με αυτή της αυθεντίας. Στον Turgot και στον Condercet επιβεβαιώνεται με συλλογισμό και αναπτύσσεται σε όλες της τις συνέπειες. Τέλος αργότερα θεμελιώνεται στην θεωρία της εξέλιξης, με την οποίαν βρισκόταν ήδη συγκεχυμένα αναμεμιγμένη στους επικούρειους. 3.- Αιτίες που παρεμπόδισαν την ανάπτυξη της ιδέας της προόδου στην αρχαιότητα. Η ιδέα της προόδου γεννήθηκε στην αρχαιότητα. Και μάλιστα μας ήρθε από την αρχαιότητα και κυρίως από τα φυσιοκρατικά συστήματα. Θα αναρωτηθούμε τι παρεμπόδισε την ανάπτυξη αυτής της ιδέας από τους αρχαίους στοχαστές. Υπάρχουν γι αυτό πολλές αιτίες. Η πρώτη, είναι επειδή έλειπε ακόμα από τους αρχαίους η κατηγορηματική επίδειξη της προόδου. Η ανθρωπότητα δεν είχε τότε τόσο προχωρήσει στο δρόμο της για να μπορεί να γυρίσει προς τα πίσω, και ασπαζόταν στο σύνολό της τον δρόμο που είχε διανυθεί. Ο Λουκρήτιος προσέφερε λοιπόν μεγάλη υπηρεσία στην ιδέα της προόδου, προσπαθώντας για πρώτη φορά να αντιτάξει στον θρύλο ένα είδος ιστορικού σχεδίου φτιαγμένου από μια σειρά συμπερασμάτων. Από τη στιγμή εκείνη, όπου λίγο φως βρέθηκε να ρίχνεται στις προηγούμενες εποχές, χρονολογείται η πρώτη διαπίστωση της προόδου. Αργότερα, στο μέτρο που η ιστορία θα γίνει και που οι αιώνες της ιστορίας θα διαδεχθούν τους μακρούς αιώνες του θρύλου, η ιδέα αυτή θα αναπτυχθεί και θα διεισδύσει περισσότερο από πριν στα πνεύματα. Εντούτοις, κατά τον μεσαίωνα, συνάντησε ένα νέο εμπόδιο στην αυθεντία που αποτελεί τη βάση κάθε θρησκείας. Από αντίδραση εναντίον της αυθεντίας και της αποκάλυψης εμφανίστηκε ξανά η ιδέα της προόδου πιο λαμπερή τον δέκατο τρίτο και δέκατο έβδομο αιώνα. Η θρησκευτική αρχή με την οποίαν είχε βρεθεί πάντα λίγο πολύ σε αντίθεση από την προέλευσή της και που προσπαθούσε να την καταστρέψει, την ανάγκασε αντίθετα να ανανεωθεί και να εκδηλωθεί σε όλη της την πληρότητα. Τέλος ας προσθέσουμε μια τελευταία αιτία που καθυστέρησε την ανάπτυξη της ιδέας της προόδου. Δεν είναι το παν να διαπιστώσουμε την πρόοδο, πρέπει να αντιληφθούμε την ηθική της αξία. Εάν αφήσουμε στην άκρη την ηθική άποψη για να τοποθετηθούμε αποκλειστικά στην επιστημονική άποψη, η πρόοδος δεν θα φάνει παρά σαν παραλλαγή, σαν πολλαπλασιασμός των αποτελεσμάτων: διαφοροποιεί τα έθιμα και τους νόμους, μεγαλώνει επ άπειρον τις γνώσεις για την φύση, παράγει και τελειοποιεί τις τέχνες. Μπορούμε να την δεχθούμε με αυτή τη μορφή, όπως κάποιοι σύγχρονοι απαισιόδοξοι, χωρίς να πιστεύουμε ότι συνιστά πραγματική και βαθειά βελτίωση. Με αυτή τη μορφή οι αρχαίοι, και κυρίως οι επικούρειοι την αποδέχονταν. Οι επικούρειοι, αυτοί οι ωφελιμιστές, ζητούσαν να υπολογίσουν την αισθητή ωφέλεια που οι άνθρωποι κέρδιζαν από την πνευματική πρόοδο. Και, 9

10 από την άποψη της αισθητικότητας η πρόοδος φέρνει δυο αποτελέσματα: από την μια πλευρά τον πολλαπλασιασμό των αναγκών, από την άλλη πλευρά την διαφοροποίηση, τον εκλεπτυσμό των ηδονών. Αλλά ο πολλαπλασιασμός των αναγκών δεν είναι καλό πράγμα, σύμφωνα με τον Λουκρήτιο όπως και με τον Επίκουρο. Εάν δεν έχουμε ανάγκη παρά από ένα δέρμα ζώου για να μην κρυώνουμε, είμαστε πλέον τέλεια, είμαστε λιγότερο εκτεθειμένοι σε απογοητεύσεις και σε πόνους κάθε είδους, από ότι εάν έχουμε ανάγκη από ρούχα πιο πολυτελή. Από την άλλη πλευρά, ο εκλεπτυσμός των ηδονών δεν είναι ούτε και αυτός κάτι καλό, σύμφωνα με την επικούρεια φιλοσοφία, αυτή την λιτή θεωρία. Το να ποικίλεις την ηδονή, δεν σημαίνει να την αυξάνεις. Ο πολιτισμός, καθιστώντας την αισθητικότητα περισσότερο εξαίσια, την καθιστά περισσότερο προσιτή σε πόνους κάθε είδους, που ξέφευγαν από τους πρωτόγονους. Από αυτή την άποψη, ο Λουκρήτιος φαίνεται να μέμφεται τις προόδους της βιομηχανίας και ακόμα και των τεχνών, όπως έκαναν οι παλιοί Ρωμαίοι, όπως το κάνουν όλες οι θρησκείες. Ο Λουκρήτιος δείχνει κάποια αδυναμία για τους ανθρώπους της πρώτης εποχής. Θαυμάζει τις εύκολές τους απολαύσεις ζωηρές αν και άξεστες. Έχει μνησικακία εναντία στον πολιτισμό μας. Ο ασκητισμός είναι ο εχθρός της προόδου, και υπάρχει ασκητισμός στην επικούρεια φιλοσοφία, τόσο μαλακός στην εμφάνιση, όπως στον στωικισμό, όπως στις περισσότερες φιλοσοφίες της αρχαιότητας ή στις θρησκείες. Η επικούρεια φιλοσοφία ήταν ένα σύστημα πολύ κλειστό για να μπορέσει να αντιληφθεί σε όλο της το βάθος την ιδέα της προόδου. Είδαμε ότι συνέπραξε για να την διεγείρει. Ανήκε σε πιο σύγχρονες θεωρίες να αναπτύξουν αυτή την ακόμα ατελή ιδέα και να μεταδώσουν στην ανθρωπότητα μια πιο πλήρη συναίσθηση της εσωτερικής εργασίας που χωρίς σταματημό εκπληρώνεται σ αυτήν Λεωνίδας Α. Αλεξανδρίδης. 10

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ»

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» Αν είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος γεννιέται καλός και γίνεται μοχθηρός μόνο μέσα από την κακή επιρροή της κοινωνίας στην οποία ζει, η μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ. Κυριάκος Ιωάννου (σύμβουλος Σχ.Τ.)

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ. Κυριάκος Ιωάννου (σύμβουλος Σχ.Τ.) ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ Κυριάκος Ιωάννου (σύμβουλος Σχ.Τ.) 1 Ο ΠΛΑΤΩΝΑΣ: «Αρχίζει να γερνά κανείς από τη στιγμή που σταματάει να παίζει». Tι εννοεί ο Πλάτωνας με τα πιο πάνω λόγια; Συμφωνείτε; Μήπως το παιχνίδι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Πώς περνάμε τη μέρα μας;

Πώς περνάμε τη μέρα μας; Πώς περνάμε τη μέρα μας; Διδακτική πρόταση 2: Συνοπτικό πλαίσιο καθημερινής ζωής Ερώτημα-κλειδί Πώς περνούμε τη μέρα μας από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Σύνδεση με το προηγούμενο μάθημα Στο προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του Περί του πολίτη Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας : Hobbes Thomas Μεταφραστής : Βαβούρας Ηλίας ISBN: 9789604632732 Τιμή: 15,98 Σελίδες: 416 Διαστάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που''

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Ο άνθρωπος δεν αρκείται πια στις μέχρι τώρα θεωρήσεις φιλοσοφικές και μη και νιώθει την ανάγκη δημιουργίας μιας δικής του

Διαβάστε περισσότερα

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12 ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2004-05-25 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΟΜΑ Α Α Α.1 Να µεταφέρετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

Η Ανάληψη. Σήμερα θα μιλήσουμε για τον Θεό, την Ανώτερη Εξουσία.

Η Ανάληψη. Σήμερα θα μιλήσουμε για τον Θεό, την Ανώτερη Εξουσία. Η Ανάληψη Όπως αποκαλύφθηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 16 Απριλίου 2011 στο Μπόλντερ, Κολοράντο ΗΠΑ Σήμερα θα μιλήσουμε για τον Θεό, την Ανώτερη Εξουσία. Η Ανώτερη Εξουσία σου μιλά τώρα, μιλώντας μέσω

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα 1. Παντοτινά δικός σου Ξέρεις ποιος είσαι, ελεύθερο πουλί Μέσα σου βλέπεις κι ακούς µιά φωνή Σου λέει τι να κάνεις, σου δείχνει να ζεις Μαθαίνεις το δρόµο και δεν σε βρίσκει

Διαβάστε περισσότερα

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 μάθημα έβδομο: δίας 82 μάθημα ογδοο: κρονοσ

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Δημοσιογράφος: -Μπορούν να συνυπάρξουν η θρησκεία και η επιστήμη; Ν.Λυγερός: -Πρώτα απ όλα συνυπάρχουν εδώ και αιώνες, και κάτι

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ (Εκδρομές - Περίπατοι)

ΔΡΑΣΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ (Εκδρομές - Περίπατοι) 1o ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΡΑΣΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ (Εκδρομές - Περίπατοι) Εισαγωγή Αρχική Σελίδα Περιεχόμενα CD Rom Θέματα 1ου Κεφαλαίου Η ζωή της υπαίθρου αποτελεί μια τις τρεις βασικές μεθόδους που χρησιμοποιεί ο Προσκοπισμός.

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΤΙ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΑΜΕ ΜΕ ΤΗΝ ΥΦΑΝΤΙΚΗ

ΓΙΑΤΙ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΑΜΕ ΜΕ ΤΗΝ ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΡΙΝΑΣ ΛΗΜΝΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: «ΥΦΑΝΤΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ, ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΥΦΑΝΤΙΚΗΣ» ΣΧΟΛ ΕΤΟΣ 2006-07 καθηγήτριες: Ολυμπία Μανουσογαννάκη ΠΕ 04 συντονίστρια

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Καλές Σχέσεις 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Καλές Σχέσεις 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Καλές Σχέσεις 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι και γιατί χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Προσαρµογή για παιδιά Εισαγωγή Η γη είναι το σπίτι µας - Ζούµε σε µια πολύ σηµαντική εποχή και πρέπει να προστατεύσουµε τη Γη. - Όλοι οι λαοί του κοσµού φτιάχνουν µια µεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt - Ι - Αυτός είναι ένας ανάπηρος πριν όμως ήταν άνθρωπος. Κάθε παιδί, σαν ένας άνθρωπος. έρχεται, καθώς κάθε παιδί γεννιέται. Πήρε φροντίδα απ τη μητέρα του, ανάμεσα σε ήχους

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις................ 7 Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου.............. 17 Μαθαίνω να µεγαλώνω τις προτάσεις µου............... 25 Μαθαίνω να γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα;

Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα; Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα; Στη διερεύνηση που κάναμε με τα παιδιά, όπως φαίνεται και από τον τίτλο ασχοληθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φωλιές η φύση κατοικίες οι άνθρωποι!

Φωλιές η φύση κατοικίες οι άνθρωποι! Αν ρίξουμε μια προσεκτική ματιά γύρω μας, θα δούμε με πόση σοφία, χάρη και ομορφιά είναι όλα φτιαγμένα. Το κάθε έμψυχο και άψυχο δημιούργημα της φύσης αποτελεί ένα έργο τέχνης. Όλα γύρω θυμίζουν πίνακες,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που συμμετέχει: Κακάρη Κωνσταντίνα Παρακολουθώντας τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΤΑΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ

ΟΤΑΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ Εμείς οι άνθρωποι χρειαζόμαστε να υπάρχει σε όλα τα πράγματα μια αρχή, μια συνέχεια και ένα τέλος. Χρειαζόμαστε ακόμα να έχουμε ένα μέτρο για να μετράμε τα πάντα, έτσι ώστε να φέρνουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Υπάρχουν άνθρωποι, δημιουργικοί, που λατρεύουν την τέχνη και διαθέτουν πολλά ταλέντα, χωρίς να είναι επαγγελματίες.

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον

Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον Μια φωνή τρυφερή και ευάλωτη Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον ενοχλούσε, είπε. Η νύχτα είναι πιο τρυφερή, πιο ευάλωτη. Η φωνή του χανόταν. Μια φωνή τρυφερή και ευάλωτη, σαν τη νύχτα του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΑ XVII: ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ. Συντάχθηκε απο τον/την Ονειρόκοσμος Τετάρτη, 11 Αυγούστου 2010 13:27 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5

ΚΑΡΤΑ XVII: ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ. Συντάχθηκε απο τον/την Ονειρόκοσμος Τετάρτη, 11 Αυγούστου 2010 13:27 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5 Τ αστέρι που εικονίζεται σ αυτή την κάρτα είναι ο πλανήτης Αφροδίτη, ο Έσπερος των αρχαίων, που ο λαός τον ονομάζει Αποσπερίτη. Το ίδιο άστρο, όταν προβάλλει την αυγή πριν ανατείλει

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Σώμα Πρoσκόπων Κύπρου. Κλάδος Λυκοπούλων Γ.Ε. Παιχνίδι Προσκοπικής Χρονιάς 2014-2015. ΧΑΛΚΙΝΗ Αγέλη Λυκοπούλων ΑΡΧΕΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ.

Σώμα Πρoσκόπων Κύπρου. Κλάδος Λυκοπούλων Γ.Ε. Παιχνίδι Προσκοπικής Χρονιάς 2014-2015. ΧΑΛΚΙΝΗ Αγέλη Λυκοπούλων ΑΡΧΕΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ. Σώμα Πρoσκόπων Κύπρου Κλάδος Λυκοπούλων Γ.Ε. Παιχνίδι Προσκοπικής Χρονιάς 2014-2015 ΧΑΛΚΙΝΗ Αγέλη Λυκοπούλων ΑΡΧΕΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Αγέλη Λυκοπούλων ΧΑΛΚΙΝΗ ΑΓΕΛΗ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ 103ov Σύστημα Ναυτοπροσκόπων Κισσόνεργας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι.

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. Αμέσως χάρηκαν πολύ, αλλά κι απογοητεύτηκαν ταυτόχρονα όταν έμαθαν ότι θα ήταν ένα

Διαβάστε περισσότερα

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο Η παρακάτω εργασία παρουσιάστηκε στο εισαγωγικό σεµινάριο στα οµαδικά δυναµικά στην Ελληνική Εταιρεία Οµαδικής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας, τον Ιανουάριο του 2000. Στην οµάδα που συνεργάστηκε µαζί µου για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΤΟΧΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΤΗΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ

ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΤΟΧΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΤΗΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 1o ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΤΟΧΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΤΗΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ Εισαγωγή Αρχική Σελίδα Περιεχόμενα CD Rom Θέματα 1ου Κεφαλαίου Για την κατανόηση του θέματος καθώς το διαβάζουμε θα πρέπει γνωρίζουμε ή να έχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

4 Εαν προσπαθούσα να ξεφύγω από κάτι, τότε τα επιχειρήματα μου θα ήταν: Α με συνέπεια Β με μοναδικότητα C με λεπτομέρεια D με εξειδικευμένες γνώσεις

4 Εαν προσπαθούσα να ξεφύγω από κάτι, τότε τα επιχειρήματα μου θα ήταν: Α με συνέπεια Β με μοναδικότητα C με λεπτομέρεια D με εξειδικευμένες γνώσεις Kolbe A Test Απάντησε ρωτώντας τον εαυτό σου: Αν ήμουν ελεύθερος να δράσω όντας ο εαυτός μου και κάνοντας αυτό που μπορώ να κάνω καλύτερα, τότε θα έκανα... (επέλεξε μία από τις 4 επιλογές, καθώς και μία

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Τι σκεφτόμαστε; Διδακτική πρόταση 5: Τι να σκέφτονταν οι άνθρωποι της Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Πρόοδος από το προηγούμενο μάθημα Τα παιδιά μεταφέρουν

Διαβάστε περισσότερα