ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΜΕΣΩ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΩΝ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΣΥΝΑΦΕΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΜΕΣΩ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΩΝ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΣΥΝΑΦΕΙΑΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΜΕΣΩ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΩΝ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΣΥΝΑΦΕΙΑΣ Βασίλειος Ι. Καδδίτης ιπλωµατική Εργασία που υποβλήθηκε στο Τµήµα Στατιστικής και Ασφαλιστικής Επιστήµης του Πανεπιστηµίου Πειραιώς ως µέρος των απαιτήσεων για την απόκτηση του Μεταπτυχιακού ιπλώµατος Ειδίκευσης στην Εφαρµοσµένη Στατιστική Πειραιάς εκέµβριος 008

2 Η παρούσα ιπλωµατική Εργασία εγκρίθηκε οµόφωνα από την Τριµελή Εξεταστική Επιτροπή που ορίσθηκε από τη ΓΣΕΣ του Τµήµατος Στατιστικής και Ασφαλιστικής Επιστήµης του Πανεπιστηµίου Πειραιώς στην υπ αριθµ.... συνεδρίασή του σύµφωνα µε τον Εσωτερικό Κανονισµό Λειτουργίας του Προγράµµατος Μεταπτυχιακών Σπουδών στην Εφαρµοσµένη Στατιστική Τα µέλη της Επιτροπής ήταν: -. (Επιβλέπων) Η έγκριση της ιπλωµατικής Εργασίας από το Τµήµα Στατιστικής και Ασφαλιστικής Επιστήµης του Πανεπιστηµίου Πειραιώς δεν υποδηλώνει αποδοχή των γνωµών του συγγραφέα.

3 UNIVERSITY OF PIRAEUS DEPARTMENT OF STATISTICS AND INSURANCE SCIENCE POSTGRADUATE PROGRAM IN APPLIED STATISTICS QUESTIONNAIRE ANALYSIS THROUGH CORRESPONDENCE ANALYSIS AND ASSOCIATION MODELS By Vasilios J. Kadditis MSc Dissertation submitted to the Department of Statistics and Insurance Science of the University of Piraeus in partial fulfilment of the requirements for the degree of Master of Science in Applied Statistics Pireaus, Greece December 008

4

5 Η εργασία αυτή είναι αφιερωµένη στην οικογένεια µου για την ανυστερόβουλη στήριξη όλα αυτά τα χρόνια

6 Περίληψη Η παρούσα εργασία πραγµατεύεται πολυδιάστατα κατηγορικά δεδοµένα όπως αυτά προκύπτουν από συλλογή µέσω ερωτηµατολογίου. Για να αναλυθεί όµως ένα ερωτηµατολόγιο το οποίο περιλαµβάνει πλήθος ερωτήσεων-µεταβλητών και να εξάγουµε ορισµένα χρήσιµα συµπεράσµατα θα πρέπει, πρώτα από όλα, να του επιβάλουµε δοµή στις περιπτώσεις εκείνες που η δοµή απουσιάζει. Εφόσον η δοµή αυτή επιτευχθεί, τότε χρησιµοποιώντας στατιστικές τεχνικές και µεθόδους κατάλληλες για κατηγορικά δεδοµένα µπορούµε πιο εύκολα να µελετήσουµε τις σχέσεις µεταξύ των µεταβλητών για τις οποίες έχουµε δει ότι παρουσιάζουν το µεγαλύτερο ενδιαφέρον για περαιτέρω ανάλυση. Με τον τρόπο αυτό, µπορεί κανείς να πει ότι, η εργασία χωρίζεται σε δύο µεγάλες θεµατικές ενότητες i το πρώτο µέρος αφορά τον τρόπο µε τον οποίο δηµιουργούµε τη δοµή βρίσκοντας οµοειδείς οµάδες µεταβλητών και το δεύτερο µέρος αφορά τη µελέτη και ανάλυση µιας οµάδας ή υποσυνόλου µικρότερης διάστασης. Για τον σκοπό αυτό, παρουσιάζουµε και αναλύουµε τη θεωρία της Παραγοντικής Ανάλυσης και της Ανάλυσης Κατά Συστάδες, δίνοντας ιδιαίτερη έµφαση στον τρόπο µε τον οποίο οµαδοποιούµε κατηγορικές µεταβλητές. Ύστερα, συγκρίνουµε τα αποτελέσµατα που δίνουν οι δύο διαφορετικές µέθοδοι όταν τις χρησιµοποιήσουµε για την ανάλυση του ερωτηµατολογίου. Τα συµπεράσµατα που προκύπτουν έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Επιπλέον, για την περαιτέρω ανάλυση ενός υποσυνόλου µεταβλητών βασιζόµαστε στα µοντέλα συνάφειας. Συγκεκριµένα, παρουσιάζουµε αναλυτικά τα µοντέλα συνάφειας για διδιάστατους και τρισδιάστατους πίνακες και δείχνουµε πώς µπορούν να χρησιµοποιηθούν από τους ερευνητές για τη µελέτη διατάξιµων αλλά και ονοµαστικών κατηγορικών µεταβλητών. Η δυναµικότητα των µοντέλων αυτών παρουσιάζεται µέσα από µία εφαρµογή από τον χώρο των κοινωνικών επιστηµών σε θέµατα που αφορούν τις οικογένειες. Τέλος για τη περαιτέρω ανάλυση µιας µικρότερης οµάδας µεταβλητών παρουσιάζουµε µια εναλλακτική µέθοδο των µοντέλων συνάφειας, την Ανάλυση Αντιστοιχιών και τα Μοντέλα

7 Συσχέτισης ενώ δεν παραλείπουµε να αναφερθούµε και στην Πολλαπλή Ανάλυση Αντιστοιχιών. Στις µεθόδους αυτές δίνεται έµφαση κυρίως στα γραφικά αποτελέσµατα αλλά και στις εκτιµήσεις των σκορ των κατηγοριών των µεταβλητών. Όλα τα παραπάνω τα συγκρίνουµε κριτικά µεταξύ τους στη θεωρία και στη πράξη έτσι ώστε ο ενδιαφερόµενος αναγνώστης να κατανοήσει περισσότερο τις µεθόδους αυτές και να αποκοµίσει όσο το δυνατόν περισσότερες πληροφορίες που θα τον βοηθήσουν για την εφαρµογή τους.

8 Abstract This dissertation deals with multivariate categorical data of a raw data set produced by a questionnaire designed for a research purpose. However, in order to analyze a questionnaire and extract some fruitful results, that includes a great number of questions-variables, we must first impose a structure on it especially on situations this specific structure is missing. Whenever the structure is imposed, by using statistical techniques and methods designed for categorical data, we can then study more efficiently the relations among the variables in concern for further analyses. In this way, it is better to view this dissertation as having two thematic sections, one that deals with the procedures to find and impose this structure to the whole set of variables and the other that involves the study and further analysis of the relations in a smaller group of variables. For that purpose we present and develop the theoretical issues of Factor Analysis and Cluster Analysis, by focusing our attention in the approach of finding similar groups of categorical variables that behave in a similar manner. At the end we compare those results obtained from the two different methods by implementing them on a research questionnaire. These results show some very interesting findings. Moreover, for the analysis of a smaller subset of categorical variables we use association models. We present association models for two-way and three-way contingency tables in an analytical and exploratory way and show how these models are very useful and help researchers clarify the relations among variables of ordinal but also nominal scales. Their utility is exhibited through an example of a tree-way contingency table taken from real data regarding family issues. Finally, the analysis on a smaller subset is further explored by describing the issues of Correspondence Analysis, Correlation Models and Multiple Correspondence Analysis. In all of those methods, we focus on the interpretation of the results on the graphical displays of the data but also on the estimated category scores of the variables.

9 The above methods described in this dissertation and the results after implementing them are all critically compared with each other at each chapter. This gives to the interesting reader the possibility to fully understand them and to obtain additional information on their implementation.

10 Πίνακας Περιεχοµένων Περίληψη Abstract vii ix. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. ΠΑΡΑΓΟΝΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 5. Εισαγωγή 5. Ορθογώνιο παραγοντικό µοντέλο 5.. Μέθοδοι Εκτίµησης του Παραγοντικού Μοντέλου 7.3 Έλεγχος των Συσχετίσεων-Αριθµός των Παραγόντων.4 Περιστροφή των Παραγόντων.5 Σκορ Παραγόντων 4.6 Μη ορθογώνια Παραγοντική Ανάλυση 6.7 Σχόλια και Συµπεράσµατα 6.8 Εφαρµογή της Μεθόδου 7 3. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΤΑ ΣΥΣΤΑ ΕΣ 3 3. Εισαγωγή 3 3. Οµοιογένεια Μεταβλητών Μέτρα Οµοιότητας και Απόστασης για τις Μεταβλητές Οι Μεταβλητές είναι Ποσοτικές Οι Μεταβλητές είναι Ποιοτικές Οι Συσχετίσεις ως Μέτρα Οµοιότητας ή Ανοµοιότητας 30 xi

11 3.4 Αλγόριθµοι και Μέθοδοι Οµαδοποίησης Μέθοδος της Απλής Συνένωσης Μέθοδος της Πλήρους Συνένωσης Μέθοδος της Μέσης Οµάδας ή των µη Σταθµισµένων Μέσων Μέθοδος του Ward ιαιρετικές Μέθοδοι Σχόλια Περί των Μεθόδων Αξιολόγηση της Μεθόδου και Επιλογή Συστάδων Εφαρµογή ΜΟΝΤΕΛΑ ΣΥΝΑΦΕΙΑΣ ΓΙΑ ΠΙΝΑΚΕΣ Μοντέλα Συνάφειας για ιδιάστατους Πίνακες Εισαγωγή Μοντέλο Συνάφειας Τύπου RC(M) Μοντέλα Συνάφειας για Τρισδιάστατους Πίνακες Εισαγωγή Λογαριθµογραµµικά Μοντέλα Αναλύοντας µόνο τις Αλληλεπιδράσεις ης Τάξης Αλληλεπίδραση τριών Παραγόντων ιάφορα log-trilinear Μοντέλα Εφαρµογή 6 5. ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΩΝ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΑ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ 7 5. Γενικά 7 5. Ανάλυση Αντιστοιχιών για Πίνακες Συνάφειας ιαστάσεων Εισαγωγή Μάζες και Προφίλ Μέσο Προφίλ και Απόκλιση από την Ανεξαρτησία Μέτρα Απόστασης-Σχέση µε το 5..5 Ολική Αδράνεια και χ χ τεστ του Pearson 74 Απόσταση Σύνδεση της SVD µε την Ολική Αδράνεια-Συντεταγµένες των Προφίλ Απόλυτες Συνεισφορές και Σχετικές Συνεισφορές Σχέση µε τη Γενικευµένη SVD του Πίνακα Αντιστοιχιών 8 xii

12 5.3 Πολλαπλή Ανάλυση Αντιστοιχιών Πίνακας είκτης και Πίνακας Burt Προσαρµοσµένες Βασικές Αδράνειες Μοντέλα Συσχέτισης Εισαγωγή Μοντέλα Κανονικής Συσχέτισης και Μοντέλα Ανάλυσης Αντιστοιχιών Canonical Correlation Ανάλυση Μοντέλα Συσχέτισης Εφαρµογή η Εφαρµογή η 98 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α 07 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β 3 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ 9 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 3 xiii

13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Εισαγωγή Στην πράξη, τα δεδοµένα που έχει ένας αναλυτής στα χέρια του σχεδόν πάντα είναι πολυµεταβλητά. Έτσι τίθεται στη διακριτική ικανότητα και ευχέρεια του αναλυτή, η αναγκαιότητα χρησιµοποίησης όλων των δεδοµένων για την αποκοµιδή της µεγαλύτερης δυνατής πληροφορίας από αυτά. Ωστόσο χρησιµοποιώντας µεθόδους της πολυµεταβλητής στατιστικής ο αναλυτής µπορεί να µελετήσει καλύτερα τα φαινόµενα που τον απασχολούν χωρίς να χάσει µεγάλο µέρος της πληροφορίας των αρχικών δεδοµένων. Στην εργασία αυτή θα παρουσιάσουµε και θα χρησιµοποιήσουµε κάποιες πολυµεταβλητές τεχνικές για να αναλύσουµε πολυδιάστατα κατηγορικά δεδοµένα. Οι µέθοδοι και τεχνικές που θα αναπτύξουµε πρώτα σε θεωρητικό επίπεδο, στη συνέχεια θα χρησιµοποιηθούν για την ανάλυση ενός ερωτηµατολογίου της Τράπεζας ABC που έχει ως στόχο τη διερεύνηση της αποτελεσµατικότητας του συστήµατος αξιολόγησης των εργαζοµένων της. Το εν λόγω ερωτηµατολόγιο παρατίθεται στο Παράρτηµα Α, ενώ για λόγους δέσµευσης προς τους ανθρώπους που διενέργησαν την έρευνα αυτή να µην δηµοσιευθεί το όνοµα της τράπεζας και να µην δοθούν τα αρχικά δεδοµένα, το πραγµατικό όνοµα δεν δίνεται. Η δε έρευνα ήταν ανώνυµη. Το ερωτηµατολόγιο αυτό, θα αποτελεί τη βασική µας εφαρµογή και παράδειγµα επίδειξης των µεθοδολογιών που θα ασχοληθούµε στη συνέχεια. Στο ο Κεφάλαιο αναπτύσσουµε την µέθοδο της Παραγοντικής Ανάλυσης. Με την µέθοδο προσπαθούµε να βρούµε και να ερµηνεύσουµε κοινούς παράγοντες οι οποίοι είναι αφανείς και πιστεύουµε ότι µπορούν να ερµηνεύσουν τις συσχετίσεις µεταξύ των παρατηρούµενων µεταβλητών. Επιπλέον, οι κοινοί παράγοντες χρησιµοποιούνται ως νέες µεταβλητές για την µείωση της διάστασης των δεδοµένων αφού είναι έτσι κατασκευασµένοι ώστε να διατηρούν όσο γίνεται την αρχική πληροφορία. Στο 3 ο Κεφάλαιο αναφερόµαστε στην τεχνική της Ανάλυσης κατά Συστάδες. Η τεχνική αυτή είναι πολύ χρήσιµη για την οµαδοποίηση των αντικειµένων ενός πολυδιάστατου πίνακα σε οµοιογενείς οµάδες είτε τα αντικείµενα είναι οι παρατηρήσεις είτε είναι οι µεταβλητές

14 (χαρακτηριστικά). Όµως στο κεφάλαιο αυτό για την ανάλυση κατά συστάδες θα δώσουµε το πλαίσιο στο οποίο χρησιµοποιείται για την οµαδοποίηση των µεταβλητών µόνο ενός συνόλου δεδοµένων. Πριν προχωρήσουµε όµως µε τα επόµενα κεφάλαια πρέπει να πούµε ότι ο στόχος της εργασίας είναι να αναδείξουµε τα οφέλη από τις διάφορες τεχνικές και µεθόδους για τη µελέτη πολυδιάστατων κατηγορικών δεδοµένων. Για τον λόγο αυτό, το ερωτηµατολόγιο του Παραρτήµατος Α όταν το αναλύουµε µε τις παραπάνω µεθόδους, έχουµε σκοπό να δηµιουργήσουµε µικρότερες οµάδες µεταβλητών ίσως για µια διεξοδικότερη µελέτη τους. Αυτός είναι ο λόγος που χρησιµοποιούµε την παραγοντική ανάλυση και την ανάλυση κατά συστάδες για την οµαδοποίηση των µεταβλητών. Να µειώσουµε δηλαδή τη διάσταση του προβλήµατος φτιάχνοντας οµάδες µικρότερης διάστασης τις οποίες µπορούµε να µελετήσουµε ευκολότερα αλλά και να κάνουµε αν χρειαστεί επιπλέον υποθέσεις. Θα πρέπει να τονιστεί ότι επειδή έχουµε κατηγορικά δεδοµένα, η χρήση των παραπάνω µεθόδων απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Έτσι για το ο και 3 ο Κεφάλαιο όταν στο τέλος αναλύουµε το ερωτηµατολόγιο, κάνουµε την παραδοχή ότι αυτό είναι χωρίς δοµή (δεν είναι χωρισµένο σε ενότητες) και βάσει της µεθοδολογία που περιγράφουµε προσπαθούµε να του «επιβάλλουµε» µία µέσω δύο διαφορετικών προσεγγίσεων. Αν τα αποτελέσµατα που θα δώσουν οι δύο µέθοδοι είναι περίπου ίδια τότε είναι σίγουρο ότι η δοµή που βρήκαµε είναι η σωστή. Επίσης για να συγκρίνουµε τα αποτελέσµατα της παραγοντικής ανάλυσης µε εκείνα της ανάλυσης των συστάδων, στο τέλος του 3 ου Κεφαλαίου χρησιµοποιούµε την meta-analysis ή Q-factor analysis. Η διαδικασία αυτή συνιστά αρχικά την χρήση της παραγοντικής ανάλυσης για την εύρεση των κοινών παραγόντων και στη συνέχεια την χρησιµοποίηση των φορτίων των παραγόντων για την οµαδοποίηση και τη δηµιουργία των συστάδων. Η µεθοδολογία αυτή έχει συζητηθεί αρκετά από διάφορους συγγραφείς όπως ο Cattell (965), Milligan and Cooper (987), Urban and McDaniel (990), Cheung and Chan (005), να είναι ορισµένα από τα ονόµατα που έχουν ασχοληθεί µε τις δύο αυτές µεθόδους σε παραλληλία. Με αυτό τον τρόπο εάν οι συστάδες «υπάρχουν» στις νέες διαστάσεις που κατασκευάσαµε, τότε η κλασική παραγοντική ανάλυση θα είναι σε θέση να εντοπίσει σωστά την δοµή των µεταβλητών. Τέλος συγκρίνουµε τη δοµή που δηµιούργησαν τα δεδοµένα µε εκείνη που a priori είχε θέσει ο ερευνητής και ανάλογα την επιβεβαιώνουµε ή όχι. Στο 4 ο Κεφάλαιο παρουσιάζουµε τα µοντέλα συνάφειας για διδιάστατους και τρισδιάστατους πίνακες, µαζί µε µια σύντοµη αναφορά στα λογαριθµογραµµικά µοντέλα. Στο

15 κεφάλαιο αυτό δείχνουµε πως τα µοντέλα αυτά χρησιµοποιούνται για τη µελέτη των σχέσεων των κατηγορικών µεταβλητών µε διατάξιµη κλίµακα αλλά και στις περιπτώσεις εκείνες που τα µοντέλα µεταχειρίζονται τις µεταβλητές του πίνακα σαν ονοµαστικές. Στο τέλος του κεφαλαίου υπάρχει και µια ενδιαφέρουσα εφαρµογή. Η σύνδεση του 4 ου Κεφαλαίου µε τα δύο προηγούµενα είναι η εξής: Για παράδειγµα, µετά την οµαδοποίηση που δηµιουργήσαµε ή µετά την εύρεση των παραγόντων, µπορούµε να αναλύσουµε τις σχέσεις των κατηγορικών µεταβλητών µέσα στην οµάδα της µικρότερης διάστασης από αυτές που έχουµε ήδη βρει φτιάχνοντας πίνακες συνάφειας τους οποίους µελετάµε µε τα µοντέλα συνάφειας. Όµως οι ερωτήσεις-µεταβλητές του ερωτηµατολογίου δεν χρησιµοποιήθηκαν για την ανάλυση αυτή γιατί το µέγεθος του δείγµατος δεν ήταν επαρκές για να φτιάξουµε τουλάχιστον τρισδιάστατους πίνακες συνάφειας. Αλλά ας γίνουµε περισσότερο σαφής επί του θέµατος αυτού: Για να αναλύσουµε πολυδιάστατους πίνακες χρησιµοποιώντας λογαριθµογραµµικά µοντέλα και µοντέλα συνάφειας θα πρέπει πρωτίστως να έχουµε στη διάθεση µας ένα ικανοποιητικό µέγεθος δείγµατος. Ο Cochran (964) πρότεινε ότι τουλάχιστον 80% των κελιών πρέπει να έχουν αναµενόµενες συχνότητες πάνω από 5.0 και αυτές θα πρέπει να ξεπερνούν το.0 για όλα τα κελιά ενός πίνακα. Βάσει λοιπόν αυτού του πρακτικού θέµατος τίθεται ένα µείζων πρόβληµα για την κατασκευή πολυδιάστατου πίνακα συνάφειας χρησιµοποιώντας τις µεταβλητές του ερωτηµατολογίου της Τράπεζας ABC. Του ερωτηµατολογίου οι µεταβλητές είναι σε πενταβάθµια κλίµακα Likert ενώ το µέγεθος του δείγµατος δεν ξεπερνάει τους 50. Συνεπώς ακόµα και για την κατασκευή πίνακα συνάφειας 3 διαστάσεων οι αναµενόµενες συχνότητες των κελιών δεν θα ξεπερνούν το. και πολλά κελιά στην πράξη θα είναι µε µηδέν συχνότητες. Αν τύχει να αναλύσουµε περισσότερες µεταβλητές θα διογκωθεί ακόµα πιο πολύ το πρόβληµα των µηδενικών κελιών. Ακόµα και αν συµπτύξουµε τις ακραίες κατηγορίες της κλίµακας γνωρίζοντας ότι θα χάσουµε πληροφορία ώστε να δηµιουργήσουµε τριτοβάθµια κλίµακα για τις ερωτήσεις, στον νέο πίνακα συνάφειας 3 διαστάσεων που θα προκύψει, ο µέσος όρος της συχνότητας ενός κελιού θα είναι σχεδόν 5 παρατηρήσεις ενώ αρκετά από τα κελιά του πίνακα πάλι δεν θα έχουν συχνότητες! Για τα µοντέλα συνάφειας µεγαλύτερης διάστασης του τρία απαιτείται ο πίνακας να µην είναι αραιός αλλιώς τα αποτελέσµατα δεν θα είναι ικανοποιητικά και στην πράξη δεν θα µπορέσουν να εκτιµηθούν οι αλληλεπιδράσεις των παραγόντων και να προβούµε σε συµπερασµατολογία. Για τον λόγο αυτό την ανάλυση της σχέσης των µεταβλητών από ένα 3

16 υποσύνολο µικρότερης διάστασης την εφαρµόζουµε στο 4 ο Κεφάλαιο σε ένα διαφορετικό σύνολο δεδοµένων διαθέσιµο στη βιβλιογραφία. Άλλωστε αν έχουµε στη διάθεση µας ένα σύνολο δεδοµένων µε πολλές µεταβλητές και ένα καλό µέγεθος δείγµατος τότε µε βάση την µεθοδολογία που αναπτύσσουµε στο ο και 3 ο Κεφάλαιο δηµιουργούµε πίνακες συνάφειας διασταυρώνοντας τις µεταβλητές που θέλουµε να µελετήσουµε από τα υποσύνολα των µεταβλητών που δηµιουργήσαµε ο τρόπος της ανάλυσης του πίνακα αυτού σε γενικές γραµµές είναι ίδιος µε την εφαρµογή που θα παρουσιάσουµε. Τέλος στο 5 ο Κεφάλαιο µιλάµε για την Ανάλυση Αντιστοιχιών και την Πολλαπλή Ανάλυση Αντιστοιχιών. Η µέθοδος της ανάλυσης αντιστοιχιών είναι πολύ ισχυρή για την ανάλυση κατηγορικών µεταβλητών σε µορφή διδιάστατου πίνακα συνάφειας. Επίσης γίνεται σύγκριση της µεθόδου µε τα µοντέλα συσχέτισης. Από την άλλη η πολλαπλή ανάλυση αντιστοιχιών είναι ιδιαίτερα χρήσιµη για πολυδιάστατα κατηγορικά δεδοµένα όπως τα ερωτηµατολόγια. Στο τέλος του κεφαλαίου αναλύουµε την εφαρµογή του 4 ου Κεφαλαίου µέσω της ανάλυσης αντιστοιχιών. Επιπλέον, εφαρµόζουµε την ανάλυση αντιστοιχιών στα δεδοµένα του ερωτηµατολογίου µας, δηλαδή τις υποοµάδες των µεταβλητών όπου ερευνούµε την αποτελεσµατικότητα του υπάρχοντος συστήµατος αξιολόγησης από τα δεδοµένα που έχουµε µε την βοήθεια της πολλαπλής ανάλυσης αντιστοιχιών. Για τον σκοπό αυτό έχει δοθεί ιδιαίτερη έµφαση στη γραφική απόδοση τους. Εν κατακλείδι στόχος της εργασίας αυτής είναι να δείξει τον τρόπο που χειριζόµαστε πολυδιάστατα κατηγορικά δεδοµένα και τα οποία προέρχονται από έρευνες µέσω ερωτηµατολογίων ή συναφών πηγών και ζητάµε να αποµονώσουµε ορισµένα χαρακτηριστικά τα οποία θέλουµε να µελετήσουµε γιατί ικανοποιούν ορισµένες σηµαντικές προϋποθέσεις όπως εκείνης της συσχέτισης ή συνάφειας (µεταξύ των µεταβλητών και µεταξύ των παρατηρήσεων). 4

17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Παραγοντική Ανάλυση. Εισαγωγή Συχνά συµβαίνει να ενδιαφερόµαστε να µετρήσουµε ορισµένες ποσότητες όπως για παράδειγµα την ευφυΐα, το κοινωνικό και οικονοµικό status, την πολιτική ιδεολογία, το στρες, οι οποίες είναι αδύνατον να ποσοτικοποιηθούν άµεσα και να µετρηθούν. Όµως είναι δυνατόν να µετρήσουµε κάποιες άλλες «ποσότητες» οι οποίες εκφράζουν τις µεταβλητές για τις οποίες ενδιαφερόµαστε. Για να γίνει αυτό θεωρούµε για τις µεταβλητές που απαρτίζουν τον πίνακα δεδοµένων X n p, ότι οι συσχετίσεις που υπάρχουν µεταξύ τους είναι «προϊόν» κάποιων αφανών (latent) παραγόντων που στην πραγµατικότητα δεν υπάρχουν και πρέπει να εκτιµηθούν. Η παραγοντική ανάλυση είναι µια στατιστική τεχνική η οποία προσπαθεί να ερµηνεύσει τις συσχετίσεις µεταξύ των παρατηρούµενων µεταβλητών ενός πίνακα X n p υποθέτοντας ότι οφείλονται αποκλειστικά στην ύπαρξη κάποιων κοινών παραγόντων οι οποίοι δεν είναι άµεσα εµφανείς. Με τον τρόπο αυτό αφενός πετυχαίνουµε µείωση της διάστασης των δεδοµένων, αφού αντί να δουλεύουµε µε τις αρχικές µεταβλητές τώρα δουλεύουµε µε τους παράγοντες που «κατασκευάσαµε» και αφετέρου µε έναν υποκειµενικό τρόπο να τους αναγνωρίσουµε ως κάποιες µη µετρήσιµες µεταβλητές. Ιδιαίτερα στην δεύτερη περίπτωση η παραγοντική ανάλυση βρίσκει ευρεία εφαρµογή στις κοινωνικές επιστήµες, την ψυχολογία και την ψυχοµετρία, το marketing και στην έρευνα αγοράς.. Ορθογώνιο Παραγοντικό Μοντέλο Έστω ' X = ( X, X,, X p ) είναι το ( ) p διάνυσµα των παρατηρούµενων µεταβλητών του πίνακα X n p. Το πρόβληµα που προσπαθεί η παραγοντική ανάλυση να λύσει είναι κατά κάποιο τρόπο όµοιο µε εκείνο της παλινδρόµησης για την πρόβλεψη ενός µεγέθους, µόνο που τώρα η σχέση αυτή αντιστρέφεται και προσπαθούµε να µάθουµε για τους παράγοντες όταν 5

18 γνωρίζουµε τις παρατηρούµενες µεταβλητές. Επιπλέον οι παράγοντες είναι άγνωστοι (latent), αλλά πιστεύεται ότι ο πίνακας των συνδιακυµάνσεων ή συσχετίσεων των παρατηρούµενων µεταβλητών περιέχει όλη την πληροφορία που χρειαζόµαστε για να εκτιµήσουµε την σχέση αυτή ώστε να συµπεράνουµε ότι οι µεταβλητές εξαρτώνται από έναν µικρότερο αριθµό µη παρατηρήσιµων (αφανών) µεταβλητών. Για τον λόγο αυτό, υποθέτουµε ότι οι p µεταβλητές X, X,, X p µε µέσο µ p και πίνακα συνδιακύµανσης Σ p p, µπορούν να γραφούν σαν γραµµικός συνδυασµός των m κοινών παραγόντων F, F,, Fm και του σφάλµατος ε p, µε m p. Η µορφή που θα έχουν τα δεδοµένα είναι η εξής X µ = F + F + + F + ε m m X µ = F + F + + F + ε m m X µ = F + F + + F + ε p p p p pm m p (.) Το µοντέλο (.) µπορεί να γραφτεί µε µορφή πινάκων ως X µ = LF + ε (.) Οι συντελεστές ij στην (.) λέγονται φορτία (loadings) τα οποία χρησιµεύουν για σταθµά ενώ κάτω από κατάλληλες προϋποθέσεις υποδηλώνουν τη σπουδαιότητα που έχει ο j παράγοντας στην i µεταβλητή και χρησιµοποιούνται συνήθως για την ερµηνεία των F j. Τα πιο υψηλά φορτία σε απόλυτη τιµή για τον F παράγοντα µε j =,,, m, συνδέουν τον j παράγοντα αυτόν µε τις µεταβλητές X, i =,,, p και µε αυτόν τον τρόπο εκτιµάται ότι i θα εξηγηθούν οι συσχετίσεις των µεταβλητών αντιστοιχίζοντας τους παράγοντες σε αυτές. Είναι όµως σηµαντικό για το παραγοντικό µοντέλο να γίνουν ορισµένες υποθέσεις για την αναγνωρισιµότητα του. Υποθέτουµε λοιπόν ότι οι κοινοί παράγοντες F j έχουν µέσο µηδέν και διακύµανση ένα και ότι είναι αµοιβαία ασυσχέτιστοι, cov( F, F ) = 0, j k. Για το σφάλµα ε υποθέτουµε ότι έχει µέσο µηδέν και διακύµανση j k ψ i και ότι είναι επίσης αµοιβαία ασυσχέτιστο, cov( ε, ε ) = 0. Επιπλέον κάνουµε την υπόθεση ότι κάθε κοινός παράγοντας i k δεν σχετίζεται µε το σφάλµα, cov( F, ε ) = 0, i, j. Οι υποθέσεις αυτές µας οδηγούν σε µια j i απλούστερη µορφή για τη διακύµανση των X i την οποία µπορούµε να γράψουµε ως ( X ) = και η οποία έχει ιδιαίτερη σηµασία. Παράλληλα, µε την var i i i im ψ i 6

19 υπόθεση cov( ε, ε ) = 0, σηµαίνει ότι µόνο οι παράγοντες και µόνο αυτοί, εξηγούν τις i k συσχετίσεις που υπάρχουν στα δεδοµένα. Επίσης παρατηρούµε για τη διακύµανση των X i ότι µπορεί να χωριστεί σε δύο µέρη, στην ποσότητα που ονοµάζεται εταιρικότητα (communality) και συµβολίζεται µε i i im h i και στο ψ i που ονοµάζεται ιδιαιτερότητα (uniqueness, specificity). Άρα µπορούµε να γράψουµε την διακύµανση και ως εξής ( X ) σ = σ = var = h + ψ (.3) ii i i i i Η σχέση (.3) µας δείχνει ότι τη διακύµανση και κατά συνέπεια τη συνδιακύµανση των µεταβλητών του πίνακα ( n p) X µπορούµε να την εκφράσουµε µε τους όρους των φορτίων και των ιδιαιτεροτήτων. Αυτό έχει σαν αποτέλεσµα ο θεωρητικός πίνακας συνδιακύµανσης Σ ( p p) να εκφράζεται µέσω των L ( p m) και ( ) diag Ψ. Από την (.) και αφού το µ δεν επηρεάζει τη διακύµανση, για τη συνδιακύµανση των µεταβλητών θα ισχύει ότι ( ) cov( ) Σ = cov X = LF+ ε και επειδή οι LF, ε είναι ασυσχέτιστοι τότε θα είναι ( ) cov( ) ' ( ) Σ = cov LF + ε = Lcov F L + Ψ Όµως από τις αρχικές υποθέσεις είναι cov ( F) = I άρα T Σ = LL + Ψ (.4) µε τον πίνακα Ψ να είναι διαγώνιος. Συνεπώς για να µπορέσουµε να ερµηνεύσουµε τις συνδιακυµάνσεις των µεταβλητών κάτω από το παραγοντικό µοντέλο (θεωρούµε ότι µπορεί να γραφούν όπως στην.4), θα πρέπει να εκτιµήσουµε τον πίνακα των φορτίων και των ιδιαιτεροτήτων καθότι ο θεωρητικός πίνακας συνδιακύµανσης στην (.4) διαµερίζεται σε δύο µέρη, στο κοµµάτι εκείνο που ερµηνεύουν οι κοινοί παράγοντες δηλαδή την εταιρικότητα και στο κοµµάτι που οφείλεται στους µοναδικούς παράγοντες την ιδιαιτερότητα, η οποία δεν ερµηνεύεται από το µοντέλο... Μέθοδοι Εκτίµησης του Παραγοντικού Μοντέλου Υπάρχουν διάφορες µέθοδοι για να εκτιµήσουµε τους συντελεστές του παραγοντικού µοντέλου αλλά οι περισσότερο διαδεδοµένες είναι η µέθοδος των κυρίων συνιστωσών και η p 7

20 µέθοδος της µέγιστης πιθανοφάνειας. Πρώτα θα αναφερθούµε στην µέθοδο των κυρίων συνιστωσών. Στην πράξη τον θεωρητικό πίνακα συνδιακύµανσης στην (.4) τον αντικαθιστούµε µε τον δειγµατικό πίνακα συνδιακύµανσης ώστε να ισχύει ότι S p p και εκτιµούµε τα φορτία και την εταιρικότητα έτσι S LL ˆˆ' + Ψ ˆ (.5) Καθώς ο πίνακας συνδιακύµανσης είναι συµµετρικός, χρησιµοποιούµε το θεώρηµα της φασµατικής ανάλυσης (spectral decomposition theorem) για να τον παραγοντοποιήσουµε και να βρούµε την προσέγγιση του. Με τη µέθοδο των κυρίων συνιστωσών αγνοούµε τον Ψ, άρα θα πάρουµε την προσέγγιση του S p pµόνο από το ˆˆ' LL. Συνεπώς για τον S θα έχουµε ότι ' S = CDC (.5.α) όπου στην (.5.α) ο C είναι ένας ορθογώνιος πίνακας µε κανονικοποιηµένα ιδιοδιανύσµατα { cc T i j = ci = } c : 0, και ο D είναι ο διαγώνιος πίνακας µε τις ιδιοτιµές θ, θ,, θp του S. Επιπλέον αφού ο S είναι θετικά ηµιορισµένος S 0, µπορούµε να γράψουµε τον diag ( D ) / όπου = diag ( θ, θ,, θp ) / / D=D D D, έτσι ώστε η παραγοντοποίηση του S να γίνει Η σχέση (.6) είναι της µορφής ( )( ) ' ' / / ' / / S=CDC = CD D C = CD CD (.6) S=LL ' ˆˆ, αλλά καθώς ο / CD είναι p p πίνακας και ο ˆL είναι ένας p m πίνακας θέτουµε, D = diag ( θ, θ,, θm ) µε m p, θ > θ > > θm και ( c c c ) C =,,, m. Έτσι µετά την τροποποίηση αυτή θα πάρουµε Η (.7) σε πίνακες γράφεται στην µορφή / ( p m) = ( θ c θ c θ c ) L ˆ =CD,,, (.7) m m Lˆ ( p m) ˆ ˆ ˆ m c c c m θ 0 = =. ˆ ˆ ˆ c p p pm p cp c pm 0 θm 8

21 Ωστόσο χρειάζεται να υπολογίσουµε και τα ψ ˆi ειδικά στην περίπτωση που m p. Επειδή για τον πίνακα ˆ ˆ' ( p p) LL το άθροισµα της διαγωνίου του ισούται µε m ˆ ij, ορίζουµε ότι j= m ˆ i si ij j= ψˆ = και πλέον έχουµε την προσέγγιση του S στην (.5). Οι εκτιµηµένες εταιρικότητες h i, δείχνουν το ποσοστό της διακύµανσης της κάθε µεταβλητής που εξηγείται από τους παράγοντες που βρήκαµε και όσο µεγαλύτερη είναι η τιµή αυτή τόσο καλύτερα ερµηνεύεται η µεταβλητή ποσότητα h i X i από το παραγοντικό µοντέλο. Η tr( S) δείχνει το συνολικό ποσοστό της δοµής που ερµηνεύεται από τους m παράγοντες. Στην πράξη αν κάποιες µεταβλητές έχουν χαµηλά h i, για παράδειγµα < 0.30, τότε το παραγοντικό µοντέλο που προσαρµόσαµε δεν καταφέρνει να εξηγήσει µεγάλο µέρος της διακύµανσης των µεταβλητών αυτών και πιθανώς να χρειάζεται να ερευνήσουµε για επιπλέον παράγοντες ώστε να αυξήσουµε την προσαρµοστικότητα του µοντέλου στο σύνολο των µεταβλητών. Αν πάλι χρησιµοποιούµε τον δειγµατικό πίνακα συσχετίσεων ( p p) να ερµηνεύσουµε τις συσχετίσεις των µεταβλητών, αντίστοιχα, η ποσότητα R για h p µας i δείχνει το συνολικό ποσοστό της διακύµανσης που ερµηνεύεται από τους m παράγοντες. Οι εκτιµήσεις των ιδιαιτεροτήτων ψ ˆi υπολογίζονται από τη σχέση ψ ˆ = h και όπως είπαµε είναι το κοµµάτι εκείνο της διακύµανσης της κάθε µεταβλητής που δεν µπορεί να εξηγηθεί από το παραγοντικό µοντέλο. Ιδανικά θέλουµε να ισχύει ποσότητα - ˆˆ' ( + ˆ ) i i i h και ψ ˆ 0. Η E=S LL Ψ αναφέρεται ως ο εκτιµηµένος πίνακας υπολοίπων και για την µέθοδο των κυρίων συνιστωσών αποτελεί εσωτερικό κριτήριο της επιτυχίας της. Όταν τα στοιχεία του πίνακα E είναι µικρά σε απόλυτη τιµή τότε η προσαρµογή θεωρείται καλή. Στην περίπτωση που για την εκτίµηση του παραγοντικού µοντέλου χρησιµοποιηθεί η µέθοδος της µέγιστης πιθανοφάνειας, τότε αρχικά υποθέτουµε ότι τα σφάλµατα ακολουθούν την πολυµεταβλητή κανονική κατανοµή και το ίδιο υποθέτουµε για τους παράγοντες. Έτσι προκύπτει ότι και το διάνυσµα των µεταβλητών πολυµεταβλητή κανονική κατανοµή. Αν λοιπόν X ( µ, Σ) ' X = (,,, ) προέρχεται από την N p X X X p ο λογάριθµος της συνάρτησης πιθανοφάνειας (log-likelihood) του τυχαίου δείγµατος και των παραµέτρων είναι: i 9

22 log L X ;, = ( µ Σ) n log π Σ n tr Σ S n X µ Σ X µ (.8) - σταθερά ( ) ( ) ( ) ' Αν αντικαταστήσουµε τον αµερόληπτο εκτιµητή του µ ˆ = X, η (.8) είναι η log-likelihood του Σ µόνο: n - log L( X; Σ) = log π +tr ( ) Σ Σ S T όπου στην (.9) αντικαταστούµε το Σ µε Σ = LL + Ψ. (.9) Οι εκτιµήτριες µέγιστης πιθανοφάνειας ˆL και ˆΨ θα προκύψουν όταν µεγιστοποιήσουµε την συνάρτηση (.9) ως προς L και Ψ µε τον περιορισµό ότι ο ' - LΨ L είναι διαγώνιος. Ωστόσο η µεγιστοποίηση της παραπάνω συνάρτησης δεν έχει αναλυτική λύση και πρέπει να λυθεί επαναληπτικά χρησιµοποιώντας κάποιον αλγόριθµο (για λεπτοµέρειες βλ. Harman, :04 και Knafl and Grey, 007). Επιπλέον, δεν είναι βέβαιο ότι ο επαναληπτικός αλγόριθµος τελικά θα συγκλίνει µε αποτέλεσµα να βρεθούν λύσεις µε αρνητικά στοιχεία στον πίνακα ˆΨ ή να εκτιµηθούν οι εταιρικότητες των µεταβλητών µε τιµές ίσες ή µεγαλύτερες της µονάδας. Το τελευταίο συνήθως ονοµάζεται Heywood case. Ένα σηµαντικό πλεονέκτηµα της συγκεκριµένης µεθόδου εκτίµησης έναντι εκείνης των κυρίων συνιστωσών είναι το γεγονός ότι µπορούµε να κάνουµε ελέγχους καλής προσαρµογής της καταλληλότητας του ορθογώνιου παραγοντικού µοντέλου. οθέντος της εκτιµήτριες µέγιστης πιθανοφάνειας ˆL και ˆΨ, ο έλεγχος συγκρίνει το ˆΣ µε το ( n ) n S που είναι ο εκτιµητής µέγιστης πιθανοφάνειας του Σ όταν δεν υπάρχουν περιορισµοί στο πίνακα (δηλ. η Hα εναλλακτική υπόθεση). Η ελεγχοσυνάρτηση µε τη διόρθωση του Bartlett δίνεται από τη σχέση p + m ˆ n ln n Σ 6 3 ( n ) S και η οποία ασυµπτωτικά έχει X ν κατανοµή όταν η µηδενική ( H 0 ) υπόθεση αληθεύει µε ν = ( p m) ( p+ m) βαθµοί ελευθερίας. Μια συνήθης προσέγγιση µε τη συγκεκριµένη µέθοδο εκτίµησης είναι να ξεκινάµε το παραγοντικό µοντέλο µε τη λύση m = και σταδιακά να αυξάνουµε τους παράγοντες έως ότου ο έλεγχος καλής προσαρµογής γίνει αποδεκτός ή µέχρις ότου οι βαθµοί ελευθερίας γίνουν αρνητικοί. 0

23 .3 Έλεγχος των Συσχετίσεων - Αριθµός των Παραγόντων Σε πραγµατικά δεδοµένα εκείνο που ο αναλυτής πρέπει πρώτα να κάνει είναι να αποφασίσει µε ποιον πίνακα θα δουλέψει. Ανάλογα µε τη φύση των δεδοµένων, θα πρέπει διαλέξει ανάµεσα στον πίνακα συνδιακυµάνσεων S ή στον πίνακα συσχετίσεων R καθώς και ποια µέθοδο εκτίµησης θα χρησιµοποιήσει για τους παράγοντες. Για παράδειγµα, µε τη µέθοδο της µέγιστης πιθανοφάνειας η οποία είναι ανεξάρτητη κλίµακας (scale invariant), δεν παίζει ρόλο ποιο πίνακα θα χρησιµοποιήσουµε για να εκτιµήσουµε το µοντέλο, αλλά µε µεθόδους που δεν είναι scale invariant όπως συµβαίνει µε τη µέθοδο των κυρίων συνιστωσών τα αποτελέσµατα που θα πάρουµε αν βασιστούµε στον πίνακα συνδιακυµάνσεων θα είναι πολύ διαφορετικά από τον πίνακα συσχετίσεων. Αν τελικά δουλέψουµε µε τον πίνακα συσχετίσεων R είναι σηµαντικό να υπάρχουν συσχετίσεις αρκετά µεγάλες, γιατί αυτές τις συσχετίσεις θα προσπαθήσουµε να εξηγήσουµε. Θεωρητικά συσχετίσεις µε τιµές > 0.40 είναι ευπρόσδεκτες, σε αντίθετη περίπτωση δεν έχει έννοια να συνεχίσουµε αφού δεν θα µπορέσουµε να βρούµε κοινούς παράγοντες. Αν πάλι υπάρχουν µεταβλητές που είναι ασυσχέτιστες µε τις υπόλοιπες, καλό είναι να τις αγνοήσουµε διότι θα προκύψουν από µόνες τους ως ένας ξεχωριστός παράγοντας. Κάποιοι συγγραφείς έχουν προτείνει ότι ο R θα πρέπει να είναι σχεδόν διαγώνιος πίνακας ώστε να βρεθεί ικανοποιητικό παραγοντικό µοντέλο. Για να εκτιµηθεί πόσο κοντά είναι ο R σε διαγώνιο πίνακα, ο Kaiser (970) πρότεινε ένα µέτρο δειγµατικής καταλληλότητας (MSA) το οποίο για την i µεταβλητή υπολογίζεται ως όπου πίνακα ij i j MSA i = r ij + qij i j i j r ij είναι η ρίζα ενός στοιχείου του πίνακα R και - / Q= DR D, µε ( diag ) r q ij είναι η ρίζα ενός στοιχείου από τον D = R. Καθώς το MSA πλησιάζει την τιµή, αυτό i είναι ένδειξη της καταλληλότητας της µεταβλητής ενώ στην πράξη θα πρέπει να ξεπερνάει το 0.8 για να υπάρξουν ικανοποιητικά αποτελέσµατα. Ένα ακόµη µέτρο που είναι πολύ σηµαντικό για τον έλεγχο των δεδοµένων πριν την παραγοντική ανάλυση είναι η τιµή του στατιστικού KMO (Kaiser-Meyer-Olkin)

24 KMO = r ij i j rij + aij i j i j όπου r ij και a ij είναι οι συντελεστές δειγµατικής και µερικής συσχέτισης αντίστοιχα. Το KMO συγκρίνει το σχετικό µέγεθος των συντελεστών συσχέτισης σχετικά µε τους µερικούς συντελεστές συσχέτισης και αν η τιµή του είναι µεγάλη τότε τα δεδοµένα είναι κατάλληλα (Καρλής, 005). Έχει υπολογιστεί ότι τιµές µικρότερες του 0.5 είναι πολύ κακές ενώ πάνω από 0.8 θεωρούνται καλές για να προχωρήσουµε µε την ανάλυση. Αφού λοιπόν γίνουν οι απαραίτητοι έλεγχοι και προχωρήσουµε σε παραγοντική ανάλυση θα πρέπει να αποφασίσουµε για τον αριθµό των παραγόντων m που θα κρατήσουµε. Κάποια κριτήρια για το σκοπό αυτό είναι τα εξής: Επιλέγουµε τόσους παράγοντες m ώστε να επιτύχουµε κάποιο επιθυµητό ποσοστό της συνολικής διακύµανσης Επιλέγουµε παράγοντες m ίσους µε τον αριθµό των ιδιοτιµών της διάσπασης του S ή του R που έχουν τιµή µεγαλύτερη της µονάδας Από το scree plot των ιδιοτιµών αποφασίζουµε για τον αριθµό m, από τη στιγµή που το γράφηµα αρχίζει να αλλάζει κλίση Κάνουµε ελέγχους για τον αριθµό των παραγόντων. Για τη µέθοδο εκτίµησης της µέγιστης πιθανοφάνειας, µέχρι το κριτήριο καλής προσαρµογής γίνει αποδεκτό ή οι βαθµοί ελευθερίας γίνουν αρνητικοί. Για τη µέθοδο των κυρίων συνιστωσών, ελέγχουµε τον εκτιµηµένο πίνακα (reproduced matrix) και κοιτάµε τις αποκλίσεις του από τον πραγµατικό να είναι µικρές Μια σηµαντική διαφορά ανάµεσα στις δύο µεθόδους εκτίµησης είναι το γεγονός ότι µε τη µέθοδο των κυρίων συνιστωσών από την στιγµή που από m παράγοντες πάµε σε m + στο παραγοντικό µοντέλο, οι τιµές των φορτίων των προηγούµενων παραγόντων δεν αλλάζουν άρα δεν αλλάζει και η ερµηνεία τους. Κάτι αντίστοιχο όµως δεν ισχύει µε τη µέθοδο της µέγιστης πιθανοφάνειας..4 Περιστροφή των Παραγόντων Με την περιστροφή των παραγόντων προσπαθούµε να κάνουµε τους παράγοντες πιο ερµηνεύσιµους. Η περιστροφή είναι ανεξάρτητη της µεθόδου εκτίµησης και βοηθάει τον

25 αναλυτή στο να ξεχωρίσει τους παράγοντες, δηλαδή να µπορέσει πιο εύκολα να τους δώσει φυσική ερµηνεία αφού ο σκοπός της είναι να διαχωριστούν οι µεταβλητές που εξηγούνται από τους παράγοντες. Με την περιστροφή δεν αλλάζουν κάποια από τα χαρακτηριστικά του µοντέλου όπως η προσαρµοστικότητα και το συνολικό ποσοστό της διακύµανσης που ερµηνεύεται από το µοντέλο, ο εκτιµηµένος πίνακας συσχετίσεων ή συνδιακυµάνσεων και οι εταιρικότητες, παρά µόνο οι τιµές των φορτίων και το ποσοστό της διακύµανσης που εξηγείται από κάθε παράγοντα. Γενικά, αν ( p m) L είναι ο πίνακας µε τα φορτία των παραγόντων και T είναι ένας ορθογώνιος πίνακας έτσι ώστε ' ' TT = I = T T, τότε ισχύει ότι ( ) ' ' ' = = LT ˆ LT ˆ LTT ˆ Lˆ LL ˆ ˆ εποµένως ο T ορίζει έναν ορθογώνιο µετασχηµατισµό και ο πίνακας ˆLT µπορεί να θεωρηθεί ως ο νέος πίνακας των φορτίων. Αν συµβολίσουµε µε ˆ* L = ˆ ' LT τα φορτία µετά την περιστροφή, τότε παίρνουµε την ίδια εκτίµηση του πίνακα συνδιακύµανσης S αφού ˆ ' ˆ ' ˆ ˆ* ˆ* S LL + Ψ = LTT ˆ Lˆ + Ψ = LL ˆ ˆ + Ψ. Από γεωµετρικής άποψης τα φορτία της i γραµµής του πίνακα ˆL είναι οι συντεταγµένες για την µεταβλητή X, i =,, p. Σύµφωνα µε τον Harman (976), µε την περιστροφή i στοχεύεται να επιτευχθεί αυτό που ονοµάζει ως simple structure. Αυτό σηµαίνει ότι οι µεταβλητές που έχουν υψηλά φορτία σε ένα παράγοντα θα πρέπει να έχουν µικρή ή σχεδόν µηδενική συνεισφορά στους υπόλοιπους παράγοντες. Σχηµατικά αυτό µπορεί να δειχτεί ως εξής για τρεις παράγοντες και πέντε µεταβλητές: F i F i F i3 X X X X X Κάτι τέτοιο στην πράξη δεν είναι βέβαιο ότι θα συµβεί, αλλά όταν αυτό επιτευχθεί τότε η ερµηνεία των παραγόντων γίνεται πολύ πιο εύκολα. 3

26 Υπάρχουν στη βιβλιογραφία διάφοροι µετασχηµατισµοί για να περιστρέψουµε τους παράγοντες. Οι περισσότερο διαδεδοµένοι ορθογώνιοι µετασχηµατισµοί είναι η varimax περιστροφή όπως αυτή προτάθηκε από τον Kaiser (985) και η οποία προσπαθεί να ελαχιστοποιήσει τον αριθµό των µεταβλητών που έχουν µεγάλα φορτία σε κάθε παράγοντα. ηλαδή προσπαθεί να κάνει κάτι ανάλογο του simple structure. Στην πιο απλή µορφή όπου m = παράγοντες, ο πίνακας µετασχηµατισµού T για δοθείσα γωνία ϕ υπολογίζεται από τον πίνακα T cosϕ sinϕ = sinϕ cosϕ και οι νέες τιµές των φορτίων µετά την περιστροφή από την σχέση L ˆ * = p LT. ˆ Η δεύτερη πιο διαδεδοµένη µέθοδος ορθογώνιας περιστροφής των αξόνων είναι η quartimax και η οποία προσπαθεί να ελαχιστοποιήσει τον αριθµό των παραγόντων που εξηγούν µια µεταβλητή. Συνήθως µε την quartimax οι µεταβλητές µαζεύονται στους δύο πρώτους παράγοντες αν m. Υπάρχουν όµως περιπτώσεις που η ορθογώνια περιστροφή δεν ξεχωρίζει καλά τους παράγοντες και χρειάζεται να προσαρµόσουµε µη-ορθογώνια περιστροφή διότι τυγχάνει οι παράγοντες να είναι συσχετισµένοι µεταξύ τους. Για παράδειγµα, ο παράγοντας που εκφράζει το επαγγελµατικό status του παιδιού θα πρέπει, φυσιολογικά, να σχετίζεται µε εκείνο του πατέρα του αντί οι δυο παράγοντες να είναι ανεξάρτητοι (ασυσχέτιστοι). Κάποια επιπλέον κριτήρια µη-ορθογώνιων (oblique) περιστροφών που χρησιµοποιούνται συχνά από τους αναλυτές είναι το oblimin και το promax και για µια αναλυτικότερη παρουσίαση τους, προτείνεται στον αναγνώστη να κοιτάξει στον Harman (976) και στον Jobson (99)..5 Σκορ Παραγόντων Έχουµε ήδη αναφέρει ότι ένας από τους σκοπούς που γίνεται παραγοντική ανάλυση είναι η µείωση της αρχικής διάστασης των δεδοµένων (δηλαδή των µεταβλητών). Για να γίνει αυτό εκφράζουµε τους παράγοντες σαν γραµµική συνάρτηση των αρχικών µεταβλητών έτσι ώστε αντί να δουλεύουµε µε τις p µεταβλητές του πίνακα X n p, να δουλεύουµε µε τους m παράγοντες (m p) στους οποίους έχουµε δώσει µια φυσική ερµηνεία και µπορούν να θεωρηθούν σαν «καινούργιες» µεταβλητές. Για να µπορέσουµε όµως να χρησιµοποιήσουµε τους «κατασκευασµένους» παράγοντες είτε σε περαιτέρω αναλύσεις, όπως στην MANOVA ή 4

27 στην πολλαπλή παλινδρόµηση είτε για διαγνωστικούς σκοπούς σχετικά µε τη συµπεριφορά των παρατηρήσεων σε αυτούς είτε για τη δηµιουργία δεικτών, πρέπει να δηµιουργήσουµε τιµές για τις n γραµµές (παρατηρήσεις) του αρχικού πίνακα ονοµάζονται σκορ των παραγόντων. X n p. Οι τιµές αυτές Έχοντας εκτιµήσει ένα παραγοντικό µοντέλο µε ˆL, ˆΨ, L ˆ* και Ψ ˆ * αντίστοιχα, να είναι οι εκτιµήσεις των παραµέτρων του πριν και µετά την περιστροφή, εκτιµούµε τα σκορ των παραγόντων, ˆ = ( fˆ, fˆ,, fˆ ) ' f για i=,, n. Υπάρχουν διάφορες µέθοδοι εκτίµησης των i i im παραγοντικών σκορ όπως, η regression µέθοδος, η µέθοδος Bartlett και η µέθοδος του Anderson. Εδώ θα αναφερθούµε στην µέθοδο regression ή αλλιώς στις Thomson εκτιµήσεις. Για τις υπόλοιπες µεθόδους παραπέµπουµε στον Harman (976, 6). Ωστόσο αναφέρουµε πως και οι τρεις µέθοδοι δίνουν παράγοντες µε µέση τιµή µηδέν ( ) E f = 0. i Regression µέθοδος Κάθε παράγοντας f j γράφεται σαν γραµµικός συνδυασµός των µεταβλητών X i µε κεντροποίηση στην µορφή ( ) ( ) p( p p) f = β X X + β X X + + β X X + ξ ( ) ( ) ( ) f = β X X + β X X + + β X X + ξ m m m mp p p m Η (.0) σε µορφή πινάκων γράφεται ως ' ( ) (.0) F = Β X X + ξ (.) Ο πίνακας των συντελεστών που χρειάζεται για να πάρουµε τις εκτιµήσεις των παραγόντων είναι ο B και λέγεται factor score coefficient matrix. Αποδεικνύεται ότι για να βρούµε τον πίνακα των συντελεστών των σκορ πρέπει να υπολογίσουµε τις ποσότητες Bˆ = το ˆ Bˆ = ˆ - S L ή - R L αντίστοιχα. Οι εκτιµήσεις ή σκορ των παραγόντων δίνονται µε αντικατάσταση για ˆB στην (.), ˆ ˆ ' ( ) F = Β X X + ξ, δηλαδή από τις σχέσεις Fˆ = ˆ - YS c L ή ˆ ˆ - F= YS R L (.) όπου στην (.) Y είναι ο πίνακας των τυποποιηµένων µεταβλητών ( x x ) s. S Συνήθως ij j j ζητάµε να υπολογίσουµε τα σκορ για τους παράγοντες που βρήκαµε µετά την περιστροφή, οπότε στην περίπτωση αυτή στις παραπάνω σχέσεις χρησιµοποιούµε αντί του ˆL τον L ˆ. 5

28 .6 Μη ορθογώνια Παραγοντική Ανάλυση Το ορθογώνιο παραγοντικό µοντέλο βασίστηκε στην υπόθεση ότι οι παράγοντες είναι ασυσχέτιστοι µεταξύ τους. Όµως σε αρκετές περιπτώσεις η υπόθεση αυτή δεν είναι ρεαλιστική και οι παράγοντες θα πρέπει να συσχετίζονται. ηλαδή αντί της υπόθεσης Cov( F ) = I, τώρα υποθέτουµε ότι ( ) T Cov F = Ω άρα Σ = LΩL +Ψ και επιπλέον στη σχέση θα πρέπει να εκτιµήσουµε τον πίνακα Ω. Στην πράξη συνήθως αυτό που γίνεται όταν θέλουµε οι παράγοντες να είναι συσχετισµένοι, απλώς εφαρµόζουµε µια µη-ορθογώνια περιστροφή των αξόνων, π.χ. oblimin µέθοδο και οδηγούµαστε σε παράγοντες που είναι συσχετισµένοι µεταξύ τους..7 Σχόλια και Συµπεράσµατα Η παραγοντική ανάλυση θεωρείται model-based µέθοδος. Σε σχέση µε άλλες τεχνικές, προσπαθεί περισσότερο να ερµηνεύσει τη δοµή παρά την µεταβλητότητα. Από τον τρόπο ορισµού του µοντέλου χρησιµοποιείται κυρίως για συνεχή δεδοµένα ενώ το ίδιο υποθέτουµε και για τους παράγοντες που κατασκευάζουµε. Όταν στα δεδοµένα υπάρχουν κατηγορικές µεταβλητές µε δύο ή περισσότερες κατηγορίες, όπως για παράδειγµα όταν οι µεταβλητές αφορούν ερωτήσεις στην κλίµακα Likert, τότε η παραγοντική ανάλυση θα πρέπει να γίνεται µε προσοχή. Σύµφωνα µε τους Bishop (977), Bartholomew et al. (00), στις περιπτώσεις που οι µεταβλητές είναι κατηγορικές µε µεγάλο αριθµό κατηγοριών, περισσότερες από 5 ή 6 τότε µπορούµε να θεωρήσουµε τα δεδοµένα σε συνεχή κλίµακα και να προχωρήσουµε στην εύρεση µοντέλου. Τονίζουν όµως ότι ενώ το ίδιο ισχύει και για κατηγορικές µεταβλητές µε λιγότερες κατηγορίες, οι εκτιµήσεις των φορτίων µάλλον θα είναι µεροληπτικές. Στις περιπτώσεις που έχουµε κατηγορικά δεδοµένα και θέλουµε να προχωρήσουµε σε παραγοντική ανάλυση, για τον υπολογισµό των συσχετίσεων χρησιµοποιούνται άλλοι συντελεστές όπως του Kruskal ο gamma, του Somer ο d, ο συντελεστής του Kendall τau ή του Spearman ο r S, αντί του συντελεστή r p του Pearson εκτός και αν οι συσχετίσεις που υπολογίζονται από τους συντελεστές αυτούς είναι πολύ κοντά (.00) µε τον r p. Τέλος, µπορεί να γίνει παραγοντική ανάλυση έχοντας µόνο τον πίνακα συνδιακυµάνσεων ή συσχετίσεων των µεταβλητών και όχι τα πλήρη δεδοµένα. Τότε είναι ξεκάθαρο ότι τα σκορ των παραγόντων δεν µπορούν να υπολογιστούν. 6

29 .8 Εφαρµογή της Μεθόδου Σε έρευνα που πραγµατοποιήθηκε για λογαριασµό της Τράπεζας ABC, οι εργαζόµενοι και τα στελέχη απάντησαν σε ένα ερωτηµατολόγιο που είχε ως στόχο να ερευνήσει την αποτελεσµατικότητα του υπάρχοντος συστήµατος αξιολόγησης ώστε µελλοντικά να υπάρξει βελτίωση του. Το ερωτηµατολόγιο διατίθεται στο Παράρτηµα Α στο τέλος της εργασίας. Οι ερωτήσεις εµφανίζονται σε πενταβάθµια κλίµακα Likert µε τις εξής κατηγορίες: = ιαφωνώ Απολύτως, = ιαφωνώ, 3 = Ούτε συµφωνώ Ούτε διαφωνώ, 4 = Συµφωνώ, 5 = Συµφωνώ Απολύτως. Το ερωτηµατολόγιο αποτελείται από 7 ερωτήσεις που για την συνέχεια της ανάλυσης θα τις µεταχειριζόµαστε ως κατηγορικές µεταβλητές ή απλά µεταβλητές p, ενώ το µέγεθος του δείγµατος είναι n = 49 εργαζόµενοι. Σκοπός της ανάλυσης είναι να οµαδοποιήσουµε κατάλληλα τις p µεταβλητές έτσι ώστε να δηµιουργήσουµε οµοιογενής οµάδες µικρότερης διάστασης µε συγκεκριµένες ιδιότητες και ταυτότητα. Με τον τρόπο αυτό η παραγοντική ανάλυση θα χρησιµοποιηθεί σαν τεχνική µείωσης (ελάττωσης) της αρχικής διάστασης των δεδοµένων του X ( n p), δηλαδή του ερωτηµατολογίου, σε µικρότερα υποσύνολα ώστε οι µεταβλητές στην κάθε οµάδα (group) να έχουν µεγάλες συσχετίσεις µεταξύ τους, ενώ παράλληλα οι µεταβλητές των διαφορετικών group να είναι σχετικά ασυσχέτιστες. Επιπλέον µε την εύρεση των παραγόντων (group) θα µπορέσουµε να ελέγξουµε και να επιβεβαιώσουµε την αρχική δοµή του ερωτηµατολογίου έτσι όπως αυτή δόθηκε σε εµάς από τον ερευνητή. Όπως θα δούµε και στο επόµενο κεφάλαιο, την µείωση της διάστασης ενός συνόλου δεδοµένων µπορούµε να την επιτύχουµε επίσης χρησιµοποιώντας την ανάλυση κατά συστάδες αλλά η προσέγγιση στο πρόβληµα είναι διαφορετική. Για να έχουµε όσο το δυνατόν αµερόληπτες εκτιµήσεις των παραµέτρων, αφαιρέθηκαν τα µη πλήρη δεδοµένα µε listwise deletion παίρνοντας τελικά δείγµα n = 43 εργαζοµένων. Χρησιµοποιώντας για την εύρεση των παραγόντων τον πίνακα συσχετίσεων R s ελέγχουµε πρώτα τον βαθµό των συσχετίσεων µεταξύ των κατηγορικών µεταβλητών στον πίνακα. Είναι πολύ σηµαντικό ο πίνακας των συσχετίσεων να έχει µεγάλες τιµές, θεωρητικά µεγαλύτερες του 0.40, αλλιώς δεν έχει νόηµα να προχωρήσει η ανάλυση αφού δεν πρόκειται να βρεθεί ένα ικανοποιητικό παραγοντικό µοντέλο για τα δεδοµένα. Άλλωστε τις συσχετίσεις αυτές θα προσπαθήσουµε να εξηγήσουµε µε τους παράγοντες. 7

30 Από τον πίνακα συσχετίσεων - δεν δίνεται λόγω του µεγέθους του - για όλα τα ζεύγη µεταβλητών, παρατηρείται µια µέτρια θετική συσχέτιση των µεταβλητών αλλά αυτό είναι κάπως αναµενόµενο αφού έχουµε κατηγορικές µεταβλητές να µετρήσουµε. Οι χαµηλές συσχετίσεις εµφανίζονται κυρίως για τις µεταβλητές { α3, α5, α8, α4, c, ε } σε σχέση µε τις υπόλοιπες (και µε αντίστοιχα µεγάλα p-values), οπότε τις εξαιρούµε από την συνέχεια της ανάλυσης αφού όπως όλα δείχνουν θα προκύψουν από µόνες τους σαν ένας ξεχωριστός παράγοντας (Θα δούµε ύστερα ότι στην ανάλυση κατά συστάδες θα προκύψουν σαν µία συστάδα µεταβλητών). Στη συνέχεια, ελέγχουµε να δούµε αν οι τιµές του στατιστικού KMO και του MSA των µεταβλητών είναι ικανοποιητικές. Συγκεκριµένα η τιµή του KMO=0.96 είναι υψηλή που σηµαίνει ότι οι συσχετίσεις είναι ικανοποιητικές, ενώ όλες οι τιµές για τα MSA των 66 µεταβλητών είναι πάνω από 0,840 οπότε µπορούν να χρησιµοποιηθούν για την ανάλυση και δεν χρειάζεται να διώξουµε επιπλέον άλλες. Το πρόβληµα της επιλογής αριθµού παραγόντων είναι άµεσα συνδεδεµένο µε τη µέθοδο εκτίµησης του µοντέλου. Τους παράγοντες θα τους εκτιµήσουµε µε τη µέθοδο των κύριων συνιστωσών αφού η µέθοδος της µέγιστης πιθανοφάνειας δεν πρέπει να χρησιµοποιείται διότι τα δεδοµένα δεν είναι προέρχονται από κανονική κατανοµή (οι µεταβλητές-ερωτήσεις είναι κατηγορικές). Άρα αντί να κάνουµε ελέγχους καλής προσαρµογής για το µοντέλο που θα προσαρµόσουµε και για τον αριθµό των παραγόντων που θα κρατήσουµε, µπορούµε να ελέγξουµε το µοντέλο βάσει του ποσοστού της διακύµανσης που εξηγείται από τους παράγοντες ή από τα κατάλοιπα του εκτιµηµένου πίνακα συσχετίσεων ˆR s. Επίσης για να επιλέξουµε αριθµό παραγόντων, µπορούµε να χρησιµοποιήσουµε διάφορα κριτήρια που χρησιµοποιούνται επίσης στην ανάλυση σε κύριες συνιστώσες (PCA) και που βασίζονται στις ιδιοτιµές του πίνακα συσχετίσεων κριτήριο του Kaiser, το scree plot ή την ποσότητα R s. Εποµένως µπορεί κανείς να χρησιµοποιήσει το h i p. Στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να προσαρµόσουµε αρκετά µοντέλα και να κρατήσουµε αυτό που θεωρούµε καλύτερο µε βάση κάποιο από τα παραπάνω κριτήρια. Παρόλα αυτά ένα µοντέλο µε πολλούς παράγοντες που ικανοποιεί τα παραπάνω κριτήρια µπορεί να χάνει ερµηνείας και ένα άλλο που δεν είναι τόσο ικανοποιητικό και έχει λιγότερους παράγοντες να έχει καλύτερη φυσική ερµηνεία. Όσον αφορά το ερωτηµατολόγιο, στην Εικόνα 3 που υπάρχει στο Παράρτηµα Β µπορούµε να δούµε τις ιδιοτιµές και το ποσοστό της διακύµανσης που κάθε ιδιοτιµή ερµηνεύει. Με βάση το κριτήριο του Kaiser, υπάρχουν 0 ιδιοτιµές µεγαλύτερες της µονάδας οπότε θα 8

31 πρέπει να επιλέξουµε µοντέλο µε 0 παράγοντες. Ωστόσο η η ιδιοτιµή είναι και η 0 η µόλις.079. Το scree plot της Εικόνα 4 ωστόσο, δείχνει ότι πρέπει να επιλέξουµε 3 ή 4 παράγοντες το πολύ. Επίσης από τον πίνακα της Εικόνας 3 βλέπουµε ότι µετά από την 4 η ιδιοτιµή λ 4 =.985, ο ρυθµός µείωσης της διακύµανσης είναι αρκετά αργός. Το γεγονός αυτό ενισχύει την υποψία µας ότι το πολύ τέσσερεις παράγοντες χρειάζεται να επιλέξουµε. Επίσης, αθροιστικά, οι 4 παράγοντες εξηγούν το 6.085% της συνολικής διακύµανσης ενώ οι 0 παράγοντες µε το κριτήριο Kaiser το 73.79%. Για την τελική λύση διάφορα παραγοντικά µοντέλα εξετάστηκαν µεταξύ τριών και έξι παραγόντων καθώς και εκείνο µε τους δέκα παράγοντες. Τελικά επιλέχθηκε το µοντέλο µε τέσσερεις παράγοντες ως το πιο κατάλληλο για λόγους φυσικής ερµηνείας των παραγόντων αλλά και βάσει των παραπάνω κριτηρίων. Από όλα αυτά τα διαφορετικά µοντέλα παρατηρήθηκε, ότι οι µεταβλητές είχαν την «τάση» να δηµιουργήσουν 4 group µεταβλητών. Επίσης, τις παραµέτρους του παραγοντικού µοντέλου τις εκτιµήσαµε µε την µέθοδο των κύριων συνιστωσών όπως προαναφέραµε, ενώ για να δούµε καλύτερα την υποκείµενη δοµή των παραγόντων χρησιµοποιήσαµε την ορθογώνια περιστροφή varimax των αξόνων. Στην Εικόνα του Παραρτήµατος Β υπάρχει ο πίνακας L ˆ *, δηλαδή τα φορτία µετά την ορθογώνια περιστροφή, όπου µε έντονο χρώµα είναι τα φορτία µεγαλύτερα από 0.45 και που θα µας χρησιµεύσουν για την αναγνώριση των παραγόντων. Επίσης στην Εικόνα δίνεται ο πίνακας µε τις εταιρικότητες των µεταβλητών για το παραγοντικό µοντέλο. Από αυτόν τον πίνακα µπορούµε να δούµε τις συνολικές διακυµάνσεις για τις µεταβλητές που εξηγούν οι παράγοντες για το µοντέλο που εκτιµήσαµε. Η συνολική εικόνα δείχνει να εξηγείται ένα καλό ποσοστό για τις µεταβλητές εκτός από τις α0, α5 και ε7 που το µοντέλο µε τέσσερεις παράγοντες ερµηνεύει το 39.5%, 39.3% και 39.8% της διακύµανσης τους. Αυτό ίσως να σηµαίνει ότι περισσότεροι παράγοντες χρειάζονται για να αυξηθούν τα ποσοστά αυτά αλλά αυτό δεν είναι απαραίτητο ότι θα συµβεί. Πράγµατι αν προσθέσουµε κι άλλον παράγοντα τότε παίρνουµε το 44% για την α0, το 44.7% για την α5 και το 44.5% για την ε7, δηλαδή καµία ουσιαστική διαφορά και το µοντέλο µε πέντε παράγοντες δεν έχει καλή ερµηνεία. Οπότε δεν υπάρχει λόγος να µην δεχτούµε το µοντέλο µε τέσσερεις παράγοντες. Επίσης ένας ακόµη λόγος για να αποδεχτούµε το συγκεκριµένο παραγοντικό µοντέλο είναι ότι στον εκτιµηµένο πίνακα καταλοίπων Ê οι διαφορές είναι αρκετά µικρές. Αν και τα φορτία της Εικόνας δεν φαίνεται να ικανοποιούν πλήρως το simple structure ωστόσο φαίνεται ότι έχουν ένα ερµηνεύσιµο µοτίβο (pattern). Από τα φορτία του πίνακα * ˆL 9

32 παρατηρούµε ότι στη διαµόρφωση του ου παράγοντα συνεισφέρουν περισσότερο οι µεταβλητές {α4, α6, α9, α0, α3, α5, c, c, c3, c4, c5, c9, c0, c, c3, c4, c5, c6, c7, c8, c9, c0, c, c}, στον ο παράγοντα οι µεταβλητές {β, β, β3, β4, β5, β6, β7, β8, β9, β0, c6, c7, c8, ε8}, στον 3 ο παράγοντα οι {α, α, α7, α, α, ε, ε3, ε4, ε5, ε6, ε7, ε9, ε0, ε, ε, ε3} και στον 4 ο παράγοντα οι {d, d, d3, d4, d5, d6, d7, d8, d9, d0, d, d}. Αυτό σηµαίνει ότι 66 µεταβλητές µπορούν να µελετηθούν ανά κατηγορίες όπου κάθε κατηγορία αντιστοιχεί σε ένα παράγοντα. Παραπέρα το ερωτηµατολόγιο της έρευνας µπορεί να δοµηθεί µε 4 ενότητες και η κάθε ενότητα να περιέχει συγκεκριµένες ερωτήσεις. Έτσι δηµιουργείται οµοιογένεια και δίνεται η δυνατότητα στον ερευνητή να βγάλει ευκολότερα τα συµπεράσµατα του. Επίσης αφού οι ερωτήσεις-µεταβλητές µέσα σε κάθε κατηγορία είναι αµοιβαίως συσχετισµένες, είναι δυνατόν σε νέα έρευνα κάποιες να παραληφθούν και το νέο ερωτηµατολόγιο να είναι πιο περιεκτικό και ενδεχόµενα να αποτυπώσει καλύτερα το σκοπό για τον οποίο κατασκευάστηκε. Ακόµα µπορούµε να δώσουµε και µια ερµηνεία ή µια «επικεφαλίδα» για κάθε παράγοντα ή ενότητα του ερωτηµατολογίου, ώστε να γνωρίζουµε τι αντιπροσωπεύει κάθε group µεταβλητών. Σε αυτό ίσως να µας βοηθήσει το παρακάτω γράφηµα που δείχνει τις µεταβλητές µε τα υψηλότερα φορτία σε κάθε παράγοντα. Γράφηµα : Οι µεταβλητές µε τα µεγαλύτερα φορτία για κάθε παράγοντα για το µοντέλο. Factor c c c7 c5 c4 c Factor b8 b4 b6 b b9 b3 Factor a a7 a e4 e3 e0 Factor d7 d3 d5 d d8 d4 0

33 Θα µπορούσαµε λοιπόν να ονοµάσουµε τον ο παράγοντα ως «Συνάντηση αξιολόγησης και ικανότητα των αξιολογητών-προϊσταµένων», τον ο παράγοντα ή ενότητα «Γενική εικόνα των προϊσταµένων», την 3 η ενότητα (κατηγορία) «Στήριξη από την επιχείρηση και ποιότητα των κριτηρίων αξιολόγησης» και τον 4 ο παράγοντα ως «Χρησιµότητα και αξιοπιστία του συστήµατος αξιολόγησης». Γράφηµα : Γραφική απεικόνιση των rotated loadings για m=. F d3 d8 d9 d5 d d0d7 d4 d d6 d d e4 e e3 e a e0 e a e9 e5 a7 a e3 e6 a e7 a0 a5 c6 c7 c8 a6 b a4 a9 c3 c0 c4 c5 b0 c3 c e8 c4 b9 c9 cc5 c b7 b8 c b6 b4 b5 c0 b c9 a3 c7 c6 c8 b F Επιπλέον, µε γνώµονα τις 4 ενότητες µπορεί ο ερευνητής να δηµιουργήσει νέες ερωτήσεις και να ελέγξει το πού θα τις τοποθετήσει. Ένα άλλο πλεονέκτηµα που του δίνεται είναι ότι µπορεί να θεωρήσει τους παράγοντες ως συνεχείς «καινούργιες» µεταβλητές και να εκτιµά σκορ για τους νυν και µελλοντικούς ερωτηθέντες στις µεταβλητές αυτές. Αυτό ίσως τον βοηθήσει να δει πως οµαδοποιούνται οι ερωτώµενοι και µαζί µε κάποια άλλα χαρακτηριστικά όπως για παράδειγµα το φύλο, η ηλικία, το µορφωτικό επίπεδο, να δει αν οι παράγοντες έχουν διακριτική ικανότητα µέσα στις διάφορες υποοµάδες. Οι τιµές των σκορ των ερωτηθέντων επίσης µπορούν να αποτελέσουν κριτήριο για να ξεχωρίσουν κάποιοι εργαζόµενοι από το σύστηµα αξιολόγησης, υπό την έννοια ότι µεγαλύτερα σκορ σε κάποιους ή σε όλους τους παράγοντες µπορεί να σηµαίνει την αποτελεσµατικότερη αξιολόγηση τους. Στην Εικόνα 5 του Παραρτήµατος µπορεί κανείς να δει τις εκτιµήσεις του πίνακα των συντελεστών των σκορ. Από τον πίνακα αυτόν µπορούµε να βρούµε τα σκορ και για τους 43 εργαζόµενους. Όταν m > είναι δύσκολο σε ένα γράφηµα να δούµε την απεικόνιση τους και να βγάλουµε συµπεράσµατα. Μια λύση είναι να απεικονίσουµε ανά δύο τους παράγοντες.

Ανάλυση Δεδοµένων µε χρήση του Στατιστικού Πακέτου R

Ανάλυση Δεδοµένων µε χρήση του Στατιστικού Πακέτου R Ανάλυση Δεδοµένων µε χρήση του Στατιστικού Πακέτου R, Επίκουρος Καθηγητής, Τοµέας Μαθηµατικών, Σχολή Εφαρµοσµένων Μαθηµατικών και Φυσικών Επιστηµών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Περιεχόµενα Εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Πρόγραμμα Διδακτορικών Σπουδών ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Πρόγραμμα Διδακτορικών Σπουδών ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Πρόγραμμα Διδακτορικών Σπουδών ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Προχωρημένη Στατιστική 2. ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝ ΡΟΜΗΣΗ. 4.1 Συσχέτιση δύο τ.µ.

Κεφάλαιο 4 ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝ ΡΟΜΗΣΗ. 4.1 Συσχέτιση δύο τ.µ. Κεφάλαιο 4 ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝ ΡΟΜΗΣΗ Στα προηγούµενα κεφάλαια ορίσαµε και µελετήσαµε την τ.µ. µε τη ϐοήθεια της πιθανο- ϑεωρίας (κατανοµή, ϱοπές) και της στατιστικής (εκτίµηση, στατιστική υπόθεση). Σ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΓΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ ΜΕΡΟΣ Β

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΓΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ ΜΕΡΟΣ Β ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΓΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ ΜΕΡΟΣ Β ηµήτρης Κουγιουµτζής http://users.auth.gr/dkugiu/teach/civilengineer E mail: dkugiu@gen.auth.gr 1/11/2009 2 Περιεχόµενα 1 ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΟΛΥΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ. Ναταλία Δ. Μαύρου

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΟΛΥΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ. Ναταλία Δ. Μαύρου ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΟΛΥΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ Ναταλία Δ. Μαύρου ΑΘΗΝΑ,

Διαβάστε περισσότερα

----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------

----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------ ----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο 9.1 ηµιουργία µοντέλων πρόβλεψης 9.2 Απλή Γραµµική Παλινδρόµηση 9.3 Αναλυτικά για το ιάγραµµα ιασποράς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΠΑΡΑΓΟΝΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΩΝ ΟΙ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΙΚΗΣ ΕΠΙ ΟΣΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΠΑΡΑΓΟΝΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΩΝ ΟΙ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΙΚΗΣ ΕΠΙ ΟΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΠΑΡΑΓΟΝΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΩΝ ΟΙ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΙΚΗΣ ΕΠΙ ΟΣΗΣ Εισαγωγή Στο κεφάλαιο αυτό επιχειρούµε να εξάγουµε τις συνιστώσες της µαθητικής επίδοσης, χρησιµοποιώντας παραγοντική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΘΕΩΡΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΛΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ Συντελεστής συσχέτισης (εκτιμητής Person: r, Y ( ( Y Y xy ( ( Y Y x y, όπου r, Y (ισχυρή θετική γραμμική συσχέτιση όταν, ισχυρή αρνητική

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή Ο έλεγχος υποθέσεων αναφέρεται στις ιδιότητες µιας άγνωστης παραµέτρους του πληθυσµού: Ο κατηγορούµενος είναι αθώος

1. Εισαγωγή Ο έλεγχος υποθέσεων αναφέρεται στις ιδιότητες µιας άγνωστης παραµέτρους του πληθυσµού: Ο κατηγορούµενος είναι αθώος Έλεγχοι Υποθέσεων 1. Εισαγωγή Ο έλεγχος υποθέσεων αναφέρεται στις ιδιότητες µιας άγνωστης παραµέτρους του πληθυσµού: Ο κατηγορούµενος είναι αθώος µ = 100 Κάθε υπόθεση συνοδεύεται από µια εναλλακτική: Ο

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος µαθήµατος: ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ. 1. Απλή γραµµική παλινδρόµηση. 1.2 Παράδειγµα 6 (συνέχεια)

Στόχος µαθήµατος: ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ. 1. Απλή γραµµική παλινδρόµηση. 1.2 Παράδειγµα 6 (συνέχεια) ΠΜΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ, ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΑΚ. ΕΤΟΣ 2006-2007, 3ο εξάµηνο ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ. Απλή γραµµική παλινδρόµηση Παράδειγµα 6: Χρόνος παράδοσης φορτίου ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ Στα πλαίσια της ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ προσπαθούµε να προσεγγίσουµε τα χαρακτηριστικά ενός συνόλου (πληθυσµός) δια της µελέτης των χαρακτηριστικών αυτών επί ενός µικρού

Διαβάστε περισσότερα

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Πληθυσμός Δείγμα Δείγμα Δείγμα Ο ρόλος της Οικονομετρίας Οικονομική Θεωρία Διατύπωση της

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υδατικών Πόρων

Διαχείριση Υδατικών Πόρων Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Διαχείριση Υδατικών Πόρων Γ.. Τσακίρης Μάθημα 3 ο Λεκάνη απορροής Υπάρχουσα κατάσταση Σενάριο 1: Μέσες υδρολογικές συνθήκες Σενάριο : Δυσμενείς υδρολογικές συνθήκες Μελλοντική

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

2. Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών

2. Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών Είναι φανερό ότι έως τώρα η µελέτη µας επικεντρώνεται κάθε φορά σε πιθανότητες που αφορούν µία τυχαία µεταβλητή Σε αρκετές όµως περιπτώσεις ενδιαφερόµαστε να εξετάσουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ- ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Εργασία για το σεµινάριο «Στατιστική περιγραφική εφαρµοσµένη στην ψυχοπαιδαγωγική(β06σ03)» ΤΙΤΛΟΣ: «ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝ ΡΟΜΗΣΗ

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝ ΡΟΜΗΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝ ΡΟΜΗΣΗ ιαφάνειες για το µάθηµα Information Management ΑθανάσιοςΝ. Σταµούλης 1 ΠΗΓΗ Κονδύλης Ε. (1999) Στατιστικές τεχνικές διοίκησης επιχειρήσεων, Interbooks 2 1 Γραµµική παλινδρόµηση Είναι

Διαβάστε περισσότερα

iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος

iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος xi 1 Αντικείμενα των Πιθανοτήτων και της Στατιστικής 1 1.1 Πιθανοτικά Πρότυπα και Αντικείμενο των Πιθανοτήτων, 1 1.2 Αντικείμενο της Στατιστικής, 3 1.3 Ο Ρόλος των Πιθανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Διερεύνηση της Αξιοπιστίας και της Εγκυρότητας Ψυχομετρικής Κλίμακας με το λογισμικό SPSS

Διερεύνηση της Αξιοπιστίας και της Εγκυρότητας Ψυχομετρικής Κλίμακας με το λογισμικό SPSS Διερεύνηση της Αξιοπιστίας και της Εγκυρότητας Ψυχομετρικής Κλίμακας με το λογισμικό SPSS 1. Εισαγωγή Άγγελος Μάρκος Αλεξανδρούπολη, 04.04.2013 Η μέτρηση στις επιστήμες της συμπεριφοράς συχνά στοχεύει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΧΡΗΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΠΑΛΙΝ ΡΟΜΗΣΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΧΡΗΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΠΑΛΙΝ ΡΟΜΗΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΧΡΗΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΠΑΛΙΝ ΡΟΜΗΣΗΣ 6.1 Εισαγωγή Σε πολλές στατιστικές εφαρµογές συναντάται το πρόβληµα της µελέτης της σχέσης δυο ή περισσότερων τυχαίων µεταβλητών. Η σχέση

Διαβάστε περισσότερα

----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------

----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------ ----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο 8.1 Συντελεστές συσχέτισης: 8.1.1 Συσχέτιση Pearson, και ρ του Spearman 8.1.2 Υπολογισµός του συντελεστή

Διαβάστε περισσότερα

Οι θεµελιώδεις έννοιες που απαιτούνται στη Επαγωγική Στατιστική (Εκτιµητική, ιαστήµατα Εµπιστοσύνης και Έλεγχοι Υποθέσεων) είναι:

Οι θεµελιώδεις έννοιες που απαιτούνται στη Επαγωγική Στατιστική (Εκτιµητική, ιαστήµατα Εµπιστοσύνης και Έλεγχοι Υποθέσεων) είναι: Κατανοµές ειγµατοληψίας 1.Εισαγωγή Οι θεµελιώδεις έννοιες που απαιτούνται στη Επαγωγική Στατιστική (Εκτιµητική, ιαστήµατα Εµπιστοσύνης και Έλεγχοι Υποθέσεων) είναι: 1. Στατιστικής και 2. Κατανοµής ειγµατοληψίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ Ε ΟΜΕΝΩΝ 1. ΕΙ Η Ε ΟΜΕΝΩΝ, ΣΥΛΛΟΓΗ, ΚΩ ΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΑΝΑΛΥΣΗ Ε ΟΜΕΝΩΝ 1. ΕΙ Η Ε ΟΜΕΝΩΝ, ΣΥΛΛΟΓΗ, ΚΩ ΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Ε ΟΜΕΝΩΝ 1. ΕΙ Η Ε ΟΜΕΝΩΝ, ΣΥΛΛΟΓΗ, ΚΩ ΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βασικές µορφές Ερωτήσεων - απαντήσεων Ανοιχτές Κλειστές Κλίµακας ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΑΓΓΕΛΗΣ - ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΑΠΘ 2 Ανοιχτές ερωτήσεις Ανοιχτές

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ & ΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ : ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ & ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

«ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ & ΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ : ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ & ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ «ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ & ΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ : ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ & ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ Θα ξεκινήσουµε την παρουσίαση των γραµµικών συστηµάτων µε ένα απλό παράδειγµα από τη Γεωµετρία, το οποίο ϑα µας ϐοηθήσει στην κατανόηση των συστηµάτων αυτών και των συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστικό κριτήριο χ 2

Στατιστικό κριτήριο χ 2 18 Μεθοδολογία Επιστηµονικής Έρευνας & Στατιστική Στατιστικό κριτήριο χ 2 Ο υπολογισµός του κριτηρίου χ 2 γίνεται µέσω του µενού [Statistics => Summarize => Crosstabs...]. Κατά τη συγκεκριµένη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 ο Κ 5, 4 4, 5 0, 0 0,0 5, 4 4, 5. Όπως βλέπουµε το παίγνιο δεν έχει καµιά ισορροπία κατά Nash σε αµιγείς στρατηγικές διότι: (ΙΙ) Α Κ

Κεφάλαιο 9 ο Κ 5, 4 4, 5 0, 0 0,0 5, 4 4, 5. Όπως βλέπουµε το παίγνιο δεν έχει καµιά ισορροπία κατά Nash σε αµιγείς στρατηγικές διότι: (ΙΙ) Α Κ Κεφάλαιο ο Μεικτές Στρατηγικές Τώρα θα δούµε ένα παράδειγµα στο οποίο κάθε παίχτης έχει τρεις στρατηγικές. Αυτό θα µπορούσε να είναι η µορφή που παίρνει κάποιος µετά που έχει απαλείψει όλες τις αυστηρά

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι χρειαζόµαστε µίνιµουµ 30 περιπτώσεις για να προβούµε σε κάποιας µορφής ανάλυσης των δεδοµένων.

Ορισµένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι χρειαζόµαστε µίνιµουµ 30 περιπτώσεις για να προβούµε σε κάποιας µορφής ανάλυσης των δεδοµένων. ειγµατοληψία Καθώς δεν είναι εφικτό να παίρνουµε δεδοµένα από ολόκληρο τον πληθυσµό που µας ενδιαφέρει, διαλέγουµε µια µικρότερη οµάδα που θεωρούµε ότι είναι αντιπροσωπευτική ολόκληρου του πληθυσµού. Τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Στατιστική

Εισαγωγή στη Στατιστική Εισαγωγή στη Στατιστική Μετεκπαιδευτικό Σεμινάριο στην ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δημήτρης Φουσκάκης, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση ιακύµανσης Μονής Κατεύθυνσης

Ανάλυση ιακύµανσης Μονής Κατεύθυνσης 24 Μεθοδολογία Επιστηµονικής Έρευνας & Στατιστική Ανάλυση ιακύµανσης Μονής Κατεύθυνσης Όπως ακριβώς συνέβη και στο κριτήριο t, τα δεδοµένα µας θα πρέπει να έχουν οµαδοποιηθεί χρησιµοποιώντας µια αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Κεφάλαιο 3 ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Σε πολλά προβλήµατα της µηχανικής δεν ενδιαφερόµαστε να εκτιµήσουµε την τιµή της παραµέτρου αλλά να διαπιστώσουµε αν η παραµέτρος είναι µικρότερη ή µεγαλύτερη από

Διαβάστε περισσότερα

3.4.2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall

3.4.2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall 3..2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall Ο συντελεστής συχέτισης τ του Kendall μοιάζει με τον συντελεστή ρ του Spearman ως προς το ότι υπολογίζεται με βάση την τάξη μεγέθους των παρατηρήσεων και όχι

Διαβάστε περισσότερα

Υ: Νόσος. Χ: Παράγοντας Κινδύνου 1 (Ασθενής) 2 (Υγιής) Σύνολο. 1 (Παρόν) n 11 n 12 n 1. 2 (Απών) n 21 n 22 n 2. Σύνολο n.1 n.2 n..

Υ: Νόσος. Χ: Παράγοντας Κινδύνου 1 (Ασθενής) 2 (Υγιής) Σύνολο. 1 (Παρόν) n 11 n 12 n 1. 2 (Απών) n 21 n 22 n 2. Σύνολο n.1 n.2 n.. Μέτρα Κινδύνου για Δίτιμα Κατηγορικά Δεδομένα Σε αυτή την ενότητα θα ορίσουμε δείκτες μέτρησης του κινδύνου εμφάνισης μίας νόσου όταν έχουμε δίτιμες κατηγορικές μεταβλητές. Στην πιο απλή περίπτωση μας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή 1. Γενικά... 25 2. Έννοια και Είδη Μεταβλητών... 26 3. Κλίμακες Μέτρησης Μεταβλητών... 29 3.1 Ονομαστική κλίμακα... 30 3.2. Τακτική κλίμακα... 31 3.3 Κλίμακα ισοδιαστημάτων... 34 3.4

Διαβάστε περισσότερα

ΠροσδιορισµόςΒέλτιστης Λύσης στα Προβλήµατα Μεταφοράς Η µέθοδος Stepping Stone

ΠροσδιορισµόςΒέλτιστης Λύσης στα Προβλήµατα Μεταφοράς Η µέθοδος Stepping Stone ΠροσδιορισµόςΒέλτιστης Λύσης στα Προβλήµατα Μεταφοράς Η µέθοδος Stepping Stone Hµέθοδος Stepping Stoneείναι µία επαναληπτική διαδικασία για τον προσδιορισµό της βέλτιστης λύσης σε ένα πρόβληµα µεταφοράς.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ» ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) TEΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 4 Ιουνίου 7 Από τα κάτωθι Θέµατα καλείστε να λύσετε το ο που περιλαµβάνει ερωτήµατα από όλη την ύλη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού

Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού Σελίδα 1 από Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού Στο κεφάλαιο αυτό θα ασχοληθούµε µε τα βασικά θεωρήµατα του διαφορικού λογισµού καθώς και µε προβλήµατα που µπορούν να επιλυθούν χρησιµοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

e-mail@p-theodoropoulos.gr

e-mail@p-theodoropoulos.gr Ασκήσεις Μαθηµατικών Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύµβουλος Μαθηµατικών e-mail@p-theodoropoulos.gr Στην εργασία αυτή ξεχωρίζουµε και µελετάµε µερικές περιπτώσεις ασκήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΕΛΕΓΧΩΝ (STUDENT S T).. 21

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΕΛΕΓΧΩΝ (STUDENT S T).. 21 Πίνακας Περιεχομένων Πρόλογος... 17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΕΛΕΓΧΩΝ (STUDENT S T).. 21 (Basic Sampling Techniques and Questionnaire Analysis using

Διαβάστε περισσότερα

Βιοστατιστική ΒΙΟ-309

Βιοστατιστική ΒΙΟ-309 Βιοστατιστική ΒΙΟ-309 Χειμερινό Εξάμηνο Ακαδ. Έτος 2015-2016 Ντίνα Λύκα lika@biology.uoc.gr 1. Εισαγωγή Εισαγωγικές έννοιες Μεταβλητότητα : ύπαρξη διαφορών μεταξύ ομοειδών μετρήσεων Μεταβλητή: ένα χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 2 ΤΟ PASW ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ... 13 3 ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ: Η ΜΕΣΗ ΤΙΜΗ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΕΣΟΣ... 29

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 2 ΤΟ PASW ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ... 13 3 ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ: Η ΜΕΣΗ ΤΙΜΗ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΕΣΟΣ... 29 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 Μεταβλητές...5 Πληθυσμός, δείγμα...7 Το ευρύτερο γραμμικό μοντέλο...8 Αναφορές στη βιβλιογραφία... 11 2 ΤΟ PASW ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ... 13 Περίληψη... 13 Εισαγωγή... 13 Με μια ματιά...

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικός Προγραµµατισµός - Μέθοδος Simplex

Γραµµικός Προγραµµατισµός - Μέθοδος Simplex Γραµµικός Προγραµµατισµός - Μέθοδος Simplex Η πλέον γνωστή και περισσότερο χρησιµοποιηµένη µέθοδος για την επίλυση ενός γενικού προβλήµατος γραµµικού προγραµµατισµού, είναι η µέθοδος Simplex η οποία αναπτύχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής:

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: p( ) = a + a + a + a + + a, όπου οι συντελεστές α i θα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑ: Ανάλυση Πολυδιάστατων (Πολυμεταβλητών) Δεδομένων και Συστήματα Εξόρυξης Δεδομένων (Multivariate Data

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Ι (2006-07)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Ι (2006-07) ΤΕΙ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Ι (2006-07) Επιµέλεια Σηµειώσεων : Βασιλειάδης Γεώργιος Καστοριά, εκέµβριος 2006

Διαβάστε περισσότερα

Πινάκες συνάφειας. Βαρύτητα συμπτωμάτων. Φύλο Χαμηλή Υψηλή. Άνδρες. Γυναίκες

Πινάκες συνάφειας. Βαρύτητα συμπτωμάτων. Φύλο Χαμηλή Υψηλή. Άνδρες. Γυναίκες Πινάκες συνάφειας εξερεύνηση σχέσεων μεταξύ τυχαίων μεταβλητών. Είναι λογικό λοιπόν, στην ανάλυση των κατηγορικών δεδομένων να μας ενδιαφέρει η σχέση μεταξύ δύο ή περισσότερων κατηγορικών μεταβλητών. Έστω

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Ι. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ. Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ. Ιδιότητες & Εφαρµογές

Κ. Ι. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ. Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ. Ιδιότητες & Εφαρµογές Κ Ι ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ Ιδιότητες & Εφαρµογές ΠΕΙΡΑΙΑΣ 2013 ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ Έστω 2 2 πίνακας: a b A= c d Όπως γνωρίζουµε, η ορίζουσα του Α είναι ο αριθµός a

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος μέγιστης πιθανοφάνειας

Μέθοδος μέγιστης πιθανοφάνειας Μέθοδος μέγιστης πιθανοφάνειας Αν x =,,, παρατηρήσεις των Χ =,,,, τότε έχουμε διαθέσιμο ένα δείγμα Χ={Χ, =,,,} της κατανομής F μεγέθους με από κοινού σ.κ. της Χ f x f x Ορισμός : Θεωρούμε ένα τυχαίο δείγμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ» Τριανταφυλλίδου Ιωάννα Μαθηματικός

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ» Τριανταφυλλίδου Ιωάννα Μαθηματικός ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΕ ΤΟ SPSS To SPSS θα: - Κάνει πολύπλοκη στατιστική ανάλυση σε δευτερόλεπτα -

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµική Άλγεβρα. Εισαγωγικά. Μέθοδος Απαλοιφής του Gauss

Γραµµική Άλγεβρα. Εισαγωγικά. Μέθοδος Απαλοιφής του Gauss Γραµµική Άλγεβρα Εισαγωγικά Υπάρχουν δύο βασικά αριθµητικά προβλήµατα στη Γραµµική Άλγεβρα. Το πρώτο είναι η λύση γραµµικών συστηµάτων Aλγεβρικών εξισώσεων και το δεύτερο είναι η εύρεση των ιδιοτιµών και

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Διαγράμματα διασποράς (scattergrams) Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Η οπτική απεικόνιση δύο συνόλων δεδομένων μπορεί να αποκαλύψει με παραστατικό τρόπο πιθανές τάσεις και μεταξύ τους συσχετίσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6 Παράγωγος

Κεφάλαιο 6 Παράγωγος Σελίδα από 5 Κεφάλαιο 6 Παράγωγος Στο κεφάλαιο αυτό στόχος µας είναι να συνδέσουµε µία συγκεκριµένη συνάρτηση f ( ) µε µία δεύτερη συνάρτηση f ( ), την οποία και θα ονοµάζουµε παράγωγο της f. Η τιµή της

Διαβάστε περισσότερα

Κανονικ ες ταλαντ ωσεις

Κανονικ ες ταλαντ ωσεις Κανονικες ταλαντωσεις Ειδαµε ηδη οτι φυσικα συστηµατα πλησιον ενος σηµειου ευαταθους ισορροπιας συ- µπεριφερονται οπως σωµατιδια που αλληλεπιδρουν µε γραµµικες δυναµεις επαναφορας οπως θα συνεαινε σε σωµατιδια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ .Φουσκάκης- Περιγραφική Στατιστική ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Οι µεταβλητές µιας στατιστικής έρευνας αποτελούνται συνήθως από ένα µεγάλο πλήθος στοιχείων που αφορούν τον πληθυσµό που µας ενδιαφέρει. Για να

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΘΟΔΟΣ PCA (Principle Component Analysis)

Η ΜΕΘΟΔΟΣ PCA (Principle Component Analysis) Η ΜΕΘΟΔΟΣ PCA (Principle Component Analysis) Η μέθοδος PCA (Ανάλυση Κύριων Συνιστωσών), αποτελεί μία γραμμική μέθοδο συμπίεσης Δεδομένων η οποία συνίσταται από τον επαναπροσδιορισμό των συντεταγμένων ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Εαρινό εξάµηνο ακαδηµαϊκού έτους 2003-2004 ΑΝΑΛΥΣΗ Ε ΟΜΕΝΩΝ. Εργασία 4 - Ενδεικτική λύση

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Εαρινό εξάµηνο ακαδηµαϊκού έτους 2003-2004 ΑΝΑΛΥΣΗ Ε ΟΜΕΝΩΝ. Εργασία 4 - Ενδεικτική λύση ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Εαρινό εξάµηνο ακαδηµαϊκού έτους 34 ΑΝΑΛΥΣΗ Ε ΟΜΕΝΩΝ 5 Μαΐου 4 Εργασία 4 - Ενδεικτική λύση Το κείµενο απευθύνεται στους φοιτητές και αιτιολογεί και περιγράφει

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες

Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες Ορισμός Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες αβεβαιότητας. Βασικές έννοιες Η μελέτη ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΙΑΒΑΣΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ (ΠΑΡΕΜΒΟΛΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ)

Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΙΑΒΑΣΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ (ΠΑΡΕΜΒΟΛΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ) Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΙΑΒΑΣΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ (ΠΑΡΕΜΒΟΛΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ) ΜΙΧΑΛΗΣ ΤΖΟΥΜΑΣ ΕΣΠΟΤΑΤΟΥ 3 ΑΓΡΙΝΙΟ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η έννοια της συνάρτησης είναι στενά συνυφασµένη µε τον πίνακα τιµών και τη γραφική παράσταση.

Διαβάστε περισσότερα

Η Παραγοντική Ανάλυση των Αντιστοιχιών µέσω του λογισµικού CHIC Analysis

Η Παραγοντική Ανάλυση των Αντιστοιχιών µέσω του λογισµικού CHIC Analysis Η Παραγοντική Ανάλυση των Αντιστοιχιών µέσω του λογισµικού Άγγελος Μάρκος, Γεώργιος Μενεξές, Γιάννης Παπαδηµητρίου Τµήµα Εφαρµοσµένης Πληροφορικής, Πανεπιστήµιο Μακεδονίας Εισαγωγή Το C.HI.C. (Correspondence

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 Οι χώροι. Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος. 5.3 Ο Χώρος C Βάσεις Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο Ασκήσεις

Κεφάλαιο 5 Οι χώροι. Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος. 5.3 Ο Χώρος C Βάσεις Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο Ασκήσεις Σελίδα 1 από 6 Κεφάλαιο 5 Οι χώροι R και C Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος R Πράξεις Βάσεις Επεξεργασµένα Παραδείγµατα Ασκήσεις 5. Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο στο Ορισµοί Ιδιότητες Επεξεργασµένα Παραδείγµατα

Διαβάστε περισσότερα

Παρίσης Νικόλαος (Αριθµός Μητρώου: 2029)

Παρίσης Νικόλαος (Αριθµός Μητρώου: 2029) Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Τµήµα Χηµείας Τοµέας Ανόργανης & Αναλυτικής Χηµείας ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Παρίσης Νικόλαος (Αριθµός Μητρώου: 09) ΙΑΚΡΙΣΗ ΜΕΛΑΝΙΩΝ ΑΠΟ ΣΤΥΛΟ ΙΑΡΚΕΙΑΣ ΜΕ ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΜΕΘΟ Ο ΚΑΙ ΧΗΜΕΙΟΜΕΤΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ Τµήµα Εφαρµοσµένης Πληροφορικής

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ Τµήµα Εφαρµοσµένης Πληροφορικής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ Τµήµα Εφαρµοσµένης Πληροφορικής Βοήθεια στην Ερµηνεία των Αποτελεσµάτων της Παραγοντικής Ανάλυσης των Αντιστοιχιών & Αλγόριθµοι Κατασκευής και Ανάλυσης Ειδικών Πινάκων Εισόδου Η

Διαβάστε περισσότερα

Δισδιάστατη ανάλυση. Για παράδειγμα, έστω ότι 11 άτομα δήλωσαν ότι είναι άγαμοι (Α), 26 έγγαμοι (Ε), 12 χήροι (Χ) και 9 διαζευγμένοι (Δ).

Δισδιάστατη ανάλυση. Για παράδειγμα, έστω ότι 11 άτομα δήλωσαν ότι είναι άγαμοι (Α), 26 έγγαμοι (Ε), 12 χήροι (Χ) και 9 διαζευγμένοι (Δ). Δισδιάστατη ανάλυση Πίνακες διπλής εισόδου Σε πολλές περιπτώσεις μελετάμε περισσότερες από μία μεταβλητές ταυτόχρονα. Π.χ. μία έρευνα που έγινε σε ένα δείγμα 58 ατόμων περιείχε τις ερωτήσεις «ποια είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5ο: Εντολές Επανάληψης

Κεφάλαιο 5ο: Εντολές Επανάληψης Χρήστος Τσαγγάρης ΕΕ ΙΠ Τµήµατος Μαθηµατικών, Πανεπιστηµίου Αιγαίου Κεφάλαιο 5ο: Εντολές Επανάληψης Η διαδικασία της επανάληψης είναι ιδιαίτερη συχνή, αφού πλήθος προβληµάτων µπορούν να επιλυθούν µε κατάλληλες

Διαβάστε περισσότερα

Μετασχηµατισµοί Laplace, Αναλογικά Συστήµατα, ιαφορικές Εξισώσεις

Μετασχηµατισµοί Laplace, Αναλογικά Συστήµατα, ιαφορικές Εξισώσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Μετασχηµατισµοί Laplace, Αναλογικά Συστήµατα, ιαφορικές Εξισώσεις 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όπως έχουµε δει, για να προσδιορίσουµε τις αποκρίσεις ενός κυκλώµατος, πρέπει να λύσουµε ένα σύνολο διαφορικών

Διαβάστε περισσότερα

Kruskal-Wallis H... 176

Kruskal-Wallis H... 176 Περιεχόμενα KΕΦΑΛΑΙΟ 1: Περιγραφή, παρουσίαση και σύνοψη δεδομένων................. 15 1.1 Τύποι μεταβλητών..................................................... 16 1.2 Κλίμακες μέτρησης....................................................

Διαβάστε περισσότερα

Συνολοκλήρωση και μηχανισμός διόρθωσης σφάλματος

Συνολοκλήρωση και μηχανισμός διόρθωσης σφάλματος ΜΑΘΗΜΑ 10 ο Συνολοκλήρωση και μηχανισμός διόρθωσης σφάλματος Η μέθοδος της συνολοκλήρωσης είναι ένας τρόπος με τον οποίο μπορούμε να εκτιμήσουμε τη μακροχρόνια σχέση ισορροπίας που υπάρχει μεταξύ δύο ή

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος µαθήµατος: ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ. 1. Πολλαπλή γραµµική παλινδρόµηση. 1.2 Παράδειγµα 7 (συνέχεια)

Στόχος µαθήµατος: ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ. 1. Πολλαπλή γραµµική παλινδρόµηση. 1.2 Παράδειγµα 7 (συνέχεια) ΠΜΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ, ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΑΚ. ΕΤΟΣ 2006-2007, 3ο εξάµηνο ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ 12β ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 4β ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝ ΡΟΜΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ SPSS

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο. Βασικές έννοιες

ΜΑΘΗΜΑ 3ο. Βασικές έννοιες ΜΑΘΗΜΑ 3ο Βασικές έννοιες Εισαγωγή Βασικές έννοιες Ένας από τους βασικότερους σκοπούς της ανάλυσης των χρονικών σειρών είναι η διενέργεια των προβλέψεων. Στα υποδείγματα αυτά η τρέχουσα τιμή μιας οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laihtml

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΏΝ ΠΑΙΓΝΙΩΝ- ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ GAMBIT

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΏΝ ΠΑΙΓΝΙΩΝ- ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ GAMBIT ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Α Κ Α Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ 2 0 1 1-2 0 1 2 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΏΝ ΠΑΙΓΝΙΩΝ- ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ GAMBIT Ο συγκεκριµένος οδηγός για το πρόγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

Προϋποθέσεις : ! Και οι δύο µεταβλητές να κατανέµονται κανονικά και να έχουν επιλεγεί τυχαία.

Προϋποθέσεις : ! Και οι δύο µεταβλητές να κατανέµονται κανονικά και να έχουν επιλεγεί τυχαία. . ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ. Υπολογισµός συντελεστών συσχέτισης Προκειµένου να ελέγξουµε την ύπαρξη γραµµικής σχέσης µεταξύ δύο ποσοτικών µεταβλητών, χρησιµοποιούµε συνήθως τον παραµετρικό συντελεστή συσχέτισης

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτηµα 3 Εξισώσεις Διαφορών και Στοχαστικές Διαδικασίες

Παράρτηµα 3 Εξισώσεις Διαφορών και Στοχαστικές Διαδικασίες Γιώργος Αλογοσκούφης, Θέµατα Δυναµικής Μακροοικονοµικής, Αθήνα 0 Παράρτηµα 3 Εξισώσεις Διαφορών και Στοχαστικές Διαδικασίες Στο παράρτηµα αυτό εξετάζουµε τις ιδιότητες και τους τρόπους επίλυσης των εξισώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Κεφάλαιο 2

ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Κεφάλαιο 2 013 [Κεφάλαιο ] ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Κεφάλαιο Μάθημα Εαρινού Εξάμηνου 01-013 M.E. OE0300 Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης [Οικονομετρία 01-013] Μαρί-Νοέλ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΠΡΟΛΟΓΟΣ... vii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... ix ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... xv. Κεφάλαιο 1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΠΡΟΛΟΓΟΣ... vii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... ix ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... xv. Κεφάλαιο 1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... vii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... ix ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... xv Κεφάλαιο 1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ 1.1 Πίνακες, κατανομές, ιστογράμματα... 1 1.2 Πυκνότητα πιθανότητας, καμπύλη συχνοτήτων... 5 1.3

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα Αστικής Γεωγραφίας

Μάθημα Αστικής Γεωγραφίας Μάθημα Αστικής Γεωγραφίας Διδακτικό Έτος 2015-2016 Παραδόσεις Διδακτικής Ενότητας: Πληθυσμιακή πρόβλεψη Δούκισσας Λεωνίδας, Στατιστικός, Υποψ. Διδάκτορας, Τμήμα Γεωγραφίας, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12)

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) ΕΡΓΑΣΙΑ η Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 5 Οκτωβρίου 006 Ηµεροµηνία παράδοσης της Εργασίας: 0 Νοεµβρίου 006.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ (SPSS)

ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ (SPSS) ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ (SPSS) Έλεγχος Υποθέσεων για τους Μέσους - Εξαρτημένα Δείγματα (Paired samples t-test) Το κριτήριο Paired samples t-test χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να συγκρίνουμε

Διαβάστε περισσότερα

η αποδοτική κατανοµή των πόρων αποδοτική κατανοµή των πόρων Οικονοµική αποδοτικότητα Οικονοµία των µεταφορών Η ανεπάρκεια των πόρων &

η αποδοτική κατανοµή των πόρων αποδοτική κατανοµή των πόρων Οικονοµική αποδοτικότητα Οικονοµία των µεταφορών Η ανεπάρκεια των πόρων & 5 η αποδοτική κατανοµή των πόρων Οικονοµική αποδοτικότητα: Η αποτελεί θεµελιώδες πρόβληµα σε κάθε σύγχρονη οικονοµία. Το πρόβληµα της αποδοτικής κατανοµής των πόρων µπορεί να εκφρασθεί µε 4 βασικά ερωτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

3. ΣΕΙΡΙΑΚΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ

3. ΣΕΙΡΙΑΚΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ 3. ΣΕΙΡΙΑΚΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ Πρόβλημα: Ένας ραδιοφωνικός σταθμός ενδιαφέρεται να κάνει μια ανάλυση για τους πελάτες του που διαφημίζονται σ αυτόν για να εξετάσει την ποσοστιαία μεταβολή των πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Περιεχόμενα Εισαγωγή στο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ Βασίλης Δ. Ανδριτσάνος Δρ. Αγρονόμος - Τοπογράφος Μηχανικός ΑΠΘ Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Αθήνας 3ο εξάμηνο http://eclass.teiath.gr Παρουσιάσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΛΑΧΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΛΑΧΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΛΑΧΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ Ελαχιστοποίηση κόστους διατροφής Ηεπιχείρηση ζωοτροφών ΒΙΟΤΡΟΦΕΣ εξασφάλισε µια ειδική παραγγελίααπό έναν πελάτη της για την παρασκευή 1.000 κιλών ζωοτροφής, η οποία θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Αριθµητική Παραγώγιση και Ολοκλήρωση

Αριθµητική Παραγώγιση και Ολοκλήρωση Ιαν. 9 Αριθµητική Παραγώγιση και Ολοκλήρωση Είδαµε στο κεφάλαιο της παρεµβολής συναρτήσεων πώς να προσεγγίζουµε µια (συνεχή) συνάρτηση f από ένα πολυώνυµο, όταν γνωρίζουµε + σηµεία του γραφήµατος της συνάρτησης:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία- ISO 9001 Σαπφούς 3, 81100 Μυτιλήνη (1ος Όροφος) 2251054739 (09:00-14:30) academy@aigaion.org civilacademy.ucoz.org «ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

5.1 Συναρτήσεις δύο ή περισσοτέρων µεταβλητών

5.1 Συναρτήσεις δύο ή περισσοτέρων µεταβλητών Κεφάλαιο 5 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΩΝ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ 5.1 Συναρτήσεις δύο ή περισσοτέρων µεταβλητών Οταν ένα µεταβλητό µέγεθος εξαρτάται αποκλειστικά από τις µεταβολές ενός άλλου µεγέθους, τότε η σχέση που συνδέει

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 16 Απλή Γραμμική Παλινδρόμηση και Συσχέτιση

Κεφάλαιο 16 Απλή Γραμμική Παλινδρόμηση και Συσχέτιση Κεφάλαιο 16 Απλή Γραμμική Παλινδρόμηση και Συσχέτιση Copyright 2009 Cengage Learning 16.1 Ανάλυση Παλινδρόμησης Σκοπός του προβλήματος είναι η ανάλυση της σχέσης μεταξύ συνεχών μεταβλητών. Η ανάλυση παλινδρόμησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ» ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ : ΠΛΗ12 «ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι» Επαναληπτική Τελική Εξέταση 16 Ιουλίου 2003

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ» ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ : ΠΛΗ12 «ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι» Επαναληπτική Τελική Εξέταση 16 Ιουλίου 2003 http://edueapgr/pli/pli/studetshtm Page of 6 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ» ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ : ΠΛΗ «ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι» Επαναληπτική Τελική Εξέταση 6 Ιουλίου Απαντήστε όλα

Διαβάστε περισσότερα

Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου

Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου Διαφορικός Λογισμός 1. Ισχύει f (g())) ) f ( = f (g())g () όπου f,g παραγωγίσιµες συναρτήσεις 2. Αν µια συνάρτηση f είναι παραγωγίσιµη σε ένα διάστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 1. ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ 2. ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ 3. ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΗΣ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΘΗΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1: Στατιστική Συμπερασματολογία - Εκτίμηση Σημείου

Διάλεξη 1: Στατιστική Συμπερασματολογία - Εκτίμηση Σημείου Διάλεξη 1: Στατιστική Συμπερασματολογία - Εκτίμηση Σημείου Στατιστική Συμπερασματολογία Εκτιμητική Έλεγχος Στατιστικών Υποθέσεων εκτιμήτρια συνάρτηση, ˆ θ σημειακή εκτίμηση εκτίμηση με διάστημα εμπιστοσύνης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ 2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ 2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ (One-Way Analyss of Varance) Η ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Οι πράξεις που χρειάζονται για την επίλυση αυτών των προβληµάτων (αφού είναι απλές) µπορούν να τεθούν σε µια σειρά και πάρουν µια αλγοριθµική µορφή.

Οι πράξεις που χρειάζονται για την επίλυση αυτών των προβληµάτων (αφού είναι απλές) µπορούν να τεθούν σε µια σειρά και πάρουν µια αλγοριθµική µορφή. Η Αριθµητική Ανάλυση χρησιµοποιεί απλές αριθµητικές πράξεις για την επίλυση σύνθετων µαθηµατικών προβληµάτων. Τις περισσότερες φορές τα προβλήµατα αυτά είναι ή πολύ περίπλοκα ή δεν έχουν ακριβή αναλυτική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΓΣΠ

Εισαγωγή ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΓΣΠ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΓΣΠ Τα τελευταία 25 χρόνια, τα προβλήµατα που σχετίζονται µε την διαχείριση της Γεωγραφικής Πληροφορίας αντιµετωπίζονται σε παγκόσµιο αλλά και εθνικό επίπεδο µε την βοήθεια των Γεωγραφικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΑ 3,4. Συστήµατα ενός Βαθµού ελευθερίας. k Για E 0, η (1) ισχύει για κάθε x. Άρα επιτρεπτή περιοχή είναι όλος ο άξονας

ΚΕΦΑΛΑΙΑ 3,4. Συστήµατα ενός Βαθµού ελευθερίας. k Για E 0, η (1) ισχύει για κάθε x. Άρα επιτρεπτή περιοχή είναι όλος ο άξονας ΚΕΦΑΛΑΙΑ,4. Συστήµατα ενός Βαθµού ελευθερίας. Να βρεθούν οι επιτρεπτές περιοχές της κίνησης στον άξονα ' O για την απωστική δύναµη F, > και για ενέργεια Ε. (α) Είναι V και οι επιτρεπτές περιοχές της κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

5. Γεννήτριες Τυχαίων Αριθµών.

5. Γεννήτριες Τυχαίων Αριθµών. 5. Γεννήτριες Τυχαίων Αριθµών. 5.1. Εισαγωγή. Στο Κεφάλαιο αυτό θα δούµε πώς µπορούµε να δηµιουργήσουµε τυχαίους αριθµούς από την οµοιόµορφη κατανοµή στο διάστηµα [0,1]. Την κατανοµή αυτή, συµβολίζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Συμπερασματολογία

Στατιστική Συμπερασματολογία 4. Εκτιμητική Στατιστική Συμπερασματολογία εκτιμήσεις των αγνώστων παραμέτρων μιας γνωστής από άποψη είδους κατανομής έλεγχο των υποθέσεων που γίνονται σε σχέση με τις παραμέτρους μιας κατανομής και σε

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις συναρτήσεις

Σηµειώσεις στις συναρτήσεις Σηµειώσεις στις συναρτήσεις 4 Η έννοια της συνάρτησης Ο όρος «συνάρτηση» χρησιµοποιείται αρκετά συχνά για να δηλώσει ότι ένα µέγεθος, µια κατάσταση κτλ εξαρτάται από κάτι άλλο Και στα µαθηµατικά ο όρος

Διαβάστε περισσότερα

Είναι το ηλεκτρικό ρεύµα διανυσµατικό µέγεθος;

Είναι το ηλεκτρικό ρεύµα διανυσµατικό µέγεθος; Είναι το ηλεκτρικό ρεύµα διανυσµατικό µέγεθος; Για να εξετάσουµε το κύκλωµα LC µε διδακτική συνέπεια νοµίζω ότι θα πρέπει να τηρήσουµε τους ορισµούς που δώσαµε στα παιδιά στη Β Λυκείου. Ας ξεκινήσουµε

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Οι παρούσες σημειώσεις αποτελούν βοήθημα στο μάθημα Αριθμητικές Μέθοδοι του 5 ου εξαμήνου του ΤΜΜ ημήτρης Βαλουγεώργης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα