Εθνική ιδεολογία και αλληγορία: παράσταση της Ελλάδας από τους αδελφούς Φυτάλη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εθνική ιδεολογία και αλληγορία: παράσταση της Ελλάδας από τους αδελφούς Φυτάλη"

Transcript

1 Mavromichali, E., Εθνική ιδεολογία και αλληγορία: παράσταση της Ελλάδας από τους αδελφούς Φυτάλη. In M. Tsianikas, N. Maadad, G. Couvalis, and M. Palaktsoglou (eds.) "Greek Research in Australia: Proceedings of the Biennial International Conference of Greek Studies, Flinders University June 2011", Flinders University Department of Language Studies - Modern Greek: Adelaide, Published version of the paper reproduced here with permission from the publisher. Εθνική ιδεολογία και αλληγορία: παράσταση της Ελλάδας από τους αδελφούς Φυτάλη Ευθυμία Μαυρομιχάλη The allegorical representation of Greece in the 19th century: The case of the sculptor brothers Fytali: This article presents, for the first time, an unknown work by the sculptor brothers, Georgios and Lazarus Fytali, titled Greece in Concord (Hellas Omonooussa ). The statue itself is missing and it is only shown in a photograph. It represents the goddess Athena as an allegory of Greece, with a large cross on her chest. In her right hand she holds a flag with a cross at the top of the flagpole and in her left hand, which is extended outwards, winged victory bearing a scroll. Having the sculpture as a starting point, the allegorical representation of Greece will be examined beginning from the 18th but with an emphasis on the 19th century, as well as the new facets of the national ideology which this statue projects. It will be also proved that the concept of its composition belongs to the architect Lysandros Kaftantzoglou and that the sculptor brothers Fytali simply executed this idea in marble. Στο αρχείο της Εταιρείας των Φίλων του Λαού 1 διασώζεται λεύκωμα με φωτογραφίες έργων των γλυπτών, αδελφών Γεωργίου ( ) και Λαζάρου ( ) Φυτάλη (εικ. 1). Το λεύκωμα προέρχεται από τη βιβλιοθήκη του Λυσιμάχου Καυταντζόγλου, γιου του αρχιτέκτονα Λυσάνδρου Καυταντζόγλου ( ). 2 Το λεύκωμα είναι δερματόδετο, έχει διαστάσεις 32x21,5 εκ. και αποτελείται από δεκαέξι φύλλα. Δεν φέρει χρονολογία, μπορούμε όμως κατά προσέγγιση να το χρονολογήσουμε, με βάση τα χρονολογημένα έργα που περιλαμβάνει, με terminus ante quem το 1855 και terminus post quem το Περιλαμβάνει συνολικά είκοσι έξι 1 2 Ευχαριστώ τον Πρόεδρο της Εταιρείας των Φίλων του Λαού, καθηγητή, κ. Νικόλαο Μπρατσιώτη, για την παραχώρηση του υλικού. Ο Λύσανδρος Καυταντζόγλου γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το Σπούδασε αρχιτεκτονική στην Ακαδημία του Αγίου Λουκά στη Ρώμη ( ). Από το υπήρξε διευθυντής στο Πολυτεχείο. Τα κυριότερα κτίρια του Καυταντζόγλου στην Αθήνα είναι το Αρσάκειο, η Αγία Ειρήνη, ο Άγιος Γεώργιος Καρύτσης, το Πολυτεχνείο και ο Άγιος Κωνσταντίνος. Βλ. Δημήτρης Φιλιππίδης, 1995:11 17, διάσπαρτα. 289

2 Ευθυμία Μαυρομιχάλη φωτογραφίες, κατανεμημένες ανά δύο σε δεκατέσσερις σελίδες, εκτός από την τελευταία σελίδα που είναι κενή. Υπάρχει επίσης πίνακας περιεχομένων με τα ονόματα των έργων, των οποίων φωτογραφίες υπάρχουν στο λεύκωμα. Στην εισήγηση αυτή θα εστιάσουμε στο άγαλμα, Η Ελλάς Ομονοούσα, φωτογραφία του οποίου υπάρχει στο λεύκωμα, και σήμερα λανθάνει. Το έργο δεν αναφέρεται από τους ερευνητές και η μέχρι τώρα έρευνά μας στον Τύπο της εποχής δεν μας έχει δώσει πληροφορίες για το ίδιο ή για τις συνθήκες και τον σκοπό της φιλοτέχνησής του. Το έργο προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί ενσωματώνει ετερόκλητα εικονογραφικά στοιχεία, τα οποία συνθέτουν έναν αλληγορικό τύπο της Ελλάδος, που διαφέρει σημαντικά από άλλες αλληγορικές αποδόσεις της την ίδια εποχή. Θα υποστηριχθεί ότι η επινόηση της συγκεκριμένης εικονογραφικής σύνθεσης συνδέεται με το πρόσωπο του αρχιτέκτονα Λύσανδρου Καυταντζόγλου και ότι οι αδελφοί Φυτάλη φιλοτέχνησαν απλώς την ιδέα του αυτή. Μέσα από την εικονογραφική ανάλυση του έργου θα επιχειρηθεί να ανιχνευθεί το ιδεολογικό κλίμα μέσα στο οποίο δημιουργήθηκε. Στο συγκεκριμένο έργο η Ελλάδα απεικονίζεται ως θεά Αθηνά, σε έντονο contraposto (εικ. 2). Φέρει κοντή αιγίδα με μεγάλο σταυρό στο στήθος και στέμμα με τείχη πόλης. Στο δεξί χέρι κρατά σημαία με σταυρό στην κορυφή και στο προτεταμένο αριστερό φτερωτή Νίκη με ανοιχτό ειλητάριο, πάνω στο οποίο απεικονίζονται επτά ανισομεγέθη ανάγλυφα αστέρια. Η Αθηνά πατά με το δεξί της πόδι πάνω σε κομμάτια αλυσίδας, ενώ άλλα κομμάτια κείτονται στα πόδια της. Στην πορεία διαμόρφωσης της εθνικής συνείδησης και ταυτότητας, είτε από μια πνευματική ή πολιτική ελίτ είτε στα πλαίσια του έθνους-κράτους, η μελέτη του ρόλου ενός εθνικού συμβόλου ή ενός εθνικού μύθου ή της συλλογικής μνήμης αποτελεί θεμελιώδη προτεραιότητα στην εθνοσυμβολιστική προσέγγιση, που εισήγαγε ο Anthony Smith, αναδεικνύοντας την έννοια της εθνότητας ως πηγής του σύγχρονου έθνους. 3 Από την άποψη αυτή έχει ενδιαφέρον να μελετήσουμε το άγαλμα της Αθηνάς ως αλληγορίας της Ελλάδος, όπως αποδίδεται στο συγκεκριμένο έργο των αδελφών Φυτάλη, συνεξετάζοντας και τον ρόλο που προσέλαβε η μορφή της Αθηνάς σε καίριες στιγμές της διαμόρφωσης της εθνικής συνείδησης από τα τέλη κυρίως του 18ου αιώνα και στο πλαίσιο της εθνικής ιδεολογίας του νέου κράτους, μέχρι το 1870 περίπου. H θεά Αθηνά με τη γλαύκα ή χωρίς αυτήν παρέπεμπε σταθερά στην αρετή, στη σοφία, στη φρόνηση και στην παιδεία. Ως προσωποποίηση αυτών των ιδιοτήτων εντοπίζεται στις συλλογές εμβλημάτων που εκδίδονται στην Ευρώπη ήδη από τον 16ο αιώνα. Ο Jean Jacques Boissard απεικονίζει την Αθηνά στην προμετωπίδα του Emblematum Liber ως προσωποποίηση της φρόνησης και της αρετής, στον τύπο της Προμάχου, με κράνος, να κρατεί το δόρυ στο δεξί χέρι και το αριστερό να στηρίζεται στην ασπίδα, πάνω στην οποία αποδίδεται έξεργα το γοργόνιο (εικ. 3). 4 Τόσο όμως στην Ευρώπη, και συγκεκριμένα στη Γαλλία από την εποχή της Γαλλικής επανάστασης, όσο και στον χώρο της ελληνικής λογιοσύνης, κυρίως από τα τέλη 3 4 Smith Anthony, 2001:77. Βλ. Boissard Jean-Jacques, 1593 και 1977:49. Βλ. επίσης και Junius Hadrianus, 1565:

3 Εθνική ιδεολογία και αλληγορία: παράσταση της Ελλάδας από τους αδελφούς Φυτάλη του 18ου αιώνα και εξής, επαναδιατυπώνεται το συμβολικό φορτίο της μορφής της Αθηνάς για να υπηρετήσει ένα νέο σύστημα συμβολισμού, που στήριξε τη διαμόρφωση της εθνικής ιδεολογίας. Η λειτουργία των συμβόλων στη Γαλλική Επανάσταση Η υιοθέτηση και η ιδεολογική προβολή συμβόλων λειτούργησε κατά την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης και, από το 1792, στη Γαλλική Δημοκρατία, ως ενοποιητικό στοιχείο για τη συγκρότηση της νέας πολιτειακής πραγματικότητας του έθνους. 5 Η τέχνη της επανάστασης με τη σειρά της λειτούργησε ως μεγάλο χωνευτήρι μοτίβων από την αρχαιότητα και τον χριστιανισμό, προτύπων κλασικών και λαϊκών, που διαμόρφωσαν έναν σημαντικό πολιτικό συμβολισμό με στόχο να εικονοποιηθούν αφηρημένες έννοιες όπως, Δημοκρατία, ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη. 6 Από την άποψη αυτή η μορφή της θεάς Αθηνάς χρησιμοποιήθηκε εκτεταμένα στην υπηρεσία της επαναστατικής προπαγάνδας σε όλη τη διάρκεια της επανάστασης. Οι ιδιότητες που συγκέντρωνε στο πρόσωπό της ανταποκρίνονταν στις απαιτήσεις της νέας εικονογραφίας: η δύναμη, η σώφρων ανδρεία και η στρατιωτική τέχνη, που εξασφάλιζαν τη νίκη και την προστασία της πόλης. Ως θεά πολύβουλος, κατά τον Όμηρο, η Αθηνά ταυτιζόταν επίσης με τη φρόνηση και τη δίκαιη κρίση. 7 Στη ζωγραφική και στα λαϊκά τυπώματα της Γαλλικής Επανάστασης η Αθηνά αρχικά προσωποποίησε τη φρόνηση και τη σοφία, που συνοδεύει τη δικαιοσύνη και την ελευθερία, εν τέλει όμως η μορφή της χρησιμοποιήθηκε ως αλληγορία της ελευθερίας, του έθνους και της Δημοκρατίας. Σε εξώφυλλο πολιτικού almanac του 1790 απεικονίζεται η Αθηνά Minerva ως αλληγορία της Francia. Κρατεί τον τόμο με τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, το σκήπτρο της εξουσίας και φορεί τον βασιλικό μανδύα. Με το αριστερό της χέρι προστατεύει το Σύνταγμα, ως τον κορυφαίο θεσμό του νέου καθεστώτος (nouveau regime) 8 (εικ. 4). Ο Antoine Quatremère de Quincy σχεδίασε, για τη γλυπτική διακόσμηση του Πανθέου, την ένθρονη, επιβλητική μορφή της Αθηνάς Minerva, ως αλληγορία της Δημοκρατίας, με πρότυπο την Αθηνά Παρθένο. Φορεί κράνος με τον Πήγασο, κρατεί το σκήπτρο της ελευθερίας και τη ζυγαριά της Δικαιοσύνης, και καθοδηγεί τα δύο φτερωτά πνεύματα της ισότητας και της ελευθερίας, δεξιά και αριστερά της 9 (εικ. 5). Στο πλαίσιο της Γαλλικής Επανάστασης, επομένως, οι αλληγορίες δεν αφηγούνται πλέον ιστορίες, αλλά προσφέρουν αξίες με εθνική νοηματοδότηση Για τη νεωτερικότητα του όρου, έθνος, βλ. E.J. Hobsbawm, 1994: Βλ. ό.π.: Το επίθετο πολύβουλος χρησιμοποιείται μόνο για την Αθηνά. Βλ. Ι. Πανταζίδου, Ομηρικόν Λεξικόν, σ Βλ. και Ζαν Ρισπέν, 1965: τ. Α, σσ Rolf Reichardt and Hubertus Kohle, 2008:51. 9 Βλ. ό.π.: Αntoine de Baecque, 1994:

4 Ευθυμία Μαυρομιχάλη Το σύμβολο της Αθηνάς στον Νεοελληνικό Διαφωτισμό Παράλληλα και στον χώρο του ελληνικού Διαφωτισμού, κυρίως κατά τα τέλη του 18ου αιώνα, αρχίζει να αποδίδεται η Αθηνά συχνότερα και να ενσωματώνεται στο πρόσωπό της η συνείδηση της ελληνικής πολιτισμικής ενότητας. 11 Στην περίοδο αυτή ανθίζει η εκδοτική και μεταφραστική δραστηριότητα, για να υπηρετήσει τη βασική αρχή του Διαφωτισμού, δηλαδή την ανάπτυξη της παιδείας, από την οποία, όπως πίστευαν, θα προκύψει η ελευθερία. 12 Σε εικονογραφήσεις βιβλίων και λαϊκές λιθογραφίες η αλληγορία της Ελλάδας έχει τη μορφή γυναίκας καταβεβλημένης, συνήθως αλυσοδεμένης, ρακένδυτης, να κάθεται ανάμεσα σε αρχαία ερείπια ή με φόντο κάποιο αρχαίο ναό. Η μορφή της Αθηνάς στον τύπο της Προμάχου παραστέκει και παραπέμπει στην παιδεία που πρέπει να έχει ως σημείο αναφοράς της τον αρχαίο πολιτισμό. Οι Έλληνες της Κριμαίας, υποδεχόμενοι το 1778 την Αικατερίνη Β, με υπόδειξη του Ευγενίου Βούλγαρη, έστησαν μια αψίδα προς τιμήν της αυτοκράτειρας με εμβλήματα, παραστάσεις και επιγραφές. Ενδιαφέρουσα είναι μία παράσταση που περιγράφεται ως εξής: γυνή γόνυ κλίνασα και υπό παιδαρίων τινών περιστοιχούντων κυκλουμένη εις δε πρόσωπον αφορώσα, της Παλλάδος, ορθίου ισταμένης και ενόπλου και τη μεν αριστερά το σάκος άμα και το δόρυ κατεχούσης, την δε δεξιάν τη καμψάση γόνυ προς αντίληψιν εκτεινούσης δηλώσει την πεπτωκυίαν τάλαιναν Ελλάδα υπό της τρισαυγούστης χειρός βοηθείας αξιουμένην, και την εξανάστασιν αποκαραδοκούσαν, επιγραφή δε ένθεν μεν ως εκ της Ελλάδος, ως οφθαλμοί παιδίσκης εις χείρας της Κυρίας αυτής (Ψαλ. 22ος), ως δε εκ της Παλλάδος εν έπει: Έγρεο Ελλάς, συν δ άρ Αθηνά και χέρα (sic) κίνει. 13 Παρόμοια παράσταση υπάρχει στο εξώφυλλο του βιβλίου Χημική Φιλοσοφία. Εκδόθηκε από τον Άνθιμο Γαζή στη Βιέννη το 1802, 14 και πρόκειται για μετάφραση από τον Μανασσή Ηλιάδη ( ) του έργου, Philosophie Chimique (1792), του Antoine-Francois Fourcroy ( ) (εικ. 6). Η Ελλάδα απεικονίζεται ως γυναικεία μορφή, αποκαμωμένη και πενθούσα, με το ιμάτιό της να την καλύπτει από το κεφάλι, καθισμένη ανάμεσα σε κομμάτια από κίονες, μπροστά από έναν μισογκρεμισμένο και χορταριασμένο αρχαίο ναό. Τρεις νέοι την περιβάλλουν στα δεξιά, με έντονες χειρονομίες, προσπαθώντας προφανώς να την ενθαρρύνουν. Στο βάθος δεξιά, υπερυψωμένη, παρακολουθεί η θεά Αθηνά, ενώ στην άκρη της στέγης βρίσκεται η ακοίμητη γλαύκα της. Και εδώ υπάρχει επιγραφή: Μηκέτι νυν στύγναζε πολύστονε κύδιμε Ελλάς / αύθί σε γαρ σπεύδει ζωογονείν τα τέκνα Δρούλια Λουκία, 2000:226. Ευχαριστώ τον συνάδελφο Βαγγέλη Καραμανωλάκη για την ευγενική υπόδειξη του άρθρου. 12 K.Θ. Δημαράς, : Κωνσταντίνος Δημαράς, 1975: Το έργο βρίσκεται σε ψηφιακή μορφή με κωδικό 19628, στο 15 Βλ. ό.π. 292

5 Εθνική ιδεολογία και αλληγορία: παράσταση της Ελλάδας από τους αδελφούς Φυτάλη Οι ρομαντικής ατμόσφαιρας αυτές απεικονίσεις, που φαίνεται να αξιοποιούν το εικονογραφικό απόθεμα των ευρωπαϊκών περιηγητικών χαρακτικών, 16 μορφοποιούν το ιδεολογικό υπόβαθρο του ελληνικού Διαφωτισμού, που θα καθορίσει και την εθνική ιδεολογία του νεοσύστατου κράτους, δηλαδή την άμεση σύνδεσή του με την αρχαιότητα. Δεν λείπουν και οι χριστιανικές απηχήσεις στο πρόσωπο της Αθηνάς όπως φαίνεται και στην επιγραφή του Ευγενίου Βούλγαρη. Η λέξη Κυρία, με την οποία γίνεται η επίκληση της Αθηνάς μέσα σε ψαλμικά συμφραζόμενα, συνδέεται με την Παναγία στο συλλογικό θρησκευτικό υπόβαθρο. Η απόδοση της υποδουλωμένης Ελλάδας από τον Κοραή δηλώνει έναν επιπλέον στόχο σε σχέση με την εθνική συγκρότηση (εικ. 7). Η μορφή της Ελλάδας στο Σάλπισμα Πολεμιστήριο (1801), ενώ απεικονίζεται ανάμεσα σε αρχαία ερείπια, παραπέμπει ευθέως στις λαϊκές λιθογραφίες που κυκλοφορούσαν ευρέως στο Παρίσι, με την αλληγορία της Γαλλικής Δημοκρατίας ως νεαρής γυμνόστηθης γυναίκας με μακριά μαλλιά 17 (εικ. 8). Ο Κοραής ταυτίζει την Ελλάδα με τη Δημοκρατία, με το πολίτευμα που οραματίζεται γι αυτήν, κατά το πρότυπο του γαλλικού παραδείγματος. 18 Όπως και στα γαλλικά εικονογραφικά πρότυπα της απόδοσης, η στάση της σκλάβας Ελλάδας δανείζεται το μοτίβο της Ανάληψης της Παναγίας. 19 Η Αθηνά ως σύμβολο στο νεοελληνικό κράτος κατά τον 19ο αιώνα Μέσα στο ίδιο κλίμα θα πρέπει να δούμε και την υιοθέτηση της θεάς Αθηνάς ως Προμάχου για τις σφραγίδες της Διοίκησης 20 (εικ. 9), μετά από πρόταση του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου. 21 Το γαλλικό υπόβαθρο της μόρφωσης του Μαυροκορδάτου και η 16 Βλ. και τη ρομαντική απόδοση της Ελλάδας σκλάβας με τοπική ενδυμασία στην προμετωπίδα του βιβλίου του Choiseul-Gouffier, Voyage pittoresque de la Grece, Paris Στη λιθογραφία, Η αφύπνιση της Ελλάδος (1822, Παρίσι, Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας), του Ange-Rene Ravault ( ) και πάλι η Αθηνά ως Πρόμαχος απεικονίζεται δίπλα στην Ελλάδα. Βλ. Όλγα Μεντζαφού-Πολύζου, 2004: Βλ. Κωνσταντίνος Δημαράς, ό.π. όπου και η εικόνα. Το μοτίβο της γυμνόστηθης γυναίκας, ως αλληγορίας της Δημοκρατικής Γαλλίας, είναι ένα ευρέως διαδεδομένο μοτίβο σε λαϊκά τυπώματα. Η Landes υποστηρίζει ότι η συγκεκριμένη απεικόνιση είναι αλληγορία του σώματος του έθνους. Βλ. Joan B. Landes, 2003: Βλ. και τη γνωστή λιθογραφία, στην οποία ο Κοραής και ο Ρήγας ανασηκώνουν την Ελλάδα και υποδηλώνουν την αναγέννησή της, με τον ίδιο τύπο γυναικείας μορφής. Βλ. Κωνσταντίνος Δημαράς ό.π.: Rolf Reichardt and Hubertus Kohle, 1998: Ήδη στην Α εθνοσυνέλευση (21 Δεκ. 1821), στο Προσωρινό Πολίτευμα της Ελλάδος (παρ. ργ ), αναφέρεται ότι η σφραγίδα της Διοίκησης φέρει σημείον χαρακτηριστικόν την Αθηνά μετά των συμβόλων της φρονήσεως. Όλες οι σφραγίδες της Προσωρινής Διοίκησης της Ελλάδος φέρουν την Αθηνά Πρόμαχο με τη γλαύκα, να περιβάλλεται από κλαδί ελιάς και δάφνης. Το 1929 η Αθηνά αντικαθίσταται από τον Φοίνικα. Βλ. Ι.Κ. Μαζαράκης-Αινιάν (εισ.), 1983:36, 40, Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος πρωτοστάτησε στην συγκρότηση του νέου κράτους καθώς και στη σύνταξη του πρώτου ελληνικού συντάγματος, που είχε επιρροές από τα αντίστοιχα γαλλικά του 1793 και Οι Μαυροκορδάτοι ήταν συνδρομητές των Journal des Savants και Nouvelles de la Republique des Lettres του Pierre Bayle. Βλ. και Λουκία Δρούλια, 2000:228,

6 Ευθυμία Μαυρομιχάλη συνεχής επαφή του με τον γαλλικό περιοδικό Τύπο μας επιτρέπει να υποθέσουμε ότι η μορφή της Αθηνάς δεν επιλέγεται απλώς ως ένα ενοποιητικό σύμβολο της εθνικής συλλογικής μνήμης, αλλά λειτουργεί και εδώ, όπως και στα συμφραζόμενα της Γαλλικής επανάστασης, ως αλληγορία του Δημοκρατικού πολιτεύματος, της ελευθερίας αλλά και της αγωνιζόμενης Ελλάδας. Η συγκεκριμένη απόδοσή της, κυρίως η έξεργη απόδοση του γοργονίου της ασπίδας, φαίνεται να ακολουθεί το πρότυπο της Αθηνάς του Boissard. Θα μπορούσαμε, επομένως, να υποστηρίξουμε, με την επιφύλαξη της δειγματοληπτικής αυτής εξέτασης, ότι η μορφή της Αθηνάς και ως προς τα ιδεολογικά συμφραζόμενα και ως προς τον εικονογραφικό τύπο, εισέρχεται στη νέα ελληνική πολιτική πραγματικότητα από τη Γαλλία ως αντιδάνειο. Η μεγάλη διάχυση του μοτίβου σε αντικείμενα λαϊκής τέχνης, ακόμη και σε σημαίες, αποδεικνύει την απήχησή του σε ευρύτερα στρώματα της κοινωνίας και το αναδεικνύει σε προνομιούχο πεδίο για τη συγκρότηση της εθνικής ταυτότητας. 22 Αν και κατά την Οθωνική περίοδο δεν χρησιμοποιήθηκε στις σφραγίδες του κράτους, το μοτίβο της Αθηνάς ως αλληγορίας της Ελλάδος εντοπίζεται στη θεματολογία της νεοκλασικής γλυπτικής μέχρι και τη δεκαετία του Στο πλαίσιο αυτό το έργο των αδελφών Φυτάλη, Η Ελλάς Ομονοούσα (εικ. 2), αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Σε μια ρομαντικής αντίληψης σύνθεση το έργο συνδυάζει την αρχαιοπρέπεια της Αθηνάς με το χριστιανικό σύμβολο του σταυρού και με τη σημαία, για να υπηρετήσει ένα νέο σύστημα συμβολισμού. Απομακρύνεται έτσι από το ακραιφνές νεοκλασικό μορφοπλαστικό ιδίωμα. Δεν είναι η πρώτη φορά που απεικονίζεται η Αθηνά ως Ελλάδα με χριστιανικά σύμβολα. Από τις εκατόν είκοσι σφραγίδες στο έργο, Σφραγίδες Ελευθερίας , του Μαζαράκη-Αινιάν, υπάρχουν έξι στις οποίες ένας μικρός σταυρός απεικονίζεται είτε πάνω από το κράνος της Αθηνάς, είτε πάνω στο δόρυ της, είτε δίπλα της. 23 Σε καμία όμως από αυτές ο σταυρός δεν ενσωματώνεται στη μορφή της Αθηνάς. Έτσι στο πλαίσιο της εθνικής ιδεολογίας, από τα μέσα του 19ου αιώνα και μετά, η Ελλάς Ομονοούσα των αδελφών Φυτάλη, προβάλλει διαφορετικά δεδομένα, ιδεολογικά και καλλιτεχνικά. Οι αδελφοί Φυτάλη, Γεώργιος και Λάζαρος, ανήκουν στην πρώτη γενιά Ελλήνων γλυπτών που φοίτησαν στο Σχολείο των Τεχνών. Εκπαιδεύτηκαν με τις αρχές του νεοκλασικισμού από τον Βαυαρό γλύπτη, Christian Siegel ( ). 24 Το Σχολείο των Τεχνών ως ένας από τους πρώτους κρατικούς θεσμούς της Οθωνικής περιόδου στόχευε 22 Στα πρώτα επαναστατικά χρόνια, μετά από την υιοθέτησή της στις σφραγίδες του κράτους, εμφανίζεται η Αθηνά σε αντικείμενα λαϊκής τέχνης: κοσμήματα, πόρπες, παλάσκες, ταμπακιέρες, όπλα, σε ασήμι αλλά και σε κεραμεικά πιάτα, μετάλλια κ.ά. Βλ. Λουκία Δρούλια, ό.π.: 232. Σε δύο ταμπακοθήκες του 19ου αιώνα η μορφή της Αθηνάς συνοδεύεται από την επιγραφή, ΕΛΛΑΣ. Βλ. Γιαννούλα Καπλάνη, 2004:56, 79, Πρόκειται για τις εξής σφραγίδες: της Αστυνομίας Κρανιδίου (Νο 590), του Γενικού υγειονομείου της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος (Νο 676), του Υγειολιμεναρχείου Καλαμάτας (Νο 690), του Υγειονομίου Λημενίων (Νο 690), της Δημογεροντίας της νήσου Άνδρου (Νο 778) και του Δημογεροντείου Καλύμνου (Νο 831). Βλ. Ι.Κ. Μαζαράκης-Αινιάν, 1983: χ.α.σ. 24 Ο Christian Siegel δίδαξε στο Σχολείο των Τεχνών από το Τον διαδέχθηκε ο Γεώργιος Φυτάλης, από το Βλ. Κώστας Μπίρης, 1957:552,

7 Εθνική ιδεολογία και αλληγορία: παράσταση της Ελλάδας από τους αδελφούς Φυτάλη να χαράξει την πορεία της επίσημης τέχνης στο πλαίσιο της εθνικής ιδεολογίας του εξευρωπαϊσμού του κράτους. 25 Η επιλογή του νεοκλασικισμού ως μορφοπλαστικού ιδιώματος για τη γλυπτική και την αρχιτεκτονική δεν σήμαινε απλώς την υιοθέτηση ενός ευρωπαϊκού καλλιτεχνικού στυλ. Δεν ήταν μόνο ένα αναγκαίο βήμα για τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής τέχνης σύμφωνα με το πρότυπο του εξευρωπαϊσμού. Ο κοινός τόπος που στήριζε θεωρητικά τον νεοκλασικό προσανατολισμό της τέχνης του νέου κράτους ήταν ότι η τέχνη επέστρεφε στην αρχαία κοιτίδα της. 26 Οι Έλληνες καλλιτέχνες θεωρούνταν ιδιαίτερα ευνοημένοι, γιατί με την υιοθέτηση του νεοκλασικισμού επανασυνέδεαν την τέχνη τους με την κορυφαία τέχνη των προγόνων τους. Επομένως, για την Ελλάδα ο νεοκλασικισμός είχε ιδιαίτερο ιδεολογικό βάρος, γι αυτό και παγιώθηκε για μακρότερο χρονικό διάστημα από ό,τι στην υπόλοιπη Ευρώπη. 27 Ο αρχιτέκτονας Λύσανδρος Καυταντζόγλου, διευθυντής στο Σχολείο των Τεχνών από το , ήταν ένα από τα πρόσωπα που εξέφραζαν σταθερά δημόσιο, θεωρητικό λόγο για την τέχνη. Οι επέτειοι λόγοι που εκφωνούσε έως το 1858, επ ευκαιρία των καλλιτεχνικών διαγωνισμών του Σχολείου των Τεχνών, παρουσία του βασιλέως και του πολιτικού και πνευματικού κόσμου, καθόριζαν εν πολλοίς την επίσημη περί τέχνης ιδεολογία στο νεοσύστατο κράτος. Ενδεικτικό είναι ένα απόσπασμα από την ομιλία του 1855 με αφετηρία επιτύμβιο μνημείο των αδελφών Φυτάλη: [...] επεξειργάσθηκαν οι αδελφοί ούτοι και στήλη επιτύμβιον καθ ελληνικόν ρυθμόν, αποδεικνύοντες ότι πρεπόντως εφαρμόζεται ήδη εις τα της νέας τέχνης έργα ο παρά τοις αρχαίοις κόσμος, τον οποίον κατά προτίμησιν ασπάζονται οι νέοι Έλληνες τεχνίται, αναζητούντες αυτόν ως ιδίαν απολεσθείσαν περιουσίαν.[...]. 28 Οι αδελφοί Φυτάλη, σπουδαστές στο Σχολείο των Τεχνών, απέκτησαν την εκτίμηση του Καυταντζόγλου την περίοδο που αυτός ήταν διευθυντής. 29 Τους θαύμαζε και τους επαινούσε στους λόγους του για την ικανότητά τους να δουλεύουν το μάρμαρο. Τους θεωρούσε ως την αρχή της αναγεννωμένης εν Ελλάδι γλυπτικής και ως τον κύριο κρίκο του συνδέσμου της αρχαίας λιθοξοῒας μετά της νέας. 30 Μετά το 1862, όταν πια ο Καυταντζόγλου παραιτήθηκε από διευθυντής του Σχολείου των Τεχνών, επέλεγε τους αδελφούς Φυτάλη για να φιλοτεχνήσουν δικές του γλυπτικές συνθέσεις. Την αναγνώριση της υποστήριξής του αυτής εκφράζουν οι αδελφοί Φυτάλη στην αφιέρωσή τους προς τον Καυταντζόγλου, στο Λεύκωμα της Εταιρείας των Φίλων του Λαού που 25 Το Σχολείο των Τεχνών ή Πολυτεχνικό Σχολείο ή Βασιλικό Σχολείο των Τεχνών ιδρύθηκε με το Β.Δ. της 31/12/1836 με στόχο καθαρά την τεχνική εκπαίδευση. Η πλήρης αναδιοργάνωση του Σχολείου των Τεχνών αρχίζει από το 1843, όταν η διεύθυνση ανατέθηκε στον αρχιτέκτονα Λύσανδρο Καυταντζόγλου (Β.Δ. 22/10/1843). Διδάσκονταν η Ζωγραφική Ανωτέρα, η Αγαλματοποιία, η Αρχιτεκτονική, η Λιθογραφία και αργότερα η Ξυλογραφία και Χαλκογραφία. Βλ. Κώστας Μπίρης, 1957: Ευθυμία Ε. Μαυρομιχάλη, ό.π. 27 Ευθυμία Ε. Μαυρομιχάλη, 2003: Λ. Καυταντζόγλου, 1855: Για τους αδελφούς Φυτάλη βλ. Χαρίκλεια Θεοχάρους, Οι γλύπτες αδελφοί Φυτάλη. Η ζωή και το έργο τους (μεταπτυχιακή εργασία), Θεσσαλονίκη Λ. Καυταντζόγλου, 1855:

8 Ευθυμία Μαυρομιχάλη προαναφέραμε: Ευγνωμοσύνης ένεκα / Οι αδελφοί Φυτάλαι / προσφέρουσι. Δεν άργησε μάλιστα ο Καυταντζόγλου να κατηγορηθεί για ευνοιοκρατία, όταν ως μέλος της γνωμοδοτικής επιτροπής πρότεινε στην Πρυτανεία του Πανεπιστημίου την ανάθεση της κατασκευής του ανδριάντα Γρηγορίου Ε (1872) στους αδελφούς Φυτάλη. 31 Εντονότερες διαμαρτυρίες ακούστηκαν όταν ανατέθηκε και πάλι στους αδελφούς Φυτάλη η κατασκευή της σαρκοφάγου του Γρηγορίου Ε πάνω σε σχέδια του Καυταντζόγλου (1875). Σύμφωνα με τους επικριτές τους, οι αδελφοί Φυτάλη επιλέγονταν γιατί λειτουργούσαν ως τυφλά όργανα της πατριωτικής πλεονεξίας του Καυταντζόγλου. 32 Φαίνεται, επομένως, ότι εφάρμοζαν πιστά τις οδηγίες του χωρίς προσωπικές παρεμβάσεις και ο ίδιος τους αντιμετώπιζε ως ικανά εκτελεστικά όργανα των ιδεών του. Οι αδελφοί Γεώργιος και Λάζαρος Φυτάλη εισήλθαν στο Σχολείο των Τεχνών το 1846, σε ηλικία 16 και 15 ετών αντίστοιχα. Διέθεταν τη γνώση της επεξεργασίας του μαρμάρου, αφού είχαν εκπαιδευτεί στο πατρικό εργαστήριο μαρμαροτεχνίας. Δεν είχαν όμως ιδιαίτερες εγκύκλιες γνώσεις και όταν τελείωσαν τις σπουδές τους δεν δέχθηκαν τις υποτροφίες που τους προσφέρθηκαν για να επιμορφωθούν στη Ρώμη. 33 Όπως έχει υποστηρίξει ο Ηλίας Μυκονιάτης, θα πρέπει να καθοδηγήθηκαν στις κλασικιστικές τους επιλογές από τον Καυταντζόγλου, τουλάχιστον σε ένα πρώτο, πρώιμο στάδιο, αφού τα ετερόκλητα μοτίβα που χρησιμοποιούν σε ορισμένα έργα τους προϋποθέτουν ευρεία μόρφωση. Αυτό παρατηρείται τόσο στην περίπτωση της εκλεκτικιστικής σύνθεσης του μνημείου του Μιχαήλ Τοσίτσα στο Α Νεκροταφείο (1861) όσο και αργότερα στον άμβωνα της Αγίας Ειρήνης Αθηνών (1871). Και τα δύο έργα, που συνδυάζουν μοτίβα με σύνθετους συμβολισμούς, φιλοτεχνήθηκαν από τους αδελφούς Φυτάλη σε σχέδια του Καυταντζόγλου. 34 Η Ελλάς Ομονοούσα των αδελφών Φυτάλη θεωρούμε ότι είναι επίσης ένα λόγιο έργο, του οποίου η επινόηση των στοιχείων της σύνθεσης ανήκει στον Καυταντζόγλου. Ο τύπος της Αθηνάς στο συγκεκριμένο έργο απαιτούσε εξειδικευμένες αρχαιολογικές γνώσεις, που ανταποκρίνονταν περισσότερο στην παιδεία και στην εμβριθή ενασχόληση του Καυταντζόγλου με την αρχαιολογία και λιγότερο στον πνευματικό οπλισμό των αδελφών Φυτάλη. 35 Στην ουσία στη μορφή της Αθηνάς, στο έργο Η Ελλάς Ομονοούσα, συμφύρονται ο τύπος της Αφροδίτης Χελωνάτας (εικ. 10) και ο τύπος της Αθηνάς Παρθένου των ελληνιστικών χρόνων 36 (εικ. 11). Παραλλάσσεται όμως το μοτίβο της Αφροδίτης, και αντί του αριστερού ποδιού που πατά τη χελώνα, εδώ το 31 Δημήτρης Φιλιππίδης, 1995: Βλ. Μέλλον (30 Αυγούστου 1875), χ.α.σ. 33 Είναι γνωστό ότι δεν απαιτείτο συγκεκριμένου επίπεδο γραμματικών γνώσεων για την εισαγωγή των σπουδαστών στο Σχολείο των Τεχνών και δεν υπήρχαν εισαγωγικές εξετάσεις. Βλ. Κώστας Μπίρης, 1957:89. Χαρίκλεια Θεοχάρους, 1998:8. 34 Ηλίας Μυκονιάτης, 1989: Ο Καυταντζόγλου διορίζεται στην Αρχαιολογική Υπηρεσία από το Συνεργάζεται με την Αρχαιολογική Εταιρεία και εκλέγεται εταίρος από το Βλ. Βασίλειος Πετράκος, J. Boardman, 1989: εικ. 101 και 213. Ευχαριστώ ιδιαίτερα την κυρία Γεωργία Αλευρά, καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας, για τις ευγενικές της υποδείξεις. 296

9 Εθνική ιδεολογία και αλληγορία: παράσταση της Ελλάδας από τους αδελφούς Φυτάλη δεξιό πατά τις αλυσίδες. Παραλλάσσεται επίσης και ο τύπος της Αθηνάς Παρθένου, καθώς απεικονίζεται η Νίκη με ανοιχτό ειλητάριο. Η απόδοση του ιματίου δεν ανήκει σε κανέναν από τους δύο τύπους πρότυπα και είναι πιθανότατα επινόηση μέσα στο πνεύμα του νεοκλασικισμού. Ο τρόπος, επομένως, που φιλοτεχνήθηκε η μορφή συνάδει με την εκλεκτικιστική τάση που διακρίνει γενικά το έργο του Καυταντζόγλου, τόσο το αρχιτεκτονικό όσο και τις γλυπτικές του συνθέσεις. 37 Στη μορφή της Αθηνάς οι αδελφοί Φυτάλη φιλοτεχνούν, πιθανότατα πάνω σε σχέδιο του Καυταντζόγλου, ένα σύγχρονο κλασικό έργο, που ήταν ο στόχος των νεοκλασικιστών γλυπτών, ένα έργο, δηλαδή, που θα μπορούσε, όπως πίστευαν, να κριθεί με τις ίδιες τις αρχές των έργων της κλασικής αρχαιότητας. 38 Επί πλέον όμως ο Καυταντζόγλου, αν και εμφανιζόταν στον δημόσιο λόγο του ακραίος υποστηρικτής του νεοκλασικισμού και της σύνδεσης της τέχνης με την τέχνη της αρχαιότητας, είχε αρχίσει ήδη, από το 1849, να επανεκτιμά τον ρόλο του Βυζαντίου στην τέχνη και να καυτηριάζει τις καταστροφές βυζαντινών μνημείων στην Αθήνα και στις επαρχίες. 39 Η βυζαντινή μορφολογία που εφάρμοσε σε ένα κοσμικό κτίριο όπως το Οφθαλμιατρείο εντάχθηκε στην ανάγκη για καθολική σύνθεση, αντίστοιχη με εκείνη της ιστορικής συνέχειας, που εμφανίζεται ως έννοια από το 1850 και μετά. 40 Αυτή την επανεκτίμηση δεν θα πρέπει να τη δούμε ανεξάρτητα από το γενικότερο φαινόμενο της αποκατάστασης της τέχνης των μέσων χρόνων στην Ευρώπη στα πλαίσια του ρομαντισμού που ο Καυταντζόγλου γνώριζε πολύ καλά από τη συνεχή ενημέρωσή του για τα τεκταινόμενα στην Ευρώπη. 41 Κατά τον Φιλιππίδη, μάλιστα, ο μόνος τρόπος να νομιμοποιήσει ο Καυταντζόγλου τις ρομαντικές του αποκλίσεις εκείνη την εποχή ήταν να τις εντάξει στο πλαίσιο της ιδεολογίας του Μεγαλοϊδεατισμού. 42 Στο ταφικό μνημείο του Μιχαήλ Τοσίτσα που προαναφέρθηκε απεικονίζονται στο βάθρο του ανδριάντα τέσσερις ανάγλυφες γυναικείες μορφές, προσωποποιήσεις των πόλεων στις οποίες έζησε ο μεγάλος ευεργέτης. 43 Η προσωποποίηση της Αθήνας με τείχη πόλης στο κεφάλι, πάνω στον πλούσια πτυχωμένο χιτώνα της, φορεί κοντή αιγίδα που τελειώνει σε γλωσσίδια πάνω στο στήθος, ίδια με αυτήν στην Ελλάδα Ομονοούσα (εικ. 12). Στο μέσον της αιγίδας, μέσα σε μετάλλιο από το οποίο εκπορεύονται ακτίνες, απεικονίζεται ελληνικός σταυρός. Το 1865 η Εταιρεία των Φίλων του Λαού Δημήτρης Φιλιππίδης, 1995: H.W. Janson, 1985: Δημήτρης Φιλιππίδης, 1995: Βλ. ό.π.: Anita Brookner, 2000: Δημήτρης Φιλιππίδης, 1995: Ηλίας Μυκονιάτης, 1996:30 31, Η Εταιρεία των Φίλων του Λαού ιδρύθηκε το 1865 από τους: Αλέξανδρο Α. Σούτζο, Αλέξανδρο Ν. Κωστή, Άγγελο Σ. Βλάχο, Ιωάννη Η. Περβάνογλου, Ιωάννη Γ. Σέχο, Μάρκο Ν. Δραγούμη, Νικόλαο Π. Δηλιγιάννη, Παναγιώτη Ι. Ρομπότη, Χαρίλαο Σ. Τρικούπη και Νικόλαο Α. Μαυροκορδάτο. Σύμφωνα με το Καταστατικό της, Η εταιρία μόνον σκοπόν έχει την εκπαίδευσιν των εργατικών τάξεων. Βλ. Καταστατικόν, άρθρο 1ο, Αρχείο της Εταιρείας των Φίλων του Λαού. 297

10 Ευθυμία Μαυρομιχάλη ανέθεσε στον Λύσανδρο Καυταντζόγλου να σχεδιάσει τη σφραγίδα της Εταιρείας. 45 Η σφραγίδα έχει σχήμα ωοειδές και απεικονίζει στα αριστερά τον Ήφαιστο να κάθεται σε κορμό δένδρου και στα δεξιά την Αθηνά, στον τύπο της Προμάχου, με κράνος και δόρυ στο δεξί χέρι, ενώ το αριστερό στηρίζεται στην ασπίδα της. Φέρει κοντή αιγίδα με ημικυκλικό τελείωμα στο στήθος και φορεί, κρεμασμένο από τον λαιμό της, μικρό αντικείμενο, που αν και δεν έχει χαραχθεί καθαρά, μοιάζει με μικρό σταυρό. 46 Παρατηρείται, επομένως, ότι ο Καυταντζόγλου από το 1859, που αρχίζουν οι αδελφοί Φυτάλη να φιλοτεχνούν το μνημείο Τοσίτσα με σχέδιο του ίδιου, μέχρι το 1865, που σχεδιάζει τη σφραγίδα της Εταιρείας των Φίλων του Λαού, παγιώνει έναν τύπο Αθηνάς με σταυρό, πάνω στην ίδια κοντή αιγίδα. Αυτό επιβεβαιώνει την αρχική μας πρόταση, ότι ο Καυταντζόγλου επίσης σχεδίασε και την Ελλάδα Ομονοούσα, στην οποία επαναλαμβάνει τα δύο αυτά στοιχεία, με τον σταυρό βέβαια πιο μεγάλο και τονισμένο. Θα μπορούσε, επομένως, να γίνει δεκτό ότι μέσα στο διάστημα πραγματώνεται και η Ελλάς Ομονοούσα. Πλησιέστερη προσέγγιση στην ακριβέστερη χρονολόγηση του έργου θα μπορούσε να θεωρηθεί η περίοδος από το 1863 έως το Τον Οκτώβριο του 1863 ορκίστηκε ο βασιλιάς Γεώργιος Α και έληξε μια περίοδος έντονης πολιτικής αστάθειας, που έφτασε στα όρια της αναρχίας με ακραίους φατριασμούς και αιματηρές εχθροπραξίες κυρίως στην πρωτεύουσα. Ο νέος βασιλιάς στην προκήρυξή του κάλεσε τον λαό να συνταχθεί περί αυτόν και τον προέτρεψε να αφήσει πίσω του προγενεστέρας πολιτικάς διαφοράς. 47 Σε αυτό το κλίμα εθνικής ενότητας ανταποκρίνεται και ο τίτλος του έργου Η Ελλάς Ομονοούσα. Επί πλέον, ενταγμένο στην ίδια ατμόσφαιρα, το ανοιχτό ειλητάριο που κρατεί η Νίκη με τα επτά ανάγλυφα αστέρια, ένα μοτίβο για το οποίο η μέχρι τώρα έρευνά μας δεν ανίχνευσε ανάλογο εικονογραφικό πρότυπο, πιθανόν να παραπέμπει στην ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα, το 1863/64. Το γεγονός θεωρήθηκε ως το πρώτο βήμα προς την πορεία της εθνικής ολοκλήρωσης και την πραγματοποίηση της Mεγάλης Ιδέας. 48 Σε αυτό το πλαίσιο η πρόταση για χρονολόγηση του έργου στην περίοδο φαίνεται να ενισχύεται ακόμη περισσότερο. Ο τίτλος του έργου, Η Ελλάς Ομονοούσα, υποδηλώνει τη συγκεκριμένη περιρρέουσα πολιτική και κοινωνική ατμόσφαιρα στην οποία δημιουργήθηκε. Ταυτόχρονα η σύνθεσή του προβάλλει το εικαστικό πάρισο του θέματος της εθνικής ενότητας, που ήταν ζητούμενο ιδανικό για το ελληνικό κράτος, κυρίως από τα μέσα του αιώνα και εξής, οπότε οι νέες ιδεολογικές πραγματικότητες ενσωματώθηκαν στο πολιτικό πρόγραμμα της Μεγάλης Ιδέας. 49 Το αίτημα για εθνική ενότητα προβαλλόταν εκτεταμένα 45 Η πληροφορία προέρχεται από τον πρόεδρο της Εταιρείας των Φίλων του Λαού, κ. Νικόλαο Μπρατσιώτη. 46 Η Εταιρεία παρέχει δωρεάν μαθήματα θεωρητικής και τεχνικής εκπαίδευσης, γι αυτό και επιλέγεται ο Ήφαιστος μαζί με την Αθηνά. 47 Νικόλαος Μοσχονάς, 1977: Για τα εικαστικά έργα που απαθανάτισαν την ένωση της Επτανήσου με την Ελλάδα βλ. Δώρα Φ. Μαρκάτου, σσ Π. Κιτρομηλίδης, 1984:

11 Εθνική ιδεολογία και αλληγορία: παράσταση της Ελλάδας από τους αδελφούς Φυτάλη στον δημόσιο λόγο. Επισημαίνουμε τη διατύπωση του Σπυρίδωνα Ζαμπέλιου, ήδη από το 1852, για ολομέλεια και ενότητα, για ολομέλεια θρησκευτική, εθνική, ελληνική καθώς και τον εντοπισμό σε κείμενό του για πρώτη φορά τού όρου ελληνοχριστιανικός. Η εσωτερική ενότητα, επίσης, που υπονομευόταν από φατριασμούς και κομματικές επιδιώξεις, θεωρείται απαραίτητη προϋπόθεση για την εθνική ολοκλήρωση. 50 Η λέξη ενότητα χρησιμοποιείται και ως αντίθετη της διχόνοιας, και σε αυτό το πλαίσιο, ταυτίζεται με την ομόνοια. Η Ελλάς Ομονοούσα εκφράζει τις ιδεολογικές ζυμώσεις που δημιουργούνται στο πλαίσιο της εθνικής ιδεολογίας από τις εκδόσεις των έργων του Σπυρίδωνα Ζαμπέλιου και του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου. Συγκεκριμένα, το 1852, στο έργο του Ζαμπέλιου Μελέτη Ιστορική περί Μεσαιωνικού Ελληνισμού, για πρώτη φορά παρουσιάστηκε η ενότητα, αρχαίος κόσμος, μεσαιωνικός, νεώτερος. Το 1853 εκδόθηκε η Ιστορία του Ελληνικού Έθνους του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου, και από το 1860 έως το 1874 εκδόθηκε πεντάτομη. Το έργο των αδελφών Φυτάλη νοηματοδοτείται μέσα στην οργανική σχέση της διαχρονικής και συγχρονικής ενότητας, όπως απαιτούσε και το ιδεολόγημα της Μεγάλης Ιδέας αυτή την εποχή. Άλλωστε, ο Καυταντζόγλου δήλωνε ότι προτιμούσε την αρχαία τέχνη, γιατί ανακάλυπτε τα ίχνη της σε όλη τη μακραίωνη συνέχεια, έστω και κάτω από διαφορετικά ενδύματα, μια διατύπωση που παραπέμπει ευθέως στη θεωρία περί συνέχειας του Παπαρρηγόπουλου, χωρίς ποτέ ο Καυταντζόγλου να αναφερθεί άμεσα σε αυτόν. 51 Πιθανότατα η παραγγελία του έργου να προερχόταν από μεγαλοαστό, καθώς οι εύποροι παραγγελιοδότες, εκτός από θεές, νύμφες, ερωτιδείς και σατύρους κ.λπ. προτιμούσαν για τα σπίτια τους έργα με πατριωτικό και ηθικοπλαστικό περιεχόμενο. 52 Από την άποψη αυτή ενδιαφέρον παρουσιάζει μπαρουτοθήκη του 19ου αιώνα, από μαύρο σαβάτι, με πλούσια εγχάρακτη διακόσμηση και ανάγλυφη επίστεψη, ένα αντικείμενο πολυτελείας, προορισμένο για πλούσιο παραγγελιοδότη, που βρίσκεται σε ιδιωτική συλλογή. 53 Στο μέσον της κύριας όψης φέρει παράσταση Αθηνάς με περικεφαλαία και δόρυ στο δεξί της χέρι. Η Αθηνά φορεί σταυρό και απεικονίζεται ανάμεσα σε κοντάρια με σημαίες. Ο συνδυασμός αυτός δείχνει, όπως και στην Ελλάδα Ομονοούσα, ότι πρόκειται για παράσταση συγκεκριμένου ιδεολογικού περιεχομένου και όχι απλώς για την προσθήκη του σταυρού στην Αθηνά από τον λαϊκό τεχνίτη ως φυλακτικού αντικειμένου. 54 Το γεγονός ότι απεικονίζεται η Αθηνά με σταυρό και σημαίες σε αντικείμενο λαϊκής τέχνης όπου συνήθως υιοθετούνται μοτίβα από τη λόγια τέχνη ενισχύει την υπόθεση ότι το έργο Η Ελλάς Ομονοούσα, όπως το σχεδίασε ο Καυταντζόγλου, ανταποκρινόταν στον ιδεολογικό ορίζοντα προσδοκιών 50 Κωνσταντίνος Δημαράς, 1977: τ. ΙΓ, σσ Δημήτρης Φιλιππίδης, ό.π.: Ηλίας Μυκονιάτης, 1996: Το σαβάτι είναι υλικό συγγενές με το σμάλτο και δουλεύεται με την αισθητική αντίληψη του niello. Η συγκεκριμένη μπαρουτοθήκη παλάσκα βρίσκεται στη συλλογή Κ.Γ.Κ. Βλ. Κατερίνα Γ. Κορρέ, 1974: Βλ. ό.π. 299

12 Ευθυμία Μαυρομιχάλη τουλάχιστον μιας εύπορης κοινωνικής τάξης, που μπορούσε να παραγγέλει αυτής της ποιότητας έργα. Η Ελλάς Ομονοούσα είναι το επόμενο καίριο βήμα μετά το έργο των Δημητρίου Ζωγράφου ( /43) Ι. Μακρυγιάννη, Η δικαία απόφασις του θεού να απελευθερωθεί η Ελλάδα (1836) 55 (εικ. 13). Στο έργο αυτό η Ελλάδα Αθηνά, η Ελλάς Ευγνωμονούσα του Μακρυγιάννη, εικονίζεται οπλισμένη ανάμεσα στον Όθωνα και την Αμαλία και μαζί με τους βασιλείς των τριών προστατριών Δυνάμεων σηματοδοτεί την απαρχή της ζωής του νέου κράτους. Η Ελλάς Ομονοούσα έχει περάσει την οδυνηρή περιπέτεια του Κριμαϊκού πολέμου ( ), η σχέση της με τις ευρωπαϊκές Δυνάμεις έχει διαρραγεί και πορεύεται με αίτημα την εθνική αυτάρκεια και ενότητα, μέσα σε κλίμα που καλλιεργεί και ευνοεί την εθνική και θρησκευτική έξαρση. 56 Τα κενά πληροφόρησης που υπάρχουν για τον παραγγελιοδότη του έργου η Ελλάς Ομονοούσα, για τις προϋποθέσεις της φιλοτέχνησής του και τον προορισμό του δεν μειώνουν την εικαστική του δύναμη ως έργου με δυνατό συμβολισμό μέσα στο πνευματικό και ιδεολογικό κλίμα που διαμόρφωνε σταδιακά τον συγκερασμό της αρχαιότητας με το Βυζάντιο. Το 1873 ο γλύπτης Ιωάννης Κόσσος ( ) φιλοτέχνησε το έργο, Ιδεώδης Ελλάς. Η αλληγορία της Ελλάδος απεικονίζεται ως κεφαλή νεοκλασικής Αθηνάς, που φέρει τα εμβληματικά μνημεία του βράχου της Ακρόπολης στο κεφάλι 57 (εικ. 14), και εκφράζει την παρατεταμένη εμμονή στην άμεση σύνδεση του κράτους με την αρχαιότητα. Στη δεκαετία του 1860 η Ελλάς Ομονοούσα της έμπνευσης του Καυταντζόγλου, από το χέρι των αδελφών Φυτάλη, μορφοποίησε τρέχουσες ανάγκες ιδεολογικής συνοχής, τουλάχιστον για την πνευματική και οικονομική ελίτ της κοινωνίας, που θα μπορούσε να παραγγείλει ένα τέτοιο έργο. Από την άποψη αυτή, η Ελλάς Ομονοούσα είναι έργο πρωτοποριακό, στο πλαίσιο πάντοτε της εθνικοπαιδευτικής αποστολής που επιφορτίζεται η τέχνη αυτή την εποχή. 55 Βρίσκεται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο με τον αριθμό 19. Βλ. Ευγένιος Ματθιόπουλος, 1997: τ. 1ος, σσ Στέφανος Παπαδόπουλος, 1977:143 44, Μυκονιάτης, 1996:36,

13 Εθνική ιδεολογία και αλληγορία: παράσταση της Ελλάδας από τους αδελφούς Φυτάλη Βιβλιογραφία Baecque, 1994 Antoine de Baecque, The allegorical Image of France, : A political crisis of Representation, Representations 47, California: University of California Press. Βερέμης, 1997 Θάνος Βερέμης (εισ.-επιμ.), Εθνική ταυτότητα και εθνικισμός στη Νεότερη Ελλάδα. Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης. Boissard, 1977 (1593) Jean-Jacques Boissard, Emblematum Liber, Frankfurt & Hildeseim. Brookner, 2000 Anita Brookner, Romanticism and its discontents. London: Penguin. Δημαράς, 1975 Κωνσταντίνος Δημαράς, Το σχήμα του Διαφωτισμού. ΙΕΕ, τ. ΙΑ, σσ Αθήνα: Εκδοτική. Δημαράς, 1977 Κωνσταντίνος Δημαράς, Ιδεολογική υποδομή του Νέου Ελληνισμού. ΙΕΕ, τ. ΙΓ, σσ Αθήνα: Εκδοτική. Δρούλια, 2000 Λουκία Δρούλια, Η θεά Αθηνά, θεότητα έμβλημα του Νέου Ελληνισμού. Οι χρήσεις της Αρχαιότητας από το Νέο Ελληνισμό, Επιστημονικό Συμπόσιο (14 15 Απριλίου 2000). Αθήνα: Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας. Hobsbawm, 1994 E.J. Hobsbawm, Έθνη και Εθνικισμός από το 1780 μέχρι σήμερα, μετ. Χρυσ. Νάντρις. Αθήνα: Καρδαμίτσα. Janson, 1985 H.W. Janson, Nineteenth-Century Sculpture. London: Thames & Hudson. Junius, 1565 Hadrianus Junius, Emblemata, Antuerpiae: Ex officinal Christofori Plantini. Καπλάνη, 2004 Γιαννούλα Καπλάνη, Ταμπακοθήκες. Κουτιά καπνού & αρραβώνα. Αθήνα: Ολκός. Καυταντζόγλου, 1855 Λ. Καυταντζόγλου, Λόγος εκφωνηθείς κατά την επέτειον τελετήν του Βασιλικού Πολυτεχνείου επί της κατά το δέκατον καλλιτεχνικόν έτος εκθέσεως των διαγωνισμών, υπό του διευθυντού Λ. Καυταντζόγλου. Νέα Πανδώρα 126, (15/6/1855): Κιτρομηλίδης, 1984 Π. Κιτρομηλίδης, Ιδεολογικά ρεύματα και πολιτικά αιτήματα: προοπτικές από τον ελληνικό 19ο αιώνα, στο Όψεις της ελληνικής κοινωνίας του 19ου αιώνα, επιμ. Γ. Τσαούσης. Αθήνα: Εστία. Κορρέ, 1974 Κατερίνα Γ. Κορρέ, Μια νεοελληνική παράσταση Αθηνάς, Ζυγός, τχ. 8, Αθήνα. Landes, 2003 Joan B. Landes, Visualising the Nation: Gender, Representation and Revolution in Eighteenth Century France. N. York: Cornell University Press. 301

14 Ευθυμία Μαυρομιχάλη Μαζαράκης-Αινιάν, 1983 Ι.Κ. Μαζαράκης-Αινιάν, Σφραγίδες Ελευθερίας Αθήνα: Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος. Μαρκάτου, 2006 Δώρα Φ. Μαρκάτου, Εικαστικά έργα για τους Ριζοσπάστες και την Ένωση της Επτανήσου με την Ελλάδα. Στο Επιστημονικό Συνέδριο, Η Ένωση της Επτανήσου με την Ελλάδα, Πρακτικά τ. Β Ιδεολογία και Πολιτισμός: Βουλή των Ελλήνων Ακαδημία Αθηνών, σσ Ματθιόπουλος, 1997 Ευγένιος Δ. Ματθιόπουλος, Λεξικό Ελλήνων Καλλιτεχνών, τ. 1ος. Αθήνα: Μέλισσα. Μαυρομιχάλη, 2003 Ευθυμία Ε. Μαυρομιχάλη, Ο γλύπτης Δημήτριος Ζ. Φιλιππότης. Αθήνα: Φιλιππότης. Μεντζαφού-Πολύζου, 2004 Όλγα Μεντζαφού-Πολύζου (κειμ.), 1821 Μορφές & Θέματα του Αγώνα της Ελληνικής Ανεξαρτησίας. Αθήνα: Εθνική Πινακοθήκη Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου. Μοσχονάς, 1977 Νικόλαος Μοσχονάς, Η Μεσοβασιλεία, ΙΕΕ, τ. ΙΓ, σσ Αθήνα: Εκδοτική. Μπίρης, 1957 Kώστας Μπίρης, Ιστορία του Εθνικού Μετσοβείου Πολυτεχνείου. Αθήνα. Μυκονιάτης, 1989 Ηλίας Μυκονιάτης, Ο άμβωνας της Αγίας Ειρήνης Αθηνών, Εγνατία 23: Θεσσαλονίκη: Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής. Μυκονιάτης, 1996 Ηλίας Μυκονιάτης, Νεοελληνική Γλυπτική. Αθήνα: Εκδοτική. Παπαδόπουλος, 1977 Στέφανος Παπαδόπουλος, Ο Κριμαϊκός πόλεμος και ο Ελληνισμός, ΙΕΕ, τ. ΙΓ, σσ Αθήνα: Εκδοτική. Πετράκος, 1987 Βασίλειος Πετράκος, Η εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία. Η ιστορία των 150 χρόνων της. Αθήνα: Αρχαιολογική Εταιρεία. Reichardt and Kohle, 2008 Rolf Reichardt and Hubertus Kohle, Visualising the Revolution: Politics and Pictorial Arts in Late Eighteenth-Century France. London: Reaktion Books. Ρισπέν, 1965 Ζαν Ρισπέν, Μεγάλη Ελληνική Μυθολογία, μετ. Κοσμάς Πολίτης, τ. Α-Β. Αθήνα: Αυλός. Smith, Anthony Smith, Nationalism: Theory, Ideology, History. Cambridge: Polity Press. Starobinski, 1979 Jean Starobinski, 1789, Les emblemes de la Raison. Paris: Flammarion. Φιλιππίδης, 1995 Δημήτρης Φιλιππίδης, Λύσανδρος Καυταντζόγλου. Αθήνα: Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυμα ΕΤΒΑ. 302

15 Εθνική ιδεολογία και αλληγορία: παράσταση της Ελλάδας από τους αδελφούς Φυτάλη Εικ. 1 (αριστερά): Λεύκωμα Αδελφών Φυτάλη. Αρχείο της Εταιρείας των Φίλων του Λαού Εικ. 2: Αδελφοί Φυτάλη, Η Ελλάς Ομονοούσα, Λεύκωμα της Εταιρείας των Φίλων του Λαού Εικ. 3 (αριστερά): Jacques Boissard, Emblematum Liber, προμετωπίδα, 1593 Εικ. 4 (αριστερά): Ancien Régime, Προμετωπίδα από πολιτικό Almanac. Xαλκογραφία Εικ.5 (δεξιά): Antoine Quatremère de Quincy, La Patrie, Σχέδιο για τη διακόσμηση του Πανθέου 303

16 Ευθυμία Μαυρομιχάλη Εικ. 6: Εξώφυλλο του βιβλίου Χημική Φιλοσοφία του Μανασσή Ηλιάδη. Εκδότης Άνθιμος Γαζής, 1802, Βιέννη Εικ. 7: Η υποδουλωμένη Ελλάδα, προμετωπίδα στο Σάλπισμα Πολεμιστήριον του Αδαμαντίου Κοραή, 1801 Εικ. 8: Η Γαλλική Δημοκρατία, 1793, Λιθογραφία Εικ. 9: Σφραγίδα Προσωρινής Διοίκησης της Ελλάδος, Νο 152. Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία 304

17 Εθνική ιδεολογία και αλληγορία: παράσταση της Ελλάδας από τους αδελφούς Φυτάλη Εικ.10: Αφροδίτη Χελωνάτα, Αφροδίτη από τη Σμύρνη. Αντίγραφο από πρωτότυπο του 410 π.χ. Εικ. 11: Αθηνά Παρθένος, άγαλμα ελληνιστικών χρόνων από την Πέργαμο Εικ. 12β: Μπαρουτοθήκη, Αθηνά που φορεί σταυρό, 19ος αιώνας, Συλλογή Κ.Γ.Ν. Εικ. 12: Αδελφοί Φυτάλη, Ταφικό Μνημείο Μιχαήλ Τοσίτσα, ανάγλυφο υποβάθρου, Αθήνα, Α Νεκροταφείο 305

18 Ευθυμία Μαυρομιχάλη Εικ. 13α: Δημήτριος Ζωγράφος Ι. Μακρυγιάννης, Η δικαία απόφασις του Θεού δια την απελευθέρωσιν της Ελλάδος, Εθνικό Ιστορικό Μουσείο. Τέμπερα σε ξύλο Εικ. 13β: Δημήτριος Ζωγράφος Ι. Μακρυγιάννης, Η Ελλάς Ευγνωμονούσα, Γεννάδειος Βιβλιοθήκη. Υδατογραφία σε χαρτόνι Εικ. 14: Ιωάννης Κόσσος, Η Ιδεώδης Ελλάς, Αθήνα, Ζάππειο Μέγαρο 306

ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ 10-12 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2007 Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη Πειραιώς 138 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ 10-12 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2007 Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη Πειραιώς 138 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ 10-12 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2007 Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη Πειραιώς 138 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ TETAΡΤΗ 10 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ Πρόεδρος συνεδρίας: Γιώργος Τόλιας Χαιρετισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης 6ο Γυµνάσιο Νέας Ιωνίας Τάξη:Α Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ.σάρδη Η ΘΕΑ ΑΘΗΝΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:ΣΕΒΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΪΟΣ 2015 Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινός Κόσμος και Εννοιολογική Ιστορία

Βυζαντινός Κόσμος και Εννοιολογική Ιστορία Arabatzis, G., 2013. Βυζαντινός Κόσμος και Εννοιολογική Ιστορία. In M. Tsianikas, N. Maadad, G. Couvalis, and M. Palaktsoglou (eds.) "Greek Research in Australia: Proceedings of the Biennial International

Διαβάστε περισσότερα

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων 185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων Το Τμήμα Επιστημών της Τέχνης αποτελεί ανεξάρτητο Τμήμα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και λειτουργεί από το ακαδημαϊκό έτος 2000-01. Το Τμήμα ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα Κεφάλαιο 7 Kλασική Εποχή Οι Τέχνες και τα Γράμματα Στόχοι: Mε το τέλος της ενότητας οι μαθητές να είναι σε θέση να διαπιστώσουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ελληνικής τέχνης σε συνδυασμό με τις πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Παπαστράτειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Αγρινίου Σάββατο 5 Νοεμβρίου 2016

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Παπαστράτειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Αγρινίου Σάββατο 5 Νοεμβρίου 2016 Βιογραφικό σημείωμα Ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965. Το 1986 αποφοίτησε από τη Μαράσλειο Παιδαγωγική Ακαδημία και το 1993 από το Ιστορικό-Αρχαιολογικό Τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής.

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε Σάββατο και διαφορετική εμπειρία στο Μουσείο Ακρόπολης

Κάθε Σάββατο και διαφορετική εμπειρία στο Μουσείο Ακρόπολης Κάθε Σάββατο και διαφορετική εμπειρία στο Μουσείο Ακρόπολης Εναλλασσόμενες θεματικές παρουσιάσεις Κάθε Σάββατο και διαφορετική εμπειρία στο Μουσείο Ακρόπολης Εναλλασσόμενες θεματικές παρουσιάσεις Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος ΕΚΠΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΡΧΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΑΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 12. Γλύπτες του 4 ου αι. π.χ. Σκόπας, Ευφράνωρ,

Διαβάστε περισσότερα

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα)

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα) «Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015 Έλληνες ζωγράφοι (19 ου -20 ου αιώνα) Της Μπιλιούρη Αργυρής Η ιστορία της ζωγραφικής στην νεοελληνική ζωγραφική Η Ελληνική ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΕΣ ΣΤΑ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ. 3ο Γυμνάσιο Τρικάλων Ψάλλα Αθανασία

ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΕΣ ΣΤΑ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ. 3ο Γυμνάσιο Τρικάλων Ψάλλα Αθανασία ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΕΣ ΣΤΑ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ 3ο Γυμνάσιο Τρικάλων Ψάλλα Αθανασία ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΠΥΛΗ ΤΟΥ ΒΡΑΔΕΜΒΟΥΡΓΟΥ ΠΡΟΠΥΛΑΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ 1ο ΜΕΡΟΣ ΑΘΗΝΑ ΒΕΡΟΛΙΝΟ ΜΟΝΑΧΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α.

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Χρονολόγιο 1844: Συνταγματική μοναρχία (σύνταγμα) 1862: Έξωση του Όθωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος 2015-2016 ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΒΑΦΗ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΛΑΙΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΛΑΙΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΣΠΟΥΔΩΝ Κ3: Εισαγωγή στην Επιστήμη της Αρχαιολογίας.

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΛΑΙΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΛΑΙΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΣΠΟΥΔΩΝ Κ3: Εισαγωγή στην Επιστήμη της Αρχαιολογίας. ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΥ 12Κ5 Εισαγωγή στην Επιστήμη της Αρχαιολογίας 12Κ3 Εισαγωγή στην Αρχαία Ιστορία 12Κ4 Εισαγωγή στην Βυζαντινή Ιστορία (Α Εξάμηνο-Μάθημα Κορμού) 12Κ17 Ιστορία της Τέχνης: Μεσαίωνας,

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Χριστόφορος Παντελάτος Κατερίνα Σαχίνογλου Μαρία Στεργίου Γιάννης Πουλής Έξαρχος Καλύβας

Χριστόφορος Παντελάτος Κατερίνα Σαχίνογλου Μαρία Στεργίου Γιάννης Πουλής Έξαρχος Καλύβας Χριστόφορος Παντελάτος Κατερίνα Σαχίνογλου Μαρία Στεργίου Γιάννης Πουλής Έξαρχος Καλύβας Το κίνημα του νεοκλασικισμού τοποθετείται στα μέσα του 18ου έως τις αρχές του 19ου αιώνα Κυριαρχία αστικής τάξης

Διαβάστε περισσότερα

Διαφώτιση, Προπαγάνδα και Αντί-Προπαγάνδα στην Κύπρο, 1955 1959 *

Διαφώτιση, Προπαγάνδα και Αντί-Προπαγάνδα στην Κύπρο, 1955 1959 * Alexandrou, C., 2013. Διαφώτιση, Προπαγάνδα και Αντί-Προπαγάνδα στην Κύπρο, 1955 1959. In M. Tsianikas, N. Maadad, G. Couvalis, and M. Palaktsoglou (eds.) "Greek Research in Australia: Proceedings of the

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας» Δράμα 29-10-2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η Νίκη της Δράμας» Πραγματοποιήθηκαν στις 28 Οκτώβρη 2013 τα αποκαλυπτήρια του μνημείου - σύμβολο για την επέτειο των 100 χρόνων από την απελευθέρωση του τόπου μας, που γιορτάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής

Κεφάλαιο 8. Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής 1 Κεφάλαιο 8 Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής Ανάµεσα στους δασκάλους του Γένους ξεχωρίζουν για τη δράση τους ο λόγιος επαναστάτης Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής, ένας Έλληνας φιλόλογος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ Ο ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ, στις διάφορες δραστηριότητες που διοργανώνει κάθε χρόνο, προσπαθεί να αφυπνίσει τους μαθητές για το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Γιανναδάκης «Συνεκδοχή / Συσχέτιση / Συμβολή»

Μανόλης Γιανναδάκης «Συνεκδοχή / Συσχέτιση / Συμβολή» Μανόλης Γιανναδάκης «Συνεκδοχή / Συσχέτιση / Συμβολή» εγκαίνια: Τρίτη 11 Μαρτίου 2014, 20:00 Η αίθουσα τέχνης Τεχνοχώρος παρουσιάζει την ατομική έκθεση του Μανόλη Γιανναδάκη, καθηγητή χαρακτικής στη Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Α. Δράσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Πάφος 2017»

Α. Δράσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Πάφος 2017» ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΣΤΟΧΟΣ 3 ος : Η αξιοποίηση του πολιτιστικού πλούτου του συνόλου των κατοίκων της Ευρώπης και η ανάδειξη των κοινών στοιχείων και της πολυμορφίας των ευρωπαϊκών πολιτισμών, μέσα από πολιτιστικές

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Στόχος του μαθήματος είναι η διερεύνηση της μορφής του εγχειρήματος του 'Μουσείου', ως προνομιακού πεδίου για την

Διαβάστε περισσότερα

Ένα μικρό μουσείο Μια μεγάλη ιστορία

Ένα μικρό μουσείο Μια μεγάλη ιστορία Ένα μικρό μουσείο Μια μεγάλη ιστορία Το μοναδικό μουσείο αφιερωμένο στον κερκυραίο Ιωάννη Καποδίστρια, πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδας και κορυφαίο ευρωπαίο διπλωμάτη, βρίσκεται στην γενέτειρά του, την Κέρκυρα.

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός. Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας

Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός. Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας ελληνιστικός ονομάστηκε o πολιτισμός που προήλθε από τη σύνθεση ελληνικών και ανατολικών στοιχείων κατά τους τρεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΔΗΜΙΑ Λόγου και Τέχνης Κέντρο Δια Βίου Μάθησης 1

ΚΑΔΗΜΙΑ Λόγου και Τέχνης Κέντρο Δια Βίου Μάθησης 1 ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ- ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (κωδ. 001) Γενικά στοιχεία προγράμματος : Ονομασία προγράμματος : Ελληνικός Πολιτισμός/ Hellenic Culture Οι Επιστημονικά υπεύθυνοι του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η σηµερινή φυσιογνωµία της Βιβλιοθήκης της Alpha Βank διαµορφώθηκε µετά το 2000 µε τη συγχώνευση της Alpha Τραπέζης Πίστεως µε την Ιονική Τράπεζα. Τότε και οι Βιβλιοθήκες των

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Μαθητικό Συνέδριο Ιστορίας "Το Βυζάντιο ανάμεσα στην αρχαιότητα και τη σύγχρονη Ελλάδα" ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Η επίδραση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας στο Βυζαντινό Πολιτισμό Μαθητική Κοινότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 19 - Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862) Ιστορία Γ Γυμνασίου

Ενότητα 19 - Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862) Ιστορία Γ Γυμνασίου Ενότητα 19 - Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862) Ιστορία Γ Γυμνασίου Ο Όθων συνδιαλέγεται με τον έφιππο συνταγματάρχη Δημήτριο Καλλέργη που του ζητά την παραχώρηση συντάγματος Καθιέρωση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1. Εισαγωγικό Μάθημα Αρχιτεκτονική/Τοπογραφία-Γλυπτική-Αγγειογραφία.

Διαβάστε περισσότερα

European Doctorate in Social History

European Doctorate in Social History Πανεπιστήµιο Αθηνών, Τµήµα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Τοµέας Ιστορίας European Doctorate in Social History Πολιτισµικές µεταφορές και έννοιες που ταξιδεύουν. Έθνος και διανοούµενοι ανάµεσα στην Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Παναγιώτης Καπλάνης Διδάσκων: Ανδρέας Βλαχόπουλος Σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ: Η σύνδεση της καλλιτεχνικής δημιουργίας με το χαρακτήρα και τη φυσιογνωμία ενός πολιτισμού.

ΣΚΟΠΟΣ: Η σύνδεση της καλλιτεχνικής δημιουργίας με το χαρακτήρα και τη φυσιογνωμία ενός πολιτισμού. ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ (file://localhost/c:/documents%20and%20settings/user/επιφάνεια%20εργασίας/κ έντρο%20εξ%20αποστάσεως%20επιμόρφωσης%20- %20Παιδαγωγικό%20Ινστιτούτο.mht) Κέντρο Εξ Αποστάσεως Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Λογισµικό: Εικαστικά Α - Στ Δηµοτικού (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Ελλάδας)

Λογισµικό: Εικαστικά Α - Στ Δηµοτικού (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Ελλάδας) Λογισµικό: Εικαστικά Α - Στ Δηµοτικού (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Ελλάδας) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εικόνα 1 Πατώντας Έναρξη βρισκόµαστε στο κεντρικό µενού του λογισµικού (εικ. 2) Εικόνα 2 1 1. Χώροι 1.1. Παίκτης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Η παρακάτω ομάδα κεφαλαίων εξετάζει τους μηχανισμούς της κυβέρνησης και τις διαδικασίες μέσω των οποίων διαμορφώνεται και εφαρμόζεται η δημόσια

Η παρακάτω ομάδα κεφαλαίων εξετάζει τους μηχανισμούς της κυβέρνησης και τις διαδικασίες μέσω των οποίων διαμορφώνεται και εφαρμόζεται η δημόσια Χρήση του Βιβλίου Η πολιτική, από τη φύση της, είναι ένας τομέας επικάλυψης και διασύνδεσης. Το υλικό λοιπόν που συναντάται στο βιβλίο αυτό ανθίσταται πεισματικά στην τμηματοποίηση, κάτι που αποτελεί και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από:

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από: ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΛΕΠΑΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΝΙΚΟΣ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΓΙΑΡΙΚΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΚΙΚΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΦΗΡΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΖΕΡΒΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΝΑΣΤΟΥΛΗ ΑΚΗΣ ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012

8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012 8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012 ΗΕξέλιξηκαιη Ιστορίατης Εκπαίδευσηςανά τουςαιώνες Τομάθημαστην αρχαίαελλάδα. Αντί για βιβλία είχαν πήλινες πλάκες και το μάθημα γινόταν με δύο άτομα, τον μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Για τη δημοκρατία έγιναν κινήματα, εξεγέρσεις, επαναστάσεις, εμφύλιοι πόλεμοι. διώχθηκαν, βασανίστηκαν άνθρωποι και τιμήθηκαν τυραννοκτόνοι. Αποτέλεσε όχι μόνο το σκοπό κοινωνικών και

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 142 Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 4 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ευνοϊκές συγκυρίες για τον Ελληνισµό κατά τον 18 ο αιώνα Ο Νεοελληνικός ιαφωτισµός

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «παιδιά, έφηβοι, νέοι»

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «παιδιά, έφηβοι, νέοι» Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «παιδιά, έφηβοι, νέοι» Υλικό για προαιρετική ενασχόληση των μαθητών πριν και μετά την επίσκεψη στο Μουσείο Ακρόπολης. Κατά την επίσκεψη της σχολικής σας ομάδας στο Μουσείο Ακρόπολης,

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ» ANAPARASTASIS - rendering - animation - VR - stereoscopic presentation

«ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ» ANAPARASTASIS - rendering - animation - VR - stereoscopic presentation Harvard Center for Hellenic Studies Κώδικας VENETUS A Studio Παράλληλο Κύκλωμα Ψηφιοποίηση, Τεκμηρίωση και Ανάδειξη κινηματογραφικών συλλογών από το αρχείο του STUDIO-παράλληλο κύκλωμα - Διάδοση της κινηματογραφικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ Στον 11 ο αιώνα χρονολογείται η αγία Αικατερίνη στην Πλάκα, κοντά στο μνημείο του Λυσικράτους. Έχει χτιστεί πάνω σε ερείπια αρχαίου ναού της Αρτέμιδος. Η στέγαση του κεντρικού τμήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο Η πολιτική κληρονομιά του Ελευθερίου Βενιζέλου Συνέχειες και ασυνέχειες Νοεμβρίου 2016 αίθουσα Γερουσίας, Βουλή των Ελλήνων, Αθήνα

Συνέδριο Η πολιτική κληρονομιά του Ελευθερίου Βενιζέλου Συνέχειες και ασυνέχειες Νοεμβρίου 2016 αίθουσα Γερουσίας, Βουλή των Ελλήνων, Αθήνα - Με την υποστήριξη του Παραρτήματος Αττικής του Εθνικού Ιδρύματος «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος» Συνέδριο Η πολιτική κληρονομιά του Ελευθερίου Βενιζέλου Συνέχειες και ασυνέχειες 24-26 Νοεμβρίου 2016 αίθουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Δεν έχει καταχωρηθεί κωδικός επαγγέλματος από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Αντικείμενο του ισχύοντος προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

αναδιπλώσεις της μορφής και της ύλης

αναδιπλώσεις της μορφής και της ύλης αναδιπλώσεις της μορφής και της ύλης ζωγραφική - κόσμημα Η Ρουμπίνα Σαρελάκου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1950. Αρχικά μαθήτευσε κοντά στους ζωγράφους Π. Σαραφιανό, Ν.Νικολάου και Γ. Μόραλη. Τελείωσε το Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο.

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο. Ομιλία του προέδρου της ΕΣΜΑ, Ομοτ. Καθ. ΕΜΠ Χαράλαμπου Μπούρα στην παρουσίαση της απόδοσης του έργου αποκατάστασης του Ερεχθείου 1979-1987. Μουσείο Ακρόπολης, 10.04.2013. Η Αποκατάσταση του Ερεχθείου,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΚΑΡΥΑΤΙΔΕΣ ΤΟΥ ΕΡΕΧΘΕΙΟΥ

ΟΙ ΚΑΡΥΑΤΙΔΕΣ ΤΟΥ ΕΡΕΧΘΕΙΟΥ 6ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ Ν. ΙΩΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΜΗΜΑ : 2 Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ΕΛ. ΣΑΡ Η ΟΙ ΚΑΡΥΑΤΙΔΕΣ ΤΟΥ ΕΡΕΧΘΕΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΩΝ : ΒΑΡΑΜΠΟΥΤΗ ΑΛΕΞΑΝ ΡΑΣ ΒΟΥΛΓΑΡΕΛΗ ΣΤΕΛΛΑΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

χρόνια. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

χρόνια. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών 1837-2017 180 χρόνια Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΕΚΠΑ: 1837-2017 / 180 χρόνια Επετειακό έμβλημα Βασικοί άξονες Θεματολογία Σκοπός Επετειακό έμβλημα Επετειακό έμβλημα και λογότυπος Επετειακός

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Τέχνη είναι η συνειδητή ενέργεια αλλά και η ιδιαίτερη ικανότητα του ανθρώπου για δημιουργία έργων που προκαλούν αισθητική συγκίνηση και αναπτύσσουν προβληματισμό. Μέσω της τέχνης δεν

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑ 3η ΕΛΠ 11 Διδάσκων Kυριακίδου Μαρία ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 15 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΚΑΛΑΜΑΡΑ ΕΛΙΣΑΒΕΤ Α.Μ.67630 1 Περιεχόμενα ΕΡΓΑΣΙΑ 3η ΕΛΠ 11...1 Διδάσκων Kυριακίδου Μαρία...1 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Συνθέσεις από το Αιγαίο και τη Μεσόγειο, Ποίηση και ζωγραφική κ ά. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Συνθέσεις από το Αιγαίο και τη Μεσόγειο, Ποίηση και ζωγραφική κ ά. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Το Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης του ήµου Ρόδου, µε χαρά ανακοινώνει την ατοµική εικαστική έκθεση, του γνωστού «δικού µας» ζωγράφου Μάνου Αναστασιάδη, που θα φιλοξενήσει στην "Νέα Πτέρυγά" του,

Διαβάστε περισσότερα

2007 Διδακτορική Διατριβή στην Τέχνη και το Design, University of Derby, Μεγάλη Βρετανία

2007 Διδακτορική Διατριβή στην Τέχνη και το Design, University of Derby, Μεγάλη Βρετανία Γιώργης Γερόλυµπος Γεννήθηκε στο Παρίσι, 1973 2008-2011 Διδάσκων Φωτογραφίας (Π.Δ.407/80) στο τµήµα Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστηµίου της Θεσσαλίας. Φωτογράφος, αρχιτέκτωv-µηχανικός. Εκπαίδευση 2007 Διδακτορική

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΜΟΣ. 2. Στοιχεία Οπτικής - Θεωρία Χρώματος - Φωτομετρία (3) (3) 3. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 3 4. Αισθητική Ι 3

ΚΟΡΜΟΣ. 2. Στοιχεία Οπτικής - Θεωρία Χρώματος - Φωτομετρία (3) (3) 3. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 3 4. Αισθητική Ι 3 ΚΟΡΜΟΣ Α Εξάμηνο /Φροντιστήριο 1. Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Τέχνης Ι 2. Στοιχεία Οπτικής - Χρώματος - Φωτομετρία. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 4. Αισθητική Ι 5. Ζωγραφικής Ι 6. Γλυπτικής Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΕΔΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΕΔΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Ημερομηνία Ανάρτησης: 03/11/1997 ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΕΔΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Προσφώνηση του πρ. της ΕΣΗΕΑ Α. Μανωλάκου στην τιμητική εκδήλωση της ΕΣΗΕΑ για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλο Θέλουμε

Διαβάστε περισσότερα

2. «Πάτρα 1900» του Αλέκου Μαρασλή, Εκδοτικός Οργανισμός Λιβάνη ΑΒΕ, Πάτρα 2003.

2. «Πάτρα 1900» του Αλέκου Μαρασλή, Εκδοτικός Οργανισμός Λιβάνη ΑΒΕ, Πάτρα 2003. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. «Ο νεότερος μνημειακός πλούτος της Πάτρας» από: «Πολιτισμική Φυσιογνωμία της Πάτρας», της Ευγενίας Γατοπούλου Φρούντζου, Εκδόσεις Πανεπιστήμιο Πάτρας. 2. «Πάτρα 1900» του Αλέκου Μαρασλή,

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Ο Λ Υ Μ Π Ι Ο Ν Α Ι Θ Ο Υ Σ Α Ο Λ Υ Μ Π Ι Ο Ν ΑΙΘΟΥΣΑ ΠΑΥΛΟΣ ΖΑΝΝΑΣ

Ο Λ Υ Μ Π Ι Ο Ν Α Ι Θ Ο Υ Σ Α Ο Λ Υ Μ Π Ι Ο Ν ΑΙΘΟΥΣΑ ΠΑΥΛΟΣ ΖΑΝΝΑΣ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ο Λ Υ Μ Π Ι Ο Ν Α Ι Θ Ο Υ Σ Α Ο Λ Υ Μ Π Ι Ο Ν ΠΑΥΛΟΣ ΖΑΝΝΑΣ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ Α Ι Θ Ο Υ Σ Α Τ Α Κ Η Σ Κ Α Ν Ε Λ Λ Ο Π Ο Υ Λ Ο Σ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΤΟ ΚΤΙΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό πρόγραμμα: «Εκπαιδευτικές δράσεις σε μουσειακά περιβάλλοντα (κύκλος Α )»

Επιμορφωτικό πρόγραμμα: «Εκπαιδευτικές δράσεις σε μουσειακά περιβάλλοντα (κύκλος Α )» Επιμορφωτικό πρόγραμμα: «Εκπαιδευτικές δράσεις σε μουσειακά περιβάλλοντα (κύκλος Α )» Διοργάνωση Συνδιοργάνωση Συνεργαζόμενοι φορείς Σχολικοί Σύμβουλοι Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Χανίων Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «Στον κήπο με τα φυτά του Μουσείου»

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «Στον κήπο με τα φυτά του Μουσείου» Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «Στον κήπο με τα φυτά του Μουσείου» Υλικό για προαιρετική ενασχόληση των μαθητών πριν και μετά την επίσκεψη στο Μουσείο Ακρόπολης. Κατά την επίσκεψη της σχολικής σας ομάδας στο

Διαβάστε περισσότερα

Σύμβολα και σχεδιαστικά στοιχεία. Μάθημα 3

Σύμβολα και σχεδιαστικά στοιχεία. Μάθημα 3 Σύμβολα και σχεδιαστικά στοιχεία Μάθημα 3 Τα αρχιτεκτονικά σύμβολα αποτελούν μια διεθνή, συγκεκριμένη και απλή γλώσσα. Είναι προορισμένα να γίνονται κατανοητά από τον καθένα, ακόμα και από μη ειδικούς.

Διαβάστε περισσότερα

Η Όλγα Κοζάκου Τσιάρα γεννήθηκε στη Λεµεσό της Κύπρου το 1946. Διορίστηκε στο Τµήµα Γραφιστικής του ΚΑΤΕΕ Αθήνας το 1978.

Η Όλγα Κοζάκου Τσιάρα γεννήθηκε στη Λεµεσό της Κύπρου το 1946. Διορίστηκε στο Τµήµα Γραφιστικής του ΚΑΤΕΕ Αθήνας το 1978. Η Όλγα Κοζάκου Τσιάρα γεννήθηκε στη Λεµεσό της Κύπρου το 1946 ΣΠΟΥΔΕΣ Είναι απόφοιτος του εργαστηρίου Γλυπτικής της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας, (Εργαστήριο Γιάννη Παππά).1974 Του εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων εορτασμού 50 χρόνων λειτουργίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων εορτασμού 50 χρόνων λειτουργίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΝΕΩΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΛΑΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΕΝΕΤΙΑΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργασία για την Ανοικτή Διακυβέρνηση. Σχέδιο Δράσης

Συνεργασία για την Ανοικτή Διακυβέρνηση. Σχέδιο Δράσης Συνεργασία για την Ανοικτή Διακυβέρνηση Σχέδιο Δράσης 2016-2018 Δέσμευση : Ενίσχυση της εξωστρέφειας και της προσιτότητας του Κοινοβουλίου στον πολίτη Στόχος: Ενίσχυση της διαφάνειας των κοινοβουλευτικών

Διαβάστε περισσότερα

STUDIO V ΔΟΧΕΙΟ ΔΩΡΕΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ. Διδάσκοντες: Δραμυτινός Π., Σκουρμπούτης Ε., Φωτιάδης Σ., Παπακωστόπουλος Β.

STUDIO V ΔΟΧΕΙΟ ΔΩΡΕΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ. Διδάσκοντες: Δραμυτινός Π., Σκουρμπούτης Ε., Φωτιάδης Σ., Παπακωστόπουλος Β. STUDIO V ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η / 2011-12 ΔΟΧΕΙΟ ΔΩΡΕΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ Διδάσκοντες: Δραμυτινός Π., Σκουρμπούτης Ε., Φωτιάδης Σ., Παπακωστόπουλος Β. ΘΕΜΑ Δοχείο δωρεών για Μουσείο Μπενάκη ΠΛΑΙΣΙΟ Το Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

ΕΝΑΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΕΝΑΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ -Πώς έγινε βασιλιάς του ελληνικού κράτους ο Όθωνας; Αφού δεν ήταν Έλληνας! -Για να δούμε τι θα βρούμε γι αυτό το θέμα στο διαδίκτυο. -Κοιτάξτε τι βρήκα, παιδιά.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2015-2016 09:00-12:00 Μεσαία ΔΕΥΤΕΡΑ, 18-01-2016 ΤΡΙΤΗ, 19-01-2016 ΤΕΤΑΡΤΗ, 20-01-2016

Διαβάστε περισσότερα

Έναρξη λειτουργίας ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ Ν. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ-ΓΚΙΚΑ. Συνέντευξη Τύπου, 21 Μαΐου 2012

Έναρξη λειτουργίας ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ Ν. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ-ΓΚΙΚΑ. Συνέντευξη Τύπου, 21 Μαΐου 2012 ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ Ν. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ-ΓΚΙΚΑ Έναρξη λειτουργίας Συνέντευξη Τύπου, 21 Μαΐου 2012 Η ΔΩΡΕΑ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΛΑΣΗ Το κτήριο της οδού Κριεζώτου 3, όπου έζησε και εργάστηκε για σαράντα χρόνια ο

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην ακρόπολη των Μυκηνών

Ακολούθησέ με... στην ακρόπολη των Μυκηνών ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ακολούθησέ με... στην ακρόπολη

Διαβάστε περισσότερα

Ομηρικοί Ύμνοι εἰς Ἀφροδίτην

Ομηρικοί Ύμνοι εἰς Ἀφροδίτην Ομηρικοί Ύμνοι εἰς Ἀφροδίτην Εισηγητές/τριες: Έλενα Πηδιά, Σύμβουλος Φιλολογικών Μαθημάτων Μαρία Παναγιώτου, Φιλόλογος, Λύκειο Αγίου Ιωάννη Λεμεσού Σάββας Χαραλάμπους, Φιλόλογος, Β Τεχνική Σχολή Λεμεσού

Διαβάστε περισσότερα

Τα πιο κάτω sites περιέχουν πηγές και τεκµήρια ιστορικά

Τα πιο κάτω sites περιέχουν πηγές και τεκµήρια ιστορικά 22. «Ο Νέος Ελληνισµός στην περίοδο της Τουρκοκρατίας» 29.11.2013 Διδάσκουσα: Όλγα Κατσιαρδή-Hering, Kαθηγήτρια Ιστορίας του Νέου Ελληνισµού από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης ώς την Ελληνική Επανάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩ ΠΗ

Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩ ΠΗ ΠΑΝΤΕΙΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩ ΠΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ ΑΘΗΝΑ 23-27 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1989 ΑΘΗΝΑ 1994 Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩΠΗ ISBN 960-8547-0-1

Διαβάστε περισσότερα

52. Κεραμικά. 53. Αντίκες

52. Κεραμικά. 53. Αντίκες 52. Κεραμικά 1721 1722 1723 1724 1725 1726 1727 1728 1721 ΚΑΝΑΡΗΣ η πυρπόλησις της Τουρκικής ναυαρχίδος από τον Κανάρη 6 προς 7 Ιουνίου 1822. Κ. Νταουσάκης - Πελεκαπίνα. Χανια - Κρήτη. Hand made κεραμικό

Διαβάστε περισσότερα

Οι συγγραφείς του τεύχους

Οι συγγραφείς του τεύχους Οι συγγραφείς του τεύχους Οι συγγραφείς του τεύχους [ 109 ] Ο Θανάσης Αγάθος είναι λέκτορας Νεο ελληνικής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα επικεντρώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 ΔΕΥΤΕΡΑ, 1 Ιουλίου Άφιξη στο ξενοδοχείο Ιλισός και τακτοποίηση στα δωμάτια 17:30 Κέρασμα και συνάντηση με τους υπεύθυνους των Θερινών Σχολείων 20:30-23:00 ΤΡΙΤΗ, 2 Ιουλίου 09:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 7. O Πολύκλειτος και η σχολή χαλκοπλαστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΑΘΗΝΑ 2009 ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ το παρελθόν 1 6 Βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ - IONIO ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Τόμος χαριστήριος στον Δημήτρη Ζ. Σοφιανό ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ - ΤΟΜΟΣ Α'

ΙΟΝΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ - IONIO ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Τόμος χαριστήριος στον Δημήτρη Ζ. Σοφιανό ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ - ΤΟΜΟΣ Α' ΙΟΝΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ - IONIO ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ - ΤΟΜΟΣ Α' Τόμος χαριστήριος στον Δημήτρη Ζ. Σοφιανό ΚΕΡΚΥΡΑ 2007 ΙΟΝΙΟΣ ΛΟΓΟΣ L ΙΟΝΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ - ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα