ΑΙΜΟ ΥΝΑΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΙΑ ΕΡΜΙΚΗ ΕΝ ΟΑΥΛΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟ ΙΑΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ STENT (ΝΑΡΘΗΚΑ)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΙΜΟ ΥΝΑΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΙΑ ΕΡΜΙΚΗ ΕΝ ΟΑΥΛΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟ ΙΑΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ STENT (ΝΑΡΘΗΚΑ)"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΣ Ε ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΘΩΜΑΣ ΓΕΡΑΣΙΜΙ ΗΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ ΑΡΙΘΜ 2204 ΑΙΜΟ ΥΝΑΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΙΑ ΕΡΜΙΚΗ ΕΝ ΟΑΥΛΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟ ΙΑΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ STENT (ΝΑΡΘΗΚΑ) ΣΕ ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΣΩ ΚΑΡΩΤΙ ΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Σ. ΣΦΥΡΟΕΡΑΣ ΕΙ ΙΚΕΥΟΜΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007

2 2 Η ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΣΠΥΡΙ ΗΣ ΘΩΜΑΣ ΓΕΡΑΣΙΜΙ ΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΗΜΗΤΡΙΑ ΗΣ Αναπληρωτής Καθηγητής Χειρουργικής Καθηγητής Χειρουργικής-Αγγειοχειρουργικής Καθηγητής Ακτινολογίας Η ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΣΠΥΡΙ ΗΣ ΘΩΜΑΣ ΓΕΡΑΣΙΜΙ ΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΗΜΗΤΡΙΑ ΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΠΑ ΗΜΗΤΡΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΡΣΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΣΑΡΑΤΖΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΣΚΟΥΡΑΣ Αναπληρωτής Καθηγητής Χειρουργικής Καθηγητής Χειρουργικής-Αγγειοχειρουργικής Καθηγητής Ακτινολογίας Καθηγητής Χειρουργικής-Αγγειοχειρουργικής Επικουρος Καθηγητής Πυρηνικής Ιατρικής Επίκουρος Καθηγητής Αγγειοχειρουργικής Λέκτορας Ακτινολογίας Η έγκρισις της ιδακτορικής ιατριβής υπό της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου, δεν υποδηλοί αποδοχήν των γνωµών του συγγραφέως. (Νόµος 5343/32, άρθρ.202 π.2 και ν.1268/82, άρθρ. 50 π.8)

3 3 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΠΟΝΤΗΣ

4 4

5 5 Στους γονείς µου

6 6

7 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ.. 13 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. Εισαγωγή Ιστορική Αναδροµή Στοιχεία Ανατοµικής και Φυσιολογίας Βασικά στοιχεία ανατοµικής του εγκεφάλου 3.2.Εγκεφαλικά ηµισφαίρια Κυτταρική δοµή του φλοιού ή της φαιάς ουσίας των ηµισφαιρίων Λευκή ουσία των ηµισφαιρίων Η µορφολογική εικόνα του φλοιού Η λειτουργική εικόνα του φλοιού 3.3 Αιµάτωση του εγκεφάλου Αρτηρίες του Εγκεφάλου Αορτικό Τόξο Ανώνυµος Αρτηρία Υποκλείδιες Αρτηρίες Κοινές Καρωτίδες Αρτηρίες Έξω Καρωτίδες Αρτηρίες Έσω Καρωτίδες Αρτηρίες Σπονδυλικές Αρτηρίες Βασική Αρτηρία Μέση Εγκεφαλική Αρτηρία Πρόσθια Εγκεφαλική Αρτηρία Οπίσθια Εγκεφαλική Αρτηρία Κύκλος του Willis Φλέβες του εγκεφάλου Φλεβικοί κόλποι της σκληρής µήνιγγας 4. Αιτιολογία της Αποφρακτικής Καρωτιδικής Νόσου Αθηροσκλήρυνση 4.2 Επιµήκυνση, ελίκωση και γωνίωση της αρτηρίας 4.3 Ινοµυωµατώδης υσπλασία 4.4 Εξωτερική συµπίεση 4.5 Μετακτινική στένωση 4.6 Φλεγµονώδεις Αρτηριοπάθειες 5. Κλινική Εικόνα της Καρωτιδικής Νόσου Ασυµπτωµατική καρωτιδική νόσος 5.2 Συµπτωµατική καρωτιδική νόσος 6. ιάγνωση της Καρωτιδικής Νόσου Triplex Υπερηχοτοµογραφία 6.2 Αγγειογραφία µε χορήγηση σκιαγραφικού Μέτρηση του ποσοστού στένωσης της έσω καρωτίδας αρτηρίας 6.3 Μαγνητική Αγγειογραφία 6.4 Αξονική Αγγειογραφία 6.5 ιακράνιο Υπερηχογράφηµα Τεχνική εξέτασης

8 Γενικές προϋποθέσεις Υπερηχογραφικά παράθυρα ιαγνωστική προσέγγιση Βασική διακρανιακή υπερηχογραφική εξέταση Ταυτοποίηση των αγγείων Μέτρηση των ταχυτήτων ροής Εκτίµηση των λειτουργικών εφεδρειών είκτες Σφυγµικότητας και Αντιστάσεως οκιµασία Αγγειοκινητικής Αντιδραστικότητας Καρωτιδική στένωση ή απόφραξη 6.6 Τοµογραφία Εκποµπής Μονήρους Φωτονίου (Single Photon Emission Computed Tomography SPECT) Απεικόνιση της εγκεφαλικής αιµάτωσης µε SPECT Απεικόνιση των Α.Ε.Ε. 7. Αξιολόγηση των ασθενών µε καρωτιδική νόσο Αξιολόγηση των ασθενών 7.2 Ενδείξεις Αντιµετώπισης 8. Αντιµετώπιση της καρωτιδικής νόσου Γενικά 8.2 Χειρουργική αντιµετώπιση της καρωτιδικής νόσου-ενδαρτηρεκτοµή της έσω καρωτίδας αρτηρίας Περιγραφή της τεχνικής 8.3 Αγγειοπλαστική της έσω καρωτίδας αρτηρίας Ιστορική Αναδροµή Υλικά, συσκευές Οδηγά σύρµατα και καθετήρες Θάλαµοι Ενδαγγειακοί νάρθηκες Συσκευές Προστασίας του Εγκεφάλου Συστήµατα περιφερικού αποκλεισµού µε θάλαµο Φίλτρα προστασίας Συστήµατα αναστροφής της ροής Τεχνική της Αγγειοπλαστικής της Έσω Καρωτίδας Αρτηρίας Επιπλοκές της Αγγειοπλαστικής της Έσω Καρωτίδας Αρτηρίας Τεχνική αποτυχία Νευρολογικές επιπλοκές Αγγειακές επιπλοκές Καρδιολογικές επιπλοκές, υπόταση και βραδυκαρδία Επιπλοκές από άλλα συστήµατα Αποτελέσµατα

9 9 ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. Σκοπός Υλικό Μέθοδος Γενικά στοιχεία ασθενών 2.2 Περιγραφή επέµβασης 2.3 Πρωτόκολλο περιεγχειρητικού ελέγχου 2.4 ιακράνιο Υπερηχογράφηµα 2.5 Σπινθηρογράφηµα αιµάτωσης εγκεφάλου 2.6 Στατιστική Ανάλυση 3. Ασθενείς Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Ασθενής Αιµατολογικές, βιοχηµικές παράµετροι και παράµετροι της πηκτικότητας του αίµατος Αιµατολογικές Παράµετροι Αιµατοκρίτης Λευκά Αιµοσφαίρια Αιµοπετάλια 4.2 Βιοχηµικές Παράµετροι Γλυκόζη ορού Ουρία Κρεατινίνη

10 Κάλιο Νάτριο Χοληστερόλη - Τριγλυκερίδια 4.3 Παράµετροι πηκτικότητας του αίµατος Χρόνος Προθροµβίνης (PT) Χρόνος Μερικής Θροµβοπλαστίνης (PTT) INR 5. Αιµοδυναµικές παράµετροι εξωκρανίων και ενδοκρανίων αγγείων Πρόσθια Εγκεφαλική Αρτηρία Οµόπλευρη Πρόσθια Εγκεφαλική Αρτηρία Συνολική Οµάδα Ασθενών Ασυµπτωµατικοί Ασθενείς Συµπτωµατικοί Ασθενείς Ετερόπλευρη Πρόσθια Εγκεφαλική Αρτηρία Συνολική Οµάδα Ασθενών Ασυµπτωµατικοί Ασθενείς Συµπτωµατικοί Ασθενείς 5.2 Μέση Εγκεφαλική Αρτηρία Οµόπλευρη Μέση Εγκεφαλική Αρτηρία Συνολική Οµάδα Ασθενών Ασυµπτωµατικοί Ασθενείς Συµπτωµατικοί Ασθενείς Ετερόπλευρη Μέση Εγκεφαλική Αρτηρία Συνολική Οµάδα Ασθενών Ασυµπτωµατικοί Ασθενείς Συµπτωµατικοί Ασθενείς 5.3 Οπίσθια Εγκεφαλική Αρτηρία Οµόπλευρη Οπίσθια Εγκεφαλική Αρτηρία Συνολική Οµάδα Ασθενών Ασυµπτωµατικοί Ασθενείς Συµπτωµατικοί Ασθενείς Ετερόπλευρη Οπίσθια Εγκεφαλική Αρτηρία Συνολική Οµάδα Ασθενών Ασυµπτωµατικοί Ασθενείς Συµπτωµατικοί Ασθενείς 5.4 Βασική Αρτηρία Συνολική Οµάδα Ασθενών Ασυµπτωµατικοί Ασθενείς Συµπτωµατικοί Ασθενείς 5.5 Σπονδυλική Αρτηρία Οµόπλευρη Σπονδυλική Αρτηρία Συνολική Οµάδα Ασθενών Ασυµπτωµατικοί Ασθενείς Συµπτωµατικοί Ασθενείς Ετερόπλευρη Σπονδυλική Αρτηρία Συνολική Οµάδα Ασθενών Ασυµπτωµατικοί Ασθενείς Συµπτωµατικοί Ασθενείς 5.6 Τελικό Τµήµα Έσω Καρωτίδας Αρτηρίας Οµόπλευρη Έσω Καρωτίδας Αρτηρία

11 Συνολική Οµάδα Ασθενών Ασυµπτωµατικοί Ασθενείς Συµπτωµατικοί Ασθενείς Ετερόπλευρη Έσω Καρωτίδας Αρτηρία Συνολική Οµάδα Ασθενών Ασυµπτωµατικοί Ασθενείς Συµπτωµατικοί Ασθενείς 6. Αγγειοκινητική Αντιδραστικότητα Μέση Ταχύτητα Ροής της Οµόπλευρης Μέσης Εγκεφαλικής Αρτηρίας Συνολική Οµάδα Ασθενών Ασυµπτωµατικοί Ασθενείς Συµπτωµατικοί Ασθενείς 6.2 είκτης Άπνοιας Συνολική Οµάδα Ασθενών Ασυµπτωµατικοί Ασθενείς Συµπτωµατικοί Ασθενείς Χαρακτηριστικά του είκτη Άπνοιας στην προεγχειρητική εξέταση 7. Σπινθηρογραφήµατα Αιµάτωσης του Εγκεφάλου Ποιοτική ανάλυση των αποτελεσµάτων 7.2 είκτης ασυµµετρίας 8. Συνοπτική παρουσίαση των αποτελεσµάτων Συζήτηση Συµπεράσµατα Περίληψη Abstract Πίνακες Τιµών Βιβλιογραφία 311

12 12

13 13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια αποτελούν µια πάθηση ιδιαίτερα συχνή στον σύγχρονο κόσµο και προκαλούν µεγάλη κοινωνική και οικονοµική επιβάρυνση. Ένα σηµαντικό ποσοστό των αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων οφείλεται σε στενώσεις στις έσω καρωτίδες αρτηρίες. Η ενδαρτηρεκτοµή της καρωτίδας, για την πρόληψη των εγκεφαλικών επεισοδίων, είναι µια µέθοδος που πρωτοεφαρµόστηκε την δεκαετία του Τα τελευταία χρόνια µια νεώτερη µέθοδος, η αγγειοπλαστική εφαρµόζεται όλο και περισσότερο στον υτικό Κόσµο. Η αγγειοπλαστική της καρωτίδας αποτελεί πεδίο έντονων µελετών, όσον αφορά στην ασφάλεια και την αποτελεσµατικότητά της στην πρόληψη των εγκεφαλικών επεισοδίων. Λίγα στοιχεία είναι γνωστά για την επίδρασή της στην αιµάτωση του εγκεφάλου, άµεσα µετεγχειρητικά και ακόµη λιγότερα για την εικόνα της αιµάτωσης µετά από µερικούς µήνες. Επιπλέον η ισχαιµία και το σύνδροµο επαναιµάτωσης του εγκεφάλου έχουν αναγνωριστεί σαν επιπλοκές της επέµβασης, που προκαλούν παροδικά ή µόνιµα νευρολογικά συµπτώµατα στους ασθενείς. Η παρούσα µελέτη προσπάθησε να δώσει κάποιες απαντήσεις σχετικά µε την µεταβολή της αιµάτωσης του εγκεφάλου µετά από αγγειοπλαστική της έσω καρωτίδας. Με την εφαρµογή σύγχρονων, ειδικών εξετάσεων όπως είναι η µαγνητική και η αξονική τοµογραφία, το σπινθηρογράφηµα αιµάτωσης εγκεφάλου και το διακράνιο υπερηχογράφηµα, έγινε προσπάθεια να µελετηθούν οι µεταβολές της αιµάτωσης, τόσο σε επίπεδο µεγάλων αγγείων όσο και σε επίπεδο εγκεφαλικού παρεγχύµατος. Τα αποτελέσµατα που προέκυψαν φώτισαν µια αρκετά σκοτεινή πλευρά των επεµβάσεων επαναιµάτωσης, που είναι η επίδραση στην αιµάτωση του εγκεφάλου, ενός οργάνου που µπορεί να χαρακτηρισθεί σαν το τελειότερο δηµιούργηµα της φύσης και που διέπεται από ιδιαίτερα λεπτές λειτουργίες αυτορρύθµισης. Για την πραγµατοποίηση της µελέτης αυτής συνεργάσθηκαν η Ε Χειρουργική Κλινική, το τµήµα Ακτινολογίας και το τµήµα Πυρηνικής Ιατρικής του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης. Η εργασία δεν θα είχε ολοκληρωθεί αν δεν υπήρχε η πολύτιµη συµβολή πολλών αξιόλογων ανθρώπων και επιστηµόνων, τους οποίους αισθάνοµαι την ανάγκη να ονοµάσω και να ευχαριστήσω ξεχωριστά. Πρώτα θα ήθελα να ευχαριστήσω τον ιευθυντή της Ε Χειρουργικής Κλινικής, Καθηγητή Χειρουργικής και Αγγειοχειρουργικής κ. Θωµά Γερασιµίδη, ο οποίος µε τίµησε µε την ανάθεση της διδακτορικής αυτής διατριβής. Τον ευχαριστώ για την πολύτιµη καθοδήγηση, την αµέριστη συµπαράσταση και την πάντα θετική διάθεση που έχει απέναντι µου. Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερµά τον Αναπληρωτή Καθηγητή Χειρουργικής κύριο Χαράλαµπο Σπυρίδη, υπεύθυνο της συµβουλευτικής µου επιτροπής. Ήταν ο πρώτος που είδε θετικά την επιθυµία µου για εκπόνηση της διδακτορικής διατριβής. Μας συνδέει µια πολύχρονη επιστηµονική συνεργασία και η βοήθεια του ήταν καθοριστική για την ολοκλήρωση της µελέτης. Τον κύριο Αθανάσιο ηµητριάδη, Καθηγητή Ακτινολογίας του Α.Π.Θ. ευχαριστώ για την πολύτιµη βοήθεια του στην πραγµατοποίηση και αξιολόγηση των απεικονιστικών εξετάσεων, αξονικών και µαγνητικών τοµογραφιών. Επίσης ευχαριστώ τον κύριο Κωνσταντίνο Κούσκουρα, Λέκτορα Ακτινολογίας. Τον κύριο Γεώργιο Άρσο, Επίκουρο Καθηγητή Πυρηνικής Ιατρικής ευχαριστώ από τα βάθη της καρδιάς µου για την πραγµατοποίηση, επεξεργασία και αξιολόγηση των σπινθηρογραφηµάτων αιµάτωσης εγκεφάλου. Τον ευχαριστώ για τις

14 14 πολύτιµες συµβουλές που µου έδωσε, για την βοήθεια στην στατιστική ανάλυση, και για τη δηµιουργική κριτική της µελέτης. Επίσης ευχαριστώ τον διευθυντή του εργαστηρίου Πυρηνικής Ιατρικής Καθηγητή Κωνσταντίνο Καρακατσάνη, καθώς και τον πυρηνικό ιατρό κ. ηµήτριο Μπούντα για την βοήθεια τους. Τον κύριο Χαράλαµπο Λιασίδη, Αναπληρωτή ιευθυντή του Νευρολογικού Τµήµατος του Ιπποκρατείου Νοσοκοµείου Θεσσαλονίκης ευχαριστώ θερµά για την πραγµατοποίηση των διακρανίων υπερηχογραφηµάτων καθώς και για την συνεχή νευρολογική αξιολόγηση των ασθενών. Τον κύριο Χρήστο Κάρκο, αγγειοχειρουργό, ευχαριστώ ιδιαίτερα για την βοήθεια του στην ανάλυση των στοιχείων, στην συγγραφή των εργασιών και κυρίως στην καθοδήγησή του, µε τις πολύτιµες συµβουλές που µου έδωσε. Τον κύριο Κωνσταντίνο Παπάζογλου, Επίκουρο Καθηγητή Αγγειοχειρουργικής ευχαριστώ θερµά για την συµµετοχή του στο κλινικό κοµµάτι της µελέτης. Επίσης ευχαριστώ τους αγγειοχειρουργούς Κωνσταντίνο Κωνσταντινίδη και ηµήτρη Καραµάνο για την βοήθεια τους στη συλλογή των στοιχείων. Τέλος θα ήθελα να εκφράσω την ευγνωµοσύνη µου στους αγγειοχειρουργούς της Αγγειοχειρουργικής Κλινικής του Νοσοκοµείου «Κοργιαλένειο Μπενάκειο» Ε.Ε.Σ., στον κύριο Βασίλειο Ανδρικόπουλο, ιευθυντή της Κλινικής, και στους κυρίους Κωνσταντίνο Παπαιωάννου, Νικόλαο Μπέσια, Πολύβιο Παυλίδη και ηµήτρη Μάρα για την εκπαίδευση που µου προσφέρουν σε ένα δύσκολο αντικείµενο, αυτό της κλασικής αγγειοχειρουργικής. Η εκπόνηση µιας διδακτορικής διατριβής είναι ένα έργο επίπονο και δύσκολο. Πολλές φορές όµως µπορεί να επιφυλάσσει κάποιες ιδιαίτερα ευχάριστες στιγµές. Η συγκεκριµένη διατριβή µου επιφύλαξε πολλές ευχάριστες στιγµές, κυρίως όταν ταξίδεψα στο εξωτερικό για να παρουσιάσω σε επιστηµονικά συνέδρια τις εργασίες που προέκυψαν από το υλικό της µελέτης. Το περισσότερο σηµαντικό ταξίδι, και µια αλησµόνητη εµπειρία, ήταν το ταξίδι στο Τόκυο τον Μάιο του Η εργασία µε τίτλο Interhemispheric asymmetry in brain perfusion in patient with carotid stenosis before and after carotid stenting επελέγη από την Ευρωπαϊκή Αγγειοχειρουργική Εταιρεία και παρουσιάσθηκε µαζί µε τέσσερις ακόµη εργασίες (τρεις από το Ηνωµένο Βασίλειο και µια από την Αυστρία) στο 3th International Session of the 34 th Congress of the Japan Society for Vascular Surgery που πραγµατοποιήθηκε στο Τόκυο από 10 έως 12 Μαΐου Ήταν µια πολύ σηµαντική διάκριση για την µελέτη, τους συµµετέχοντες, αλλά και για την Ελλάδα. Οι εργασίες που προέκυψαν από την µελέτη και ανακοινώθηκαν σε ελληνικά και διεθνή συνέδρια είναι οι εξής: 1. Μεταβολές στην αιµατική άρδευση του εγκέφαλου µετά από αγγειοπλαστική της έσω καρωτίδας αρτηρίας (πρόδροµη ανακοίνωση) Γερασιµίδης Θ., Σφυρόερας Γ., Παπάζογλου Κ., Καµπαρούδης Α., Άρσος Γ.1, Λιασίδης Χ., Κούσκουρας Κ., Κωνσταντινίδης Κ., Φιλέλη Α., Καραµάνος. Ανακοινώθηκε: 9ο Πανελλήνιο Συνέδριο Αγγειοχειρουργικής- Αγγειολογίας, Αθήνα Ιανουαρίου Μεταβολές της αιµάτωσης του εγκεφάλου µετά από αγγειοπλαστική της έσω καρωτίδας αρτηρίας. Θ. Γερασιµίδης, Γ. Σφυρόερας, Χ. Σπυρίδης, Χ. Λιασίδης, Κ. Κούσκουρας, Γ. Άρσος, Κ. Παπάζογλου, Κ. Κωνσταντινίδης,. Καραµάνος, Α. Μάλλιος. Ανακοινώθηκε: 24 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Χειρουργικής, Θεσσαλονίκη 2-5 Οκτωβρίου 2004.

15 15 3. Interhemispheric asymmetry in brain perfusion before and after carotid stenting: a 99mTc-HMPAO SPECT study. Sfyroeras GS, Arsos G, Karkos CD, Liasidis C, Spyridis C, Boundas D, Dimitriadis AS, Gerassimidis TS. Ανακοινώθηκε: 34th Congress of the Japanese Society for Vascular Surgery, May 10-12, 2006, Tokyo, Japan; the 16th Congress of the Mediterranean League of Angiology and Vascular Surgery, June 9-12, 2006, Crete, Greece; and the 22nd World Congress of the International Union of Angiology, June 24-28, 2006, Lisbon, Portugal 4. The impact of carotid stenting on the hemodynamic parameters and cerebrovascular reactivity of the ipsilateral middle cerebral artery. Sfyroeras G, Karkos CD, Liasidis C, Spyridis C, Dimitriadis AS, Kouskouras K, Gerassimidis TS. Ανακοινώθηκε: 22nd World Congress of the International Union of Angiology, June 24-28, 2006, Lisbon, Portugal Οι εργασίες που προέκυψαν από την µελέτη και δηµοσιεύθηκαν σε ξενόγλωσσα επιστηµονικά περιοδικά είναι: 1. Interhemispheric asymmetry in brain perfusion before and after carotid stenting: a 99mTc-HMPAO SPECT study. Sfyroeras GS, Arsos G, Karkos CD, Liasidis C, Spyridis C, Boundas D, Dimitriadis AS, Gerassimidis TS. ηµοσιεύθηκε: J Endovasc Ther Dec;13(6): The impact of carotid stenting on the hemodynamic parameters and cerebrovascular reactivity of the ipsilateral middle cerebral artery. Sfyroeras G, Karkos CD, Liasidis C, Spyridis C, Dimitriadis AS, Kouskouras K, Gerassimidis TS. ηµοσιεύθηκε: J Vasc Surg Nov;44(5):

16 16

17 17 Α. ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ονοµασία stroke των αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων (Α.Ε.Ε.) στην αγγλική βιβλιογραφία, οφείλεται στον αιφνίδιο τρόπο µε τον οποίο εµφανίζεται, «ρίχνοντας» τον άνθρωπο κάτω (strike people down). Σύµφωνα µε τα στοιχεία της Παγκόσµιας Οργάνωσης Υγείας (Π.Ο.Υ.) είναι η τρίτη συχνότερη αιτία θανάτου στις αναπτυγµένες χώρες στο σύνολο του πληθυσµού, ακολουθώντας την στεφανιαία νόσο και τις κακοήθειες που βρίσκονται στις δύο πρώτες θέσεις. Αποτελούν τη δεύτερη αιτία θανάτου σε άτοµα ηλικίας άνω των 60 ετών και την πέµπτη σε άτοµα ηλικίας ετών. Οι ασθενείς που υφίστανται Α.Ε.Ε. ανά έτος στον πλανήτη υπολογίζονται σε 15 εκατοµµύρια. Από αυτούς περίπου 5 εκατοµµύρια (3 εκατοµµύρια γυναικών και 2 εκατοµµύρια ανδρών) χάνουν την ζωή τους αποτελώντας το 10% όλων των αιτιών θανάτου. Επιπλέον 5 εκατοµµύρια ασθενείς παραµένουν ανάπηροι. Στις Ηνωµένες Πολιτείες της Αµερικής (ΗΠΑ) υπολογίζεται ότι ένας ασθενής πεθαίνει κάθε 3 δευτερόλεπτα. Το 2020 υπολογίζεται ότι θα είναι η δεύτερη σε συχνότητα αιτία θανάτου παγκοσµίως και µια από τις πέντε πρώτες αιτίες αναπηρίας. Ο κίνδυνος θανάτου εξαρτάται από τον τύπο του Α.Ε.Ε. Τα παροδικά ισχαιµικά επεισόδια (Π.Ι.Ε.), που εκδηλώνονται µε νευρολογική συµπτωµατολογία που υποχωρεί πλήρως εντός 24 ωρών, έχουν την καλύτερη πρόγνωση, ακολουθούµενα από τα Α.Ε.Ε. που προκαλούνται από στένωση στην έσω καρωτίδα αρτηρία. Ακόµα και σε χώρες που διαθέτουν υψηλή τεχνολογία και σύγχρονα µέσα αποκατάστασης, το 60% των ασθενών που υφίστανται ένα Α.Ε.Ε. πεθαίνουν ή χάνουν την ικανότητα αυτοεξυπηρέτησης. 1-4 Οι ασθενείς µε Α.Ε.Ε. δηµιουργούν µεγάλο κοινωνικό αλλά και οικονοµικό κόστος. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι είναι η µεγαλύτερη αιτία αναπηρίας στο Ηνωµένο Βασίλειο, δηµιουργώντας οικονοµική επιβάρυνση, η οποία ανήλθε στο 4% των εξόδων του Εθνικού Συστήµατος Υγείας κατά το έτος Στην Ολλανδία το κόστος περίθαλψης ενός ασθενούς µε Α.Ε.Ε. για 6 µήνες µετά το επεισόδιο υπολογίσθηκε ότι είναι Ευρώ για το έτος 2003, ενώ στην Σιγκαπούρη αναφέρεται ότι το µέσο κόστος νοσηλείας για κάθε ασθενή ήταν 5000 δολάρια για το έτος Η American Heart Association (AHA) ανέφερε ότι το συνολικό κόστος των ασθενών µε Α.Ε.Ε. το 2004 ανήλθε σε 53.6 δισεκατοµµύρια δολάρια, από τα οποία 33 δις ήταν το κόστος νοσηλείας και 20 δις η απώλεια από την παραγωγική διαδικασία. Η National Stroke Association (NSA) ανέφερε ότι το 2001 το µέσο κόστος για κάθε ασθενή ήταν δολ για τις πρώτες 90 ηµέρες από την εκδήλωση του επεισοδίου, ενώ σε 10% των περιπτώσεων ήταν µεγαλύτερο από δολ. 5 Τα Α.Ε.Ε. διακρίνονται σε ισχαιµικά και αιµορραγικά. Τα ισχαιµικά Α.Ε.Ε. αντιπροσωπεύουν το 80% του συνόλου. Περίπου 80% των ισχαιµικών Α.Ε.Ε. εµφανίζονται στο τµήµα του εγκεφάλου που αιµατώνεται από την έσω καρωτίδα αρτηρία. Από αυτά το 50% οφείλεται σε εµβολικά επεισόδια από την έσω καρωτίδα αρτηρία, το 25% σε νόσο των µικρών αγγείων (small vessel disease), το 15% σε εµβολικά επεισόδια καρδιογενούς προέλευσης και τα υπόλοιπα σε αιµατολογικές και άλλες αιτίες. 6 Οι κυριότεροι προδιαθεσικοί παράγοντες για την εκδήλωση Α.Ε.Ε. είναι παρόµοιοι µε αυτούς της στεφανιαίας νόσου και συµπεριλαµβάνουν την αρτηριακή υπέρταση, το κάπνισµα, την υπερλιπιδαιµία, τον σακχαρώδη διαβήτη, την παχυσαρκία, το κληρονοµικό ιστορικό και την ελαττωµένη σωµατική δραστηριότητα.

18 18 Επίσης καρδιακές παθήσεις όπως είναι η κολπική µαρµαρυγή και το έµφραγµα του µυοκαρδίου µπορεί να προκαλέσουν ένα Α.Ε.Ε. Η αρτηριακή υπέρταση και το κάπνισµα αποτελούν τους κυριότερους προδιαθεσικούς παράγοντες που µπορούν να ελεγχθούν και να οδηγήσουν σε µείωση του κινδύνου εµφάνισης Α.Ε.Ε. Η αντιµετώπιση της αρτηριακής υπερτάσεως µπορεί να οδηγήσει σε µείωση του κινδύνου κατά 40%. Ο έλεγχος της παχυσαρκίας, του σακχαρώδους διαβήτη και της υπερλιπιδαιµίας µπορεί να ελαττώσει περαιτέρω τον κίνδυνο ενός επεισοδίου. Το κάπνισµα συνδέεται σηµαντικά µε τα Α.Ε.Ε. κυρίως σε νεώτερους ασθενείς στους οποίους έχει υπολογισθεί ότι οφείλεται για το δύο πέµπτα των επεισοδίων. Η χειρουργική αντιµετώπιση των αθηρωµατικών αλλοιώσεων µε την ενδαρτηρεκτοµή της έσω καρωτίδας αρτηρίας στοχεύει στην πρόληψη ισχαιµικών εγκεφαλικών επεισοδίων και δευτερευόντως στην αντιµετώπιση των συµπτωµάτων που προέρχονται από την εγκεφαλική δυσλειτουργία.

19 19 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ Η πρώτη αναφορά που συνδέει τα Α.Ε.Ε. µε την εξωκράνια αγγειακή νόσο αποδίδεται στον Gowers, ο οποίος το 1875 περιέγραψε ένα ασθενή µε δεξιά ηµιπληγία και απώλεια όρασης από τον αριστερό οφθαλµό. 7 Απέδωσε την συµπτωµατολογία σε απόφραξη της αριστερής καρωτίδας αρτηρίας στον τράχηλο. Ανάλογες αναφορές ακολούθησαν από τους Chiari, Guthrie και Cadwalader Ο Hunt το 1914 τόνισε ότι η εξωκράνιος αποφρακτική νόσος της καρωτίδας είναι πιθανή αιτία Α.Ε.Ε. 11 Παρατήρησε ότι κατά την διάρκεια των νεκροτοµών δεν γινόταν συστηµατική µελέτη των καρωτίδων αρτηριών και πρότεινε να γίνεται η µελέτη των αγγείων αυτών. Επιπλέον πίστευε ότι η παροδική εγκεφαλική ισχαιµία ήταν κάτι ανάλογο µε την διαλείπουσα χωλότητα για τον εγκέφαλο και αντιπροσωπεύει πρόδροµο Α.Ε.Ε. Παρά τις πρόδροµες αυτές ανακοινώσεις, η µελέτη σε αυτό τον τοµέα παρέµεινε σχετικά αδρανής µέχρι που ο Moniz και οι συνεργάτες του ανακοίνωσαν, το 1937, ότι η αρτηριογραφία µπορούσε να χρησιµοποιηθεί για να διαγνώσει την απόφραξη της έσω καρωτίδας αρτηρίας. 12 Οι Johnson και Walker, µελετώντας 101 περιπτώσεις ασθενών µε απόφραξη της έσω καρωτίδας αρτηρίας που είχαν διαγνωσθεί µε αρτηριογραφία, πρότειναν αρτηρεκτοµή της καρωτίδας ή αυχενική συµπαθεκτοµή για την αντιµετώπιση του αγγειόσπασµου, που πιστευόταν ότι ήταν µια κύρια αιτία αναπηρίας µετά το αρχικό Α.Ε.Ε. 13 Η πρώτη απόπειρα ενδαρτηρεκτοµής µίας πλήρως αποφραγµένης καρωτίδας αρτηρίας έγινε από τον Strully, το 1953, και ήταν ανεπιτυχής. 14 Η πρώτη αναφορά µιας επιτυχηµένης χειρουργικής επέµβασης στην εξωκράνια µοίρα της καρωτίδας αρτηρίας έγινε το 1954 από τον Eastcott και τους συνεργάτες του, που περιέγραψαν την αντιµετώπιση ενός ασθενούς µε επεισόδια παροδικών ισχαιµικών εγκεφαλικών επεισοδίων. Η ασθενής είχε µια αθηρωµατική βλάβη στον καρωτιδικό διχασµό που αντιµετωπίσθηκε µε εξαίρεση και πρωτογενή αναστόµωση. 15 Κάποιες ανακοινώσεις που έγιναν αργότερα από τον DeBakey 16 και τον Carrea και τους συνεργάτες του, 17 αναφέρονται σε επεµβάσεις που έγιναν νωρίτερα, αλλά η αναφορά από τον Eastcott και τους συνεργάτες του είναι αυτή που καθοδήγησε την ιατρική σκέψη στην δυνατότητα χειρουργικής αποκατάστασης της καρωτίδας αρτηρίας. Αυτή η δυνατότητα γρήγορα υιοθετήθηκε και η ενδαρτηρεκτοµή της καρωτίδας έγινε µια από τις πιο συχνά εφαρµοζόµενες και τις πιο επιτυχείς αγγειοχειρουργικές επεµβάσεις. Παρά την δηµοσίευση ικανοποιητικών αποτελεσµάτων η αποτελεσµατικότητα της καρωτιδικής ενδαρτηρεκτοµής αµφισβητήθηκε κατά τις δεκαετίες του 1970 και 1980 και ο αριθµός των επεµβάσεων σταδιακά µειώθηκε. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990 έγιναν τυχαιοποιηµένες µελέτες µε ασθενείς που έλαβαν µόνο φαρµακευτική αγωγή ή υποβλήθηκαν σε ενδαρτηρεκτοµή της καρωτίδας, κυριότερες από τις οποίες είναι οι µελέτες NASCET και ACAS. Μετά τη δηµοσίευση των αποτελεσµάτων των µελετών αυτών ο αριθµός των ενδαρτηρεκτοµών στις Η.Π.Α αυξήθηκε και πάλι σηµαντικά.

20 20 3. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Βασικά στοιχεία ανατοµικής του εγκεφάλου Ο εγκέφαλος βρίσκεται µέσα στο κρανίο και περιβάλλεται από τρία περιβλήµατα που ονοµάζονται µήνιγγες. Το βάρος του κυµαίνεται από 1250 έως 1600 γραµµάρια που αντιστοιχεί περίπου στο 2% του βάρους του σώµατος. Μέσα στο εγκέφαλο περικλείονται κοιλότητες, τέσσερις συνολικά, που ονοµάζονται κοιλίες του εγκεφάλου και περιέχουν το εγκεφαλονωτιαίο υγρό. Οι κοιλίες του εγκεφάλου επικοινωνούν µεταξύ τους, αλλά και µε τον υπαραχνοειδή χώρο, που περιβάλλει τον εγκέφαλο και το νωτιαίο µυελό. Η κάτω επιφάνεια του εγκεφάλου ονοµάζεται βάση του εγκεφάλου. Ο εγκέφαλος υποδιαιρείται σε τρία κύρια µέρη που είναι τα ηµισφαίρια του εγκεφάλου, το στέλεχος του εγκεφάλου, και η παρεγκεφαλίδα. Τα ηµισφαίρια του εγκεφάλου είναι δύο, δεξιό και αριστερό. Χωρίζονται µεταξύ τους µε την επιµήκη σχισµή του εγκεφάλου, και συνδέονται µε τους συνδέσµους των ηµισφαιρίων, από τους οποίους κυριότερος είναι το µεσολόβιο. Με τους συνδέσµους συνδέονται µεταξύ τους όµοια µέρη των ηµισφαιρίων ώστε να υπάρχει συντονισµός της λειτουργίας τους. Η εξωτερική επιφάνεια των ηµισφαιρίων εµφανίζει πολλαπλές αύλακες, µεταξύ των οποίων σχηµατίζονται επάρµατα που ονοµάζονται έλικες των ηµισφαιρίων. Με τις βαθύτερες από τις αύλακες κάθε ηµισφαίριο χωρίζεται σε πέντε λοβούς, τον µετωπιαίο, το βρεγµατικό, τον ινιακό, τον κροταφικό και τον κεντρικό λοβό. Μέσα σε κάθε ηµισφαίριο περικλείεται η πλάγια κοιλία του εγκεφάλου. Τα ηµισφαίρια του εγκεφάλου αποτελούνται από φαιά ουσία που λέγεται φλοιός των ηµισφαιρίων και εσωτερικά από λευκή ουσία. Μεταξύ των ινών της λευκής ουσίας βρίσκονται επίσης µάζες φαιάς ουσίας που ονοµάζονται πυρήνες των ηµισφαιρίων. Ο φλοιός των ηµισφαιρίων αποτελείται από στιβάδες νευρικών κυττάρων, των οποίων οι αποφυάδες που φεύγουν προς την περιφέρεια (φυγόκεντρες ίνες) µαζί µε τις νευρικές ίνες που απολήγουν σε αυτά (κεντροµόλες ίνες) αποτελούν τη λευκή ουσία των ηµισφαιρίων. Οι πυρήνες των ηµισφαιρίων είναι τα βασικά γάγγλια που ανήκουν στο εξωπυραµιδικό σύστηµα. Το στέλεχος του εγκεφάλου υποδιαιρείται, από εµπρός προς τα πίσω, στο διάµεσο εγκέφαλο, στο µέσο εγκέφαλο, στη γέφυρα και στον προµήκη. Στο διάµεσο εγκέφαλο περικλείεται η τρίτη κοιλία. Περιέχει πολλούς πυρήνες µε σηµαντικές λειτουργίες. Οι κυριότεροι είναι οι δύο θάλαµοι που αποτελούν σταθµό των κεντροµόλων (αισθητικών) ινών. Άλλοι πυρήνες αποτελούν τον υποθάλαµο που είναι σηµαντικός για τις ορµονικές εκκρίσεις, αποτελεί δε κέντρο ρυθµίσεως των φυτικών λειτουργιών και περικλείει κέντρα όπως του ύπνου, ρυθµίσεως θερµοκρασίας, ανταλλαγής της ύλης κ.α. Στον υποθάλαµο ανήκει επίσης και µέρος της υπόφυσης που ως ενδοκρινής αδένας ρυθµίζει τις λειτουργίες των άλλων ενδοκρινών αδένων. Ο µέσος εγκέφαλος, η γέφυρα και ο προµήκης περικλείουν πολλούς πυρήνες από τους οποίους εκφύονται εγκεφαλικά νεύρα και αποτελούν οδούς διέλευσης των αισθητικών και των κινητικών οδών. Επιπλέον η γέφυρα αποτελεί και διάµεσο σταθµό συνδέσεως µε την παρεγκεφαλίδα. Ο προµήκης µυελός αποτελεί κέντρο ρυθµίσεως σηµαντικού αριθµού ζωτικών λειτουργιών, γιατί περικλείει τα κέντρα της αναπνοής, της ρυθµίσεως της καρδιακής λειτουργίας, του τόνου των αγγείων, της προσλήψεως τροφής, του βήχα, του εµέτου κ.α.

21 21 Η παρεγκεφαλίδα αποτελείται από τον σκώληκα στη µέση και εκατέρωθεν τα ηµισφαίρια της παρεγκεφαλίδας. όπως στα ηµισφαίρια του εγκεφάλου, έτσι και στην παρεγκεφαλίδα περιφερικά βρίσκεται φαιά ουσία (φλοιός της παρεγκεφαλίδας) που σχηµατίζει έλικες (λοβία της παρεγκεφαλίδας) και εσωτερικά βρίσκεται η λευκή ουσία µε τους πυρήνες. Η παρεγκεφαλίδα λειτουργικά διαιρείται στην αρχαιοπαρεγκεφαλίδα, την παλαιοπαρεγκεφαλίδα και τη νεοπαρεγκεφαλίδα, που συνδέονται αντίστοιχα µε τους αιθουσαίους πυρήνες της ισορροπίας, µε το νωτιαίο µυελό και µε τα ηµισφαίρια του εγκεφάλου. Με τις συνδέσεις αυτές η παρεγκεφαλίδα αποτελεί όργανο µε το οποίο ρυθµίζεται αντανακλαστικά η ισορροπία του σώµατος, τόσο στην κίνηση όσο και στην ακινησία. Οι λειτουργίες της παρεγκεφαλίδας, που δεν είναι συνειδητές και δεν υπάγονται στη θέληση µας, είναι η διατήρηση του µυϊκού τόνου, ο συντονισµός της συνεργασίας των µυών, και η διατήρηση της ισορροπίας µε τα ερεθίσµατα που δέχεται από τους µυς, τένοντες, αρθρώσεις και από την αίθουσα και τους ηµικύκλιους σωλήνες του έσω ωτός. Σε βλάβες της παρεγκεφαλίδας εµφανίζεται µυϊκή αδυναµία, ασυνεργία των κινήσεων και τάση του ατόµου να πέφτει προς τη µία πλευρά κατά τη στάση ή τη βάδιση (παρεγκεφαλιδική αταξία). 3.2 Εγκεφαλικά ηµισφαίρια Τα εγκεφαλικά ηµισφαίρια αποτελούν τον κύριο όγκο του τελικού εγκεφάλου. Εξωτερικά το κάθε ηµισφαίριο αποτελείται από τη φαιά ουσία ή φλοιό, ο οποίος σχηµατίζεται από 15 δισεκατοµµύρια νευρώνες, από την αντίστοιχη νευρογλοία και από άφθονα αγγεία. Εσωτερικά της φαιάς ουσίας βρίσκεται η λευκή ουσία και οι πυρήνες των ηµισφαιρίων. Τα δύο ηµισφαίρια συνδέονται µεταξύ τους µε εµµύελες νευρικές ίνες, οι οποίες σχηµατίζουν τους συνδέσµους των ηµισφαιρίων, περικλείουν δε τις πλάγιες κοιλίες των ηµισφαιρίων Κυτταρική δοµή του φλοιού ή της φαιάς ουσίας των ηµισφαιρίων Οι στιβάδες του φλοιού των ηµισφαιρίων όπως µελετήθηκαν µε την τεχνική του Golgi από τα έξω προς τα µέσα είναι οι ακόλουθες (εικόνα 1) 1. Η µοριώδης στιβάδα (molecular layer), η οποία περιέχει λίγα κύτταρα και πολλές λεπτές νευρικές ίνες, οι οποίες αναστοµώνονται µεταξύ τους. 2. Η έξω κοκκιώδης στιβάδα (outer granular layer), η οποία περιέχει πολλά αστεροειδή και µικρά πυραµοειδή κύτταρα. Οι νευράξονες των κυττάρων της πορεύονται προς τις εν τω βάθει στιβάδες 3. Η στιβάδα των πυραµοειδών κυττάρων (pyramidal layer), η οποία αποτελείται από αραιά µετρίου µεγέθους πυραµοειδή κύτταρα. Οι νευράξονες των κυττάρων αυτών φέρονται προς τα έσω στη λευκή ουσία των ηµισφαιρίων. 4. Η έσω κοκκιώδης στιβάδα (internal granular layer), η οποία περιέχει µικρά κύτταρα, πυκνά διατεταγµένα, µε άφθονες νευρικές ίνες. 5. Η στιβάδα των µεγάλων πυραµοειδών κυττάρων ή στιβάδα των γαγγλιακών κυττάρων, η οποία περιέχει τα µεγάλα πυραµοειδή κύτταρα και τα κύτταρα του Betz (γιγαντιαία πυραµοειδή). 6. Η στιβάδα των πολυµόρφων κυττάρων, η οποία αποτελείται κυρίως από ατρακτοειδή κύτταρα, των οποίων οι µεν νευράξονες φέρονται προς τη λευκή ουσία, οι δε δενδρίτες φέρονται προς τις έξω στιβάδες.

22 22 Εικόνα 1: Οι στιβάδες του φλοιού των ηµισφαιρίων. 1. Μοριώδης στιβάδα, 2. Έξω κοκκιώδης στιβάδα, 3. Στιβάδα των πυραµοειδών κυττάρων, 4. Έσω κοκκιώδης στιβάδα, 5. Στιβάδα των γαγγλιακών κυττάρων ή των µεγάλων πυραµοειδών 6. Στιβάδα των πολυµόρφων κυττάρων, α. έξω ζώνη του Baillarger, β. έσω ζώνη του Baillarger. Στις στιβάδες του φλοιού απαντούν τρεις χαρακτηριστικοί τύποι κυττάρων: 1.Τα πυραµοειδή κύτταρα στη στιβάδα 3 και 5, τα οποία είναι φυγόκεντρα 2.Τα κύτταρα Martinotti. 3.Τα κύτταρα Cajal τύπου Colgi, τα οποία έχουν κοντές αποφυάδες, πορευόµενες παράλληλα και διαπλεκόµενες µεταξύ τους. Παρατηρούνται στη πρώτη στιβάδα και είναι αφθονότερα στα νεογέννητα. Πιστεύεται ότι η αφθονία των κυττάρων αυτών είναι χαρακτηριστικό γνώρισµα του εγκεφάλου του ανθρώπου. Οι βασικές έρευνες στην περιοχή αυτή οφείλονται στον Campbell (1905), στον Brodman (1909) και στον φον Οικονόµου (1927). Ο φλοιός δεν έχει παντού το ίδιο πάχος (κυµαίνεται από 4,5 mm έως 1,3mm) αλλά ούτε και την ίδια µικροσκοπική εικόνα. Οι ιστολογικές µελέτες έδειξαν περιοχές µε στιβάδες διαφορετικού πάχους, διαφορετικού αριθµού και µεγέθους κυττάρων. Ο Broadmann διέκρινε 50 περιοχές µε διαφορετική δοµή, ενώ ο φον Οικονόµου αναφέρει περίπου τον διπλάσιο αριθµό. Τις διαφορές αυτές στην κυτταρική αρχιτεκτονική του φλοιού οι δύο ερευνητές αποτύπωσαν σε δύο χάρτες που φέρουν το όνοµα τους και παριστάνουν την κυτταρική δοµή του φλοιού χωρισµένες σε περιοχές (άλω) και πεδία. Οι περιοχές αυτές έχουν αριθµηθεί και αποτελούν σηµεία αναφοράς για τον φλοιό, (πχ Broadmann πεδίο 15 (εικ. 2,3)

23 23 Εικόνα 2: Περιοχές του εγκεφάλου κατά Broadmann (πλάγια όψη) Εικόνα 3: Περιοχές του εγκεφάλου κατά Broadmann (µέση όψη) Λευκή ουσία των ηµισφαιρίων Η λευκή ουσία των ηµισφαιρίων παριστάνει το σύνολο των συνδεσµικών, συνδετικών και προβλητικών νευρικών ινών οι οποίες περιβάλλονται από νευρογλοία Η µορφολογική εικόνα του φλοιού Ο φλοιός των ηµισφαιρίων (νεοχιτώνιο) έχει συνολική επιφάνεια τετρ. χιλ. τα οποία καταδύονται σε βαθιές αύλακες και ενδιπλώνονται γύρω από έλικες οι οποίες αποτελούν τη µορφολογική εικόνα του φλοιού. Η κεντρική ή Ρολάνδειος αύλακα, η πλάγια σχισµή του εγκεφάλου και η βρεγµατοϊνιακή σχισµή, διαιρούν την επιφάνεια του φλοιού σε 4 κυρίως λοβούς ήτοι: στον µετωπιαίο, στο βρεγµατικό, στον κροταφικό και στον ινιακό λοβό. Στο βάθος της πλάγιας σχισµής καλυπτόµενη από µέρη των ανωτέρων λοβών βρίσκεται η νήσος του εγκεφάλου ή νήσος του Reil.

24 24 Η κεντρική αύλακα βρίσκεται στην έξω επιφάνεια του ηµισφαιρίου και χωρίζει τον µετωπιαίο από τον βρεγµατικό λοβό. Στον µετωπιαίο λοβό, η κεντρική αύλακα αφορίζει µε την πρόσθια κεντρική αύλακα, την πρόσθια κεντρική έλικα η οποία εκτείνεται µέχρι την πλάγια σχισµή του εγκεφάλου. Στο βρεγµατικό λοβό αφορίζει µε την οπίσθια κεντρική αύλακα, την οπίσθια κεντρική έλικα. Η οπίσθια κεντρική έλικα στα άκρα της συνδέεται µε την πρόσθια κεντρική έλικα, στην έσω επιφάνεια των ηµισφαιρίων συµµετέχει στο σχηµατισµό του παράκεντρου λοβίου. Έλικες του φλοιού των ηµισφαιρίων (εικόνες 4,5) Μετωπιαίος λοβός. Στην έξω επιφάνεια του µετωπιαίου λοβού, ο φλοιός σχηµατίζει την πρόσθια κεντρική έλικα, την άνω, τη µέση και την κάτω µετωπιαία έλικα ή έλικα του Broca. Η κάτω µετωπιαία ή έλικα του Broca χωρίζεται σε τρεις µικρότερες έλικες, την κογχική, την τρίγωνο και την καλυπτρική. Στην έσω επιφάνεια του µετωπιαίου λοβού σχηµατίζεται η άνω µετωπιαία έλικα (αποτελεί συνέχεια προς τα έσω της άνω µετωπιαίας έλικας της έξω επιφάνειας), η έλικα του προσαγωγίου και το παράκεντρο λόβιο. Το παράκεντρο λόβιο σχηµατίζεται από τη συνένωση των αντιστοίχων άκρων την πρόσθιας και της οπίσθιας κεντρικής έλικας. Στην κάτω επιφάνεια του µετωπιαίου λοβού σχηµατίζονται η ευθεία έλικα (gyrus rectus) και οι κογχικές έλικες (orbital gyri). Βρεγµατικός λοβός. Στην έξω επιφάνεια του βρεγµατικού λοβού σχηµατίζεται η οπίσθια κεντρική έλικα, το άνω βρεγµατικό και το κάτω βρεγµατικό λόβιο. Το κάτω βρεγµατικό λόβιο χωρίζεται µε µια µικρή κάθετη αύλακα, τη διάµεσο αύλακα του Jensen, στην υπερχείλιο και τη γωνιώδη έλικα. Στην έσω επιφάνεια του βρεγµατικού λοβού σχηµατίζεται το προσφηνοειδές λόβιο και το οπίσθιο άκρο της έλικας του προσαγωγίου. Ινιακός λοβός. Στον ινιακό λοβό σχηµατίζονται: α)στην έξω επιφάνεια, οι ινιακές έλικες (άνω και έξω) β)στην έσω επιφάνεια το σφηνοειδές λόβιο και γ) στην κάτω επιφάνεια η γλωσσοειδής έλικα (lingual gyrus).στην έσω επιφάνεια του ινιακού λοβού πορεύεται η πληκτραία σχισµή (calcarine fissure) η οποία φέρεται µε κοινό στέλεχος µε τη βρεγµατοϊνιακή σχισµή χωρίζει την έσω επιφάνεια του βρεγµατικού και του ινιακού λοβού Κροταφικός λοβός. Ο κροταφικός λοβός, το κατώτερο και πλέον έξω τµήµα των ηµισφαιρίων, χωρίζεται από τον µετωπιαίο και το βρεγµατικό λοβό µε την πλάγια σχισµή του εγκεφάλου. Στην έσω επιφάνεια σχηµατίζει τρεις οριζόντιες έλικες, την άνω, την µέση και την κάτω κροταφική έλικα.στην κάτω επιφάνεια σχηµατίζεται η ατρακτοειδής (fusiform gyrus) και η ιπποκάµπειος έλικα (hippocambal or parahippocampal gyrus). Στην άνω επιφάνεια του κροταφικού λοβού η οποία σχηµατίζεται από την άνω κροταφική έλικα παρατηρούνται 3-4 µικρές εγκάρσιες έλικες (transverse temporal gyri) ή έλικες του Heschl.

25 25 Εικόνα 4: Πλάγια όψη του φλοιού του ηµισφαιρίου Εικόνα 5: Έσω επιφάνεια ηµισφαιρίου Η λειτουργική εικόνα του φλοιού Ο φλοιός των ηµισφαιρίων είναι ο τελικός αποδέκτης των πληροφοριών από τα διάφορα µέρη του κεντρικού νευρικού συστήµατος. Στα κυτταρικά του στρώµατα αξιολογούνται και αξιοποιούνται οι πληροφορίες οι οποίες λαµβάνονται, ώστε τα δύο ηµισφαίρια να µπορούν να απαντήσουν συντονισµένα. Εκτός από τις διαφορές που παρατηρούνται στην κυτταρική δοµή του φλοιού στις διάφορες περιοχές των ηµισφαιρίων, παρατηρούνται και διαφορές στη λειτουργία του φλοιού. Οι φλοιώδεις περιοχές ή πεδία των ηµισφαιρίων συµπίπτουν περίπου µε τα κέντρα των λειτουργιών και διαφέρουν µεταξύ τους ως προς τη δοµή και ως προς τη λειτουργία. Τα φλοιώδη κέντρα διακρίνονται σε κινητικά, αισθητικά και συνειρµικά (association areas). Τα κινητικά κέντρα ελέγχουν τη λειτουργία των µυών µέσω των κινητικών οδών που ξεκινούν από αυτά όπως είναι πχ η πυραµιδική ή κινητική οδός.

26 26 Τα αισθητικά κέντρα δέχονται τα ερεθίσµατα µέσω των αισθητικών οδών, οι οποίες καταλήγουν σε αυτά, όπως είναι πχ η θαλαµοφλοιώδης οδός. Στα κέντρα αυτά παράγονται οι αισθήσεις. Τα αισθητικά κέντρα περιλαµβάνουν την περιοχή όπου δηµιουργείται η αίσθηση και την περιοχή η οποία βρίσκεται βαθύτερα της προηγούµενης, όπου γίνεται η εναπόθεση των µνηµονικών εικόνων της αίσθησης. Εκεί γίνεται αργότερα η αναγνώριση του ερεθίσµατος. Συνειρµικά κέντρα θεωρούνται εκείνα στα οποία γίνεται συνειρµός των εικόνων και των παραστάσεων και εκεί επιτελούνται οι ανώτερες ψυχικές λειτουργίες. Τα συνειρµικά κέντρα συνδέονται µόνο µε τα φλοιώδη αισθητικά και τα κινητικά κέντρα κάθε ηµισφαιρίου που βρίσκονται γύρω από αυτά. Μετωπιαίος Λοβός. Ο φλοιός του µετωπιαίου λοβού διακρίνεται σε δύο κύριες περιοχές, την πρόσθια κεντρική, η οποία βρίσκεται µπροστά από την κεντρική αύλακα του Rolandο και την µεγάλη µετωπιαία περιοχή, η οποία βρίσκεται µπροστά από αυτή και περιλαµβάνει όλα εκείνα τα µέρη του µετωπιαίου λοβού τα οποία έχουν σχέση µε τη λειτουργία της διανόησης. Ο µετωπιαίος λοβός σύµφωνα µε την αρίθµηση και το χάρτη του Broadmann αποτελείται από την κινητική περιοχή (άλω) ή πεδίο 4, την προκινητική περιοχή ή πεδίο 6 και την µετωπιαία περιοχή που περιλαµβάνει τα πεδία 9,10,11,12,14,45,46,47. Η πρόσθια κεντρική περιοχή περιλαµβάνει την πρόσθια κεντρική έλικα, η οποία εκτείνεται από το παράκεντρο λόβιο µέχρι την πλάγια σχισµή και την προκινητική περιοχή, η οποία βρίσκεται µπροστά από την πρόσθια κινητική έλικα. Η προκινητική περιοχή περιλαµβάνει και το οπίσθιο άκρο της άνω, της µέσης και της κάτω µετωπιαίας έλικας.η πρόσθια κεντρική περιοχή ή κινητικό κέντρο, αντιπροσωπεύει την κινητική περιοχή του φλοιού. Από τα πυραµοειδή κύτταρα (γιγαντιαία πυραµοειδή κύτταρα) αυτής αρχίζει η πυραµιδική ή κινητική οδός (φλοιοπροµηκική, φλοιονωτιαία) η οποία είναι η οδός των εκουσίων κινήσεων. Ερεθισµός της περιοχής αυτής προκαλεί κίνηση των µυών του αντίθετου ηµιµορίου του σώµατος. Καταστροφή αυτής συνεπάγεται παράλυση των µυών του αντιθέτου ηµιµορίου και εξαφάνιση των αντανακλαστικών. Τα συµπτώµατα αυτά είναι ανάλογα µε την έκταση της βλάβης. Από την κινητική περιοχή αρχίζουν οι εξωπυραµιδικές ίνες, οι οποίες επηρεάζουν την κίνηση των σκελετικών µυών, καθώς και νευρικές ίνες που απολήγουν στη µέλαινα ουσία του Somering, στο θάλαµο (φλοιοµελαινικές, φλοιοθαλαµικές) κ.λ.π. Η αντιπροσώπευση των µυών του σώµατος στην κινητική περιοχή είναι ανάλογη µε τις κινήσεις που κάνουν οι µύες π.χ. η παλάµη και ο αντίχειρας καταλαµβάνουν µεγαλύτερη περιοχή λόγω των πολύπλοκων λεπτών κινήσεων που κάνουν. Χαρακτηριστικά το ανθρώπινο σώµα προβάλλεται ανάποδα στην κινητική περιοχή, τα κάτω άκρα καταλαµβάνουν την κινητική περιοχή του παράκεντρου λοβίου που βρίσκεται στο άκρο της κινητικής έλικας, ενώ τα λοιπά µέρη του σώµατος καταλαµβάνουν το µέσο και το κάτω τµήµα αυτής. Η προκινητική περιοχή συµπεριλαµβάνεται στο κινητικό κέντρο του φλοιού, καταλαµβάνει µεγάλη περιοχή και χαρακτηρίζεται από τη µεγάλη παρουσία πυραµοειδών κυττάρων. Οι κινήσεις τις οποίες προκαλεί η περιοχή αυτή είναι πολύπλοκες. Σε καταστροφή της ο άνθρωπος δεν µπορεί να κάνει σύνθετες κινήσεις π.χ. να ανοίξει µε το κλειδί την πόρτα. Η κινητική περιοχή γύρω από την έλικα του Broca ελέγχει τις κινήσεις των µυών της γλώσσας, του λάρυγγα, των χειλιών, του φάρυγγα κατά την οµιλία και αντιπροσωπεύει το κινητικό κέντρο του λόγου (motor speech area). Σε βλάβη του κέντρου αυτού ο ασθενής ενώ καταλαβαίνει δεν µπορεί να µιλήσει και να γράψει. Η κινητική περιοχή γύρω από το οπίσθιο άκρο της µέσης µετωπιαίας έλικας ελέγχει τις κινήσεις των οφθαλµών και προκαλεί απόκλιση των οφθαλµών προς το αντίθετο µέρος, αποτελεί δε το µετωπιαίο οπτικό κέντρο. Η µετωπιαία συνειρµική περιοχή εκτείνεται από την προκινητική περιοχή µέχρι τον

27 27 µετωπιαίο πόλο του µετωπιαίου λοβού. Παρουσιάζει πολυάριθµες και πολύπλοκες διασυνδέσεις, µε αρκετές περιοχές του ΚΝΣ και κυρίως µε τον θάλαµο. Η λειτουργία της περιοχής αυτής είναι πολύπλοκη και ενδιαφέρουσα και επιδρά στην ψυχική και πνευµατική υπόσταση του ανθρώπου. Ο ψυχικός χαρακτήρας, η συµπεριφορά, η δύναµη αυτοσυγκέντρωσης, η κριτική ανάλυση, η σύνθεση ιδεών, η επίλυση προβληµάτων, η αµφισβήτηση, η µνήµη και γενικά οι ανώτερες πνευµατικές και ψυχικές εκδηλώσεις αντιπροσωπεύονται στη µετωπιαία περιοχή η οποία θεωρείται το κέντρο της υψηλής διανόησης. Βλάβη στην περιοχή αυτή προκαλεί βαθιές αλλαγές της προσωπικότητας του ατόµου και της συµπεριφοράς του. Βρεγµατικός Λοβός. Η αισθητική περιοχή του φλοιού (somatosensory area) ή το κέντρο της κοινής αισθητικότητας (αφής, πόνου, πίεσης, θερµοκρασίας), καταλαµβάνει την οπίσθια κεντρική έλικα και την οπίσθια µοίρα του παράκεντρου λοβίου. Ο βρεγµατικός λοβός, σύµφωνα µε την αρίθµηση του Broadmann, αποτελείται από την οπίσθια κεντρική περιοχή και τη βρεγµατική περιοχή ή πεδία 5,7,40,39. Στο αισθητικό κέντρο µεταφέρονται διεγέρσεις από το αντίθετο ηµιµόριο του σώµατος, µε τις θαλαµοφλοιώδεις νευρικές δεσµίδες. Η αντιπροσώπευση του ανθρωπίνου σώµατος είναι ανάλογη µε εκείνη που παρατηρείται στην κινητική περιοχή δηλαδή τα κάτω άκρα καταλαµβάνουν το άνω µέρος της οπίσθιας κεντρικής έλικας. Στο κατώτερο µέρος της οπίσθιας κεντρικής έλικας αντιπροσωπεύεται το στόµα, τα χείλη, η γλώσσα και εκεί είναι το κέντρο της γεύσης. Το συνειρµικό αισθητικό κέντρο όπου γίνεται η σύνδεση των οπτικών, των ακουστικών και των σωµατοαισθητικών παραστάσεων, καταλαµβάνει το φλοιό του άνω και του κάτω βρεγµατικού λοβίου. Βλάβη στο άνω βρεγµατικό λόβιο προκαλεί αδυναµία στον ασθενή να προσδιορίσει το σχήµα ενός αντικειµένου µε την αφή (αστερεογνωσία). Βλάβη στο κάτω βρεγµατικό λόβιο προκαλεί διαταραχή στην οµιλία. Ο φλοιός της υπερχείλιας έλικας παριστάνει το ακουστικό κέντρο του λόγου. Όταν η βλάβη παρουσιαστεί στην έλικα αυτή ο ασθενής δεν καταλαβαίνει την έννοια των λόγων που ακούει (λεκτική κώφωση). Ινιακός λοβός. Η αισθητική περιοχή του ινιακού λοβού είναι η οπτική περιοχή που βρίσκεται γύρω από την πληκτραία σχισµή. Η οπτική περιοχή παριστάνει το φλοιώδες κέντρο της όρασης, όπου παράγεται η αίσθηση της όρασης. Βρίσκεται στα τοιχώµατα της πληκτραίας σχισµής και επεκτείνεται προς τη γλωσσοειδή έλικα, το σφηνοειδές λόβιο και την έξω επιφάνεια του ινιακού πόλου. Ο ινιακός λοβός αποτελείται από την ταινιωτή περιοχή (άλω) ή πεδίο 17 (stiate area), την παραταινιωτή περιοχή ή πεδίο 18 και την περιταινιωτή περιοχή ή πεδίο 19. Η ταινιωτή περιοχή είναι το φλοιώδες κέντρο της όρασης, η παραταινιωτή περιοχή είναι το φλοιώδες κέντρο των αντανακλαστικών κινήσεων των οφθαλµών και η περιταινιωτή περιοχή είναι το συνειρµικό κέντρο της όρασης. Η δοµή του φλοιώδους κέντρου της όρασης χαρακτηρίζεται για το ελάχιστο πάχος του φλοιού (1,5-2,5 χιλ) για την αφθονία των κοκκιωδών κυττάρων και για την ανεπτυγµένη παρουσία της ζώνης Gennari η οποία είναι ορατή µε γυµνό οφθαλµό. Στο οπτικό κέντρο απολήγουν οι ίνες οι οποίες εκπορεύονται από το έξω γονατώδες σώµα και αποτελούν την οπτική ακτινοβολία (δεσµίδα του Gratiolet). Λόγω του µερικού χιασµού των οπτικών ινών, στο οπτικό κέντρο καταλήγουν οι νευρικές ίνες του σύστοιχου κροταφικού ηµιµορίου του αµφιβληστροειδούς και του αντίθετου ρινικού ηµιµορίου αυτού. Καταστροφή του φλοιώδους κέντρου της όρασης του ενός ηµισφαιρίου προκαλεί οµώνυµη ηµιανοψία. Το συνειρµικό κέντρο της όρασης περιβάλλει το αρχικό κέντρο επεκτείνεται δε και στην έξω επιφάνεια του ινιακού λοβού. Στο συνειρµικό κέντρο γίνεται η συσχέτιση και η αναγνώριση των οπτικών εικόνων. Βλάβη του φλοιού του συνειρµικού

28 28 προκαλεί ψυχική τύφλωση (οπτική αγνωσία) και ο ασθενής δεν αναγνωρίζει αυτό που βλέπει. Κροταφικός λοβός. Ο κροταφικός λοβός σύµφωνα µε την αρίθµηση του Broadmann περιλαµβάνει την υπερκροταφική περιοχή ή πεδία 41,42, την άνω κροταφική περιοχή ή πεδίο 22, την κροταφική περιοχή ή πεδίο 22 και την κροταφική περιοχή ή πεδία 20, 21. Η υπερκροταφική περιοχή είναι το φλοιώδες κέντρο της ακοής ενώ η άνω κροταφική περιοχή είναι το συνειρµικό κέντρο της ακοής. Το φλοιώδες ακουστικό κέντρο βρίσκεται κυρίως στο φλοιό των δύο εγκάρσιων κροταφικών ελίκων του Heschl. Εδώ παράγεται η αίσθηση της ακοής. Στο ακουστικό κέντρο καταλήγουν οι νευρικές ίνες της ακουστικής ακτινοβολίας η οποία αρχίζει από το έσω γονατώδες σώµα. Στο φλοιό της άνω κροταφικής έλικας βρίσκεται το συνειρµικό κέντρο της ακοής, όπου γίνεται συσχέτιση και αναγνώριση των ηχητικών ερεθισµάτων. Στο πρόσθιο τµήµα της γίνεται η αναγνώριση των µουσικών ήχων, στο δε οπίσθιο τµήµα αυτής γίνεται η αναγνώριση των απλών λέξεων. Στην αγκιστρωτή έλικα του κροταφικού λοβού και εν µέρει στην ιπποκάµπειο έλικα οι οποίες ανήκουν στον ρινικό εγκέφαλο, βρίσκεται το οσφρητικό κέντρο όπου καταλήγει η οσφρητική οδός. Τα µέρη του ρινικού εγκεφάλου συνδέονται µε πολλές περιοχές του εγκεφάλου, όπου και µεταβιβάζονται τα οσφρητικά ερεθίσµατα. Βλάβη του οσφρητικού κέντρου προκαλεί ανοσµία. Επιληπτική κατάσταση του οσφρητικού κέντρου µε σύγχρονη προσβολή της αγκιστρωτής έλικας προκαλεί αίσθηµα δυσοσµίας συνοδευόµενο από παροδική ονειρώδη κατάσταση. Η επιληπτική αύρα λίγο πριν από την κρίση µοιάζει µε οσφρητική παραίσθηση. Αµφοτερόπλευρη βλάβη στην περιοχή 22 προκαλεί λεκτική κώφωση. Ο ασθενής ακούει τις λέξεις αλλά δεν µπορεί να ερµηνεύσει τους ήχους και δεν καταλαβαίνει τι ακούει. Βλάβες στην περιοχή 22 που επεκτείνονται στην άνω κροταφική έλικα και περιλαµβάνουν τη γωνιώδη έλικα προκαλούν ακουστικά και οπτικά προβλήµατα. Ο ασθενής δεν καταλαβαίνει τι ακούει και τι βλέπει (αισθητική αφασία του Wernicke). εν µπορεί να κατανοήσει τους ήχους (αµουσία) και µιλάει φλύαρα και ακατανόητα. 3.3 Αιµάτωση του εγκεφάλου Αρτηρίες του εγκεφάλου Αορτικό Τόξο Το αορτικό τόξο (εικόνα 6) πορεύεται στο ανώτερο µεσοθωράκιο από δεξιά προς αριστερά και από πίσω προς τα εµπρός, η κορυφή του βρίσκεται περίπου στη µέση της λαβής του στέρνου. Περνά αριστερά από την τραχεία, πάνω από τον διχασµό της πνευµονικής αρτηρίας και του αριστερού κύριου βρόγχου, και κατέρχεται αριστερά του οισοφάγου. Ο αρτηριακός σύνδεσµος, ινώδες εναποµείναν του εµβρυϊκού αρτηριακού πόρου ενώνει το αορτικό τόξο µε το κύριο στέλεχος της αριστερής πνευµονικής αρτηρίας, προσφυόµενος σε ένα σηµείο, αµέσως περιφερικότερα της έκφυσης της αριστερής υποκλειδίου αρτηρίας. Στο 95% περίπου των ανθρώπων από το αορτικό τόξο εκφύονται 3 κυρίως κλάδοι: α) Η ανώνυµος αρτηρία β) Η αριστερή κοινή καρωτίδα και γ) η αριστερή υποκλείδιος αρτηρία. Μια από τις πιο συνηθισµένες παραλλαγές είναι η κοινή έκφυση του βραχιονοκεφαλικού στελέχους και της αριστεράς κοινής καρωτίδας αρτηρίας, που συναντάται περίπου σε 10% του πληθυσµού και ονοµάζεται bovine trunk λόγω της συχνής εµφάνισης της στο συγκεκριµένο ζώο. Απευθείας έκφυση της αριστερής σπονδυλικής αρτηρίας από

29 29 την αορτή, κοντά στην αριστερή υποκλείδιο αρτηρία είναι µια ακόµη κοινή ανατοµική παραλλαγή, που συναντάται στο 5% του πληθυσµού. Εικόνα 6: Το αορτικό τόξο και οι κλάδοι του Ανώνυµος Αρτηρία Η ανώνυµος αρτηρία είναι ο πρώτος µεγάλος κλάδος της θωρακικής αορτής και ο µεγαλύτερος σε µέγεθος. Εκφύεται στο ανώτερο µεσοθωράκιο στο µέσο της λαβής του στέρνου και πορεύεται προς τα άνω και πίσω για µια απόσταση 4 έως 6 εκ, στη συνέχεια διαιρείται στη δεξιά κοινή καρωτίδα και στη δεξιά υποκλείδιο αρτηρία στη βάση του τραχήλου, οπισθίως της στερνοκλειδικής άρθρωσης Υποκλείδιες Αρτηρίες Η δεξιά υποκλείδιος αρτηρία (εικόνα 7) εκφύεται από την ανώνυµο αρτηρία και πορεύεται πλάγια και οπισθίως, διερχόµενη πίσω από τον πρόσθιο σκαληνό µυ. Η αριστερή υποκλείδιος αρτηρία εκφύεται από την αορτή και είναι συνήθως ο τρίτος κατά σειρά κλάδος της. Ανέρχεται κεφαλικά στο µεσοθωράκιο και στη συνέχεια πορεύεται πλαγίως στη βάση του τραχήλου και περνά επίσης πίσω από τον πρόσθιοo σκαληνό µυ. Οι κυριότεροι κλάδοι των υποκλειδίων αρτηριών εκφύονται από το τµήµα της αρτηρίας κοντά στο πρόσθιο σκαληνό µυ και είναι η σπονδυλική αρτηρία, η έσω µαστική αρτηρία, το θυρεοαυχενικό και το πλευροαυχενικό στέλεχος. Η σπονδυλική και η έσω µαστική αρτηρία είναι σε στενή σχέση µεταξύ τους εκφυόµενες η µια απέναντι από την άλλη. Οι υποκλείδιες αρτηρίες στη συνέχεια εξέρχονται από τον τράχηλο περνώντας από την άνω επιφάνεια της πρώτης πλευράς, οπισθίως της κλείδας σε στενή σχέση µε την κατώτερη µοίρα του βραχιονίου πλέγµατος. Αφού περάσουν το πλευρικό χείλος της πρώτης πλευράς οι αρτηρίες αυτές αποκαλούνται µασχαλιαίες. Παρότι η σπονδυλική αρτηρία είναι ο κύριος κλάδος της υποκλειδίου αρτηρίας που τροφοδοτεί την εγκεφαλική κυκλοφορία, οι υπόλοιποι κλάδοι µπορεί να γίνουν σηµαντικοί για την παράπλευρη κυκλοφορία σε περίπτωση στένωσης της σπονδυλικής αρτηρίας.

30 30 Εικόνα 7: Υποκλείδιες αρτηρίες και οι κλάδοι τους Κοινές Καρωτίδες Αρτηρίες Η δεξιά κοινή καρωτίδα εκφύεται από την ανώνυµο αρτηρία στη βάση του τραχήλου, ενώ η αριστερή κοινή καρωτίδα εκφύεται απευθείας από το αορτικό τόξο στο µεσοθωράκιο. Η ανατοµία των αυχενικών τµηµάτων των κοινών καρωτίδων αρτηριών είναι όµοια και στις δύο πλευρές. Οι κοινές καρωτίδες ανέρχονται στον αυχένα διερχόµενες µπροστά από τις εγκάρσιες αποφύσεις των αυχενικών σπονδύλων, διαχωριζόµενες από αυτούς από τον πρόσθιο σκαληνό, τους οπίσθιους αυχενικούς µύες και από τις συµπαθητικές αλύσους. Η κοινή καρωτίδα συνήθως διχάζεται στην έξω και την έσω καρωτίδα κοντά στο άνω κέρας του θυρεοειδούς χόνδρου (περίπου στο ύψος του Α2-Α3 σπονδύλου), παρότι υπάρχει σηµαντική διαφοροποίηση στο ύψος του καρωτιδικού διχασµού. Οι κοινές καρωτίδες διχάζονται στο ίδιο επίπεδο µόνο στο 28% των περιπτώσεων, σε 50% ο αριστερός διχασµός είναι ψηλότερα από τον δεξιό, το αντίθετο συµβαίνει στο υπόλοιπο 22% των περιπτώσεων. Κατά την διάρκεια της πορείας τους στον τράχηλο οι κοινές και οι έσω καρωτίδες περιβάλλονται από ένα ινώδες έλυτρο (το καρωτιδικό έλυτρο) που επίσης περιλαµβάνει την έσω σφαγίτιδα φλέβα και το πνευµονογαστρικό νεύρο, σχηµατίζοντας το αγγειονευρώδες δεµάτιο του τραχήλου Έξω Καρωτίδες Αρτηρίες Η έξω καρωτίδα αρτηρία είναι συνήθως µικρότερη και εκφύεται προσθίως και επί τα εντός, ανέρχεται περνώντας οπισθίως του κλάδου της κάτω γνάθου και επιπολής της στυλοειδούς απόφυσης. Παρέχει αιµάτωση στο πρόσωπο, το τριχωτό της κεφαλής, στο ρινοφάρυγγα, στο κρανίο και τις µήνιγγες κυρίως µέσω τεσσάρων οµάδων κλάδων (εικόνα 8): 1)πρόσθιοι κλάδοι (άνω θυρεοειδική, γλωσσική, προσωπική, εγκάρσια προσωπική) 2)οπίσθιοι κλάδοι (ινιακή και ωτιαία) 3)ανιόντες κλάδοι (ανιούσα φαρυγγική) και 4)τελικοί κλάδοι (επιπολής κροταφική, έσω γναθιαία). Αυτοί οι κλάδοι της έξω καρωτίδας είναι ιδιαίτερα σηµαντικοί για την εγκεφαλική κυκλοφορία σε περίπτωση καρωτιδικής ή σπονδυλικής αποφρακτικής νόσου, οπότε γίνονται σηµαντικές πηγές παράπλευρης κυκλοφορίας. Μια από τις πιο συχνές παράπλευρες οδούς συµπεριλαµβάνει περιφερικές αναστοµώσεις µεταξύ πτερυγουπερώϊων κλάδων της έσω γναθιαίας και ηθµοειδικών κλάδων της οφθαλµικής αρτηρίας. Άλλοι σηµαντικοί παράπλευροι οδοί περιλαµβάνουν αναστοµώσεις µεταξύ ρινοκογχικών κλάδων της προσωπικής αρτηρίας και κογχικών

ΑΓΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΗΣ -ΤΡΑΧΗΛΟΥ

ΑΓΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΗΣ -ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΑΓΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΗΣ -ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΦΩΤΗΣ Χ. ΤΖΕΡΜΠΟΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Στόχοι του μαθήματος Αντίληψη της προέλευσης των αρτηριών της κεφαλής και του τραχήλου.

Διαβάστε περισσότερα

Κρανίο - Εγκέφαλος ανατομία

Κρανίο - Εγκέφαλος ανατομία Κρανίο - Εγκέφαλος ανατομία Οστά κρανίου από το πλάϊ Μετωπιαίο οστό Βρεγματικό οστό Σφηνοειδές οστό Κροταφικό οστό Ηθμοειδές οστό Άνω γνάθος Ινιακό οστό Κάτω γνάθος Οστά από εμπρός Μετωπιαίο οστό Βρεγματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ. Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph. Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ.

ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ. Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph. Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ. ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ. «Άγιος Σάββας» 28/9/2010 Κ.Οφ.Κ.Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι γνώσεις ενός Οφθαλμιάτρου

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος ΚΝΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ Περιβάλλονται και στηρίζονται με τις εγκεφαλικές και νωτιαίες μήνιγγες μεταξύ των οποίων περικλείεται ο υπαραχνοειδής χώρος γεμάτος

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος C.D.A. College Limassol 2014/2015

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος C.D.A. College Limassol 2014/2015 ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος C.D.A. College Limassol 2014/2015 Το Νευρικο Συστημα ελεγχει τις σωματικες δραστηριοτητες που απαιτουν ταχυτητα όπως οι μυικες συστολες και η ταχυτητα της εκκρισης

Διαβάστε περισσότερα

1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα

1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα 1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα 1.1. Νευρικό Σύστημα 1.1.1. Ανατομία του Νευρικού Συστήματος: Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα περιφερικό τμήμα (πίνακας 1, σχήμα 1). (α) Το κεντρικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου)

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) 01/35 Το Ερειστικό Σύστημα αποτελείται από: 1. Τα Οστά 2. Τις Αρθρώσεις 3. Τους Συνδέσμους 02/35 ΟΣΤΑ ΤΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ Σύνολο: 285 οστά

Διαβάστε περισσότερα

Το Συµπαθητικό Νευρικό Σύστηµα

Το Συµπαθητικό Νευρικό Σύστηµα Το Συµπαθητικό Νευρικό Σύστηµα Εισαγωγή Συµπαθητική Φυγόκεντρος Οδός Κεντρική Μοίρα (Εγκεφαλικό Σκέλος) Προγαγγλιακές Ίνες Μεταγαγγλιακές Ίνες Συµπαθητική Κεντροµόλος Οδός Το Συµπαθητικό Στέλεχος ή Συµπαθητική

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Θωρακικό τοίχωμα Κ. Αλπαντάκη Θώρακας Γενική επισκόπηση Σχετικοί όροι Θώρακας Θωρακικός κλωβός Θωρακικό τοίχωμα Θωρακική κοιλότητα Σχετικοί όροι Θώρακας Περιοχή του σώματος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΙΑ ΒΡΑΔΙΑ ΣΤΑ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ... «Ήταν μια χαρά μέχρι πριν από 1 ώρα» σας λέει με αγωνία η κόρη του 68χρονου που έχει έρθει στα επείγοντα όπου εργάζεστε.

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Λογοθεραπείας Τ.Ε.Ι. Ηπείρου-Σ.Ε.Υ.Π. Ιωάννινα

Τμήμα Λογοθεραπείας Τ.Ε.Ι. Ηπείρου-Σ.Ε.Υ.Π. Ιωάννινα Τμήμα Λογοθεραπείας Τ.Ε.Ι. Ηπείρου-Σ.Ε.Υ.Π. Ιωάννινα Πτυχιακή Εργασία Αξιολόγηση και Θεραπεία της Δυσφαγίας στα πλαίσια της Αφασίας Επόπτης: Χριστοδουλίδης Παύλος Σπουδαστές: Γώρου Ουρανία Καπουνάς Δημήτριος

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη αντιµετώπιση της νόσου των καρωτίδων στους ηλικιωµένους

Σύγχρονη αντιµετώπιση της νόσου των καρωτίδων στους ηλικιωµένους Σύγχρονη αντιµετώπιση της νόσου των καρωτίδων στους ηλικιωµένους Αδαµαντία Α. Πολυδώρου Εδικ. Καρδιολόγος 251 Γ.Ν.Αεροπορίας Τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια σύµφωνα µε την µελέτη Rochester αυξάνουν µε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΚΝΣ: πολυσύνθετο σύστηµα πολλές από τις λειτουργίες του αδιευκρίνιστες Πρώτες ανατοµικές µελέτες Αριστοτέλης και Γαληνός

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης. Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης 2015

Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης. Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης 2015 Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης 2015 Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης Άνδρας, 67 ετών Καταγωγή: Γεωργία Γενική εφημερία Αιτία εισόδου:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος

Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος Ι. Γενικά Α. Η κοιλία είναι το τµήµα του κόρµου που βρίσκεται µεταξύ του θώρακα (διάφραγµα) προς τα πάνω και της πυέλου (είσοδο της µικρής πυέλου) προς τα κάτω. Η πύελος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΤΩΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΤΩΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΤΩΜΑΤΟΣ Άσκηση 1 η 1. Εκδορά τραχήλου 2. Περιτονίες του τραχήλου 3. Έξω σφαγίτιδα φλέβα 4. Δερµατικοί κλάδοι αυχενικοί πλέγµατος 1. Εκδορά θώρακα 2. Θωρακοδελτοειδές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ Ι (ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ Ι (ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ Ι (ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο (AEE) είναι κάθε κλινικό σύνδρομο,

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ Αποτελεί τον μυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορμού με κύριο οστικό στοιχείο τους σπονδύλους και την παράλληλη συμβολή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ Το όριο σπλαγχνικού και εγκεφαλικού κρανίου είναι η γραµµή που περνάει από: Ριζορρίνιο - υπερκόγχιο χείλος - ζυγωµατικό τόξο - έξω ακουστικό πόρο Ποιο είναι το σωστό:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ (ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ ΙΕΡΟ) ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ Μεγαλύτεροι σε μέγεθος και όγκο, με κοντούς και παχείς αυχένες, ευρύτερες

Διαβάστε περισσότερα

ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους. Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος

ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους. Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος Τιπεριλαμβάνει; Ρινική κοιλότητα Φάρυγγας Λάρυγγας Τραχεία Βρογχιόλια Βρόγχοι Κυψελίδες Όριοανώτερου κατώτερουασ Φωνητικές χορδές Λάρυγγας

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ

Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ Γιατί μιλάμε για συζυγείς κινήσεις των οφθαλμών? Αν τα μάτια δεν παρουσίαζαν «συζυγή», δηλ. σύγχρονη κίνηση θα κινούνταν άσκοπα προς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι Μάθημα 1ο ΘΩΡΑΚΑΣ ΚΟΙΛΙΑ ΠΥΕΛΟΣ-ΠΕΡΙΝΕΟ ΡΑΧΗ Ροβίθης Μιχαήλ 500 Π.Χ Εισαγωγή στην Ανατομία 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης Ανά----- τομή Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ Guidelines of American Heart Association/American Stroke Association 2013 EFNS Guidelines 2011 Royal College of Physicians National Clinical Guidelines

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ: 2013 2014 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ: 2013 2014 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ: 2013 2014 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Πιλοτική Εφαρμογή του Διαγνωστικού Εργαλείου «Λόγος Αφασία» σε

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό Ερωτήσεις θεωρίας 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό 1. Ποια είναι τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού; Τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού είναι ο επιθηλιακός, ο μυικός, ο

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική οδός. Έξω γονατώδες σώµα. Οπτική ακτινοβολία

Οπτική οδός. Έξω γονατώδες σώµα. Οπτική ακτινοβολία Όραση Γ Όραση Οπτική οδός Έξω γονατώδες σώµα Οπτική ακτινοβολία Οπτικό χίασµα: Οι ίνες από το ρινικό ηµιµόριο περνούν στην αντίπλευρη οπτική οδό ενώ τα κροταφικά ηµιµόρια δεν χιάζονται. Εποµένως κάθε οπτική

Διαβάστε περισσότερα

1 η ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2008 - ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ

1 η ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2008 - ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ Ο σπερµατικός πόρος χιάζεται µε τον ουρητήρα Ο σπερµατικός πόρος χιάζεται µε τα έσω λαγόνια αγγεία Ο σπερµατικός πόρος χιάζεται µε τα κοινά λαγόνια αγγεία Η ΣΩΣΤΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Νευρολόγος, Διευθυντής ΕΣΥ, Νοσοκομείο Ερυθρός Σταυρός. Νευρολόγος, Καθηγητής Νευρολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Νευρολόγος, Διευθυντής ΕΣΥ, Νοσοκομείο Ερυθρός Σταυρός. Νευρολόγος, Καθηγητής Νευρολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Ευρετήριο Ομιλητών Αβραμίδης Θ. Νευρολόγος, Διευθυντής ΕΣΥ, Νοσοκομείο Ερυθρός Σταυρός Αρτέμης Ν. Νευρολόγος, Καθηγητής Νευρολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Βαδικόλιας Κ. Νευρολόγος, Επίκουρος

Διαβάστε περισσότερα

Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση

Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση Αθανάσιος Μανώλης Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής Ασκληπιείου Βούλας, Αναπληρωτής Καθηγητής Καρδιολογίας Emory University, Ατλάντα, ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτά Εγκεφαλικά Νεύρα

Μεικτά Εγκεφαλικά Νεύρα Μεικτά Εγκεφαλικά Νεύρα Εισαγωγή Τρίδυµο Νεύρο (V) Πυρήνες του Τριδύµου Νεύρου Οφθαλµικό Νεύρο (V 1 ) Άνω Γναθικό Νεύρο (V 2 ) Κάτω Γναθικό Νεύρο (V 3 ) Γάγγλια του Τριδύµου Νεύρου Προσωπικό Νεύρο (VΙΙ)

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Τα οστά είναι μια στερεά μορφή συνδετικού ιστού, σχηματίζουν το μεγαλύτερο μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Αιµορραγία. Η αιµορραγία αυτή προέρχεται από τη διατοµή µιας φλέβας και

Αιµορραγία. Η αιµορραγία αυτή προέρχεται από τη διατοµή µιας φλέβας και Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 55-62 Αιµορραγία Στο κυκλοφορικό σύστηµα του ενήλικα ανθρώπου υπάρχουν έξι λίτρα περίπου αίµατος, το οποίο µεταφέρει στα κύτταρα των ιστών

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού. Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ

Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού. Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ Οφθαλμικός κόγχος Εξωφθάλμιοι βολβοκινητικοί μύες Άνω ορθός Κάτω ορθός Έσω ορθός Έξω ορθός Άνω λοξός Κάτω λοξός

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ

Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Σχηµατισµός Παράπλευροι Κλάδοι του Ιερού Πλέγµατος Μυϊκοί Παράπλευροι Κλάδοι Δερµατικοί Παράπλευροι Κλάδοι Σπλαγχνικοί Παράπλευροι Κλάδοι Τελικοί Κλάδοι του

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ Η ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ

Ο ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ Η ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Ο ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ Η ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛ.ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α.Π.Θ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Διευθυντής ο Καθηγητής Γ.Ανωγειανάκις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Β ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ

ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Β ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Β ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΕΠΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟ ΙΩΝ (ΑΕΕ) ΣΤΗ ΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Οι επιπτώσεις των

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ :ΔΥΣΑΡΘΡΙΑ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ

ΘΕΜΑ :ΔΥΣΑΡΘΡΙΑ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΜΑ :ΔΥΣΑΡΘΡΙΑ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ Υπεύθυνη καθηγήτρια : Μ.ΙΓΝΑΤΙΟΥ Επιμέλεια : Πολίτη Κωνσταντίνα Α.Μ 11558 ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2013 Περιεχόμενα Ευχαριστίες... 4 Εισαγωγή... 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ...

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ Κλινικές εφαρμογές 4 Αιμοδυναμική μελέτη Doppler 1. Αγγεία κοιλιάς 2. Περιφερικά αγγεία Κ. Χατζημιχαήλ Υπερηχοτομογραφία Μορφολογική μελέτη Αιμοδυναμική μελέτη Doppler

Διαβάστε περισσότερα

Εγκεφαλικές συζυγίες. Μαρία Σουλή Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος

Εγκεφαλικές συζυγίες. Μαρία Σουλή Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος Εγκεφαλικές συζυγίες Μαρία Σουλή Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος ΙΙ. Οπτικό νεύρο οπτική οξύτητα (φώς, αντικείμενα, ειδικοί πίνακες) ΔΔ Διαθλαστικές ανωμαλίες Ελάττωση της διαφάνειας των διαθλαστικών μέσων Βλάβη

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α.Τ.Ε.Ι

ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α.Τ.Ε.Ι ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α.Τ.Ε.Ι ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ - ΜΙΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΟΠΤΗΣ : Ζηδιανάκης Ζαχαρίας Ειδικός Παθολόγος Επίκουρος

Διαβάστε περισσότερα

Υποφλοιϊκοί και στελεχιαίοι πυρήνες

Υποφλοιϊκοί και στελεχιαίοι πυρήνες Υποφλοιϊκοί και στελεχιαίοι πυρήνες Σχεδιασµός κινήσεων Παρακολούθηση της κίνησης ηµιουργία κινητικών προγραµµάτων Εκµάθηση επιδέξιων κινήσεων Βασικά γάγγλια κέλυφος Κερκοφόρος πυρήνας Ωχρά σφαίρα Ωχρά

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΡΟΣ Α

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΡΟΣ Α ΜΕΡΟΣ Α 01/30 1. Οργάνωση του νευρικού συστήµατος Βασικές λειτουργίες των συνάψεων και των νευροδιαβιβαστικών ουσιών 2. Αισθητικοί υποδοχείς 3. Πόνος, κεφαλαλγία και αίσθηση του θερµού 4. Αντανακλαστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ. 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ.

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ. 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ. (α) Να ονομάσετε τα αγγεία Α και Β. (β) Πώς είναι προσαρμοσμένο το αγγείο Γ για να έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Κάθε χρόνο περίπου 200.000 νέοι ασθενείς διαγιγνώσκονται με Ανεύρυσμα Κοιλιακής Αορτής. Είναι γνωστό επίσης, ότι η ρήξη του Ανευρύσματος Κοιλιακής Αορτής οδηγεί σε ποσοστό τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. H άρθρωση του ώμου

5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. H άρθρωση του ώμου 5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ H άρθρωση του ώμου Μαθητής Μ. Γεώργιος Ανατομία ώμου Τα κύρια οστά του ώμου είναι το βραχιόνιο και η ωμοπλάτη.η αρθρική κοιλότητα προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορία του αίµατος

Κυκλοφορία του αίµατος Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 46-54 Κυκλοφορία του αίµατος Η µεταφορά του οξυγόνου από τους πνεύµονες σε όλα τα µέρη του ανθρώπινου οργανισµού εξασφαλίζεται µε τη λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Αορτοστεφανιαία παρακάμψη ή Bypass

Αορτοστεφανιαία παρακάμψη ή Bypass Αορτοστεφανιαία παρακάμψη ή Bypass Είναι γνωστό ότι η στεφανιαία νόσος οφείλεται σε στενώσεις των στεφανιαίων αρτηριών. Η εγχειρητική τεχνική παράκαμψης των στεφανιαίων στενώσεων ονομάζεται αορτοστεφανιαία

Διαβάστε περισσότερα

Αυχενική μοίρα σπονδυλικής στήλης Ινιακό οστό Σπονδυλικές & κρανιοσπονδυλικές διαρθρώσεις. Παρουσίαση: Πιάγκου Μάρα

Αυχενική μοίρα σπονδυλικής στήλης Ινιακό οστό Σπονδυλικές & κρανιοσπονδυλικές διαρθρώσεις. Παρουσίαση: Πιάγκου Μάρα Αυχενική μοίρα σπονδυλικής στήλης Ινιακό οστό Σπονδυλικές & κρανιοσπονδυλικές διαρθρώσεις Παρουσίαση: Πιάγκου Μάρα Άθροισμα βραχέων οστών - 33-34 σπόνδυλοι στο ραχιαίο τμήμα μέσου επιπέδου κορμού 24 κινητοί

Διαβάστε περισσότερα

Κρανιοεγκεφαλικές Κακώσεις (ΚΕΚ)

Κρανιοεγκεφαλικές Κακώσεις (ΚΕΚ) Κρανιοεγκεφαλικές Κακώσεις (ΚΕΚ) Επίπτωση ΚΕΚ ~ 4 εκατομμύρια το έτος στις ΗΠΑ ~ 450.000 χρειάζονται νοσηλεία 75.000 θάνατοι Το κύριο αίτιο θανάτου στις ηλικίες 15-40 ετών Κύριο αίτιο αναπηρίας Στην πλειοψηφία

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

Υπερηχοτομογραφικη. αρθρο ανασκοπησησ

Υπερηχοτομογραφικη. αρθρο ανασκοπησησ Ανδριανάκη Αικατερίνη Ιατρός Ακτινολόγος Ηράκλειο Κρήτης Υπερηχοτομογραφικη απεικονιση του πεουσ αρθρο ανασκοπησησ MEΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η υπερηχοτομογραφία συμπεριλαμβανομένης και της χρήσης του έγχρωμου Doppler,

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Το σύνδροµο του καρπιαίου σωλήνα είναι µία συνήθης αιτία πόνου και διαταραχής της αισθητικότητας στα χέρια. Οφείλεται σε πίεση του µέσου νεύρου στην περιοχή του καρπού. Στην περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία 12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0 Στρογγυλό Τραπέζι: Συγγενείς καρδιοπάθειες ενηλίκων- πνευµονική υπέρταση ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία Κωνσταντίνος Θωµαϊδης, Γ.Ν. «Γ.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΥ 001 -Υγεία και Τεχνολογία. Για να σε βλέπω καλύτερα (Αξονική Τοµογραφία)

ΗΜΥ 001 -Υγεία και Τεχνολογία. Για να σε βλέπω καλύτερα (Αξονική Τοµογραφία) ΗΜΥ 001 -Υγεία και Τεχνολογία Για να σε βλέπω καλύτερα (Αξονική Τοµογραφία) Η ιστορία του Ρ.Μ. Ο Ρ.Μ. ένοιωσε την καρδιά του να χτυπά σε ξέφρενο ρυθµό! οκίµασε να τρέξει προς το µέρος της Κ.Μ. για να την

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Ε.Υ.Π. Ηπείρου - Τμήμα Λογοθεραπείας. Πτυχιακή Εργασία

Σ.Ε.Υ.Π. Ηπείρου - Τμήμα Λογοθεραπείας. Πτυχιακή Εργασία Σ.Ε.Υ.Π. Ηπείρου - Τμήμα Λογοθεραπείας Πτυχιακή Εργασία Θέμα: Οι λειτουργίες του εγκεφάλου και οι γνωστικές λειτουργίες στις ειδικές αναπτυξιακές μαθησιακές δυσκολίες Όνομα: Σαχπατζίδου Πελαγία (Α.Μ. 12755)

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα Πρόλογος συγγραφέων... 7 Εισαγωγή... 9 Πώς να διαβάσετε αυτό το βιβλίο... 11 Απλές συμβουλές για την ώρα των εξετάσεων... 13 Υποχρεώσεις του βοηθού ιατρικών συσκευών απεικονίσεων... 15 Κατάλογος

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ

ΦΥΣΙΟ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ ΦΥΣΙΟ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ Α1-Α7 ΑΜΣΣ Μοίρες της ΣΣ Θ1-Θ12 ΘΜΣΣ Ο1-Ο5 ΟΜΣΣ Κόκκυγας Ι1-Ι5 Ιερά μοίρα Υπερηχογράφημα κύησης: Σπονδυλική στήλη εμβρύου Ανατομία ΑΜΣΣ Α1 άτλας Εγκάρσιο τρήμα Α4 εκ των άνω Σώμα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Μία από της σημαντικότερες παθήσεις που αλλοιώνουν την ποιότητα της ζωής του ανθρώπου, στην ώριμη ηλικία, είναι και η σπονδυλική

Διαβάστε περισσότερα

Είναι η σύνδεση δύο ή περισσότερων οστών με τη συμμετοχή ενός μαλακότερου ιστού

Είναι η σύνδεση δύο ή περισσότερων οστών με τη συμμετοχή ενός μαλακότερου ιστού Αρθρώσεις Είναι η σύνδεση δύο ή περισσότερων οστών με τη συμμετοχή ενός μαλακότερου ιστού Ανάλογα με το είδος αυτού του ιστού και τον τρόπο συμμετοχής του, καθορίζεται η κινητικότητα των οστών που συνδέονται.

Διαβάστε περισσότερα

11:00-11:30 Χρήση σκιαγραφικών: Ενδείξεις και επιπλοκές Ν. Ρούσας 11:30-12:00 Τρισδιάστατη υπερηχογραφική απεικόνιση Δ. Καρδούλας

11:00-11:30 Χρήση σκιαγραφικών: Ενδείξεις και επιπλοκές Ν. Ρούσας 11:30-12:00 Τρισδιάστατη υπερηχογραφική απεικόνιση Δ. Καρδούλας ΜΑ01: Βασικές αρχές Εισαγωγή στους υπερήχους (10 ώρες) Υπεύθυνος Καθηγητής: Διδάσκοντες:, Α. Κουτσιαρής,, Μ. Ξένος, Παρασκευή, 02/10/2015 16:00 18:00 Εισαγωγή στη ρευστομηχανική Μ. Ξένος 18:00 20:00 Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:./ /2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10: Αισθητήρια όργανα - αισθήσεις ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος

Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος Στέφανος Φοινίτσης - Αορτίτις Απεικόνιση 31 Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος Λέκτορας Α.Π.Θ. Η αορτίτιδα ορίζεται ως φλεγμονή του τοιχώματος της αορτής. Αιτιολογικά ταξινομείται σε δύο μεγάλες ομάδες:

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org Περιφερική Αγγειοπάθεια Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

www.cirse.org Περιφερική Αγγειοπάθεια Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Περιφερική Αγγειοπάθεια Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org Cardiovascular and Interventional Radiological Society of Europe Cardiovascular and Interventional

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ

ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ X. ΓΡΑΪΔΗΣ, Δ. ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ, Β. ΚΑΡΑΣΑΒΙΔΗΣ, Ε. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, Γ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, Θ. ΜΠΙΤΣΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στη βιολογική μηχανική Κεφάλαιο 2 Εκβιομηχανική των οστών Οι διαφάνειες που ακολουθούν Η ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Για να περιγράψουμε τα

Διαβάστε περισσότερα

20-40% των ισχαιμικών ΑΕΕ οφείλονται σε νόσο καρωτίδων

20-40% των ισχαιμικών ΑΕΕ οφείλονται σε νόσο καρωτίδων Γ. Μπενέτος 1, Κ. Τούτουζας 1, Μ. Δρακοπούλου 1, Χ. Δεληγιάννη 2, Ι. Κουτάγιαρ 1, Κ. Σταθογιάννης 1, Χ. Γράσσος 1, Κ. Σπέγγος 2, Η. Σιώρης 3, Χ. Στεφανάδης 1 (1) Α Καρδιολογική Κλινική, Ιπποκράτειο Γενικό

Διαβάστε περισσότερα

Αυτόνοµο νευρικό σύστηµα

Αυτόνοµο νευρικό σύστηµα Αυτόνοµο νευρικό σύστηµα Το αυτόνοµο νευρικό σύστηµα νευρώνει όργανα των οποίων οι λειτουργία δεν εξαρτάται από την θέλησή µας, όπως είναι η καρδιά, οι λείοι µύεςτωναγγείωνκαιτωνσπλάχνωνκαιοιαδένες. Xωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

http://www.med.wayne.edu/diagradiology/anatomy_modules ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ - ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ

http://www.med.wayne.edu/diagradiology/anatomy_modules ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ - ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ http://www.med.wayne.edu/diagradiology/anatomy_modules ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ - ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΗΝΙΓΕΣ Ο εγκέφαλος και ο νωτιαίος μυελός περιβάλλονται απο τις μήνιγγες που είναι από έξω προς τα μέσα η σκληρά,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ ΑΜΠΡΑΧΙΜ ΣΑΡΑ-ΕΛΕΝΗ & ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΤΕΙΘ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: κ. ΚΑΡΑΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΣΑΒΒΑΤΩ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΔΙΑΣ Το καρδιαγγειακό

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ακτινολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Τα τελευταία 20 χρόνια, η Επεμβατική Ακτινολογία παρουσιάζει διαρκή εξέλιξη και αποτελεί μία πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλή ΙΙ. Ι. Μύες του προσώπου

Κεφαλή ΙΙ. Ι. Μύες του προσώπου Κεφαλή ΙΙ Ι. Μύες του προσώπου Α. Μιµικοί µύες (δερµατικοί) Εντοπίζονται µέσα στο υποδόριο ιστό Προσφύονται στο δέρµα του προσώπου Κινητική νεύρωση προσωπικό νεύρο (ΕΝ VII) Περιβάλλουν τα στόµια (σφηγκτήρες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Παρασκευή, 13 Φεβρουαρίου 2015

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Παρασκευή, 13 Φεβρουαρίου 2015 2 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Παρασκευή, 13 Φεβρουαρίου 2015 08:30-08:45 Καλωσόρισμα - Σκοπός του σεμιναρίου Θεωρητικό Mέρος 08:45-10:20 Ενότητα Α Βασικές αρχές υπερηχογραφικής διερεύνησης αγγειακού συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

Άνω Άκρο. Ι. Ώµική Ζώνη. Α. Οστά

Άνω Άκρο. Ι. Ώµική Ζώνη. Α. Οστά Άνω Άκρο Ι. Ώµική Ζώνη Α. Οστά 1. Ωµοπλάτη Η ωµογλήνη χρησιµεύει για την άρθρωση µε την κεφαλή του βραχιονίου Η κλειδική επιφάνεια του ακρωµίου είναι για την άρθρωση µε την κλείδα Η εντοµή της ωµοπλάτης

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D.

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία Μεταβολικές ασθένειες και άσκηση Άσκηση και αρτηριακή πίεση Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Καρδιά Καρδιά Η καρδιά είναι ένα μυϊκό όργανο

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Παθήσεις Θυρεοειδούς Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Η καρδιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στη δράση της θυρεοειδικής ορµόνης. Έτσι, η δυσλειτουργία του θυρεοειδούς µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Αγγειακές Ημέρες ΑΧΕΠΑ 2014 AXEPA Vascular Days 2014

Αγγειακές Ημέρες ΑΧΕΠΑ 2014 AXEPA Vascular Days 2014 Αγγειακές Ημέρες ΑΧΕΠΑ 2014 AXEPA Vascular Days 2014 12-13 Δεκεμβρίου 2014 Ξεν. PORTO PALACE Συγχρονα Θέματα Αγγειοχειρουργικής Current issues in vascular surgery Πρόεδρος Αντιπρόεδρος Κυριάκος Δ. Κτενίδης,

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΙΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΡΑΝΙΟΕΓΚΕΦΑΛΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ - ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗΣ ΠΑΡΑΛΥΣΗΣ. Ηµιπληγία, ιπληγία, Τετραπληγία, Αθετωσική Ε.Π. (έξω πυραµιδική) και Αταξική Ε.Π. 1.

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ - ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗΣ ΠΑΡΑΛΥΣΗΣ. Ηµιπληγία, ιπληγία, Τετραπληγία, Αθετωσική Ε.Π. (έξω πυραµιδική) και Αταξική Ε.Π. 1. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ - ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗΣ ΠΑΡΑΛΥΣΗΣ Μια γενικώς αποδεκτή ταξινόµηση είναι σήµερα του HAGBERG που στηρίζεται στην κλινική εικόνα και την τοπογραφική κατανοµή των κινητικών αναπηριών όπου διακρίνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ 8 ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μία παρακώλυση της ροής του αίµατος οφείλεται συχνά σε στένωση και µπορεί να σταµατήσει τη ροή του αίµατος µερικώς ή τελείως. Κάθε µία από

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΑΞΟΝΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ ΑΞΟΝΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΙΔΟΥ ΤΑΤΙΑΝΑ ακτινολόγος ΚΑΡΑΔΗΜΗΤΡΑΣ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ καρδιολόγος Τι είναι αξονική στεφανιογραφία; Είναι μέθοδος απεικόνισης των στεφανιαίων αγγείων με πολυτομικό αξονικό τομογράφο

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία ΑΜΣΣ. Α4 εκ των άνω Σώμα. Α1 άτλας. Εγκάρσιο τρήμα. Εγκάρσιο τρήμα σπονδυλική αρτ. & φλέβα. Νωτιαίος μυελός

Ανατομία ΑΜΣΣ. Α4 εκ των άνω Σώμα. Α1 άτλας. Εγκάρσιο τρήμα. Εγκάρσιο τρήμα σπονδυλική αρτ. & φλέβα. Νωτιαίος μυελός Τραύμα της ΑΜΣΣ Ανατομία ΑΜΣΣ Α1 άτλας Εγκάρσιο τρήμα Α4 εκ των άνω Σώμα οδόντας Α2 άξονας Νωτιαίος μυελός Εγκάρσιο τρήμα σπονδυλική αρτ. & φλέβα Ινιακή ατλαντο - αξονική ένωση Gerlock AJ, Heller RM, Kaye

Διαβάστε περισσότερα