Πίνακας περιεχομένων. Εισαγωγή. Ψυχογενής Ανορεξία. Θεραπεία της νευρικής ανορεξίας. Ψυχογενής Βουλιμία. Επιδημιολογία. Αιτιολογία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πίνακας περιεχομένων. Εισαγωγή. Ψυχογενής Ανορεξία. Θεραπεία της νευρικής ανορεξίας. Ψυχογενής Βουλιμία. Επιδημιολογία. Αιτιολογία"

Transcript

1 1

2 Πίνακας περιεχομένων Εισαγωγή Ψυχογενής Ανορεξία Θεραπεία της νευρικής ανορεξίας Ψυχογενής Βουλιμία Επιδημιολογία Αιτιολογία Οικογένεια και διατροφικές διαταραχές Εικόνα σώματος Χρήση ναρκωτικών ουσιών και κατανάλωση αλκοόλ στις διατροφικές διαταραχές Η συγκρότηση της εφηβικής ταυτότητας ΜΜΕ και διατροφικές διαταραχές Νεότερες εξελίξεις στην έρευνα των διατροφικών διαταραχών Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στη διάγνωση των διατροφικών διαταραχών 2

3 Εισαγωγή Οι Διαταραχές Λήψης Τροφής (ΔΛΤ) συνέθεσαν μία διακριτή κατηγορία στα ψυχιατρικά διαγνωστικά συστήματα τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, με την έκδοση του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου των Ψυχικών Διαταραχών (Diagnostic and Statistical Manual for Mental Disorders, American Psychiatric Association [APA]), αντανακλώντας την αυξημένη προσοχή που έλαβαν από κλινικούς και ερευνητές. Οι δύο κύριες νοσολογικές οντότητες που περιλαμβάνονται στη διαγνωστική κατηγορία των διαταραχών λήψης τροφής είναι η «ψυχογενής ανορεξία» και η «ψυχογενής βουλιμία». Η ψυχογενής ανορεξία και η ψυχογενής βουλιμία απειλούν σήμερα τη σωματική και ψυχική υγεία ενός συνεχώς αυξανόμενου αριθμού γυναικών. Η «ψυχογενής ανορεξία» (Ψ.Α.) χαρακτηρίζεται από προμελετημένη και σκόπιμη συμπεριφορά για την απώλεια βάρους με αποτέλεσμα τη σημαντική μείωσή του, από έντονη ενασχόληση με το φαγητό και το βάρος, από περίεργη συμπεριφορά σε σχέση με το φαγητό, από έντονο φόβο αύξησης βάρους, από διαταραχή της εικόνας σώματος και αμηνόρροια. Η πρακτική της αποκλίνουσας αυτής συμπεριφοράς ακολουθείται κυρίως κρυφά. Οι μισοί περίπου νοσούντες θα χάσουν βάρος μειώνοντας δραματικά την ποσότητα της προσλαμβανόμενης τροφής και κάποιοι θα υιοθετήσουν εξαντλητικά προγράμματα άσκησης. Οι υπόλοιποι θα ακολουθήσουν αυστηρές δίαιτες αλλά θα χάσουν τον έλεγχο και θα καταφύγουν σε επεισόδια υπερφαγίας τα οποία ακολουθούνται από συμπεριφορές κάθαρσης. Η «ψυχογενής βουλιμία» (Ψ.Β.) χαρακτηρίζεται από επανειλημμένα επεισόδια υπερφαγίας, δηλαδή την κατανάλωση ποσότητας φαγητού, μέσα σε μία διακριτή 3

4 περίοδο, που είναι σαφώς μεγαλύτερη από όση θα έτρωγαν οι περισσότεροι άνθρωποι κατά τη διάρκεια μιας παρόμοιας χρονικής περιόδου και κάτω από παρόμοιες περιστάσεις, συνοδευόμενη από αίσθηση έλλειψης ελέγχου και επανειλημμένη ακατάλληλη αντιρροπιστική συμπεριφορά για την αποφυγή απόκτησης βάρους. Οι έρευνες στην παγκόσμια βιβλιογραφία φανερώνουν ότι οι ΔΛΤ αυξάνονται ραγδαία και πλήττουν όλο και περισσότερες έφηβες και νεαρές ενήλικες γυναίκες. Εκτιμάται ότι το 5-10% όλων των γυναικών παρουσιάζουν κάποια μορφή διαταραχής λήψης τροφής (Διεθνής Ένωση για τις Διαταραχές Λήψης Τροφής, NEDA 2003). Τα νούμερα αυτά αυξάνονται όταν αναφερόμαστε σε νέες γυναίκες, καθώς εκτιμάται ότι το 10-15% κοριτσιών και γυναικών ηλικίας 9-19 ετών εμφανίζει κάποια μορφή διαταραχής λήψης τροφής. Η αύξηση της συχνότητας των διαταραχών λήψης τροφής φαίνεται να συνάγει με τις αλλαγές στην αναπαράσταση του γυναικείου σώματος από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης το οποίο γίνεται όλο και πιο αδύνατο. Ως «μέσα μαζικής ενημέρωσης» (ΜΜΕ) εννοούνται όλα τα διαθέσιμα μέσα με τα οποία μπορεί να ενημερωθεί ένα μεγάλο πλήθος ανθρώπων για παρελθόντα και τρέχοντα συμβάντα και χωρίζονται σε ασύγχρονα και σύγχρονα μέσα ενημέρωσης. Τα ΜΜΕ προβάλουν καθημερινά ένα γυναικείο πρότυπο, το οποίο συνδυάζει την κομψότητα, το καλλίγραμμο σώμα, το όμορφο πρόσωπο και την ευφυΐα. Οι σημερινές γυναίκες στη Δυτική κοινωνία, στην προσπάθειά τους να γίνουν όμορφες και αποδεκτές από το κοινωνικό τους περιβάλλον και να αποφύγουν την αρνητική κριτική από εξωτερικούς παράγοντες, οδηγούνται σε νοσηρές προσπάθειες αδυνατίσματος. Η σύγκρισή τους με τα μη ρεαλιστικά πρότυπα ομορφιάς είναι αναπόφευκτη και είναι πιθανό να οδηγήσει στη 4

5 δυσαρέσκεια για το σώμα, καθώς η απόσταση που τις χωρίζει από το τέλειο πρότυπο είναι συχνά μεγάλη, με αποτέλεσμα να χτίζονται οι νοσηρές βάσεις για την εμφάνιση των ΔΛΤ. Η έκθεση σε παραπλανητικά αψεγάδιαστα πρότυπα ομορφιάς δεν μπορεί από μόνη της να αποτελέσει αιτιολογικό παράγοντα εκδήλωσης των ΔΛΤ, αν δε διαμεσολαβηθεί μία σειρά νοητικών διεργασιών από την πλευρά του ίδιου του ευπαθούς ατόμου, ανάμεσα στα εξωτερικά ερεθίσματα και τη συμπεριφορά του. Οι διαταραχές λήψης τροφής, χαρακτηρίζονται από χρονιότητα, συννόσηση με άλλες ψυχικές διαταραχές και ψυχοκοινωνική έκπτωση, μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρές ιατρικές επιπλοκές και έχουν την υψηλότερη θνησιμότητα σε σχέση με τις υπόλοιπες ψυχικές διαταραχές. Η πρόληψη λοιπόν αυτών των διαταραχών κρίνεται απαραίτητη για την προαγωγή της δημόσιας υγείας. Με τον όρο «πρόληψη» εννοούμε κάθε συστηματική προσπάθεια με στόχο την τροποποίηση των παραγόντων που προάγουν, διατηρούν ή ενισχύουν προβλήματα όπως οι διαταραχές λήψης τροφής (NEDA, 2005). Ο τομέας της πρόληψης των διαταραχών λήψης τροφής έχει σημειώσει μεγάλη πρόοδο τις δύο τελευταίες δεκαετίες και ιδιαίτερα την τελευταία. Δεδομένης της μεγάλης συχνότητας των διαταραχών λήψης τροφής στα παιδιά και τους εφήβους, η επιλογή του πλαισίου του σχολείου και του πανεπιστημίου για την εφαρμογή προγραμμάτων πρόληψης είναι ιδανική. Τα προγράμματα πρόληψης διαταραχών λήψης τροφής στοχεύουν κυρίως στη μείωση των παραγόντων κινδύνου, την ενίσχυση των προστατευτικών παραγόντων και την εκπαίδευση για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης (Μαρινάκη, 2008). 1 1 Μαρινάκη, Δ.(2008) Η επίδραση των ΜΜΕ στις διαταραχές πρόληψης τροφής-ανάπτυξη 5

6 Ψυχογενής Ανορεξία Η έναρξη των φαινομένων ψυχογενούς ανορεξίας εμφανίζεται συνήθως στις ηλικίες μεταξύ 10 και 18. Ασθενείς εκτός του ηλικιακού αυτού φάσματος δεν αποτελούν τυπικές περιπτώσεις και οι διαγνώσεις θα πρέπει να εξετάζονται προσεκτικά. Μερικοί ανορεξικοί έτρωγαν επιλεκτικά ή είχαν δυσπεπτικά προβλήματα, πριν ακόμη από την ηλικία των 10. Ως επί το πλείστον, η πρακτική της αποκλίνουσας αυτής συμπεριφοράς, που ως στόχο έχει την απώλεια βάρους, ακολουθείται κρυφά. Οι άρρωστοι με ψυχογενή ανορεξία αρνούνται συνήθως να γευματίσουν με τις οικογένειές τους ή σε δημόσιους χώρους. Χάνουν βάρος, μειώνοντας δραστικά την πρόσληψη τροφής, ή μειώνοντας δυσανάλογα τις πλούσιες τροφές σε υδατάνθρακες και λίπη. Δυστυχώς, ο όρος "ανορεξία", που σημαίνει απώλεια της όρεξης, είναι παραπλανητικός, διότι η απώλεια όρεξης είναι κατά κανόνα σπάνια μέχρι τα προχωρημένα στάδια της διαταραχής. Ενδείξεις ότι οι ασθενείς σκέπτονται συνεχώς την τροφή, αποτελούν το πάθος τους για συλλογή συνταγών παρασκευή περίπλοκων γευμάτων για άλλους. Μερικοί ανορεξικοί δεν μπορούν να αντεπεξέρχονται συνέχεια στην εκούσια αυτοδέσμευση για περιορισμό της πρόσληψης τροφής και έτσι έχουν επεισόδια υπερφαγίας. Αυτά τα επεισόδια λαμβάνουν χώρα κατά κανόνα κρυφά και συνήθως τη νύκτα. Προκλητοί έμετοι συχνά ακολουθούν τα επεισόδια υπερφαγίας. Οι άρρωστοι κάνουν κατάχρηση προγραμμάτων πρόληψης. Μεταπτυχιακή διατριβή στα πλαίσια του ΠΜΣ στην Ψυχική Υγεία, Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Νοσηλευτικής. 6

7 υπακτικών και διουρητικών ακόμη προκειμένου να χάσουν βάρος. Κάποιες τελετουργικές ασκήσεις, η ποδηλασία, το περπάτημα, το τροχαδάκι και το τρέξιμο όλα σε υπερβολικό βαθμό αποτελούν συνήθεις δραστηριότητες (Kaplan and Sadocks, 2000 σ. 1003). 2 Οι ασθενείς με τη διαταραχή δηλώνουν περίεργη συμπεριφορά σε σχέση με το φαγητό. Κρύβουν παντού στο σπίτι φαγώσιμα και κουβαλάνε πολλές καραμέλες στις τσέπες και τις τσάντες τους. Ενώ τρώνε, προσπαθούν να βάλουν το φαγητό στις πετσέτες τους ή να το κρύψουν στην τσέπη τους. Τεμαχίζουν το κρέας τους μικρά κομμάτια και διαθέτουν πολύ χρόνο τακτοποιώντας τα κομμάτια-του φαγητού τους στο πιάτο τους. Εάν τους εκτεθεί αυτή η περίεργη συμπεριφορά, οι άρρωστοι συχνά απορρίπτουν ότι είναι περίεργη ή αρνούνται κατηγορηματικά να το συζητήσουν. Σε όλους τους ανορεξικούς υπάρχει ένας έντονος φόβος μήπως αποκτήσουν βάρος και γίνουν παχύσαρκοι, φόβος ο οποίος αναμφίβολα είναι συνυπεύθυνος για την έλλειψη ενδιαφέροντος για θεραπεία (και ακόμη, στην αντίσταση σε αυτήν). Άλλα ψυχιατρικά συμπτώματα της ψυχογενούς ανορεξίας που αναφέρονται συχνότερα στη βιβλιογραφία είναι η ιδεοψυχαναγκαστική συμπεριφορά, κατάθλιψη και άγχος. Οι ασθενείς έχουν την τάση να είναι άκαμπτοι και τελειοθηρικοί. Σωματικά συμπτώματα είναι συνηθισμένα, ιδιαίτερα επιγαστρική δυσφορία. Είναι συχνές οι ψυχαναγκαστικές κλοπές, συνήθως καραμελών και υπακτικών, αλλά σποραδικά ρούχων και άλλων αντικειμένων. (οπ. σ. 1004) Οι πάσχοντες από τη διαταραχή εμφανίζουν συχνά ελλιπή σεξουαλική 2 Kaplan, H, I., Sadock, B, J., Greeb, J,A.(2000).Ψυχιατρική,Ιατρικές εκδόσεις Λίτσας: Αθήνα. 7

8 προσαρμογή. Πολλοί έφηβοι με ψυχογενή ανορεξία χαρακτηρίζονται από καθυστερημένη ψυχοκοινωνική σεξουαλική ανάπτυξη, ενώ στους ενηλίκους η έναρξη της νόσου συνοδεύεται συχνά από μείωση των ερωτικών τους ενδιαφερόντων. Έχει σημανθεί και μία μικρή (έως και σπάνια) μερίδα ασθενών στα» οποίων το προνοσηρό ιστορικό αναφέρεται μία χωρίς αναστολές σεξουαλική συμπεριφορά ή χρήση ουσιών (ή και τα δύο) και οι οποίοι δεν παρουσιάζουν μείωση του σεξουαλικού τους ενδιαφέροντος μετά από την εκδήλωση της διαταραχής. Οι ασθενείς συνήθως εμφανίζονται στο γιατρό όταν τα αποτελέσματα της τακτικής τους γίνουν εμφανή. Καθώς η απώλεια βάρους παίρνει σοβαρές διαστάσεις, εμφανίζονται σωματικά σημεία όπως υποθερμία (μέχρι και 35 C), οίδημα, βραδυκαρδία. To DSM-IV αναγνωρίζει δύο τύπους ψυχογενούς ανορεξίας: τον περιοριστικό τύπο και τον τύπο με επεισόδια υπερφαγίας/καθαρτικό. Ο με επεισόδια υπερφαγίας/καθαρτικός είναι συχνός στους ανορεξικούς: Αφορά μέχρι και το 50% των περιστατικών. Κάθε ένας από τους δύο τύπους φαίνεται να έχει διακριτά χαρακτηριστικά ως προς το ιστορικό και την κλινική εικόνα. Άτομα με ανορεξία τύπου υπερφαγίας/καθαρτικών έχουν πολλά κοινά χαρακτηριστικά με πάσχοντες από ψυχογενή βουλιμία (και όχι ανορεξία). Τα άτομα με διαταραχή τύπου υπερφαγίας/καθαρτικού έχουν συνήθως παχύσαρκα μέλη σης οικογένειές τους, ενώ και οι ίδιοι έχουν ιστορικό μεγαλύτερου σωματικού βάρους από ότι είχαν (πριν την εκδήλωση της διαταραχής) σι πάσχοντες από περιοριστικού τύπου ανορεξία. Οι πάσχοντες από τύπου υπερφαγίας/καθαρτικού ανορεξία είναι πιθανότερο να σχετίζονται με χρήση ουσιών, διαταραχή ελέγχου των παρορμήσεων και διαταραχές 8

9 προσωπικότητας. Τα άτομα με περιοριστικού τύπου ψυχογενή ανορεξία περιορίζουν την επιλογή των τροφών τους, λαμβάνουν όσο το δυνατόν λιγότερες θερμίδες και χαρακτηρίζονται συχνά από ιδεοψυχαναγκαστικά φαινόμενα σχετικά με την τροφή και άλλα θέματα. Οι ασθενείς και των δύο τύπων υπεραπασχολούνται με το βάρος και την εικόνα του σώματος τους, ενώ ασκούνται πολλές ώρες την ημέρα και μπορεί να εκδηλώνουν περίεργη συμπεριφορά ως προς την πρόσληψη τροφής. Και οι δύο τύποι ασθενών μπορεί να είναι κοινωνικά απομονωμένοι και με μειωμένο σεξουαλικό ενδιαφέρον. Μερικοί πάσχοντες από ψυχογενή ανορεξία μπορεί να χρησιμοποιούν καθαρτικά χωρίς όμως να παρουσιάζουν τάσεις υπερφαγίας. Η ψυχογενής ανορεξία έχει υψηλά ποσοστά συνοσηρότητας με μείζονες καταθλιπτικές διαταραχές. Μείζων καταθλιπτική ή δυσθυμική διαταραχή έχει αναφερθεί σε ποσοστό μέχρι και 50% των ασθενών με ψυχογενή ανορεξία. Ο δείκτης αυτοκτονίας είναι υψηλότερος σε άτομα με ψυχογενή ανορεξία τύπου υπερφαγίας /καθαρτικό απ' ότι σε αυτούς με τον περιοριστικό τύπο. (σ.1005) Θεραπεία της νευρικής ανορεξίας Με δεδομένα τα περίπλοκα ψυχολογικά και σωματικά επακόλουθα της ψυχογενούς ανορεξίας, συνίσταται ένα ολοκληρωμένο θεραπευτικό πλάνο, που να περιλαμβάνει νοσηλεία, όταν απαιτείται, όπως και ατομική θεραπεία. Οι προσεγγίσεις με θεραπείες συμπεριφοράς διαπροσωπική και γνωσιακή πρέπει να συνυπολογίζονται, όπως και η φαρμακευτική αντιμετώπιση σε ορισμένες περιπτώσεις. Το πρώτο που λαμβάνεται υπόψη στη θεραπεία της ψυχογενούς 9

10 ανορεξίας είναι η διόρθωση της κατάστασης θρέψης του αρρώστου, επειδή η αφυδάτωση, η λιμοκτονία και οι διαταραχές ηλεκτρολυτών μπορεί να προκαλέσουν σοβαρό κίνδυνο στην υγεία και, σε μερικές περιπτώσεις, το θάνατο. Η απόφαση για νοσηλεία του αρρώστου βασίζεται στη σωματική του κατάσταση και στο βαθμό της απαιτούμενης δομής που θα εξασφαλίσει τη συνεργασία του. Γενικά, σε αρρώστους με ψυχογενή ανορεξία, που έχουν κάτω απ' το 20% του αναμενόμενου βάρους σε σχέση με το ύψος τους, συνιστάται νοσηλεία, ενώ σε αρρώστους με κάτω απ' το 30% του αναμενόμενου βάρους, απαιτείται ψυχιατρική νοσηλεία που κυμαίνεται από 2-6 μήνες. Τα προγράμματα ψυχιατρικής νοσηλείας για ασθενείς με ψυχογενή ανορεξία χρησιμοποιούν γενικά ένα συνδυασμό συμπεριφεριολογικής θεραπευτικής προσέγγισης, ατομικής ψυχοθεραπείας, εκπαίδευσης και θεραπείας οικογένειας και, σε μερικές περιπτώσεις, ψυχοτρόπων σκευασμάτων 3. Η επιτυχής θεραπεία εξαρτάται απ' την ικανότητα των μελών του προσωπικού να διατηρήσουν με τον ασθενή μία σταθερή αλλά υποστηρικτική προσέγγιση, συχνά μέσα από συνδυασμό θετικών (έπαινος) και αρνητικών (περιορισμός της άσκησης και της χρήσης υπακτικών) ενισχυτών. Ωστόσο, απαιτείται κάποια ευελιξία στο πρόγραμμα ώστε η θεραπεία να εξατομικεύεται και να ταιριάζει με τις ανάγκες και τις γνωσιακές ικανότητες του αρρώστου. Τελικά, για να πετύχει η θεραπεία μακροπρόθεσμα θα πρέπει ο άρρωστος να συμμετέχει σ' αυτή εκούσια. 3 Τελευταία χρησιμοποιούνται τα αντικαταθλιπτικά της ομάδας των SSRI καθώς και αντιψυχωσικά όπως η ρισπεριδόνη (risperdal), με αμφισβητούμενη αποτελεσματικότητα. Χρήσιμη φαίνεται πως αποδεικνύεται η χρήση ηρεμιστικών-αγχολυτικών λίγο πριν το γεύμα, ώστε να μειώνονται τα επίπεδα άγχους και να γίνεται καλύτερα ανεκτός ο φόβος που νοιώθουν οι ασθενείς στην εικόνα του φαγητού. 10

11 Οι περισσότεροι ασθενείς είναι αδιάφοροι ή και αντιστέκονται στην ψυχιατρική θεραπεία. Τους φέρνουν στο ιατρείο χωρίς τη θέλησή τους, συγγενείς και φίλοι που αγωνιούν. Σπάνια αποδέχονται τις συστάσεις για νοσηλεία χωρίς διαφωνίες και κριτική για το προσφερόμενο πρόγραμμα. Η έμφαση στα οφέλη, όπως η ανακούφιση απ' την αϋπνία και τα συμπτώματα και σημεία της κατάθλιψης, βοηθούν στο να πείσουν τον άρρωστο να εισαχθεί στο νοσοκομείο οικειοθελώς. Η υποστήριξη και η εμπιστοσύνη των συγγενών στη θεραπευτική ομάδα είναι ουσιαστικές όταν πρέπει να εκτελεστούν αυστηρές οδηγίες. 11

12 Ψυχογενής Βουλιμία Η ψυχογενής βουλιμία, η οποία είναι συχνότερη απ' την ψυχογενή ανορεξία, χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια πρόσληψης μεγάλων ποσοτήτων τροφών τα οποία συνοδεύονται απ' την αίσθηση έλλειψης ελέγχου. Τα επεισόδια υπερφαγίας σταματούν με κοινωνική διατάραξη ή σωματική δυσφορία όπως π.χ. κοιλιακό πόνο ή εμέτους ακολουθούμενα από αισθήματα ενοχής, κατάθλιψη και αυτό-αποστροφή. Το άτομο εμφανίζει επίσης επαναλαμβανόμενες αντιρροπιστικές συμπεριφορές, όπως κάθαρση (προκλητοί εμετοί, επαναλαμβανόμενη χρήση υπακτικών ή διουρητικών), νηστεία ή υπερβολική άσκηση για να αποτρέψει την απόκτηση βάρους. Αντίθετα απ' τους ασθενείς με ψυχογενή ανορεξία, αυτοί με ψυχογενή βουλιμία μπορεί να διατηρούν φυσιολογικό σωματικό βάρος. Σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια της ψυχογενούς βουλιμίας της τέταρτης έκδοσης του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου των Ψυχικών Διαταραχών (DSM-IV), τόσο τα επεισόδια υπερφαγίας, όσο και οι αντιρροπιστικές συμπεριφορές πρέπει να εμφανίζονται κατά μέσο όρο 2 φορές την εβδομάδα επί 3 μήνες. Επιπρόσθετα, τα άτομα με ψυχογενή βουλιμία αξιολογούν τον εαυτό τους με βάση το σχήμα και το βάρος του σώματός τους. Το DSM-IV προσθέτει μερικούς τύπους ψυχογενούς βουλιμίας. Στον καθαρτικό τύπο, το άτομο καταφεύγει τακτικά σε προκλητούς εμέτους ή σε κατάχρηση υπακτικών ή διουρητικών. Στο μη καθαρτικό τύπο, το άτομο συχνά κάνει χρήση άλλων απρόσφορων αντιρροπιστικών συμπεριφορών, όπως νηστεία και άσκηση, ώστε να 12

13 αποτρέψει την απόκτηση βάρους, αλλά όχι την κάθαρση. (Kaplan and Sadocks, 2000) Επιδημιολογία Η ψυχογενής βουλιμία εμφανίζεται συχνότερα σε σχέση με την ψυχογενή ανορεξία. Οι εκτιμήσεις για την ψυχογενή βουλιμία κυμαίνονται στο 1-3% των νεαρών γυναικών. Η ψυχογενής βουλιμία, όπως και η ψυχογενής ανορεξία, είναι σημαντικά συχνότερη στις γυναίκες απ' ότι στους άνδρες, αλλά η έναρξή της τοποθετείται μεταγενέστερα στην εφηβεία, σε σχέση με την ψυχογενή ανορεξία, ή στην πρώιμη ενήλικη ζωή. Σποραδικά συμπτώματα ψυχογενούς βουλιμίας, όπως μεμονωμένα επεισόδια υπερφαγίας και κάθαρσης, έχουν αναφερθεί μέχρι και στο 40% των γυναικών σε κολέγια. Αν και η ψυχογενής βουλιμία εμφανίζεται συνήθως σε φυσιολογικού βάρους νέες γυναίκες, μερικές φορές υποκρύπτεται ιστορικό παχυσαρκίας. (οπ σ.1011) Αιτιολογία Βιολογικοί παράγοντες. Μερικοί ερευνητές κατέβαλαν προσπάθειες να συνδέσουν τους κύκλους υπερφαγίας και κάθαρσης με διάφορους νευροδιαβιβαστές. Επειδή τα αντικαταθλιπτικά είναι συχνά ωφέλιμα στους ασθενείς με ψυχογενή βουλιμία, έχουν ενοχοποιηθεί η σεροτονίνη και η νοραδρεναλίνη. Τα επίπεδα ενδορφινών στο πλάσμα αυξάνονται σε μερικούς αρρώστους που έχουν ψυχογενή βουλιμία με εμέτους, οδηγώντας στην πιθανότητα ότι το αίσθημα ευεξίας μετά από έμετο, που βιώνουν ορισμένοι απ' αυτούς τους αρρώστους, μπορεί να οφείλεται στα αυξημένα επίπεδα ενδορφινών. 13

14 Κοινωνικοί παράγοντες. Οι ασθενείς με ψυχογενή βουλιμία, όπως και αυτοί με ψυχογενή ανορεξία, έχουν την τάση να επιτυγχάνουν και να αποκρίνονται στις κοινωνικές πιέσεις για λυγερόκορμα σώματα. Όπως οι ασθενείς με ψυχογενή ανορεξία, έτσι και πολλοί με ψυχογενή βουλιμία έχουν κατάθλιψη και αυξημένη συχνότητα οικογενούς κατάθλιψης. Ωστόσο, οι οικογένειες αυτών των ασθενών είναι γενικά διαφορετικές απ' τις οικογένειες αυτών με ψυχογενή ανορεξία. Οι σχέσεις στις οικογένειες των αρρώστων με ψυχογενή βουλιμία είναι λιγότερο στενές και με μεγαλύτερες συγκρούσεις απ' ότι στις οικογένειες των αρρώστων με ψυχογενή ανορεξία. Οι άρρωστοι με ψυχογενή βουλιμία περιγράφουν τις οικογένειες τους ως αδιάφορες και απορριπτικές. Ψυχολογικοί παράγοντες. Οι άρρωστοι με ψυχογενή βουλιμία, όπως και αυτοί με ψυχογενή ανορεξία, έχουν δυσκολίες με τις απαιτήσεις της εφηβείας. Ωστόσο, οι ασθενείς με ψυχογενή βουλιμία είναι περισσότερο εξωστρεφείς, θυμωμένοι και παρορμητικοί απ' ότι οι άρρωστοι με ψυχογενή ανορεξία. Σύνοδες καταστάσεις της ψυχογενούς βουλιμίας είναι η εξάρτηση από αλκοόλ, η κλεπτομανία και η συναισθηματική ευμεταβλητότητα (συμπεριλαμβανομένων και των αποπειρών αυτοκτονίας). Γενικά, οι άρρωστοι με ψυχογενή βουλιμία, σε σχέση με τους ασθενείς με ψυχογενή ανορεξία, βιώνουν την ανεξέλεγκτη πρόσληψη τροφής ως περισσότερο δυστονική 4 στο Εγώ, αναζητώντας έτσι πιο εύκολα βοήθεια. Στους αρρώστους με ψυχογενή βουλιμία λείπει ο έλεγχος του Υπερεγώ και το σθένος του Εγώ που έχουν οι αντίστοιχοι άρρωστοι με ψυχογενή ανορεξία. Οι δυσκολίες ελέγχου των παρορμήσεων των αρρώστων με ψυχογενή βουλιμία εκδηλώνονται 4 Γίνεται δηλαδή αποδεκτή με αρνητικά συναισθήματα. 14

15 συχνά με εξάρτηση από ουσίες και με αυτό-καταστροφικές σεξουαλικές σχέσεις, επιπλέον των επεισοδίων με πολυφαγία και χρήση καθαρτικών που αποτελούν τα κύρια χαρακτηριστικά της διαταραχής. Πολλοί άρρωστοι με ψυχογενή βουλιμία έχουν ιστορικά δυσκολιών αποχωρισμού από τα άτομα που τους φροντίζουν, όπως φαίνεται και από την απουσία μεταβατικών αντικειμένων 5 στην πρώιμη παιδική ηλικία. Πολλοί θεραπευτές έχουν παρατηρήσει οι άρρωστοι με ψυχογενή βουλιμία χρησιμοποιούν το σώμα τους ως μεταβατικό αντικείμενο. Η διαπάλη αποχωρισμού απ' το μητρικό πρόσωπο εκδηλώνεται με αμφιθυμία σχετικά με το φαγητό. Η πρόσληψη τροφής μπορεί να αναπαριστά την επιθυμία για συνταύτιση με το άτομο που τους φροντίζει, ενώ η αποβολή μπορεί να εκφράζει, ασυνείδητα, την επιθυμία για αποχωρισμό (Kaplan and Sadocks, 2000). 5 Σύμφωνα με τον Winnicott Ο όρος μεταβατικό αντικείμενο αναφέρεται στη χρήση οπουδήποτε αντικειμένου στο οποίο προσκολλάται το παιδί ανεξαρτήτως φύλλου. Πρόκειται για το πρώτο απόκτημα του παιδιού και συνήθως πρόκειται για μαλακά και απαλά αντικείμενα στα οποία έχει πρόσβαση ένα παιδί. Οι κοινές τους αυτές ιδιότητες επιτρέπουν την ανάκληση πρώιμων εμπειριών κρατήματος, ανακούφισης, ταίσματος, σε μια εποχή της ανάπτυξης όπου η εξάρτηση από την μητέρα είναι απόλυτη. Ως μεταβατικά φαινόμενα ορίζονται οι συμπεριφορές που ένα παιδί αναπτύσσει κυρίως όταν ετοιμάζεται να κοιμηθεί και είναι ζωτικής σημασίας επειδή το βοηθούν να κατευνάσει τους φόβους του και να παρηγορηθεί. 5 Πηγή: (accessed online ) 15

16 Οικογένεια και διατροφικές διαταραχές Υπάρχουν αρκετοί μύθοι γύρω από την σχέση της οικογένειας με την ανάπτυξη των διατροφικών διαταραχών. Ένας από αυτούς πρεσβεύει πως είναι η οικογένεια αυτή που δημιουργεί την διατροφική διαταραχή. Αυτός ο μύθος (ισχυρός όσο κι άλλος που μιλούσε για την οικογένεια που γεννάει την Σχιζοφρένεια) έχει χρησιμοποιηθεί κατά κόρον για να ενοχοποιήσει τους γονείς και να επιτείνει την ήδη πολύ δύσκολη οικογενειακή κατάσταση. Η οικογένεια δεν γεννάει την διατροφική διαταραχή στο βαθμό που οι διατροφικές διαταραχές είναι πολυπαραγοντικές νόσοι στις οποίες πλήθος παραγόντων εμπλέκονται στην αιτιοποαθογενειά τους (Βιολογικοί-γενετικοί, περιβαλλοντικοί, ψυχολογικοί, κοινωνικοί κλπ). Αυτό που έχει επιστημονικά αποδεχθεί είναι ότι οι οικογένειες αυτές παρουσιάζουν ορισμένα κοινά οικογενειακά σχήματα συμπεριφορών τα οποία χαρακτηρίζονται ως δυσλειτουργικά. Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι οι οικογένειες είναι ομάδες (ή συστήματα 6 ) αποτελούμενες από άτομα και είναι γνωστό από τη θεωρία 7 πως οι ομάδες αποτελούν κάτι που αναγνωρίζεται ως «μεγαλύτερο ή κατά άλλους διαφορετικό, από το απλό άθροισμα των μερών τους». Αυτό με άλλα 6 Σύμφωνα με την Συστημική προσέγγιση 7 Αναφερόμαστε στη θεωρία της Μορφολογικής Ψυχολογίας (Gestalt), για την οποία μπορείτε να βρείτε περισσότερα στον παρακάτω σύνδεσμό 16

17 λόγια σημαίνει δύο πράγματα: 1. Παρότι έχουν αναδειχθεί προφίλ γονέων των οποίων τα παιδιά πάσχουν από διατροφικές διαταραχές δεν θα πρέπει να συνδέονται με τις διαταραχές per se, αλλά μονάχα μέσα από τους ρόλους που ο καθένας πρεσβεύει μέσα στο οικογενειακό σύστημα. Για παράδειγμα όταν μια μητέρα χαρακτηρίζεται ως παθητική, η παθητικότητα της αποκτά νόημα στο βαθμό που το οικογενειακό σύστημα έχει αποδεχθεί την παθητικότητα της ως άρνηση να παίξει το ρόλο της ως μητέρα. Στα πλαίσια αυτά των πολύπλοκων μετασχηματισμών των οικογενειακών σχέσεων η οικογένεια αποφασίζει να αποδώσει τον ρόλο της μητέρας στην μεγαλύτερη κόρη. Στην περίπτωση αυτή έχουμε αντιστροφή των ρόλων μέσα στο οικογενειακό σύστημα, ένας μηχανισμός που αποδεδειγμένα συνεισφέρει στην διατήρηση του συμπτώματος. 2. Οι παρεμβάσεις μας πρέπει να αναδείξουν τα δυσλειτουργικά οικογενειακά σχήματα, τα οποία όπως προείπαμε δεν γεννούν αλλά σίγουρα συντηρούν το σύμπτωμα. Στη βάση των παραπάνω η ανακάλυψη των δυσλειτουργικών σχημάτων (τα οποία σε ακραίες αλλά δυστυχώς όχι και σπάνιες περιπτώσεις φτάνουν στο σημείο των χαοτικών σχέσεων) 8 αποκτά κεντρική σημασία για τους θεραπευτές των διατροφικών διαταραχών. Από την άλλη μεριά οδηγούν στην ενοχοποίηση των γονέων. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το να είσαι γονέας συνδέεται πολύ συχνά με 8 Χαοτικών από την άποψη ότι δεν έχουν πλέον καμιά δομή και ως εκ τούτου καμιά προβλεψιμότητα δημιουργώντας στα μέλη την αίσθηση της πλήρης απώλειας του ελέγχου. 17

18 αμφιθυμικά συναισθήματα τα οποία είναι αποτέλεσμα των υψηλών απαιτήσεων που απαιτεί ο ρόλος. Οι γονείς συχνά αμφιβάλουν για την ορθότητα της κρίσης και των παρεμβάσεων τους και έχουν την τάση να κατηγορούν τους εαυτούς τους για τις αρρώστιες των παιδιών τους. Αυτά τα συναισθήματα συχνά συνδέονται με βαθιές πεποιθήσεις ανεπάρκειας και ενοχών εν μέρει και εξαιτίας του μοντέρνου τρόπου ζωής. Ο μοντέρνος τρόπος ζωής παρουσιάζει δυο χαρακτηριστικά που επηρεάζουν σημαντικά τις παραπάνω δυναμικές: 1. Στερεί πολύτιμο χρόνο από τις σχέσεις γονέα-παιδιών και εν μέρει αντικαθιστά το κενό με υλικά ανταλλάγματα Κυριαρχείται από την επικράτηση των γονιδίων ως προσδιοριστικών παραγόντων της εκδήλωσης των ασθενειών. Έτσι οι γονείς συχνά αναπαριστούν την ασθένεια των παιδιών τους ως δικό τους λάθος στο βαθμό που η κληρονομική μεταβίβαση ελαττωματικών γονιδίων αποτελεί αιτιοκρατικό (και όχι συνπροσδιοριστικό) παράγοντα στην εμφάνιση της νόσου. Η πραγματικότητα βεβαίως υποδεικνύει ότι οι γενετικά μεταβιβαζόμενες νόσοι είναι εξαιρετικά σπάνιες, συχνά αναγνωρίζονται προγεννητικά 10 και δεν αφορούν τις διατροφικές διαταραχές. Αυτός λοιπών ο μηχανισμός της ενοχοποίησης των γονέων δημιουργεί περισσότερα προβλήματα στο βαθμό που στερεί από τους γονείς το βασικό τους 9 Αναφερόμαστε στην ευρύτατα διαδεδομένη πρακτική ορισμένων γονέων να καλύπτουν τα συναισθηματικά κενά των παιδιών τους με υλικά αγαθά και πλήθος άλλων παροχών (ακριβά σχολεία, διακοπές κλπ). 10 Για παράδειγμα η ινωκυστική νόσος ή η μεσογειακή αναιμία. 18

19 δικαίωμα και καθήκον, την ενεργή εμπλοκή και ευθύνη για την πορεία της ίασης των παιδιών τους. Η κλινική εμπειρία μας έχει δείξει πως οι γονείς προσέρχονται στη θεραπεία με αμφιθυμικά συναισθήματα στα οποία κυριαρχούν ο φόβος, η απελπισία, η οργή, η ντροπή. Σκεφτείτε πως αισθάνεται μια μητέρα στην οποία ανακοινώνεται πως ο έλεγχος της τροφής (κεντρικό χαρακτηριστικό που συγκροτεί την ταυτότητα της μάνας-τροφού) φεύγει απ τα χέρια της για να περάσει στην θεραπευτική ομάδα. Οι θεραπευτές των διατροφικών έχουν ως βασικό καθήκον την ψυχοεκπαίδευση των γονέων προς την κατεύθυνση της αποενοχοποίησης και της ενεργής εμπλοκής της οικογένειας στην κατεύθυνση της ίασης. 19

20 Εικόνα σώματος Η εικόνα σώματος είναι κάτι περισσότερο από την νοητική απεικόνιση του σώματος μας. Σχετίζεται με την αντίληψη, τις πεποιθήσεις, τις σκέψεις, τις συμπεριφορές και τα συναισθήματα που αφορούν την εμφάνιση μας. Δεν είναι στατική και μόνιμη, αλλά αλλάζει και επηρεάζεται από την διάθεση, τις εμπειρίες μας και το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούμε. Η εικόνα που έχουμε για το σώμα μας δημιουργείται σταδιακά από τα πρώτα κιόλας χρόνια της ζωής μας και είναι αλληλένδετη με το οικογενειακό μας περιβάλλον, αλλά και με τις κοινωνικές αντιλήψεις σχετικά με το ιδανικό σώμα. Με λίγα λόγια αρχίζουμε να βλέπουμε τον εαυτό μας και το σώμα μας αρχικά μέσα από τα μάτια των γονιών μας και στη συνέχεια μέσα από τους φίλους ή τους συνομήλικους μας. Ωστόσο, πολλές φορές ο τρόπος που ένας άνθρωπος αντιλαμβάνεται τον εαυτό του μπορεί να είναι διαφορετικός από την εικόνα που έχουν οι άλλοι για αυτόν. Προκειμένου να εξακριβώσετε τι εικόνα έχετε για το σώμα σας μπορείτε να αναρωτηθείτε : Υπάρχουν μέρη του σώματος σας που δεν σας αρέσουν ; Είναι περισσότερα τα σημεία του σώματος σας που δεν σας αρέσουν, σε σχέση με εκείνα που σας αρέσουν ; 20

21 Ανησυχείτε για το τι σκέφτονται οι άλλοι για την εμφάνιση σας ; Αποφεύγετε συγκεκριμένους χώρους ή κοινωνικές περιστάσεις, εξαιτίας της εμφάνισης σας ; Περνάτε πολύ ώρα στον καθρέφτη προσπαθώντας να βελτιώσετε την εμφάνιση σας ή ξοδεύετε αρκετά χρήματα αγοράζοντας προϊόντα ομορφιάς ; Τα συναισθήματα που έχετε για το σώμα σας δυσκολεύουν την καθημερινότητα σας ; Συχνά η αρνητική εικόνα σώματος επηρεάζει την αυτοπεποίθηση, γεγονός που σημαίνει ότι το άτομο νιώθει ανεπαρκές, ότι δεν αξίζει. Είναι πολύ δύσκολο να αγαπάς το ποιός είσαι αν δεν σου αρέσει το σώμα που έχεις! Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι άνθρωποι με αρνητική εικόνα σώματος να έχουν πολύ έντονο άγχος στις διαπροσωπικές τους σχέσεις, καθώς πιστεύουν ότι οι άλλοι θα τους απορρίψουν ή θα τους γελοιοποιήσουν και συχνά αποφεύγουν την διαπροσωπική επαφή και τις κοινωνικές εκδηλώσεις. Όσο όμως βρίσκονται σε μία μόνιμη φάση αποφυγής, τόσο αυξάνονται τα συναισθήματα της μοναξιάς, της ντροπής και της αυτοαπόρριψης. Αρκετοί άνθρωποι με αρνητική εικόνα σώματος εμφανίζουν μειωμένη απόδοση στην εργασία τους και στην επαγγελματική τους εξέλιξη, λόγω της χαμηλής τους αυτοεκτίμησης και συχνά αποφεύγουν τις ερωτικές επαφές και σχέσεις. Μία χρόνια αρνητική εικόνα σώματος οδηγεί στην εμφάνιση συμπτωμάτων κατάθλιψης, όπου τα συναισθήματα της απελπισίας και της ματαιότητας γίνονται πιο έντονα, με συνέπεια να εντείνεται η αρνητική κριτική γύρω από το σώμα. Αυτός 21

22 είναι ο φαύλος κύκλος της απόγνωσης. Συχνά μάλιστα κάποιοι στην προσπάθεια τους να αλλάξουν το σώμα του, πχ να είναι πιο αδύνατοι, αποκτούν εξεζητημένες διατροφικές συνήθειες ή μπαίνουν στην διαδικασία του περιορισμού της τροφής, που οδηγεί σε υπερφαγίες και στην προσπάθεια τους να ανακτήσουν τον έλεγχο αρχίζουν να χρησιμοποιούν συνήθειες εκκαθάρισης. Η αρνητική εικόνα σώματος συνδέεται άμεσα άλλωστε με τον κίνδυνο εμφάνισης διατροφικής διαταραχής. Η εικόνα λοιπόν που έχουμε για το σώμα μας και την εμφάνιση μας είναι πολύ σημαντική για την συναισθηματική και ψυχολογική μας υγεία, καθώς και την εξασφάλιση μιας ποιοτικής καθημερινότητας. Είναι πολύ σημαντικό να θυμάται κανείς ότι δεν είναι όλα τα σώματα ίδια, ούτε είναι δυνατόν να γίνουν ίδια. Η εικόνα που έχουμε για το σώμα μας, είναι η εικόνα που έχουμε και για τον εαυτό μας. Αξίζει λοιπόν να κοιτάξετε ξανά το σώμα σας και εκτός ίσως από τις κατηγορίες και την κριτική που του ασκείτε για τις ατέλειες του, αναλογιστείτε πόσα καλά πράγματα το συγκεκριμένο σώμα σας έχει βοηθήσει να καταφέρετε μέχρι τώρα και πόσο σας βοηθάει να ανταπεξέλθετε στην δύσκολη καθημερινότητα σας. Ίσως τότε αρχίσετε να το αντιλαμβάνεστε περισσότερο σαν έναν πιστό σας φίλο και λιγότερο σαν έναν εύκολο εχθρό. ( Σταυρουλάκη, 2011) 22

23 Χρήση ναρκωτικών ουσιών και κατανάλωση αλκοόλ στις διατροφικές διαταραχές Η χρήση ναρκωτικών ουσιών και η κατανάλωση αλκοόλ είναι συχνό φαινόμενο σε άτομα που πάσχουν από διατροφικές διαταραχές. Οι περισσότερες μελέτες συνηγορούν ότι η εξάρτηση από ουσίες είναι πιο συχνή στην περίπτωση της νευρικής βουλιμίας και της αδηφαγικής διαταραχής, ενώ συναντιέται πιο σπάνια σε περιστατικά νευρικής ανορεξίας, κυρίως λόγω της τελειομανίας και του αυστηρού ελέγχου που χαρακτηρίζουν την συγκεκριμένη διαταραχή. Στην προσπάθεια τους να ανακαλύψουν τους λόγους που ορισμένα άτομα με διατροφική διαταραχή είναι πιο επιρρεπή στην απόκτηση εθισμών, οι ερευνητές εστιάστηκαν στην μελέτη χαρακτηριστικών της προσωπικότητας, του οικογενειακού και κοινωνικού περιβάλλοντος, καθώς και των βιολογικών παραγόντων. Φαίνεται λοιπόν ότι οι άνθρωποι που εμφανίζουν συννοσυρότητα δυσκολεύονται να ελέγξουν την συμπεριφορά τους, είναι πιο παρορμητικοί, στερούνται την ικανότητα να αναλογιστούν τις συνέπειες των πράξεων τους, έχουν πολύ ελαστικά όρια και αναζητούν την καινοτομία. Οι έντονες εναλλαγές στην διάθεση και ο θυμός τους οδηγεί να αναζητούν τρόπους να διαχειριστούν τα συναισθήματα τους, με αποτέλεσμα το φαγητό, το αλκοόλ και τα ναρκωτικά να τους βοηθούν παροδικά να εκτονώσουν τα υψηλά επίπεδα στρες και τους δίνει την ψευδαίσθηση ότι έχουν τον έλεγχο. Εξετάζοντας το οικογενειακό περιβάλλον οι μελέτες δείχνουν ότι υπάρχει 23

24 συχνά ιστορικό αλκοολισμού και χρήσης ουσιών σε συγγενείς πρώτου βαθμού, κυρίως άντρες, αλλά και έντονη ενασχόληση με θέματα που αφορούν το φαγητό, το βάρος και την εξωτερική εμφάνιση. Όσον αφορά στο κοινωνικό περιβάλλον, γίνεται προσπάθεια να εξακριβωθεί κατά πόσον οι κοινωνικές πιέσεις συμβάλλουν στην απόκτηση εθισμών. Οι έφηβες πάντως που καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια να ανταπεξέλθουν στα κοινωνικά πρότυπα, πχ. να είναι αδύνατες, είναι πιο επιρρεπείς στο να ενδώσουν στις πιέσεις των συνομήλικων τους για κατανάλωση αλκοόλ. Επίσης, γυναίκες με αρνητική εικόνα σώματος, στην προσπάθεια τους να αδυνατίσουν και να είναι αρεστές, αρκετές φορές χρησιμοποιούν τόσο το αλκοόλ, όσο και κάποιες ναρκωτικές ουσίες με σκοπό να μειώσουν τα επίπεδα της όρεξης και να ελέγξουν το βάρος τους μέσω της αποφυγής ή της αντικατάστασης γευμάτων. Ωστόσο, η χρήση ουσιών λειτουργεί ως ένας παράγοντας διατήρησης της διατροφικής διαταραχής, επιβαρύνοντας την υγεία του ατόμου και δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο, στον οποίο το άτομο παραμένει εγκλωβισμένο. Πιο συγκεκριμένα, όταν ένας άνθρωπος προσπαθεί να διαχειριστεί το στρες και τα υπόλοιπα συναισθήματα του μέσω της χρήσης, είτε λόγω των υπογλυκαιμιών που προκαλεί το αλκοόλ, είτε λόγω της ασιτίας που προκαλούν κάποιες ναρκωτικές ουσίες οδηγείται σε υπερφαγικά επεισόδια και στη συνέχεια λόγω των τύψεων που αισθάνεται προσπαθεί να επανακτήσει τον έλεγχο είτε μέσω του περιορισμού του φαγητού, είτε με νέα χρήση ουσιών, με αποτέλεσμα να οδηγείται και πάλι σε βουλιμικά επεισόδια και αύξηση του στρες ( Σταυρουλάκη, 2011). 24

25 Η συγκρότηση της εφηβικής ταυτότητας και διατροφικές διαταραχές Σύμφωνα τον Mead (1934), όπως αναφέρει ο (Maisonneuve, 2001), το ανθρώπινο ον αναπτύσσεται χάρη στην ικανότητά του να υιοθετεί και να κατανοεί μια μεγάλη ποικιλία στάσεων: «Γίνεται αντικείμενο για τον εαυτό του και πρόσωπο, μόνο όταν υιοθετεί τις τάσεις των άλλων απέναντι στον ίδιο του τον εαυτό σ' ένα δεδομένο κοινωνικό περίγυρο». Κινήσεις και λόγια αποκτούν νόημα που επιτρέπει πολυάριθμες ανταλλαγές με τον άλλο: το να μιλά κανείς, δεν είναι μόνο το να μπορεί να εκφράζεται ο ίδιος, αλλά το να είναι ικανός να προβλέψει ορισμένες δυνατές απαντήσεις του άλλου, να μπει εν μέρει στη θέση του. Ακούγοντας τον εαυτό του να μιλά, το παιδί αποδεσμεύεται από μια κατάσταση καθαρής υποκειμενικότητας καθώς προοδεύει στην κατάκτηση και τον έλεγχο της γλώσσας και καθώς πολλαπλασιάζει τους συνομιλητές του, το παιδί διευθετεί την προσωπικότητά του και τείνει να εμφανιστεί στα μάτια του, σύμφωνα με την έκφραση του Mead, με την οπτική του «γενικευμένου άλλου»; με τον οποίο ταυτίζεται. Ο Mead διακρίνει έτσι στην προσωπικότητα το εμένα ως σύστημα εσωτερικευμένων κοινών στάσεων, απαντήσεων σύμφωνων προς τις απαιτήσεις των κοινωνικών καταστάσεων, και το εγώ, αυθεντική και αυθόρμητη αρχή. Ο σχηματισμός του κοινωνικού Εγώ αρχίζει να συντελείται με το παιχνίδι, χάρη στην 25

26 πλαστικότητα στάσεων και στη διαδοχή των ρόλων που αυτό απαιτεί. Η υιοθέτηση ρόλων και η συνείδηση που έχει το υποκείμενο αποτελούν κατ' εξοχήν σημείο κοινωνικότητα. Παράλληλα με τον Mead, ο Freud (1921), εξερευνώντας τη γένεση της προσωπικότητας, καταδεικνύει ότι συγκροτείται διαμέσου σειράς ταυτίσεων. Ο όρος αυτός σημαίνει τη διαδικασία διά της οποίας το υποκείμενο αφομοιώνει μια όψη ή ένα γνώρισμα του άλλου, μεταβάλλοντας λίγο ώς πολύ τον εαυτό του σύμφωνα με το πρότυπο. Συνήθως είναι οι γονείς που αποτελούν τα πρώτα τέτοια πρότυπα, συνεισφέροντας στην ασυνείδητη διαμόρφωση ενός «ιδανικού του εγώ». Στη συνέχεια όμως ένας φίλος, ένας δάσκαλος, ένας πρωταγωνιστής ιστορίας ή μυθιστορήματος μπορούν να προκαλέσουν ταυτισιακές ανακατατάξεις. Maisonneuve (2001, σελ 82) 11. Αρκετές δεκαετίες αργότερα ο Erikson (1968) περιγράφει τις συνιστώσες της ταυτότητας, που περιλαμβάνουν το αίσθημα μιας υποκειμενικής ενότητας και μιας χρονικής συνέχειας (μύχια όψη), το σύνολο των κοινωνικών συγκρίσεων με τους άλλους και ενώπιον τους (αλληλεπιδραστική όψη) και τη λιγότερο ή περισσότερο εύκολη ένταξη των προτύπων και των αξιών (πολιτισμική όψη). Το παιδί, και κατόπιν ο έφηβος, ακολουθούν μια διαδρομή διαδοχικά συνειδητή και ασυνείδητη, σηματοδοτούμενη από πλείστες όσες ταυτίσεις, αλλά και από κρίσεις και ρήξεις. Με το ζήτημα αυτό ασχολήθηκε και ο Festinger (1971), εξετάζοντάς το υπό τη μορφή της διεργασίας της σύγκρισης : όταν το άτομο δεν διαθέτει στέρεα κριτήρια για να αξιολογήσει τις ικανότητες του ή για να καθορίσει τις απόψεις του, προσπαθεί να μειώσει την αβεβαιότητά του συγκρινόμενο με τον άλλο. Συνήθως όμως υπάρχει 11 Maisonneuve, J. (2001). Eισαγωγή στην Ψυχοκοινωνιολογία. Αθήνα: Τυπωθήτω 26

27 μια μέριμνα αυτοδιευθέτησης που έχει ως αποτέλεσμα το να συγκρίνεται με περιπτώσεις αρκετά κοντινές προς τη δική του, κάτι που συνεπάγεται μια ολική ή τοπική συμμορφωτικότητα. Maisonneuve (2001, σελ 83) Οι θεωρητικοί της ανθρώπινης ανάπτυξης χαρακτήρισαν τη σχηματοποίηση της ταυτότητας, ως το κύριο έργο της εφηβείας, τουλάχιστον όσων αφορά τις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες (Erikson, 1968). Κατά την περίοδο αυτή της ζωής τους, τα άτομα αρχίζουν να επανεξετάσουν τις αντιλήψεις για τον εαυτό, καθώς γίνονται όλο και περισσότερο ενήμεροι της ευρύτερης κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών αξιών, των κανόνων καθώς και των προσδοκιών. Οι ψυχολόγοι έχουν αναδείξει τη διαδικασία της εξερεύνησης (exploration ) ως το βασικό μηχανισμό διαμέσω του οποίου οι έφηβοι μπορούν να πειραματιστούν σε διαφορετικές ταυτότητες και να αξιολογήσουν τον τρόπο με τον οποίο γίνονται αντιληπτές από την κοινωνία (Moshman, 2005 ; Schwartz, 2001), όπως αναφέρεται απο τον Carrie (2009) 12. Ο Santrock (2005) περιγράφει το συγκεκριμένο αναπτυξιακό στάδιο ως την εποχή που τα άτομα προσπαθούν να ανακαλύψουν «ποιοι είναι, τι είναι όλα αυτά, και πού πηγαίνουν στη ζωή». Ο Marcia (1980) 13 από την άλλη, αναφέρεται στην κρίση ταυτότητας, δεδομένου ότι αυτή η ηλικία, είναι η ηλικία της επιλογής και της αναζήτησης των εναλλακτικών λύσεων για ένα άτομο. Το γεγονός της δε της παράλληλης κατασκευής (και διαχείρισης) τόσο της πραγματικής όσο και της 12 Carrie, J. (2009). Young people, ethics, and the new digital media: a synthesis from the GoodPlay project. MIT Press. 13 Marcia, J. (1980). Identity in Adolescence, in Adelson Handbook of Adolescent Psychology, NY: Wiley. 27

28 δυνητικής ταυτότητας μπορεί να επιτείνει την, ούτος ή άλλως ισχυρή, εφηβική σύγχυση. Οι έφηβοι χρησιμοποιούν τρείς παράλληλους και αλληλεπιδραστικούς μηχανισμούς για να δομήσουν την ταυτότητα τους : Την αυτό-έκφραση (self expression) Tην αυτό-αντανάκλαση (self reflection) Kαι την επιστροφοδοσία (feedback) Από τις τρείς θα σταθούμε στην επιστροφοδοσία. Η διαδικασία αυτή περιγράφει την ανατροφοδότηση που ο έφηβος λαμβάνει ως αποτέλεσμα των δύο πρώτων. Για παράδειγμα ο έφηβος πειραματίζεται με διάφορά στυλ ντυσίματος, μουσικών στυλ κλπ (self expression) και ταυτόχρονα ξεκινάει τις βαθύτερες (εσωτερικές) αναζητήσεις του σε θέματα ηθικής, φιλοσοφικής και υπαρξιακής τάξης (self reflection). Οι διαμορφούμενες στάσεις και συμπεριφορές για να αποκτήσουν κάποιο νόημα θα πρέπει να συγκριθούν και να αντιπαρατεθούν με τις στάσεις και τις συμπεριφορές του «γενικευμένου άλλου». Οι Διατροφικές διαταραχές που αναπτύσσονται κατά την εφηβεία επηρεάζουν την προσαρμογή και την εκπλήρωση των αναπτυξιακών σταδίων που απαιτούνται ωριμάσει ένα παιδί. Η κοινωνική απομόνωση και οι οικογενειακές συγκρούσεις προκύπτουν σε μια εποχή που οι οικογένειες και οι συνομήλικοί του θα πρέπει να παρέχουν ένα περιβάλλον για την υποστήριξη της ανάπτυξης. Ζητήματα που σχετίζονται με την αυτοεικόνα, την αυτοεκτίμηση, την αυτονομία, τον (συμβολικό και πραγματικό) χωρισμό από την οικογένεια, την ικανότητα για οικειότητα, τις 28

29 συναισθηματικές διαταραχές (π.χ., κατάθλιψη και άγχος) και την κατάχρηση ουσιών θα πρέπει να αντιμετωπιστούν με κατάλληλο τρόπο. Όλοι οι ασθενείς πρέπει να αξιολογούνται για συνυπάρχουσες ψυχιατρικές ασθένειες, συμπεριλαμβανομένων των διαταραχών του άγχους, της κατάθλιψης, της αποσύνδεσης και των διαταραχών της συμπεριφορά. Επειδή οι έφηβοι συνήθως ζουν στο σπίτι ή αλληλεπιδρούν με τις οικογένειές τους σε καθημερινή βάση, ο ρόλος της οικογένειας θα πρέπει να διερευνηθεί κατά τη διάρκεια τόσο της αξιολόγησης όσο και της θεραπείας Adolescent Medicine Committee, Canadian Pediatric Society (CPS). (1998).Eating disorders in adolescents: Principles of diagnosis and treatment, Paediatr Child Health 1998;3(3): ( Accessed online ) 29

30 ΜΜΕ και διατροφικές διαταραχές Η κοινωνία, λέει η Μαρινάκη (2008), βομβαρδίζεται καθημερινά από εικόνες μοντέλων με όλο πιο αδύνατο και αψεγάδιαστο σώμα. Οι νέοι καλούνται να εστιάσουν στην εξωτερική τους εμφάνιση και το σώμα τους και το προτεινόμενο κοινωνικό μήνυμα είναι ότι οι γυναίκες πρέπει να σπαταλούν χρήμα και χρόνο, και να υιοθετούν συμπεριφορές που θα τις κάνουν περισσότερο ελκυστικές. Ο πρωταρχικός σκοπός των ΜΜΕ είναι η διαφήμιση όχι μόνο προϊόντων αλλά και αξιών, εικόνων και ιδεών αγάπης, σεξουαλικότητας, ρομαντισμού και επιτυχίας. Τα ΜΜΕ μας δείχνουν ποιοι είμαστε και ποιοι θα πρέπει να γίνουμε σπαταλώντας πολύ χρόνο, ενέργεια και χρήματα για να το πετύχουμε. Δισεκατομμύρια δολάρια επενδύονται κάθε χρόνο για την προώθηση προϊόντων υγείας, ομορφιάς και μόδας διεγείροντας στους νέους την επιθυμία ανάπτυξης και προβολής μιας συγκεκριμένης ταυτότητας. Μια επικερδής στρατηγική για την προώθηση τέτοιων προϊόντων είναι η δημιουργία ενός χάσματος ανάμεσα στον υποψήφιο πελάτη και το ιδανικό, και στη συνέχεια η υπόσχεση της λύσης με τη μορφή του προϊόντος. Ενώ οι δημιουργοί των εικόνων και των μηνυμάτων των ΜΜΕ υποστηρίζουν ότι προσφέρουν ψυχαγωγία, πολλά ευάλωτα άτομα αναμφίβολα αντιμετωπίζουν τις 30

31 αρνητικές συνέπειες μετά την έκθεση σε αυτά. (Becker, 2000) 15. Το σώμα της γυναίκας κρίνεται από τη νεαρή της ηλικία, δεχόμενο επιβράβευση ή κριτική, ανάλογα με το βαθμό στον οποίο συγκλίνει ή όχι με το υπάρχον πρότυπο. Τα νεαρά κορίτσια αρχίζουν να αντιλαμβάνονται το σώμα τους ως ένα σώμα που βλέπεται και που οι άλλοι κοιτούν, προσπαθώντας αγωνιωδώς να αποφύγουν μία ενδεχόμενη αρνητική κριτική ή ακόμη και μια απόρριψη που καραδοκεί. Το αδύνατο σώμα συνδέεται με την επιτυχία ενώ το να είναι κάποιος εύσωμος ή υπέρβαρος χαρακτηρίζεται από τεμπελιά, παθητικότητα, έλλειψη ελέγχου και ανικανότητα να ακολουθήσει ένα τρόπο ζωής γεμάτο αίγλη. Δίνεται λοιπόν αξία στην ομορφιά η οποία συνδέεται άμεσα με την προσωπική και επαγγελματική επιτυχία (Champion & Furnham, 1999). 16 Τα κορίτσια, κυρίως, καταφεύγουν συχνά στα ΜΜΕ για να μπορέσουν να διαχειριστούν θέματα που σχετίζονται με την αλλαγή του σώματος τους και της ταυτότητας τους. Ψάχνουν σε περιοδικά, εσωτερικεύουν τα μηνύματα που παρουσιάζονται και χρησιμοποιούν τα μέσα σαν μια πηγή πληροφοριών για το πώς να βελτιώσουν την εμφάνιση τους. Θεωρούν επίσης τα περιοδικά και τις διαφημίσεις, μέσο για τον ορισμό και την επίτευξη του τέλειου σώματος και είναι πιθανό να βιώσουν δυσαρέσκεια εξαιτίας του ότι αντιλαμβάνονται τη φανερή ασυμφωνία μεταξύ του πραγματικού μεγέθους σώματος και του ιδεώδους που προβάλλεται από τα μέσα (Ata et al, 2007) 17. Αυτή η ασυμφωνία (body 15 Becker, A. (2004) Television, disordered eating, and young women in Fiji: negotiating body image and identity during rapid social change. Culture, Medicine and Psychiatry, 28: Champion, H., Furnham, A.(1999) The Effect of the Media on Body Satisfaction in Adolescent Girls. Eur. Eat. Disorders Rev, 7: Ata R,N,. Ludden A,B,. Lally M,M,.(2007) The Effects of Gender and Family, Friend, and Media 31

32 discrepancy) μπορεί να παίξει ένα ρόλο κλειδί στην ανάπτυξη δυσαρέσκειας για το σώμα και διαταραχών λήψης τροφής, ιδιαίτερα στα έφηβα κορίτσια και τις νεαρές ενηλίκους. Στην προσπάθεια τους να μειώσουν τη διαφορά μεταξύ του πραγματικού σώματος και του ιδανικού, οι έφηβες εγκαταλείπουν τις φυσιολογικές μεθόδους διαχείρισης βάρους όπως άσκηση και κατανάλωση τροφών χαμηλών σε λιπαρά και υιοθετούν δυσπροσαρμοστικές συμπεριφορές μείωσης βάρους (Mαρινάκη, 2008 σ.38). Νεότερες εξελίξεις στην έρευνα των διατροφικών διαταραχών Σε ένα από τα πρώτα εγχειρίδια ψυχοθεραπείας για τις διατροφικές διαταραχές των Garner and Garfinkel (1985) ο Hilde Bruch ανέφερε ότι οι οικογένειες των ασθενών με διατροφική διαταραχή «δεν δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στην έκφραση των αναγκών και των συναισθημάτων των παιδιών τους» και ότι «η απουσία των κανονικών και συνεπών απαντήσεων (στις ανάγκες και επιθυμίες τους) στερεί από την ανάπτυξη των παιδιών τις βάσεις για την ταυτότητα του σώματος». Οι Minuchin et al ισχυρίζονται πως τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά αυτών των οικογενειών είναι η ακαμψία, οι ανεπαρκείς δεξιότητες επίλυσης συγκρούσεων και η υπερπροστατευτικότητα. Αυτές οι παραδοχές σχετικά με την αιτιολογία των διατροφικών διαταραχών και ιδίως της νευρικής ανορεξίας έχουν κτίσει το θεμέλιο για μια στιγματισμό των ασθενών και των γονέων τους. Σε μια πρόσφατη έρευνα βρέθηκε πως πολλοί έφηβοι με νευρική ανορεξία θεωρούν τον εαυτό τους Influences on Eating Behaviors and Body Image During Adolescence. J Youth Adolescence, 36:

33 υπεύθυνο για τη νόσο τους. 18 Πρόσφατα πορίσματα για την παθογένεια της ΝΑ δείχνουν ότι αυτή η διαταραχή εμφανίζεται συχνά σε άτομα με ορισμένα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας που ήδη υπάρχουν στην παιδική ηλικία, όπως άγχος, εμμονές και τελειομανία, αλλά και συγκεκριμένα νευρογνωστικά ελλείμματα όπως διαταραχές της συνολικής επεξεργασίας (global processing), μειωμένη νοητική ευελιξία και μειωμένες κοινωνικές δεξιότητες. Η μεγάλη αξία που έχει (τουλάχιστον στις δυτικές κουλτούρες) το λεπτό σώμα, μπορεί να προκαλέσει υπερβολική δίαιτα για την αντιμετώπιση αισθημάτων αναξιότητας και χαμηλής αυτοεκτίμησης. Τούτη η πρακτική όταν εφαρμόζεται από άτομα με γενετική προδιάθεση μπορεί να οδηγεί σε φαύλο κύκλο. Ο λιμός και η απίσχνανση προκαλούν ένα χείμαρρο παθοφυσιολογικών αντιδράσεων που περιλαμβάνει μια ποικιλία νευροδιαβιβαστών, νευροενδοκρινικών ορμονών,νευροπεπτιδίων και γαστρεντερικών μεταβολών. Αυτά τα επακόλουθα της απίσχνασης, συμπεριλαμβανομένων των μακροχρόνιων ορμονικών ελλειμμάτων, μπορεί να επηρεάσουν ιδιαίτερα την ανάπτυξη των εφηβικού εγκεφάλου, με πιθανή συνέπεια το σχηματισμό μιας «βιολογικής ουλής» (biological scar) που διογκώνει τα προνοσηρά χαρακτηριστικά καθώς και το δυσλειτουργικά γνωστικά στυλ ενισχύοντας με τον τρόπο αυτό την ευαισθησία του ασθενούς στις διαταραχές διάθεσης και το άγχος. 18 Dahlmann, Β, Η., Seitz, J. Konrad, K. (2011) Aetiology of anorexia nervosa: from a psychosomatic family model to a neuropsychiatric disorder? Eur Arch Psychiatry Clin Neurosci, 261 (Suppl 2):S177 S181 33

34 Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στη διάγνωση των διατροφικών διαταραχών Σε μια εποχή που οι εκπαιδευτικοί περνούν με τα παιδιά περισσότερο χρόνο απ ότι οι γονείς, είναι πιθανόν να βρεθούν οι ίδιοι πρώτοι μπροστά στην εκδήλωση συμπτωμάτων που δυνητικά θα μπορούν να αποτελούν μέρος μιας διατροφικής διαταραχής. Στη βάση των παραπάνω ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι κρίσιμος τόσο στην ενημέρωση των παιδιών και των γονέων όσο και στην «διάγνωση» των αρχόμενων σημείων τα οποία σχηματικά θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν: Περιστατικά κακοποιητικής συμπεριφοράς (bulling) των μαθητών προς άτομα (ιδίως θηλυκού γένους) με κάποια παραπανίσια κιλά. Απότομη πτώση των σχολικών επιδόσεων μαθητριών που υπήρξαν ιδιαίτερα ικανές και ανταγωνιστικές και χαρακτηριζόταν από υψηλά στάνταρτ απόδοσης και τελειοθηρία. Μαθήτριες που εμφανίζονται ιδιαίτερα λιπόσαρκες ή που παρουσιάζουν 34

35 μια «εμμονική» ενασχόληση με την γυμναστική, τον χορό ή το εξαντλητικό περπάτημα. Μαθήτριες που παρουσιάζονται ως τα «καλά» παιδιά εμφανίζουν χαρακτηριστικά δοτικότητας, είναι εσωστρεφή πρόθυμά και ιδιαίτερα εξυπηρετικά για τους άλλους. Μαθήτριες που παρουσιάζουν ιδιόρρυθμες διατροφικές συνήθειες (κρύβουν τροφές, αποφεύγουν να φάνε μαζί με άλλους, καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες φαγητού σε μικρό χρονικό διάστημα μόνα τους πχ στο διάλλειμα στην άδεια αίθουσα κλπ.) Εν κατακλείδι θεωρούμε ότι ο ρόλος του εκπαιδευτικού μπορεί να αποβεί καθοριστικός τόσο στην ευαισθητοποίηση της εκπαιδευτικής κοινότητας όσο και στην παραπομπή στους ειδικούς παιδιών που χρήζουν βοήθειας. Βιβλιογραφία για περεταίρω μελέτη Janet Treasure, Gráinne Smith, Anna Crane (2010) M αγαπάς; Βοήθησέ με να ξεπεράσω το πρόβλημα με την τροφή! Αδελφοί Βλάσση: Aθήνα Janet Treasure, Eric Van Furth (2003) Handbook of eating disorders, Wiley 35

36 PP1#v=onepage&q=janet%20treasure&f=false ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΤΟΜΟΣ 45, ΤΕΥΧΟΣ 2, ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2008 ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΗΜΕΡΙΔΩΝ Α. Διατροφικές διαταραχές και ψυχισμός Φραγκίσκος Γονιδάκης, Ντιάνα Χαρίλα (2011) Διαταραχές πρόσληψης τροφής Γνωσιακή - συμπεριφοριστική προσέγγιση επιμέλεια σειράς: Αναστασία Καλαντζή Αζίζι Ελληνικό Κέντρο Διατροφικών Διαταραχών 36

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους

Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους www.cydadiet.org www.iph.com.cy Προσφορά Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου σε συνεργασία με την εταιρεία Iacovos Photiades Foodstuff Suppliers

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της διατροφής

Ψυχολογία της διατροφής ΚαλλιOΠη ΕμμανουηλIδου Ψυχολογία της διατροφής Πώς οι διατροφικές συνήθειες αντανακλούν τον συναισθηματικό μας κόσμο Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Πρόλογος Εισαγωγή Η διατροφή στη ζωή μας Πώς σχετίζεται η επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής ΚΕΦΑΛΑΙΟ 25 Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής Από το: Goodman, R., Scott S. (2012). Eating Disorders In R. Goodman, S. Scott (Eds.), Child Psychiatry (pp. 199-203). Oxford, Wiley-Blackwell, Μετάφραση στα ελληνικά:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 05-06 «Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΑ ΕΦΗΒΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΙΘΑΝΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ» Κανάρη Γεωργία Κατσαμπή Λουίζα Α 2/Λ Υπεύθ. Καθ.: Α. Τσαγκογέωργα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ. ΜΑΡΘΑ ΜΠΟΥΡΝΙΑ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ επιμελήτρια Τζάνειου νοσοκομείου bournia@ppsy.gr

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ. ΜΑΡΘΑ ΜΠΟΥΡΝΙΑ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ επιμελήτρια Τζάνειου νοσοκομείου bournia@ppsy.gr ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΜΑΡΘΑ ΜΠΟΥΡΝΙΑ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ επιμελήτρια Τζάνειου νοσοκομείου bournia@ppsy.gr Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΧΕΣΕΩΝ Το τάισμα του μωρού από τη μητέρα του παίζει πρωταρχικό

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Θρέψης. Γιώργος Ανωγειανάκις καθηγητής Φυσιολογίας, Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ

Διαταραχές Θρέψης. Γιώργος Ανωγειανάκις καθηγητής Φυσιολογίας, Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διαταραχές Θρέψης Γιώργος Ανωγειανάκις καθηγητής Φυσιολογίας, Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Μαρία Καραγιαννίδου, Ψυχολόγος, B.Sc. Middlesex Univ., M.Sc. Univ. of Sheffield Βασίλειος Παπαλιάγκας, Ιατρός, Διδάκτωρ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 11

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 11 Περιεχόμενα Πρόλογος... 11 1ο Κεφάλαιο: «Δουλεύοντας» με τη βουλιμία «Προλογίζοντας» τη βουλιμία... 15 Εισαγωγή: Τα κριτήρια της βουλιμίας... 17 ΜΕΡΟΣ Α : Παράγοντες ανάπτυξης της βουλιμίας και της πολυφαγίας...

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα διατροφικά προβλήματα και οι διατροφικές διαταραχές;

Τι είναι τα διατροφικά προβλήματα και οι διατροφικές διαταραχές; Διατροφή και εφηβεία Το φυλλάδιο θα σε ενημερώσει για προβλήματα και διαταραχές που σχετίζονται με τη διατροφή - όπως βουλιμία και ανορεξία - και προτείνει μεθόδους αντιμετώπισής τους... Σε ποιους απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ!

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! Είναι αλήθεια ότι η άσκηση βοηθά σημαντικά στην διατήρηση της υγείας. Μπορεί όμως να γίνει επικίνδυνη όταν δεν γίνεται με τον σωστό τρόπο!

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο;

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο; Εισαγωγή Τι είναι ''social media''; Ως μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) ορίζονται τα μέσα, τα οποία αλληλεπιδρούν μεταξύ ομάδων ανθρώπων μέσω των διαδικτυακών κοινοτήτων. Υπάρχουν διάφορες μορφές

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΘΕΙΤΕ ΤΩΡΑ!!!

ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΘΕΙΤΕ ΤΩΡΑ!!! ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΘΕΙΤΕ ΤΩΡΑ!!! Όταν το μυαλό αλλάζει τον καθρέφτη ζήτα βοήθεια! Η δράση μας σήμερα ο κόσμος μας ΑΥΡΙΟ! ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΚΡΩΤΗΡΙΟΥ 2014-2015 Η δράση μας για την ανορεξία ΤΩΡΑ! της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Αθήνα 2008 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Βασιλική Σπανού Ιωάννα Καζάνη Νικόλαος Τριπόδης 0 Αθήνα 2008 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Συγγραφείς:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ - ΝΤΕΛΙΜΙΧΑΛΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ MSc ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Ι.ΙΕΚ ΒΑΪΑ ΜΠΑΛΩΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΜΕΘ ΠΓΝ ΛΑΡΙΣΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ.

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. «ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. Άρτεμις Τσίτσικα - Λέκτορας Εφηβικής Παιδιατρικής Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση της Ψυχογενούς Ανορεξίας

Αντιμετώπιση της Ψυχογενούς Ανορεξίας Αντιμετώπιση της Ψυχογενούς Ανορεξίας Η διαταραχή, με τα συμπτώματα και τα σημεία της, η πορεία και η σοβαρότητά της πρέπει να εξηγηθεί στην πάσχουσα και την οικογένειά της. Προϋπόθεση αποτελεί η εγκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ. Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου

ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ. Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου Χαράλαμπος Χατζηγεωργίου MD, Μιχάλης Τορναρίτης PhD, Σάββας Χρ Σάββα MD, Αντώνης Καφάτος MD

Διαβάστε περισσότερα

είναι μια ισόβια αναπτυξιακή διαταραχή, μια αναπηρία που εμποδίζει τα άτομα να κατανοούν σωστά όσα βλέπουν, ακούν και γενικά αισθάνονται.

είναι μια ισόβια αναπτυξιακή διαταραχή, μια αναπηρία που εμποδίζει τα άτομα να κατανοούν σωστά όσα βλέπουν, ακούν και γενικά αισθάνονται. Β έτος ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Σοφία Μπάτσιου Απρίλιος 2012 είναι μια ισόβια αναπτυξιακή διαταραχή, μια αναπηρία που εμποδίζει τα άτομα να κατανοούν

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετωπίζοντας τη βουλιμία

Αντιμετωπίζοντας τη βουλιμία Αντιμετωπίζοντας τη βουλιμία Γιώργος Μίλεσης Διαιτολόγος Διατροφολόγος MSc Εφαρμοσμένης Κλινικής Διατροφής georgemiles9@gmail.com Παράγοντες γενετικοί, βιολογικοί, περιβαλλοντικοί αλλά και τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Ανορεξία και Βουλιμία

Ανορεξία και Βουλιμία Ανορεξία και Βουλιμία Εισαγωγή Ο καθένας μας τρώει. Το κάνουμε τόσο γιατί το έχουμε ανάγκη όσο και γιατί το ευχαριστιόμαστε. Ωστόσο, όπως και σε όλη την ανθρώπινη συμπεριφορά, υπάρχουν τεράστιες διαφορές

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη Prof. George Ikkos Dr. Susie Lingwood Απόδοση: Επιμέλεια: Καλλιόπη Νικολάου Ειδικ. Ψυχίατρος Στάθης Παναγούλιας Ψυχίατρος-Δ/ντής Ε.Σ.Υ. Απρίλιος 2013 Εισαγωγή Το

Διαβάστε περισσότερα

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;»

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;» «τι συμβαίνει στην εφηβεία;» κανονικό βάρος πολύ χαµηλό βάρος ΜΟΝΑΔΑ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (Μ.Ε.Υ.) Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Π. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» Διευθύντρια : Aν. Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΔΙΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές νόσους DSM-IV,το κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών Πορεία, Πρόγνωση Η πορεία είναι κρίσιμος παράγοντας για την εκτίμηση των κοινωνικών συνεπειών, του κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση και Αντιμετώπιση των Διατροφικών Διαταραχών. Tσίτσας Γεώργιος

Αναγνώριση και Αντιμετώπιση των Διατροφικών Διαταραχών. Tσίτσας Γεώργιος Αναγνώριση και Αντιμετώπιση των Διατροφικών Διαταραχών Tσίτσας Γεώργιος Αναγνώριση και αντιμετώπιση των διατροφικών διαταραχών Στις διαταραχές της διατροφής υπάγονται: Η νευρογενής ανορεξία Η νευρογενής

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΣΕ ΠΑΙΔΙ

ΝΕΥΡΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΣΕ ΠΑΙΔΙ ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Σ.Ε.Υ.Π ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΝΕΥΡΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΣΕ ΠΑΙΔΙ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΣΠΟΥΔΑΣΤΩΝ: ΑΡΓΥΡΗ ΕΛΕΝΗ ΒΑΡΣΑΜΗ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ:κ. ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΛΑΡΙΣΑ 2009 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ I. ΤΙ ΕΙΝΑ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΣΕΛ.2 II.

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών

Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών Επιστημονικό Συμπόσιο ALCOVE Αθήνα 12 & 13 Οκτωβρίου 2012 Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών ασθενών που φροντίζονται στο σπίτι Ελένη Μαργιώτη Κλινική Νευροψυχολόγος Συντονίστρια Κέντρου Ημέρας Αμαρουσίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

Ο ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ Ο ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ Η Έρευνα μας Ο Εθισμός στο Διαδίκτυο 2008-2010 Γενικότερα τι σημαίνει ο εθισμός, ειδικότερα τι σημαίνει εθισμός στο Διαδίκτυο και πως αυτό ορίζεται; Ως εθισμός αντιμετωπίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Όπως όλοι γνωρίζουμε η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή. Γίνονται γρήγορες αλλαγές στο σώμα και στο

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ 1 ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ 2 Εφηβεία είναι η περίοδος της αύξησης και της ανάπτυξης του ατόμου κατά την ο- ποία συμβαίνουν σημαντικές μεταβολές στο σώμα, στη συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Γ ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

AYTOKTONIA. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου που αυτοκτονεί

AYTOKTONIA. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου που αυτοκτονεί AYTOKTONIA Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου που αυτοκτονεί Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου που αυτοκτονεί Η αυτοκτονία αγαπημένου προσώπου είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ. Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ. Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr Σηµειώσεις B έτος 2006 Στις

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές

Διατροφικές Διαταραχές Διατροφικές Διαταραχές σε νεαρά άτομα Ανή Χρόνη, Ph.D. Ph.D. Λέκτορας schroni@pe.uth.gr Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Άσκηση & Υγεία Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2006-2007 FYI USA today! Καθημερινά, 56% των γυναικών

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Κωνσταντίνος Ευθυµίου Εισήγηση για την ιηµερίδα: "Εκπαίδευση στην Γνωσιακή - Συµπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία" Αθήνα, Αula Φιλοσοφικής Σχολής Εθνικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΟΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗ = ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

ΕΜΠΟΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗ = ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΕΜΠΟΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗ = ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 27 Φεβρουαρίου, 2014 Παναγιώτα Χριστοδούλου Κοινωνική Λειτουργός ΜΑ, Υπ. Διδάκτορας Ορισμός Εμπορίας Προσώπων Σύμφωνα με τον περί Καταπολέμησης της Εμπορίας και

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά )

ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά ) ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά ) Ασθένειες: AIDS, ηπατίτιδα Β, Μεσογειακή αναιμία, καρδιαγγειακά νοσήματα, ασθένειες στο εργασιακό περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας Β Μέρος Κατάθλιψη Αξιολόγηση Χρήση ψυχομετρικών εργαλείων Ερωτήσειςγια: Συναίσθημα Ύπνο Ενδιαφέροντα Ενοχή Ενέργεια Συγκέντρωση Όρεξη Ψυχοκοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Φώτης Μωρόγιαννης. Δρ.Ψυχίατρος

Φώτης Μωρόγιαννης. Δρ.Ψυχίατρος Φώτης Μωρόγιαννης Δρ.Ψυχίατρος ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΟΡΙΣΜΟΙ, ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ, ΕΚΒΑΣΗ, ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΣΑ Εταιρεία Καταπολέμησης Διατροφικών Διαταραχών. Εκδήλωση του Συλλόγου Γονέων και κηδεμόνων των Δωδωναίων

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Ευάγγελος Χ. Καραδήμας Αναπληρωτής Καθηγητής Κλινικής Ψυχολογίας της Υγείας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Στην ενότητα που

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία: Μια καταιγίδα στη ζωή;»

«Εφηβεία: Μια καταιγίδα στη ζωή;» «Εφηβεία: Μια καταιγίδα στη ζωή;» Η εφηβεία αποτελεί μία μεταβατική περίοδο στη ζωή του ανθρώπου. Αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Κατά τη διάρκειά της συντελούνται

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Τρόποι θετικής προσαρμογής Ελένη Τσαχαγέα Κλινική Ψυχολόγος Επιστ. Συνεργάτης Νευρολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α «Γιώργος Γεννηματάς» Σκοπός Ομιλίας Να παρουσιάσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT ΥΠΕΡΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ : ΣΚΛΑΒΟΥ ΜΕΛΑΧΡΙΝΗ ΣΚΟΤΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΛΑΡΙΣΑ 2011 Σύμφωνα με

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Eυθυμιόπουλος Σπύρος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ι. Τσιάντης MD, DPM, FRC Psych. Αν. Καθηγητής Παιδοψυχιατρικής Επιστημονικός Υπεύθυνος ΕΨΥΠΕ Ψυχαναλυτικός Ψυχοθεραπευτής Πρόεδρος Ιατρικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ 1 ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 2 (2010) ΚΕΚ Κέντρου Ψυχικής Υγιεινής 3 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών Αγχώδειςδιαταραχές διαταραχέςκαι Πανικός Εµµανουήλ Ν. Κάττουλας MD, PhD Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών Επιστηµονικός Συνεργάτης Α Ψυχιατικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Ψυχίατρος

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

«Για έναν ΑΛΛΙΩ-τικο κόσμο!!!»

«Για έναν ΑΛΛΙΩ-τικο κόσμο!!!» «Για έναν ΑΛΛΙΩ-τικο κόσμο!!!» Ενημερωτικό δελτίο, τεύχος 2 ο, Απρίλιος 2014 Πείτε ΟΧΙ στην Ανορεξία, ΝΑΙ στην Υγεία! Δημοτικό Σχολείο Ακρωτηρίου 2013-2014 1 Εισαγωγή «Το πρώτο βήμα είναι το δύσκολο» συνηθίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες εφήβων

Διατροφικές συνήθειες εφήβων Διατροφικές συνήθειες εφήβων Καραγιάννη Ελευθερία, Μόνα Θεοδώρα, Μπογιατζή Μαρία, Παπασωτηρίου Σπυριδούλα, Παπατζιάμου Δήμητρα, Χατζηδίμπας Βασίλης 1 Λύκειο Αριστοτελείου Κολλεγίου lykeio@aristotelio.edu.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Οι όροι «εκφοβισµός» (bullying) και «θυµατοποίηση» (victimization)

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Διπλωματική εργασία με θέμα: «Διατροφική Συμβουλευτική: Διατροφικές Διαταραχές και Σχολείο»

Διπλωματική εργασία με θέμα: «Διατροφική Συμβουλευτική: Διατροφικές Διαταραχές και Σχολείο» ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΤΗΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΉ ΚΑΙ ΤΟΝ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ Διπλωματική εργασία με θέμα: «Διατροφική Συμβουλευτική: Διατροφικές Διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Ωνιομανία σε κρίση. Ονοματεπώνυμο:Βάρθη Ρεγγίνα Σειρά:MSM 8 Επιβλέπων Καθηγητής: κ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΙΩΜΚΟΣ

Ωνιομανία σε κρίση. Ονοματεπώνυμο:Βάρθη Ρεγγίνα Σειρά:MSM 8 Επιβλέπων Καθηγητής: κ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΙΩΜΚΟΣ Ωνιομανία σε κρίση Ονοματεπώνυμο:Βάρθη Ρεγγίνα Σειρά:MSM 8 Επιβλέπων Καθηγητής: κ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΙΩΜΚΟΣ Δεκέμβριος 2011 Ωνιομανία Υπερκαταναλωτισμός αγορομανίαωνιομανία (shopaholic) # Αγοραθεραπεία (shopping

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας;

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή ΔΕΠΥ όπως είναι γνωστή από τα ακρωνύμια, αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα