Τα παιδιατρικά του Σωρανού

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τα παιδιατρικά του Σωρανού"

Transcript

1 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 56, aπο την ιστορια της παιδιατρικησ Τα παιδιατρικά του Σωρανού Δ. Καραμπερόπουλος Ελληνική Εταιρεία Ιστορίας της Παιδιατρικής, Αθήνα Υποβλήθηκε: 27/07/2009 Ο Σωρανός ο Εφέσιος έζησε το πρώτο μισό του 2ου μ.χ. αιώνος και άσκησε την ιατρική στην Αλεξάνδρεια και τη Ρώμη. Ήταν πολυγραφότατος, αλλά τα έργα του δυστυχώς απωλέσθηκαν και τα γνωρίζουμε μόνο από μαρτυρίες άλλων. Το μοναδικό έργο, που σε μεγάλο ποσοστό έχει διασωθεί και το οποίο τον έκανε ονομαστό, φέρει τον τίτλο «Γυναικείων» 1, δηλ. περί γυναικείων παθών και είναι σε τέσσερα βιβλία. Το έργο αυτό του Σωρανού είχε μεγάλη επίδραση στους μετέπειτα αιώνες γι αυτό και θεωρείται ο ιδρυτής της Μαιευτικής και Γυναικολογίας. Ενδιαφέρον έχει να τονισθεί ότι ο Σωρανός στην κλινική του εξέταση χρησιμοποιεί εκτός από την ψηλάφηση και την επίκρουση, όπως για παράδειγμα στον μετεωρισμό της μήτρας «και για τον δια χειρός ραπισμόν ήχος τυμπανώδης», Γυναικείων, (Γ 31.2) και «μηδέ ήχον τυμπανώδη ή κλύδωνα γίνεσθαι κατά τον της χειρός ραπισμόν» Γυναικείων «Περί μύλης» (Γ 7.2). Επίσης εφαρμόζει τη δακτυλική εξέταση του ορθού 2 στη φλεγμονή της μήτρας, Γυναικείων (Γ, 17) και τη δακτυλική εξέταση του κόλπου στο «Περί μύλης» και «Περί παρεγκλίσεως και αποστροφής και αναδρομής μήτρας» Γυναικείων (Γ 36, Γ 50). 1 Κριτική έκδοση του έργου του Σωρανού έγινε από τον Johannes Ilberg στη σειρά Corpus Medicorun Graecorum, vol. IV, Λειψία και Βερολίνο Μεταφράσθηκε στα αγγλικά από τον Omsei Temkin, Soranu s Gynecology, The John Hopkins Press, Baltimore, 1956 και επανεκδόθηκε το Κυκλοφορεί επίσης από τις εκδόσεις «Κάκτος» με αντίστοιχη απόδοση στα νεοελληνικά στη σειρά «Αρχαία Ελληνική Γραμματεία: Οι Ελληνες», τόμοι δύο, αρ. 237 και 238, Αθήνα Τη δακτυλική εξέταση του ορθού χρησιμοποιεί και ο Γαληνός στην περίπτωση παρουσίας λίθου στην ουροδόχο κύστη, «λίθον εν κύστει όντα, σημειούται με ακριβέστατα οι δάκτυλοι καθιέμενοι εις το απευθυσμένον επί της έδρας, ώστε επικάμπτεσθαι τον λιχανόν δάκτυλον επί τον μέσον τοις άκροις και επί το έμπροσθεν επί την κύστιν, ένθα και εντυγχάνουσι τω λίθω εμπλέοντι και αναφέρουσιν αυτόν εις τον τράχηλον της κύστεως», Γαληνού, Εισαγωγή ή ιατρός, G.C. Kuehn, τόμ. 14, Λειψία 1827, σ. 749.

2 518 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 56, 2009 Προσθέτουμε ακόμη ότι ο Σωρανός για την α- μηνόρροια παρατηρεί στο Γυναικείων Α 23 ότι επισυμβαίνει σε εκείνες τις κοπέλες που έχουν αρρενωπό σώμα, σε περιπτώσεις εξαντλητικής εργασίας, μνημονεύοντας τις γυναίκες που προετοιμάζονται για αγώνες τραγουδιού, καθώς και μετά μία σοβαρή ασθένεια. Επί πλέον αναγράφει την ετυμολογική ερμηνεία ορισμένων ιατρικών όρων 3 : «μήτρα» ο- νομάσθηκε διότι «μήτηρ εστί πάντων των εξ αυτής γεννωμένων εμβρύων 4, ή ότι τας εχούσας αυτήν μητέρας ποιεί ή ότι μέτρον έχει χρόνου προς κάθαρσιν και απότεξιν» (Γυναικείων Α 6). Για τον όρο «σύλληψις» παρατηρεί ότι «ωνόμασται από του συγκράτησις είναι του σπέρματος» και για τον όρο «κύησις» σημειώνει ότι «καλείται παρά το κεύθησις είναι, ταυτ έστιν απόκρυψις, το γαρ κεύθειν εστι το κρύπτειν και το εν τη μήτρα δε συνειλημμένον κρύπτεται», (Γυναικείων Α 43). Παιδιατρικές οδηγίες πριν από τον Σωρανό έ- χουν καταγραφεί και σε προγενέστερα έργα, όπως σε βιβλία της Ιπποκρατικής Συλλογής, στα οποία διάσπαρτα απαντώνται τέτοιες οδηγίες, τις οποίες συγκεντρώσαμε και πρόσφατα δημοσιεύσαμε στο άρθρο με τίτλο «Το παιδί στην Ιπποκρατική Συλλογή» 5. Επίσης στο πολύτομο έργο του Γαληνού υπάρχουν διάσπαρτα αναφορές για το παιδί 6. Όμως ο Σωρανός στο έργο του δίνει, συγκεντρωμένα και συστηματικά, λεπτομερείς οδηγίες για την υγιεινή και τη διατροφή του βρέφους, καθώς επίσης και για μερικές ασθένειες της βρεφικής ηλικίας. 3 Δημ. Καραμπερόπουλος, «Ετυμολογική ερμηνεία της αρχαίας ελληνικής ορολογίας (σύμφωνα με αρχαία κείμενα», στον Τιμητικό Τόμο του ομ. καθηγητού φιλοσοφίας Βασ. Κύρκου, Αθήνα 2009, (υπό εκτύπωση). 4 Ομοίως και ο Γαληνός, Όροι ιατρικοί, G.C. Kuhn, τόμ. ΧΙΧ, σ. 362, γράφει: «μήτρα μεν λέγεται δια το είναι μητέρα πάντων των βρεφών». 5 Δημ. Καραμπερόπουλος, «Αναφορές για το παιδί στην Ιπποκρατική Συλλογή», Δελτίο Α Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών, τόμ. 55, 2008, σσ Βλ. Παναγιώτη Πούλου, Η Παιδιατρική στο Γαληνό, Διατριβή για διδακτορία, Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Διευθυντής Καθηγητής Γεώργιος Χρούσος, Αθήνα 2005, και κ. Ι. Τσουκαλά, Παιδοκομία και νεογνολογία στην αρχαία Ελλάδα και το Βυζάντιο, συνεργασίαεπιμέλεια Νικόλαος Τ. Νικολαΐδης, Ευφροσύνη Α. Τσεκούρα, Χανιά-Θεσσαλονίκη, Προτομή του Σωρανού. Έργο του παιδιάτρουγλύπτη Βασιλείου Κάρλου, η οποία στήθηκε στον περιβάλλοντα χώρο του Χωρεμείου Ερευνητικού Εργαστηρίου του Νοσοκομείου Παίδων «Αγία Σοφία», Γουδή, Αθήνα. Τα α- ποκαλυπτήρια έγιναν στις 12 Απριλίου 2008 από τον Καθηγητή κ. Γ. Χρούσο κατά την 3η Ημερίδα Ιστορίας της Ελληνικής Παιδιατρικής. Σημειώνουμε ότι παρόμοιες λεπτομερείς παιδιατρικές οδηγίες για τη φροντίδα του νεογέννητου και του βρέφους απαντώνται μετά πολλούς αιώνες στο προεπαναστατικό περιοδικό Ερμής ο Λόγιος 7 γραμμένες από τον ιατρό Πέτρο Ηπήτη ( ). «ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΟΥ ΒΡΕΦΟΥΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑΣ» Τα Παιδιατρικά κείμενα του Σωρανού με το γενικό τίτλο «Περί της του βρέφους επιμελείας», το οποίο είναι συνέχεια από εκείνα που έχει γράψει προηγουμένως για τον τοκετό και την περιποίηση της λεχώνας, περιέχονται στο δεύτερο βιβλίο του έργου του Γυναικείων Β «Πώς γνωρίζεται το προς ανατροφήν επιτήδειον» Το πρώτο κεφάλαιο φέρει τον τίτλο «Πώς γνωρίζεται το προς ανατροφήν επιτήδειον», δηλ. πώς αναγνωρίζουμε το βρέφος το οποίο αξίζει να αναθρέψουμε. Ο Σωρανός καταγράφει μερικούς κανόνες-οδηγίες, που θα βοηθήσουν ιδιαίτερα τις μαίες να εκτιμήσουν την κατάσταση του νεογέννητου. 7 Πέτρος Ηπήτης, «Φυσική ανατροφή των παίδων», Ερμής ο Λόγιος, 1816, σσ , και 1817, σσ , Σχετικά βλ. Δημ. Καραμπερόπουλου, «Οδηγίες περί θηλασμού στον "Ερμή το Λόγιο" του 1816 και 1817», Δελτιο Α' Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών, τόμ. 44, 1997, σ και του ιδίου Ιατρική ευρωπαϊκή γνώση στον ελληνικό χώρο , Βιβλιοθήκη Ιστορίας της Ιατρικής αρ. 1, Αθήνα 2003, σ

3 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 56, ΠΙΝΑΚΑΣ 1. Assessing the newborn baby, according to Apgar and Soranus Scoring components Virginia Apgar Soranus of Ephesus Respiratory effort Absent, weak, strong Immediate and vigorous crying (κλαυθμυρίζειν) Reflex irritability No response, Proper sensitivity grimace, crying (ευαισθησία) Muscle tone Limp, flexion, Neither sluggish nor active motion weak movements (κινήσεις) Colour Blue, blue and pink, pink Due appearance (σχήματα) Heart rate Absent, below 100, over Malformations - Perfect in all parts (άρτιον) Maturity - Born at the due time (οφείλων καιρός) Pregnancy - In good health (αποκύησασα υγιεινώς) Η μαία θα δει πρώτα το φύλο του νεογέννητου αν είναι αγόρι ή κορίτσι και στη συνέχεια θα κρίνει τη φυσική κατάσταση του νεογέννητου «το ευφυές» όπως το αποκαλεί. Θα αξιολογήσει επίσης την κατάσταση της εγκυμοσύνης και τη διάρκειά της, τονίζοντας ότι οι ασθένειες της μητέρας βλάπτουν το έμβρυο, αν γεννήθηκε στο κατάλληλο χρονικό όριο, ένατο μήνα ή αργότερα ή τον έβδομο μήνα. Μετά θα ελέγξει αν κλαίει «μετά τόνου του προσήκοντος», ή δεν κλαίει ή κλαίει ασυνήθιστα, αν είναι αρτιμελές με υγιή όργανα αισθήσεων και με ελεύθερα τα ανοίγματα των ώτων, της ρινός, του φάρυγγος, της ουρήθρας και του πρωκτού. Μετά θα εξετάσει τις κινήσεις των άκρων και τις αρθρώσεις, την εμφάνιση και την ευαισθησία του δέρματος. Και ο Σωρανός καταλήγει με την παρατήρηση ότι αν οι διαπιστώσεις από τον έλεγχο είναι αντίθετες με τα λεχθέντα τότε το βρέφος δεν είναι κατάλληλο να ανατραφεί. Οι παρατηρήσεις αυτές του Σωρανού για την επιβίωση του νεογέννητου συγκρίθηκαν με εκείνες της αναισθησιολόγου Virginia Apgar σε σχετικό άρθρο με τίτλο Apgar score and Soranus of Ephesus 8. 8 Εμμ. Γαλανάκης, «Apgar score and Soranus of Ephesus», Lancet, τόμ. 352, 1998, σσ Παρόμοιες επισημάνσεις έγιναν και από τον Γιάννη Τσουκαλά στο πολυσέλιδο έργο του «Παιδοκομία και νεογνολογία στην αρχαία Ελλάδα και το Βυζάντιο», 2006, σ Εκ των πέντε κριτηρίων, εκτός εκείνου των καρδιακών κτύπων, τα τέσσερα βρίσκονται χονδρικά στις οδηγίες του Σωρανού, ο οποίος όμως προσθέτει τις δυσμορφίες του νεογνού, την ωριμότητά του νεογέννητου και την κατάσταση της εγκυμοσύνης, όπως φαίνονται στον πίνακα 1. «Πώς ομφαλοτομητέον» Στο επόμενο κεφάλαιο με τίτλο «Πώς ομφαλοτομητέον», ο Σωρανός δίνει οδηγίες για τον τρόπο της ομφαλοτομίας που θα διενεργηθεί μετά τον τοκετό μόλις το νεογνό για λίγο ηρεμήσει. Η κοπή του ομφαλού θα πρέπει να γίνει τέσσερα δάκτυλα μακριά από την κοιλιά του νεογνού. Μάλιστα εναντιώνεται στις διάφορες σχετικές προλήψεις για το υλικό που θα χρησιμοποιηθεί για την κοπή του λώρου και συνιστά να γίνεται με μικρή σμίλη. Επισημαίνει ότι θα πρέπει να δένεται ο λώρος σε δύο μέρη και στη συνέχεια να αποκόπτεται ο λώρος ενδιάμεσα στις δύο περιδέσεις για να αποφεύγεται η αιμορραγία. Μάλιστα στο κεφάλαιο αυτό ο Σωρανός σημειώνει ότι το αίμα που διοχετεύεται από τη μητέρα στο βρέφος περιέχει «αίμα και πνεύμα», που είναι η αντίληψη των αρχαίων Ελλήνων ιατρών, για το ιδιαίτερο στοιχείο του «πνεύματος», που ενυπάρχει στο αρτηριακό αίμα και το οποίο στα 1791 αποδείχθηκε. «Πώς αποσμηκτέον» Στο κεφάλαιο «Πώς αποσμηκτέον», πώς δηλαδή θα πρέπει να πλυθεί το νεογέννητο, ο Σωρανός μνημονεύει τη συνήθεια άλλων λαών όπως για παρά-

4 520 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 56, 2009 δειγμα των Γερμανών και Σκύθων, αλλά και μερικών από τους Έλληνες, που συνήθιζαν να βυθίζουν το νεογέννητο «εις ψυχρόν ύδωρ» για να σκληρυνθεί, «στερεοποιήσεως χάριν» 9. Αν ωστόσο χλομιάσει και πάθει σπασμούς τότε δεν αξίζει να το αναθρέψουν 10. Μάλιστα ο Σωρανός, πολύ λογικά, επισημαίνει ότι είναι αρκετή η δοκιμασία που το νεογέννητο υφίσταται μετά την έξοδό του από το ζεστό περιβάλλον της μήτρας και αμέσως εκτίθεται στον ψυχρό αέρα, με αποτέλεσμα να κλαίει, ώστε δε θα πρέπει να το εκθέσουμε σε μια ακόμη δοκιμασία. Συνιστά όπως στο δέρμα του νεογέννητου μετά τη γέννα να πασπαλίζεται αλάτι, που θα είναι τριμμένο σαν άχνη, και μετά να σαπουνίζεται και να ξεπλένεται με χλιαρό νερό. Ήταν διαδεδομένη αντίληψη ότι με το αλάτι αφαιρούνται τα υγρά του δέρματος και κατ αυτόν τον τρόπο γίνεται μία σύσφιξη γενικά του σώματος. Στη συνέχεια συνιστά τον καθαρισμό των ρωθώνων, του στόματος, των αυτιών. Ιδιαίτερα τονίζει ότι θα πρέπει να γίνει ενστάλαξη λαδιού στα μάτια για τον καθαρισμό τους, οδηγία που για πρώτη φορά έχει καταγραφεί. Επίσης ο Σωρανός συμβουλεύει με το μικρό δάκτυλο, αφού έχει κοπεί το νύχι, να γίνει δακτυλική εξέταση του πρωκτού για να εξέλθουν με ευκολία τα περιττώματα, που αποκαλούνται «μηκώνειον», όρος ο οποίος δόθηκε από την ομοιότητα του χρώματος του με τον χυμό της μήκωνος 11. «Πώς σπαργανωτέον» Ο Σωρανός στο κεφάλαιο «Πώς σπαργανωτέον» περιγράφει διεξοδικά πως πρέπει να γίνεται μέχρι τις σαράντα ημέρες το σπαργάνωμα του βρέφους. Στο θέμα αυτό διατηρεί μία μέση γραμμή δίνοντας μεγάλη σημασία στην καλή λειτουργία του οργανισμού του βρέφους, ώστε να μην δημιουργούνται ερεθισμοί στο τρυφερό δέρμα του. Ακόμη επισημαίνει ότι τα χέρια του μωρού δυνατόν να τραυματίσουν τους οφθαλμούς του και γι αυτό συνιστά να τα βάζουν στις φασκιές. 9 Την πρακτική αυτή τη μνημονεύει και ο Αριστοτέλης στο έργο του Πολιτικά Ζ 1336α. 10 Τις ίδιες απόψεις με το Σωρανό μνημονεύει και ο Γαληνός, Υγιεινών, Λόγος Α, G.C. Kuhn, Άπαντα Γαληνού, τόμ. IV, Λειψία 1825, (2001), σσ Το «μηκώνειο» μνημονεύει ο Αριστοτέλης, Περί ζώων ιστορίαι, Βιβλίον Η, 9, 587α 31. Πρβλ. Ι. Τσουκαλά, Παιδοκομία και νεογνολογία στην αρχαία Ελλάδα και το Βυζάντιο, 2006, σ «Περί της του βρέφους κατακλίσεως» Στο κεφάλαιο «Περί της του βρέφους κατακλίσεως» δίνονται από τον Σωρανό λεπτομερείς οδηγίες για το στρώμα όπου θα ξαπλώσουν το νεογέννητο. Συνιστά το στρώμα να είναι μετρίας σκληρότητας και να έχει μία κοίλανση στο μέσον σα σωλήνα, όπως γράφει, για να μην υπάρχει περίπτωση το βρέφος να κυλήσει και να πέσει. Τα σκεπάσματα του να είναι πιο ζεστά και ανάλογα με την εποχή, να αερίζονται και να αλλάζονται τακτικά και αυτά ακόμη που τοποθετούνται από κάτω στο στρώμα. Το δωμάτιο όπου θα βρίσκεται το μωρό πρέπει να είναι καθαρό, «συμμέτρως θερμόν», χωρίς μυρουδιές και χωρίς πολύ φώς, να αερίζεται και να τοποθετούνται κουνουπιέρες για να προφυλάσσεται από τα έντομα. «Περί τροφής» Ο Σωρανός στο κεφάλαιο «Περί τροφής» διατυπώνει την άποψη ότι το νεογέννητο δε θα πρέπει να θηλάζει αμέσως μετά τον τοκετό, αλλά μετά τη δεύτερη ημέρα και τούτο διότι υποστήριζε ότι είναι ταλαιπωρημένο από τον τοκετό και ότι έχει αρκετή τροφή από την μητέρα του. Αντί για γάλα να του προσφέρουν νερόμελο, το οποίο θεωρούσε ότι θα βοηθούσε γενικότερα το νεογέννητο. Πίστευε ότι το πρωτόγαλα είναι κακής ποιότητας. Μάλιστα μέμφεται τους άλλους ιατρούς, τους οποίους και μνημονεύει, διότι υποχρέωναν τις μητέρες αμέσως μετά τη γέννα να προσφέρουν το γάλα στο νεογέννητο και οι οποίοι υποστήριζαν ότι η φύση αμέσως μετά τον τοκετό δίνει γάλα στη μητέρα για να έχει τροφή το νεογέννητο. Συνιστά το βρέφος να τρέφεται με το μητρικό γάλα, το οποίο είναι οικειότερο και επί πλέον τονίζει ότι με το θήλασμα αυξάνεται η στοργικότητα των μητέρων, «προς τα γεννηθέντα συμπαθέστεραι μάλλον αι μητέρες γίνονται», επισημαίνοντας κατ αυτόν τον τρόπο τη συναισθηματική σύνδεση της μητέρας με το νεογέννητο. Μάλιστα ο Σωρανός τονίζει ότι το νεογέννητο όπως τρέφονταν από τη μητέρα του προ του τοκετού που βρίσκονταν στην κοιλιά της, έτσι πρέπει να τρέφεται και μετά τον τοκετό. «Περί εκλογής τροφού» Αν η μητέρα λόγω αδυναμίας δεν είναι σε θέση να θηλάσει το νεογέννητο, τότε θα πρέπει να το θηλάσει η τροφός (παραμάνα) για την οποία καταχωρίζει σχετικό κεφάλαιο με τίτλο «Περί εκλογής τροφού». Σε αυτό παραθέτει τα στοιχεία της καλής τροφού: της ηλικίας, της σωματικής και ψυχικής υγείας. Οι οδηγίες αυτές διατηρήθηκαν στα παιδιατρικά κείμενα μέχρι και πρόσφατα, πριν από τη χρησιμοποίηση των

5 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 56, βιομηχανοποιημένων γαλάτων 12. Ενδεικτικά αναφέρουμε μία οδηγία του Σωρανού, ο οποίος συνιστά όπως η τροφός απέχει της αφροδισίου απολαύσεως, επεξηγώντας ότι η «φιλοστοργία» προς το βρέφος μειώνεται, αλλοιώνεται το γάλα και ότι εμφανίζεται η εμμηνορρυσία και η σύλληψη, απόψεις τις οποίες μνημονεύει και ο Γαληνός 13. «Περί δοκιμασίας γάλακτος» Σχετικά με το γάλα της μητέρας αν είναι καλό για το βρέφος αφιερώνεται ιδιαίτερο κεφάλαιο με τίτλο «Περί δοκιμασίας γάλακτος». Γενικά ο Σωρανός τονίζει ότι από τη φύση του το γάλα είναι καλό αλλά όμως μεταβάλλεται από την κακή διατροφή. Επίσης παρατηρεί ότι εάν το βρέφος είναι καλά αναπτυγμένο και με ευεξία τότε το γάλα είναι καλό. Εάν όμως το μωρό δεν αναπτύσσεται καλά και είναι καχεκτικό, τότε θα πρέπει να εξετασθεί εάν υπάρχει κάποια παθολογική κατάσταση και να μην αποδοθεί στην ακαταλληλότητα του γάλακτος. Γίνεται διεξοδικά αναφορά στις ιδιότητες του γάλακτος, το χρώμα, την οσμή, τη σύσταση καθώς και στον τρόπο εξέτασής του. «Πώς διαιτητέον την τροφόν» Οδηγίες για τη διατροφή και τον τρόπο ζωής της θηλάζουσας δίνονται στο κεφάλαιο «Πώς διαιτητέον την τροφόν». Σημειώνουμε ότι με τον όρο «δίαιτα» 14 οι αρχαίοι Έλληνες ιατροί δεν αναφέρονταν μόνο στη διατροφή αλλά γενικότερα στη φροντίδα του σώματος και του πνεύματος, στον τρόπο ζωής και συμπεριφοράς. 12 Ενδεικτικά για παράδειγμα μνημονεύουμε το βιβλίο του Νικολάου Ι. Σπυρόπουλου, Βρεφοκομική, Αθήνα, Ελληνική Εκδοτική Εταιρεία, 1951, στο οποίο αναγράφονται οι οδηγίες για την εκλογή της τροφού ή παραμάνας. 13 «Αφροδισίων τε παντάπασιν απέχεσθαι κελεύω τας θηλαζούσας παιδία γυναίκας», Γαληνού, Υγιεινών, Λόγος Α, G.C.Kuhn, IV, σ Με τη λέξη «δίαιτα» δηλωνόταν στη γλώσσα των αρχαίων Ελλήνων αυτό που εμείς δηλώνουμε με την έκφραση «τρόπος ζωής». Στη «δίαιτα» περιλαμβανόταν επομένως γενικά ό,τι σχετίζεται με τη διατροφή, την ενδυμασία, την κατοικία. Δ. Λυπουρλής, Ιπποκράτης 1, Θεσσαλονίκη, 2000, σ Η ίδια θεώρηση υπήρχε για τη «δίαιτα» και κατά την εποχή του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, όπως ενδεικτικά μνημονεύεται ο ιατρός Κων. Μιχαήλ στο βιβλίο του με τίτλο Διαιτητική, Βιέννη Σχετικά με το περιεχόμενο του όρου «δίαιτα» ο Γαληνός χαρακτηριστικά σημειώνει: «λέγω δε δίαιταν ου την εν τοις εσθιομένοις τε και πινομένοις μόνον, αλλά και πάσι τοις άλλοις, οίον αργίαις, γυμνασίοις, λουτροίς, αφροδισίοις, ύπνοις, αγρυπνίαιας, άπασί τε ταις οπωσούν γενομένοις κατά τα των ανθρώπων σώματα, άπερ και ενί ονόματι έθος αυτώ επιτηδεύματα καλείν» 15. Ο Σωρανός συνιστά στη θηλάζουσα να αποφεύγει στη διατροφή της τα πράσα, κρεμμύδια, σκόρδα, παστά, ρεπάνια, όσπρια και τα διατηρημένα (ταριχευτά, όπως τα ονομάζει, διότι αυτά επηρεάζουν τη σύσταση του γάλακτος). Επίσης απαγορεύει ιδιαίτερα τις σάλτσες και τα καρυκεύματα τα οποία προκαλούν δυσπεψία και δηλητηριάζουν το γάλα. Από τα κρέατα συνιστά το κρέας του εριφίου, λαγού, ζαρκαδιού και το χοιρινό. Η θηλάζουσα να πίνει για σαράντα ημέρες νερό και στη συνέχεια δυνατόν κάθε δύο τρεις ημέρες να πίνει οινόμελο και αργότερα λίγο λευκό οίνο. Γενικά τονίζει ότι στόχος θα είναι μια σύμμετρη διατροφή έχοντας κατά νουν ότι οι ιδιότητες των τροφών τις οποίες χρησιμοποιεί η θηλάζουσα περνούν στο γάλα. Μάλιστα ο Σωρανός προτείνει για τη θηλάζουσα ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα διατροφής για την πρώτη εβδομάδα, τη δεύτερη και την τρίτη εβδομάδα, ενώ αργότερα επισημαίνει ότι μπορεί να έχει ποικιλία στη διατροφή της. Με έμφαση τονίζει ότι θα πρέπει να αποφεύγεται ο οίνος, αναγράφοντας μάλιστα τις επιπτώσεις που έχει στο σώμα και στην ψυχή της θηλάζουσας, με επακόλουθο την αλλοίωση του γάλακτος. Επίσης δυνατόν η θηλάζουσα να περιπίπτει σε βαθύ ύπνο και να μη φροντίζει το βρέφος και επί πλέον ο οίνος μεταφέρεται στο γάλα με αποτέλεσμα να έχει επίδραση στο μωρό, προσθέτοντας ότι «δια τούτο νωθρά και καρώδη, ποτέ δε έντρομα και απόπληκτα και σπασμώδη τα τρεφόμενα γίνονται βρέφη», επισημαίνοντας κατ αυτόν τον τρόπο το κοινωνικό πρόβλημα του αλκοολισμού της εποχής του στη Ρώμη, που είχε επίπτωση και στα βρέφη. Ακόμη ο Σωρανός για τις τροφούς ή παραμάνες δίνει τις παρακάτω οδηγίες, που κατά αναλογία ισχύουν σε μεγάλο βαθμό και για τις γυναίκες οι οποίες φροντίζουν τα βρέφη στη σημερινή μας εποχή. 15 Γαληνού, Εις το Ιπποκράτους Περί χυμών Υπόμνημα Γ, G.C.Kuehn, τόμ. 16, Λειψία 1828, σ Παρόμοια ο Γαληνός γράφει στο έργο του Υγιεινών ΣΤ, G. C. Kuhn, τόμ. 6, σ.404. Μάλιστα στο Υγιεινών Α, τόμ. 6, σ. 32, αφοριστικά επισημαίνει ότι «της χρηστής διαίτης ήθη χρηστά παρασκευαζούσης».

6 522 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 56, 2009 Τονίζει ότι η γυναίκα που θα περιποιείται το βρέφος εκτός από τη σωματική υγεία θα πρέπει να είναι σώφρων, να απέχει από ακολασίες, να είναι ευαίσθητη και στοργική και να προσφέρει τις φροντίδες της αγογγύστως. Να έχει ήπιο χαρακτήρα, διότι οι ευερέθιστες νευριάζουν και επειδή δεν μπορούν να σταματήσουν το κλάμα του μωρού, τα πετάνε από τα χέρια τους ή τα ταρακουνάνε επικίνδυνα. Να μην είναι δεισιδαίμων και θρησκόληπτη για να μη θέσει σε κίνδυνο το μωρό. Να αγαπάει την καθαριότητα και να το αλλάζει συχνά, ώστε το μωρό να είναι καθαρό και να μη μένει ξάγρυπνο από τα τσουξίματα ή να παθαίνει διάφορες πληγές, παρατρίμματα. Ακόμη, ο Σωρανός τονίζει ότι καλό είναι η τροφός να είναι Ελληνίδα για να εθιστεί το βρέφος στην καλλίτερη από όλες τις γλώσσες, δίνοντας κατ αυτόν τον τρόπο σημασία στην γλωσσική επικοινωνία του βρέφους για την ψυχοπνευματική του ανάπτυξη. Στις περιπτώσεις στις οποίες θα συμβεί στη θηλάζουσα μείωση του γάλακτος, ο Σωρανός συνιστά να εξετασθεί πρώτα αν υπάρχει κάποια ασθένεια η οποία θα πρέπει να θεραπευθεί για να αρχίσει πάλι η λειτουργία του θηλασμού. Ενδιαφέρον όμως έχει το γεγονός ότι ο Σωρανός επισημαίνει πως εκτός από τα σωματικά αίτια της μείωσης του γάλακτος στη θηλάζουσα, υπάρχουν και τα ψυχολογικά αίτια τα οποία μπορούν να επιφέρουν μείωση του γάλακτος. Στις περιπτώσεις αυτές ο Σωρανός συνιστά όπως η θηλάζουσα βοηθηθεί με χαλαρωτικές ασκήσεις, περιπάτους, εντριβές με κράτημα της αναπνοής και με μαλακές εντριβές στους μαστούς. Ακόμη συμβουλεύει η θηλάζουσα να κάνει φωνητικές ασκήσεις, λουτρό, να τρώει εύγεστα φαγητά, να διασκεδάζει, «τη διαχύσει της ψυχής», όπως γράφει, και να γυμνάζεται εφ όσον μπορεί. Και όλα αυτά, που θα κάνει η θηλάζουσα, θα επιφέρουν αναζωογόνηση σε όλο το σώμα της και κατ ακολουθία στους μαστούς της. Πάρα πολύ σωστή παρέμβαση του Σωρανού διότι στη λειτουργία παραγωγής του γάλακτος κατά το θηλασμό συμμετέχουν και ψυχολογικοί παράγοντες τους οποίους θα πρέπει να γνωρίζουν οι γιατροί και οι μαίες, για να βοηθηθεί η θηλάζουσα και να διατηρηθεί κατ αυτόν τον τρόπο ο θηλασμός και η διατροφή του βρέφους. Μάλιστα ο Σωρανός με έμφαση τονίζει ότι παρά τη μείωση του γάλακτος θα πρέπει να συνεχίζεται ο θηλασμός, διότι το ερέθισμα του θηλασμού φέρνει σιγά-σιγά περισσότερο γάλα. «Πώς δεί και πότε διδόναι τον μαστόν» Στο κεφάλαιο «Πώς δεί και πότε διδόναι τον μαστόν» δίνει λεπτομερείς οδηγίες για τον τρόπο και τον χρόνο του θηλασμού. Με έμφαση τονίζει ότι επιβλαβές δεν είναι μόνο να λαμβάνει τροφή ένα ταραγμένο σώμα, αλλά και το να παίρνει τροφή από ταραγμένο σώμα, «Ου γαρ τεταραγμένω τω σώματι μόνον επιβλαβές λαμβάνειν την τροφήν, αλλά και από τεταραγμένου σώματος τροφή βλάπτει», Γυναικείων Β 36. Η θηλάζουσα, συνιστά ο Σωρανός, πρέπει να είναι καθιστή και να έχει το μωρό στο στήθος της πλαγιαστά, ελαφρώς ανάρροπο, να είναι ελαφρά σκυμμένη προς τα εμπρός και να μην είναι ξαπλωμένη, διότι τότε το βρέφος δύσκολα καταπίνει και άλλοτε βγάζει αυτό που πίνει, που μερικές φορές μπορεί να γίνει αιτία πνιγμού. Μάλιστα προτείνει όπως η θηλάζουσα στην αρχή του θηλασμού πιέζει τον μαστό της να βγάλει λίγο γάλα, ώστε το βρέφος να μην ταλαιπωρηθεί. Αφού θηλάσει το μωρό ας το κρατήσει για λίγο και μετά να το κοιμίσει στο κρεβατάκι του, το οποίο θα έχει μία κλίση για να είναι πιο ψηλά το κεφαλάκι του. Επίσης η θηλάζουσα να μην το κοιμίζει στο κρεβάτι της, διότι υπάρχει περίπτωση να το τραυματίσει ή να το πλακώσει και καλλίτερα ας το έχει σε κούνια δίπλα της. Σχετικά με το κλάμα του μωρού ο Σωρανός προτείνει να μην προσφέρει η θηλάζουσα το στήθος της να θηλάζει κάθε φορά που το μωρό κλαίει. Και εξηγεί ότι το κλάμα κάνει και καλό στο μωρό, διότι είναι μία φυσική άσκηση για την τόνωση των «αναπνευστικών οργάνων», όρος που καταγράφεται στην ιατρική ορολογία. Σχετικά με τη σημασία του κλάματος ο Αριστοτέλης στο έργο του «Πολιτικά» παρατηρούσε: «τας δε διατάσεις των παίδων και τους κλαυθμούς ουκ ορθώς απαγορεύουσιν οι κωλύοντες εν τοις νόμοις. Συμφέρουσι γαρ προς αύξησιν. Γίγνεται γαρ τρόπον τινα γυμνασία τοις σώμασιν» 16. Επιπροσθέτως ο Σωρανός προτείνει να εξετάζει κανείς και τις άλλες αιτίες που κάνουν το βρέφος να κλαίει, όπως το σφίξιμο ή πίεση από ακατάλληλη στάση που μπορεί να προκαλέσει μελάνιασμα του ενός άκρου του μωρού, ή να κλαίει από τσούξιμο από τα περιττώματα, ή από τσίμπημα εντόμου ή από κρύο ή ζέστη ή ακόμη όταν δε μπορεί να αποβάλλει ένα σκληρό περίττωμα, ή να κλαίει από κάποια νόσο. Δίνει λεπτομερώς και τον τρόπο διερεύνησης της κάθε μιας από τις πιθανές αυτές περιπτώσεις κλάματος. 16 Βλ. Αριστοτέλους, Πολιτικά, Ζ, 1336α.

7 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 56, Ακόμη και στην περίπτωση που το μωρό κλαίει μετά το θηλασμό, τότε ο Σωρανός συνιστά όπως η θηλάζουσα το πάρει στην αγκαλιά της να το χαϊδέψει, να του γλυκομιλήσει, να το παρηγορήσει, χωρίς φωνές, θορύβους και απειλές, διότι, όπως σημειώνει, από τέτοιες καταστάσεις όταν τρομάξει το μωρό δυνατόν να προκληθούν σωματικές και ψυχικές βλάβες, «αιτία παθών γίνεται ποτέ μεν σωματικών, ποτέ δε ψυχικών». Ο Σωρανός δίνει σημασία κατ αυτόν τον τρόπο στη συναισθηματική επικοινωνία του μωρού με τη μητέρα ή την τροφό για τη σωστή του ανάπτυξή. «Περί λουτρού και τρίψεως των βρεφών» Στο θέμα του λουτρού των βρεφών ο Σωρανός ακολουθεί μία μέση οδό, την οποία διατυπώνει στο κεφάλαιο «Περί λουτρού και τρίψεως των βρεφών». Προτείνει να τα λούζουν μία φορά την ημέρα και όχι δύο και τρεις φορές, διότι σε αυτήν την περίπτωση τα μωρά εξαντλούνται. Να τα πλένουν πολλές φορές μόνον όταν λερώνονται και επίσης όταν έχουν εξανθήματα. Δίνει λεπτομερείς οδηγίες για τον τρόπο του λουτρού και των εντριβών. Τονίζει ότι η θερμοκρασία του νερού που για τους ενήλικους είναι καλή, για το βρέφος είναι πολύ ζεστό το νερό, διότι το σώμα του είναι πολύ τρυφερό. Περιγράφει τις εντριβές όλων των μερών του σώματος και τις επαλείψεις, καθώς επίσης τις ασκήσεις στα άκρα του μωρού, πρακτικές που και σήμερα εφαρμόζουν οι γιαγιάδες στα βρέφη μετά το λούσιμο τους. «Περί της του ομφαλού αποπτώσεως» Στο κεφάλαιο «Περί της του ομφαλού αποπτώσεως» συνιστά να θεραπεύεται η πληγή που απομένει μετά την απόπτωση του κολοβώματος του ομφαλίου λώρου. Δίνει την πληροφορία ότι εκτός των άλλων χρησιμοποιούσαν στην πληγή και μόλυβδο, στοιχείο που δείχνει τη συχνή χρήση του μολύβδου, ο οποίος χρησιμοποιούνταν και στις επαλείψεις των εξανθημάτων ως λιθάργυρος, δηλ. υποξείδιο του μολύβδου ή ως στυπτηρία, δηλ. ανθρακικός μόλυβδος. Η ευρεία αυτή χρήση του μολύβδου στη Ρώμη ακόμη και στα μαγειρικά σκεύη είχε ως αποτέλεσμα την απορρόφησή του από το δέρμα και το πεπτικό σύστημα και κατ αυτόν τον τρόπο τη χρόνια δηλητηρίαση με επίδραση στο νευρικό σύστημα, κατάσταση που θεωρήθηκε ως ένας από τους παράγοντες της βαθμιαίας παρακμής της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. «Πώς δει καθίζειν και περιπάτησιν ασκείν» Ο Σωρανός μας δίνει πληροφορίες για τη ραχίτιδα στο κεφάλαιο «Πώς δει καθίζειν και περιπάτησιν ασκείν» και είναι η πρώτη σχετική αναφορά για αυτήν 17. Συγκεκριμένα γράφει ότι τα βρέφη κατά την προσπάθειά τους να καθίσουν και να σταθούν στα πόδια τους παρουσιάζουν κύρτωση της ράχης τους και παραμορφώνονται τα σκέλη τους στους μηρούς. Μάλιστα σημειώνει ότι αυτή η κατάσταση παρατηρείται περισσότερο στη Ρώμη, μνημονεύοντας και την ερμηνεία που δίνουν άλλοι συγγραφείς, ότι οφείλεται στα υπόγεια ψυχρά ύδατα της πόλης ή «δια τας συχνάς των γυναικών συνουσίας ή δια το μετά μέθην ταις συμπλοκαίς χρήσθαι». Ο Σωρανός προσπαθεί να εξηγήσει την παθολογική αυτή κατάσταση της ραχίτιδος, υποστηρίζοντας ότι οφείλεται στο γεγονός ότι οι γυναίκες στη Ρώμη δε διαθέτουν τόση στοργή, όση έχει ανάγκη το παιδί, όπως πράττουν οι καθαρώς Ελληνίδες. «Πότε και πώς απογαλακτιστέον το βρέφος» Ο Σωρανός στο κεφάλαιο «Πότε και πώς απογαλακτιστέον το βρέφος» καθόρισε ορισμένους κανόνες για τον απογαλακτισμό του βρέφους. Συνιστά μέχρι τον έκτο μήνα να τρέφεται μόνο με γάλα και μετά να αρχίσουν να του δίνουν δημητριακά. Μάλιστα σημειώνει ότι όσες δίνουν πιο νωρίς τα δημητριακά το κάνουν γιατί βαρυγκομούν με το θηλασμό. Μετέπειτα να δοθεί ρόφημα από πλιγούρι και μελάτο αυγό. Αποδοκιμάζει να δίνονται ψωμιά με παπαρούνα, σουσάμι και μπαχαρικά, διότι όλα αυτά είναι δύσπεπτα. Με την ανάπτυξη της οδοντοφυΐας σταδιακά θα αυξάνεται η ποσότητα των άλλων τροφών και θα μειώνεται ο θηλασμός και κατ αυτόν τον τρόπο με την προοδευτική μείωσή του θα σταματήσει το γάλα της θηλάζουσας. Αντιτίθεται στην πρακτική να αλείφουν τις ρόγες του στήθους με πικρές και δυσώδεις ουσίες με σκοπό τη διακοπή του θηλασμού. Στη συνέχεια Γυναικείων Β ο Σωρανός κάνει αναφορά στην οδοντοφυΐα και σε μερικές παιδικές ασθένειες, «Περί φλεγμονής παρισθμίων», «Περί άφθης» σημειώνοντας ότι η άφθα είναι ένα έλκος 17 Στον Πλάτωνα, Νόμοι, Βιβλίο VII, 789 Ε, υπάρχουν ενδείξεις ότι ή ραχίτιδα ήταν και τότε γνωστή. Βλ. και Temkin, Owsei, Soranus Gynecology, The Johns Hopkins Universiy Press, Baltimore and London 1956, (1991), Introduction, σ. XL.

8 524 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 56, 2009 επιφανειακό στη στοματική κοιλότητα, «Περί εξανθημάτων και οδαξησμών (=κνησμών)», «Περί ρωχμού και βηχός», δηλ. περί αναπνευστικού ρόγχου και βήχα, «Περί σειριάσεως» 18 δηλ. περί ηλιάσεως και περί διαρροίας. Συνοπτικά δόθηκε μία εικόνα των λεπτομερών οδηγιών για το βρέφος, τις οποίες ο Σωρανός ο Εφέσιος έχει καταγράψει στο βιβλίο του Γυναικείων Β' και για τις οποίες θα πρέπει να θεωρείται ως «Πατέρας της Παιδιατρικής». 18 Ο όρος «σειρίασις» χρησιμοποιείται σε άρθρο στο περιοδικό Ιπποκράτης, τόμ. 1, 1862, σσ , μνημονεύοντας και τους αντίστοιχους ευρωπαϊκούς όρους «insolatio, coup de soleil, sunstroke, Sonnen stich»

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ;

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός. Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός

Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός. Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός Ο Μητρικός Θηλασμός αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα για κάθε νεογνό και μητέρα, είναι η συνέχεια της φυσικής τους σχέσης, που έχει αναπτυχθεί από

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ

Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ f Το καλύτερο γάλα κάθε νεογέννητου είναι το γάλα του είδους του, δηλαδή το γάλα της μάνας του. Για τον άνθρωπο το καλύτερο γάλα είναι το γάλα της γυναίκας δηλαδή το γάλα

Διαβάστε περισσότερα

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων οδηγός για κλινική εξέταση Δεύτερη έκδοση Barbara Bates, M.D. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων I. Ανδρουλάκη Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Συμβουλές για την προστασία και ασφάλεια του μωρού σας απο την Αμερικάνικη Ακαδημία Παιδιατρικής και τον Βρετανικό Οργανισμό Αιφνιδίου Θανάτου

Συμβουλές για την προστασία και ασφάλεια του μωρού σας απο την Αμερικάνικη Ακαδημία Παιδιατρικής και τον Βρετανικό Οργανισμό Αιφνιδίου Θανάτου Συμβουλές για την προστασία και ασφάλεια του μωρού σας απο την Αμερικάνικη Ακαδημία Παιδιατρικής και τον Βρετανικό Οργανισμό Αιφνιδίου Θανάτου Ασφάλεια Ποτέ μην ταρακουνάτε ένα βρέφος, ούτε καν για παιχνίδι

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Απόστολος Βούρδας MRCPsych, CCST Παιδοψυχίατρος Ομήρου 53 Νέα Σμύρνη, 17121, τηλ & φαξ: 210 9346168, www.vourdas.com ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ

Δρ. Απόστολος Βούρδας MRCPsych, CCST Παιδοψυχίατρος Ομήρου 53 Νέα Σμύρνη, 17121, τηλ & φαξ: 210 9346168, www.vourdas.com ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ Παρακαλώ συμπληρώστε το παρακάτω έντυπο φόρμα και φέρτε το μαζί σας στην πρώτη συνεδρία σας. Οι πληροφορίες που δίνετε είναι απόλυτα εμπιστευτικές και θα διευκολύνουν ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε.

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε. 103-112_22ENOTHTA5 4/3/2013 12:35 µµ Page 103 ENOTHTA 5 ENOTHTA 5 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ (Άτομο - Άνθρωπος) Ένας «χάρτης» από λέξεις μυς αρθρώσεις σκελετό άλλα όργανα: μάτια, έχει έχει έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός θηλασμός δίνεται στο μωρό ξένο γάλα χρησιμοποιώντας μπιμπερό. H επιλογή του κατάλληλου γάλακτος είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΙΔΙΟΥ: Ονοματεπώνυμο πατέρα: Ονοματεπώνυμο μητέρας: Σημερινή ημερομηνία / / Ημερομηνία γέννησης / / Σχολείο Τάξη Διεύθυνση κατοικίας: Τηλ. οικίας: κινητό: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ Το παιδί

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN - IATPIKH ΣXOΛH TOMEAΣ YΓEIAΣ TOY ΠAIΔIOY T.Θ. 1186, 451 10 IΩANNINA, - Tηλ. 2651-007544 - Fax: 2651-007032 Ηλ. ταχυδροµείο: paediatr@cc.uoi.gr - Ιστός: http://users.uoi.gr/paediatr

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. Εισαγωγή... 19. Κεφάλαιο 1: Ιατρικό Ιστορικό. Κεφάλαιο 2: Εισαγωγή στην Κλινική Εξέταση - Ζωτικά Σηµεία. Κεφάλαιο 3: Κεφαλή και Τράχηλος

Περιεχόµενα. Εισαγωγή... 19. Κεφάλαιο 1: Ιατρικό Ιστορικό. Κεφάλαιο 2: Εισαγωγή στην Κλινική Εξέταση - Ζωτικά Σηµεία. Κεφάλαιο 3: Κεφαλή και Τράχηλος Περιεχόµενα Εισαγωγή....................................................... 19 Κεφάλαιο 1: Ιατρικό Ιστορικό 1.1 Λήψη και καταγραφή ιατρικού ιστορικού............................. 23 1.2 Δεξιότητες επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία Η πρώτη επίσκεψη στον οδοντίατρο, συνήθως αποτελεί μια δυσάρεστη δοκιμασία για το παιδί. Και αυτό γιατί, ακόμη και

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση κοινών. προβλημάτων θηλασμού. Ζητήστε βοήθεια εάν: Ευαίσθητες θηλές

Αντιμετώπιση κοινών. προβλημάτων θηλασμού. Ζητήστε βοήθεια εάν: Ευαίσθητες θηλές Αντιμετώπιση κοινών προβλημάτων θηλασμού Στα σίγουρα ο θηλασμός είναι μια φυσιολογική λειτουργία, ωστόσο υπάρχουν κάποια προβλήματα μερικές φορές. Ο θηλασμός είναι μια δεξιότητα που μαθαίνεται. Χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ. Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός)

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ. Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός) ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός) Η φροντίδα της καθαριότητας και υγείας των δοντιών και γενικά της στοματικής κοιλότητας επιβάλλεται για να αποφεύγονται δυσάρεστα συμπτώματα όπως......πόνος,

Διαβάστε περισσότερα

αντιμετώπιση προβλημάτων σίτισης σε νεογνά και βρέφη

αντιμετώπιση προβλημάτων σίτισης σε νεογνά και βρέφη αντιμετώπιση προβλημάτων σίτισης σε νεογνά και βρέφη ο ρόλος του λογοθεραπευτή Dore Blom Λογοθεραπεύτρια Senior NDT Bobath tutor Διαταραχές σίτισης και κατάποσης στην βρεφική ηλικία «αναπτυξιακή δυσφαγία»

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ. *Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι σπασμοί. υποχωρούν μόνοι τους χωρίς να προλάβουμε να δώσουμε κάποια θεραπεία.

ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ. *Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι σπασμοί. υποχωρούν μόνοι τους χωρίς να προλάβουμε να δώσουμε κάποια θεραπεία. ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ Παρασκευή Λογοθέτη Νοσηλεύτρια ΤΕ, Υπεύθυνη Παιδιατρικής Κλινικής Δεν υπάρχει τίποτα που να τρομοκρατεί περισσότερο ένα γονιό από τους σπασμούς. Έρχονται στα Εξωτερικά ιατρεία τρέχοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΑΥΛΑΚΩΣΗ Αυλάκωση ονομάζεται η διαίρεση του ζυγωτού Η πρώτη μιτωτική διαίρεση σε 2 κύτταρα γίνεται 30 ώρες μετά τη γονιμοποίηση Ακολουθούν πολλές μιτωτικές διαιρέσεις και 5 7 μέρες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Μαρία Μπασκίνη-Αρσένη, MSc, RD Κλινική ιαιτολόγος, Ειδική ιατροφολόγος Εσπερινό Λύκειο Αµπελοκήπων 11 εκεµβρίου 2014 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι πρώτοι μήνες του μωρού μου

Οι πρώτοι μήνες του μωρού μου ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ Καθηγητής Παιδιατρικής 12 Οι πρώτοι μήνες του μωρού μου Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν οι νέοι γονείς Αγαπητοί φίλοι/φίλες Ήρθε η ώρα να αναλάβετε τον πιο σημαντικό και πιο υπεύθυνο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΙΑΣΩ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ

ΓΡΑΠΤΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΙΑΣΩ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΓΡΑΠΤΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΙΑΣΩ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ Η γραπτή πολιτική η οποία ακολουθείται στην Κλινική για την προστασία, την προώθηση και την υποστήριξη του Μητρικού Θηλασμού

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος Στοιβάδες δέρματος Επιδερμίδα (τέσσερις στοιβάδες κυττάρων) Χόριο (άφθονα αγγεία και νεύρα) Υποδερμάτιο πέταλο (περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚ Η ΤΡΑΠΕΖ Α ΓΑΛΑΚΤ ΟΣ

ΑΤΟΜΙΚ Η ΤΡΑΠΕΖ Α ΓΑΛΑΚΤ ΟΣ ΑΤΟΜΙΚ Η ΤΡΑΠΕΖ Α ΓΑΛΑΚΤ ΟΣ Καλοπίση Χρυσή Μαία - IBCLC Γ.Ν.Καβάλας Ο λόγος που η μητέρα αντλεί το γάλα της θα καθορίσει τη μέθοδο που θα χρησιμο-ποιήσει, το αν και πως θα αποθηκεύσει το μητρικό γάλα και

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει

Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει Κλείσε ένα ραντεβού ζωής Αφιέρωσε 10 λεπτά στον εαυτό σου για μια μαστογραφία Όσα θα θέλατε να μάθετε για τον καρκίνο του μαστού Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει Τι είναι ο καρκίνος του μαστού;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

το κεφάλι ενός μωρού

το κεφάλι ενός μωρού γέννηση Η στιγμή του τοκετού έρχεται σαν ένα μεγάλο σοκ για το μωρό. Η ζωή μέσα στη μήτρα είναι άνετη ζέστη, σκοτάδι, ησυχία, απαλότητα, υγρασία και όλα γύρω το αγκαλιάζουν. Ξαφνικά, έπειτα από μερικά

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική εργασία του μαθητή Κ. Παναγιώτη Α1. Μητρικός Θηλασμός

Ερευνητική εργασία του μαθητή Κ. Παναγιώτη Α1. Μητρικός Θηλασμός Ερευνητική εργασία του μαθητή Κ. Παναγιώτη Α1 Μητρικός Θηλασμός Αποκλειστικός μητρικός θηλασμός σημαίνει να μην παρέχεται στο παιδί κανενός άλλου είδους τροφή σε υγρή ή στερεά μορφή, αλλά το παιδί να θηλάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης Αυξημένες εκκρίσεις από τα γεννητικά όργανα ή τον πρωκτό.

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών Να προχωρήσουν η Άρτεμις και ο Κώστας σε υποβοηθούμενη αναπαραγωγή; Ο Κώστας και η Άρτεμις είναι ένα ζευγάρι που δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδί. Επισκέφθηκαν τον γιατρό τους και ανέφεραν τα πιο κάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ -ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μ Α Θ Η Μ Α 9 Φ Ι Ο Ρ Ε Ν Τ Ι Ν Α Π Ο Υ Λ Λ Η

ΣΤΡΕΣ -ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μ Α Θ Η Μ Α 9 Φ Ι Ο Ρ Ε Ν Τ Ι Ν Α Π Ο Υ Λ Λ Η ΣΤΡΕΣ -ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μ Α Θ Η Μ Α 9 Φ Ι Ο Ρ Ε Ν Τ Ι Ν Α Π Ο Υ Λ Λ Η 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Τεχνικές αντιμετώπισης στρες Διαχείριση χρόνου Μελέτη περίπτωσης 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τεχνικές διαχείρισης του στρες είναι ποικίλες

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό Φυλλάδιο. Πσρεηός (Fever) Τι είναι ο πυρετός;

Ενημερωτικό Φυλλάδιο. Πσρεηός (Fever) Τι είναι ο πυρετός; Τι είναι ο πυρετός; Η θερμοκρασία του σώματος του παιδιού σας ποικίλει μεταξύ 36,5 και 37,5 o Κ. Πυρετός υπάρχει όταν η θερμοκρασία του σώματος είναι σημαντικά υψηλότερη από το κανονικό όταν η θερμοκρασία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΘΕΜΑ: «Πρόληψη των επιπτώσεων από την εμφάνιση υψηλών θερμοκρασιών και καύσωνα».

ΑΔΑ: ΘΕΜΑ: «Πρόληψη των επιπτώσεων από την εμφάνιση υψηλών θερμοκρασιών και καύσωνα». ΑΔΑ: 4Α36Θ-71 ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΑΔΑ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 7 / 6/2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Αριθ. Πρωτ. Y1/Γ. Π. οικ. 64863 ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση Προβλήματα με την κατανάλωση αλκοόλ Κοινωνική κατανάλωση οινοπνεύματος

Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση Προβλήματα με την κατανάλωση αλκοόλ Κοινωνική κατανάλωση οινοπνεύματος Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcoholism-and-problem-drinking) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Αλκοολισμός είναι η λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από 9 σελίδες ΜΕΡΟΣ Α (Μονάδες 30) Να απαντήσετε όλες τις ερωτήσεις 1-5. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με 6 μονάδες

Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από 9 σελίδες ΜΕΡΟΣ Α (Μονάδες 30) Να απαντήσετε όλες τις ερωτήσεις 1-5. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με 6 μονάδες ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2009 Μάθημα: ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ Τάξη: Β Ημερομηνία: Τρίτη, 19 Μαΐου 2009 Ώρα: 07:45-09:45 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΑΜΕΣΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΝΑΙΜΙΑ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΠΑΝΑΦΟ- ΡΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα 23 Μαρτίου 2012 ΘΕΜΑ: Μητρικός Θηλασμός

Ημερίδα 23 Μαρτίου 2012 ΘΕΜΑ: Μητρικός Θηλασμός Ημερίδα 23 Μαρτίου 2012 ΘΕΜΑ: Μητρικός Θηλασμός Συνεδριακό Κέντρο «Ν. Λούρος» ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Από συναισθηματική άποψη, το ιδανικό μέρος για να έρχεται στον κόσμο ένα μωρό ώστε η μητέρα του να νιώθει ήρεμα,

Διαβάστε περισσότερα

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ) από το 1997 αναγνώρισε την παχυσαρκία ως μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας Παγκόσμιο πρόβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορική αναδρομή. Έκταση του φαινομένου. Κάπνισμα και ιατροί. Ουσίες του τσιγάρου. Βλαπτική δράση της πίσσας 14/3/2013 ΚΑΠΝΙΣΜΑ & ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ

Ιστορική αναδρομή. Έκταση του φαινομένου. Κάπνισμα και ιατροί. Ουσίες του τσιγάρου. Βλαπτική δράση της πίσσας 14/3/2013 ΚΑΠΝΙΣΜΑ & ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ιστορική αναδρομή ΚΑΠΝΙΣΜΑ & ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Πνευμονολογική Κλινική ΠΓΝΠατρών 600 π.χ. Εμφάνιση του φυτού στην Αμερική 1492 μ.χ. Rodrigo de Jerez- 7 έτη φυλάκιση 1600 Καθολική Εκκλησία 1633 Τουρκία Σουλτάνος

Διαβάστε περισσότερα

Πέννυ Εμμανουήλ. Δερματολόγος Αφροδισιολόγος. Διευθύντρια ΕΣΥ Γ.Ν.Παίδων Πεντέλης. (Δημοσίευση στο περιοδικό Υγεία και Παιδί.)

Πέννυ Εμμανουήλ. Δερματολόγος Αφροδισιολόγος. Διευθύντρια ΕΣΥ Γ.Ν.Παίδων Πεντέλης. (Δημοσίευση στο περιοδικό Υγεία και Παιδί.) Πέννυ Εμμανουήλ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Διευθύντρια ΕΣΥ Γ.Ν.Παίδων Πεντέλης. (Δημοσίευση στο περιοδικό Υγεία και Παιδί.) Η ατοπική δερματίτιδα ή έκζεμα είναι μια χρόνια κνησμώδης δερματοπάθεια κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης 16 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ : ΑΝΥΨΗΤΑΚΗ ΕΙΡΗΝΗ,ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΥ ΟΛΓΑ Κάποτε η τροφή ήταν απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Η3 - Κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία, Ειδική Τοξικότητα σε Όργανα Στόχους STOT SE, Κατ. 1

Τμήμα Η3 - Κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία, Ειδική Τοξικότητα σε Όργανα Στόχους STOT SE, Κατ. 1 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΓΕΝΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΟΥ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ 11 η Ετήσια Σύσκεψη Επιθεωρητών REACH, CLP 2015 Εθνική Συνάντηση Εργασίας του PROTEAS Αθήνα, 27-2929 Απριλίου 2015 Γενικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την:

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: Μάθε για τη σύμβαση. Γνώρισε τα δικαιώματά σου. Το βιβλιαράκι που κρατάς στα χέρια σου περιέχει 54 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ 2 ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ Κατά κανόνα, η διάγνωση µιας συγγενούς καρδιοπάθειας γίνεται στη βρεφική ηλικία, αν και αρκετές περιπτώσεις µπορούν να διαγνωσθούν σε οποιαδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

ΡΕΑ PLUS. φυτοφάρµακα. οικογενειακή µέριµνα για προστασία από τα ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΡΕΑ PLUS. φυτοφάρµακα. οικογενειακή µέριµνα για προστασία από τα ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΡΕΑ PLUS ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ φυτοφάρµακα οικογενειακή µέριµνα για προστασία από τα φυτοφάρµακα Με τη συγχρηματοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ

Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ Μ. Μπουρουτζόγλου Καθηγήτρια Εφαρμογών Τμήμα Μαιευτικής Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας & Πρόνοιας ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Μαιευτική στη σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Η διάκριση του φύλου στα καναρίνια αποτελούσε και αποτελεί ένα πάγιο ερώτημα των ερασιτεχνών εκτροφέων καναρινιών. Πόσοι από μας που ερασιτεχνικά και μόνο από αγάπη εκτρέφουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΤΙΣ ΤΡΕΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΚΑΝΑΝ ΠΟΤΕ ΠΑΙΔΙ ΒΡΕΧΟΝΤΑΙ

ΜΙΑ ΣΤΙΣ ΤΡΕΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΚΑΝΑΝ ΠΟΤΕ ΠΑΙΔΙ ΒΡΕΧΟΝΤΑΙ Μια στις τρεις γυναίκες Οι γυναίκες που έχουν γεννήσει μόνο ένα παιδί έχουν σχεδόν τρεις φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να τους διαφεύγουν ούρα και να βρέχονται σε σύγκριση με τις γυναίκες που δεν έχουν κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Γυναικολογικη επισκεψη

Γυναικολογικη επισκεψη Γυναικολογικη επισκεψη ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΠΙΣΚΕΦΤΩ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΤΗΝ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟ; Η πρώτη επίσκεψη στο γυναικολόγο είναι πολύ σημαντική όχι μόνο για τις κοπέλες που έχουν ξεκινήσει τη σεξουαλική τους ζωή,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 14 / 10 / 10 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ &

ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 14 / 10 / 10 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 14 / 10 / 10 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Αριθ. Πρωτ.Y1/Γ.Π./οικ.128429 ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ /ΝΣΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΜΗΜΑ: Β ΠΡΟΣ: ΠΙΝΑΚΑ ΑΠΟ ΕΚΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΑΝΑΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΑΝΑΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΑΝΑΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΜΠΟΥΣΜΠΟΥΚΗ ΜΑΡΙΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΟΣ - ΙΑΤΡΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΓΕΡΩΝΥΜΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΜΑΙΑ Σ.Π.Μ.Π.& Ε ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Π.Ε.Δ.Υ. 3 Η ΥΠΕ ΙΣΤΟΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη Θέμα Σωματική Υγιεινή και Παιδική Ανάπτυξη Περιεχόμενα 1) Εισαγωγή 2) Εργασίες: Άθληση Ανθρώπων (Αναστάσιος Ανδρέου) Σωστή Διατροφή (Σωτήρης Δημακάκος Και Μανόλης Γιορταμάκης) Σχέση Σωματικής υγιεινής

Διαβάστε περισσότερα

Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος

Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος Οι πρώτοι που ανακάλυψαν τις χαλαρωτικές ιδιότητες του καπνού ήταν οι Ινδιάνοι. Συνήθιζαν να καπνίζουν πίπα ή πούρο. Με την άφιξη των πρώτων ευρωπαίων στην αμερικανική

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιώνοντας την ζωτικότητα των µοσχαριών. Τι µπορούµε να κάνουµε; Gert van Trierum International Dairy Topics Volume 5 Number 6 Denkavit Nederland BV, PO Box 5, 3780 BA Voothuizen, The Nederlands Βελτιώνοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ Περιορισμοί της άσκησης σε άτομα με ΣΔ Παναγιώτης Β. Τσακλής PhD Καθηγητής Εµβιοµηχανικής Τµ Φυσικοθεραπείας - ΑΤΕΙΘ Dept Mechanical Engineering Fibers & Polymers Lab Massachusetts Institute of Technology

Διαβάστε περισσότερα

Ωκυτοκίνη θεμελιωτής της σχέσης παιδιού-οικογένειας. Η σημασία της 1 ης ώρας μετά τον τοκετό. Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΔΑΜΙΔΗΣ

Ωκυτοκίνη θεμελιωτής της σχέσης παιδιού-οικογένειας. Η σημασία της 1 ης ώρας μετά τον τοκετό. Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΔΑΜΙΔΗΣ Ωκυτοκίνη θεμελιωτής της σχέσης παιδιού-οικογένειας. Η σημασία της 1 ης ώρας μετά τον τοκετό Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΔΑΜΙΔΗΣ ΣΥΝΤΟΜΗ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΟΣ = ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΔΙΔΑΚΤΩΡ

Διαβάστε περισσότερα

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 Κυρτέ κερατίνε πλάκε. Καλύπτουν τη ραχιαία επιφάνεια του τελευταίου τµήµατο των δακτύλων. Το χρώµα του είναι υπόλευκο ή ελαφρώ ρόδινο (οφείλεται στι αγκύλε των αγγείων του χορίου,

Διαβάστε περισσότερα

Νεογνολογικό Τμήμα. Μέλη ΔΕΠ. Καθηγήτρια Α. Μαλαμίτση - Πούχνερ. Επ. Καθηγήτρια Ν. Ιακωβίδου. Επ. Καθηγήτρια Θ. Μπούτσικου. Λέκτωρ Ζ.

Νεογνολογικό Τμήμα. Μέλη ΔΕΠ. Καθηγήτρια Α. Μαλαμίτση - Πούχνερ. Επ. Καθηγήτρια Ν. Ιακωβίδου. Επ. Καθηγήτρια Θ. Μπούτσικου. Λέκτωρ Ζ. Νεογνολογικό Τμήμα Μέλη ΔΕΠ Καθηγήτρια Α. Μαλαμίτση - Πούχνερ Επ. Καθηγήτρια Ν. Ιακωβίδου Επ. Καθηγήτρια Θ. Μπούτσικου Λέκτωρ Ζ. Ηλιοδρομίτη Προϊσταμένη Μαία Σ. Παλιάτσιου upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400','

Διαβάστε περισσότερα

ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Υγιεινή της Εργασίας είναι: η προάσπιση και προαγωγή της υγείας στον ψηλότερο βαθμό της φυσικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας των εργαζομένων σ όλα τα επαγγέλματα.

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Λαχτάρα για φαγητό Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο καρκίνος; Τι προκαλεί τον καρκίνο; Μέτρα για την πρόληψη του καρκίνου

Τι είναι ο καρκίνος; Τι προκαλεί τον καρκίνο; Μέτρα για την πρόληψη του καρκίνου ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 Τι είναι ο καρκίνος; Ο καρκίνος είναι μια αρρώστια των κυττάρων. Όλοι οι διαφορετικοί τύποι καρκίνου ξεκινούν με τον ίδιο τρόπο: οι γενετικές πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Γαλουχία και Διατροφή ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Β Πανεπιστημιακή Μαιευτική & Γυναικολογική Κλινική Βασιλόπουλος Χρήστος Επιστήμoνας Tροφίμων Διατροφολόγος ΜSc, MBA

Διαβάστε περισσότερα

Βρεφικά προϊόντα με αγάπη

Βρεφικά προϊόντα με αγάπη Βρεφικά προϊόντα με αγάπη Βρεφικά προϊόντα με αγάπη Ποτηράκια (*PP) Υπάρχει μεγαλύτερη ευτυχία από τη γέννηση ενός μωρού; Πρόκειται για ένα ανεπανάληπτο γεγονός, που υπόσχεται μια συναρπαστική νέα αρχή

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής. Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής

Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής. Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής Το μοτίβο σωματικής ανάπτυξης στα βρέφη που θηλάζουν είναι αρκετά διαφορετικό από τα βρέφη

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΣΤΑΡΑ ΖΑΜΠΕΤΑ ΤΕ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΛΕΩΝΙΔΟΥ ΣΑΡΡΑ ΤΕ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ

ΠΛΑΣΤΑΡΑ ΖΑΜΠΕΤΑ ΤΕ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΛΕΩΝΙΔΟΥ ΣΑΡΡΑ ΤΕ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΠΛΑΣΤΑΡΑ ΖΑΜΠΕΤΑ ΤΕ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΛΕΩΝΙΔΟΥ ΣΑΡΡΑ ΤΕ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ 1. Τη συνέχιση της φροντίδας. 2. Την προαγωγή της υγείας. 3. Τη θεραπευτική παρέμβαση. 4. Τη φροντίδα στο τέλος της ζωής. 5. Την αποκατάσταση.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Δημόσια Υγεία στην καθημερινή πρακτική (ζωή) Απόστολος Βανταράκης Αναπληρωτής Καθηγητής Υγιεινής Πανεπιστήμιο Πατρών Τι είναι η Δημόσια Υγεία; Οργανωμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Παγκόσμια Εβδομάδα Μητρικού Θηλασμού 1-7 Νοεμβρίου 2012»

ΘΕΜΑ: «Παγκόσμια Εβδομάδα Μητρικού Θηλασμού 1-7 Νοεμβρίου 2012» ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΥΚΤΙΟ ΑΘΗΝΑ: 8/11/2012 Αρ. Πρωτ.:46189 ΠΡΟΣ ΑΔΑ: Β4ΣΠΟΞ7Μ-1ΜΙ Γενική Δ/νση: Σχεδιασμού και Ανάπτυξης Υπηρεσιών Υγείας Δ/νση: Σχεδιασμού Τμήμα: Πρόληψης & Προαγωγής Υγείας Πληροφορίες:

Διαβάστε περισσότερα

Flexa Baby - αυτό που τους αξίζει

Flexa Baby - αυτό που τους αξίζει Flexa Baby - αυτό που τους αξίζει Το δωμάτιο της ζωής σας aby Ο Hans Sandgren Jakobsen φημίζεται για το πάθος που τρέφει στο ξύλο, αλλά και για τη λιτή και ανάλαφρη σχεδιαστική του προσσέγγιση. Πρωταρχικός

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Οδηγίες για την πρόληψη και τον αποτελεσματικό χειρισμό εμφάνισης γαστρεντερίτιδας σε κατασκήνωση Η εμφάνιση κρουσμάτων γαστρεντερίτιδας σε κατασκηνώσεις δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Προετοιμασία και προσέγγιση μητέρων για Μητρικό Θηλασμό

Προετοιμασία και προσέγγιση μητέρων για Μητρικό Θηλασμό Προετοιμασία και προσέγγιση μητέρων για Μητρικό Θηλασμό Καλλιόπη Μάλφα Μαία, ελεύθερη επαγγελματίας τ..πρόεδρος ΣΕΜΜ Αθηνών Αντιπρόεδρος Ψυχοπροφυλακτικής Εταιρείας Μέλος Εθνικής Επιτροπής Μητρικού Θηλασμού

Διαβάστε περισσότερα

Μέλι και κανέλα: Ο «φόβος» και «τρόμος» των φαρμακοβιομηχανιών...διαβάστε ποιες ασθένειες θεραπεύει το μείγμα μελιού και κανέλας

Μέλι και κανέλα: Ο «φόβος» και «τρόμος» των φαρμακοβιομηχανιών...διαβάστε ποιες ασθένειες θεραπεύει το μείγμα μελιού και κανέλας Μέλι και κανέλα: Ο «φόβος» και «τρόμος» των φαρμακοβιομηχανιών...διαβάστε ποιες ασθένειες θεραπεύει το μείγμα μελιού και κανέλας Το μέλι παράγεται στις περισσότερες χώρες του κόσμου. Είναι το μόνο τρόφιμο

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Θηλασμός παιδιού που έχει ειδικές ανάγκες

Θηλασμός παιδιού που έχει ειδικές ανάγκες Θηλασμός παιδιού που έχει ειδικές ανάγκες Η γέννηση ενός παιδιού με ειδικές ανάγκες μπορεί να προκαλέσει πολλά διαφορετικά συναισθήματα χαρά κι ενθουσιασμό, όπως και ανησυχία για το άγνωστο. Αυτό που είναι

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος;

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Σύντομη Περιγραφή Διερεύνησης Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Στόχος της διερεύνησης ήταν να διαφανεί το αν κάποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματός μας. Αρχικά, θελήσαμε να διερευνήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ 8 ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μία παρακώλυση της ροής του αίµατος οφείλεται συχνά σε στένωση και µπορεί να σταµατήσει τη ροή του αίµατος µερικώς ή τελείως. Κάθε µία από

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή Διαχείριση Τροφίμων. Μαριέττα Κονταρίνη Ημερίδα ΕΣΔΥ για Ασφάλεια τροφίμων 27/4/2015

Ορθή Διαχείριση Τροφίμων. Μαριέττα Κονταρίνη Ημερίδα ΕΣΔΥ για Ασφάλεια τροφίμων 27/4/2015 Ορθή Διαχείριση Τροφίμων Μαριέττα Κονταρίνη Ημερίδα ΕΣΔΥ για Ασφάλεια τροφίμων 27/4/2015 Κανόνες Ορθής Διαχείρισης των Τροφίμων Προληπτικοί κανόνες-μέτρα που απαιτούνται για να έχουμε ασφαλή τρόφιμα. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι

Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι Σχέδιο εργασίας της Α τάξης Γελ. Πελοπίου Υπεύθυνος καθηγητής: Παπαδημητρίου Νικόλαος Αναπνοή Μέλη : Αγγελόπουλος Γιάννης Τσιπολίτης Γιώργος Η αναπνοή σε επίπεδο οργανισμού

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία

Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΡΔΙΑ ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΙΜΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ ΠΛΑΣΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΦΛΕΒΕΣ ΕΡΥΘΡΑ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΑ ΤΡΙΧΟΕΙΔΗ ΛΕΥΚΑ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΑ ΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑ Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία Το κυκλοφορικό σύστημα τροφοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ-ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Το δέρμα αποτελείται από 2 στιβάδες: i. Επιδερμίδα ii. Κυρίως δέρμα ή χόριο ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Κυριότερες λειτουργίες δέρματος: i.

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα