Γιάννης Κτιστάκις Λέκτωρ του Δημοσίου Διεθνούς Δικαίου στη Νομική ΔΠΘ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γιάννης Κτιστάκις Λέκτωρ του Δημοσίου Διεθνούς Δικαίου στη Νομική ΔΠΘ"

Transcript

1 ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ * Εισαγωγή Γιάννης Κτιστάκις Λέκτωρ του Δημοσίου Διεθνούς Δικαίου στη Νομική ΔΠΘ Στο άρθρο 14 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (εφεξής «ΕΣΔΑ») τα συμβαλλόμενα κράτη δεσμεύονται να σέβονται την αρχή της μη διάκρισης κατά την απόλαυση των δικαιωμάτων που η ίδια η ΕΣΔΑ αναγνωρίζει. Συγκεκριμένα, το άρθρο 14 ΕΣΔΑ ορίζει: «Η χρήσις των αναγνωριζoμένων εν την παρoύση Συμβάσει δικαιωμάτων και ελευθεριών δέoν να εξασφαλισθή ασχέτως διακρίσεως ιδίως φύλoυ, φυλής, χρώματoς, γλώσσης, θρησκείας, πoλιτικών ή άλλων πεπoιθήσεων, εθνικής ή κoινωνικής πρoελεύσεως, συμμετoχής εις εθνικήν μειoνότητα, περιoυσίας, γεννήσεως ή άλλης καταστάσεως». Υπό το φως της νομολογίας του Δικαστηρίου, η απαγόρευση των διακρίσεων στην απόλαυση των δικαιωμάτων που εγγυάται η ΕΣΔΑ 1 είναι απαγόρευση άμεσης και έμμεσης διάκρισης 2. * Το κείμενο αποδίδει εισήγηση του συγγραφέα στο συνέδριο με γενικό θέμα «Θρησκευτική ε- λευηθερία και μάρτυρες του Ιεχωβά» που διοργάνωσε στη Θεσ/κη την το Τμήμα Νομικής του Αριστοτέλειου Παν/μίου (Διδακτική Μονάδα Εκκλησιαστικού Δικαίου). 1. Σε αντίθεση με άλλα διεθνή κείμενα προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου (π.χ. άρθρο 7 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (εφεξής «ΟΔΔΑ»), το άρθρο 26 του Διεθνούς Συμφώνου Ατομικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων (εφεξής «ΔΣΑΠΔ») και το άρθρο 24 της Αμερικανικής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου), η ΕΣΔΑ δεν εγγυάται ως και σήμερα ατομικό δικαίωμα στην ισότητα ενώπιον του νόμου. Όπως προκύπτει από τις προπαρασκευαστικές εργασίες (Rec. T. Prép., vol. I σ. 161 και σ. 297, vol. ΙΙΙ σ. 165, vol. IV σ. 65 και 191), η αρχική προτίμηση των συντακτών στρεφόταν προς το άρθρο 7 της ΟΔΔΑ. Τελικά, όμως, για λόγους που δεν προκύπτουν από τις προπαρασκευαστικές εργασίες, προτιμήθηκε η σημερινή διάταξη του άρθρου 14 ΕΣΔΑ. Οι μετέπειτα προσπάθειες για ένταξη παρόμοιου δικαιώματος στο τέταρτο, πρόσθετο στην ΕΣΔΑ, πρωτόκολλο δεν καρποφόρησαν. Η πρωτοβουλία ανήκε στην Συμβουλευτική Συνέλευση [Recommendation 234 (1960), 3 YBECHR (1960), σ. 155 και 2 YBECHR ( ), σ ], αλλά απορρίφθηκε η πρόταση από την ομάδα εμπειρογνωμόνων [5 YBECHR (1962), σ. 47] και την Επιτροπή Υπουργών [6 YBECHR (1963), σ. 75)]. Με την υιοθέτηση του δωδέκατου, πρόσθετου στην ΕΣΔΑ, πρωτοκόλλου (ETS αρ. 177, ) επιδιώκεται η ενσωμάτωση στο corpus της ΕΣΔΑ κανόνα γενικής απαγόρευσης των διακρίσεων. Συγκεκριμένα, το άρθρο 1 του δωδέκατου πρωτοκόλλου ορίζει τα ακόλουθα: «(1) Η απόλαυση κάθε δικαιώματος που θεσπίζει νόμος θα διασφαλίζεται χωρίς διάκριση για οποιονδήποτε λόγο, όπως φύλο, φυλή, χρώμα, γλώσσα, θρησκεία, πολιτική ή άλλη πεποίθηση, εθνική ή κοινωνική προέλευση, συμμετοχή σε εθνική μειονότητα, περιουσία, γέννηση ή άλλη κατάσταση. (2) Κανείς δεν θα υπόκειται σε διακρίσεις από οποιαδήποτε δημόσια αρχή για οποιονδήποτε λόγο, όπως εκείνοι που μνημονεύονται στην παράγραφο 1». 265

2 266 Γ. Κτιστάκις Digesta 2008 Άμεση 2 διάκριση συντρέχει, όταν για έναν από τους λόγους που αναφέρονται ενδεικτικά στο άρθρο 14 ΕΣΔΑ, εν προκειμένω όμως για λόγους πεποιθήσεων, ένα άτομο υφίσταται διαφορετική μεταχείριση από αυτή, την οποία υφίσταται, υπέστη ή θα υφίστατο σε ανάλογη κατάσταση ένα άλλο άτομο. Περαιτέρω δε, όταν η μεταχείριση αυτή είναι δυσμενής, δεν υπηρετεί κάποιον θεμιτό σκοπό και δεν βασίζεται σε αντικειμενική και εύλογη αιτιολογία. Έμμεση διάκριση συντρέχει, όταν η εφαρμογή μιας prima facie ουδέτερης διάταξης, κριτηρίου ή πρακτικής ενδέχεται να προκαλέσει ή προκαλεί δυσμενή μεταχείριση ενός προσώπου, που διαπνέεται από ορισμένες πεποιθήσεις ή επικαλείται λόγους συνείδησης, σε σχέση με άλλα άτομα, εκτός αν η μεταχείριση αυτή υπηρετεί ένα θεμιτό σκοπό και βασίζεται σε αντικειμενική και εύλογη αιτιολογία. Α. Άμεσες διακρίσεις λόγω πεποιθήσεων Οι άμεσες διακρίσεις απαγορεύονται από το άρθρο 14 ΕΣΔΑ. Η διάταξη αυτή παρουσιάζει τέσσερα γενικά χαρακτηριστικά. Πρώτον, δεν έχει ανεξάρτητο χαρακτήρα, με την έννοια ότι συμπληρώνει τις άλλες ουσιαστικές διατάξεις της ΕΣΔΑ. Κατά συνέπεια, παραβίαση του άρθρου 14 ΕΣΔΑ αυτοτελώς δεν είναι δυνατή, παρά μόνο σε συνδυασμό με άλλη κανονιστική διάταξη της ΕΣΔΑ που κατοχυρώνει δικαίωμα ή ελευθερία. Δεύτερον, δεν είναι απαραίτητο να παραβιάζεται η ίδια η διάταξη που κατοχυρώνει δικαίωμα ή ελευθερία. Από τον συνδυασμό, όμως, των δύο διατάξεων εκείνης που κατοχυρώνει δικαίωμα ή ελευθερία και του άρθρου 14 ΕΣΔΑ θα πρέπει να στοιχειοθετείται παραβίαση 3. Τρίτον, αν διάταξη της ΕΣΔΑ κατοχυρώνει ειδικότερη μορφή της ισότητας, για παράδειγμα την θρησκευτική ισό- Το πρωτόκολλο έχουν επικυρώσει δύο μόνο από τα σαράντα τέσσερα συμβαλλόμενα κράτη στην ΕΣΔΑ. Για τη θέση του σε ισχύ απαιτούνται δέκα, τουλάχιστον, επικυρώσεις. Η Ελλάδα το έχει υπογράψει. Βλ. Ν. Φραγκάκης, «Η απαγόρευση των διακρίσεων στην νομολογία του ΕΔΔΑ και το 12ο, πρόσθετο στην ΕΣΔΑ, πρωτόκολλο», 21 ΕΕΕυρΔ (2001), ειδικό τεύχος, σ F. Edel, «Le protocole no. 12 à la CEDH», 2 L Europe des libertés (2001), σ Πβλ. Οδηγία 2000/43/ΕΚ του Συμβουλίου της 29ης Ιουνίου 2000 περί εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχείρισης προσώπων, ασχέτως φυλετικής ή εθνοτικής τους καταγωγής (Επ. Εφημ. Ευρ. Κοιν. L 180, , σ ) και Οδηγία 2000/78/ΕΚ του Συμβουλίου της 27ης Νοεμβρίου 2000 για τη διαμόρφωση γενικού πλαισίου για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και στην εργασία (Επ. Εφημ. Ευρ. Κοιν. L 303, , σ ). Στην Ελλάδα οι δύο Οδηγίες ενσωματώθηκαν με τον νόμο 3304/ Καμία διάταξη της ΕΣΔΑ, για παράδειγμα, δεν κατοχυρώνει δικαίωμα σε κοινωνικές παροχές. Αν, όμως, υφίσταται σύστημα κοινωνικών παροχών, τότε τα κράτη οφείλουν να επιτρέπουν σε όλα τα πρόσωπα την απόλαυσή τους, εκτός κι αν υφίσταται αντικειμενική και εύλογη αιτιολογία. Τέτοια αιτιολογία δεν αποτελεί η άρνηση λόγω υπηκοότητας των αυστριακών αρχών να χορηγήσουν σε τούρκο άνεργο έκτακτο βοήθημα, παρ όλο που είχε συνεισφέρει επί σειρά ετών στο κοινωνικό ταμείο. ΕΔΔΑ, Απόφαση Gaygusuz, , Recueil 1996-IV. Βλ. αναλυτικά, Ι. Σαρμάς, Κράτος και δικαιοσύνη Ι. Ελευθερία με υπεροχή του δικαίου. Η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, Αντ. Ν. Σάκκουλας, Αθήνα - Κομοτηνή, 2003, σ /04/14 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

3 Digesta 2008 Απαγόρευση θρησκευτικών διακρίσεων και γενικά έτρα 267 τητα, τότε παρέλκει η εξέταση της γενικής αρχής της μη διάκρισης του άρθρου 14 ΕΣΔΑ 4. Και τέταρτον, η απαρίθμηση των κριτηρίων διάκρισης στο άρθρο 14 ΕΣΔΑ είναι ενδεικτική και όχι περιοριστική 5. Με βάση τα προηγούμενα χαρακτηριστικά, το Δικαστήριο έχει εξετάσει ως σήμερα τρεις περιπτώσεις άμεσων διακρίσεων λόγω θρησκευτικών ή φιλοσοφικών πεποιθήσεων αναφορικά με: την απόλαυση της περιουσίας, την πρόσβαση στην δικαιοσύνη και την οικογενειακή ζωή. 1. Διάκριση στην απόλαυση της περιουσίας Η επιβολή εκκλησιαστικού φόρου προς όφελος θρησκευτικής κοινότητας, στην οποία δεν ανήκει ο υπόχρεος, έστω κι αν πρόκειται για την επίσημη Εκκλησία του κράτους, αντίκειται στο δικαίωμα απόλαυσης της περιουσίας (άρθρο 1 του πρώτου πρόσθετου στην ΕΣΔΑ πρωτοκόλλου) και στην αρχή της μη διάκρισης (άρθρο 14 ΕΣΔΑ). Αυτό συμπέρανε το Δικαστήριο στην προσφυγή φινλανδού πολίτη, ο ο- ποίος παραπονέθηκε για τον ειδικό φόρο που του επέβαλε το σουηδικό κράτος προς όφελος της επίσημης Λουθηρανικής Εκκλησίας (υπόθεση Darby). Η Επιτροπή διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 9 ΕΣΔΑ και ειδικότερα του forum internum 6. Το Δικαστήριο όμως έκρινε ότι κανένας θεμιτός σκοπός δεν δικαιολογεί την διάκριση μεταξύ όσων διαμένουν μόνιμα στην Σουηδία και όσων έχουν στην ίδια χώρα δευτερεύουσα κατοικία: οι μεν πρώτοι δύνανται να εξαιρεθούν, λόγω θρησκείας, από την συγκεκριμένη φορολογική υποχρέωση, ενώ η ίδια δυνατότητα δεν παρέχεται στους δεύτερους 7. Λίγα χρόνια ενωρίτερα, στην υπόθεση Quaker είχε κριθεί ότι η υποχρέωση καταβολής φόρων είναι γενική και δεν έχει επιπλοκές στην συνείδηση του ατόμου. Η Επιτροπή είχε τονίσει ότι το άρθρο 9 ΕΣΔΑ δεν παρέχει στο άτομο το δικαίωμα να προτάσσει τις πεποιθήσεις του προκειμένου να αρνείται την συμμόρφωση του σε νομοθεσία η οποία εφαρμόζεται κατά τρόπο γενικό και αόριστο στην δημόσια σφαίρα. 4. Βλ. τη θέση της Επιτροπής στην υπόθεση Darby (ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Darby κατά Σουηδίας, αρ. προσφυγής 11581/85, παρ. 51 (Έκθεση της Επιτροπής της ). 5. Αυτό προκύπτει από το επίρρημα «ιδίως» («notamment», «any ground such as») πριν από την απαρίθμηση των δεκατριών πιθανών κριτηρίων διάκρισης, το οποίο όμως παραλείπει η ελληνική επίσημη μετάφραση της ΕΣΔΑ. Από τη νομολογία βλ. ΕυρΔΔΑ, Απόφαση Engel και λοιποί, , série Α, αρ. 22, παρ. 72 και ΕυρΔΔΑ, Απόφαση James και λοιποί, , série A, αρ. 98, παρ. 74. Επίσης, Ph. Vegleris, «Le principe d égalité dans la Déclaration universelle et la Convention européenne des droits de l homme», Miscellanea W.J. Ganshof van der Meersch, t. I, Bruxelles/Paris, Bruylant - LGDJ, 1972, σ , ιδίως σ ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Darby κατά Σουηδίας, ό.π. (Απόφαση επί του παραδεκτού). Βλ. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Darby κατά Σουηδίας, ό.π. (Έκθεση). 7. ΕυρΔΔΑ, Απόφαση Darby, ό.π., παρ. 28. Βλ. αναλυτικά J.-F. Flauss, «Liberté de religion et fiscalité«, 3 RTDH (1992), σ Επίσης, E. Decaux, «Chronique de jurisprudence de la Cour européenne des droits de l homme (1991)», JDI 1991, σ. 814.

4 268 Γ. Κτιστάκις Digesta 2008 Είναι σημαντικό ότι η σουηδική κυβέρνηση επιχείρησε να εξομοιώσει την περίπτωση Darby με εκείνη του Quaker. Η Επιτροπή διαχώρισε τις δύο υποθέσεις, τονίζοντας ότι στην μεν πρώτη περίπτωση λόγοι συνείδησης ώθησαν τον Quaker να αντιδράσει στην έμμεση κατάληξη τμήματος του φόρου του σε πολεμικές προετοιμασίες, ενώ στην δεύτερη η αντίδραση του Darby συνίστατο στο ότι ο συγκεκριμένος φόρος που εισπράττονταν από τις δημοτικές υπηρεσίες και αποδιδόταν άμεσα και χωρίς περικοπές στην Λουθηρανική Εκκλησία 8. Αντίθετα με την υπόθεση Darby, στην υπόθεση των Ιερών Μονών το Δικαστήριο απέρριψε τον ισχυρισμό ότι ο ελληνικός νόμος 1700/1987 για την εκκλησιαστική περιουσία παραβίαζε, μεταξύ άλλων, την αρχή της μη διάκρισης στην απόλαυση της περιουσίας. Τόνισε ότι η διαφορετική μεταχείριση ανάμεσα στις προσφεύγουσες ιερές μονές, που ανήκαν στο κλίμα της Εκκλησίας της Ελλάδος και υπάγονταν στις περιοριστικές διατάξεις του νόμου 1700/1987, και σε εκείνες που ανήκαν στο κλίμα του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως ή στα Πατριαρχεία Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και Ιεροσολύμων ή στον Πανάγιο Τάφο και στην Ιερά Μονή του Σινά ή άλλες εκκλησίες και δόγματα, δεν στερείται αντικειμενικής και επαρκούς αιτιολογίας λόγω των στενών δεσμών της Εκκλησίας της Ελλάδος με τις προσφεύγουσες Ιερές Μονές Διάκριση στην πρόσβαση στην δικαιοσύνη Η αμφισβήτηση της νομικής προσωπικότητας θρησκευτικής κοινότητας από τα εθνικά δικαστήρια συνιστά παραβίαση του δικαιώματος πρόσβασης στην δικαιοσύνη (άρθρο 6 παρ. 1 ΕΣΔΑ) και της αρχής μη διάκρισης (άρθρο 14 ΕΣΔΑ), εφόσον η αμφισβήτηση αυτή διακόπτει αντίθετη μακροχρόνια συμπεριφορά των εθνικών αρχών και δεν παρέχεται καμμία αντικειμενική και εύλογη αιτιολογία. Αυτό έκρινε το Δικαστήριο στην υπόθεση της Καθολικής Εκκλησίας των Χανίων 10. Ειδικότερα, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι υπήρξε προσβολή του δικαιώματος πρόσβασης σε δικαστήριο, δοθέντος ότι η ελληνική δικαιοσύνη δεν αναγνώρισε στην Καθολική Εκκλησία της Ελλάδας την ιδιότητα του διαδίκου ελλείψει νομικής προσωπικότητας 11. Δεύτερον, παρόμοια άρνηση των ελληνικών αρχών δεν συνέβη με την Ορθόδοξη Εκκλησία και την ισραηλιτική κοινότητα. Υφίσταται, επομένως, 8. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Darby κατά Σουηδίας, ό.π., παρ. 51. Πβλ. το Πόρισμα ( ) του Συνηγόρου του Πολίτη [ΤοΣ 26 (2000), σ ] αλλά και την Ειρ. Πατρών 261/1983 απόφαση [ΤοΣ 10 (1984), σ , με σχόλιο Φ. Βεγλερή]. 9. ΕυρΔΔΑ, Απόφαση Ιερές Μονές, , série A αρ. 301-Α, παρ. 92. Βλ. Ι. Κονιδάρης, «Σημείωση στην Α.Π /1990», ΝοΒ 39 (1991), σ ΕυρΔΔΑ, Απόφαση Καθολική Εκκλησία των Χανίων, , Recueil 1997-VIII. 11. Πρόκειται για την Α.Π. 360/1994, ΝοΒ 44 (1996), σ Βλ. Ι. Κονιδάρης, «Σημείωση στην Α.Π. 360/1994», ΝοΒ 44 (1996), σ /04/14 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

5 Digesta 2008 Απαγόρευση θρησκευτικών διακρίσεων και γενικά έτρα 269 διάκριση λόγω θρησκείας σε βάρος της Καθολικής Εκκλησίας. Τρίτον, δεν αποδείχθηκε ότι η διάκριση αυτή τείνει στην θεραπεία κάποιου θεμιτού σκοπού. Και τέταρτον, καμμία αντικειμενική και εύλογη αιτιολογία δεν δικαιολογεί την απότομη μη αναγνώριση της νομικής προσωπικότητας της Καθολικής Εκκλησίας όταν επί έναν αιώνα και πλέον συνέβαινε το αντίθετο. 3. Διάκριση στην οικογενειακή ζωή Η δικαστική απόφαση που κρίνει ακατάλληλη την ανάθεση της επιμέλειας των τέκνων σε μια διαζευγμένη μητέρα, εκ μόνου του λόγου ότι είναι Χριστιανή Μάρτυρας του Ιεχωβά, προσκρούει στο δικαίωμα στην οικογενειακή ζωή (άρθρο 8 ΕΣ- ΔΑ) και στην αρχή της μη διάκρισης (άρθρο 14 ΕΣΔΑ), αν δεν στηρίζεται σε αντικειμενική και εύλογη αιτιολογία. Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξε το Δικαστήριο στην υπόθεση Hoffman 12. Ειδικότερα, διαπιστώθηκε προσβολή του δικαιώματος στην οικογενειακή ζωή, επειδή, πρώτον, το αυστριακό συνταγματικό δικαστήριο αρνήθηκε την ανάθεση της επιμέλειας στην διαζευγμένη προσφεύγουσα, δεύτερον, διότι η επιλογή της ανάθεσης στο διαζευγμένο πατέρα βασίστηκε στην θρησκεία και τρίτον, διότι η αιτιολογία της διάκρισης δεν στηριζόταν σε αντικειμενική και εύλογη αιτιολογία. Η απόφαση του συνταγματικού δικαστηρίου δεν είχε λάβει υπόψη τις σχετικές εκθέσεις των ψυχολόγων-πραγματογνωμόνων (που θα μπορούσαν να αιτιολογήσουν την α- νάθεση της επιμέλειας στον πατέρα για λόγους προστασίας της υγείας των παιδιών), αλλά αρκέστηκε σε γενικόλογες κρίσεις για τους Χριστιανούς Μάρτυρες του Ιεχωβά. Κατά συνέπεια, διαπιστώθηκε δυσαναλογία μεταξύ του επιδιωκόμενου σκοπού και των μέσων που χρησιμοποιήθηκαν. Συνοψίζοντας, η απαγόρευση των άμεσων διακρίσεων εφαρμόζεται πλήρως από την νομολογία. Η προστασία των θρησκευτικών μειονοτήτων ενδυναμώνεται ουσιαστικά. Από τις τέσσερις υποθέσεις που εκδίκασε το Δικαστήριο στις τρεις διαπιστώθηκε παραβίαση του άρθρου 14 ΕΣΔΑ. Και οι τρεις αφορούσαν μέλη μειονοτήτων ή τις ίδιες τις μειονοτικές ομάδες. Η τέταρτη, η μοναδική που αφορούσε νομικά πρόσωπα άμεσα συνδεδεμένα με την επίσημη Εκκλησία του κράτους (τις Ιερές Μονές), απορρίφθηκε λόγω ακριβώς αυτής της σύνδεσης. Β. Έμμεσες διακρίσεις λόγω πεποιθήσεων Η απαγόρευση των έμμεσων διακρίσεων έχει ταυτόσημο περιεχόμενο με το αίτημα εξαίρεσης από τα γενικά μέτρα. Σε αντίθεση πάντως με τις άμεσες διακρίσεις, η απαγόρευση των εμμέσων δεν έχει σαφές νομικό έρεισμα στο κείμενο της ΕΣΔΑ και γι αυτό, υπό το σημερινό καθεστώς της νομολογίας, δεν δεσμεύει τα κράτη, πλην ίσως των αντιρρησιών συνείδησης. 12. ΕυρΔΔΑ, Απόφαση Hoffmann, , παρ

6 270 Γ. Κτιστάκις Digesta 2008 Εκτός από την αντίρρηση συνείδησης, έπονται και άλλες περιπτώσεις έμμεσων διακρίσεων που συνδέονται με την φορολογία, τις παρελάσεις, το οικογενειακό δίκαιο και την δημόσια τάξη. 1. Οι αντιρρησίες συνείδησης Η νομολογία των οργάνων της ΕΣΔΑ, όσον αφορά το αίτημα εξαίρεσης των αντιρρησιών συνείδησης από την γενική υποχρέωση στράτευσης, διακρίνεται σε δύο χρονικές περιόδους. Κατά την πρώτη μακρά περίοδο, η Επιτροπή απέρριπτε το αίτημα, βασιζόμενη στο άρθρο 4 παρ. 3 ΕΣΔΑ. Κατά την δεύτερη βραχεία περίοδο, το Δικαστήριο δείχνει να αναθεωρεί την νομολογία του, στηριζόμενο σε νέα ερμηνεία του άρθρου 14 ΕΣΔΑ. α. Το άρθρο 4 παρ. 3 lex specialis σε σχέση με το άρθρο 9 ΕΣΔΑ Η πρώτη προσφυγή αντιρρησία συνείδησης (υπόθεση Grandrath) εκδικάστηκε από την Επιτροπή το Ο Grandrath ήταν θρησκευτικός λειτουργός των Χριστιανών Μαρτύρων του Ιεχωβά στην Γερμανία. Στην χώρα αυτή οι λειτουργοί των προτεσταντών και των καθολικών δεν εκπλήρωναν βάσει νόμου στρατιωτική ή εναλλακτική θητεία. Ο Grandrath διεκδικούσε το ίδιο προνόμιο. Οι γερμανικές αρχές αρνήθηκαν την εξομοίωσή του με τις άλλες δύο κατηγορίες θρησκευτικών λειτουργών. Του πρότειναν να υπηρετήσει εναλλακτική θητεία. Αρνήθηκε και τιμωρήθηκε με φυλάκιση έξι μηνών. Ο προσφεύγων ισχυρίστηκε ότι το δικαίωμα στην ελευθερία συνείδησης επιβάλλει τον σεβασμό κάθε απόφασης του ατόμου που του επιτάσσει η συνείδησή του, εκτός αν η απόφαση αυτή προσβάλλει τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των άλλων 13. Η γερμανική κυβέρνηση υποστήριξε ότι το άρθρο 9 ΕΣΔΑ δεν προστατεύει το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης. Η Επιτροπή έκρινε «περιττό να ε- ρευνήσει κάθε ζήτημα σχετικά με την ερμηνεία των όρων ελευθερία συνείδησης και θρησκείας, όπως αυτά αναφέρονται στο άρθρο 9 της ΕΣΔΑ». Θεώρησε ότι εφαρμόζονται στην προκειμένη περίπτωση οι παράγραφοι 2 και 3 του άρθρου 4 ΕΣΔΑ 14, επειδή η προσφυγή αφορούσε το ειδικό ζήτημα της θητείας, σε αντίθεση με το άρθρο 9 ΕΣΔΑ που είναι γενικότερο. Κατέληξε ότι, εφόσον στις συγκεκριμέ- 13. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Grandrath κατά Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, αρ. προσφυγής 2299/64, 10 YBECHR (1967), σ (Έκθεση της Επιτροπής της ), παρ Το άρθρο 4 ΕΣΔΑ («Απαγόρευση της δoυλείας και τωv καταvαγκαστικώv έργων») ορίζει τα ακόλουθα στις παραγράφους 2 και 3 αντίστοιχα: «2. Ουδείς δύναται να υπoχρεωθή εις αναγκαστικήν ή υπoχρεωτικήν εργασίαν. 3. Δεν θεωρείται ως αναγκαστική ή υπoχρεωτική εργασία υπό την έννoιαν τoυ παρόντoς άρθρoυ:... β) πάσα υπηρεσία στρατιωτικής φύσεως ή, εις την περίπτωσιν των εχόντωv αντιρρήσεις συνειδήσεως εις τας χώρας όπoυ τoύτo αναγνωρίζεται ως νόμιμoν, πάσα άλλη υπηρεσία εις αντικατάστασιν της υπoχρεωτικής στρατιωτικής υπηρεσίας». 25/04/14 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

7 Digesta 2008 Απαγόρευση θρησκευτικών διακρίσεων και γενικά έτρα 271 νες παραγράφους του άρθρου 4 ΕΣΔΑ ρητά αναγνωρίζεται ότι η εναλλακτική θητεία μπορεί να λάβει την θέση της στρατιωτικής σε όσες χώρες αναγνωρίζουν την αντίρρηση συνείδησης, τότε οι αντιρρησίες συνείδησης δεν έχουν, υπό το φως των γενικότερων διατάξεων της ΕΣΔΑ, κανένα δικαίωμα εξαίρεσης από θητεία (στρατιωτική ή εναλλακτική). Με άλλα λόγια, η Επιτροπή τόνισε ότι το άρθρο 9 ΕΣΔΑ δεν μπορεί να ερμηνευθεί κατά τρόπο τέτοιο που να αναιρεί το δικαίωμα του κράτους να επιλέγει πότε θα αναγνωρίσει την αντίρρηση συνείδησης και με ποιον τρόπο θα υπηρετείται η θητεία. Η νομολογία Grandrath δέχθηκε αυστηρές κριτικές. Στην συγκλίνουσα γνώμη του στην Έκθεση, ο Ευσταθιάδης τόνισε ότι η εφαρμογή του άρθρου 4 ΕΣΔΑ ήταν λανθασμένη. Υποστήριξε ότι η προσφυγή αφορούσε το άρθρο 9 παρ. 1 ΕΣΔΑ. Αν εξεταζόταν η προσφυγή στο πεδίο της θρησκευτικής ελευθερίας, η Επιτροπή, σύμφωνα με την επιχειρηματολογία του Ευσταθιάδη, θα κατέληγε στο συμπέρασμα ότι ο περιορισμός που επεβλήθη στον αντιρρησία συνείδησης ήταν μάλλον αιτιολογημένος από το άρθρο 9 παρ. 2 ΕΣΔΑ για την προστασία της δημόσιας τάξης και α- ναγκαίος μέσα σε μια δημοκρατική κοινωνία. Η δε ρύθμιση του άρθρου 4 ΕΣΔΑ συντελεί στην διεύρυνση του περιθωρίου εκτίμησης που απολαμβάνει το κράτος, πάντοτε υπό το φως του άρθρου 9 παρ. 2 ΕΣΔΑ 15. Στην μεταγενέστερη Έκθεση της Επιτροπής για την υπόθεση Τσιρλής και Κουλούμπας 16, ο επίτροπος Liddy ανέπτυξε 15. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Grandrath κατά Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, ό.π., παρ. 47 (Έκθεση της Επιτροπής). 16. Στην αφετηρία της υπόθεσης βρέθηκε η άρνηση των ελληνικών στρατιωτικών αρχών να αναγνωρίσουν τους Χριστιανούς Μάρτυρες του Ιεχωβά ως γνωστή θρησκεία και να εξαιρέσουν τους θρησκευτικούς λειτουργούς τους (τους προσφεύγοντες) από την υποχρέωση στράτευσης, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία (άρθρο 6 του νόμου 1763/88). Συνελήφθησαν οι προσφεύγοντες από τις στρατιωτικές αρχές και τέθηκαν υπό προσωρινή κράτηση με την κατηγορία της ανυπακοής. Ενώ εκκρεμούσε έφεση στην καταδικαστική απόφαση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, το Συμβούλιο της Επικρατείας ακύρωσε την αρχική απόφαση του διευθυντή στρατολογίας επαναλαμβάνοντας την πάγια νομολογία του περί «γνωστής θρησκείας» για τη συγκεκριμένη θρησκευτική κοινότητα. Οι προσφεύγοντες αφέθηκαν τελικά ελεύθεροι αλλά δεν τους αναγνωρίστηκε δικαίωμα αποζημίωσης για τη δωδεκάμηνη προσωρινή κράτησή τους γιατί όπως έκρινε το στρατιωτικό Εφετείο, που εξέτασε αυτεπαγγέλτως το ζήτημα, «υπήρξε σοβαρό λάθος των κατηγορουμένων». Η Επιτροπή έκρινε ότι σημειώθηκε διάκριση σε βάρος των Χριστιανών Μαρτύρων του Ιεχωβά (άρθρο 14 ΕΣΔΑ) ως προς την απόλαυση του δικαιώματος στην θρησκευτική ελευθερία. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Τσιρλής και Κουλούμπας κατά Ελλάδας, αρ. προσφυγών 19233/91 και 19234/91, (Έκθεση της Επιτροπής της ). Το Δικαστήριο δεν πείσθηκε από την επιχειρηματολογία της κυβέρνησης ότι η θρησκευτική ιδιότητα των προσφευγόντων δεν επηρέασε τη συμπεριφορά των ελληνικών αρχών. Ερεύνησε την υπόθεση στο πεδίο του δικαιώματος στην ελευθερία και την ασφάλεια (άρθρο 5 παρ. 1 ΕΣΔΑ) και διαπίστωσε ότι τα στρατιωτικά δικαστήρια αγνόησαν πρόδηλα τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας για τους Χριστιανούς Μάρτυρες του Ιεχωβά. Οδηγήθηκαν, κατά την ομόφωνη γνώμη του Δικαστηρίου, σε αυθαίρετη κράτηση των Τσιρλή και Κουλούμπα. Σχετικά δε με τον ισχυρισμό για το δικαίωμα επανορ-

8 272 Γ. Κτιστάκις Digesta 2008 περαιτέρω πειστικά τους λόγους, για τους οποίους οι ισχυρισμοί των αντιρρησιών συνείδησης θα έπρεπε να ερευνώνται υπό το φως του άρθρου 9 ΕΣΔΑ 17. Είναι, πάντως, αμφίβολο αν η εξέταση της προσφυγής στο πεδίο του άρθρου 9 ΕΣΔΑ θα α- πέδιδε αποτελέσματα για τον Grandrath. Η Επιτροπή σημείωσε συνοπτικά στην Έκθεσή της ότι η υποχρέωση εκπλήρωσης της εναλλακτικής θητείας δεν οδηγεί σε παρέμβαση στο forum internum και ότι από τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης δεν προέκυψε ότι η εκπλήρωση της εναλλακτικής θητείας εμπόδισε την εκδήλωση των θρησκευτικών πεποιθήσεων 18. Παρά τον προηγούμενο προβληματισμό, η νομολογία Grandrath επιβεβαιώθηκε σε μεταγενέστερες αποφάσεις για τους αντιρρησίες συνείδησης 19. Παρόμοια δε θώσεως των θυμάτων αναλόγων παραβιάσεων το Δικαστήριο διέγνωσε, και πάλι ομόφωνα, παραβίαση λόγω της αδυναμίας υποστήριξης αιτήματος αποζημίωσης ενώπιον του στρατιωτικού Εφετείου (άρθρο 5 παρ. 5 ΕΣΔΑ). ΕυρΔΔΑ, Απόφαση Τσιρλής και Κουλούμπας, , Recueil 1997-III. 17. Η επιχειρηματολογία είναι η ακόλουθη: Πρώτον, οι αναφορές των παραγράφων του άρθρου 4 ΕΣΔΑ αφορούν ειδικά το προστατευόμενο από το άρθρο 4 δικαίωμα, δηλαδή, την απαγόρευση της δουλείας και των καταναγκαστικών έργων. Δεύτερον, η ΕΣΔΑ δεν αναγνωρίζει δικαίωμα στα κράτη να επιβάλλουν κατά τρόπο εντελώς ανεξέλεγκτο, είτε την αμιγώς στρατιωτική είτε την εναλλακτική στρατιωτική θητεία. Αυτό αποδεικνύει και ο έλεγχος που διενήργησε το Δικαστήριο στην γερμανική Απόφαση Schmidt (ΕυρΔΔΑ, Απόφαση της , série A, αρ. 291-Β) κρίνοντας ότι παραβιάζεται το άρθρο 4 παρ. 3 σε συνδυασμό με το άρθρο 14 ΕΣΔΑ γιατί επιβλήθηκε αποκλειστικά για τον ανδρικό πληθυσμό του κρατιδίου του Bade- Wurtemberg υποχρέωση υπηρεσίας σε πυροσβεστικά σώματα. Τρίτον, στην Απόφαση Schmidt το Δικαστήριο διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 14 ΕΣΔΑ σε συνδυασμό με το άρθρο 1 του πρώτου πρόσθετου στην ΕΣΔΑ πρωτοκόλλου (σχετικά με την υποχρέωση οικονομικής ενίσχυσης μόνο από τον ανδρικό πληθυσμό σε πυροσβεστικά σώματα). Δεν κρίθηκε, επομένως, ότι το άρθρο 4 παρ. 3 ΕΣΔΑ αποτρέπει την εφαρμογή του άρθρου 1 του πρώτου πρόσθετου στην ΕΣΔΑ πρωτοκόλλου, όπως λανθασμένα ερμηνεύτηκε με το άρθρο 9 ΕΣΔΑ στην Grandrath. Τέλος, η ίδια η διατύπωση του άρθρου 4 παρ. 3 (β) ΕΣΔΑ («οποιαδήποτε θητεία σε όσες χώρες αναγνωρίζουν την αντίρρηση συνείδησης») αποδεικνύει ότι οι συντάκτες της ΕΣΔΑ δεν θέλησαν να καταστήσουν υποχρεωτική τη στράτευση, απλώς έλαβαν υπόψη τους ότι μερικές χώρες μόνο αναγνωρίζουν την αντίρρηση συνείδησης. 18. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Grandrath κατά Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, ό.π., παρ (Έκθεση της Επιτροπής). 19. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Χ κατά Αυστρίας, αρ. προσφυγής 5591/72, Collection 43, σ. 161 (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Χ κατά Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, αρ. προσφυγής 7705/76, D&R 9, σ. 196 (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Α κατά Ελβετίας, αρ. προσφυγής 10640/83, D&R 38, σ. 219 (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση G.G. κατά Ολλανδίας, αρ. προσφυγής 11850/85, (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση R.B. κατά Ελβετίας, αρ. προσφυγής 16345/90, (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση R. Fadini κατά Ελβετίας, αρ. προσφυγών 17003/90 και 18206/91, (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Μ.B. κατά Ελβετίας, αρ. προσφυγής 17889/91, (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση W. J.-P. Heudens κατά Βελγίου, αρ. προ- 25/04/14 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

9 Digesta 2008 Απαγόρευση θρησκευτικών διακρίσεων και γενικά έτρα 273 ερμηνεία του δικαιώματος στην θρησκευτική ελευθερία εκδηλώθηκε την ίδια περίοδο στην νομολογία του ΔΣΑΠΔ. Η αντίστοιχη Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σημείωσε σε αναφορά Φινλανδού αντιρρησία συνείδησης ότι «το ΔΣΑΠΔ δεν εγγυάται το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης. Ούτε το άρθρο 18 (δικαίωμα στην θρησκευτική ελευθερία) ούτε το άρθρο 19 (δικαίωμα στην έκφραση) του ΔΣΑΠΔ, υπό το φως ιδιαίτερα του άρθρου 8, παρ. 3, εδ. γ (ii) 20, μπορούν να ερμηνευθούν ότι περιλαμβάνουν αυτό το δικαίωμα» 21. β. Το ρήγμα στην νομολογία. Η Απόφαση Θλιμμένος Η κοινωνική ανάγκη αντιμετώπισης του ζητήματος των αντιρρησιών συνείδησης παρακίνησε τα αρμόδια πολιτικά όργανα του Συμβουλίου της Ευρώπης να διατυπώσουν τα πρώτα κείμενα για την εναρμόνιση της σχετικής νομοθεσίας των κρατών-μελών. Η αρχική, πάντως, θέση της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης, ότι δηλαδή το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης απορρέει από το άρθρο 9 ΕΣΔΑ 22, ε- γκαταλείφθηκε μετά την υπερβολικά συγκρατημένη διατύπωση σχετικής Σύστασης της Επιτροπής Υπουργών 23. Το αποτέλεσμα είναι ότι η πολύ πρόσφατη Σύσταση της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης προωθεί ρητά ειδική ρύθμιση στην ΕΣΔΑ για το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης, ύστερα από αναθεώρηση των άρθρων 4 παρ. 3(β) και 9 ΕΣΔΑ 24. Παρενθετικά σημειώνεται ότι η Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου περιέλαβε τελικά το 1993 την αντίρρηση συνείδησης στο πεδίο της θρησκευτικής ελευθερίας με την υιοθέτηση του Γενικού Σχολίου 22 για το άρθρο 18 ΔΣΑΠΔ, που εγσφυγής 24630/94, (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). 20. Εξαιρεί από την απαγόρευση αναγκαστικής ή υποχρεωτικής εργασίας την υπηρεσία που προβλέπει ο νόμος για τους αντιρρησίες συνείδησης στις χώρες όπου αυτοί αναγνωρίζονται. Πρόκειται για την ίδια ακριβώς ρύθμιση με το άρθρο 4 παρ. 3(β) της ΕΣΔΑ. 21. ΕΔΑ, Υπόθεση L.T.K. κατά Φινλανδίας, αρ. αναφοράς 185/1984 (CCPR/C/25/D/185/1984), παρ. 5.2 (Απόφαση της ). 22. Το Ψήφισμα 337(1976) της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης έ- τεινε στην ένταξη του δικαιώματος στο άρθρο 9 ΕΣΔΑ: «Τα άτομα που υποχρεούνται να εκπληρώσουν στρατιωτική θητεία και για λόγους συνείδησης... αρνούνται να εκπληρώσουν ένοπλη θητεία πρέπει να απολαμβάνουν ατομικό δικαίωμα εξαίρεσης από την υποχρέωση αυτή. Το δικαίωμα αυτό πρέπει να θεωρηθεί λογικά ότι απορρέει από τα θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου μέσα σε ένα δημοκρατικό κράτος δικαίου, τα οποία εγγυάται το άρθρο 9 της ΕΣΔΑ», Βλ. και το Ψήφισμα 816 (1977), 23. Σύσταση R (87) 8, Βλ. αναλυτικά Κ. Λυκοβαρδή, «Η αντίρρηση συνείδησης στην στρατιωτική θητεία. Η αντιμετώπιση του ζητήματος στην ελληνική και τις ευρωπαϊκές έννομες τάξεις υπό το πρίσμα των εξελίξεων στα όργανα του Συμβουλίου της Ευρώπης», ΤοΣ 26 (2000), σ Επίσης, H. Gilbert, «The Slow Development of the Right to Conscentious Objection to Military Service under the European Convention on Human Rights», 10 EHRLR (2001), σ Σύσταση 1518 (2001), παρ. 6,

10 274 Γ. Κτιστάκις Digesta 2008 γυάται την ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας 25. Στην υπόθεση Θλιμμένος ο προσφεύγων, Χριστιανός Μάρτυρας του Ιεχωβά, καταδικάστηκε σε φυλάκιση τεσσάρων ετών για απείθεια σε εντολή να φορέσει την στρατιωτική στολή σε καιρό γενικής επιστράτευσης. Αφέθη προσωρινά ελεύθερος έπειτα από δύο έτη και μία ημέρα. Πέντε χρόνια μετά την καταδίκη του, το 1988, συμμετείχε σε δημόσιο διαγωνισμό για το διορισμό δώδεκα ορκωτών λογιστών. Πέτυχε την δεύτερη θέση αλλά το διοικητικό συμβούλιο του σώματος ορκωτών λογιστών αρνήθηκε να τον διορίσει, με την αιτιολογία ότι είχε καταδικαστεί για κακούργημα, που κατά νόμον εμπόδιζε τον διορισμό του. Ο Θλιμμένος προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας, το οποίο έκρινε ότι η άρνηση διορισμού του ήταν νόμιμη, δεδομένου ότι δεν συνδεόταν με τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις αλλά με την καταδίκη του. Ενώπιον των οργάνων της ΕΣΔΑ ο προσφεύγων επικέντρωσε τους ισχυρισμούς του στο δικαίωμα στην θρησκευτική ελευθερία και δευτερευόντως στην αρχή της μη διάκρισης. Υποστήριξε ότι η άρνηση των ελληνικών αρχών να τον διορίσουν σε θέση ορκωτού λογιστή, λόγω προηγούμενης καταδίκης του για μη εκπλήρωση της στρατιωτικής θητείας, προσέκρουε στο άρθρο 9 ΕΣΔΑ. Είχε δε αρνηθεί να υπηρε- 25. Γενικό Σχόλιο 22 της Επιτροπής Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (τεσσαρακοστή όγδοη Σύνοδος, 1993), CCPR/C/21/Rev.1/Add.4, παρ. 11: «Το ΔΣΑΠΔ δεν περιλαμβάνει ρητά δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης, αλλά η Επιτροπή εκτιμά ότι το δικαίωμα αυτό απορρέει από το άρθρο 18, στο μέτρο που η υποχρέωση χρήσης βίας με αντίτιμο ανθρώπινες ζωές μπορεί σοβαρά να συγκρουστεί με την ε- λευθερία συνείδησης και το δικαίωμα εκδήλωσης της θρησκείας ή των πεποιθήσεων... Η Επιτροπή καλεί τα κράτη να υποβάλουν εκθέσεις για τους όρους υπό τους οποίους τα άτομα μπορούν να εξαιρεθούν από τη στρατιωτική θητεία, σύμφωνα με τα δικαιώματα που τους αναγνωρίζονται στο άρθρο 18 και για το χαρακτήρα και τη διάρκεια της εναλλακτικής θητείας». Μετά την υιοθέτηση του Γενικού Σχολίου (έτος 1993), η Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 18 (θρησκευτική ελευθερία) ή και του άρθρου 26 (απαγόρευση των διακρίσεων) ΔΣΑΠΔ λόγω της υπερβολικά μακράς διάρκειας εναλλακτικής θητείας. Βλ. ΕΔΑ, Υπόθεση Westerman κατά Ολλανδίας, αρ. αναφοράς 682/1996 (CCPR/C/67/D/682/1996), (Απόφαση της ). Ε- ΔΑ, Υπόθεση F. Foin κατά Γαλλίας, αρ. αναφοράς 666/1995 (CCPR/C/67/D/666/1995), unhchr.ch (Απόφαση της ). ΕΔΑ, Υπόθεση R. Maille κατά Γαλλίας, αρ. αναφοράς 689/1996 (CCPR/C/69/D/689/1996), (Απόφαση της ). ΕΔΑ, Υπόθεση M. Venier και P. Nicolas κατά Γαλλίας, αρ. αναφορών 690/1996 και 691/1996 (CCPR/C/69/D/ /1996), (Απόφαση της ). Βλ. D. Shelton, «Conscientious Objection and Religious Groups» στο: J.-F. Flauss (επιμ.), La protection internationale de la liberté religieuse, Bruxelles, Bruylant, 2002, σ , ιδίως σ Επίσης, Χ. Μπουρλογιάννη-Βράιλα, «Επισκόπηση νομολογίας της Επιτροπής ελέγχου εφαρμογής του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα: », ΝοΒ 49 (2001), σ , ιδίως σ Τέλος, την ενσωμάτωση του δικαιώματος στην αντίρρηση συνείδησης στο πεδίο του άρθρου 18 ΔΣΑΠΔ επιβεβαίωσε το Ψήφισμα E/CN.4/RES/ 2000/34 της (http://www.unhchr.ch) της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων υπό το Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο των Ηνωμένων Εθνών. Βλ. και το προηγούμενο Ψήφισμα E/CN.4/ RES/1998/77 της , 25/04/14 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

11 Digesta 2008 Απαγόρευση θρησκευτικών διακρίσεων και γενικά έτρα 275 τήσει στις ένοπλες δυνάμεις, γιατί με αυτόν τον τρόπο εκδήλωνε την πίστη του. Η ελληνική κυβέρνηση τόνισε ότι ο νόμος για τον διορισμό των ορκωτών λογιστών υπηρετούσε το δημόσιο συμφέρον και ήταν γενικός. Επίσης σημείωσε ότι η ΕΣΔΑ δεν εγγυάται το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης 26. Η πλειοψηφία της Επιτροπής δέχθηκε ότι κατά το χρόνο της καταδίκης του προσφεύγοντος δεν υπήρχε η νομοθετική πρόβλεψη της αντίρρησης συνείδησης. Κατά συνέπεια, η επιλογή των Χριστιανών Μαρτύρων του Ιεχωβά ήταν περιορισμένη: είτε θα υπηρετούσαν στις ένοπλες δυνάμεις είτε θα καταδικάζονταν, υπακούοντας στα κελεύσματα της θρησκείας τους. Γι αυτόν τον λόγο η καταδίκη συνιστούσε αδικαιολόγητη επέμβαση στο δικαίωμα εκδήλωσης της θρησκείας. Επομένως, η αρχή της μη διάκρισης σε συνδυασμό με το δικαίωμα στην θρησκευτική ελευθερία επέβαλε την πρόβλεψη εξαίρεσης από το γενικό μέτρο της απαγόρευσης διορισμού ως ορκωτών λογιστών εκείνων των υποψηφίων που αρνήθηκαν να υπηρετήσουν τον ελληνικό στρατό λόγω θρησκευτικών πεποιθήσεων 27. Η μειοψηφία της Επιτροπής υποστήριξε ότι η εξέλιξη της νομολογίας του Στρασβούργου υποχρεώνει την πλήρη αναθεώρηση της θέσης Grandrath για τους αντιρρησίες συνείδησης. Σημείωσε ότι η άρνηση εκπλήρωσης της στρατιωτικής θητείας αποτελεί «απαραίτητη» εκδήλωση της θρησκείας και πληροί το κριτήριο Arrowsmith. Κατά συνέπεια, δέχθηκε ότι η εξέταση της προσφυγής του Θλιμμένου μπορούσε να πραγματοποιηθεί υπό τους όρους του άρθρου 9 παρ. 2 ΕΣΔΑ και δεν ήταν απαραίτητη η αναφορά στην αρχή της μη διάκρισης. Ολοκληρώνοντας δε την θέση της, κατέληξε ότι η καταδίκη του Θλιμμένου δεν ήταν αναγκαία μέσα σε μια δημοκρατική κοινωνία και γι αυτό συνιστούσε παραβίαση του άρθρου 9 ΕΣΔΑ 28. Το Δικαστήριο εστίασε την προσοχή του στην αρχή της μη διάκρισης λόγω θρησκείας. Δεν έκρινε ότι είναι απαραίτητο να εξετάσει το ερώτημα αν η επιβολή παρόμοιων κυρώσεων σε αντιρρησίες συνείδησης που αρνούνται την εκπλήρωση της στρατιωτικής τους θητείας μπορεί αφ εαυτής να συνιστά παραβίαση του δικαιώματος της ελευθερίας σκέψης, συνείδησης και θρησκείας, όπως υποστήριξε η μειοψηφία της Επιτροπής 29. Ως προς το άρθρο 14 ΕΣΔΑ, σημείωσε ότι η καταδίκη για άρνηση του προσφεύγοντος να φορέσει την στρατιωτική στολή λόγω πεποιθήσεων διαφέρει από άλλες τυχόν καταδίκες, γιατί δεν στοιχειοθετεί ανεντιμότητα ή φαυλότητα ικανή να υποσκάψει τις ικανότητές του για την άσκηση του επαγγέλματος του ορκωτού λογιστή. Δεδομένου δε ότι ο προσφεύγων τιμωρήθηκε για την άρνησή του να υπηρετήσει την στρατιωτική του θητεία, η επιβολή σε βάρος του πε- 26. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Ιάκωβος Θλιμμένος κατά Ελλάδας, αρ. προσφυγής 34369/97, echr.coe.int, παρ (Έκθεση, ). ΕυρΔΔΑ, Απόφαση Θλιμμένος κατά Ελλάδας, , παρ ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Ιάκωβος Θλιμμένος κατά Ελλάδας, ό.π., παρ Μερικώς μειοψηφούσα γνώμη των Ροζάκη, Liddy, Marxer, Nowicki, Conforti και Bratza. 29. ΕυρΔΔΑ, Απόφαση Θλιμμένος κατά Ελλάδας, ό.π., παρ. 43.

12 276 Γ. Κτιστάκις Digesta 2008 ραιτέρω κυρώσεων, όπως ο αποκλεισμός του από το σώμα ορκωτών λογιστών, συνιστά μέτρο δυσανάλογο και δεν στηρίζεται σε αντικειμενική και εύλογη αιτιολογία. Το ελληνικό κράτος όφειλε «να θεσπίσει κατάλληλες εξαιρέσεις στον κανόνα που αποκλείει από το επάγγελμα των ορκωτών λογιστών τους καταδικασθέντες για κακούργημα» 30. Πρόκειται για την πρώτη φορά στην νομολογία του Στρασβούργου που η ερμηνεία της αρχής της μη διάκρισης του άρθρου 14 ΕΣΔΑ προσλαμβάνει την αντίστροφη διάσταση, εκείνη της διαφοροποιητικής ισότητας: διαφορετική α- ντιμετώπιση καταστάσεων ουσιωδώς διαφορετικών 31. Η διαπίστωση της παραβίασης του άρθρου 9 ΕΣΔΑ σε συνδυασμό με το άρθρο 14 ΕΣΔΑ ήταν ομόφωνη Άλλες περιπτώσεις αιτημάτων εξαίρεσης από τα γενικά μέτρα Εκτός της αντίρρησης συνείδησης, η Επιτροπή και το Δικαστήριο ερεύνησαν περιπτώσεις αιτημάτων εξαίρεσης από τα γενικά μέτρα στην φορολογία, στις παρελάσεις, στο οικογενειακό δίκαιο και στην δημόσια τάξη. α. Στην φορολογία Η ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας δεν δικαιολογεί την εξαίρεση από την υποχρέωση καταβολής εκείνου του μέρους του φόρου που αντιστοιχεί στο ποσοστό επί των κρατικών δαπανών για τους στρατιωτικούς εξοπλισμούς και την ενίσχυση της στρατιωτικής βιομηχανίας. Αυτή την θέση έλαβε η Επιτροπή σε προσφυγή ενός φιλειρηνιστή, μέλους των Quakers. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή τόνισε τα ακόλουθα: «Η υποχρέωση καταβολής των φόρων είναι γενική και δεν έχει επιπλοκές στην συνείδηση του ατόμου. Υπό την ίδια έννοια, η ουδετερότητα της υποχρέωσης ενισχύεται από το γεγονός ότι κανένας φορολογούμενος δεν μπορεί να επηρεάσει ή να καθορίσει τον επακριβή σκοπό για τον οποίο θα διατεθούν οι φόροι από την στιγμή που θα συγκεντρωθούν». Συμπλήρωσε δε ότι «το άρθρο 9 ΕΣΔΑ δεν παρέχει στον προσφεύγοντα το δικαίωμα να προτάσσει τις πεποιθήσεις του προκειμένου να αρνείται την συμμόρφωσή του σε νομοθεσία, η οποία εφαρμόζεται κατά τρόπο γενικό και αόριστο στην δημόσια σφαίρα» ΕυρΔΔΑ, Απόφαση Θλιμμένος κατά Ελλάδας, ό.π., παρ Για την ερμηνεία του 14 ΕΣΔΑ πριν από την υπόθεση Θλιμμένος πβλ. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Ν κατά Σουηδίας, αρ. προσφυγής 10410/83, D&R 40, σ. 203 (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Raninen κατά Φινλανδίας, αρ. προσφυγής 20972/92, D&R 84-Α, σ. 17 (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). Βλ. αναλυτικά Σ. Σταύρος, «Από το άρθρο 14 της ΕΣΔΑ στο 12ο Πρωτόκολλο» στο: Γ. Κτιστάκις (επιμ.), Μετανάστες, ρατσισμός και ξενοφοβία. Από τη θεωρία στην πράξη, Αντ. Ν. Σάκκουλας, Αθήνα - Κομοτηνή, 2001, σ Επίσης, για την έννοια της «διαφοροποιητικής ή αναλογικής ισότητας» στο εσωτερικό δίκαιο, βλ. Α. Μανιτάκης, «Η συνταγματική αρχή της ισότητας και η έννοια του γενικού συμφέροντος», ΤοΣ 3 (1978), σ , ιδίως σ ΕυρΔΔΑ, Απόφαση Θλιμμένος, ό.π., παρ ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση C κατά Ηνωμένου Βασιλείου, αρ. προσφυγής 10358/83, ό.π.. Βλ. αναλυτι- 25/04/14 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

13 Digesta 2008 Απαγόρευση θρησκευτικών διακρίσεων και γενικά έτρα 277 Η θέση αυτή επιβεβαιώθηκε στην συνέχεια 34, με αποτέλεσμα να είναι σαφές σήμερα στην νομολογία της ΕΣΔΑ ότι φορολογικός νόμος που είναι γενικός και ουδέτερος δεν γεννά ζητήματα προσβολής του δικαιώματος στην θρησκευτική ε- λευθερία. Παρόμοια δε στάση της Επιτροπής σημειώθηκε και σε σειρά άλλων γενικών μέτρων με συναφές χρηματικό περιεχόμενο 35. β. Στις παρελάσεις Υπό το φως του άρθρου 9 ΕΣΔΑ, το αίτημα εξαίρεσης μαθητριών από την παρέλαση, κατά τις εθνικές επετείους, για λόγους θρησκευτικών πεποιθήσεων δεν α- ντιτίθεται στην ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας. Το Δικαστήριο εκφράζει μάλιστα την έκπληξή του για τον υποχρεωτικό χαρακτήρα της συμμετοχής των μαθητών και μαθητριών σε παρέλαση εκτός του σχολικού χώρου σε ημέρα αργίας αλλά το περιεχόμενο της παρέλασης δεν θίγει τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των προσφευγουσών (Χριστιανοί Μάρτυρες του Ιεχωβά). Αυτά τόνισε το Δικαστήριο στις υποθέσεις Βαλσάμης και Ευστρατίου που συνδέονταν με τον ελληνικό εορτασμό της 28ης Οκτωβρίου Στην Απόφαση διαπιστώθηκε ότι «τέτοιοι εορτασμοί εθνικών επετείων εξυπηρετούν, με τον τρόπο τους, ειρηνόφιλους στόχους, συγχρόνως δε και το δημόσιο συμφέρον». Ακολουθεί δε η συμπλήρωση ότι το Δικαστήριο «δεν διαγιγνώσκει τίποτε, ούτε στην αρχική σύλληψη ούτε στον τρόπο εκτέλεσης της επίδικης εκδήλωσης, που να μπορεί να προσβάλει τις ειρηνόφιλες πεποιθήσεις των προσφευγόντων» 36. κά, N. Grief, «British Quakers, the peace tax and international law» στο: M. Janis - C. Evans (διευθ.), Religion and International Law, The Hague/Boston/London, Nijhoff, 1999, σ ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση H. K. και A. V. κατά Ολλανδίας, ό.π.. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Β. Η. και Μ. Β. κατά Ηνωμένου Βασιλείου, αρ. προσφυγής 11991/86, (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση J.-F. Chavant κατά Γαλλίας, αρ. προσφυγής 15194/89, (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Iglesia Bautista «El Salvador» και Ortega Moratilla κατά Ισπανίας, αρ. προσφυγής 17522/90, D&R 72, σ. 256 (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Βouessel du Bourg κατά Γαλλίας, αρ. προσφυγής 20747/92, (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση J. Alujer Fernandez και R. Caballero Garcia κατά Ισπανίας, αρ. προσφυγής 53072/99, echr.coe.int (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). Την αιτιολογία αυτή ενισχύει και η μειοψηφούσα γνώμη των Ροζάκη, Liddy, Marxer, Nowicki, Conforti και Bratza στην Έκθεση της Επιτροπής στην Υπόθεση Θλιμμένος κατά Ελλάδας: διακρίνουν την προσφυγή Θλιμμένου από εκείνη του μέλους των Quakers γιατί η τελευταία «αφορά υποχρέωση που δεν έχει εγγενείς ειδικές επιπτώσεις στην συνείδηση» (ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Ιάκωβος Θλιμμένος κατά Ελλάδας, ό.π.). 35. Για την ασφαλιστική νομοθεσία βλ. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Eglise Réformée de X κατά Ολλανδίας, ό.π. και ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση V κατά Ολλανδίας, αρ. προσφυγής 10678/83, ό.π.. Για την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας βλ. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση H.K. και A.V. κατά Ολλανδίας, ό.π Το Δικαστήριο απέρριψε τους ισχυρισμούς των μαθητριών για παραβίαση του άρθρου 9 ΕΣ- ΔΑ με ψήφους 7 έναντι 2 (ΕυρΔΔΑ, Απόφαση Βαλσάμης, , Recueil 1996-VI, παρ. 31.

14 278 Γ. Κτιστάκις Digesta 2008 γ. Στο οικογενειακό δίκαιο Ο καθορισμός από τον νομοθέτη κατώτερου ορίου σύναψης γάμου, που όμως απέχει από τις ρυθμίσεις του ισλαμικού δικαίου, δεν προσβάλλει την θρησκευτική ελευθερία. Αυτό έκρινε η Επιτροπή στην προσφυγή Khan κατά Ηνωμένου Βασιλείου 37. Ο προσφεύγων είχε γεννηθεί στην Βρετανία και ήταν μουσουλμάνος. Σύμφωνα με το ισλαμικό δίκαιο, μπορούσε να παντρευτεί την νεαρή γυναίκα, την οποία επέλεξε για σύζυγο, ηλικίας δεκατεσσάρων ετών, χωρίς την άδεια των γονέων της τελευταίας. Το βρετανικό δίκαιο, ωστόσο, προέβλεπε το δέκατο όγδοο έτος ως κατώτερο όριο σύναψης γάμου. Η Επιτροπή δέχθηκε ότι, δεδομένου ότι το ισλαμικό δίκαιο επέτρεπε αλλά δεν επέβαλε το γάμο σε τόσο νεαρή ηλικία, η απόρριψη του αιτήματος εξαίρεσης από τις γενικές προϋποθέσεις για την σύναψη γάμου δεν αντίκειτο στο δικαίωμα στην θρησκευτική ελευθερία 38. Σε περίπτωση πάντως που το ισλαμικό δίκαιο επιβάλλει (και όχι απλώς επιτρέπει) ρυθμίσεις οικογενειακού δικαίου, οι οποίες εισάγουν διακρίσεις λόγω φύλου ή προσβάλλουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια (π.χ. μειονεκτική θέση της μουσουλμάνας συζύγου στο διαζύγιο ή στην επιμέλεια των τέκνων), τότε πρέπει να θεωρηθεί ότι οι ρυθμίσεις αυτές αντίκεινται ευθέως στην ΕΣΔΑ και δεν γεννάται ζήτημα έμμεσων διακρίσεων λόγω πεποιθήσεων 39. ΕυρΔΔΑ, Απόφαση Ευστρατίου, , Recueil 1996-VI, παρ. 32). Προηγουμένως, η Επιτροπή είχε, επίσης, απορρίψει κατά πλειοψηφία (17 έναντι 12 στην Βαλσάμης και 19 έναντι 9 στην Ευστρατίου) όμοιους ισχυρισμούς [ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Πέτρος, Αναστασία και Σοφία Ευστρατίου κατά Ελλάδας, αρ. προσφυγής 24095/94, παρ. 45 (Έκθεση, ). ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Ηλίας, Μαρία και Βικτώρια Βαλσάμη κατά Ελλάδας, αρ. προσφυγής 21787/93, παρ. 45 (Έκθεση, )]. 37. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Khan κατά Ηνωμένου Βασιλείου, αρ. προσφυγής 11579/85, D&R 48, σ. 253 (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). 38. Βλ. ομοίως την ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Χ κατά Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, αρ. προσφυγής 6167/73, D&R 1, σ. 64 (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). Πβλ. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Spetz και λοιποί κατά Σουηδίας, αρ. προσφυγής 20402/92, (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). 39. Εξετάζοντας τις αρμοδιότητες του μουφτή στην ελληνική έννομη τάξη μετά την Απόφαση Σερίφ του Δικαστηρίου, η ελληνική Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου πρότεινε την κατάργηση των δικαιοδοτικών αρμοδιοτήτων του γιατί αυτές γεννούν σοβαρά ζητήματα προστασίας δικαιώματων του ανθρώπου, υπό το φως του Συντάγματος και της ΕΣΔΑ. Συνέστησε δε την ενημέρωση των πολιτικών δικαστηρίων για την ΜονΠρΘήβας 405/2000 η οποία για πρώτη φορά στην ελληνική νομολογία υπήγαγε στα τακτικά πολιτικά δικαστήρια ζήτημα οικογενειακού δικαίου έλληνα μουσουλμάνου και μη μόνιμου κατοίκου Θράκης, επικαλούμενη ακριβώς το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ (ΕΕΔΑ, «Προτάσεις της ΕΕΔΑ για θέματα θρησκευτικής ελευθερίας», ό.π.). Πβλ. Κ. Τσιτσελίκης, «Ο Μουφτής ως ιεροδίκης. Με αφορμή την απόφαση 405/2000 του ΜονΠρΘήβας», ΝοΒ 49 (2001), σ Προς την αντίθετη κατεύθυνση εκδόθηκε, πάντως, η ΜονΠρΡοδόπης 149/2002 (ασφ.), αδημοσίευτη. Αναφορικά με τους διά αντιπροσώπου τελούμενους μουσουλμανικούς γάμους στην Ελλάδα, βλ. Γ. Κτιστάκις, «Οι δι αντιπροσώπου τελούμενοι μουσουλμανικοί γάμοι στην Ελλάδα», Νομοκανονικά Β 25/04/14 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

15 Digesta 2008 Απαγόρευση θρησκευτικών διακρίσεων και γενικά έτρα 279 δ. Στην δημόσια τάξη Πιο λεπτά είναι τα ζητήματα εξαίρεσης από τα γενικά μέτρα φύλαξης της δημόσιας τάξης. Η αντιπαραβολή των υποθέσεων Håkansson κατά Σουηδίας 40 και Van Den Dungen κατά Ολλανδίας 41 αναδεικνύει την αμηχανία της Επιτροπής να τα αντιμετωπίσει. Ο πρώτος προσφεύγων φωνασκούσε έξω από τις βιτρίνες αρωματοπωλείων και κινηματογράφων για τις επιπτώσεις του αλκοόλ και της πορνογραφίας. Ο δεύτερος στεκόταν έξω από ιατρική κλινική και έδειχνε στους ασθενείς μεγάλες φωτογραφίες εμβρύων μαζί με εκείνες του Χριστού, επικρίνοντας τις αμβλώσεις. Και στους δύο επιβλήθηκαν τα γενικά μέτρα συμμόρφωσης προς την δημόσια τάξη. Και οι δύο δήλωσαν ότι η συμπεριφορά τους αιτιολογείται από τα προστάγματα της χριστιανικής πίστης τους. Η Επιτροπή έκρινε ότι η υπόθεση του πρώτου προσφεύγοντος αφορά την εκδήλωση της θρησκευτικής ελευθερίας και το άρθρο 9 ΕΣΔΑ, δικαιολόγησε όμως τον περιορισμό για λόγους δημόσιας τάξης και απέρριψε την προσφυγή. Ωστόσο, στην δεύτερη υπόθεση αποφάσισε ότι «η συμπεριφορά του προσφεύγοντος είχε πρωτεύοντα στόχο να πείσει τις γυναίκες να μην κάνουν έκτρωση» και γι αυτό δεν εμπίπτει στο πεδίο της θρησκευτικής ελευθερίας. Από τις δύο αυτές υποθέσεις 42 συμπεραίνεται ότι εκείνοι οι πιστοί που επιδιώκουν πρωτίστως θρησκευτικούς στόχους και των οποίων η συμπεριφορά φανερώνει ευρέως θρησκευτικά κίνητρα, δύνανται να επικαλεστούν, κατά τρόπο παραδεκτό, το δικαίωμα στην θρησκευτική ελευθερία αλλά στην παρούσα κατάσταση της νομολογίας δεν τους αναγνωρίζεται δικαίωμα εξαίρεσης από τα γενικά μέτρα προστασίας της δημόσιας τάξης. Το προηγούμενο συμπέρασμα επιβεβαιώνεται και όσον αφορά την συλλογική εκδήλωση των πεποιθήσεων. Συγκεκριμένα, αίτημα εξαίρεσης από τα γενικά μέτρα προστασίας στην χρήση μνημείων γίνεται κατ αρχάς δεκτό για τις ανάγκες της συλλογικής εκδήλωσης των θρησκευτικών πεποιθήσεων, αν η συγκεκριμένη εκδήλωση δεν προσκρούει στην δημόσια τάξη. Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξε η Επιτροπή σε προσφυγή της «αιώνιας τάξης των ιερέων των Κελτών» (Druids) 43. Σύμφωνα με τις παραδόσεις της προσφεύγουσας, ο αρχαιολογικός χώρος του Stonehenge ανοικοδομήθηκε από τους πρώτους πιστούς της και γι αυτόν τον λόγο την (2003/2), σ Πβλ. και την σχετική απόφαση της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, 40. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Håkansson κατά Σουηδίας, αρ. προσφυγής 9820/82, int (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). 41. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Van Den Dungen κατά Ολλανδίας, αρ. προσφυγής 22838/93, echr.coe.int (Έκθεση, ). 42. Πβλ. και ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Chester κατά Ηνωμένου Βασιλείου, αρ. προσφυγής 9488/81, (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). 43. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Chappell κατά Ηνωμένου Βασιλείου, αρ. προσφυγής 12587/86, D&R 53, σ. 252 (Απόφαση επί του παραδεκτού, ).

16 280 Γ. Κτιστάκις Digesta 2008 μεγαλύτερη ημέρα κάθε έτους διεξήγαγαν εορταστικές εκδηλώσεις. Για να προστατέψουν τον χώρο από τα πλήθη πιστών που θα συνέρρεαν, οι αρχαιολογικές αρχές απαγόρευσαν τις εκδηλώσεις βάσει των γενικών διατάξεων για την προστασία των μνημείων. Η Επιτροπή έκρινε ότι η προσφεύγουσα ήταν θρησκευτική κοινότητα και απολάμβανε το δικαίωμα λατρείας, ωστόσο ο περιορισμός που της επιβλήθηκε ήταν δικαιολογημένος για την προστασία της δημόσιας τάξης (άρθρο 9 παρ. 2 ΕΣΔΑ) 44. Συνοψίζοντας, μόνο στην περίπτωση των αντιρρησιών συνείδησης είναι εσχάτως αποτελεσματική η προστασία της ΕΣΔΑ έναντι των έμμεσων διακρίσεων. Στις υπόλοιπες περιπτώσεις, η Επιτροπή και το Δικαστήριο αντιμετώπισαν αρνητικά τα σχετικά αιτήματα 45. Γ. Συμπεράσματα Ο έλεγχος της απαγόρευσης των διακρίσεων, λόγω πεποιθήσεων, παρουσιάζει σημαντικές διαβαθμίσεις. Όταν εξετάζονται υποθέσεις άμεσων διακρίσεων σε βάρος των μειονοτήτων, το περιθώριο εκτίμησης των κρατών είναι υπερβολικά στενό. Το Δικαστήριο δίνει την εντύπωση ότι θεωρεί a priori ύποπτες διακρίσεων τις επεμβάσεις στο πεδίο του δι- 44. Ομοίως η Επιτροπή απέρριψε αίτημα εξαίρεσης της κοινότητας ινδουιστών από τα γενικά πολεοδομικά μέτρα όσον αφορά τη λειτουργία του λατρευτικού τους χώρου. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Iskcon κατά Ηνωμένου Βασιλείου, ό.π.. Βλ. I. Rouvière-Perrier, «Le droit de l urbanisme: une arme contre les sectes?», Les Petites Affiches, V. Gabrielli, Le droit de l urbanisme et les «nouveaux mouvements religieux»: le cas des Témoins de Jéhovah, Mémoire polygraphié, Université de Nice - Sophia Antipolis, 1998 (<http://www.multimania.com/palain/download/gabrielli.pdf>). Πβλ. το Πόρισμα 13143/ 99/2.2. ( ) του Συνηγόρου του Πολίτη [ΤοΣ 26 (2000), σ ] αναφορικά με το χαρακτηρισμό του Παρθενώνα ως χώρου λατρείας της «ελληνικής θρησκείας του δωδεκαθέου». Βλ. επίσης, την υπόθεση ( ) του Συνηγόρου του Πολίτη (Ετήσια Έκθεση 2001, σ ) α- ναφορικά με την απαγόρευση της λειτουργίας κέντρου διασκέδασης σε απόσταση μικρότερη των πενήντα μέτρων από τον εξωτερικό περίβολο τεμένους. 45. Εκτός των ανωτέρω, βλ. για τον υποχρεωτικό εμβολιασμό ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Boffa και δεκατρείς λοιποί κατά Αγίου Μαρίνου, αρ. προσφυγής 26536/95, (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). Για την υποχρεωτική ένταξη σε αρχιτεκτονικούς συλλόγους βλ. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Revert και Legallais κατά Γαλλίας, αρ. προσφυγών 14331/88 και 14332/88, D&R 62, σ. 309 (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). Για τη διατροφή τέκνων βλ. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Karakuzey κατά Γερμανίας, αρ. προσφυγής 26568/95, (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). Για το ωράριο εργασίας βλ. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Konttinen κατά Φιλανδίας, αρ. προσφυγής 24949/94, (Απόφαση επί του παραδεκτού, ), και ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Stedman κατά Ηνωμένου Βασιλείου, αρ. προσφυγής 29107/95, (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). Για την επέμβαση της αστυνομίας σε σπίτι φιλοξενίας παράνομων μεταναστών βλ. ΕυρΕΔΑ, Υπόθεση Netzwerk κατά Αυστρίας, αρ. προσφυγής 32549/96, int (Απόφαση επί του παραδεκτού, ). Αναλυτικά, P. Rolland, «Ordre public et pratiques religieuses» στο: J.-F. Flauss (επιμ.), La protection internationale de la liberté religieuse, ό.π., σ , ιδίως σ /04/14 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τη νομική βάση για τα θεμελιώδη δικαιώματα σε επίπεδο ΕΕ αποτελούσε ουσιαστικά η αναφορά που γίνεται από τις Συνθήκες στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987)

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987) Διάγραμμα Περιεχομένων ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987) Εισαγωγικά...23 Ι. Θρησκευτική Ελευθερία...25 Α. Γενικά...25 Β. Ελευθερία της θρησκευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι : ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι : ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΘΑΓΕΝΕΙΑ 1 Υιοθετήθηκε στο Στρασβούργο στις 6.11.1997 Έναρξη ισχύος: 1.3.2000, σύμφωνα με το άρθρο 27 Κείμενο: European Treaty Series, No. 166 Προοίμιο Τα Κράτη μέλη του Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης

14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης 14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης Υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης στο Στρασβούργο

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999 ΟλΑΠ 18/1999 Παροχή δικηγορικών υπηρεσιών. Ευθύνη δικηγόρου για ζημία πελάτη. - Η παροχή δικηγορικών υπηρεσιών δεν υπάγεται στο ν. 2251/1994. Η ευθύνη των δικηγόρων για ζημία που προκλήθηκε κατά την παροχή

Διαβάστε περισσότερα

- Η διάταξη του άρθρου 3 της Σύμβασης 74. - Η απόφαση του Δικαστηρίου της 18 ης Δεκεμβρίου 1996, Λοϊζίδου κατά Τουρκίας 31 - Ανάλυση:

- Η διάταξη του άρθρου 3 της Σύμβασης 74. - Η απόφαση του Δικαστηρίου της 18 ης Δεκεμβρίου 1996, Λοϊζίδου κατά Τουρκίας 31 - Ανάλυση: ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ: Γιώργου Παπαδημητρίου, Καθηγητού του συνταγματικού δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών 5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 9 Κεφάλαιο Πρώτο Η ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΣΕΒΑΣΜΟΥ ΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Aθήνα, 10 Απριλίου 2008. Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 ΠΟΡΙΣΜΑ

Aθήνα, 10 Απριλίου 2008. Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 ΠΟΡΙΣΜΑ Aθήνα, 10 Απριλίου 2008 ΠΟΡΙΣΜΑ Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 Κατόπιν διερεύνησης της µε αριθµό πρωτοκόλλου 2015/2008 αναφοράς της κυρίας *** και της ανεπαρκούς αιτιολόγησης που παρείχε το Προξενείο Καϊρου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ Το κείµενο Σε αντιστοιχία µε την ΕΣΔΑ, η οποία κατοχυρώνει τα ατοµικά και πολιτικά δικαιώµατα, ο Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης κατοχυρώνει τα κοινωνικά δικαιώµατα. Το κείµενο

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Γάμοι μεταξύ ορθοδόξων και καθολικών πριν τεθεί σε ισχύ ο Αστικός Κώδικας

Θέμα: Γάμοι μεταξύ ορθοδόξων και καθολικών πριν τεθεί σε ισχύ ο Αστικός Κώδικας Αθήνα, 12.05.2010 Α.Π.: 10100/08/2.3 Χειριστής: Λάμπρος Μπαλτσιώτης Τηλ.: 210-7289709 Φαξ: 210-7289643 Διεύθυνση Ιθαγένειας Τμήμα Α Υπουργείο Εσωτερικών Σταδίου 31 ΑΘΗΝΑ Θέμα: Γάμοι μεταξύ ορθοδόξων και

Διαβάστε περισσότερα

Η Οδηγία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στον τομέα των ηλεκτρονικών

Η Οδηγία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στον τομέα των ηλεκτρονικών ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ «ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ» Το Συμβούλιο της Ευρώπης το 1995 εξέδωσε Σύσταση για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στον τομέα των τηλεπικοινωνιών,

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΝΟΜΟ Προοίμιο. Επίσημη Εφημερίδα Ε.Ε.: L 204 της 26/07/2006, σελ. 23. Για σκοπούς εναρμόνισης

Διαβάστε περισσότερα

Αρ. Φακ.: Α.Κ.Ι. 101/2007, Α.Κ.Ι. 2/2008 και Α.Κ.Ι. 20/2008

Αρ. Φακ.: Α.Κ.Ι. 101/2007, Α.Κ.Ι. 2/2008 και Α.Κ.Ι. 20/2008 Αρ. Φακ.: Α.Κ.Ι. 101/2007, Α.Κ.Ι. 2/2008 και Α.Κ.Ι. 20/2008 Έκθεση της Αρχής Ισότητας αναφορικά με καταγγελία για διάκριση λόγω ηλικίας στις διατάξεις που ρυθμίζουν το όριο υποχρεωτικής αφυπηρέτησης των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους!

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Πόσο καλά ξέρεις τα δικαιώματά σου; Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Στις 20 Νοεμβρίου 2015 η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού γίνεται 26 χρονών. Πόσο την χρησιμοποιούμε για να διεκδικούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση)

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακά Θέματα «Το νέο καθεστώς της Μεσολάβησης Διαιτησίας μετά τον Ν. 4303/2014»

Εργασιακά Θέματα «Το νέο καθεστώς της Μεσολάβησης Διαιτησίας μετά τον Ν. 4303/2014» Εργασιακά Θέματα «Το νέο καθεστώς της Μεσολάβησης Διαιτησίας μετά τον Ν. 4303/2014» ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Το νέο καθεστώς της Μεσολάβησης Διαιτησίας μετά τον Ν. 4303/2014 Συνοπτική παρουσίαση 3 2. Εισαγωγή. 5

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΔΙΑΔΟΧΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ... 2 1. Συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας ορισμένου και αορίστου χρόνου... 2 1.1 Σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου... 3

Διαβάστε περισσότερα

'Αρθρο 3 : Προσωρινή δικαστική προστασία 1. Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ζητήσει προσωρινή δικαστική

'Αρθρο 3 : Προσωρινή δικαστική προστασία 1. Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ζητήσει προσωρινή δικαστική Ν. 2522/8-9-97 (ΦΕΚ-178 Α') : Δικαστική προστασία κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης συμβάσεως δημόσιων έργων, κρατικών προμηθειών και υπηρεσιών σύμφωνα με την οδηγία 89/665 ΕΟΚ 'Αρθρο 1 : Πεδίο

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1

Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1 Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1 Υιοθετήθηκαν από το Όγδοο Συνέδριο των Ηνωμένων Εθνών για την Πρόληψη των Εγκλήματος και τη Μεταχείριση των Εγκληματιών Αβάνα, Κούβα, 27 Αυγούστου έως 7 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών

Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών [όπως κυρώθηκε με το N. 2502/1997: Κύρωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών, (ΦΕΚ 103, τ. Α )] Άρθρο πρώτο.-

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: Πλήρωση θέσεων προσωπικού στο Υπουργείο Τουριστικής Ανάπτυξης µε σχέση εργασίας Ιδιωτικού ικαίου Αορίστου Χρόνου Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ)

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Σύμφωνα με το άρθρο 19 του ελληνικού Συντάγματος: "1. Το απόρρητο των

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑ Ερωτάται αν αν είναι στα πλαίσια ή όχι του Συντάγματος η εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 139 του Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών με την έκδοση της προβλεπόμενης Υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.»

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» Από τη δευτεροβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση με την επωνυμία «ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» τέθηκαν υπόψη μου το εξής περιστατικά: Οκτώ (8) από τα είκοσι ένα (21) μέλη του Δ.Σ., το

Διαβάστε περισσότερα

Η νομολογία του ΔΕΚ και του ΣτΕ σχετικά με την ίση κοινωνικοασφαλιστική μεταχείριση ανδρών και γυναικών συμπλέουν.

Η νομολογία του ΔΕΚ και του ΣτΕ σχετικά με την ίση κοινωνικοασφαλιστική μεταχείριση ανδρών και γυναικών συμπλέουν. Η νομολογία του ΔΕΚ και του ΣτΕ σχετικά με την ίση κοινωνικοασφαλιστική μεταχείριση ανδρών και γυναικών συμπλέουν. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου-Πεχλιβανίδη Επ. Καθηγήτρια Παν/μίου Αθηνών, Δικηγόρος Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Oργάνωση της δικαιοσύνης - Πορτογαλία

Oργάνωση της δικαιοσύνης - Πορτογαλία Oργάνωση της δικαιοσύνης - Πορτογαλία ΕΝ ΙΚΑ ΜΕΣΑ, ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΕΛΑΤΤΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΑΙΤΗΣΕΙΣ ΙΕΥΚΡΙΝΙΣΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ Οι δικαστικές αποφάσεις υπόκεινται σε αιτήσεις διόρθωσης ουσιαστικών

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία.

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία. ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ 1 της 24ης Ιουνίου 1793 Ο γαλλικός λαός, πεπεισμένος ότι η λήθη και η περιφρόνηση των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου είναι οι μόνες αιτίες για τα

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό σημείωμα για το νέο νόμο 3886/2010 για τη δικαστική προστασία κατά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων. (ΦΕΚ Α 173)

Ενημερωτικό σημείωμα για το νέο νόμο 3886/2010 για τη δικαστική προστασία κατά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων. (ΦΕΚ Α 173) Ενημερωτικό σημείωμα για το νέο νόμο 3886/2010 για τη δικαστική προστασία κατά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων. (ΦΕΚ Α 173) Ψηφίστηκε προ ολίγων ημερών από τη Βουλή ο νέος νόμος 3886/2010 σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟN ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΑΜΟΙΒΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ H ΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΙΣΗΣ ΑΞΙΑΣ ΝΟΜΟ ---------------------------------------------------- Επίσημη Εφημερίδα Ε.Ε.: L 204

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2014-2019 Επιτροπή Αναφορών 16.12.2014 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Θέμα: Αναφορά 0171/2012, του Klaus Träger, γερμανικής ιθαγένειας, σχετικά με διαφορετικές προθεσμίες παραγραφής στην

Διαβάστε περισσότερα

Δημοσιευμένη στην Επετηρίδα Δικαίου Προσφύγων και Αλλοδαπών 2003, εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα. Κομοτηνή.

Δημοσιευμένη στην Επετηρίδα Δικαίου Προσφύγων και Αλλοδαπών 2003, εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα. Κομοτηνή. Υπόθεση Yildiz κατά Αυστρίας 1 Απέλαση αλλοδαπού λόγω καταδίκης του για διάπραξη εγκλημάτων ήσσονος σημασίας και επιβολής προστίμου για διοικητικές παραβάσεις Δημιουργία οικογένειας στην Αυστρία με ομοεθνή

Διαβάστε περισσότερα

1843 Ν. 187/91. Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

1843 Ν. 187/91. Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ E.E., Παρ. I, Αρ. 2643, 1.11.91 1843 Ν. 187/91 Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. 2. Ερμηνεία. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΜΕΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ 104/2014 (Άρθρο 77 παρ. 3 Ν.3852/2010) Kοινοποίηση

ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ 104/2014 (Άρθρο 77 παρ. 3 Ν.3852/2010) Kοινοποίηση Διαμεσολάβηση 104/2014 Σελίδα 1 ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ 104/2014 (Άρθρο 77 παρ. 3 Ν.3852/2010) Προς 1) Τμήμα Εσόδων Δ/νσης Οικονομικών esoda@cityofathens.gr 2) Κυρία *** *** *** Kοινοποίηση 1) Γραφείο Δημάρχου mayor@cityofathens.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Ο διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης προϋποθέτει, ως γνωστόν, συνδυασμό συνδυαστικής γνώσης της εξεταστέας ύλης και θεμάτων πολιτικής και οικονομικής επικαιρότητας. Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2004 (Ν. 58(Ι)/2004)

Ο ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2004 (Ν. 58(Ι)/2004) Ο ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2004 (Ν. 58(Ι)/2004) Για σκοπούς µερικής εναρµόνισης µε τις πράξεις της Ευρωπαϊκής Κοινότητας µε τίτλο: (α) «Οδηγία 2000/78/ΕΚ του Συµβουλίου,

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

Συγχρηματοδότηση από το Κοινοτικό Πρόγραμμα PROGRESS

Συγχρηματοδότηση από το Κοινοτικό Πρόγραμμα PROGRESS Συγχρηματοδότηση από το Κοινοτικό Πρόγραμμα PROGRESS Η αρχή της ίσης μεταχείρισης και της μη διάκρισης κατά το ευρωπαϊκό και το ελληνικό δίκαιο Κομοτηνή 10,11 & 12 Μαρτίου 2010 1η ΗΜΕΡΑ Τετάρτη, 10 Μαρτίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η : ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ Ι ΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ Declaration on freedom of political debate in the media Greek version* ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ ιακήρυξη για την Ελευθερία του Πολιτικού ιαλόγου στα Μέσα (Υιοθετήθηκε από την Επιτροπή Υπουργών

Διαβάστε περισσότερα

Δημοσιευμένη στην Επετηρίδα Δικαίου Προσφύγων και Αλλοδαπών 2003, εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα. Κομοτηνή.

Δημοσιευμένη στην Επετηρίδα Δικαίου Προσφύγων και Αλλοδαπών 2003, εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα. Κομοτηνή. Υπόθεση Boultif κατά Ελβετίας 1 Ισόβια απέλαση από τη χώρα αλλοδαπού, συζύγου Ελβετίδας Συνεπαγόμενη αδυναμία των συζύγων να συμβιώσουν λόγω εμποδίων της συζύγου να εργαστεί και κερδίζει τα προς το ζην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε., Υπ. Δ.Ν ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΟΚΙΜΩΝ ΣΗΜΑΙΟΦΟΡΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α) Πηγες Διοικητικου Δικαιου Ως πηγή διοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 8.11.2012 2012/0011(COD) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων προς την Επιτροπή Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002 ΠολΠρωτΑθ 528/2002 Προστασία καταναλωτή. Προστασία προσωπικών δεδομένων. Τράπεζες. Συλλογική αγωγή. Ενώσεις καταναλωτών. Νομιμοποίηση. (..) Ι. Από τις συνδυασμένες διατάξεις των αρ. 4 παρ. 2, 6, 12 παρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥΔΡΟΜΕΙΩΝ ΑΙΤΗΣΗ ΑΝΑΚΛΗΣΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ

ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥΔΡΟΜΕΙΩΝ ΑΙΤΗΣΗ ΑΝΑΚΛΗΣΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ Αρ. Εξερχομένου: 176/2008 Αθήνα, 4.11.2008 ENΩΠΙΟΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥΔΡΟΜΕΙΩΝ ΑΙΤΗΣΗ ΑΝΑΚΛΗΣΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ Του Γεωργίου Μπροδήμα του Νικολάου, Επίκουρου Καθηγητή, κατοίκου Πατρών,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 10 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1948 ΠΡΟΟΙΜΙΟ Επειδή η αναγνώριση της αξιοπρέπειας, που είναι σύμφυτη σε όλα τα μέλη της ανθρώπινης οικογένειας, καθώς και των ίσων και αναπαλλοτρίωτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ ΤΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ... 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ ΤΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ... 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... ΙΧ ΧΙ ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ ΤΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ... 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι. Τα δικαιώματα του ανθρώπου (droits de l homme,

Διαβάστε περισσότερα

Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ΠΡΟΟΙΜΙΟ Άρθρο 1.- Άρθρο 2.-

Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ΠΡΟΟΙΜΙΟ Άρθρο 1.- Άρθρο 2.- Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα Υιοθετήθηκε με την από 10.12.1948 υπ αριθμ. 217 Α(ΙΙΙ) απόφαση της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών Κείμενο: UN Document A/810, p. 71 (1948) ΠΡΟΟΙΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν.3094/2003 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, αρ. 4 παρ.6] Βραβεία και υποτροφίες Ι.Κ.Υ. σε αλλοδαπούς φοιτητές Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΕΚΘΕΣΕΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΔΥΝΑΜΕΙ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 40 2 ΤΟΥ ΣΥΜΦΩΝΟΥ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΕΚΘΕΣΕΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΔΥΝΑΜΕΙ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 40 2 ΤΟΥ ΣΥΜΦΩΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΕΘΝΩΝ Διεθνές Σύμφωνο Ατομικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων 1 Επιτροπή των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου 83 η Σύνοδος ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΕΚΘΕΣΕΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΔΥΝΑΜΕΙ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές

Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9 η : Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών Ημερίδα της 30.3.2015 Ζητήματα Φορολογικού Δικαίου

Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών Ημερίδα της 30.3.2015 Ζητήματα Φορολογικού Δικαίου Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών Ημερίδα της 30.3.2015 Ζητήματα Φορολογικού Δικαίου Η αρχή της αναδρομικής εφαρμογής του ηπιότερου νόμου περί φορολογικών κυρώσεων Ι. Δημητρακόπουλος Πάρεδρος Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4229, 5/2/2010

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4229, 5/2/2010 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ ΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΓΙΑ ΥΠΕΡΒΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΛΟΓΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΣΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ --------------------- Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. 2. Ερμηνεία. ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑΣ» Α. Γενικό μέρος

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑΣ» Α. Γενικό μέρος 1 ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑΣ» Α. Γενικό μέρος 1. - Αποτελεί σταθερή επιλογή της Ελληνικής δημοκρατικής Πολιτείας η ουσιαστική προώθηση της ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ... 9 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ... 11 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 27 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ιστορική εξέλιξη της προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Από την αρχαιότητα μέχρι τη δημιουργία

Διαβάστε περισσότερα

ανάμειξη των παιδιών σε ένοπλη σύρραξη

ανάμειξη των παιδιών σε ένοπλη σύρραξη Προαιρετικό Πρωτόκολλο της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού σε σχέση με την ανάμειξη των παιδιών σε ένοπλη σύρραξη Υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ και άνοιξε για υπογραφή, κύρωση και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ "ΠΡΟΣΒΑΣΗ"

ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ "ΠΡΟΣΒΑΣΗ" Εισαγωγικός Διαγωνισμός για την Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 2014 Δείγμα Σημειώσεων για το μάθημα Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ TRADUCTION OFFICIELLE OFFICIAL TRANSLATION Νο. F.092.22/4269

ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ TRADUCTION OFFICIELLE OFFICIAL TRANSLATION Νο. F.092.22/4269 ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ Ψήφισμα CM/ResDH(2012)31 2 Εκτέλεση της απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στην υπόθεση Γ. Π., Ε. Κ. και Κ.Ζ. κατά Ελλάδος (Προσφυγές

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Εκδίδοµε τον ακόλουθο νόµο που ψήφισε η Βουλή:

Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Εκδίδοµε τον ακόλουθο νόµο που ψήφισε η Βουλή: ΝΟΜΟΣ ΥΠ ΑΡΙΘ. 2522 ικαστική προστασία κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης συµβάσεως δηµόσιων έργων, κρατικών προµηθειών και υπηρεσιών σύµφωνα µε την οδηγία 89/665 Ε.Ο.Κ. Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

την ύπαρξη και την άσκηση ενός θεμελιώδους δικαιώματος γιατί αποτελούσαν κενό γράμμα, αφού πρόθεση του

την ύπαρξη και την άσκηση ενός θεμελιώδους δικαιώματος γιατί αποτελούσαν κενό γράμμα, αφού πρόθεση του Το δικαίωμα δικαστικής προστασίας 20 παρ.1 Σ Εισαγωγή Η τήρηση του Συντάγματος από αυτούς που ασκούν την κρατική εξουσία, δηλαδή από τα όργανα του κράτους εξαρτάται κατά πολύ από το εάν υπάρχουν και λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

9011/15 ΔΑ/μκρ 1 DG B 3A

9011/15 ΔΑ/μκρ 1 DG B 3A Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 4 Ιουνίου 2015 (OR. en) Διοργανικός φάκελος: 2008/0140 (CNS) 9011/15 ΕΚΘΕΣΗ Αποστολέας: Αποδέκτης: Προεδρία SOC 330 ANTIDISCRIM 6 JAI 338 MI 326 FREMP 114 Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3578, 22/2/2002

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3578, 22/2/2002 Ο περί Παροχής Επιδόματος Τέκνου για Τρίτο Παιδί Νόμος του 2002 εκδίδεται με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας σύμφωνα με το Άρθρο 52 του Συντάγματος. Αριθμός 8(Ι) του 2002 ΝΟΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: H έννομη προστασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Περιεχόμενο: H έννομη προστασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση Περιεχόμενο: H έννομη προστασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση ΠΗΓΕΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ & ΕΝΝΟΜΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, LL.M., Υπ. Δ.Ν. Η ΕΝΝΟΜΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΕ Η έννομη προστασία

Διαβάστε περισσότερα

Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους;

Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους; Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους; Με το ν.3838/2010 εισήχθησαν στην ελληνική έννοµη τάξη ρυθµίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτόκολλο για τα μελήματα του ιρλανδικού λαού όσον αφορά τη Συνθήκη της Λισσαβώνας

Πρωτόκολλο για τα μελήματα του ιρλανδικού λαού όσον αφορά τη Συνθήκη της Λισσαβώνας 1796 der Beilagen XXIV. GP - Staatsvertrag - 09 Protokoll in griechischer Sprachfassung (Normativer Teil) 1 von 10 ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ Βρυξέλλες, 14 Μαΐου 2012 (OR.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βιβλιογραφία... 25 1. Γενικά... 31 2. Φύση - αρχές... 35 3. Θεμελιώδεις έννοιες... 37 4. Έννομες σχέσεις - οικογενειακό δικαίωμα... 41 5. Δικαιώματα... 43 6. Δικαιώματα-καθήκοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ. Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Δ.Ν. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου Ειδικοί Επιστήμονες: Γιάννης Κωστής, Έλενα Σταμπουλή, Τασούλα Τοπαλίδου

ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ. Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Δ.Ν. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου Ειδικοί Επιστήμονες: Γιάννης Κωστής, Έλενα Σταμπουλή, Τασούλα Τοπαλίδου ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ Αθήνα 21 Ιουνίου 2005 Αριθμ. Πρωτ.: 18811/2004 Η ΕΠΙΔΕΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΒΛΑΒΗΣ Η ΤΗΣ ΠΑΘΗΣΗΣ, ΣΕ ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΗ ΤΗΣ ΥΠΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ, ΜΕ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ Ο ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΚΕ ΓΙΑ ΚΑΠΟΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ 30 Ιανουαρίου 2003 Αριθµ. Πρωτ. 19020.2/01 Ειδ. Επιστήµονας: Ευτ. Φυτράκης 210-72.89.708 Κύριο Χρήστο Νικολουτσόπουλο Πρόεδρο Ένωσης Ελλήνων Εργατολόγων Αβέρωφ 11 104

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Κηπουρός Κεμαλικότεροι του Κεμάλ Θράκη 2006,

Χρήστος Κηπουρός Κεμαλικότεροι του Κεμάλ Θράκη 2006, 1 Κεμαλικότεροι του Κεμάλ Copyright 2006 Χρήστος Κηπουρός Μαυρομιχάλη 13 Διδυμότειχο xkipuros@otenet.gr Εικόνα εξώφυλλου: Αναμνηστική φωτογραφία με τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο στην Ξάνθη. Στο μέσον ο τότε

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6] Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Ειδικός Επιστήμονας:

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου xna Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΠΟΘΕΣΗΣ Δελτίο διαμονής πολίτη τρίτης χώρας που είναι σύζυγος πολίτη χώρας μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Χειριστές:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (Να απαντηθούν τέσσερις από τις έξι ερωτήσεις)

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (Να απαντηθούν τέσσερις από τις έξι ερωτήσεις) ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (Να απαντηθούν τέσσερις από τις έξι ερωτήσεις) Ιούνιος 2011 ΕΡΩΤΗΣΗ 1 Α. Αναφέρετε, κατά συνοπτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη. Η Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού περιλαμβάνει συνοπτικά τα εξής:

Περίληψη. Η Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού περιλαμβάνει συνοπτικά τα εξής: Περίληψη Η Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού περιλαμβάνει συνοπτικά τα εξής: Το προοίμιο της Σύμβασης Υπενθυμίζει τις Βασικές αρχές των Ηνωμένων Εθνών και τις σχετικές με τα ανθρώπινα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ. Οδός Βαλαωρίχου 12, 10671 ΛΟήνα. ΓνωίΛοδόιηση. Α' Εοώτηαα

ΝΙΚΟΣ Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ. Οδός Βαλαωρίχου 12, 10671 ΛΟήνα. ΓνωίΛοδόιηση. Α' Εοώτηαα ΝΙΚΟΣ Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ Οδός Βαλαωρίχου 12, 10671 ΛΟήνα ΓνωίΛοδόιηση Α' Εοώτηαα Το Σωματείο Εργαζομένων του Κέντρου Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (εφεξής ΚΑΠΕ) μου ζήτησε

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 02-02-2007. Κύριοι,

Αθήνα, 02-02-2007. Κύριοι, Αθήνα, 02-02-2007 Κύριοι, Σχετικά με το ερώτημα που μου απευθύνατε, εάν οι Γιατροί κλάδου Ε.Σ.Υ. νομιμοποιούνται στην ενάσκηση του δικαιώματος για επίσχεση εργασίας, έχω να παρατηρήσω τα εξής: 1. Το Κράτος

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

21.12.2004 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 373/37

21.12.2004 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 373/37 21.12.2004 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 373/37 ΟΔΗΓΙΑ 2004/113/ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 13ης Δεκεμβρίου 2004 για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών στην πρόσβαση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗ ΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΙΤΗΣΙΑ...2 ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗΣ;...5 ΠΟΙΑ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΟΥ ΤΗΡΕΙΤΑΙ;...5

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗ ΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΙΤΗΣΙΑ...2 ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗΣ;...5 ΠΟΙΑ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΟΥ ΤΗΡΕΙΤΑΙ;...5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗ ΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΙΤΗΣΙΑ...2 ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗΣ;...5 ΠΟΙΑ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΟΥ ΤΗΡΕΙΤΑΙ;...5 ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ;...7 ΠΟΙΑ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΟΥ ΤΗΡΕΙΤΑΙ;...7 ΤΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005 Αθήνα, 3 Φεβρουαρίου 2005 Αριθ.Πρωτ.: 893 ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005 Η Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών, συνήλθε μετά από πρόσκληση του Προέδρου της σε τακτική συνεδρίαση την 2α Φεβρουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Administrative eviction act and right to a prior hearing: observations on Naxos Court 27/2012 judgment. Αθανάσιος Παπαθανασόπουλος

Administrative eviction act and right to a prior hearing: observations on Naxos Court 27/2012 judgment. Αθανάσιος Παπαθανασόπουλος Πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής από δασική έκταση και δικαίωμα προηγούμενης ακρόασης του διοικουμένου: παρατηρήσεις επί της απόφασης 27/2012 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Νάξου Administrative eviction act

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΘΕΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΘΕΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ERA Ακαδημία Ευρωπαϊκού Δικαίου Οκτώβριος 2013 Θεσσαλονίκη Δρ. Πάνος Καποτάς University of Portsmouth Επισκόπηση Εισήγησης Μέρος Α Ορισμοί Θεωρητικό υπόβαθρο Τυπολογία

Διαβάστε περισσότερα

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Α. ΔΙΚΑΙΟ ΕΝΝΟΙΑ, ΚΛΑΔΟΙ, ΠΗΓΕΣ 1. Τι είναι δίκαιο... 1 2. Θετικό και φυσικό δίκαιο... 2 3. Δίκαιο και ηθική... 3 4. Δίκαιο - εθιμοτυπία - συναλλακτικά ήθη... 3 5. Δίκαιο

Διαβάστε περισσότερα

Συνθήκη της Λισαβόνας

Συνθήκη της Λισαβόνας Συνθήκη της Λισαβόνας Α. Εισαγωγή Στις 13 Δεκεμβρίου 2007, οι αρχηγοί των είκοσι επτά χωρών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπέγραψαν τη Συνθήκη της Λισαβόνας. Με τη Συνθήκη τροποποιούνται οι δύο βασικές Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση της Αρχής Ισότητας μετά από καταγγελία για μη πρόσληψη εγκύου σε έκτακτη θέση Τεχνικού στο Γενικό Χημείο του Κράτους λόγω της εγκυμοσύνης της.

Έκθεση της Αρχής Ισότητας μετά από καταγγελία για μη πρόσληψη εγκύου σε έκτακτη θέση Τεχνικού στο Γενικό Χημείο του Κράτους λόγω της εγκυμοσύνης της. Αρ. Φακ.: Α.Κ.Ι. 21/2008 Έκθεση της Αρχής Ισότητας μετά από καταγγελία για μη πρόσληψη εγκύου σε έκτακτη θέση Τεχνικού στο Γενικό Χημείο του Κράτους λόγω της εγκυμοσύνης της. 1. Η κ Ε. Π., με επιστολή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΑΘΗΤΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ, αποφοίτου κατά το σχολικό έτος 2000-2001 (αριθ. πρωτ. αναφοράς 14122/2005)

ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΑΘΗΤΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ, αποφοίτου κατά το σχολικό έτος 2000-2001 (αριθ. πρωτ. αναφοράς 14122/2005) Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΑΘΗΤΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ, αποφοίτου κατά το σχολικό έτος 2000-2001 (αριθ. πρωτ. αναφοράς 14122/2005) Βοηθός

Διαβάστε περισσότερα

Επισκόπηση της ισχύουσας ενωσιακής νομοθεσίας για την ισότητα και ορισμοί των βασικών εννοιών

Επισκόπηση της ισχύουσας ενωσιακής νομοθεσίας για την ισότητα και ορισμοί των βασικών εννοιών Επισκόπηση της ισχύουσας ενωσιακής νομοθεσίας για την ισότητα και ορισμοί των βασικών εννοιών Nicola Countouris Το δίκαιο της ΕΕ για την Ισότητα των Φύλων, EC/ERA Σεμινάριο για τα μέλη του Δικαστικού Σώματος,

Διαβάστε περισσότερα